Op de voordracht van Onze Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van [Datum openlaten],
nr. IVV/I/2010/8853, gedaan mede namens de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties;
Gelet op artikel 18.3, eerste, vierde en vijfde lid, van de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba;
De Raad van State gehoord (advies van);
Gezien het nader rapport van Onze Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van [niet
invullen], uitgebracht mede namens de Staatssecreta ris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties,
HEBBEN GOEDGEVONDEN EN VERSTAAN:
HOOFDSTUK 1 BEGRIPSBEPALINGEN
Artikel 1 Organen
In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
- Onze Minister: Onze Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid;
- openbaar lichaam: openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba.
Artikel 2 Gezamenlijke huishouding
1. Van een gezamenlijke huishouding is sprake indien twee personen hun hoofdverblijf in dezelfde
woning hebben en zij blijk geven zorg te dragen voor elkaar door middel van het leveren van een
bijdrage in de kosten van de huishouding dan wel anderszins.
2. Een gezamenlijke huishouding wordt in ieder geval aanwezig geacht indien de belanghebbenden
hun hoofdverblijf hebben in dezelfde woning en:
a. zij met elkaar gehuwd zijn of zijn geweest; of
b. uit hun relatie een kind is geboren of erkenning heeft plaatsgevonden van een kind van de een
door de ander.
3. Indien twee personen hun hoofdverblijf hebben in dezelfde woning en tussen hen
bloedverwantschap bestaat tot en met de tweede graad, kan Onze Minister bepalen dat dit gelet op
alle omstandigheden niet wordt aangemerkt als een gezamenlijke huishouding.
Artikel 3 Alleenstaande, alleenstaande ouder en gezin
In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
alleenstaande: de ongehuwde die geen tot zijn last komende kinderen heeft en geen gezamenlijke
huishouding voert met een ander;
alleenstaande ouder: de ongehuwde die de volledige zorg heeft voor een of meer tot zijn last
komende kinderen en geen gezamenlijke huishouding voert met een ander;
gezin:
a. de personen met een gezamenlijke huishouding tezamen;
b. de personen met een gezamenlijke huishouding met de tot hun last komende kinderen;
c. de alleenstaande ouder met de tot zijn last komende kinderen;
kind: het in een openbaar lichaam woonachtige eigen kind, stiefkind of pleegkind;
ten laste komend kind: het kind jonger dan 18 jaar dat tot het huishouden behoort van de
alleenstaande ouder of de gehuwde en door hem in belangrijke mate wordt onderhouden.

Artikel 4 Onderstand, voorliggende voorziening, arbeidsinschakeling en zelfstandig
wonend
In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
algemene onderstand: de onderstand ter voorziening in de algemeen noodzakelijke kosten van het
bestaan;
arbeidsinschakeling: het verkrijgen van algemeen geaccepteerde arbeid;
bijzondere onderstand: de onderstand, bedoeld in artikel 20;
onderstand: algemene en bijzondere onderstand;
voorliggende voorziening: elke voorziening buiten dit besluit waarop de alleenstaande of het gezin
aanspraak kan maken, dan wel een beroep kan doen, ter verwerving van middelen of ter
bekostiging van specifieke uitgaven;
zelfstandig wonend: de situatie waarin geen ander dan de alleenstaande, de alleenstaande ouder of
het gezin zijn hoofdverblijf heeft in de woning van de alleenstaande, de alleenstaande ouder of het
gezin.
HOOFDSTUK 2 RECHTEN EN PLICHTEN
§ 2.1. Arbeidsinschakeling
Artikel 5 Plicht tot arbeidsinschakeling
1. De belanghebbende van 18 jaar of ouder doch jonger dan 60 jaar is vanaf de dag van aanvraag
van onderstand verplicht:
a. naar vermogen algemeen geaccepteerde arbeid te verkrijgen en deze te aanvaarden;
b. zich aan te melden voor arbeidsbemiddeling bij het bestuurscollege van het openbaar lichaam;
c. gebruik te maken van een door of vanwege het bestuurscollege aangeboden voorziening gericht
op arbeidsinschakeling, alsmede mee te werken aan een onderzoek naar zijn mogelijkheden tot
arbeidsinschakeling.
2. Indien daarvoor dringende redenen aanwezig zijn, kan Onze Minister in individuele gevallen
tijdelijk ontheffing verlenen van een verplichting als bedoeld in het eerste lid.
3. Indien onderstand wordt verleend aan personen met een gezamenlijke huishouding gelden de
verplichtingen, bedoeld in het eerste lid, voor ieder van hen.
§ 2.2. Recht op onderstand
Artikel 6 Rechthebbenden
1. De persoon die rechtmatig woonachtig is in een openbaar lichaam en die naar het oordeel van
Onze Minister aldaar in zodanige omstandig heden verkeert dat hij niet de middelen kan verwerven
om in de noodzakelijke kosten van het bestaan te voorzien en die voldoet aan de plicht tot
arbeidsinschakeling, heeft recht op onderstand van overheidswege.
2. Het recht op onderstand komt de personen met een gezamenlijke huishouding gezamenlijk toe,
tenzij een van deze personen geen recht heeft op onderstand.
Artikel 7 Uitsluiting van onderstand
1. Geen recht op onderstand heeft de persoon:
a. aan wie rechtens zijn vrijheid is ontnomen;
b. die wegens werkstaking of uitsluiting niet deelneemt aan de arbeid, voor zover diens gebrek aan
middelen daarvan het gevolg is;
c. die op het moment van aanvraag korter dan vijf jaar onafgebroken rechtmatig woonachtig is in de
openbare lichamen, tenzij naar het oordeel van de Minister van Justitie de te voorziene

2

onderstandsbehoeftigheid geen aanleiding zal zijn het recht tot verblijf van de betrokken persoon te
beëindigen;
d. voor zover die per kalenderjaar langer dan vier weken verblijf houdt buiten de openbare lichamen
dan wel een aaneengesloten periode van langer dan vier weken verblijf houdt buiten de openbare
lichamen;
e. die jonger is dan 18 jaar.
2. Het eerste lid, onderdeel c, is niet van toepassing op de persoon die, nadat hij ten minste vijf jaar
onafgebroken rechtmatig woonachtig is geweest in de openbare lichamen:
a. de openbare lichamen metterwoon heeft verlaten en binnen vijf jaar na dit vertrek opnieuw
rechtmatig woonachtig is in de openbare lichamen; of
b. de openbare lichamen om redenen van studie mette rwoon heeft verlaten en binnen vijf jaar na
beëindiging van de studie opnieuw rechtmatig woonachtig is in de openbare lichamen.
Artikel 8 Niet-noodzakelijke kosten
In ieder geval worden niet tot de noodzakelijke kosten van het bestaan gerekend:
a. de voldoening van alimentatieverplichtingen;
b. de betaling van een boete;
c. geleden of toegebrachte schade;
d. de aflossing van schulden.
Artikel 9 Voorliggende voorziening
Geen recht op onderstand bestaat voor zover een beroep kan worden gedaan op een voorliggende
voorziening die, gezien haar aard en doel, wordt geacht voor de belanghebbende toereikend en
passend te zijn. Het recht op onderstand strekt zich evenmin uit tot kosten die in de voorliggende
voorziening als niet-noodzakelijk worden aangemerkt.
Artikel 10 Zeer dringende redenen
Aan een persoon die geen recht op onderstand heeft, kan Onze Minister, gelet op alle
omstandigheden, in afwijking van deze paragraaf onderstand verlenen, indien zeer dringende
redenen daartoe noodzaken.
§ 2.3. Inlichtingenplicht en afstemming
Artikel 11 Inlichtingenplicht
1. De belanghebbende doet aan Onze Minister op verzoek of onverwijld uit eigen beweging
mededeling van alle feiten en omstandigheden waarvan hem redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat zij
van invloed kunnen zijn op zijn arbeidsinschakeling of het recht op onderstand.
2. De belanghebbende is verplicht aan Onze Minister desgevraagd de medewerking te verlenen die
redelijkerwijs nodig is voor de uitvoering van dit besluit.
3. Onze Minister stelt bij de uitvoering van dit besluit de identiteit van de belanghebbende vast aan
de hand van een document als bedoeld in artikel 2 van de Wet identificatieplicht BES.
Artikel 12 Afstemming
1. Onze Minister stemt de onderstand en de daaraan verbonden verplichtingen af op de
omstandigheden, mogelijkheden en middelen van de belanghebbende, alsmede op het betoonde
besef van verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan.
2. Indien de belanghebbende naar het oordeel van Onze Minister tekortschietend besef van
verantwoordelijkheid betoont voor de voorziening in het bestaan dan wel de uit dit besluit
voortvloeiende verplichtingen niet of niet voldoende nakomt, waaronder begrepen het zich jegens

3

Onze Minister zeer ernstig misdragen, kan Onze Minister de onderstand verlagen. Van een verlaging
wordt afgezien indien elke mate van verwijtbaarheid ontbreekt.
3. Bij de toepassing van het eerste lid wordt onder belanghebbende persoon mede verstaan het
gezin.
HOOFDSTUK 3 ALGEMENE ONDERSTAND
§3.1. Algemene onderstand
Artikel 13 Basisbedragen algemene onderstand
Het basisbedrag van d e algemene onderstand bedraagt per twee weken:
a. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Bonaire:

USD 79;

b. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Sint Eustatius:

USD 79;

c. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Saba:

USD 79.

§ 3.2. Toeslagen algemene onderstand
Artikel 14 Toeslag voor zelfstandig wonen
Het basisbedrag van d e algemene onderstand, genoemd in artikel 13, wordt voor een zelfstandig
wonende belanghebbende verhoogd met een toeslag per twee weken van:
a. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Bonaire:

USD 19;

b. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Sint Eustatius:

USD 19;

c. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Saba:

USD 19.

Artikel 15 Toeslag voor een gezamenlijke huishouding
Het basisbedrag van de algemene onderstand, genoemd in artikel 13, wordt voor personen met een
gezamenlijke huishouding verhoogd met een toeslag per twee weken van:
a. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Bonaire:

USD 47:

b. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Sint Eustatius:

USD 47;

c. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Saba:

USD 47.

