Evaluatie beleid consumentenvuurwerk
Onderzoek naar de bijdrage van het beleid consumentenvuurwerk in de periode 2015 - 2021 aan het realiseren van een veilige jaarwisseling

Sira Consulting B.V.

btw-nummer NL 8109.155.46.B01 | BIC INGBNL2A | IBAN NL05 INGB 0680 5767 62 | KVK 30182559

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk
Onderzoek naar de bijdrage van het beleid consumentenvuurwerk in de periode 2015 - 2021 aan
het realiseren van een veilige jaarwisseling

Bilthoven, 31 mei 2022

Auteurs
Michel Bloemheuvel
Evelien den Boer
Stefan Prij

Sira Consulting B.V. is inhoudelijk verantwoordelijk voor deze rapportage. De in deze rapportage opgenomen teksten
en onderzoeksresultaten mogen uitsluitend worden gebruikt als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en
boeken mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldiging en/of openbaarmaking in welke vorm ook, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van Sira Consulting B.V.. Sira Consulting B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

2

Sira Consulting B.V.

Inhoudsopgave
1

Inleiding

4

2

Evaluatiekader

5

2.1

Afbakening

5

2.2

Toetsingskader

6

3

Beleid consumentenvuurwerk

7

3.1

Wet- en regelgeving

7

3.2

Maatschappelijke context

8

3.3

Beleidsmaatregelen 2015 - 2021

11

3.4

Beleidstheorie

13

3.5

Praktijkervaringen

14

3.6

Doeltreffendheid beleidsmaatregelen

17

3.7

Doelmatigheid beleidsmaatregelen

26

3.8

Externe factoren

27

3.9

Conclusies en aanbevelingen

27

4

Tijdelijke subsidieregeling restantvoorraden vuurwerk

32

4.1

Aanleiding TSRV

32

4.2

Beleidstheorie

32

4.3

Subsidieproces

33

4.4

Praktijkervaringen

35

4.5

Doeltreffendheid

35

4.6

Doelmatigheid

36

4.7

Conclusies en aanbevelingen

38

5

Subsidie VeiligheidNL

41

5.1

Achtergrond

41

5.2

Beleidstheorie

41

5.3

Subsidieproces

42

5.4

Praktijkervaringen

43

5.5

Doeltreffendheid

43

5.6

Doelmatigheid

45

5.7

Conclusies en aanbevelingen

46

Bijlagen
I
II
III
IV

Bronnen
Toetsingskader
Stakeholders
Doeltreffendheidsladder

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

50
51
53
54

3

1

Inleiding
Aanleiding
Vuurwerkbeleid valt onder de verantwoordelijkheid van twee ministeries. Het ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) gaat over de wet- en regelgeving van legaal
vuurwerk en de communicatie hierover. Het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV)
gaat over de handhaving van de openbare orde en illegaal vuurwerk.
Het ministerie van IenW streeft naar een veilig en handhaafbaar vuurwerkbeleid, met
balans in de maatschappelijke discussie en breed draagvlak. Afgelopen jaren zijn diverse
maatregelen getroffen om letsel en overlast van consumentenvuurwerk terug te dringen
met als doel bij te dragen aan een veilige jaarwisseling. Het ministerie wil een evaluatie
uitvoeren naar de effecten en werking van de getroffen maatregelen in de praktijk. De
evaluatie heeft betrekking op de genomen beleidsmaatregelen in de periode 2015 tot en
met 2021.1 Twee onderdelen van de ingezette beleidsmaatregelen behoeven specifieke
aandacht: (1) de Tijdelijke Subsidieregeling Restantvoorraden Vuurwerk (TSRV) en (2)
de subsidie die VeiligheidNL ontvangt voor het doen van onderzoek met betrekking tot
vuurwerkletsel en het geven van voorlichting ter voorkoming daarvan.
Het ministerie van IenW heeft Sira Consulting gevraagd een evaluatie uit te voeren naar
de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid consumentenvuurwerk.
Doelstelling
De doelstelling van de evaluatie van het beleid consumentenvuurwerk is tweeledig:
1.

Het geven van inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid van
consumentenvuurwerk. Dit gaat zowel om het totaal aan beleidsmaatregelen in de
periode 2015 - 2021, als specifiek de TSRV en subsidie aan VeiligheidNL;

2.

Het identificeren van werkbare aanbevelingen gericht op het vergroten van de doeltreffendheid en doelmatigheid, zodanig dat dit bijdraagt aan het beleidsdoel gericht
op het realiseren van een veilige jaarwisseling.

Aanpak
Bij aanvang van de evaluatie zijn de uitgangspunten, afbakening en te betrekken bronnen
en stakeholders afgestemd met het ministerie van IenW. Het uitgevoerde bronnenonderzoek is gebruikt om inzicht te krijgen in het beleid, de TSRV en subsidie aan VeiligheidNL
(zie bijlage I voor een overzicht van de gebruikte bronnen). Op basis van het bronnenonderzoek is vervolgens de beleidstheorie gereconstrueerd en is een eerste beantwoording van de onderzoeksvragen gegeven (zie bijlage II voor een overzicht van de
onderzoeksvragen). De beleidstheorie en eerste inzichten zijn getoetst, aangescherpt en
aangevuld in gesprekken met het ministerie van IenW, ministerie van JenV en agentschappen. Om inzicht te krijgen in de werking en effecten van het beleid in de praktijk
zijn we in gesprek gegaan met direct betrokken, o.a. de vuurwerkbranche, natuurorganisaties en medici (zie bijlage III voor een overzicht van betrokken stakeholders).
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 geeft een weergave van het kader dat gedurende de evaluatie is gebruikt.
Hoofdstuk 3 bevat de evaluatie van het totaal aan ingezette beleidsmaatregelen consumentenvuurwerk in de periode 2015 - 2021. Hoofdstuk 4 bevat de evaluatie van de TSRV
en hoofdstuk 5 bevat de evaluatie van de subsidie aan VeiligheidNL.

1

4

De jaarwisseling 2021 – 2022 valt daarmee buiten de scope van dit onderzoek.

Sira Consulting B.V.

2

Evaluatiekader
Beleid laat zich definiëren als een georganiseerde poging van de overheid om met (1) de
inzet van mensen, middelen en tijd (2) maatregelen uit te voeren om (3) democratisch
afgesproken doelstellingen te realiseren.2 Het gaat om het doelbewust willen initiëren en
zo veel als mogelijk realiseren van maatschappelijke veranderingen. Een manier om beleidsdoelen te bereiken is het inzetten van het instrument subsidies.
Om herleidbaar inzicht te geven in de effectiviteit van het beleid consumentenvuurwerk,
is het een randvoorwaarde om te komen tot een goede weergave van de veronderstellingen die ten grondslag liggen aan het beleid: de beleidstheorie. Zonder beleidstheorie is
het niet mogelijk om twee belangrijke functies van een evaluatieonderzoek in te vullen.
De eerste is een feedbackfunctie: het geven van inzicht in hoeverre de inzet van, in deze
evaluatie, de ingezette beleidsinstrumenten leiden tot het bereiken van beoogde doelen.
De tweede functie betreft het leveren van een bijdrage aan een lerende overheid. Op
basis van de uitkomsten van een evaluatie kunnen immers verbeteringen worden aangebracht, waardoor beleid doeltreffender en doelmatiger kan worden uitgevoerd.

2.1

Afbakening
Doeltreffendheid en doelmatigheid
Bij doeltreffendheid (ofwel effectiviteit) gaat het om de mate waarin de doelstellingen van
het ministerie van IenW dankzij de inzet van het beleid zijn gerealiseerd (artikel 1d RPE).
De doeltreffendheid is beoordeeld aan de hand van de doeltreffendheidsladder (zie bijlage
IV).
Bij doelmatigheid (ofwel efficiency) gaat het om de vraag of de kosten in verhouding
staan tot het bereiken van het maatschappelijke doel (artikel 1e RPE). Er is sprake van
doelmatigheid naarmate bepaalde effecten worden bereikt met minder kosten, of naarmate bepaalde kosten meer effecten opleveren.

Resultatenketen
Om na te gaan in hoeverre het beleid consumentenvuurwerk, de TSRV en subsidie aan
VeiligheidNL heeft voldaan aan de beleidsdoelen van het ministerie van IenW is het van
belang om inzicht te geven in de relatie tussen input, activiteiten, output, outcome en
impact. Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) is dat in deze evaluatie
gedaan aan de hand van de onderstaande resultatenketen. De resultatenketen is een
schematische opstelling die de vraag beantwoord of de outcome en impact verband houden met het beleid of worden beïnvloed door externe factoren.

2

Openbaar Bestuur: beleid, organisatie en politiek, Bovens en ’t Hart; 2017.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

5

Figuur 1. Resultatenketen doeltreffendheid en doelmatigheid

De resultatenketen wordt verder gebruikt voor het toetsen van aannames uit de beleidstheorie en het doen van aanbevelingen.

2.2

Toetsingskader
Om onderbouwd inzicht te geven in de mate van doeltreffendheid en doelmatigheid van
het beleid consumentenvuurwerk, de TSRV en subsidie aan VeiligheidNL, zijn de doelstellingen uitgewerkt in een toetsingskader met onderzoeksvragen. Deze onderzoeksvragen
zijn geordend naar de beleidscyclus zodat gestructureerd inzicht ontstaan in de werking
en effecten van de regeling in de praktijk.
Figuur 2. Toetsingskader

6

Sira Consulting B.V.

3

Beleid consumentenvuurwerk

3.1

Wet- en regelgeving
In Nederland zijn strenge regels met betrekking tot het opslaan, verkopen, kopen en
afsteken van vuurwerk. Na de vuurwerkramp in Enschede in 2000 is in 2002 wet- en
regelgeving rondom het in- en uitvoeren, opslaan, bewerken, afleveren, het voorhanden
hebben en afsteken van vuurwerk sterk aangescherpt. De Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT) houdt toezicht op de naleving van wet- en regelgeving en voert in het
kader daarvan het hele jaar controles uit. De Omgevingsdiensten controleren de opslag
van vuurwerk.3
De belangrijkste regels omtrent het afsteken en verkopen van consumentenvuurwerk
staan zijn gevat in de Pyrorichtlijn, het Vuurwerkbesluit en de Regeling aanwijzing consumenten- en theatervuurwerk (RACT).
Pyrorichtlijn
Het consumentenvuurwerk heeft een sterk internationaal karakter. Het meeste vuurwerk
wordt in China geproduceerd en komt vervolgens op de Europese markt. De Europese
Pyrorichtlijn bevat afspraken met betrekking tot het in de handel brengen van pyrotechnische artikelen (waaronder vuurwerk) en de veiligheid van deze artikelen.
De Pyrorichtlijn stelt minimumeisen aan vuurwerk dat binnen Europa verhandeld en gebruikt mag worden. Wanneer vuurwerk aan deze eisen voldoet, krijgt het vuurwerk een
CE-markering voor de aangewezen categorie en is daarmee verhandelbaar in alle lidstaten binnen de Europese Unie.
De Pyrorichtlijn deelt vuurwerk in 4 categorieën. Deze categorieën zijn nader toegelicht
in onderstaande tabel.
Tabel 1. Categorieën vuurwerk
Categorie4

Type vuurwerk

F1

Zeer weinig gevaar, kan ook binnenshuis worden gebruikt, zoals fop- en schertsvuurwerk

F2

Weinig gevaar en daarom geschikt voor particulier gebruik

F3

Middelmatig gevaar, meestal alleen bestemd voor professioneel gebruik

F4

Veel gevaar en uitsluitend bestemd voor professional gebruik

De Pyrorichtlijn laat ruimte aan lidstaten om categorie F2 en F3-vuurwerk zelf nader in
te perken. Nederland maakt gebruik van deze ruimte door middel van het Vuurwerkbesluit en de onderliggende RACT.
Categorie F1-vuurwerk (beschikbaar voor consumenten) mag gedurende het hele jaar
verkocht en afgestoken worden. Lidstaten kunnen wel beperkingen opleggen ten aanzien

3

In Nederland zijn 29 regionale omgevingsdiensten.

4

Definities van website ILT op basis van Pyrorichtlijn.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

7

van leeftijdsgrenzen. Als het gaat om het consumentenvuurwerk dat wordt afgestoken
tijdens de jaarwisseling, wordt gesproken over oudejaarsvuurwerk.
Vuurwerkbesluit
Het Vuurwerkbesluit is opgesteld na de vuurwerkramp in Enschede. Het Vuurwerkbesluit
maakt onderscheid tussen consumentenvuurwerk en professioneel vuurwerk en bevat
regels voor het bezit en afsteken van vuurwerk voor zowel professionals en consumenten.
Voorbeelden hiervan zijn:
▪

Consumenten mogen alleen bepaalde typen vuurwerk afsteken tussen 31 december
18:00 uur en 1 januari 2:00 uur;

▪

Consumentenvuurwerk mag alleen verkocht worden aan particulieren 29, 30 en 31
december;5

▪

Consumentenvuurwerk uit de categorie F2 mag worden aangeschaft en afgestoken
vanaf 16 jaar;

▪

Consumenten mogen maximaal 25 kilogram consumentenvuurwerk per jaar vervoeren.

Regeling aanwijzing consumenten- en theatervuurwerk (RACT)
De Regeling aanwijzing consumenten- en theatervuurwerk (RACT) is een nadere uitwerking van het Vuurwerkbesluit. In de bijlagen van de RACT is omschreven aan welke voorwaarden vuurwerk moet voldoen om te vallen binnen de categorieën
consumentenvuurwerk, fop- en schertsvuurwerk of theatervuurwerk. De RACT bepaalt
daarmee welk type vuurwerk uit de categorie F2 aan consumenten mag worden verkocht
en reguleert daarna categorie F1-vuurwerk.6

3.2

Maatschappelijke context
Sinds de jaren ’60 is het afsteken van vuurwerk onderdeel van de jaarwisseling in Nederland. Eind jaren ’70 werd het aandeel consumentenvuurwerk op de markt steeds groter.
Er is een stevig maatschappelijk debat gaande over vuurwerk in algemene zin. Handhavers en hulpverleners ondervinden veel overlast door misbruik van vuurwerk7. Zowel
mensen die vuurwerk afsteken als omstanders raken gewond door vuurwerk, soms met
zeer ernstige gevolgen.
Het beeld van vuurwerk als onderdeel van de jaarwisseling is onder de Nederlandse bevolking in beweging. Ongeveer 18%8 van de Nederlanders steekt om middernacht zelf
vuurwerk af, veel andere mensen kijken naar bijvoorbeeld het vuurwerk dat wordt afgestoken in de buurt. In 2020 zag 41% van de Nederlanders het afsteken van vuurwerk als
belangrijke traditie van de jaarwisseling. In 2016 vond nog 61% van de Nederlanders dit.
In 2020 vond 85% van de Nederlanders dat het niet verantwoord is om op de oude manier
met het afsteken van vuurwerk om te gaan.9
Jaarlijks peilt I&O Research onder Nederlanders van 18 jaar en ouder hoe zij tegenover
een (gedeeltelijk) vuurwerkverbod staan. Uit deze peilingen blijkt dat het draagvlak voor

5

Er geldt een uitzondering wanneer een van die dagen op zondag valt. In dat geval mag consumentenvuurwerk verkocht worden op 28 december in plaats van de zondag daarop.
6

Categorie F3-vuurwerk is inmiddels niet meer toegestaan voor consumenten. Het Vuurwerkbesluit
moet hier nog op aangepast worden zodat het in lijn is met het RACT.

8

7

Dit gaat niet alleen om consumentenvuurwerk.

8

Onderzoeken I&O Research tussen 2016 en 2019.

9

I&O Research (2020).

Sira Consulting B.V.

een structureel vuurwerkverbod in de onderzochte beleidsperiode is toegenomen (zie onderstaand figuur). In 2014 werd het Vuurwerkmanifest gelanceerd met het idee om eind
2020 te komen tot een structureel verbod op oudejaarsvuurwerk. In 2019 werd actie
gevoerd tegen de knetterbal vanwege de hoeveelheid plastic in dit type vuurwerk. Het
consumentenvuurwerk is daarmee een terugkerend onderwerp voor discussie, zowel in
de politiek als maatschappij.
Figuur 3. Draagvlak samenleving algemeen vuurwerkverbod

3.2.1

Rapport Onderzoeksraad voor Veiligheid
In 2017 verscheen een onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) naar de
veiligheidsrisico’s van vuurwerk. De OVV concludeert dat Oud & Nieuw het meest onveilige feest van het jaar is en dat met name siervuurwerk voor veel letselgevallen zorgt.
De omstandigheden rond de jaarwisseling in combinatie met risicovol gedrag leiden tot
een grote mate van onveiligheid voor inwoners en hulpverleners. Deze onveiligheid wordt
volgens de OVV versterkt door illegaal (knal)vuurwerk dat ruim beschikbaar is.
Romeinse kaarsen en babypijltjes zijn op dat moment al verboden. Volgens de OVV heeft
dit verbod onvoldoende effect. Bepaalde typen toegestaan consumentenvuurwerk leidden
nog steeds tot veel letsel en overlast. De OVV adviseerde daarom om verder gebruik te
maken van de ruimte in de Pyrorichtlijn en bepaalde typen vuurwerk te verbieden. Hiermee zou in Nederland het vuurwerk dat leidt tot het meeste letsel en overlast verboden
moeten worden voor consumenten (vuurpijlen en knalvuurwerk). De OVV adviseerde
daarnaast om verkopers van consumentenvuurwerk te verplichten een gratis vuurwerkbril en aansteeklonten te leveren bij vuurwerk. Een andere aanbeveling richting verkopers
was het geven van voorlichting over veilig gebruik van het vuurwerkartikel.10

3.2.2

Diverse verboden en verplichtingen
Naar aanleiding van het rapport en advies van de OVV neemt het kabinet in de daaropvolgende jaren een aantal besluiten om bij te dragen aan een veilige jaarwisseling. Deze
besluiten hebben betrekking op verplichtingen en verboden die worden vastgelegd in wet-

10

Onderzoeksraad voor Veiligheid (2017). Veiligheidsrisico’s jaarwisseling.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

9

en regelgeving. Onderstaande tijdlijn geeft weer welk type vuurwerk er in de periode
2015 – 2021 is verboden.
Figuur 4. Tijdlijn besluiten kabinet 2015 - 2021

Na het verschijnen van het OVV-rapport wil het kabinet de vuurwerktraditie zoveel mogelijk behouden en kiest daarom in eerste instantie niet voor een verbod op vuurpijlen
en knalvuurwerk. Tijdens de jaarwisseling van 2018 - 2019 wordt een lanceerstandaard
bij de verkoop van vuurpijlen verplicht. In 2020 maakt het kabinet bekend categorie F3vuurwerk te verbieden.11 Tijdens de jaarwisseling van 2020 – 2021 is categorie F3-vuurwerk daarmee verboden. Aan dit type vuurwerk wordt een uitverkoop jaar gegeven.
In het najaar van 2019 laait in de Tweede Kamer alsnog de discussie op om enkelschotsbuizen, vuurpijlen en knalvuurwerk te verbieden. Naar aanleiding van die discussie worden de enkelschotsbuizen (categorie F2 en F3) verboden vanaf de jaarwisseling 2020 –
2021. De jaarwisseling 2019 – 2020 verloopt onrustig. Het kabinet besluit daarom alsnog
voor een totaalverbod op knalvuurwerk en vuurpijlen vanaf de jaarwisseling 2020 –
2021.12
Coronacrisis en de jaarwisseling
In 2020 was de werkdruk in ziekenhuizen en hulpverleners erg hoog vanwege de coronacrisis. Het kabinet besloot daarom op 13 november 2020 dat voor de jaarwisseling 2020
– 2021 geen oudejaarsvuurwerk (categorie F2) vervoerd, verkocht en afgestoken mocht
worden. Vuurwerk dat het hele jaar gekocht kan worden zoals sterretjes, knalerwten en
trektouwtjes (categorie F1) was wel toegestaan. Het doel van het tijdelijke verbod op
oudejaarsvuurwerk was om medewerkers in de zorg, de hulpverlening, politie en BOA’s
te ontlasten.13

11

Kamerbrief (2020). Afspraken jaarwisseling.

12

Ministerie van IenW (2021). De weg naar de Tijdelijke subsidieregeling restantvoorraden vuurwerk.

13

Ministerie van IenW (2020). Kabinetsbesluit tot tijdelijk vuurwerkverbod.

Omdat het tijdelijk verbod bijdroeg aan minder bezoeken aan de SEH en spoedoperaties, werd door
het kabinet besloten om ook tijdens de jaarwisseling 2021 – 2022 een tijdelijk verbod op het vervoer,
verkopen en afsteken van vuurwerk (categorie F2) in te stellen.

10

Sira Consulting B.V.

3.3

Beleidsmaatregelen 2015 - 2021
Behalve verboden zet het miniserie van IenW ook andere beleidsmaatregelen in om bij
te dragen aan een veilige jaarwisseling. De genomen beleidsmaatregelen in de periode
2015 – 2021 zijn onder te verdelen in 5 categorieën.
1.

Regelgeving;

2.

Subsidieregelingen;

3.

Informatie- en kennisontwikkeling;

4.

Voorlichting;

5.

Internationale inzet.

Onderstaand figuur bevat per categorie de beleidsmaatregelen die zijn ingezet.14 Hieronder worden deze beleidsmaatregelen per categorie nader toegelicht.
Figuur 5. Beleidsmaatregelen 2015 - 2021

1.

Regelgeving

Onder regelgeving vallen de diverse verboden en verplichtingen die gedurende de onderzoeksperiode zijn ingevoerd. Qua verboden gaat het om het verbod op de babypijltjes,
Romeinse kaarsen, categorie F3-vuurwerk, knalvuurwerk (inclusief knalstrengen), vuurpijlen en enkelschotsbuizen. Ook het tijdelijk verbod op oudejaarsvuurwerk naar aanleiding van de coronacrisis is een beleidsmaatregel die aanpassing vergde in het
Vuurwerkbesluit en daarmee onder de categorie regelgeving valt.
Onder de categorie regelgeving vallen daarnaast diverse verplichtingen zoals de lanceerstandaard bij vuurpijlen. Deze lanceerstandaard is bedoeld om vuurpijlen vanaf een verharde of onverharde ondergrond stabiel de lucht in te schieten. Andere verplichtingen die
gedurende de beleidsperiode voor vuurwerkhandelaren zijn ingevoerd zijn het leveren
van een vuurwerkbril, een gebruiksaanwijzing en aansteeklont bij vuurwerkartikelen.

14

Deze lijst is niet uitputtend, maar bevat de gevraagde te evalueren maatregelen. Het ministerie van
IenW heeft bijvoorbeeld meerdere onderzoeken uit laten voeren (o.a. door RHDV en doelgroepenonderzoeken t.b.v. communicatie), het kruitgehalte in vuurwerk is verlaagd, het ministerie zet actief in
op het delen van informatie over de totstandkoming van regelgeving en het verminderen van plastic
in vuurwerk.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

11

2.

Subsidieregelingen

Naar aanleiding van de verschillende verboden zijn subsidieregelingen ingesteld om de
branche tegemoet te komen.15 De vuurwerkbranche koopt in het najaar voorafgaand aan
de volgende jaarwisseling vaak al oudejaarsvuurwerk in (dus ongeveer 14 – 16 maanden
van tevoren). De diverse ingevoerde verboden werden veelal in het najaar voor de jaarwisseling ingevoerd waardoor de branche het consumentenvuurwerk niet meer kon afzetten op de markt.
Naar aanleiding van het verbod op de babypijltjes en Romeinse kaarsen is een Safety
Deal Vuurwerk afgesloten met de vuurwerkbranche. Onderdeel van deze Safety Deal was
de afspraak dat de vuurwerkbranche zorg zou dragen voor een veilige afvoer en vernietiging van deze producten.16 Voor de afvoer en vernietiging van de Romeinse kaarsen is
in 2016 een subsidie verstrekt aan Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland (BPN).
Na het verbod op het knalvuurwerk, vuurpijlen en enkelschotsbuizen is de Tijdelijke subsidieregeling restantvoorraden vuurwerk (TSRV) in werking getreden (hoofdstuk 3 bevat
de evaluatie de TSRV).
Ook na het kabinetsbesluit om tijdelijk een totaalverbod op vuurwerk in te stellen voor
de jaarwisseling 2020 – 2021, is een regeling ingesteld om tegemoet te komen in de
kosten voor de branche, de Tijdelijke subsidieregeling vuurwerkverbod COVID-19 (TSVC19). De TSVC-19 bestaat uit twee onderdelen: een tegemoetkoming voor de gemaakte
kosten ter voorbereiding en annulering van de eindejaarsverkoop 2020 voor de detailhandel en een tegemoetkoming voor opslag- en vervoerskosten voor vuurwerkbedrijven
en detailhandelaren.
3.

Informatie- en kennisontwikkeling

Onderdeel van het advies van de OVV was om te zorgen voor meer inzicht in de relatie
tussen het type vuurwerk en de omvang en ernst van het letsel. Een van de ingezette
beleidsinstrumenten is daarom informatie- en kennisontwikkeling. Jaarlijks komen onderzoeken beschikbaar met betrekking tot vuurwerkaankoop- en gebruik. Daarnaast worden na iedere jaarwisseling cijfers gepubliceerd met betrekking tot letsel en inzicht in het
type letsel. Om de productveiligheid van vuurwerk te borgen worden ieder jaar vuurwerkartikelen getest door de ILT. De ILT test hierbij producten die het meest risicovol worden
geacht.
4.

Voorlichting

Met name bij kinderen komen veel letselgevallen (zoals brandwonden) voor. Zo was bij
de jaarwisseling van 2019 – 2020 een kwart van de vuurwerkslachtoffers onder de 15
jaar oud.17 Daarom zet het miniserie van IenW actief in op voorlichting over de gevaren
van vuurwerk en het veilig gebruik ervan. Publiekscampagnes en het lespakket 4vuurwerkveilig van VeiligheidNL zijn onderdelen van deze voorlichting.
Behalve gerichte voorlichting omtrent het veilig gebruik van vuurwerk, heeft het ministerie van IenW door middel van een brief aandacht besteed aan de mogelijkheid voor
gemeenten om lokaal maatwerk toe te passen. Dit kan gaan om het instellen van lokale
vuurwerkverboden of het aanwijzen van vuurwerkvrije zones.18

12

15

De subsidie aan VeiligheidNL is daarmee geen onderdeel van deze categorie.

16

Ministerie van IenW (2016). Naar een veiliger samenleving.

17

VeiligheidNL (2020). Ongevallen met vuurwerk. Jaarwisseling 2019 - 202

18

Een gemeente heeft deze bevoegdheid op basis van art. 149 van de Gemeentewet.

Sira Consulting B.V.

5.

Internationale inzet

Door de mogelijkheid in de Pyrorichtlijn om scherpere regels te stellen voor categorie F2en F3-vuurwerk zijn er verschillen toegestaan in consumentenvuurwerk tussen buurlanden. Zo mogen lidstaten lagere hoeveelheden kruit toestaan in vuurwerkartikelen en hebben lidstaten de mogelijkheid bepaalde typen vuurwerk niet toe te staan voor
consumenten. Als gevolg hiervan komt het voor dat Nederlandse consumenten vuurwerk
kopen in het buitenland (met name in België en Duitsland) wat in Nederland verboden is.
De internationale inzet van het ministerie van IenW is erop gericht om binnen de Benelux
en Europese Unie zoveel mogelijk uniformiteit in regels en normen te bewerkstelligen.
Een ander onderdeel van de internationale inzet is de pyropas. Deze pas is bedoeld voor
professionele vuurwerkafstekers waarbij zij als professional een extra identificatiemiddel
krijgen om zich te onderscheiden van consumenten.19 De pyropas wordt naar verwachting
in 2023 geïmplementeerd in de Benelux. Daarnaast is een verbod in de maak voor pyrotechnische artikelen die op oneigenlijke wijze in de categorie P1 worden ondergebracht.

3.4

Beleidstheorie
In het eerste deel van de voorliggende evaluatie zijn de veronderstellingen, middels bronnenonderzoek en interviews met het ministerie van IenW en JenV, expliciet gemaakt en
uitgewerkt in een beleidstheorie (zie onderstaand figuur). De beleidstheorie vormt daarmee de basis voor het leggen van relaties en het expliciet maken van verbanden tussen
activiteiten, gerealiseerde prestaties en het effect daarvan op de beleidsdoelen van het
ministerie van IenW.
Figuur 6. Beleidstheorie beleidsmaatregelen 2015 - 2021

19

De pyropass is vooral een middel om de illegale verkoop van vuurwerk tegen te gaan.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

13

3.5

Praktijkervaringen
In het tweede deel van de evaluatie is de gereconstrueerde beleidstheorie in de praktijk
getoetst door de ervaringen van belanghebbenden ten aanzien van de werking en effecten in kaart te brengen (o.a. o.a. de vuurwerkbranche, natuurorganisaties en medici, zie
bijlage III voor een overzicht van betrokken stakeholders). Deze ervaringen zijn geclusterd aan de hand van de vijf categorieën ingezette beleidsmaatregelen (regelgeving, subsidieregelingen, informatie- en kennisontwikkeling, voorlichting en internationale inzet).

3.5.1

Regelgeving
Alle geïnterviewden zien regelgeving als belangrijk instrument om bij te dragen aan het
realiseren van een veilige jaarwisseling. Iedereen wil zo min mogelijk letsel en overlast
door het afsteken van vuurwerk. Door een deel van de medici worden concrete streefwaarden in deze doelstelling gemist, terwijl bijvoorbeeld de vuurwerkbranche streefwaarden als ‘0 letselgevallen tijdens de jaarwisseling door vuurwerk’ niet haalbaar acht.
Natuurorganisaties missen daarnaast een expliciete doelstelling op het gebied van milieu
en geluid.
Verboden en verplichtingen
Ook de vuurwerkbranche wil bijdragen aan de beleidsdoelstelling van een veilige jaarwisseling. Met name wanneer een bepaald type vuurwerk leidt tot te veel letsel staan zij
achter deze verboden. Dit was bijvoorbeeld het geval bij het verbod op de babypijltjes
vanwege het groot aantal oogletsels.
Het is voor de vuurwerkbranche echter niet altijd duidelijk waarom bepaalde verboden
worden ingesteld omdat het niet altijd gaat om het verminderen van het aantal letselgevallen. Dit was bijvoorbeeld het geval bij het verbod op het knalvuurwerk. Dit type vuurwerk is verboden vanwege de mate van overlast.
Wat betreft de verplichte beschermingsmiddelen geven alle geïnterviewden aan dat dit
‘no-regret’-maatregelen zijn. Met name de vuurwerkbril zien geïnterviewden als effectief
beschermingsmiddel. Bij voorkeur zouden ook omstanders een vuurwerkbril dragen omdat een relatief groot deel van de letselgevallen bij omstanders plaatsvindt.
Productveiligheid
De vuurwerkbranche ziet verschillende mogelijkheden in de regelgeving om het consumentenvuurwerk veiliger te maken en heeft in 2021 een visiedocument opgesteld met
concrete wijzigingen voor in het Vuurwerkbesluit en het RACT (bijvoorbeeld een verbod
op single mines). Het ministerie van IenW ziet voor het verbeteren van de productveiligheid vooral een eigen verantwoordelijkheid van de branche en vindt alvorens wet- en
regelgeving aan te passen, dat de vuurwerkbranche meer inspanning moet leveren om
de productveiligheid te verbeteren gezien het hoge afkeurpercentage. De vuurwerkbranche heeft het gevoel dat de voorstellen die zij aandragen niet serieus worden genomen.
Effect vuurwerkbranche
Met name de vuurwerkbranche wordt direct geraakt door diverse verboden en verplichtingen die de afgelopen jaren zijn ingesteld. Hoewel vuurwerkimporteurs en vuurwerkhandelaren beseffen dat de vuurwerktraditie onder druk staat, leiden met name de ad
hoc beslissingen vlak voor de jaarwisseling tot onrust. Ondernemers in de vuurwerkbranche zijn veelal mensen die zelf groot liefhebber zijn van vuurwerk en waarbij de vuurwerkverkoop onderdeel is van bijvoorbeeld het familiebedrijf. Door ad hoc beslissingen
kunnen zij onvoldoende anticiperen, weten zij niet goed waar ze aan toe zijn en in hoe-

14

Sira Consulting B.V.

verre hun bedrijf in de toekomst nog levensvatbaar is. Een voorbeeld hiervan is de verplichte levering van de lanceerstandaard bij vuurpijlen. De vuurwerkbranche heeft veel
werk verricht om aan deze verplichting te voldoen. Vervolgens werd de verkoop en het
afsteken van vuurpijlen verboden waardoor de lanceerstandaard geen toegevoegde
waarde meer had. Verboden en verplichtingen hebben daarnaast uiteraard gevolgen voor
afstekers en liefhebbers van vuurwerk.
Structureel verbod oudejaarsvuurwerk
De samenleving is verdeeld over een structureel verbod op oudejaarsvuurwerk. Ook onder geïnterviewden is dit het geval. Voorstanders van een structureel verbod wijzen op
het afgeven van een duidelijk signaal vanuit de overheid, ervoor zorgen dat er minder
sprake is van verkeerd gebruik en het makkelijker maken van handhaving bij een verbod.
Tegenstanders waarschuwen voor negatieve neveneffecten zoals een mogelijke toename
van het gebruik van (zwaar) illegaal vuurwerk. Een toename van het gebruik van illegaal
vuurwerk betekent volgens tegenstanders dat de overheid minder grip en zicht heeft op
de opslag van vuurwerk20 met mogelijk onveilige situaties tot gevolg. Dit kan daarmee
juist een negatief effect hebben op de beleidsdoelstelling van een veilige jaarwisseling
doordat het type letsel mogelijk zwaarder wordt. Als bewijs hiervoor zien tegenstanders
van een verbod op consumentenvuurwerk de hoeveelheid vuurwerk dat afgestoken en in
beslag is genomen tijdens de jaarwisseling van 2020 – 2021.
Een ander neveneffect van een structureel verbod is volgens de vuurwerkbranche juist
meer overlast in aanloop naar de jaarwisseling. Tijdens de jaarwisselingen waar een tijdelijk vuurwerkverbod van kracht was, was er nog steeds een grote groep mensen die
illegaal vuurwerk inkocht in België en Duitsland. De vuurwerkbranche wijst erop dat vuurwerkliefhebbers al eerder in het jaar begonnen met het afsteken van vuurwerk dan ten
tijde van een normale jaarwisseling. Het beeld van overlastmeldingen en ervaringen ten
aanzien van overlast in aanloop naar deze jaarwisseling wisselt overigens sterk.
3.5.2

Subsidieregelingen
De vuurwerkbranche vindt het terecht dat naar aanleiding van diverse vuurwerkverboden
er subsidieregelingen worden ingesteld. De algemene teneur is dat het niet meer dan
logisch is dat na bijvoorbeeld het verbod op het knalvuurwerk, vuurpijlen en enkelschotsbuizen de TSRV is ingesteld en na het totaalverbod de TSVC-19.
Toegankelijkheid
Hoewel de vuurwerkbranche de gesprekken met het ministerie van IenW over het algemeen als prettig en constructief ervaart, zijn de ervaringen met de subsidieregelingen
wisselend. Dit heeft bijvoorbeeld te maken met de hoogte van de subsidiabele bedragen,
het aanvraagproces, doorlooptijden en tijdige communicatie over de openstelling van
subsidies.
Met betrekking tot de TSVC-19 heeft de vuurwerkbranche met name knelpunten ervaren
in de doorlooptijden: er zat een lange tijd tussen de bekendmaking van de subsidieregeling en de uitbetaling. Met name voor vuurwerkimporteurs en detailhandelaren die voor
een groot deel van hun omzet behalen door de verkoop van oudejaarsvuurwerk is dit
nadelig. Voor bijvoorbeeld detailhandelaren die de verkoop van oudejaarsvuurwerk erbij
doen (zoals de tuincentra) is die afhankelijkheid, en daarmee ook de afhankelijkheid van
subsidieregelingen, een stuk minder groot.