Artikel 16 Kindertoeslag
1. Het basisbedrag van de algemene onderstand, genoemd in artikel 13, wordt voor een gezin met
een of meer ten laste komende kinderen verhoogd met een toeslag per twee weken van:
a. indien het gezin woonachtig is in het openbaar lichaam Bonaire:

USD 23;

b. indien het gezin woonachtig is in het openbaar lichaam Sint Eustatius:

USD 23;

c. indien het gezin woonachtig is in het openbaar lichaam Saba:

USD 23

voor het eerste kind.
2. Het basisbedrag van de algemene onderstand, genoemd in artikel 13, wordt voor een gezin met
twee of meer ten laste komende kinderen verhoogd met een toeslag per twee weken van:
a. indien het gezin woonachtig is in het openbaar lichaam Bonaire:

USD 12;

b. indien het gezin woonachtig is in het openbaar lichaam Sint Eustatius:

USD 12;

c. indien het gezin woonachtig is in het openbaar lichaam Saba:

USD 12

per kind voor het tweede en derde kind.
3. Het gezin heeft voor ten hoogste drie kinderen recht op toeslag.
Artikel 17 Toeslag bij volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid

4

1. Het basisbedrag van de algemene onderstand, genoemd in artikel 13, wordt bij volledige en
duurzame arbeidsongeschiktheid van de alleenstaande, van de alleenstaande ouder of van een van
de personen dan wel beide personen die een gezamenlijke huishouding voeren, verhoogd met een
enkelvoudige toeslag van:
a. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Bonaire:

USD 93;

b. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Sint Eustatius:

USD 93;

c. indien de belanghebbende woonachtig is in het openbaar lichaam Saba:

USD 93.

2. Voor de toepassing van het eerste lid is volledig en duurzaam arbeidsongeschikt, de persoon die
als rechtstreeks en objectief medisch vast te stellen gevolg van ziekte of gebrek volledig en
duurzaam niet in staat is om algemeen geaccepteerde arbeid te verrichten.
3. Het bedrag van de toeslag, genoemd in het eerste lid, wordt voor de zelfstandig wonende
alleenstaande, die op het moment van inwerkingtreding van dit besluit woonachtig is in het
openbaar lichaam Saba en op dat moment in verband met zijn volledige en duurzame
arbeidsongeschiktheid reeds verhoogde onderstand ontvangt, verhoogd met een bedrag van USD 30
per twee weken.
§ 3.3. Middelen
Artikel 18 Middelen
1. Tot de middelen worden alle vermogens- en inkomensbestanddelen gerekend waarover de
alleenstaande of het gezin beschikt of redelijkerwijs kan beschikken.
2. Niet tot de middelen worden gerekend bijdragen van familie en derden voor zover deze naar het
oordeel van Onze Minister uit een oogpunt van verlening van onderstand verantwoord zijn.
Artikel 19 Vrijlating bescheiden inkomsten
1. Inkomsten die de alleenstaande of het gezin heeft verworven over de periode waarin beroep
wordt gedaan op onderstand, worden vrijgelaten voor zover de onderstand en de verworven
inkomsten bij elkaar de hoogte van het minimumloon niet overschrijden.
2. Onder minimumloon als bedoeld in het eerste lid wordt verstaan: het minimumuurloon, genoemd
in artikel 9 van de Wet minimumlonen BES, vermenigvuldigd met 80 uur.
HOOFDSTUK 4 BIJZONDERE ONDERSTAND EN AANPASSING BEDRAGEN
§ 4.1. Bijzondere onderstand
Artikel 20 Toekenning bijzondere onderstand
1. Onverminderd paragraaf 2.2. kan Onze Minister bijzondere onderstand toekennen aan de
alleenstaande of het gezin voor zover de alleenstaande of het gezin niet de middelen kan verwerven
om te voorzien in de uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten van het
bestaan en voldoet aan de plicht tot arbeidsinschakeling, behoudens in geval de omstandigheid,
bedoeld in artikel 17, aan de orde is.
2. Onder de uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten, bedoeld in het
eerste lid, worden uitsluitend verstaan:
a. begrafeniskosten;
b. kosten voor het vullen van een waterreservoir in de directe nabijheid van de plaats waar de
alleenstaande of het gezin woonachtig is;
c. kosten voor een schooluniform;
d. kosten voor het op medisch voorschrift volgen van een dieet.

5

§4.2. Aanpassing en herziening bedragen
Artikel 21 Aanpassing en herziening
1. Indien uit de door het Centraal Bureau voor de Statistiek vast te stellen
consumentenprijsindexcijfers voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba blijkt, dat de prijsindexcijfers
voor het derde kwartaal van het lopende jaar, vergeleken met de prijsindexcijfers voor het derde
kwartaal van het voorafgaande jaar is gestegen of gedaald, kan Onze Minister bedragen vaststellen,
die met ingang van 1 januari van het komende jaar in de plaats treden van de in de artikelen 13,
14. 15, 16 en 17 genoemde bedragen. Onze Minister bepaalt welke consumentenprijsindexcijfers
zoals vastgesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek voor de toepassing van de eerste zin
worden gebruikt. De consumentenprijsindexcijfers kunnen voor de onderscheiden openbare
lichamen verschillend zijn.
2. De overeenkomstig het eerste lid herziene bedragen treden in de plaats van de bedragen,
genoemd in de artikelen 13, 14, 15, 16 en 17.
3. Indien er naar het oordeel van Onze Minister bijzondere omstandigheden zijn, kunnen de
bedragen, genoemd in de artikelen 13, 14, 15, 16 en 17 bij ministeriële regeling met ingang van
een bij die regeling aan te geven datum worden gewijzigd. De gewijzigde bedragen treden in de
plaats van de bedragen, genoemd in artikel 13, 14, 15, 16 en 17.
4. Indien een wijziging als bedoeld in het derde lid samenvalt met een herziening als bedoeld in het
eerste lid, wordt het bedrag voorafgaande aan de wijziging herzien en geschiedt de herziening bij de
in het derde lid bedoelde ministeriële regeling.
HOOFDSTUK 5 UITVOERING
§ 5.1. De aanvraag
Artikel 22 Aanvraag
De aanvraag van onderstand is gericht aan Onze Minister en geschiedt in het openbaar lichaam waar
de alleenstaande of het gezin rechtmatig woonachtig is.
Artikel 23 Vaststelling op aanvraag
1. Onze Minister stelt het recht op onderstand op schriftelijke aanvraag of, indien een schriftelijke
aanvraag niet mogelijk is, ambtshalve vast.
2. De onderstand wordt door de personen met een gezamenlijke huishouding gezamenlijk
aangevraagd dan wel door een van hen met schriftelijke toestemming van de ander.
3. Onze Minister stelt het recht op onderstand ambtshalve vast indien een van de personen met een
gezamenlijke huishouding niet met de aanvraag instemt, doch onderstandsverlening, gezien de
belangen van de overige gezinsleden, niettemin geboden is.
§ 5.2. Toekenning, vaststelling en betaling
Artikel 24 Toekenning
Indien Onze Minister heeft vastgesteld dat recht op onderstand bestaat, wordt de onderstand
toegekend vanaf de dag waarop dit recht is ontstaan, voor zover deze dag niet ligt voor de dag
waarop de alleenstaande of het gezin de aanvraag van onderstand heeft ingediend.
Artikel 25 Vaststelling en betaling
De algemene onderstand wordt tweewekelijks vastgesteld en betaald.

6

Artikel 26 Vervreemding, verpanding, beslag en machtiging
1. De onderstand is niet vatbaar voor vervreemding of verpanding.
2. Bijzondere onderstand is niet vatbaar voor beslag.
3. Een machtiging tot het in ontvangst nemen van de onderstand, onder welke vorm of welke
benaming ook verleend, is steeds herroepelijk.
4. Elk beding, strijdig met dit artikel, is nietig.
HOOFDSTUK 6 BEVOEGDHEDEN EN FACILITEITEN UITVOERING
§ 6.1. Vorm onderstand
Artikel 27 Onderstand in geld of in natura
1. Tenzij in dit besluit anders is bepaald, wordt de onderstand verleend om niet.
2. Tenzij in dit besluit anders wordt bepaald, wordt de onderstand verstrekt in de vorm van geld.
Artikel 28 Eigen woning
De alleenstaande die of het gezin dat eigenaar is van een door hemzelf of door het gezin bewoonde
woning met bijbehorend erf, heeft recht op onderstand voor zover tegeldemaking, bezwaring of
verdere bezwaring, van het in de woning met bijbehorend erf gebonden vermogen in redelijkheid
niet kan worden verlangd.
Artikel 29 Voorschot
1. Onze Minister is bevoegd om bij wijze van voorschot algemene of bijzondere onderstand te
verlenen in de vorm van een renteloze geldlening, zolang het recht op algemene of bijzondere
onderstand niet is vastgesteld.
2. Indien onderstand wordt verleend over een periode waarover met toepassing van het eerste lid
een voorschot is verleend, kan deze onderstand zonder machtiging van de belanghebbende worden
verrekend met dit voorschot.
§ 6.2. Onderzoek en beëindiging recht op onderstand
Artikel 30 Onjuiste gegevens en onvoldoende medewerking
1. Indien de alleenstaande of het gezin de voor de verlening van onderstand van belang zijnde
gegevens of de gevorderde bewijsstukken niet, niet tijdig of onvolledig heeft verstrekt en de
alleenstaande of het gezin dit te verwijten valt, dan wel indien de alleenstaande of het gezin
anderszins onvoldoende medewerking verleent, kan Onze Minister het recht op onderstand
beëindigen.
2. Alvorens Onze Minister een besluit neemt tot beëindiging van het recht op onderstand, nodigt
Onze Minister de alleenstaande of het gezin uit om binnen een door hem te stellen termijn het
verzuim te herstellen.
§ 6.3. Aanvullende verplichtingen
Artikel 31 Nadere verplichtingen
1. Naast de verplichtingen die op grond van hoofdstuk 2 in elk geval aan de onderstand verbonden
zijn, dan wel daaraan door Onze Minister verbonden worden, kan Onze Minister vanaf de dag
waarop de alleenstaande of het gezin onderstand heeft aangevraagd als bedoeld in artikel 22,
verplichtingen opleggen die strekken tot arbeidsinschakeling, dan wel die verband houden met aard
en doel van een bepaalde vorm van onderstand of die strekken tot zijn vermindering of beëindiging.