20

Dit vereist aanpassingen in de systematiek zodat professionals toegang hebben tot vuurwerk.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

15

3.5.3

Informatie- en kennisontwikkeling
Geen van de geïnterviewden ziet een directe relatie tussen informatie- en kennisontwikkeling en het realiseren van een veilige jaarwisseling, maar alle geïnterviewden zien de
verschillende onderzoeken wel als belangrijk instrument voor de cijfermatige onderbouwing van het beleid.
Onderzoeken letsel en gebruik
De exacte oorzaak van vuurwerkletsel is niet altijd te achterhalen. Met name de vuurwerkbranche wijst erop dat mensen die tijdens de jaarwisseling bij de SEH of HAP terecht
komen niet altijd eerlijk zullen zijn over hoe zij het betreffende letsel hebben opgelopen.
In sommige gevallen horen vuurwerkhandelaren bijvoorbeeld terug dat iemand in het
ziekenhuis heeft gezegd dat het letsel is veroorzaakt door een bepaald type consumentenvuurwerk, terwijl later aan het licht komt dat dit niet het geval is. Vuurwerkimporteurs
en vuurwerkhandelaren wijzen er daarom op dat het belangrijk is de onderzoeken met
betrekking tot letsel en gebruik nader te verdiepen op gedragscomponenten en daarbij
te kijken naar een langere termijn en niet alleen naar de gevallen tijdens de jaarwisseling.
De brancheverenigingen voor vuurwerk zijn overigens wel betrokken bij de totstandkoming van de vragenlijsten van de onderzoeken. Andere partijen (zoals medici) zien dit
als niet relevant voor een cijfermatige onderbouwing van het beleid. Bovendien volgt na
de eerste onderzoeksresultaten vlak na de jaarwisseling altijd nog een verdiepende analyse op de eerdere letselcijfers.
Testresultaten ILT
Voor de vuurwerkbranche zijn de testresultaten van de ILT van belang omdat dit een
belangrijke basis biedt om de productveiligheid van het consumentenvuurwerk te verhogen. Deze onderzoeken worden als zeer betrouwbaar gezien.

3.5.4

Voorlichting
Het geven van voorlichting wordt door het merendeel van de geïnterviewden gezien als
belangrijk instrument om veiliger gedrag en gebruik van consumentenvuurwerk te bewerkstelligen. Het overgrote deel van de letselgevallen heeft namelijk te maken met onveilig gebruik zoals het niet houden van voldoende afstand, het niet lezen van de
gebruiksaanwijzing waardoor het product verkeerd wordt gebruikt, alcoholgebruik of het
niet gebruiken van beschermingsmiddelen.
Campagnes en lespakket
Alle geïnterviewden zien veel verbetermogelijkheden waar het gaat om de inzet op voorlichting. Zo is er in beperkte mate bekendheid over de leeftijdsgrenzen per categorie
vuurwerk (zoals het afsteken van sterretjes vanaf 12 jaar) en is er bijvoorbeeld geen
lesmateriaal voor jongeren boven groep 7 en 8. Het merendeel van de geïnterviewden
ziet ruimte voor verbetering in het aantal campagnes en reclames om veilig gedrag te
stimuleren.
Lokale vuurwerkverboden
Gemeenten die een lokaal vuurwerkverbod instellen doen dit soms naar aanleiding van
moties door de gemeenteraad of op initiatief van het college van burgemeesters en wethouders. Deze gemeenten ervaren tijdens de jaarwisseling veel onrust en schade21 als
gevolg van vuurwerk, zien lokaal weinig effect van landelijke maatregelen en zouden bij

21

Jaarlijks brengt het Verbond van Verzekeraars de geleden schade in kaart. Hierbij gaat het om

schade aan woningen en auto’s. Het Verbond van Verzekeraars schat in dat het merendeel van de
schade wordt veroorzaakt door illegaal vuurwerk en vandalisme.

16

Sira Consulting B.V.

voorkeur een structureel verbod op oudejaarsvuurwerk zien. Een deel van de geïnterviewden (o.a. de vuurwerkbranche en handhavingsorganisaties) geeft aan dat deze lokale
verboden verwarrend kunnen zijn voor inwoners en mogelijk zullen leiden tot een waterbedeffect waarbij het afsteken van vuurwerk zich verplaatst naar naastgelegen gemeenten.
3.5.5

Internationale inzet
De internationale inzet die de Nederlandse overheid pleegt is volgens het merendeel van
de geïnterviewden essentieel, met name voor de aanpak van illegaal vuurwerk. De import
van consumentenvuurwerk is namelijk in sterke mate afhankelijk van China en veel importeurs in Nederland zijn ook actief in het buitenland.
Normen
Het bewerkstelligen van gelijke normen is daarmee van groot belang zodat eisen ten
aanzien van consumentenvuurwerk in Nederland en omliggende landen gelijk zijn. Dit
geldt met name voor België en Duitsland omdat door Nederlandse consumenten daar in
grote mate vuurwerk wordt gekocht. Tegelijkertijd wijst met name de vuurwerkbranche
erop dat de urgentie voor het beleid consumentenvuurwerk in deze landen lager is dan
in Nederland omdat de vuurwerktraditie daar minder speelt en mensen minder grote
aantallen vuurwerk afsteken. Daarnaast neemt de beschikbaarheid van illegaal vuurwerk
niet af. De internationale inzet zou volgens het merendeel van de geïnterviewden vooral
gericht moeten zijn op het beperken van de toestroom van illegaal vuurwerk.
Pyropas
De vuurwerkbranche en handhavingsorganisaties vinden de pyropas een goed instrument
omdat het voor vuurwerkbedrijven inzichtelijker is of bij de aankoop sprake is van een
professioneel vuurwerkbedrijf en of de verkoper daarmee voldoet aan de wettelijke bevoegdheidseisen. Deze groep geïnterviewden geeft echter aan dat de pyropas weinig bijdraagt aan het beleid consumentenvuurwerk, maar vooral een instrument is dat helpt bij
het opsporen van vuurwerk dat illegaal op de markt is gekomen.

3.6

Doeltreffendheid beleidsmaatregelen
Voor de beoordeling van de doeltreffendheid van het beleid is gekeken welk resultaat de
uitgevoerde activiteiten hebben opgeleverd en welk effecten deze resultaten hebben gehad. Op basis daarvan is een uitspraak gedaan over het causale verband tussen deze
effecten en de bijdrage daarvan aan de maatschappelijke opgave: een veilige jaarwisseling door een daling in de letsel- en overlastcijfers ten opzichte van voorgaande jaren.

3.6.1

Resultaten
De ingezette maatregelen moeten in de eerste plaats leiden tot een daling van het aantal
letsel- en overlastgevallen. Om tot een beoordeling van de ingezette beleidsmaatregelen
per categorie te komen, is het van belang een beeld te geven van cijfers en aantallen
(prestaties oftewel de output). Hierbij gaat het om cijfers en aantallen met betrekking tot
letsel en overlast. Ook het inzicht in het gebruik van beschermingsmiddelen is van belang.
Daarnaast zijn er relevante prestaties te kwantificeren ten aanzien van restantvoorraden,
uitgevoerde onderzoeken, campagnes, lespakket en het aantal lokale vuurwerkverboden.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

17

Letsel
Onderstaand figuren bevatten een weergave van het aantal letselgevallen gedurende de
onderzoeksperiode (2015 – 2021) per jaarwisseling. In figuur 7 is het totaal aantal letselgevallen weergegeven.22 Figuur 8 bevat een uitsplitsing van het aantal letselgevallen
op de Spoedeisende Hulp (SEH) en Huisartsenpost (HAP).
Figuur 7. Totaal aantal letselgevallen per jaarwisseling

Figuur 8. Aantal letselgevallen SEH en HAP per jaarwisseling

Vanaf de jaarwisseling 2016 – 2017 zijn behalve het aantal gevallen op de SEH ook het
aantal gevallen bij de HAP bijgehouden. Opvallend is dat er een stijging zichtbaar is in
het totaal aantal letselgevallen tot en met de jaarwisseling van 2019 – 2020. Toen het
tijdelijke vuurwerkverbod op oudejaarsvuurwerk van kracht was tijdens de jaarwisseling

22

Deze figuur laat de lineaire trend zien gedurende de onderzoeksperiode. Omdat de jaarwisseling
2020 – 2021 uitzonderlijk was zijn de cijfers in deze figuur buiten beschouwing gelaten.

18

Sira Consulting B.V.

van 2020 – 2021, is er een significante daling (70%) zichtbaar.23 Door de jaren heen is
er een voorzichtige afname zichtbaar in het aantal letselgevallen dat terecht komt op de
SEH.
Overlast
Ten aanzien van overlast worden landelijk geen structurele cijfers van overlastmeldingen
tijdens de jaarwisseling bijgehouden. Meldingen ten aanzien van overlast worden gedaan
bij de gemeente of politie. Het beeld van het aantal meldingen verschilt sterk per gemeente. Waar de ene gemeente een daling ziet in het aantal overlastmeldingen, ziet de
andere gemeente juist een stijging. De politie geeft overigens wel na iedere jaarwisseling
een beeld van de inzet van de politie. Deze methodiek is onlangs aangepast waardoor
een meerjarige trend lastig te definiëren is.
Uit onderzoeken van I&O Research en VeiligheidNL blijkt dat geluidsoverlast (harde knallen) de grootste overlast veroorzaakt voor mensen. Ook vuurwerkresten op straat en
angst en stress voor huisdieren vormen belangrijke aspecten van overlast.
Gebruik beschermingsmiddelen
Vanaf de jaarwisseling 2019 – 2020 zijn verkopers van consumentenvuurwerk verplicht
om een vuurwerkbril, gebruiksaanwijzing en aansteeklont mee te leveren. In de onderzoeken van VeiligheidNL wordt gevraagd aan respondenten of zij zelf een vuurwerkbril
hebben gedragen of aansteeklont hebben gebruikt. Ook wordt gevraagd of zij een kind
dat als omstander bij het vuurwerk aanwezig is een veiligheidsbril draagt of het kind dat
het vuurwerk afsteekt een aansteeklont gebruikt (zie onderstaand figuur).
Figuur 9. Gebruik beschermingsmiddelen

Uit de jaarlijkse cijfers van VeiligheidNL blijkt dat na de invoering van verplichting van
het leveren van de vuurwerkbril en de aansteeklont het gebruik daarvan is toegenomen.
Dit geldt zowel voor personen die zelf vuurwerk afsteken en kinderen. Tijdens de jaarwisseling van 2020 – 2021 is daarentegen een daling zichtbaar. Hierbij moet tevens de
23

De jaarwisseling 2021 – 2022 valt buiten de scope van het onderzoek. Na het het tijdelijk verbod
tijdens de jaarwisseling van 2021 – 2022 is vervolgens weer een stijging zichtbaar in het aantal letselgevallen. Het aantal letselgevallen is daarentegen wel lager dan in de jaren dat er geen tijdelijk
vuurwerkverbod van kracht was.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

19

kanttekening worden geplaatst dat bij categorie F1-vuurwerk vaak wel een vuurwerkbril
en aansteeklont is meegeleverd, maar voor deze categorie vuurwerk geen gerichte campagne is ingezet op het gebruik van de vuurwerkbril omdat niet in alle gevallen een aansteeklont werkt (bijvoorbeeld bij categorie F1-vuurwerk). Over het lezen van de
gebruiksaanwijzing zijn geen cijfers bekend.
Overige prestaties
Onderstaande tabel bevat een overzicht van de overige prestaties die meetbaar zijn in de
periode 2015 - 2021.
Figuur 10. Aantallen overige prestaties
Output

Aantallen periode 2015 - 2021

Afgevoerde restantvoorraden

▪

9000 kartonnen dozen Romeinse kaarsen

▪

15.954 dozen en 189.991 losse stuks restantvoorraden opgehaald bij detailhandelaren (TSRV)

▪

Zes onderzoeken door VeiligheidNL met aantallen letselgeval-

Onderzoeken

len en vuurwerkgebruik per jaarwisseling.
▪

Zes verdiepende analyses met betrekking tot vuurwerkslachtoffers.

▪

Zes onderzoeken met testresultaten van vuurwerk door de
ILT.

▪

Eén onderzoek naar veiligheid van vuurwerk.

▪

Eén onderzoek van het RIVM dat inzicht geeft in de milieueffecten van vuurwerk.

Publiekscampagnes

▪

Doelgroepenonderzoeken communicatie.

▪

Twee publiekscampagnes: de Knalplanga campagne. In 2018
werd in samenwerking met een rapper een videoclip opgenomen om de vuurwerkbril te promoten. Doelgroep van deze
campagne waren jongeren tussen de 15 en 25 jaar.24 In 2019
is een campagne met Joel Beukers gelanceerd om de vuurwerkbril te promoten.25

Lespakket

▪

Eén lespakket: 4VuurwerkVeilig. Dit gratis lespakket is ontwikkeld door VeiligheidNL en bedoeld voor kinderen uit groep 7
en 8. Het lespakket wordt jaarlijks doorontwikkeld en is inmiddels volledig digitaal beschikbaar.

Lokale vuurwerkverboden en ▪
vuurwerkvrije zones

Er zijn in totaal zes gemeenten waar vanaf de jaarwisseling
2020 – 2021 een totaal lokaal vuurwerkverbod van kracht zou
zijn: de gemeenten Rotterdam, Nijmegen, Heumen, Gennep,
Soest en Mook en Middelaar. Onder andere de gemeente Amsterdam en Apeldoorn kondigde voorafgaand aan de jaarwisseling van 2021 – 2022 een lokaal vuurwerkverbod aan.

24

Casus: het maatwerk van de Knalplanga-campagne | Artikel | CommunicatieRijk

25

In 2020 en 2021 was een campagne in voorbereiding, maar deze is niet doorgegaan vanwege
corona en het tijdelijk verbod.

20

Sira Consulting B.V.

Verschillende gemeenten overwegen een lokaal vuurwerkver-

▪

bod in de toekomst.
In 2019 waren er 113 gemeenten met vuurwerkvrije zones.26

▪

3.6.2

Oordeel effectiviteit
Deze paragraaf bevat inzicht in de effecten (outcome) van de verschillende categorieën
ingezette beleidsinstrumenten. Daarbij is gekeken of de ingezette beleidsmaatregelen
zijn te herleiden tot deze effecten. Op basis van diverse criteria geven we in dit hoofdstuk
onderbouwd inzicht in de mate van doeltreffendheid van de ingezette beleidsmaatregel.
Een score 1 betekent dat in z’n geheel niet wordt voldaan aan een criterium, terwijl een
score 5 betekent dat er bewezen wordt voldaan het criterium.
Tabel 2. Score doeltreffendheid beleidsmaatregelen
Beoordeling

Score

Uitleg score doeltreffendheid

Bewezen doeltreffend

5

De beleidstheorie die ten grondslag ligt aan de ingezette
maatregel is logisch, er zijn concrete indicatoren om prestaties te meten en effecten zijn direct toe te schrijven aan
de beleidsmaatregel waardoor deze bijdraagt aan een veilige jaarwisseling.

Aannemelijk doeltreffend

4

De beleidstheorie is logisch, er zijn concrete indicatoren,
maar een causaal verband tussen de prestaties en effecten is (nog) niet aantoonbaar.

Potentieel doeltreffend

3

De beleidstheorie is logisch, er zijn concrete indicatoren,
maar het is nog te vroeg om effecten te meten of causaal
verband tussen effecten en de doelstelling is lastig aantoonbaar.

Beperkt doeltreffend

2

Effecten zijn (deels) zichtbaar, maar er is geen direct causaal verband tussen prestaties, effecten en de doelstelling
van een veilige jaarwisseling. Dit komt bijvoorbeeld doordat doelen en/of indicatoren onvoldoende concreet zijn.

Niet doeltreffend

1

Beoogde effecten worden niet gerealiseerd doordat prestaties niet zijn geleverd.

Regelgeving
De veronderstelling is dat de diverse verboden moeten leiden tot minder letsel en overlast
door vuurwerk. Vooraf moet opgemerkt worden dat de hoeveelheid consumentenvuurwerk die wordt afgestoken stijgt en ook het aantal letselgevallen nauwkeuriger wordt
geregistreerd.
De diverse ingevoerde verplichtingen moeten leiden tot een stijging in het gebruik van
beschermingsmiddelen (zoals de lanceerstandaard en vuurwerkbril). Onderstaande tabel
bevat de score per ingezette beleidsmaatregel voor de categorie regelgeving.

26

Binnenlandsbestuur (2019). In steeds meer gemeenten vuurwerkvrije zones.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

21

Tabel 3. Beoordeling categorie regelgeving
Maatregel

Verbod babypijltjes en Ro-

Score

Uitleg score doeltreffendheid

5

Doel maatregel is helder (terugdringen letsel) en presta-

meinse kaarsen

ties zijn meetbaar: na invoering verbod zijn er minder letselgevallen met babypijltjes en Romeinse kaarsen.

Verplichting

lanceerstan-

2

daard

Hoewel met de invoering van de verplichting wel een direct effect zichtbaar was op het aantal letselgevallen, is
deze maatregel maar beperkt doeltreffend geweest omdat vlak daarna de vuurpijlen zijn verboden en daarmee
geen structureel effect is.

Verplichting vuurwerkbril en

5

aansteeklont

Na invoering is tijdens de jaarwisseling van 2019 – 2020
een stijging zichtbaar in het gebruik van de vuurwerkbril
en de aansteeklont.

Verplichting gebruiksaanwij-

2

zing

Er zijn geen cijfers bekend van het aantal mensen dat de
gebruiksaanwijzing bij vuurwerk leest (ontbreken van indicatoren) waardoor er geen uitspraak is te doen over een
mogelijk effect op het aantal letselgevallen van deze
maatregel.

Verbod F3-vuurwerk

3

Het is niet mogelijk een beoordeling te geven van de doeltreffendheid van deze maatregel omdat ten tijde van de
invoering er een totaalverbod van kracht was op het afsteken van oudejaarsvuurwerk.

Verbod knalvuurwerk, vuur-

3

pijlen en enkelschotsbuizen

Het is niet mogelijk een beoordeling te geven van de doeltreffendheid van deze maatregel omdat ten tijde van de
invoering er een totaalverbod van kracht was op het afsteken van oudejaarsvuurwerk.

Tijdelijk verbod COVID-19

3

Er is een daling zichtbaar in het aantal letselgevallen. Effect van de maatregel op het aantal overlastgevallen is
niet meetbaar. Er zijn externe factoren van invloed op de
beoordeling van de doeltreffendheid (o.a. geldende coronamaatregelen).

Na het verbod op de babypijltjes en Romeinse kaarsen is een daling zichtbaar in het
aantal letselgevallen. Babypijltjes waren vooral populier bij kinderen. De pijltjes werden
vaak vanuit de hand afgeschoten waardoor ongevallen ontstonden. Daarnaast werd er
vaak met de babypijltjes gegooid waardoor omstanders gewond raakten. Ondanks het
verbod zijn er jaarlijks nog steeds enkele letselgevallen.
Ten aanzien van de verschillende verplichtingen die zijn ingevoerd kan opgemerkt worden
dat sinds de verplichte levering van de vuurwerkbril bij de aankoop van vuurwerk er een
toename zichtbaar is in het gebruik van de vuurwerkbril en aansteeklont door mensen
die vuurwerk afsteken. Ook omstanders maken meer gebruik van de vuurwerkbril. De
invoering van de lanceerstandaard had een effect op het aantal letselgevallen. Twee jaar
later werden echter de vuurpijlen verboden waardoor er geen structureel effect is van
deze maatregel.
Het is op dit moment niet mogelijk een uitspraak te doen over het effect van de verboden
op F3 vuurwerk, knalvuurwerk, vuurpijlen, en enkelschotsbuizen. Deze verboden zouden

22

Sira Consulting B.V.

in werking treden vanaf de jaarwisseling 2020 – 2021. Tijdens deze jaarwisseling gold
het tijdelijk verbod op oudejaarsvuurwerk vanwege COVID-19 waardoor geen representatief en betrouwbaar beeld over deze typen vuurwerk en het aandeel daarvan in de
letselcijfers gegeven kan worden.
Met het tijdelijk verbod tijdens de jaarwisseling van 2020 – 2021 is de druk op de zorg
ten opzichte van voorgaande jaren verminderd. In de cijfers van VeiligheidNL is namelijk
een daling zichtbaar van 70% van het aantal letselgevallen (SEH en HAP gezamenlijk).27
Subsidieregelingen
De subsidieregelingen moeten leiden tot minder kosten voor de vuurwerkbranche. Onderstaande tabel bevat de score per ingezette beleidsmaatregel voor de categorie subsidieregelingen.
Tabel 4. Beoordeling categorie subsidieregelingen
Maatregel

Subsidieregeling

Romeinse

Score

Uitleg score doeltreffendheid

2

Door middel van de subsidieregeling heeft BPN 9000 kar-

kaarsen

tonnen dozen Romeinse kaarsen kunnen afvoeren/verwerken. De subsidieregeling heeft voor detailhandelaren
niet tot minder kosten geleid. De doelgroep is daarmee
maar deels bereikt.

TSRV

3

Door de subsidieregeling zijn er minder kosten voor de
branche. Een causaal verband tussen prestaties, effecten
en de doelstelling van een veilige jaarwisseling is niet vast
te stellen. Hoofdstuk 4 bevat de uitgebreide beoordeling
van de TSRV.

TSVC-19

3

Het specifieke doel van deze regel was een tegemoetkoming voor de branche. De TSVC-19 heeft bijgedragen aan
dit effect. De aanname dat de subsidieregeling indirect
ook heeft bijgedragen in de doelstelling is logisch, maar
kan niet expliciet vastgesteld worden.

Door de verschillende verboden missen vuurwerkimporteurs en vuurwerkhandelaren (een
deel van) hun omzet. Met de TSRV en TSVC-19 draagt de overheid bij aan minder kosten
voor de vuurwerkbranche. Of er een causaal verband is tussen de subsidieregelingen en
de overkoepelende beleidsdoelstelling is niet vast te stellen. Hoofdstuk 4 bevat een nadere analyse van de effecten van de TSRV.
Informatie- en kennisontwikkeling
Het beoogde effect van de onderzoeken naar letsel, vuurwerkaankoop- en gebruik en de
testresultaten van vuurwerk van de ILT moeten leiden tot meer inzicht in letsel, gebruik
en milieueffecten van vuurwerk. Onderstaande tabel bevat de score per ingezette beleidsmaatregel voor de categorie informatie- en kennisontwikkeling.

27

Hoewel buitend de scope van dit onderzoek: tijdens de jaarwisseling 2020 – 2021 is er weer een
stijging zichtbaar in het aantal letselgevallen in het tweede jaar dat het tijdelijk verbod van kracht
was. Het aantal letselgevallen is nog altijd lager dan in de jaren dat er geen tijdelijk verbod van kracht
was.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

23

Tabel 5. Beoordeling categorie informatie- en kennisontwikkeling
Maatregel

Onderzoeken

naar

letsel,

Score

Uitleg score doeltreffendheid

3

Effecten worden gerealiseerd. Causaal verband tussen

aankoop, gebruik en milieu-

gerealiseerde effecten en doelstelling van een veilige

effecten

jaarwisseling is echter niet vast te stellen. De uitgevoerde
onderzoeken bieden wel een belangrijke onderbouwing
van het beleid en zijn daarmee van grote waarde.

Testresultaten

4

Beleidstheorie is logisch: testresultaten dragen bij aan
meer inzicht waardoor de productveiligheid verbeterd kan
worden.

De onderzoeken die in de periode 2015 – 2021 zijn uitgevoerd dragen bij aan dit inzicht.
De onderzoeken van VeiligheidNL geven inzicht in het aantal letselgevallen, welk type
vuurwerk vooral wordt gebruikt en welk type vuurwerk het meeste aantal letselgevallen
veroorzaakt. Exacte oorzaken van letsel zijn overigens wel vaak lastig te achterhalen
omdat letsel in veel gevallen ook een combinatie van factoren is (bijvoorbeeld alcohol-,
drugsgebruik of onveilig gebruik). Het onderzoek van het RIVM naar milieueffecten van
vuurwerk heeft inzicht gegeven in de mate van fijnstof dat vrijkomt tijdens de jaarwisseling en het effect daarvan op de gezondheid van mensen en de leefomgeving.
De testresultaten van de ILT worden als betrouwbaar gezien en geven daarmee een goed
inzicht in de productveiligheid van verschillende typen consumentenvuurwerk. De testresultaten vormen daarbij een belangrijke bouwsteen voor het verbeteren van de productveiligheid. Hierbij moet wel de kanttekening worden gemaakt dat er maar een klein
percentage wordt getest.
Voorlichting
Het beoogde effect van voorlichting is het realiseren van bewustwording over de gevaren
en risico’s van vuurwerk en het mogelijk maken van lokaal maatwerk. Onderstaande tabel
bevat de score per ingezette beleidsmaatregel voor de categorie voorlichting.
Tabel 6. Beoordeling categorie voorlichting
Maatregel

Publiekscampagne

Score

Uitleg score doeltreffendheid

4

Beleidstheorie is logisch. De Knalplanga campagne had
een groot bereikt. Uit een uitgevoerde effectmeting blijkt
dat na de campagne met Joel Beukers het gebruik van de
vuurwerkbril is toegenomen.

Lespakket

3

Beleidstheorie is logisch. Lespakket wordt goed beoordeeld, maar direct effect is (nog) niet aantoonbaar.

Lokale vuurwerkverboden en
vuurwerkvrije zones

3

Direct effect van lokale vuurwerkverboden nog niet meetbaar doordat er afgelopen twee jaarwisseling een tijdelijk
verbod op oudejaarsvuurwerk van kracht was. Potentieel
neveneffect kan zijn dat mensen uitwijken naar andere
gemeenten. Invloed van het ministerie van IenW op dit
effect is overigens minimaal vanwege geringe inzet en
verantwoordelijkheid.

Naar aanleiding van de Knalplanga-campagne is op te merken dat uit onderzoek bleek
dat 64% van de doelgroep de videoclip herkende en 66% over de videoclip sprak. Of dit

24

Sira Consulting B.V.

ook daadwerkelijk tot een toename van het gebruik van de vuurwerkbril heeft geleid is
moeilijk te meten, maar de campagne had wel een groot bereik.
Over het lespakket 4Vuurwerkveilig is op te merken dat het bereik van het lespakket en
effecten daarvan op gedrag moeilijk te meten zijn. Er zijn meerdere factoren van invloed.
Het bereik van het lespakket fluctueerde de afgelopen jaren onder invloed van de coronamaatregelen.
Op dit moment is er een aantal gemeenten dat gebruik maakt van de bevoegdheid om
een lokaal vuurwerkverbod in te stellen. Er is wel een toename zichtbaar van het aantal
gemeenten dat een lokaal vuurwerkverbod overweegt. Ook op lokaal niveau is de overweging voor een totaalverbod onderhevig aan stevige politieke en maatschappelijke discussies. Het effect van een toename in het lokaal maatwerk is niet te herleiden tot de
inzet van het ministerie van IenW omdat het ministerie, afgezien van het informeren via
een brief, hier niet actief op inzet.
Internationale inzet
Het beoogde effect van de internationale inzet is het realiseren van uniformiteit binnen
de Benelux en Europese Unie. Onderstaande tabel bevat de score per ingezette beleidsmaatregel voor de categorie internationale inzet.
Tabel 7. Beoordeling categorie internationale inzet
Maatregel

Normcommissie

Score

Uitleg score doeltreffendheid

3

Beleidstheorie is logisch: gelijke normen op EU-niveau
dragen in potentie in belangrijke mate bij aan uniformering en daarmee een veilige jaarwisseling. Er is echter nog
geen direct effect zichtbaar vanwege de lange doorlooptijd van EU-besluitvorming.

Pyropas

3

Pyropas is nog niet ingevoerd waardoor effecten nog niet
zichtbaar zijn.

De Europese CE-markeringen leiden er niet per definitie toe dat er alleen veilig vuurwerk
op de Nederlandse markt terecht komt. ILT test vuurwerk op basis van een risicogerichte
aanpak. Hierbij wordt 3 à 4% van het geïmporteerde vuurwerk getest. Het afkeurpercentage van het door ILT geteste consumentenvuurwerk ligt in de periode 2015 – 2021 tussen de 19 en 27% voor categorie F2-vuurwerk. In de categorie F1-vuurwerk moest
ongeveer twee derde vernietigd worden. De Nederlandse overheid heeft dit punt aangekaart bij de Europese Commissie door middel van signaalrapportages door de ILT. De
Nederlandse inzet inzake de Pyrorichtlijn is gericht op het belang van conformiteit van
vuurwerk. Op dit moment is er nog geen direct effect van deze inspanning.
Ten aanzien van de pyropas kan geconcludeerd worden dat dit een belangrijk instrument
kan zijn om te zorgen voor meer uniformiteit binnen de Benelux en Europese Unie. De
invoering heeft echter nog niet plaatsgevonden. Tegelijkertijd is het voor het gebruik van
consumentenvuurwerk minder relevant omdat deze pas van toepassing is voor professionele gebruikers en dus vooral bijdraagt aan de opsporing van vuurwerk dat illegaal op
de markt terecht komt.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

25

3.7

Doelmatigheid beleidsmaatregelen
Om inzicht te geven in de doelmatigheid van het beleid is het in de eerste plaats van
belang dat het beleid op z’n minst potentieel doeltreffend is. Doelmatigheid is altijd een
relatieve norm: het beleid is doelmatig in vergelijking met een alternatief of een hypothetische situatie. In figuur 11 zijn de belangrijkste elementen voor het bepalen van doelmatigheid per fase in de beleidscyclus weergegeven. Tijdens de evaluatie is per element
nagegaan of en in hoeverre dergelijke informatie beschikbaar is en wat de kwaliteit van
de informatie is.
Figuur 11. Elementen voor bepalen doelmatigheid

Input
Input komt in de vorm van menskracht, organisatie en financiële middelen. Dit geldt zowel voor de
beleidsmaker (ministerie van IenW)
als de doelgroep (belanghebbenden).
De input bestond enerzijds uit subsidies die zijn verstrekt aan vuurwerkimporteurs en vuurwerkhandelaren
(TSRV en TSVC-19) en de subsidie aan
BPN voor afvoeren en vernietigen van
Romeinse kaarsen. Dit gaat in totaal
om een bedrag van circa € 31,6 miljoen. Daarnaast is er jaarlijks budget
van € 500.000 gereserveerd in de begroting van het ministerie van IenW
voor het beleidsonderwerp consumentenvuurwerk. Deze middelen zijn voornamelijk bedoeld voor informatie- en kennisontwikkeling en voorlichting. Dit betekent in de gehele
onderzoeksperiode een totaalbudget van € 3,5 miljoen.
Vanuit het ministerie van IenW werken beleidsambtenaren aan het beleid consumentenvuurwerk en de uitvoering hiervan. Uit brononderzoek en gesprekken met het ministerie
blijkt dat er geen betrouwbare informatie beschikbaar is over de feitelijke jaarlijkse uitvoeringskosten gericht op het uitvoeren van het totaal aan beleidsmaatregelen in de periode 2015 – 2021.
Bij input gaat het, naast de uitvoeringskosten van het ministerie, ook om de uitvoeringskosten (of administratieve lasten/tijdsinvestering) van bijvoorbeeld aanvragers van de
verschillende subsidieregelingen en de inzet van capaciteit voor het uitvoeren van diverse
onderzoeken.

Doelmatigheid: Verhouding input en outcome
Om een beoordeling te geven van de doelmatigheid van het beleid is het jaarlijkse reguliere budget van het ministerie van IenW afgezet tegen de beoogde effecten. Dit gaat dus
om het budget voor informatie- en kennisontwikkeling en voorlichting. Het beoogde effect
van informatie- en kennisontwikkeling is inzicht in letsel, gebruik en milieueffecten. Deze
beoogde effecten zijn gerealiseerd. Het beoogde effect van voorlichting, namelijk bewustwording en veilig gedrag zijn deels behaald: na de publiekscampagne van Joel Beukers
is het gebruik van de vuurwerkbril toegenomen. Een toename in de bewustwording is niet
meetbaar. Daarentegen stijgt het totaal aantal letselgevallen gedurende de onderzoeksperiode wel waarmee beoogde effecten deels worden gerealiseerd.

26

Sira Consulting B.V.

Het reguliere budget voor het beleid consumentenvuurwerk is gedurende de jaren gelijk
gebleven. Verondersteld kan worden dat met minder middelen er geen sprake zou zijn
van een groter gerealiseerd effect (dus minder letsel- en overlastgevallen). Dit geeft een
voorzichtige indicatie voor doelmatigheid van de inzet van middelen.

3.8

Externe factoren
Externe factoren beïnvloeden de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid. Voor het
beleid consumentenvuurwerk gaat dit om de volgende factoren:

3.9

▪

Coronacrisis. In de aanloop naar de jaarwisseling van 2020 – 2021 bevond Nederland
zich midden in de wereldwijde coronapandemie. Als gevolg van de coronacrisis heeft
de Nederlandse overheid in 2020 verschillende maatregelen opgelegd voor de samenleving. Tijdens de jaarwisseling van 2020 – 2021 bevond Nederland zich midden
in de lockdown. De regel met betrekking tot het houden van 1,5 meter afstand was
van kracht, mensen mochten thuis maximaal twee bezoekers ontvangen en er gold
een verbod op groepsvorming in de openbare ruimte. Deze maatregelen hebben mogelijk een impact hebben gehad op het aantal letselgevallen en het gebruik van vuurwerk. Daarnaast valt niet uit te sluiten dat de onrustige jaarwisseling van 2020 –
2021 het gevolg is van een gevoel van ongenoegen en frustratie in de samenleving.

▪

Illegaal vuurwerk. Zonder de beschikbaarheid van illegaal vuurwerk zou de veronderstelling zijn dat bij een structureel verbod op oudejaarsvuurwerk er geen sprake
meer zou zijn van letsel- en overlastgevallen. Vuurwerk dat niet wordt bestempeld
als consumentenvuurwerk, maar wel in handen belandt van consumenten veroorzaakt tevens letsel en overlast. Dit type illegaal vuurwerk is daarmee een belangrijke
externe factor die van invloed is op het beleid consumentenvuurwerk.

▪

Weersomstandigheden. Het weer tijdens de jaarwisseling is van invloed op de hoeveelheid vuurwerk die wordt afgestoken en daarmee ook op het aantal letsel- en
overlastgevallen. Wanneer er sprake is van een jaarwisseling met zachte temperaturen en helder weer, zijn meer mensen op straat en steken meer mensen vuurwerk
af dan wanneer er sprake is van een jaarwisseling met veel regen en koude temperaturen. Een stevige wind kan overigens ook van invloed zijn op het aantal ongevallen. Dit gold met name voor het afsteken van vuurpijlen, dat inmiddels al
verboden is.