7

2. Een verplichting als bedoeld in het eerste lid kan, op advies van een arts, inhouden het zich
onderwerpen aan een noodzakelijke behandeling van medische aard.
Artikel 32 Noodzakelijke betalingen en onderstand in natura
Indien en zolang er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat de alleenstaande of het gezin
zonder hulp niet in staat is tot een verantwoorde besteding van zijn bestaansmiddelen, kan Onze
Minister:
a. aan de onderstand de verplichting verbinden dat de alleenstaande of het gezin eraan meewerkt
dat Onze Minister in naam van de alleenstaande of het gezin noodzakelijke betalingen uit de
toegekende onderstand verricht;
b. de onderstand in natura verstrekken.
§ 6.4. Terugvordering
Artikel 33 Bevoegdheid terugvordering
1. Onze Minister kan kosten van onderstand terugvorderen, voor zover de onderstand:
a. ten onrechte of tot een te hoog bedrag is verleend;
b. op grond van artikel 29 bij wijze van voorschot is verleend en nadien is vastgesteld dat geen
recht op onderstand bestaat;
c. anderszins onverschuldigd is betaald voor zover de belanghebbende dit redelijkerwijs had kunnen
begrijpen, of
d. anderszins onverschuldigd is betaald, waaronder begrepen dat:
1°. de belanghebbende naderhand met betrekking tot de periode waarover onderstand is verleend,
over in aanmerking te nemen middelen als bedoeld in paragraaf 3.3 beschikt of kan beschikken;
2°. onderstand is verleend met een bepaalde bestemming en naderhand door de belanghebbende
vergoedingen of tegemoetkomingen worden ontvangen met het oog op die bestemming.
2. Het in aanmerking nemen van in de voorafgaande drie maanden ontvangen middelen, voor zover
deze niet vallen onder de vrijlating, bedoeld in artikel 19, wordt niet als terugvordering beschouwd.
3. Bij gebreke van tijdige betaling kan de vordering worden verhoogd met de wettelijke rente en de
op de terugvordering betrekking hebbende kosten.
Artikel 34 Terugvordering gezinsleden
1. Onverminderd artikel 33 kunnen kosten van onderstand, indien de onderstand aan een gezin
wordt verleend, van alle gezinsleden worden teruggevorderd.
2. De in het eerste lid bedoelde personen zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de terugbetaling van
kosten van onderstand die worden teruggevorderd.
Artikel 35 Besluit tot terugvordering
1. Een besluit tot terugvordering van kosten van onderstand vermeldt hetgeen wordt
teruggevorderd, de termijn of termijnen waarbinnen moet worden betaald, alsmede de wijze waarop
het besluit, bij gebreke van tijdige betaling, ten uitvoer wordt gelegd.
2. De persoon van wie kosten van onderstand worden teruggevorderd, is verplicht desgevraagd aan
Onze Minister de inlichtingen te verstrekken die voor terugvordering op grond van deze paragraaf
van belang zijn.
§ 6.5. Gegevensuitwisseling
Artikel 36 Inlichtingenverplichting werkgever

8

1. Een ieder is verplicht desgevraagd en bevoegd uit eigen beweging aan Onze Minister kosteloos
opgaven en inlichtingen te verstrekken omtrent feiten en omstandigheden die noodzakelijk zijn voor
de uitvoering van dit besluit ten opzichte van een persoon te wiens behoeve onderstand is gevraagd
of word t verleend en die in zijn dienst dan wel voor hem arbeid verricht, heeft verricht of zou
kunnen gaan verrichten. De verplichting strekt zich mede uit tot de inkomsten van een persoon van
wie kosten van onderstand op grond van paragraaf 6.4 worden of kunnen worden teruggevorderd.
2. De opgaven en inlichtingen worden desgevraagd schriftelijk, of in een andere vorm die
redelijkerwijs kan worden verlangd, binnen een door Onze Minister schriftelijk te stellen termijn
verstrekt.
Artikel 37 Inlichtingenverplichting instanties
Bij regeling van Onze Minister aangewezen instanties en personen zijn verplicht desgevraagd aan
Onze Minister kosteloos opgaven en inlichtingen te verstrekken die noodzakelijk zijn voor de
uitvoering van dit besluit.
Artikel 38 Geheimhoudingsplicht
1. Het is een ieder verboden hetgeen hem uit of in verband met enige werkzaamheid bij de
uitvoering van dit besluit over de persoon of zaken van een ander blijkt of wordt meegedeeld,
verder bekend te maken dan voor de uitvoering van dit besluit noodzakelijk is dan wel op grond van
dit besluit is voorgeschreven of toegestaan.
2. Het in het eerste lid vervatte verbod is niet van toepassing indien:
a. enig wettelijk voorschrift tot bekendmaking verplicht;
b. degene op wie de gegevens betrekking hebben schriftelijk heeft verklaard tegen de verstrekking
van deze gegevens geen bezwaar te hebben;
c. de gegevens niet herleidbaar zijn tot individuele natuurlijke personen.
3. Ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek of statistiek kunnen desgevraagd gegevens aan
derden worden verstrekt voor zover de persoonlijke levenssfeer van de belanghebbende daardoor
niet onevenredig wordt geschaad.
Artikel 39 Vermoeden misdrijf
Onze Minister is verplicht, indien het bij de uitvoering van dit besluit het gegronde vermoeden krijgt
van een misdrijf dat is gepleegd ten nadele van een Nederlands of buitenlands uitvoeringsorgaan
van de sociale verzekeringswetten of van een Nederlands of buitenlands overheidsorgaan, voor
zover dit is belast met het verrichten van uitkeringen, het doen van verstrekkingen dan wel het
heffen van bijdragen, het betrokken orgaan hiervan in kennis te stellen.
Artikel 40 Inlichtingenverplichting Onze Minister
Bij regeling van Onze Minister worden instanties en personen aangewezen aan wie Onze Minister
bevoegd is om uit eigen beweging en verplicht desgevraagd uit de administratie ter zake van de
uitvoering van dit besluit kosteloos gegevens te verstrekken en voor welke doeleinden deze
gegevens mogen worden gebruikt.
HOOFDSTUK 7 TOEZICHT
Artikel 41 Toezicht door Onze Minister
1. Met het toezicht op de naleving van het bij of krachtens dit besluit bepaalde zijn belast de daartoe
bij besluit van Onze Minister aangewezen ambtenaren.
2. Van een besluit als bedoeld in het eerste lid wordt mededeling gedaan door plaatsing in de
Staatscourant.

9

3. Titel 5.2 van de Algemene wet bestuursrecht is van toepassing, met uitzondering van de artikelen
5.18 en 5.19.
HOOFDSTUK 8 SLOTBEPALINGEN
Artikel 42 Inwerkingtreding
Dit besluit treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
Artikel 43 Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit onderstand BES.
Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in het
Staatsblad zal worden geplaatst.

De Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid,

J.P.H. Donner

De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

A.T.B. Bijleveld-Schouten

10

Nota van toelichting
Algemeen
Inleiding
Deze algemene maatregel van bestuur bevat de in artikel 18.3 van de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba (IBES) bedoelde regels met betrekking tot de onderstand, de daaraan te verbinden
verplichtingen en de afstemming op de omstandigheden, mogelijkheden en middelen van de belanghebbende,
rekening houdend met het niveau van de noodzakelijke kosten van het bestaan ter plaatse.
Zoals aangegeven in de memorie van toelichting bij genoemd artikel is de bestaande situatie op Bonaire, Sint
Eustatius en Saba (hierna: BES-eilanden) het vertrekpunt voor de wet- en regelgeving betreffende de onderstand.
Vanuit dit vertrekpunt beoogt de regering een groeipad in te zetten naar een uitkeringssystematiek die
convergeert met die in het Europese deel van het Koninkrijk.
Na de invoering van de onderhavige wet- en regelgeving kan, op basis van de ontwikkeling van het beroep op de
onderstand, de sociaaleconomische effecten en de uitvoerbaarheid van de regeling, met betrokkenheid van de
eilandbesturen via advisering over het onderstandsbeleid en in goed o verleg met alle betrokkenen worden bezien
in hoeverre nader toesnijden van de regeling op de situatie op de BES-eilanden wenselijk en haalbaar is.
Recht en plicht in evenwicht
Een belangrijke eerste stap op vorenbedoeld groeipad is gezet door het recht op onderstand in een formele wet
vast te leggen. Centraal hierbij staat de eigen verantwoordelijkheid van de burger om al datgene te doen wat
nodig en mogelijk is om in het eigen bestaan te voorzien. Pas als mensen niet in staat blijken te zijn in het eigen
bestaan te voorzien hebben zij een aanspraak op de overheid hen daarbij te ondersteunen. Dit vraagt om een
duidelijk stelsel van rechten en plichten van de betrokken burger die meer dan tot dusverre op elkaar worden
afgestemd. Dit besluit is bedoeld hieraan in belangrijke mate bij te dragen.
Een en ander leidt ertoe dat dit besluit qua rechten onder meer voorziet in de invoering van uniforme regels voor
de vaststelling van de uitkeringshoogte, een toeslag voor zelfstandig wonen, voor het hebben van een partner of
kinderen alsmede een toeslag voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten en vormen van bijzondere
onderstand. De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (hierna: de minister) is bevoegd de
onderstandsbedragen te wijzigen naar aanleiding van de ontwikkeling van de consumentenprijsindex voor de
verschillende openbare lichamen. Tevens biedt dit besluit de mogelijkheid om bij de vaststelling van de hoogte van
de kosten van het bestaan mede rekening te houden met de feitelijke situatie op elk van de eilanden afzonderlijk.
Qua plichten leidt een en ander tot de invoering van een arbeids- en een inlichtingenverplichting en nadere
verplichtingen die strekken tot vermindering of beëindiging van de onderstand. De naleving van deze
verplichtingen is bepalend voor de hoogte van de onderstand. Tevens verschaft dit besluit de uitvoering de
bevoegdheden om de verplichtingen te handhaven.
Inkomensondersteuning
In de bestaande situatie heeft de onderstand een specifiek karakter, in die zin dat de hoogte van de uitkering de
onderstandsontvangers ertoe noopt om naast de uitkering eigen inkomsten te verwerven, die niet in mindering
worden gebracht op de uitkering. In lijn met het hiervoor gestelde is dit specifieke karakter in dit besluit als
vertrekpunt genome n. Hierbij heeft de regering tevens overwogen dat de onderstand op deze wijze een beroep
doet op de eigen verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan.