▪

Aantal letselgevallen. In het aantal letselgevallen is de afgelopen jaren (met uitzondering van de twee jaren dat een tijdelijk verbod op oudejaarsvuurwerk van kracht
was) een stijging zichtbaar in het aantal gevallen dat bij de HAP terecht komt. Dit
kan deels verklaard worden doordat het beleid er de afgelopen jaren steeds meer op
gericht is om mensen in eerste instantie op de HAP te behandelen in plaats van de
SEH. De afname van het aantal letselgevallen op de SEH daalt wel minder snel dan
de toename van het aantal letselgevallen op de HAP.

Conclusies en aanbevelingen
Met de evaluatie naar het beleid consumentenvuurwerk wordt antwoord gegeven op de
vraag in hoeverre de ingezette beleidsmaatregelen in de periode 2015 – 2021 doeltreffend en doelmatig zijn geweest en hebben bijgedragen aan het realiseren van een veilige
jaarwisseling. Deze paragraaf bevat de belangrijkste conclusies en aanbevelingen.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

27

1.

Ondanks grote verdeeldheid over inhoudelijke aspecten van het beleid consumentenvuurwerk, wordt de doelstelling van een veilige jaarwisseling
door alle belanghebbenden onderschreven.

In het maatschappelijk en politieke debat over het consumentenvuurwerk lopen de gemoederen tussen voorstanders en tegenstanders van de vuurwerktraditie soms hoog op.
Hiermee lijken standpunten onverenigbaar.
Wanneer het gaat over de gezamenlijke opgave staan alle belanghebbenden achter de
doelstelling die het ministerie van IenW nastreeft. Ook voorstanders van de vuurwerktraditie willen een zo veilig mogelijke jaarwisseling met minder letsel en overlast. Regelgeving is een belangrijk instrument voor het bereiken van deze doelstelling. Voor met
name de vuurwerkbranche is niet altijd helder waarom bepaalde artikelen worden verboden. Zo was voor de vuurwerkbranche onduidelijk waarom er een verbod op knalvuurwerk kwam. Bij dit verbod speelde vooral het overlastaspect en niet zozeer het aantal
letselgevallen. De OVV adviseerde eerder al knalvuurwerk te verbieden.
Een ander deel van belanghebbenden mist het hebben van concrete streefwaarden zoals
0 letselgevallen per jaar, terwijl een ander deel dit als niet haalbaar acht. Dit heeft met
name te maken met het feit dat een deel van het letsel door consumentenvuurwerk komt
en een deel door illegaal vuurwerk en door onzorgvuldig handelen. Er is grote verdeeldheid onder belanghebbenden over welke maatregelen bijdragen aan een veilige jaarwisseling. Hierbij gaat het met name over voorstanders versus tegenstanders van een
structureel verbod op oudejaarsvuurwerk.

Aanbeveling 1. Ontwikkel samen stakeholders een strategische routekaart voor
de komende 5 – 10 jaar.
Er is bij vuurwerkhandelaren en bedrijven behoefte aan duidelijkheid en rust rondom het
vuurwerkdossier. Het beleid consumentenvuurwerk is sterk politiek gestuurd waardoor
het lastig is een langetermijnstrategie op te stellen. Om te komen tot een langetermijnvisie is het behulpzaam een strategische routekaart (5 – 10 jaar) te ontwikkelen. Onderdelen van een strategische routekaart zouden kunnen zijn: voorziene aanpassingen in weten regelgeving, het toewerken naar gerichte veiligheidsmaatregelen voor producten die
veel letsel of overlast veroorzaken of bijvoorbeeld het organiseren van maatschappelijke
discussies door middel van burgerpanels. Dergelijke acties, gekoppeld aan een concreet
tijdpad, kan het ministerie van IenW benutten om de Tweede Kamer te informeren over
de voortgang van het beleid en keuzes die zijn gemaakt. Het stelt daarnaast ondernemers
in staat zich tijdig voor te bereiden en zich aan te passen aan nieuwe wet- en regelgeving
en denkkracht te ontsluiten.
Het verdient de aanbeveling om een dergelijke strategische routekaart in samenspraak
met de meest direct betrokken partijen te ontwikkelen en zo samen stappen te zetten
richting een stabiel(er) beleid. Om tot een goede balans in belangen te komen, kan het
ministerie van IenW een aantal sessies organiseren met zowel de vuurwerkbranche, natuurorganisaties, medici en andere overheden met als doel gerichte stappen te zetten tot
een stabiel(er) beleid vanuit de gezamenlijke doelstelling van het realiseren van een veilige jaarwisseling.

2.

Het is niet mogelijk een concluderende uitspraak te doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het totaal aan beleidsmaatregelen, wel kan
een beoordeling worden gegeven over afzonderlijke beleidsmaatregelen.

Uit de cijfers van VeiligheidNL blijkt het aantal mensen dat wordt behandeld verschuift
van de SEH naar de HAP. Hiermee lijkt de ernst van het letsel af te nemen. Door verschillende factoren is hier echter geen stellige uitspraak over te doen (vanwege bijvoorbeeld

28

Sira Consulting B.V.

de negatieve prikkel van het eigen risico). Het totaal aan letselgevallen stijgt gedurende
de jaren. In het aantal letselgevallen is terug te zien dat het totaalverbod op oudejaarsvuurwerk tijdens de jaarwisseling van 2020 – 2021 een significant effect had in het aantal
letselgevallen. Het is onduidelijk of deze daling volledig toe te schrijven is aan het vuurwerkbeleid of dat andere geldende coronamaatregelen ook daaraan hebben bijgedragen.
De gereconstrueerde beleidstheorie bevat logische aannames en veronderstellingen gericht op het realiseren van een veilige jaarwisseling. Uit de evaluatie blijkt dat er gedurende de periode 2015 – 2021 een aantal beleidsmaatregelen zijn ingezet waarvan een
direct effect zichtbaar is. Dit geldt voor de verplichte levering vuurwerkbril en aansteeklont en het verbod op babypijltjes.
Er zijn daarnaast verschillende maatregelen waarvan het effect nog niet meetbaar is,
namelijk de verboden op categorie F3-vuurwerk, vuurpijlen, knalvuurwerk en enkelschotsbuizen. Reden hiervoor is dat deze verboden in werking zijn getreden tijdens de
jaarwisseling van 2020 – 2021 toen er een tijdelijk totaalverbod op oudejaarsvuurwerk
van kracht was. De effecten van deze maatregelen zullen pas zichtbaar zijn tijdens de
volgende jaarwisseling waarbij, naar verwachting, het afsteken van vuurwerk weer is
toegestaan.
Er is daarnaast een aantal beleidsmaatregelen ingezet met een potentieel indirect effect.
Dit zijn a) onderzoeken, b) voorlichting en c) internationale inzet. Deze categorieën zijn
moeilijk meetbaar, maar dragen in potentie bij aan het realiseren van een veilige jaarwisseling.
Een onderbouwde conclusie over doelmatigheid van het totale beleid is gezien de doeltreffendheid van de diverse beleidsmaatregelen niet te geven. Wel kan worden opgemerkt
dat het totaal budget dat het ministerie van IenW beschikbaar heeft voor informatie- en
kennisontwikkeling (onderzoeken) en voorlichting (o.a. publiekscampagnes, lespakket)
gedurende de jaren gelijk is gebleven en de beoogde effecten van deze beleidsinstrumenten zijn behaald. Daarmee kan verondersteld worden dat door de inzet van minder
middelen er geen sprake zou zijn van minder aantal letsel- en overlastgevallen. Dit geeft
een voorzichtige indicatie van doelmatigheid.

Aanbeveling 2. Meet de effecten van het verbod op het knalvuurwerk, de vuurpijlen, enkelschotsbuizen en categorie F3-vuurwerk tijdens de volgende jaarwisseling.
Om te beoordelen in hoeverre de verboden op het knalvuurwerk, vuurwerkpijlen, enkelschotsbuizen en het categorie F3-vuurwerk doeltreffend is, is het van belang om tijdens
de volgende jaarwisseling te meten wat het effect hiervan is geweest op het aantal letselgevallen. Het meten van deze effecten is een belangrijke voorwaarde om vervolgkeuzes
te kunnen maken over het beleid consumentenvuurwerk.
Om de relatie tussen de prestaties en effecten zichtbaar te maken en gericht te kunnen
sturen op het realiseren van beleidsdoelen zijn goede indicatoren van belang. Dit geldt
niet alleen voor de overheid, maar ook voor belanghebbenden: indicatoren helpen om
resultaten transparant te maken. Het ministerie van IenW monitort door middel van het
aantal letselgevallen of beoogde effecten worden behaald. Gegevens hierover worden
goed bijgehouden en zijn voor iedereen openbaar.

3.

De maatschappelijke problematiek rondom vuurwerk is breder dan consumentenvuurwerk.

Het beleid omtrent vuurwerk valt onder de verantwoordelijkheid van verschillende ministeries: het ministerie van IenW gaat over de regelgeving en het ministerie van JenV over

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

29

illegaal vuurwerk en openbare orde en handhaving. De ministeries hebben een intensieve
samenwerking op het dossier en bereiden besluiten gezamenlijk voor.
Een heldere knip tussen consumentenvuurwerk en vuurwerk dat niet als consumentenvuurwerk wordt aangemerkt is in de praktijk echter lastig te maken. Dit geldt voor zowel
de oorzaken van letsel als de mate van overlast die wordt ervaren. Een deel van het letsel
wordt namelijk veroorzaak door illegaal vuurwerk. Overlast kan zowel ervaren worden
door oudejaarsvuurwerk dat binnen de toegestane afsteektijden wordt afgestoken als
door vuurwerk dat buiten deze tijden wordt afgestoken (vuurwerk dat toegestaan is voor
consumenten of illegaal). Vuurwerk wordt daarnaast door sommige groepen vooral gebruikt als onrustmiddel waardoor veel overlast wordt ervaren. Dit wangedrag kan verschillende (sociale) oorzaken hebben. De problematiek die in de samenleving wordt
ervaren met vuurwerk is per definitie integraal: mensen die overlast ervaren maken daarbij geen onderscheid tussen legaal en illegaal vuurwerk.

Aanbeveling 3. Zet de beleidsinstrumenten voorlichting en internationale inzet
doelgericht in.
Hoewel de effecten van de inzet van de beleidsinstrumenten voorlichting en internationale
inzet (nog) niet direct meetbaar zijn, kunnen beide instrumenten een belangrijke rol spelen bij het realiseren van een veilige jaarwisseling.
▪

Voorlichting. Om mensen te waarschuwen over de gevaren en risico’s van vuurwerk
is het van belang om de risicoperceptie te verhogen. Ervaringen helpen daarbij. Er
wordt nu bijvoorbeeld gewerkt met VR-brillen in klassen om te ervaren wat groepsdruk met kinderen doet. Dit heeft meer effect dan informatie klassikaal overbrengen.
Voorlichting vraagt daarnaast om een gerichte aanpak per doelgroep. Dit gaat niet
alleen over oudejaarsvuurwerk, maar juist ook over categorie F1-vuurwerk. Het personeel dat dit verkoopt heeft vaak weinig kennis over het gebruik hiervan en mogelijke risico’s. Middelbare scholieren staan in mindere mate open voor voorlichting over
categorie F1-vuurwerk, terwijl dit wel de primaire doelgroep is omdat dit vuurwerk
pas vanaf 12 jaar mag worden afgestoken. Het is van belang deze doelgroep op een
andere manier te benaderen. Het ministerie van IenW doet dit de afgelopen jaren
steeds meer door de inzet van influencers en social media. Ook ouders spelen een
belangrijke rol in het gebruik van vuurwerk onder kinderen. Een frequentere inzet
van de beleidsmaatregel publiekscampagnes kan bijdragen aan het vergroten van het
bewustzijn van de gevaren en risico’s van vuurwerk en bijvoorbeeld omstanders ertoe
motiveren ook een vuurwerkbril te dragen. Voor de (kleine) groep mensen die vuurwerk vooral gebruiken als onrustmiddel werken repressieve maatregelen beter (verantwoordelijkheid ministerie van JenV).

▪

Internationale inzet. Niet alleen voor het bewerkstelligen van gelijke normen voor
consumentenvuurwerk is de internationale inzet van belang, maar juist ook voor de
aanpak van illegaal vuurwerk. Met name in de grensregio’s is de toestroom van illegaal vuurwerk hoog. Het is zeer de vraag of mensen zich volledig bewust zijn van
illegale producten die zij kopen. Hoewel de aanpak van illegaal vuurwerk formeel
onder verantwoordelijkheid van het ministerie van JenV valt, kunnen beide ministeries wel gezamenlijk optrekken met de grensregio’s waarbij mensen worden geïnformeerd over welke producten legaal en illegaal zijn in Nederland.

4.

Het maatschappelijke en politieke debat omtrent vuurwerk leidt tot onrust
in de uitvoering.

De samenwerking tussen het ministerie van IenW en de vuurwerkbranche wordt door
beide partijen als constructief ervaren. De vuurwerkbranche ziet een belangrijke rol voor

30

Sira Consulting B.V.

zichzelf om bij te dragen aan de doelstelling van een veilige jaarwisseling door de productveiligheid te verbeteren. In aanloop naar de verboden en bij de totstandkoming van
subsidieregeling wordt de vuurwerkbranche geconsulteerd en vindt intensief overleg
plaats. Besluiten zijn vanwege de politieke en maatschappelijke dynamiek vaak ad hoc
en worden veelal vlak voor de jaarwisseling genomen. Dit leidt tot onrust en frustratie bij
de vuurwerkbranche. Vuurwerkhandelaren kopen namelijk meer dan een jaar van tevoren hun vuurwerk in en bereiden zich uitvoerig voor op de verkoop voorafgaand aan de
jaarwisseling. Veelal gaat het om handelaren met een grote passie voor vuurwerk waarbij
de verkoop van vuurwerk al jaren onderdeel is van hun bedrijfsvoering. De uitbetaling
van subsidies heeft in bijvoorbeeld het geval van beide onderdelen van de TSVC-19 lang
op zich laten wachten waardoor zij weinig wederkerigheid in de samenwerking met de
overheid ervaren.
Ook op lokaal niveau leidt de discussie over vuurwerk tot onrust. In sommige gemeenten
is met name de overlast tijdens de jaarwisseling groot, waardoor steeds meer colleges
en gemeenteraden een totaalverbod op de verkoop en het afsteken van oudejaarsvuurwerk overwegen.

Aanbeveling 4. Versterk de uitvoering door prestatieafspraken over de productveiligheid van consumentenvuurwerk en door middel van het delen van best
practices.
Het hoge afkeurpercentage van de ILT wijst op een tekortschietende technische kwaliteit
(met name instabiliteit en productfalen) van consumentenvuurwerk. De CE-markering
biedt hiervoor onvoldoende waarborg. Het verbeteren van de productveiligheid is van
groot belang om het aantal letselgevallen terug te dringen. Hoewel de vuurwerkbranche
zelf verantwoordelijk is voor de productveiligheid en stappen moet zetten om het afkeurpercentage omlaag te krijgen, kan het ministerie van IenW een aanjagende rol spelen in
de noodzakelijke verbetering. Een mogelijkheid hiervoor is het maken van prestatieafspraken met de vuurwerkbranche. Onderdeel van deze prestatieafspraken kunnen onder
andere de verbetervoorstellen van de vuurwerkbranche zelf zijn. Om te borgen dat gezamenlijke afspraken worden nageleefd, kan het ministerie van IenW een escalatiemechanisme inrichten.
In het geval van lokale vuurwerkverboden helpt het voor gemeenten om een alternatief
aan te bieden zoals een professionele vuurwerkshow of bijvoorbeeld een lasershow. Welke
mogelijkheid geschikt is hangt af van bijvoorbeeld de beschikbaarheid van (grote) pleinen.
Om gemeenten te ondersteunen bij het kiezen van geschikte alternatieven, kan het ministerie van IenW samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een handreiking ontwerpen. De verwachting is dat na de jaarwisseling van 2022 – 2023 er
verschillende gemeenten zijn die ervaring hebben opgedaan met alternatieven. Deze ervaringen kunnen dienen als best practices voor andere gemeenten die een vuurwerkverbod overwegen.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

31

4

Tijdelijke subsidieregeling restantvoorraden vuurwerk

4.1

Aanleiding TSRV
De jaarwisseling 2019 – 2020 verliep onrustig. Ten opzichte van de twee voorgaande
jaarwisselingen was sprake van veel letsel en overlast en veel van deze gevallen werden
veroorzaakt door knalvuurwerk en vuurpijlen.28 Nadat het kabinet al eerder had aangekondigd om vanaf de jaarwisseling 2020 – 2021 categorie F3-vuurwerk (12 juli 2019) en
enkelschotsbuizen (18 december 2019) te verbieden, besloot het kabinet op 31 januari
2020 al het knalvuurwerk en vuurpijlen te verbieden. Ook dit verbod gold vanaf de jaarwisseling 2020 – 2021.29
Veel vuurwerkbedrijven en detailhandelaren hadden echter al dit type vuurwerk ingekocht en opgeslagen. Het verbod op knalvuurwerk en vuurpijlen had tot gevolg dat verkopers dit type vuurwerk niet meer op de markt konden brengen voor de verkoop.
Vuurwerkrestanten konden ofwel in het buitenland worden verkocht of vernietigd. Dit
betekende echter extra kosten voor vuurwerkverkopers.
De motie Yeşilgöz-Zegerius en Ziengs roept het kabinet daarom op om in gesprek te gaan
met vuurwerkondernemers over de restantvoorraden van dit type vuurwerk en hoe hen
te helpen met het verwerken en opruimen van deze restantvoorraden. Deze motie heeft
geresulteerd in de Tijdelijke subsidieregeling restantvoorraden vuurwerk (TSRV). De
TSRV gold van 1 oktober 2020 tot 1 januari 2021.