11

Regels met betrekking tot de gevolgen van de eigen inkomsten voor het recht op onderstand zijn in de bestaande
situatie niet vastgelegd. Hierdoor is ook geen sprake van handhavingsproblemen. In de huidige praktijk is sprake
van een substantiële informele economie en wisselende relaties. Momenteel ontbreekt het aan (mogelijkheden tot)
controle hierop, wat tot nu toe in belangrijke mate wordt veroorzaakt door het ontbreken van vastgelegde regels
voor verlening van onderstand om aan te toetsen.
Voor belanghebbenden die blijkens een keuring om medische redenen volledig en duurzaam arbeidsongeschikt
zijn, is een toeslag ingevoerd. Ook zijn in aansluiting op de bestaande praktijk beperkte mogelijkheden tot
verlening van bijzondere onderstand.
Aan de onderstand verbonden verplichtingen
Voor het recht op onderstand is bepalend de mate waarin de betrokkene geacht kan worden een eigen inkomen te
verwerven. ‘Werk boven inkomen’ (work first) zal als uitgangspunt gelden. In verband hiermee wordt een
arbeidsverplichting ingevoerd in de onderstand. Niet nakomen van die verplichting zal consequenties hebben voor
het recht op onderstand en kunnen leiden tot verlaging of intrekken van de uitkering. Deze arbeidsverplichting
geldt niet voor de belanghebbende die blijkens een keuring om medische redenen volledig en duurzaam
arbeidsongeschikt is.
In deze regeling voor onderstand op de BES-eilanden wordt een inlichtingenverplichting ingevoerd. Deze
verplichting houdt in dat belanghebbenden verplicht zijn om alle informatie te geven die van belang is om het
recht op onderstand te kunnen beoordelen. Niet nakomen van die verplichting zal consequenties kunnen hebben
voor het recht op onderstand en kunnen leiden tot verlaging of intrekken van de uitkering. Tevens kunnen bij
ministeriële regeling instanties worden aangewezen die verplicht zijn om aan de minister informatie te verstrekken
die noodzakelijk is voor de uitvoering van dit besluit.
Wachttijd
De eilandsbestuurders hebben met klem aandacht gevraagd voor mogelijke aanzuigende werking op de BESeilanden als gevolg van het voorzieningenniveau dat met de transitie door Nederland wordt beoogd. In dit verband
is in de regeling voor de onderstand bepaald dat degene die niet al vijf jaar rechtmatig woont op de BES-eilanden
niet in aanmerking komt voor onderstand.
In het bestuurlijk akkoord van 3 november 2009 (bijlage bij de brief van 18 november 2009 van de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Kamerstukken II 2009/10, 32123 IV, nr. 4) is
opgenomen dat deze wachttermijn niet zal gelden voor inwoners van de BES-eilanden die binnen vijf jaar na
vertre k weer terugkeren naar de openbare lichamen. De wachtermijn geldt evenmin voor inwoners die om redenen
van studie de openbare lichamen hebben verlaten en binnen vijf jaar na beëindiging van hun opleiding terugkeren
op de openbare lichamen.
Uitvoering
Met ingang van de transitiedatum neemt de minister de verantwoordelijkheid voor de onderstand over van de
eilandbesturen. De onderstand zal namens hem worden uitgevoerd door rijksambtenaren op het Regionaal Service
Centrum (RSC). Tot de transitiedatum blijven de eilandbesturen bestuurlijk en financieel verantwoordelijk voor het
verstrekken van onderstand.
Voorafgaand aan de uitvoering van de onderstand door de minister toetsen beide partijen gezamenlijk het huidige
bestand aan onderstandsontvangers aan de beoogde onderstandsregeling. Op basis van deze toetsing beslist de
minister over het recht op onderstand van personen uit het huidige bestand per transitiedatum.
Financiering
De totale uitgaven voor de onderstand worden voor het jaar 2011 geraamd op € 1,6 miljoen (prijspeil 2010).
Bij een transitie op 10 oktober 2010 wordt er in 2010 nog circa 11 weken onderstand verleend via het RSC,
waarvoor in totaal een bedrag van circa € 0,3 miljoen is geraamd. Hiervoor genoemde bedragen zijn inclusief

12

uitvoeringskosten. De raming van de onderstand is gebaseerd op beschikbare gegevens over de onderstand op de
BES-eilanden. In bovenstaande ramingen is rekening gehouden met de onderstandsbedragen die met de BESeilanden zijn afgesproken.
Consultatie eilandbesturen
Het ontwerpbesluit onderstand is in januari 2010 schriftelijk ter consultatie aangeboden aan de aan de
Bestuurscolleges van de BES eilanden. Vervolgens is tijdens het bezoek van de minister van 14 tot en met 18 april
2010 aan de BES met de bestuurscolleges gesproken over de onderstandsregeling. Tijdens het bestuurlijk overleg
op 18 april 2010 tussen Nederland, Bonaire, Sint Eustatius en Saba is vervolgens overeenstemming bereikt over
de systematiek en de hoogte van de onderstandsbedragen1. De bedragen zijn zodanig vormgegeven dat
onderstandsgerechtigden minimaal hetzelfde of meer aan uitkering ontvangen ten opzichte van de bestaande
situatie.

1

Besluitenlijst Bestuurlijk overleg Bonaire, Sint Eustatius, Saba en Nederland, 18 april 2010 te Sint Maarten.

13

Artikelsgewijs
Artikel 1 Organen
Dit artikel bevat een aantal begripsbepalingen. Ter toelichting op het begrip openbaar lichaam wordt vermeld dat
vanaf de transitiedatum Bonaire, Sint Eustatius en Saba binnen het Nederlandse staatsbestel ieder afzonderlijk een
openbaar lichaam worden in de zin van artikel 134 van de Grondwet.
Artikel 2 Gezamenlijke huishouding
Voor het vaststellen van het recht op en de hoogte van de onderstand wordt beoordeeld of er sprake is van
gezamenlijke huishouding. Dit wordt gerechtvaardigd door de wederzijdse betrokkenheid van de twee personen die
de gezamenlijke huishouding voeren. Deze betrokkenheid is gelegen in de gezamenlijke huisvesting en het blijk
geven van zorg dragen voor elkaar door middel van het leveren van een bijdrage in de kosten van de huishouding
dan wel anderszins. Het gaat hierbij om de beoordeling van de feitelijke situatie; niet van belang is waarom
betrokkenen voor deze situatie hebben gekozen – behoudens in het hierna te bespreken geval van
bloedverwantschap tot en met de tweede graad aan het slot van de toelichting van dit artikel.
In dit artikel wordt in de eerste plaats aangegeven in welke situaties sprake is van een gezamenlijke huishouding.
Daarvoor is doorslaggevend of de betrokkenen feitelijk dezelfde woning bewonen. In de redactie van het eerste lid
wordt dit aangegeven door te spreken van ‘het hoofdverblijf hebben in dezelfde woning’. Hiermee wordt
voorkomen dat bijvoorbeeld aan het loutere feit dat een van hen elders een eigen woning heeft, ongeacht of deze
daar feitelijk gehuisvest is, de conclusie wordt verbonden dat er geen sprake kan zijn van een gezamenlijk
gevoerde huishouding. Onder het begrip ‘woning’ wordt in dit artikel een zelfstandige woning verstaan, dat wil
zeggen een woning voorzien van een eigen toegang, waarbij geen wezenlijke woonfuncties zoals woon- en
slaapruimte, was- en kookgelegenheid en toilet met andere woningen worden gedeeld. Eigen toegang houdt in dat
men de woonruimte kan bereiken zonder daarbij vertrekken of gangen te hoeven passeren waarover anderen
zeggenschap hebben, omdat zij huurder of eigenaar zijn.
In de praktijk kan de uitvoerder namens de minister worden geconfronteerd met samenwonende partners die
meedelen dat hun relatie er een is van verhuurder en onderhuurder of kostgever en kostganger. Ook als de
betrokkenen documenten overleggen waaruit dat zou moeten blijken, behoeft dat niet te betekenen dat de
uitvoerder namens de minister hen als alleenstaanden moeten aanmerken. De loutere aanwezigheid van een
contract of van bewijsstukken dat huur of kostgeld wordt betaald, staat er immers niet aan in de weg dat de
betrokkenen mogelijk in feite een gezamenlijke huishouding voeren. Bij onderhuurders en kostgangers is sprake
van een zuiver zakelijke relatie. Daarvan is geen sprake als er een mate van financiële verstrengeling aanwezig is,
die verder reikt dan de betaling van de huur o f het kostgeld en een wederzijdse verzorging die niet beperkt blijft
tot het onderhoud van de gehuurde kamer of de levering van de overeengekomen diensten, zoals de maaltijden of
de bewassing. Zoals dat ook het geval is in andere situaties waarin de betrokkenen beweren niet elkaars partners
te zijn, dient de uitvoerder namens de minister een onderzoek in te stellen naar de feitelijke omstandigheden van
de betrokkenen. Als daaruit blijkt dat de betrokkenen in werkelijkheid een gezamenlijke huishouding voeren, moet
worden geconcludeerd dat de overgelegde stukken een onjuiste weergave zijn van de feitelijke situatie en dat de
betrokkenen als partners dienen te worden aangemerkt.
In het tweede lid worden de situaties aangegeven waarin de uitvoerder namens de minister zonder nader
onderzoek kunnen concluderen dat de betrokkenen een gezamenlijke huishouding voeren. Uit de aanhef van dit lid
blijkt dat deze bepaling betrekking heeft op samenwonenden. Van een gezamenlijke huishouding wordt derhalve
uitgegaan als de betrokkenen én gezamenlijk gehuisvest zijn én verkeren in een van de hier genoemde situaties.
Onderdeel b ziet ook op de situatie dat, hoewel er geen erkenning van een kind heeft plaatsgevonden, uit de
relatie van de betrokkenen een kind is geboren. Dit laatste is geen gegeven dat in de bevolkingsadministratie is

14

opgenomen. Handelingen of mededelingen van de betrokkenen kunnen echter aanwijzing zijn dat hiervan sprake
is, bijvoorbeeld dat de man aangifte doet van de geboorte van het kind.
Op grond van het vorenstaande zijn gehuwden die hun hoofdverblijf hebben in de zelfde woning aan te merken als
gezamenlijke huishouding. Als betrokkenen niet langer hun hoofdverblijf hebben in dezelfde woning, kan er sprake
zijn van duurzaam gescheiden leven. Van ‘duurzaam gescheiden levende’ echtgenoten is sprake indien het een
door beide betrokkenen of door een van hen gewilde verbreking van de echtelijke samenleving betreft, waardoor
ieder afzonderlijk zijn eigen leven leidt als ware hij niet met de ander gehuwd en deze toestand door ten minste
een van hen als bestendig is bedoeld. Ook een door geen van beide echtgenoten gewilde toestand, die voor de
voorzetting van de echtelijke samenleving een daadwerkelijk beletsel vormt en waarvan redelijkerwijs niet valt te
verwachten dat de echtelijke samenleving kan worden hervat, kan worden aangemerkt als een situatie van
duurzaam gescheiden leven. Als er sprake is van een situatie van duurzaam gescheiden leven, wordt de gehuwde
die een beroep doet op onderstand beschouwd als alleenstaande of alleenstaande ouder. A contrario blijven de
betrokkenen als een gezamenlijke huishouding aangemerkt als niet ieder afzonderlijk zijn eigen leven leidt en/ of
de toestand niet door ten minste een van hen als bestendig is bedoeld.
Indien twee personen hun hoofdverblijf hebben in dezelfde woning en tussen hen bloedverwantschap bestaat tot
en met de tweede graad, bepaalt de minister of gelet op alle omstandigheden sprake is van een gezamenlijke
huishouding. Zo kan de minister bepalen dat er is géén sprake is van een gezamenlijke huishouding ingeval
vrijwilligheid geen rol speelt, bijvoorbeeld als een broer vanwege een ziekte langdurig een zus verzorgt. In dat
geval worden de belanghebbenden in dit besluit aangemerkt als alleenstaanden als bedoeld in artikel 3.
Artikel 3 Alleenstaande, alleenstaande ouder en gezin
De uitvoerder namens de minister dient vast te stellen welk onderstandsbedrag op de betrokkene van toepassing
is, waarbij een onderscheid wordt gemaakt naar de huishoudtypes alleenstaande, alleenstaande ouder en gezin.
Onderdeel c bevat een algemene omschrijving van het begrip ‘kind’. Onder kind wordt mede het geadopteerde
kind, het stiefkind en het pleegkind begrepen. Wat betreft het ten laste komende kind wordt een leeftijdsgrens van
18 jaar gehanteerd, omdat vanaf die leeftijd economische zelfstandigheid wordt verondersteld. Een kind dat
weliswaar financieel ten laste van de ouders komt, doch dat niet in een openbaar lichaam woonachtig is, wordt niet
aangemerkt als een ten laste komend kind in de zin van dit besluit.
Artikel 4 Onderstand, voorliggende voorziening, arbeidsinschakeling en zelfstandig wonend
In het kader van dit besluit wordt onder onderstand zowel de algemene onderstand als de bijzondere onderstand
verstaan. De bedragen van algemene onderstand zijn geregeld in hoofdstuk 3, paragraaf 3.1, eventueel
vermeerderd met de op grond van paragraaf 3.2 door de minister vastgestelde toeslagen.
In artikel 18 zijn de limitatieve mogelijkheden tot bijzondere onderstand genoemd. Het betreft hier noodzakelijke
kosten van het bestaan die voortvloeien uit bijzondere omstandigheden.
Het begrip voorliggende voorziening brengt tot uitdrukking dat elke andere bestaansvoorziening voor dit besluit,
als sluitstukvoorziening, het karakter heeft van een voorliggende voorziening, die met voorrang op dit besluit dient
te worden toegepast. De onderstandsverlening is complementair ten opzichte van een voorliggende voorziening.
Het begrip zelfstandig wonend wordt gebruikt in de artikelen 14 en 17.
Artikel 5 Plicht tot arbeidsinschakeling
Onder het begrip arbeidsinschakeling wordt verstaan het verkrijgen en verrichten van algemeen geaccepteerde
arbeid. Met het begrip ‘algemeen geaccepteerde arbeid’ (onderdeel a) wordt bedoeld arbeid die algemeen
maatschappelijk aanvaard is. Werkzaamheden die niet algemeen geaccepteerd zijn, omdat deze in strijd zijn met

15

de openbare orde of de goede zeden, worden hiermee uitgesloten. Ook worden werkzaamheden uitgesloten die
ingaan tegen de integriteit van de persoon, zoals werkzaamheden die gewetensbezwaren oproepen. De arbeid die
wordt aangeboden hoeft dan ook niet beperkt te blijven tot die arbeid die gangbaar is voor de betrokken persoon,
omdat hij bijvoorbeeld die arbeid in het verleden heeft verricht en daarmee wellicht meer affiniteit heeft dan met
de aangeboden arbeid. Uitgangspunt van dit besluit is dat de weg naar werk zo kort mogelijk dient te zijn. Er
kunnen geen eisen gesteld worden aan de aansluiting van de arbeid aan het opleidingsniveau, eerder opgedane
werkervaring en beloningsniveau.
De verantwoordelijkheid voor het ondersteunen van belanghebbenden bij arbeidsinschakeling en scholing is
neergelegd bij het bestuurscollege van het desbetreffende openbaar lichaam. Een belanghebbende dient gebruik te
maken van de mogelijkheden tot arbeid en scholing die het bestuurscollege aanbiedt. Dat geldt ook als arbeid een
tijdelijk karakter heeft.
Ingeval van dringende redenen, bijvoorbeeld vanwege zorgtaken, kan de minister in individuele gevallen tijdelijk
ontheffing verlenen van deze verplichting.
Artikel 6 Rechthebbenden
Op grond van artikel 18.3 van de IBES heeft degene die rechtmatig woonachtig is in de openbare lichamen en niet
in het bestaan kan voorzien recht op onderstand van overheidswege. Het recht op onderstand vindt zijn
begrenzing in het begrip 'noodzakelijke kosten van het bestaan'. De eindverantwoordelijkheid die de overheid op
zich neemt voor de voorziening in het bestaan van haar onderdanen in het geval alle andere
bestaansmogelijkheden tekort schieten, kan niet verder strekken dan het voorzien in het noodzakelijke. Welke
kosten van het bestaan als noodzakelijk dienen te worden aangemerkt is in belangrijke mate afhankelijk van de
omstandigheden en mogelijkheden van persoon of gezin. Een volledige objectivering van het centrale begrip
noodzakelijke kosten van het bestaan is dan ook niet mogelijk. De uitvoerende verantwoordelijkheid van de
minister brengt mee dat hij in voorkomende gevallen beoordeelt of bepaalde kosten, gelet op het specifieke geval,
al dan niet als noodzakelijk zijn aan te merken. Niet de belanghebbende zelf, doch de minister oordeelt dus over
de noodzaak van bepaalde kosten.
Onder ‘woonachtig’ wordt hier bedoeld dat belangenhebbende duurzaam zijn centrum van het bestaan heeft in de
openbare lichamen. Voor de invulling van het begrip ‘rechtmatig’ wordt hier verwezen naar de toelichting bij artikel
7.
In het tweede lid is bepaald dat indien sprake is van een gezamenlijke huishouding, de aanspraak op onderstand
beide personen afzonderlijk toekomt, tenzij een van beiden hiervan is uitgesloten.
Artikel 7 Uitsluiting van onderstand
Dit artikel geeft weer welke personen vanwege de omstandigheid waarin ze verkeren, van onderstandsverlening
zijn uitgesloten.
Eerste lid, onderdeel a
Degenen aan wie rechtens hun vrijheid is ontnomen, komen niet in aanmerking voor algemene en bijzondere
onderstand. In de noodzakelijke kosten van het bestaan van deze personen wordt voorzien door het Ministerie van
Justitie.
Eerste lid, onderdeel b
Werkstaking of uitsluiting van het werk dient voor de onderstandsverlening een uitsluitingsgrond op te leveren,
aangezien het verlenen van onderstand aan degenen die rechtstreeks of zijdelings betrokken zijn bij een dergelijk
arbeidsconflict zou neerkomen op een ongewenste beïnvloeding door de overheid van dat conflict.
Eerste lid, onderdeel c

16

Een persoon die op het moment van aanvraag van onderstand korter dan vijf jaar onafgebroken rechtmatig
woonachtig is in een of meer openbare lichamen heeft geen recht op onders tand. Voor de periode van vijf jaar
worden onafgebroken perioden op verschillende openbare lichamen samengeteld, bijvoorbeeld één jaar Bonaire en
vier jaar Saba. Hiermee wordt de mogelijkheid van mobiliteit van personen tussen de openbare lichamen niet
onnodig beperkt.
Het betreft enerzijds personen van de Nederlandse nationaliteit die zich vanuit elders op de BES-eilanden hebben
gevestigd, en anderzijds personen van niet-Nederlandse nationaliteit (vreemdelingen) die zich op de BES-eilanden
hebben gevestig d.
Nederlanders die niet in de openbare lichamen zijn geboren of genaturaliseerd en hun kinderen hebben van
rechtswege toelating tot verblijf. Daarvoor is vereist dat zij beschikken over een verklaring van goed gedrag en dat
zij beschikken over huisvesting en voldoende middelen van bestaan om in hun levensonderhoud te voorzien
(artikel 3, vijfde lid, Wet toelating en uitzetting BES (hierna: WTU BES)).
Aangezien er sprake is van toelating tot verblijf van rechtswege, ontstaat het verblijfsrecht van rechtswege zodra
aan de vereiste voorwaarden is voldaan en vervalt het zodra niet langer aan die voorwaarden is voldaan. Met
name ook valt aan te nemen dat niet langer aan de voorwaarde is voldaan dat de Nederlanders over voldoende
middelen van bestaan beschikt om in het levensonderhoud te voorzien, in geval de Nederlander een beroep doet
op voorzieningen, verstrekkingen of uitkeringen die ten laste komen van de publieke middelen, zoals de
onderstand. Ingeval de toelating tot verblijf van rechtswege (of bij vergunning) verleend is afgelopen of beëindigd,
omdat niet langer aan de voorwaarden wordt voldaan, kunnen de Nederlanders worden uitgezet (artikelen 16a en
16b WTU BES).
Ook een vreemdeling die zich met toestemming van de bevoegde autoriteiten op de BES-eilanden vestigt, zal
gedurende de eerste 5 jaren van het verblijf in principe moeten kunnen beschikken over voldoende eigen
bestaansmiddelen (artikel 9, eerste lid, onderdeel c, WTU BES). Indien de betrokken persoon, nadat hij zich op de
BES-eilanden gevestigd heeft, niet (meer) aan deze voorwaarde blijkt te voldoen, is dit in principe grond voor
weigering van verder verblijf, althans gedurende de eerste vijf jaren na vestiging (artikel 14, aanhef en onderdeel
d, WTU BES). Aan bedoelde personen wordt derhalve gedurende deze periode geen recht op onderstand verschaft.
Er kunnen evenwel omstandigheden zijn op grond waarvan de Minister van Justitie – als uitvoerder van de WTU
BES - tot het oordeel moet komen dat de weigering van voortgezet verblijf een disproportionele maatregel is, dan
wel anderszins op bezwaren stuit, gelet op de geldende wettelijke criteria rondom het verblijf. In een dergelijk
geval, waar het verder verblijf na afweging van de betrokken omstandigheden, expliciet wordt geaccepteerd,
hoewel de betrokken persoon over onvoldoende bestaansmiddelen beschikt, bestaat er wel een recht op
onderstand.
Eerste lid, onderdeel e
Personen jonger dan 18 jaar zijn in de gezinsonderstand begrepen. Hun noodzakelijke bestaanskosten worden
gerekend tot de bestaanskosten van de ouder of ouders, die ten aanzien van hen onderhoudsplichtig zijn. Zij
kunnen derhalve bij de verlening van onderstand niet worden aangemerkt als een zelfstandig rechtssubject dat
recht heeft op onderstand.
Tweede lid
Op de in het eerste lid, onderdeel c geregelde wachttermijn van 5 jaar wordt voor twee categorieën personen een
uitzondering gemaakt.
De eerste categorie betreft personen die gedurende ten minste vijf jaar woonachtig zijn geweest op de openbare
lichamen en daarna de openbare lichamen verlaten hebben. Indien deze personen binnen vijf jaar na hun vertrek