4.2

Beleidstheorie
In onderstaand figuur is de beleidstheorie voor de TSRV opgenomen. Dit vormt de basis
voor de beoordeling van de doeltreffendheid en doelmatigheid.

28

VeiligheidNL, Ongevallen met vuurwerk: Jaarwisseling 2019-2020, Rapport 841 (2020) en IKNIKKL, DLIO, Landelijke Eenheid & Team Nationale Briefing, Jaarwisseling 2019-2020: Landelijk beeld,
7 januari 2020. Zie ook: Ministerie van IenW, De weg naar de Tijdelijke subsidieregeling restantvoorraden vuurwerk | Rapport | Rijksoverheid.nl.
29

32

Ministerie van IenW (2020). Naar een veilige jaarwisseling.

Sira Consulting B.V.

Figuur 12. Beleidstheorie TSRV

4.3

Subsidieproces
De uitvoeringswijze van de subsidieregeling is kort toegelicht in de onderstaande figuur
en vervolgens nader omschreven.

Figuur 13. Proces subsidieaanvraag en -vaststelling

1.

Aanvraag
Detailhandelaren konden subsidie aanvragen van 1 t/m 30 oktober 2020. Detailhandelaren konden de aanvraag voor of na de afvoer van restantvoorraden indienen.
Een aanvraag werd middels een daartoe vastgesteld formulier ingediend via de website van RVO. Bij de aanvraag verstrekten detailhandelaren de volgende gegevens:
 Naam, vestigingsadres en adres van de opslaglocatie van de aanvrager
 Inschrijvingsnummer van de aanvrager bij de Kamer van Koophandel
 Aantallen artikelen per categorie van de restantvoorraad vuurwerk
 Inkoopwaarde van de opgegeven restantvoorraad vuurwerk

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

33

 Getekende de minimisverklaring30
 Getekende verklaring dat de restantvoorraad vuurwerk sinds 1 februari 2020 in
de eigen opslaglocatie lag opgeslagen, dat de opgegeven omvang en inkoopwaarde ervan juist was en dat deze vóór 1 december 2020 door een bij naam te
noemen vuurwerkbedrijf was of zou worden afgevoerd
 Getekende verklaring voor akkoord dat de administratie tot 1 december 2025 zou
worden bewaard en zou worden meegewerkt aan een eventuele controle
 Getekende verklaring voor akkoord dat bij het opgegeven vuurwerkbedrijf kon
worden nagevraagd of de subsidiabele activiteit was uitgevoerd
Ook voor vuurwerkbedrijven was het mogelijk om van 1 t/m 30 oktober 2020 subsidie aan te vragen. Evenals de detailhandelaren konden zij de aanvraag indienen voor
of na het ophalen van de restantvoorraden. Een aanvraag werd middels een daartoe
vastgesteld formulier ingediend via de website van RVO. Bij de aanvraag verstrekten
vuurwerkbedrijven de volgende gegevens:
 Naam en vestigingsadres van de aanvrager
 Inschrijvingsnummer van de aanvrager bij de Kamer van Koophandel
 Lijst van detailhandelaren met bijbehorende opslaglocaties met de omvang van de
afgevoerde of af te voeren restantvoorraden vuurwerk
 Getekende de minimisverklaring
2.

Beschikking tot subsidieverlening
RVO beoordeelde de aanvraag en stuurde vervolgens de beschikking tot subsidieverlening naar de aanvrager. In de beschikking aan detailhandelaren stond dat de activiteiten uiterlijk moesten zijn verricht op 30 november 2020 en op welke datum de
subsidie uiterlijk ambtshalve zou worden vastgesteld.

3.

Verstrekking voorschot
Aan de detailhandelaren en vuurwerkbedrijven is met de beschikking tot subsidieverlening ook een voorschot verleend. Het voorschot bedroeg 100% van het subsidiebedrag.

4.

Verzoek tot vaststelling
Detailhandelaren hoefden geen verzoek tot subsidievaststelling te doen. Vuurwerkbedrijven waren hier wel toe verplicht. De reden hiervoor was het verschil in hoogte
tussen de subsidiebedragen voor detailhandelaren en vuurwerkbedrijven. Vuurwerkbedrijven moesten het verzoek uiterlijk op 20 december 2020 indienen middels een
daartoe beschikbaar gesteld formulier. Hierbij moesten zij afschriften overleggen van
de gespecificeerde facturen voor het bij detailhandelaren afvoeren van restantvoorraden vuurwerk.

5.

Vaststellingsbeschikking
De subsidies voor detailhandelaren zijn ambtshalve vastgesteld. Wanneer sprake was
van het niet (geheel) uitvoeren van de activiteiten zoals aangevraagd, moesten de
detailhandelaren dit tijdig melden. Zonder tijdige melding liepen zij het risico op een
bestuurlijke boete.

30

In een de minimisverklaring laat een onderneming zien welke de minimissteun in de twee voorafgaande belastingjaren en het lopende belastingjaar is ontvangen. Op basis van deze verklaring kan
worden beoordeeld of de onderneming nog de minimissteun mag ontvangen.

34

Sira Consulting B.V.

De subsidies voor vuurwerkbedrijven zijn vastgesteld op basis van het verzoek tot
vaststelling. Wanneer vuurwerkbedrijven dit verzoek niet tijdig hadden ingediend,
liepen zij het risico dat de subsidie ambtshalve op € 0 zou worden vastgesteld en het
voorschot zou worden teruggevorderd.

4.4

Praktijkervaringen
Het subsidieproces verliep over het algemeen soepel. De winkeliersbranche geeft aan
tevreden te zijn met het verloop van de regeling.31 Voor de meeste detailhandelaren was
duidelijk waarvoor subsidie kon worden aangevraagd en zij hebben de subsidieregeling
ervaren als toegankelijk. Zij vonden de aanvraagprocedure vlot en de communicatie met
RVO goed. Ook de aanvraagmodule via de website van RVO was voor de meeste detailhandelaren werkbaar. Wel zijn enkele aandachtspunten benoemd:

4.5



Het meest voorkomende aandachtspunt was het verplichte gebruik van eHerkenning.
Sommige detailhandelaren hadden moeite met het aanvragen van dit inlogmiddel en
hebben de nodige tijd moeten besteden om uit te zoeken welke actie zij precies moesten ondernemen om een passend inlogmiddel te bemachtigen. Daarnaast zagen zij
eHerkenning als een lastenverzwaring en vertragende factor.



Ongeveer een kwart van de detailhandelaren heeft het invullen van de rekentool voor
het opgeven van de inkoopwaarde als tijdrovend ervaren. Zij begrepen niet waarom
zij gegevens moesten invullen over bijvoorbeeld gewichten en klasse-indelingen. Ook
zagen de detailhandelaren geen toegevoegde waarde in het opgeven van inkoopprijzen per artikel, vooral omdat het uiteindelijk ging om het totaalbedrag onderaan de
streep. De rekentool kwam bovendien pas beschikbaar toen sommige vuurwerkbedrijven al een eigen format aan de detailhandelaren hadden aangeboden.

Doeltreffendheid
We geven inzicht in de doeltreffendheid van de subsidieregeling op basis van gesprekken
met vuurwerkbedrijven, detailhandelaren en het ministerie van IenW.
Met behulp van de subsidieregeling zijn de volgende activiteiten uitgevoerd:


Het als detailhandelaar laten afvoeren van restantvoorraden vuurwerk en lanceerstandaards door vuurwerkbedrijven. Bij de restantvoorraden vuurwerk ging het om
knalvuurwerk en vuurpijlen, inclusief knalstrengen en enkelschotsbuizen. In totaal
zijn 715 aanvragen ingediend door detailhandelaren.



Het als vuurwerkbedrijf afvoeren, opslaan en doorverkopen of vernietigen van restantvoorraden vuurwerk van detailhandelaren. Acht vuurwerkbedrijven hebben subsidie ontvangen voor het ophalen van restantvoorraden bij in totaal 957 opslaglocaties
van detailhandelaren.

De activiteiten hebben geresulteerd in de volgende prestaties:


31

Door vuurwerkbedrijven afgevoerde restantvoorraden vuurwerk. In totaal zijn 15.954
dozen en 189.991 losse stuks restantvoorraden opgehaald bij detailhandelaren.

Kamerstukken II, 2020/21, 28 684, nr. 654

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

35

Tabel 8. Opgehaalde restantvoorraden



Categorie

Aantal dozen

%

Aantal losse stuks

%

Knalvuurwerk

5.501

35%

66.021

35%

Knalstrengen

1.571

10%

31.364

16%

Vuurpijlen

2.937

18%

53.450

28%

Enkelschotsbuizen

5.945

37%

39.156

21%

Totaal

15.954

100%

189.991

100%

Door vuurwerkbedrijven opgeslagen, doorverkochte en vernietigde restantvoorraden
vuurwerk. Vooralsnog zijn geen cijfers beschikbaar over de verdeling van de opgehaalde restantvoorraden over opslag, doorverkoop en vernietiging. In ieder geval zijn
volgens het ministerie van IenW geen gedoogtoestemmingen aangevraagd om het
vuurwerk langer in opslag te houden en ook bij controles door de ILT en omgevingsdiensten is niet geconstateerd dat nog vuurwerk ligt opgeslagen. Daarom wordt verondersteld dat nergens in Nederland meer afgevoerd vuurwerk ligt opgeslagen.

De resultaten hebben geleid tot:

4.6



Het stimuleren van de afvoer van opgeslagen restantvoorraden vuurwerk en lanceerstandaards bij een klein deel van de detailhandelaren. Voor een klein deel van de
detailhandelaren was de subsidie doorslaggevend. Dit betekent dat zonder subsidieregeling minder detailhandelaren hun restantvoorraden hadden laten afvoeren door
vuurwerkbedrijven. Zonder subsidie hadden zij de restantvoorraden bijvoorbeeld
meegegeven aan hun personeel, opgeslagen bij familieleden of zelf afgestoken. De
meeste detailhandelaren hadden hun restantvoorraden echter ook zonder subsidie
laten afvoeren door vuurwerkbedrijven. Er gold immers een verbod.



Een gevoel van erkenning als sector door de financiële compensatie. Nog ongeacht de
hoogte van de subsidie, heeft het enkele bestaan van een subsidieregeling ervoor
gezorgd dat de doelgroep zich tot op zekere hoogte door de overheid begrepen en
erkend voelde.

Doelmatigheid
In totaal heeft het ministerie van IenW op grond van de TSRV circa € 1,94 miljoen subsidie vastgesteld, terwijl een budget van € 2,6 miljoen beschikbaar was. Daarmee is het
subsidieplafond niet volledig benut.

36

Sira Consulting B.V.

Figuur 14. Benutting subsidieplafond per doelgroep

Verder bedroegen de administratieve lasten, oftewel de kosten voor het voldoen aan informatieverplichtingen aan de overheid, per aanvraag gemiddeld € 175.32 In totaal zijn
723 aanvragen ingediend. De totale administratieve lasten als gevolg van de TSRV bedroegen derhalve € 126.525. Dit is circa 7% van het totale vastgestelde subsidiebedrag.
Daarnaast bedroegen de uitvoeringskosten, oftewel de kosten voor het behandelen van
de aanvragen en het vaststellen van de subsidies, van de TSRV € 355.000.33
We geven inzicht in de doelmatigheid van de subsidieregeling op basis van de verzoeken
tot vaststelling en gesprekken met detailhandelaren en vuurwerkbedrijven.
4.6.1

Detailhandelaren
Van de 723 aanvragen zijn 715 aanvragen ingediend door detailhandelaren. Uitgaande
van een gemiddelde administratieve last van € 175 per aanvraag, bedroegen de totale
administratieve lasten van detailhandelaren € 125.125. Dit is circa 8% van het voor detailhandelaren totale vastgestelde bedrag van € 1,66 miljoen.
Aanvragers keken op een verschillende manier aan tegen het belang van de subsidie. Het
merendeel van de aanvragers had het vuurwerk ook laten afvoeren tegen een lagere
subsidie of zonder subsidie. Er gold immers een verbod. Het verbod was voor deze groep
op zichzelf al voldoende om het vuurwerk te laten afvoeren. Dit lijkt erop te duiden dat
de subsidie ondoelmatig (want overbodig) is ingezet. Echter, voor een ander (kleiner)
deel van de aanvragers was de subsidie doorslaggevend voor het laten afvoeren van het
vuurwerk. Zonder subsidie of met een lagere subsidie hadden zij het vuurwerk niet laten
afvoeren, maar bijvoorbeeld meegegeven aan het personeel. Met name voor deze groep
aanvragers was de subsidie derhalve doelmatig: de subsidie trok hen over de streep. Dit
betekent dat de inzet van minder subsidie tot een lager rendement (want minder aanvragers) zou hebben geleid.
De doelmatigheid van de uitvoering van de subsidiabele activiteiten is niet te beoordelen.
De hoogte van de subsidie stond namelijk vooraf al vast op basis van de inkoopwaarde
van het vuurwerk. De hoogte van de subsidie was dus niet afhankelijk van de wijze
waarop detailhandelaren het vuurwerk hebben laten afvoeren. Detailhandelaren hoefden
ook geen verzoek tot vaststelling in te dienen.

4.6.2

Vuurwerkbedrijven
Van de 723 aanvragen zijn acht aanvragen ingediend door vuurwerkbedrijven. Uitgaande
van een gemiddelde administratieve last van € 175 per aanvraag, bedroegen de totale
administratieve lasten van vuurwerkbedrijven € 1.400. Dit is 0,5% van het voor vuurwerkbedrijven totale vastgestelde bedrag van € 280.000.

32

Toelichting TSRV, Stcrt. 2020 nr. 45843, 7 september 2020

33

Kamerstukken II, 2020/21, 28 684, nr. 654

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

37

De doelmatigheid van de subsidieregeling is niet met zekerheid vast te stellen. Aan de
ene kant was de subsidie aan vuurwerkbedrijven onvoldoende om de kosten voor het
afvoeren van het vuurwerk volledig te dekken. Dit duidt op doelmatigheid van de subsidie. Aan de andere kant is het niet uitgesloten dat dezelfde hoeveelheid vuurwerk ook
was afgevoerd met een lagere subsidie aan vuurwerkbedrijven. Als detailhandelaren dan
nog steeds een reële mogelijkheid hadden gehad om de restantvoorraden te laten afvoeren, was waarschijnlijk hetzelfde rendement gerealiseerd met minder subsidie aan vuurwerkbedrijven. Denkbaar is wel dat het aantal vuurwerkbedrijven dat de
restantvoorraden had afgevoerd dan lager was geweest.

4.7

Conclusies en aanbevelingen
Gedurende de beoordeling van de doeltreffendheid en doelmatigheid van de TSRV zijn
verschillende verbetermaatregelen geïdentificeerd die kunnen bijdragen aan het realiseren van een veilige jaarwisseling. In deze paragraaf zijn de belangrijkste conclusies en
bijbehorende aanbevelingen weergegeven.
1.

Door de TSRV is minder vuurwerk op de markt gekomen dat per 1 december
2020 was verboden.

Met betrekking tot het doel om geen vuurwerk op de markt of in opslag te laten komen
dat per 1 december 2020 was verboden voor consumenten, was de TSRV potentieel doeltreffend. De beleidstheorie berust op logische veronderstellingen en de subsidieregeling
heeft ertoe geleid dat minder knalvuurwerk en vuurpijlen op de markt zijn gekomen.
Zonder TSRV had een klein deel van de detailhandelaren de restantvoorraden namelijk
meegegeven aan personeel, opgeslagen bij familieleden of zelf afgestoken in plaats van
laten afvoeren door vuurwerkbedrijven. Het doel was echter niet zozeer gericht op minder
knalvuurwerk en vuurpijlen, maar op geen knalvuurwerk en vuurpijlen. Hoewel geen
sprake is van signalen of een concrete aanleiding om te veronderstellen dat (ondanks het
verbod en de TSRV) toch tot op zekere hoogte knalvuurwerk en vuurpijlen op de markt
zijn gekomen, kan dit op basis van de evaluatie ook niet worden uitgesloten. Dit heeft
verschillende redenen:


Het gaat om illegale activiteiten, waarop het zicht per definitie beperkt is. Detailhandelaren zijn daarom niet snel geneigd om tijdens een interview aan te geven dat zij
nog restantvoorraden achter de hand hebben gehouden en op de markt hebben gebracht.



Er is nooit een compleet beeld geweest van de exacte hoeveelheid restantvoorraden
vuurwerk bij detailhandelaren. Daardoor is onbekend of met de vastgestelde 15.954
dozen en 189.991 losse stuks restantvoorraden alle aanwezige restantvoorraden zijn
opgehaald.

Aanbeveling 1. Optimaliseer de benutting van beschikbaar subsidiegeld.
De kans op een optimale benutting van subsidiegeld is te vergroten (oftewel het risico op
onderbenutting is te minimaliseren) door gewenste activiteiten meer te stimuleren. Dit is
mogelijk door meer subsidiemiddelen per aanvraag te bieden, het bereik van de subsidieregeling te vergroten en zicht te houden op de voortgang. Concreet is dit mogelijk als
volgt:


38

Door de subsidiabele kosten te verhogen, is de kans op een optimaal rendement van
de subsidieregeling te vergroten. In het voorbeeld van de TSRV was verhoging van de
subsidiabele kosten mogelijk geweest voor de detailhandelaren. Door de subsidiabele

Sira Consulting B.V.

kosten te verhogen, zouden mogelijk meer detailhandelaren de subsidie hebben ervaren als een reële compensatie en dientengevolge gebruik hebben gemaakt van de
regeling. Hiertoe was een optie geweest om niet alleen de inkoopkosten te subsidiëren,
maar bijvoorbeeld ook de opslagkosten voor de restantvoorraden en de administratieve lasten voor het indienen van de subsidieaanvraag. Daarnaast was het mogelijk
geweest om geen maximumsubsidie per aanvraag te hanteren. Dit had meer recht
gedaan aan detailhandelaren met subsidiabele kosten boven € 5.000. Ook deze groep
had niet per definitie de mogelijkheid om de restantvoorraden zelf te vernietigen of op
de internationale markt te verkopen.