17

weer terugkeren naar de openbare lichamen, geldt voor hen niet de wachttermijn van jaar voor het recht op
onderstand.
De tweede categorie betreft de inwoners van de openbare lichamen die om redenen van studie zijn vertrokken.
Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan personen die in het Europese deel van Nederland naar de middelbare
school gaan en aansluitend een universitaire opleiding of een beroepsopleiding gaan volgen. Indien deze personen
binnen vijf jaar na beëindiging van de studie terugkeren naar de openbare lichamen, geldt voor hen evenmin de
wachttermijn van vijf jaar voor het recht op onderstand. De rechtvaardigingsgrond voor dit onderscheid tussen
verschillende groepen Nederlanders binnen het Koninkrijk is daarin gelegen, dat de desbetreffende groep personen
duidelijk een zeer nauwe (sociale) band heeft met de openbare lichamen en het BES-gebied slechts voor een
tijdelijk doel heeft verlaten.
Artikel 8 Niet- noodzakelijke kosten
In dit artikel is aangegeven welke kosten in ieder geval niet tot de noodzakelijke bestaanskosten worden gerekend.
Het betreft hier kosten die, vanwege hun aard, niet onder de werkingssfeer van dit besluit kunnen worden
gebracht. Zoals uit de zinsnede ‘in ieder geval’ blijkt, is geen limitatieve opsomming beoogd.
Indien iemand reeds een algemene onderstandsuitkering ontvangt en deze uitkering mede voor een van de
genoemde kostensoorten wenst aan te wenden, staat dit betrokkene uiteraard vrij. Bedoelde aanwending mag
evenwel niet vervolgens tot een toekenning van extra onderstand leiden, aangezien dan alsnog langs indirecte weg
onderstand voor deze kosten zou worden verleend.
Bestaanskosten die de afbetaling van schulden betreffen, worden niet aangemerkt als noodzakelijke
bestaanskosten in de zin van dit besluit.
Artikel 9 Voorliggende voorziening
Inkomensondersteuning via onderstand als een vangnetregeling is aan de orde als andere voorzieningen geen
passende en toereikende voorziening vorme n in de noodzakelijke kosten van het bestaan in het algemeen of in een
specifieke situatie. Voorbeelden van voorliggende voorzieningen liggen onder meer op het terrein van onderwijs en
zorg. Of een voorziening gezien haar aard en doel, passend en toereikend is, is afhankelijk van de omstandigheden
en mogelijkheden van het individuele geval, en wordt mede bepaald door hetgeen naar maatschappelijk inzicht
aanvaardbaar wordt geacht.
Als voorliggende voorziening wordt in ieder geval aangemerkt studiefinanciering en een tegemoetkoming op grond
van de Wet sociale kanstrajecten jongeren BES.
Inkomensondersteuning via onderstand is niet aan de orde, wanneer binnen een voorliggende voorziening een
bewuste beslissing is genomen over de noodzakelijkheid van een voorz iening in het algemeen of een specifieke
situatie. Budgettaire overwegingen om bepaalde kosten niet in de voorliggende voorziening op te nemen of
overwegingen ten aanzien van de vaststelling van de reikwijdte van de voorliggende voorziening, vallen hier dus
niet onder.
Artikel 10 Zeer dringende redenen
In bijzondere gevallen dient, wanneer zich daartoe zeer dringende redenen van levensbedreigende aard voordoen,
de mogelijkheid aanwezig te zijn om een persoon, die geen recht op onderstand heeft, toch financieel bij te staan.
Dit artikel geeft de bevoegdheid daartoe aan de minister, zodat hij in voorkomende gevallen maatwerk kan
leveren.
Uitsluitend vanwege het feit dat het de belanghebbende ontbreekt aan de noodzakelijke middelen om in het
bestaan te voorzien, kan nog niet worden gesproken van zeer dringende redenen zoals in het artikel bedoeld. Vast
dient te staan dat sprake is van een acute noodsituatie die levensbedreigend is, zodat het verlenen van onderstand
volstrekt onvermijdelijk is. Met dit artikel is dus niet beoogd een algemene ontsnappingsclausule te bieden ten

18

aanzien van de toepassing van uitsluitingsgronden. Bij toepassing van dit artikel kan zowel sprake zijn van de
verlening van algemene als van bijzondere onderstand.
Artikel 11 Inlichtingenplicht
Hoewel de inlichtingenplicht waarschijnlijk de meeste betekenis heeft inzake de verlening van onderstand, kan het
ook van belang zijn dat de minister kennis dragen van feiten en omstandigheden die betrekking hebben op de
arbeidsinschakeling van de individuele belanghebbende. Om deze reden heeft de in het eerste lid geregelde
inlichtingenverplichting betrekking op zowel de arbeidsinschakeling als het recht op onderstand. Uitgangspunt blijft
dat van de belanghebbende die een beroep doet op een specifieke overheidsvoorziening, verlangd kan worden dat
hij op verzoek van de minister en op eigen beweging voldoende gegevens en inlichtingen verstrekt die het de
uitvoerder van die voorziening mogelijk maakt te beoordelen of het beroep op die voorziening terecht wordt
gedaan.
Het tweede lid bevat een algemene medewerkingsverplichting die zowel geldt ten aanzien van de
arbeidsinschakeling als de verlening van onderstand.
Het derde lid biedt ondersteuning aan de hoofdverplichting tot het verstrekken van releva nte informatie. Het zich
kunnen legitimeren met een geldig legitimatiebewijs is een voorwaarde om aanspraak te kunnen maken of te
behouden op een voorziening ingevolge dit besluit.
Artikel 12 Afstemming
Het individualiseringsbeginsel staat centraal in dit besluit. Dit beginsel stoelt op verschillende uitgangspunten, die
op verschillende plaatsen in dit besluit tot uitdrukking komen. De minister met de onderstand en de daaraan
verbonden verplichtingen afstemmen op de omstandigheden, mogelijkheden en middele n en het getoonde besef
van verantwoordelijkheid van de belanghebbende of het gezin. Wanneer de minister constateert dat de
belanghebbende zich niet aan de uit dit besluit voortvloeiende verplichtingen houdt of anderszins onvoldoende
besef van verantwoordelijkheid toont, is de minister gehouden de onderstand te verlagen. Dit houdt ook in dat als
betrokkene de minister geen juiste informatie heeft verstrekt die van belang is voor het recht op uitkering, de
minister de uitkering lager kan vaststellen. De minister kan bij het vaststellen van de verlaging rekening houden
met de persoonlijke omstandigheden en de individueel vastgestelde verplichtingen.
De eigen verantwoordelijkheid voor de zelfstandige bestaansvoorziening houdt in dat aan het verkrijgen van een
uitkering verplichtingen zijn verbonden. Deze verplichtingen gelden vanaf de melding, dus al voordat het recht op
onderstand is vastgesteld.
Een bijzondere situatie waarin sprake is van het niet nakomen van aan de uitkering verbonden verplichtingen, is
wanneer betrokkene zich zeer ernstig misdraagt jegens uitvoerende ambtenaren van de minister. Onder de term
‘zeer ernstig misdragen’ kunnen diverse vormen van agressie worden verstaan, zij het dat er sprake moet zijn van
verwijtbaarheid en van gedrag dat in het normale maatschappelijk verkeer in alle gevallen als onacceptabel kan
worden beschouwd.
Artikel 13 Bedragen algemene onderstand
De hoogte van de onderstandbedragen worden per openbaar lichaam vastgesteld. In dit artikel wordt het
basisbedrag opgenomen voor zowel een alleenstaande als een alleenstaande ouder en een gezamenlijke
huishouding. Dit bedrag geldt als basisuitkering. Afhankelijk of er sprake is van zelfstandig wonen, van het hebben
van een partner of kinderen of van volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid wordt dit basisbedrag verhoogd
met een toeslag.
Als voorbeeld van de toepassing van de bepalingen betreffende het basisbedrag en de toeslagen kan worden
genomen de situatie van een zelfstandig wonend gezin met twee kinderen, waarvan een va n de partners volledig
en duurzaam arbeidsongeschikt is.

19

De basisuitkering bedraagt USD 79 (artikel 13).
De toeslag voor zelfstandig wonen bedraagt USD 19 (artikel 14).
De toeslag voor het hebben van een partner bedraagt USD 47 (artikel 15).
De toeslag voor het hebben van twee kinderen bedraagt USD 35 (artikel 16, eerste en tweede lid).
De toeslag in verband met volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid bedraagt USD 93 (artikel 17).
In totaal bedraagt de algemene onderstand dan USD 273.
De hoogte van de belastingvrije som in het beoogde belastingstelsel BES bedraagt 9.000 USD per jaar. Als gevolg
daarvan hoeven er over de onderstandsuitkeringen geen belastingen en premies te worden afgedragen en is de
uitkering een netto-uitkering. De uitkering wordt per twee weken betaalbaar gesteld.
Artikel 14 Toeslag voor zelfstandig wonen
Ingeval een alleenstaande, een alleenstaande ouder of een gezin zelfstandig woont, wordt het basisbedrag
verhoogd met een toeslag.
Artikel 15 Toeslag voor een gezamenlijke huishouding
Ingeval sprake is van een gezamenlijke huishouding (gehuwden of samenwonenden met een gezamenlijke
huishouding) wordt het basisbedrag verhoogd met een toeslag.
Artikel 16 Kindertoeslag
Dit artikel regelt dat bij de hoogte van de algemene onderstand rekening wordt gehouden met de aanwezigheid
van kinderen. Er bestaat voor ten hoogste drie kinderen recht op toeslag.
Artikel 17 Toeslag bij volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid
Zoals aangegeven in artikel 18.3 van de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (IBES)
worden de onderstand en de daaraan te verbinden verplichtingen afgestemd op de omstandigheden,
mogelijkheden en middelen van de belanghebbende, alsmede op het getoonde besef van verantwoordelijkheid
voor de voorziening in het bestaan, rekening houdend met het niveau van de noodzakelijk kosten van het bestaan
ter plaatse. De artikelen 14, 15, 16 en 17 doen recht aan het zojuist gestelde.
Dit artikel regelt de verhoging van het basis bedrag van de algemene onderstand met een toeslag bij volledige en
duurzame arbeidsongeschiktheid van de alleenstaande, van de alleenstaande ouder of van een van de personen
dan wel beide personen die een gezamenlijke huishouding voeren. Hierbij geldt dat rechtstreeks en objectief
medisch vast te stellen is dat de belanghebbende als gevolg van ziekte of gebrek volledig en duurzaam niet in
staat is om algemeen geaccepteerde arbeid te verrichten.
Van duurzame arbeidsongeschiktheid is sprake indien herstel is uitgesloten (er is duurzaam verlies van
mogelijkheden tot functioneren). In dit besluit wordt uitgegaan van zowel volledige als duurzame
arbeidsongeschiktheid. Zwangerschap of bevalling worden om deze reden niet aangemerkt als duurzame
arbeidsongeschiktheid.
Het basisbedrag van de algemene onderstand wordt bij volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid van de
alleenstaande, van de alleenstaande ouder of van een van de personen dan wel beide personen die een
gezamenlijke huishouding voeren verhoogd met een enkelvoudige toeslag. Hiermee wordt benadrukt dat per
huishouden in de onderstand deze toeslag maximaal een keer word t verstrekt, dus ook in geval beide personen die
een gezamenlijke huishouding voeren volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. De toeslag houdt namelijk
verband met het onvermogen inkomen te verwerven en is niet bedoeld ter compensatie van kosten voor
arbeidsongeschiktheid.

20

In het derde lid van dit artikel is ook een overgangsregeling opgenomen voor een zelfstandig wonende en volledig
duurzaam arbeidsongeschikte alleenstaande die op het moment van inwerkingtreding van dit besluit woonachtig is
in het openbaar lichaam Saba. Indien deze persoon op het moment van inwerkingtreding van het besluit reeds in
de genoemde omstandigheden verkeert en op dat moment reeds onderstand ontvangt, ontvangt hij op dat
moment een een hoger bedrag dan hij op grond van het eerste lid van dit artikel zou krijgen. Op grond van het
derde lid krijgt hij ter voorkoming van een achteruitgang in inkomen een verhoging van de toeslag. Het gaat hier
derhalve nadrukkelijk alleen om een verhoging van de toeslag in bestaande gevallen.
Artikel 18 Middelen
Het complementaire karakter van de onderstand brengt mee dat in dit besluit een ruime definitie van het begrip
middelen wordt gehanteerd (eerste lid). Dit uitgangspunt wordt geëxpliciteerd door in dit artikel te bepalen dat alle
vermogens- en inkomensbestanddelen tot de middelen worden gerekend. Daarbij is, gelet op de eigen
verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan, tevens aangegeven dat, naast de middelen waarover de
belanghebbende feitelijk de beschikking heeft, mede in aanmerking worden genomen de middelen waarover de
belanghebbende redelijkerwijs zou kunnen beschikken. Er kunnen zich situaties voordoen waarin belanghebbende
redelijkerwijs niet kan beschikken over eigen middelen, bijvoorbeeld als sprake is van familiebezit van de eigen
woning.
Ingeval sprake is van inkomen in natura kan de minister hieraan een economische waarderingsgrondslag
koppelen, voor zover dat in het individuele geval redelijk is.
Omdat de onderstand als gezinsonderstand wordt verstrekt dienen de middelen van alle gezinsleden in aanmerking
te worden genomen, ook als die middelen door derden worden ontvangen.
Het is niet mogelijk een uitputtende opsomming te geven van alle vermogens- en inkomensbestanddelen die tot de
middelen worden gerekend.
Artikel 19 Vrijlating bescheiden inkomsten
Vanaf het moment van transitie wordt de bestaande praktijk van onderstandsverlening voor wat betreft vrijlating
van geringe bijverdiensten om in de kosten van het bestaan te voorzien vooralsnog voortgezet. Wel dienen
bedoelde inkomsten te worden gemeld aan de minister in het kader van de inlichtingenplicht die aan het recht op
onderstand is verbonden. De inkomsten worden vrijgelaten voor zover de onderstand en de verworven inkomsten
samen niet meer bedragen dan de hoogte van het relevante minimumloon voor de alleenstaande of het gezin.
Op de BES-eilanden wordt een bruto minimumuurloon gehanteerd . Om in het kader van deze regeling te komen
tot een minimumloongrens voor bijverdiensten, als bedoeld in artikel 19, wordt het bedrag van het bruto
minimumuurloon vermenigvuldigd met 80 uur. Dit op basis van een 40-urige werkweek en de omstandigheid dat
de onderstand om de twee weken wordt uitbetaald.
Artikel 20 Toekenning bijzondere onderstand
Degene die als gevolg van bijzondere individuele omstandigheden wordt geconfronteerd met noodzakelijke
bestaanskosten waarin de algemene onderstand niet voorziet en die de aanwezige draagkracht te boven gaan,
heeft in een limitatief aantal situaties recht op bijzondere onderstand. Dit wordt van geval tot geval beoordeeld. De
reden voor de limitatieve opsomming van kostensoorten is dat dit aansluit bij de bestaande praktijk, dat voor deze
kosten geen voorliggende voorziening aanwezig is en dat het hier om veel voorkomende kosten gaat die niet
kunnen worden gedragen door onderhoudsgerechtigden.
Bij de beoordeling van het recht op bijzondere onderstand wordt door de minister mede getoetst of de
belanghebbende voldoet aan de plicht tot arbeidsinschakeling. Een uitzondering hierop geldt in geval sprake is van
volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid van betrokkene.
Artikel 21 Aanpassing en herziening

21

De minister is bevoegd om de onderstandsbedragen te wijzigen naar aanleiding van de ontwikkeling van de
prijsindexcijfers voor de openbare lichamen. Daarnaast kan de minister de onderstandsbedragen wijzigen indien er
naar zijn oordeel bijzondere omstandigheden zijn die dit wenselijk maken.
Artikel 22 Aanvraag
Een onderstandsaanvraag dient te worden gedaan bij het loket van de minister in het openbaar lichaam waar de
alleenstaande of het gezin rechtmatig woonachtig is. De woonplaats van de belanghebbende wordt vastgesteld op
basis van de bevolkingsadministratie. Ingeval dat niet mogelijk wordt mede onder gebruikmaking van de
inlichtingenplicht in dit besluit nagegaan waar de alleenstaande of het gezin daadwerkelijk hoofdverblijf houdt.
Indien noodzakelijk zal de uitvoerder van de minister een huisbezoek afleggen voor het vaststellen van het juiste
woonadres.
Artikel 24 Vaststelling op aanvraag
Normaliter wordt het recht op onderstand op schriftelijke aanvraag vastgesteld. Indien dat niet mogelijk is kan de
minister het recht op onderstand ambtshalve vaststellen, bijvoorbeeld met het oog op spoedgevallen waarin de wil
van de belanghebbende niet kenbaar kan worden gemaakt. In dat geval hoeft geen aanvraag meer te worden
ingediend.
Artikel 24 Toekenning
Onderstand wordt niet eerder verstrekt dan vanaf de datum van de eerste melding van de aanvraag. Wel kan
onderstand worden aangevraagd voorafgaand aan de noodzaak hiervan, bijvoorbeeld bij dreigend ontslag. Het
recht ontstaat in voorkomende gevallen pas wanneer de noodzaak ontstaat.
Artikel 25 Vaststelling en betaling
De vaststelling van de hoogte van de algemene onderstand, vindt evenals de uitbetaling van de algemene
onderstand tweewekelijks achteraf plaats. Van deze regel kan slechts incidenteel worden afgeweken indien
hiervoor naar oordeel van de minister in het individuele geval dringende redenen bestaan.
Bijzondere onderstand als voorziening in bepaalde specifieke kosten, wordt door de minister betaalbaar gesteld op
het moment dat de noodzaak van de desbetreffende bijzondere kosten is vastgesteld.
Artikel 26 Vervreemding, verpanding, beslag en machtiging
Aangezien verstrekte onderstand dient ter voorziening in de noodzakelijke kosten van het bestaan, dient deze niet
vatbaar te zien voor vervreemding en verpanding (eerste lid). Bijzondere onderstand is niet vatbaar voor beslag.
Ter bescherming van belanghebbende is tevens bepaald dat een machtiging tot het in ontvangst nemen van
onderstand altijd herroepen kan worden.
Artikel 27 Onderstand in geld of in natura
Dit artikel regelt de vorm waarin de onderstand w aarop recht bestaat door de minister wordt verleend. Dit artikel
is niet bepalend voor de vraag of al dan niet een recht op onderstand bestaat. Hieruit vloeit voort dat de
onderstand doorgaans ‘om niet’ (gratis) wordt verstrekt, tenzij hiervan op grond van dit besluit kan worden
afgeweken (zie bijvoorbeeld artikel 29 betreffende het verstrekken van bijzondere onderstand in de vorm van een
renteloze geldlening).
Onderstand wordt door de minister verstrekt in de vorm van geld, tenzij hiervan in dit besluit
afwijkingsmogelijkheden zijn opgenomen. De bevoegdheid om onderstand in natura te verstrekken is geregeld in
artikel 32.
Artikel 28 Eigen woning
In afwijking van artikel 16 neemt de minister het vermogen dat is gebonden in de eigen woning met bijhorend erf
niet in aanmerking voor het vaststellen van het recht op onderstand, ingeval dat in redelijkheid niet kan worden