Door de nulsituatie meetbaar in kaart te brengen, is het mogelijk om meer inzicht te
krijgen in het bereiken van beoogde effecten. In het voorbeeld van de TSRV had een
gedegen nulmeting (in plaats van een globale inventarisatie) een kwantitatief beeld
kunnen geven van de exacte hoeveelheid aanwezige restantvoorraden vuurwerk bij
detailhandelaren in Nederland. Hierdoor was het mogelijk geweest om op basis van de
vastgestelde prestaties sluitende conclusies te trekken over de verhouding tussen het
afgevoerde en niet-afgevoerde deel van de restantvoorraden. Ook hadden met de beschikbaarheid van een nulmeting gerichtere monitorings- en sturingsmogelijkheden
bestaan om het gebruik van de subsidieregeling te stimuleren. Hierbij moet de kanttekening worden gemaakt dat een dergelijke nulmeting wel een personele en financiële
inspanning had gevergd.

2.

Er is geen aantoonbaar causaal verband tussen de TSRV en de vermindering
van letsel, overlast en milieuverontreiniging.

Met betrekking tot het doel om te zorgen voor minder letsel, overlast en milieuverontreiniging, was de TSRV potentieel doeltreffend. De beleidstheorie is weliswaar gebaseerd op
logische veronderstellingen, maar het causale verband tussen de TSRV en de gerealiseerde effecten is op dit moment niet vast te stellen. Er zijn namelijk veel andere beleidsmaatregelen (waaronder het verbod op bepaalde typen vuurwerk als
consumentenvuurwerk per 1 december 2020) en externe factoren die hierop van invloed
zijn geweest.

Aanbeveling 2. Vergroot de doeltreffendheid door meer eigen regie te nemen op
het realiseren van beoogde effecten.
De doeltreffendheid is te vergroten door gewenste activiteiten meer te faciliteren en daarmee als overheid de eigen regie op het realiseren van effecten te versterken. Hiervoor is
het nodig om de subsidieregeling minder afhankelijk te maken van de markt. In het voorbeeld van de TSRV leunde het succes van de regeling sterk op de bereidheid van de importeurs om de restantvoorraden vuurwerk terug te nemen. Deze afhankelijkheid was
kleiner geweest wanneer een oplossingsrichting was gezocht in het creëren van meer opslagruimte voor het gesubsidieerd inleveren van restantvoorraden. Om hierbij te blijven
voldoen aan wettelijke voorschriften op het gebied van inzameling en transport, vergen
oplossingen in deze richting nog wel nadere overweging, besluitvorming en uitwerking.
3.

De doelmatigheid van de TSRV is voor detailhandelaren aannemelijk, maar
voor vuurwerkbedrijven niet te beoordelen.

Geredeneerd vanuit de subsidiemiddelen van het ministerie, geldt het volgende voor wat
betreft de doelmatigheid van de TSRV:


Voor de subsidie voor detailhandelaren is sprake van doelmatigheid. Hoewel de subsidie voor het merendeel van de aanvragers slechts een welkome aanvulling was, was
het voor anderen doorslaggevend. Een lagere subsidie had derhalve geleid tot minder

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

39

detailhandelaren die hun vuurwerk hadden laten afvoeren. Met minder middelen was
derhalve niet hetzelfde rendement gerealiseerd.


De doelmatigheid van de subsidie voor vuurwerkbedrijven is niet te beoordelen. Het
is namelijk onbekend of dezelfde hoeveelheid vuurwerk was afgevoerd wanneer vuurwerkbedrijven minder subsidie hadden ontvangen.

Geredeneerd vanuit de administratieve lasten van aanvragers, was de TSRV voor de
meeste detailhandelaren doelmatig maar voor enkele detailhandelaren niet. Het subsidieproces verliep over het algemeen soepel. Ook de aanvraagmodule via de website van
RVO was voor de meesten werkbaar. Sommige detailhandelaren hadden echter moeite
met het verplichte gebruik van eHerkenning. Daarnaast heeft ongeveer een kwart van de
detailhandelaren het invullen van de rekentool als onnodig tijdrovend ervaren.

Aanbeveling 3. Vergroot de doelmatigheid door het vereenvoudigen van de gegevensuitvraag.
De doelmatigheid is te vergroten door het minimaliseren van de informatieverplichtingen
en de daarmee gepaard gaande administratieve lasten. Concreet kan het subsidieproces
voor de doelgroep als volgt worden vereenvoudigd:

40



Door minder gedetailleerde informatie op te vragen, hoeft de doelgroep minder tijd en
geld te besteden om een aanvraag in te dienen. Het uitvragen van informatie is met
name overbodig wanneer de informatie niet wordt gebruikt bij de beoordeling van de
aanvraag. In het voorbeeld van de TSRV hadden detailhandelaren relatief veel tijd en
geld bespaard wanneer zij hadden mogen volstaan met een opgave van de totale inkoopwaarde van de restantvoorraad vuurwerk (in plaats van een opgave van de inkoopwaarde per artikel of categorie).



Door in de aanvraagmodule een toelichting per vraag op te nemen, kan de aanvrager
de gestelde vragen sneller beantwoorden. Bovendien is hierdoor minder vaak telefonisch contact nodig tussen aanvrager en subsidieverstrekker. Een toelichting is met
name relevant wanneer vragen complex zijn voor de doelgroep. Om optimaal rekening
te kunnen houden met de doelgroep, kan worden overwogen om de aanvraagmodule
voorafgaand aan de publieke beschikbaarstelling samen met een gebruikerspanel te
toetsen op toegankelijkheid, gebruiksvriendelijkheid en duidelijkheid.

Sira Consulting B.V.

5

Subsidie VeiligheidNL

5.1

Achtergrond
VeiligheidNL is het kenniscentrum voor letselpreventie. Het is een onafhankelijke stichting
die zich bezighoudt met het veilig(er) maken van het leven van mensen. Door middel van
kennis en onderzoek stimuleert VeiligheidNL veilig gedrag in een veilige omgeving.
Al sinds 2000 houdt VeiligheidNL het aantal vuurwerkgewonden bij die op de Spoedeisende Hulp (SEH) terechtkomen en worden behandeld. Sinds de jaarwisseling 2013 –
2014 heeft VeiligheidNL een systeem om het aantal vuurwerkgewonden bij te houden,
uitgebreid met een apart onderzoek bij alle SEH’s. Vanaf de jaarwisseling 2017 – 2018
wordt ook 80% van de huisartsenposten in Nederland betrokken in dit onderzoek. Door
deze cijfers beschikt VeiligheidNL over informatie over het letsel en de toedracht en oorzaken van ongevallen op persoonsniveau.
Sinds 2017 ontvangt VeiligheidNL subsidie van het ministerie van IenW voor het doen
van onderzoek met betrekking tot vuurwerkletsel en het geven van voorlichting ter voorkoming daarvan. De subsidieverstrekking vindt plaats op grond van de Subsidieregeling
VeiligheidNL, die geldt van 20 oktober 2017 tot 1 oktober 2022.

5.2

Beleidstheorie
In onderstaand figuur is de beleidstheorie voor de subsidie aan VeiligheidNL opgenomen.
Dit vormt de basis voor de beoordeling van de doeltreffendheid en doelmatigheid.
Figuur 15. Beleidstheorie subsidie VeiligheidNL

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

41

5.3

Subsidieproces
VeiligheidNL en het ministerie van IenW doorlopen ieder jaar hetzelfde subsidieproces.
Dit proces is kort toegelicht in de onderstaande figuur en vervolgens nader omschreven.

Figuur 16. Proces subsidieaanvraag en -vaststelling

1.

Aanvraag
VeiligheidNL stelt in het kader van de subsidieaanvraag twee activiteitenplannen op:
één voor het onderzoek en één voor de voorlichting. Ieder activiteitenplan bevat een
plan van aanpak, een beschrijving van de projectorganisatie en de bijbehorende begroting. VeiligheidNL bundelt beide activiteitenplannen in één aanvraag en dient deze
in bij het ministerie van IenW. Ter afstemming hebben VeiligheidNL en het ministerie
een aantal keer contact. Dit leidt in meer of mindere mate tot aanpassingen van de
aanvraag.

2.

Vaststelling subsidieplafond in Staatscourant
Het ministerie stelt het subsidieplafond vast en maakt dit bekend in de Staatscourant.
Het ministerie maakt hierbij een verdeling tussen het subsidieplafond voor het doen
van onderzoek en het subsidieplafond voor het geven van voorlichting.

3.

Beschikking tot subsidieverlening
Het ministerie beoordeelt de aanvraag en stuurt vervolgens de verleningsbeschikking
naar VeiligheidNL. In de beschikking verwijst het ministerie naar de activiteiten, zoals
vermeld in de plannen van aanpak.

4.

Verstrekking voorschot
Het ministerie maakt een voorschot van 80% van het totale subsidiebedrag over aan
VeiligheidNL.

5.

42

Voortgangsoverleggen gedurende uitvoering

Sira Consulting B.V.

VeiligheidNL en het ministerie voeren tijdens de uitvoering van de onderzoeken en
voorlichting regelmatig overleg ter monitoring van planning en budget. Ook is VeiligheidNL verplicht om direct melding te doen van feiten en omstandigheden die van
belang kunnen zijn voor de subsidie.
6.

Verzoek tot vaststelling
VeiligheidNL stelt na uitvoering van alle onderzoeks- en voorlichtingsactiviteiten één
verzoek tot vaststelling op, inclusief verantwoording. De verantwoording bestaat uit
een activiteitenverslag en een financieel verslag. Het financieel verslag wordt voorzien van een goedkeurende controleverklaring van een accountant. VeiligheidNL
dient het verzoek tot vaststelling in bij het ministerie van IenW.

7.

Vaststellingsbeschikking
Het ministerie beoordeelt het verzoek tot vaststelling en stuurt vervolgens de vaststellingsbeschikking naar VeiligheidNL.

8.

Verstrekking restant subsidie
Het ministerie maakt het vastgestelde subsidiebedrag, onder aftrek van het voorschot, over aan VeiligheidNL.

5.4

Praktijkervaringen
De subsidie aan VeiligheidNL is doorslaggevend voor het uitvoeren van onderzoek en
geven van voorlichting op het gebied van consumentenvuurwerk. Zonder subsidie zou
VeiligheidNL hieraan namelijk, vanwege werkzaamheden op verschillende andere terreinen, weinig tot niets kunnen doen. De instellingssubsidie van het ministerie van VWS kan
niet worden ingezet voor deze activiteiten.
VeiligheidNL ervaart het subsidieproces en de samenwerking en communicatie met het
ministerie van IenW als positief (‘geoliede machine’). In het subsidieproces worden de
subsidie voor het onderzoek en de voorlichting gecombineerd en gebundeld behandeld.
Procedures verlopen vlot en soepel. Er is geen sprake van structurele knelpunten.
Wel brengt het subsidieproces jaarlijks terugkerende administratieve lasten met zich
mee. VeiligheidNL moet de subsidie ieder jaar opnieuw aanvragen en verantwoorden.
Daarnaast moet het ministerie het subsidieplafond ieder jaar vaststellen en publiceren in
de Staatscourant.

5.5

Doeltreffendheid
De doeltreffendheid van de subsidie aan VeiligheidNL is beoordeeld aan de hand van de
twee subsidiabele activiteiten: (1) het doen van onderzoek met betrekking tot vuurwerkaankoop, -gebruik en -letsel en (2) het geven van voorlichting ter voorkoming van vuurwerkletsel.
We geven inzicht in de doeltreffendheid van de subsidie op basis van de aangeleverde
documenten uit het subsidieproces en gesprekken met de betrokken medewerkers van
VeiligheidNL en het ministerie van IenW.

5.5.1

Onderzoek
VeiligheidNL heeft met behulp van de subsidie de volgende activiteiten uitgevoerd:


Het uitvoeren van onderzoek naar letsel door vuurwerk. Dit behelst onderzoek naar
onder andere de toedracht en oorzaken van vuurwerkongevallen, de typen vuurwerk
die letsel veroorzaken, de typen letsels en de groepen slachtoffers. Het onderzoek

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

43

heeft plaatsgevonden met medewerking van de NVSHA, de NVT en InEen. Bij de gegevensverzameling betrekt VeiligheidNL alle SEH-afdelingen, waar voorheen (zonder
specifieke subsidie, alleen met de basisfinanciering van het ministerie van VWS) veertien SEH-afdelingen werden betrokken. Daarnaast betrekt VeiligheidNL 80% van de
huisartsenposten, waarvan de gegevens worden geëxtrapoleerd.


Het uitvoeren van onderzoek naar aankoop en gebruik van consumentenvuurwerk.
VeiligheidNL stelt een vragenlijst op en zet deze uit bij een consumentenpanel via
Respondenten.nl. Hiermee bereikt VeiligheidNL circa 1.800 huishoudens.

De activiteiten resulteren ieder jaar in:


Een onderzoeksrapport met de eerste gegevens over letsel door (consumenten)vuurwerk, dat begin januari wordt opgeleverd om de Tweede Kamer en het publiek zo
spoedig mogelijk te informeren over de afgelopen jaarwisseling.



Een onderzoeksrapport met de resultaten van de verdiepende analyses van de gegevens over (het merendeel van) de vuurwerkslachtoffers.



Een onderzoeksrapport met data over aankoop en gebruik van consumentenvuurwerk
en de opinie van huishoudens over consumentenvuurwerk.

De onderzoeksrapporten geven inzicht in:


Aantallen letsels, ernst van letsels, risicotypen vuurwerk, risicogroepen en trends.



Vuurwerkaankoopgedrag en -gebruik door Nederlandse huishoudens en hun opinie
over vuurwerk.

Dit inzicht geeft beleidsmakers een beeld van de omvang van de problematiek en daarmee een basis voor cijfermatig onderbouwde beleidsbeslissingen. Wanneer beleidsmakers de onderzoeksresultaten correct interpreteren en omzetten in effectief beleid, draagt
het onderzoek door VeiligheidNL daarmee indirect bij aan de maatschappelijke opgave
om een veilige jaarwisseling te realiseren.
5.5.2

Voorlichting
VeiligheidNL heeft met behulp van de subsidie sinds 2015 een lespakket (door)ontwikkeld
om leerlingen van groep 7 en 8 bewust te maken van de risico’s van vuurwerk en ze tips
mee te geven voor het veilig omgaan met vuurwerk. Daarnaast is via verschillende kanalen (zoals de eigen website, social media en mailings) campagne gevoerd om zoveel
mogelijk leerkrachten te werven voor het lespakket. Samenwerking heeft plaatsgevonden
met Brandweer Nederland, de GGD, stichting Vuurwerkcheck, de BPN en de politie.
Het bereik van het lespakket fluctueerde de afgelopen jaren onder invloed van de coronamaatregelen. Zo hebben in 2019 nog 1.555 basisscholen het lespakket afgenomen. In
2020 ging het, mede door de plotselinge sluiting van de scholen, echter om 622 bassischolen.
De activiteiten resulteren ieder jaar in:


Een (door)ontwikkeld lespakket ‘4 Vuurwerk Veilig’.



Een onderzoeksrapport met een evaluatie van de ervaringen van leerkrachten, gastdocenten en leerlingen met het lespakket. In het onderzoeksrapport is ook het jaarlijkse bereik van het lespakket opgenomen.

Het lespakket leidt tot een toename van de bewustwording en kennis onder de voorgelichte leerlingen. Er bestaat echter geen zicht in de mate waarin het gedrag van de leerlingen is beïnvloed door het lespakket. Dit is te complex om te meten, omdat een direct
causaal verband tussen het lespakket en het gedrag niet goed is te leggen, er meerdere
factoren (waaronder de coronamaatregelen) van invloed zijn op het gedrag en het gaat
om een heel specifieke groep mensen die niet als zodanig is onderscheiden in bestaande
onderzoeken naar vuurwerkletsel.

44

Sira Consulting B.V.

De evaluatie van het lespakket geeft inzicht in het bereik, het gebruik en de waardering
van het lespakket en in de bewustwording, de kennis en het gedrag van leerlingen
rondom de 4vuurwerkveilig tips. Dit biedt een basis voor de verdere doorontwikkeling
van het lespakket.

5.6

Doelmatigheid
In totaal heeft het ministerie van IenW € 879.067 subsidie verleend aan VeiligheidNL voor
het uitvoeren van onderzoek en geven van voorlichting rondom de vijf jaarwisselingen
van 2017-2018 t/m 2021-2022. Na de jaarwisseling van 2020-2021 is de verleende subsidie € 2.379,75 lager vastgesteld dan verleend, omdat VeiligheidNL minder kosten had
gemaakt. De totale vastgestelde subsidie voor de vijf jaarwisselingen komt daarmee op
€ 876.687,25.