22

verlangd. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de situatie waarin bij een aanvraag voor onderstand de woning niet te
gelde kan worden gemaakt zonder zeer onevenredige nadelen voor de alleenstaande of het gezin.
Artikel 29 Voorschot
Dit artikel geeft de minister de bevoegdheid om onderstand te verlenen bij wijze van voorschot. Deze bevoegdheid
is beperkt tot situaties waarin de individuele omstandigheden in een concreet geval voorschotverlening
noodzakelijk maken en nog beslissing op de aanvraag dient te worden genomen. Uit het karakter van de
voorschotverlening volgt dat deze tot een zo kort mogelijke periode beperkt dient te blijven. Over het recht op
onderstand bestaat immers geen zekerheid. Het voorschot wordt verleend in de vorm van een renteloze
geldlening. Dit illustreert het voorlopige karakter van het voorschot en het gegeven dat dit moet worden
terugbetaald. Als het onderzoek is afgerond en de belanghebbende voor onderstand in aanmerking blijkt te komen,
wordt het voorschot verrekend met de toegekende onderstand. Is het voorschot ten onrechte of tot een te hoog
bedrag verleend, dan kan het ten onrechte verleende bedrag dan wel hetgeen teveel is verleend van de
belanghebbende worden teruggevorderd.
Artikel 30 Onjuiste gegevens en onvoldoende medewerking
Wanneer de belanghebbende de voor de verlening van onderstand van belang zijnde gegevens of de gevorderde
bewijsstukken niet, niet tijdig o f onvolledig verstrekt, kan de minister besluiten het recht op onderstand te
beëindigen. De minister biedt voorafgaand aan eventuele beëindiging van het recht op onderstand, de
belanghebbende nog wel de mogelijkheid binnen een door hem te bepalen termijn het verzuim te herstellen door
alsnog te voldoen aan hier genoemde verplichtingen.
Artikel 31 Nadere verplichtingen
Dit artikel geeft de minister de bevoegdheid om, naast de verplichtingen die op grond van hoofdstuk 2 aan het
recht op onderstand verbonden zijn of kunnen worden, vanaf de dag van melding aan de belanghebbende
bepaalde andere verplichtingen op te leggen die strekken tot arbeidsinschakeling, dan wel verband houden met
aard en doel van een bepaalde vorm van onderstand of strekken tot vermindering of te beëindiging van de
onderstand.
Het opleggen van deze nadere verplichtingen kan bijvoorbeeld aan de orde zijn wanneer in de persoon gelegen
problemen aan arbeidsinschakeling in de weg staan, zoals bij psychische moeilijkheden of verslavingsproblemen.
De minister kan, indien hij dit noodzakelijk acht voor het herstel van de zelfstandige bestaansvoorziening van
belanghebbende, aan de onderstand de verplichting verbinden dat belanghebbende een medische behandeling
ondergaat dan wel enigerlei andere vorm van professionele hulpverlening die naar zijn aard met een medische
behandeling kan worden vergeleken.
Artikel 32 Noodzakelijke betalingen en onderstand in natura
Wanneer er naar het oordeel van de minister gegronde redenen zijn om aan te nemen dat de belanghebbende
zonder hulp niet in staat is tot een verantwoorde besteding van zijn bestaansmiddelen, kan aan het recht op
inkomensaanvulling de verplichting worden verbonden dat de belanghebbende er aan meewerkt dat in diens naam
noodzakelijke betalingen worden verricht uit de toegekende uitkering. Ook kan worden besloten om de uitkering in
natura te verstrekken. De redenen waarom hiertoe besloten kan worden beperken zich niet uitsluitend tot situaties
waarin de belanghebbende zich in een problematische s chuldsituatie bevindt, of daarin dreigt te geraken. Ook in
situaties waarbij de belanghebbende beschermd moet worden tegen het afglijden in de maatschappij en tekort
schiet in zijn zelfredzaamheid - zoals dakloosheid, psychosociale problemen, verslaving en schulden - kunnen
aanleiding geven om toepassing te geven aan dit artikel. Als de belanghebbende niet aan de verplichting meewerkt
dat in zijn naam noodzakelijke betalingen uit de toegekende onderstand worden verricht kan het verlenen van
onderstand worden afgewezen dan wel beëindigd.
Onderstand in natura is een vorm waarbij de uitkering geheel of gedeeltelijk niet in de vorm van geld, maar
rechtstreeks in de vorm van goederen en/of diensten wordt verstrekt. De minister kan bijvoorbeeld fungeren als

23

inkoper van goederen en diensten en die leveren aan de belanghebbende. De met de naturaverstrekkingen
gemoeide kosten kunnen worden verrekend met de uitkering. Een afgeleide vorm van onderstand in natura is die
waarbij de onderstand zelf in de vorm van een geldbedrag wordt toegekend en aan dat geldbedrag een bepaalde
bestedingsverplichting wordt verbonden.
Artikel 33 Bevoegdheid terugvordering
Ten onrechte of teveel betaalde onderstand kan worden teruggevorderd. Evenzeer kan onderstand die bij wijze
van voorschot is verleend, worden teruggevorderd wanneer vastgesteld is dat geen recht op die onderstand
bestaat. Ten slotte kan het voorkomen dat de onderstand onverschuldigd is betaald. Ook in die situaties kan de
onderstand worden teruggevorderd.
Het tweede lid regelt dat het in aanmerking nemen van in de voorafgaande drie maanden ontvangen middelen,
voor zover deze niet vallen onder de inkomensvrijlating, bedoeld in artikel 19, wordt niet als terugvordering
beschouwd. In deze gevallen wordt verrekend met de lopende onderstandsuitkering.
Het derde lid maakt het mogelijk dat de vordering kan worden verhoogd met de wettelijke rente en de op de
terugvordering betrekking hebbende kosten. Hiervan is sprake ingeval de belanghebbende niet of niet tijdig
voldoet aan de door de minister opgelegde verplichtingen tot terugbetaling.
Artikel 34 Terugvordering gezinsleden
Ten aanzien van een gezin wordt de onderstand als gezinsonderstand verleend en derhalve als één geheel
vastgesteld. Daarbij wordt rekening gehouden met de middelen van de tot het gezin behorende personen. Dit
laatste dient op overeenkomstige wijze te geschieden indien met betrekking tot verleende gezinsonderstand
terugvordering aan de orde is. De terugvordering is dan niet alleen gericht op de persoon aan wie de onderstand is
betaald, maar tevens op de personen die in de gezinsonderstand zijn begrepen.
Artikel 35 Besluit tot terugvordering
Terugvordering behelst zowel het nemen van het terugvorderingsbesluit als de tenuitvoerlegging daarna. Om een
en ander effectief te laten verlopen, dient de minister een aantal beslissingen te nemen. In de eerste plaats dient
de minister de eerder toegekende uitkering te herzien waardoor de betrokkene juridisch in de juiste
uitkeringssituatie wordt geplaatst. In de tweede plaats dient de minister een terugvorderingsbesluit te nemen
(eerste lid). In dat besluit wordt de grond aangegeven waarop wordt teruggevorderd alsmede de hoogte van het
terug te vorderen bedrag. Ten slotte neemt de minister een invorderingsbeslissing waarin wordt vastgesteld over
welke periode en met welke termijnbedragen de betrokkene het verschuldigde bedrag terugbetaalt. In het
terugvorderingsbesluit zal informatie moeten worden verstrekt over de wijze waarop dat besluit ten uitvoer wordt
gelegd. Bovenstaande beslissingen kunnen worden gecombineerd in een besluit van de minister. Op grond van het
tweede lid is de betrokkene verplicht de inlichtingen te verstrekken die met het oog op de terugvordering van
belang zijn.
Artikel 36 Inlichtingenverplichting werkgever
Dit artikel bepaalt dat (ex-)werkgevers en (ex-)opdrachtgevers tot het verrichten van bepaalde werkzaamheden
van een persoon te wiens behoeve onderstand is gevraagd of wordt verleend, de door de minister gevraagde
inlichtingen verstrekken, dan wel uit eigen beweging aan de minister wijzigingen door te geven als hij reeds eerder
om dergelijke inlichtingen heeft gevraagd. De term inlichtingen is breed op te vatten. Voor de uitvoering van dit
besluit is immers onder meer informatie vereist over de persoon, de gezinssituatie, de woonsituatie en het
inkomen. Uitgangspunt daarbij is steeds dat het moet gaan om inlichtingen die de minister nodig heeft voor de
uitvoering van dit besluit.
Artikel 37 Inlichtingenverplichting instanties

24

In dit artikel is vastgelegd dat instanties die zijn opgenomen in een door de minister vastgestelde lijst verplicht zijn
desgevraagd en kosteloos de minister inlichtingen te verstrekken die nodig zijn voor de uitvoering van dit besluit
om gegevens te verkrijgen die van belang zijn voor de uitvoering van dit besluit.
Artikel 38 Geheimhoudingsplicht
Degenen die betrokken zijn bij de uitvoering van dit besluit dragen kennis van persoonlijke informatie van degenen
die onderstand aanvragen of ontvangen dan wel gebruik maken van een re-integratietraject onder
verantwoordelijkheid van het eilandsbestuur. Voor hen geldt een geclausuleerde geheimhoudingsplicht. Alleen die
bekendmakingen zijn toegelaten die op grond van dit besluit zijn voorgeschreven of toegelaten, dan wel
noodzakelijk zijn voor de uitvoering daarvan. De geheimhoudingsplicht wijkt daar waar enig wettelijk voorschrift
tot bekendmaking verplicht, waar de betrokkene toestemt in het verwerken van zijn gegevens, of indien de
bedoelde gegevens niet te herleiden zijn tot het individu. Ook kunnen gegevens worden verstrekt voor het
verrichten van wetenschappelijk onderzoek of statistiek, met inachtneming van de persoonlijke levenssfeer van het
individu. Bij het verstrekken van gegevens is het uitgangspunt dat wordt nagegaan of degene aan wie de gegevens
worden verstrekt tot het ontvangen van die gegevens redelijkerwijs bevoegd is.
Artikel 39 Vermoeden misdrijf
Dit artikel beschrijft de inlichtingenverplichting in het kader van een vermoeden van misdrijf. In deze bepaling is
opgenomen dat ook als er een misdrijf is gepleegd jegens een buitenlands overheidsorgaan, de minister verplicht
is de informatie waarvan zij kennis hebben genomen ter kennis te brengen van dat buitenlands overheidsorgaan.
Dit is noodzakelijk omdat misdrijven ook een grensoverschrijdend karakter kunnen hebben.
Artikel 40 Inlichtingenverplichting Onze Minister
De minister dient te regelen aan welke instanties en personen hij uit eigen beweging bevoegd is en desgevraagd
verplicht is gegevens te verstrekken voor zover het de uitvoering betreft van dit besluit. Evenals bij
gegevensverstrekking aan de minister dient ook bij gegevensverstrekking door hem de nodige zorgvuldigheid en
proportionaliteit in acht te worden genomen.
Artikel 41 Toezicht door Onze Minister
De minister is bevoegd om toezichthouders aan te wijzen. Een toezichthouder als bedoeld in Titel 5.2 van de
Algemene wet bestuursrecht (Awb) mag op grond van zijn aanstelling plaatsen betreden (met uitzondering van
woningen), inlichtingen vorderen, personen vorderen inzage te geven in hun identiteitsbewijs en heeft recht op
inzage in zakelijke gegevens en bescheiden en het nemen van afschriften daarvan. Het verlenen van de status van
toezichthouder geeft een verruiming van mogelijkheden binnen de controlesfeer. Bovendien kan de toezichthouder
op basis van artikel 5.20 Awb een ieder verplichten medewerking te verlenen bij de uitoefening van zijn
bevoegdheden als deze redelijkerwijs gevorderd kan worden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tekent d eze nota van toelichting mede namens de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid,

J.P.H. Donner

25