Figuur 17. Verdeling subsidie naar subsidiabele activiteit

Van budgetoverschrijding door VeiligheidNL is geen sprake. De werkelijk gemaakte kosten overstijgen de begrote kosten niet. Wanneer uitvoering en budget toch uit de pas
dreigen te gaan lopen, meldt VeiligheidNL dit aan het ministerie van IenW. Tijdens voortgangsoverleggen tussen VeiligheidNL en het ministerie wordt het budget ook gemonitord.
Verder bedragen de totale administratieve lasten, oftewel de kosten als gevolg van de
subsidieaanvraag en -vaststelling, circa € 15.733,00 per jaar.34 Voor de vijf jaarwisselingen van 2017-2018 t/m 2021-2022 is dit circa 9% van het totale vastgestelde subsidiebedrag.
We geven inzicht in de doelmatigheid van de subsidie op basis van de plannen van aanpak
en begrotingen in de activiteitenplannen, de opgeleverde rapporten, de vaststellingsbeschikkingen en gesprekken met de betrokken medewerkers van VeiligheidNL en het ministerie van IenW.
5.6.1

Onderzoek
De subsidie voor het uitvoeren van onderzoek leidt aantoonbaar tot de uitvoering van de
beoogde activiteiten, de oplevering van de beoogde prestaties en de realisatie van de
beoogde directe effecten. De doelstellingen uit de activiteitenplannen zijn volledig gerealiseerd en de werkelijk gemaakte kosten zijn gelijk aan de begrote kosten.

34

Toelichting Subsidieregeling VeiligheidNL, Stcrt. 2017 nr. 58441, 19 oktober 2017

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

45

5.6.2

Voorlichting
Het is nog niet mogelijk om vast te stellen dat de subsidie voor het geven van voorlichting
leidt tot een toename van veilig gedrag en een afname van letsel en overlast. Wel bestaat
een heldere relatie tussen de subsidie, de activiteiten en de prestaties. De activiteiten uit
de plannen van aanpak zijn uitgevoerd en hebben geresulteerd in lespakketten en evaluaties daarvan. De na de jaarwisseling van 2020-2021 geplande effectmeting is vanwege
het tijdelijke vuurwerkverbod niet uitgevoerd, maar wel op alternatieve wijze ingevuld.
VeiligheidNL heeft hiervoor een wijzigingsverzoek ingediend. De werkelijk gemaakte kosten zijn een fractie lager dan de begrote kosten.

5.7

Conclusies en aanbevelingen
Gedurende de beoordeling van de doeltreffendheid en doelmatigheid van de subsidie aan
VeiligheidNL zijn verschillende verbetermaatregelen geïdentificeerd die kunnen bijdragen
aan het realiseren van een veilige jaarwisseling. In deze paragraaf zijn de belangrijkste
conclusies en bijbehorende aanbevelingen weergegeven.
1.

De subsidie voor het uitvoeren van onderzoek leidt tot inzicht in cijfers over
aankoop, gebruik en letsel, oorzaken van het letsel, de groep waarbij letsel
voorkomt en de publieke opinie omtrent vuurwerk.

De subsidie aan VeiligheidNL voor het uitvoeren van onderzoek is bewezen doeltreffend.
De subsidie leidt aantoonbaar tot de uitvoering van de beoogde activiteiten, de oplevering
van de beoogde prestaties en de realisatie van de beoogde directe effecten.

Aanbeveling 1. Vergroot de doeltreffendheid door het verhogen van de subsidiemiddelen voor het uitvoeren van onderzoek.
Door extra middelen beschikbaar te stellen voor onderzoek, kan VeiligheidNL meer achtergrondinformatie verzamelen bij vuurwerkslachtoffers zelf en hiermee een nog beter
beeld geven van de problematiek. VeiligheidNL kan de aanvullende analyses versterken
en extra toegevoegde waarde geven wanneer meer bekend wordt over het slachtoffer,
zijn/haar directe omgeving, zijn/haar houding ten opzichte van vuurwerk etc.
2.

Het is nog niet mogelijk om vast te stellen dat de subsidie voor het geven
van voorlichting leidt tot veiliger gedrag, minder letselgevallen onder de
jeugd en minder overlast door de jeugd.

De subsidie aan VeiligheidNL voor het geven van voorlichting is potentieel doeltreffend.
De subsidie leidt tot de uitvoering van de beoogde activiteiten en de oplevering van de
beoogde prestaties. Het is echter nog niet mogelijk geweest om te meten dat de subsidie
leidt tot een toename van veilig gedrag (door beïnvloeding) en een afname van letsel en
overlast.

Aanbeveling 2. Vergroot het bereik van de activiteiten door het verhogen van de
subsidiemiddelen voor het geven van voorlichting.
Door extra middelen beschikbaar te stellen voor voorlichting, kan VeiligheidNL het bereik
van de activiteiten vergroten. Concreet gaat het om:


46

Het direct betrekken van de ouders bij de voorlichting. Hierdoor worden leerlingen van
meerdere kanten beïnvloed en zal sprake zijn van een toename van gedragsverandering.

Sira Consulting B.V.



Het uitbreiden van de doelgroep naar jongeren die groep 7 en 8 al hebben verlaten.
Hierdoor kan het aantal vuurwerkslachtoffers verder worden verminderd. Jongeren die
net op de middelbare school zitten, vragen wel om een andere benadering.

3.

De bijdrage van de subsidie aan de daling van letsel en overlast is indirect
en bovendien niet te onderscheiden van de bijdrage van andere factoren.

De impact van de subsidie op (de daling van) het vuurwerkletsel is indirect. Een causaal
verband is niet 1-op-1 te leggen. Het voorkomen van vuurwerkletsel is namelijk mede
afhankelijk van (1) de wijze waarop beleidsmakers de inzichten uit het onderzoek interpreteren en omzetten in beleid en (2) de mate waarin sprake is van daadwerkelijke gedragsbeïnvloeding bij de jeugd als gevolg van de vergroting van bewustwording en
kennis.
Het zicht in de impact van de subsidie wordt ook bemoeilijkt door externe factoren die
een rol spelen. Zo hebben het tijdelijke vuurwerkverbod en de andere coronamaatregelen
en -adviezen de laatste jaren mogelijk invloed gehad op het verminderen van letsel. Het
aandeel van de verschillende maatregelen in de totale vermindering is niet goed te onderscheiden. Verder is de tendens in het maatschappelijke debat over vuurwerk dat
steeds meer weerstand ontstaat tegen het afsteken van consumentenvuurwerk, hoewel
ook weerstand bestaat tegen vuurwerkverboden.

Aanbeveling 3. Vergroot de doeltreffendheid door het versterken van de effecten
van de subsidie via aanvullende maatregelen.
De doeltreffendheid van de subsidie is te vergroten door aanvullende maatregelen te nemen die de effecten van de subsidie versterken. Concreet gaat het om de volgende maatregelen, die aansluiten op de subsidie zonder dat hiervoor een aanpassing nodig is van de
subsidieregeling of subsidierelatie met VeiligheidNL:


Door het inzicht in de cijfers meer te benutten middels een modelmatige benadering,
krijgen de onderzoeksresultaten een voorspellende waarde. Met scenario’s kan dan
worden vooruitgekeken naar de toekomst in plaats van alleen maar terug.



Door het verplicht stellen van een aantal onderdelen uit het lespakket in het curriculum
van scholen, nemen de bewustwording, kennis en gedragsbeïnvloeding onder jonge
kinderen toe.



Door het (her)introduceren van publiekscampagnes van de Rijksoverheid via verschillende kanalen, zoals social media en bijvoorbeeld het Jeugdjournaal, wordt de bewustwording/gedragsbeïnvloeding bij mensen groter.

4.

De doelmatigheid van de subsidie aan VeiligheidNL is voor het uitvoeren van
onderzoek aannemelijk, maar voor de voorlichting niet te beoordelen.

Voor de subsidie voor het uitvoeren van onderzoek is sprake van doelmatigheid. De subsidie leidt aantoonbaar tot de volledige realisatie van de doelstellingen en de werkelijk
gemaakte kosten zijn gelijk aan de begrote kosten.
De doelmatigheid van de subsidie voor de voorlichting is niet te beoordelen, omdat de
doeltreffendheid van de subsidie nog niet vaststaat. Doeltreffendheid is een voorwaarde
voor doelmatigheid. Middelen kunnen immers alleen doelmatig zijn besteed wanneer zij
hebben geleid tot het realiseren van het doel.
VeiligheidNL ervaart het subsidieproces en de samenwerking en communicatie met het
ministerie van IenW als positief. Procedures verlopen vlot en soepel en er is geen sprake
van structurele knelpunten. Wel brengt het subsidieproces jaarlijks terugkerende lasten

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

47

met zich mee voor zowel VeiligheidNL als het ministerie. Deze lasten houden onder andere verband met aanvragen, verantwoorden, vaststellen en publiceren.

Aanbeveling 4. Vergroot de doelmatigheid door het inzetten van andere beleidsinstrumenten.
De doelmatigheid is mogelijk te vergroten door een andere financieringsvorm te overwegen. Concreet bestaan hiervoor de volgende opties:


Het verstrekken van een meerjarige instellingssubsidie zorgt voor een duurzamere
relatie, meer zekerheid en meer flexibiliteit met budgetten. Hierbij is een tussentijds
toetsingsmoment wel wenselijk, met het jaarplan als stip op de horizon. Het nadeel
van een meerjarige instellingssubsidie is dat het minder eenvoudig wordt om in te
spelen op tussentijdse ontwikkelingen. Zo worden eventuele nieuwe potentiële aanbieders gedurende een langere periode uitgesloten.



Het verstrekken van een begrotingssubsidie. Een begrotingssubsidie is een subsidie
waarbij de subsidieontvanger en het maximale subsidiebedrag expliciet op de begroting staan vermeld. Het voordeel van een begrotingssubsidie is dat geen subsidieregeling nodig is. Ook hoeft het ministerie het subsidieplafond voor het aanvraagtijdvak
dan niet meer afzonderlijk vast te stellen en bekend te maken in de Staatscourant.
Het nadeel van een begrotingssubsidie is dat het de inhoudelijke sturingsmogelijkheden voor het ministerie en de transparantie daarover beperkt.



Een opdrachtrelatie in plaats van het subsidieinstrument. Dit heeft verschillende voordelen:
−

Binnen een opdrachtrelatie is het eenvoudiger om meerwerk te regelen. In een
subsidierelatie kan het ministerie van IenW onvoorziene extra kosten niet als extra
subsidie verstrekken, omdat het subsidieplafond niet mag worden overschreden.
Dit vergt dan de nodige afstemming. Dit is met name relevant voor de activiteit
voorlichting.

−

Het ministerie van IenW hoeft het subsidieplafond voor het aanvraagtijdvak dan
niet meer jaarlijks vast te stellen en bekend te maken in de Staatscourant. Dit gaat
gepaard met de nodige formaliteiten.

−

Het bevordert de eerlijke mededinging met betrekking tot de voorlichting. Het ministerie geeft aan dat voor het uitvoeren van onderzoek geen andere kandidaten
bestaan.

Het nadeel van een opdrachtrelatie is dat ook een inkoopprocedure de nodige formaliteiten met zich kan meebrengen voor zowel het ministerie als de inschrijvers. Met
name inschrijvers die de opdracht uiteindelijk niet gegund krijgen, ervaren deze formaliteiten als belastend.

48

Sira Consulting B.V.

Bijlagen bij rapportage:
Evaluatie beleid consumentenvuurwerk
I
II
III
IV

Bronnen
Toetsingskader
Stakeholders
Doeltreffendheidsladder

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

50
51
53
54

49

I

Bronnen
Onderstaande informatiebronnen zijn gedurende de evaluatie geraadpleegd.

50



Arcadis (De Clercq en Jansen (2020). Vuurwerkveiligheid onder jongeren.



ILT (2021). Productveiligheidsonderzoek fop- en schertsvuurwerk.



Ministerie van IenW (2021). De weg naar de Tijdelijke subsidieregeling restantvoorraden vuurwerk.



Ministerie van IenW (2020). Kabinetsbesluit tot tijdelijk vuurwerkverbod.



Ministerie van IenW. Begrotingen en jaarverslagen.



Ministerie van IenW (2016). Naar een veiliger samenleving.



Ministerie van IenW (2021). Naar een veiliger samenleving.



Ministerie van IenW (2020). Realisatie eenmalig en tijdelijk vuurwerkverbod.



Ministerie van IenW (2021). Schriftelijk Overleg Vuurwerk.



Miniserie van IenW (2020). Stand van zaken subsidieregeling restantvoorraden
vuurwerk.



Ministerie van JenV en IenW (2020). Afspraken jaarwisseling.



Ministerie van IenW (2020). Verzamelbrief vuurwerk.



Onderzoeksraad voor Veiligheid (2017). Veiligheidsrisico’s jaarwisseling.



Pyrorichtlijn.



Regeling aanwijzing consumenten- en theatervuurwerk.



RIVM (2018). Reflectie op rapport “Veiligheidsrisico’s jaarwisseling” van de OVV



RIVM (2020). Memo milieulast van vuurwerk.



RoyalHaskoning DHV (2021). Veiligheid van consumentenvuurwerk rond de jaarwisseling.



Subsidieregeling VeiligheidNL.



Taalstrategie (2021). Overweldigende overlast of typische traditie?



Tijdelijke subsidieregeling restantvoorraden vuurwerk.



Tijdelijke subsidieregeling vuurwerkverbod COVID-19 detailhandel.



VeiligheidNL (2015 – 2021). Rapporten vuurwerkletsel- en ongevallen jaarwisseling
periode 2015 – 2021.



VeiligheidNL (2021). Infographic Onderzoek vuurwerkletsels en -gebruik tijdens
jaarwisseling 2020-2021.



VeiligheidNL (2020). Oorzaken van vuurwerkongevallen met legaal consumentenvuurwerk.



Vuurwerkbesluit.

Sira Consulting B.V.

II

Toetsingskader
Om een onderbouwd inzicht te geven in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het
beleid consumentenvuurwerk, de TSRV en subsidie aan VeiligheidNL zijn de doelstellingen uitgewerkt in onderstaand toetsingskader. De indeling van het toetsingskader is gebaseerd op de uitgangspunten van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) met
per onderdeel de specifieke deelvragen die tijdens de evaluatie zijn beantwoord.
Tekstkader 5. Toetsingskader
Onderzoeksvragen
A.
»

»

»

»

Vaststellen uitgangspunten en definities

Om te komen tot aanbevelingen is het van belang om bij aanvang de evaluatie in gezamenlijkheid af
te bakenen.
1.

Welke uitgangspunten, methoden en scope worden gehanteerd bij het uitvoeren van de evaluatie
beleid consumentenvuurwerk?

2.

Welke bronnen en stakeholders worden gedurende de uitvoering van de evaluatie betrokken?

B.

Reconstrueren beleidskader

Via de beleidstheorie vergelijken we de vooraf veronderstelde werking van de beleidsmaatregelen met
de geconstateerde werking in de praktijk. Dit geeft gedurende de evaluatie inzicht in de werkende
elementen en tekortkomingen van het beleid consumentenvuurwerk, TSRV en de subsidie aan VeiligheidNL.
3.

Welke onderbouwing (beleidstheorie) ligt ten grondslag aan de keuze van de beleidsmaatregelen
(regelgeving, financiële instrumenten, informatie- en kennisontwikkeling, voorlichting, internationale inzet) en welke doelstellingen worden nagestreefd (art. 2:1 lid a RPE)?

4.

Welke onderbouwing ligt ten grondslag aan de keuze voor de TSRV en subsidie aan VeiligheidNL
(o.a. bestuurlijk, financieel en uitvoering) en welke doelstellingen worden nagestreefd (art. 2:1
lid a RPE)?

5.

Welke indicatoren zijn beschikbaar om (a) de effectiviteit van het beleid consumentenvuurwerk,
TSRV en subsidie aan VeiligheidNL en (b) de bijdrage ervan aan het gevoerde beleid te monitoren
en eventueel bij te stellen?

C.

Uitvoering in de praktijk

Inzicht in de werking en effecten van de ingezette beleidsmaatregelen omtrent consumentenvuurwerk
in de praktijk is randvoorwaarde voor een verdiepende analyse van de doeltreffendheid en doelmatigheid. Hierbij kijken we naar de prestaties en effecten van het beleid.
6.

Welke activiteiten zijn uitgevoerd op het gebied van regelgeving, financiële instrumenten, informatie- en kennisontwikkeling, voorlichting en internationale inzet? Welke prestaties zijn hiermee
geleverd.

7.

Welke activiteiten zijn met behulp van de TSRV en de subsidie aan VeiligheidNL uitgevoerd? Wat
zijn de daarmee geleverde prestaties?

8.

Wat zijn de prestaties en effecten van het beleid? Hierbij gaat het om het totaal aan ingezette
beleidsmaatregelen (regelgeving, financiële instrumenten, informatie- en kennisontwikkeling,
voorlichting, internationale inzet).

9.

Zijn er eventuele on-beoogde neveneffecten?

D.

Onderzoeken toegankelijkheid

In deze stap onderzoeken we of en in welke mate de doelgroep is bereikt en in hoeverre het beleid
aansluit op de doelen van de doelgroep.
10. Voor wie en in welke omstandigheden werkt het beleid?
11. Hoe wordt het beleid door belanghebbenden ervaren?

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

51

12. Hoe ervaren subsidieaanvragers- en ontvangers de TSRV? Het gaat hierbij om het proces en
systematiek van aanmelden, aanvragen en vaststellen (inclusief gebruikt formulieren, duidelijke
taal, doorlooptijden, communicatie, etc.). En wat kan beter?
13. Hoe ervaart VeiligheidNL de subsidieregeling? Wat kan beter?
14. Is er bij de doelgroep van de TSRV en bij VeiligheidNL helderheid in subsidiabiliteit?
E.
»

Analyse doeltreffendheid en doelmatigheid

Mede op basis van de resultaten van voorgaande vragen onderbouwen we wat de effectieve en efficiente bijdrage is van het beleid consumentenvuurwerk aan de doelstellingen van het ministerie van
IenW. Hierbij geven we een specifieke beoordeling van de doeltreffendheid en doelmatigheid van de
TSRV en de subsidie aan VeiligheidNL.
15. In hoeverre hebben de ingezette beleidsmaatregelen (regelgeving, financiële instrumenten, informatie- en kennisontwikkeling, voorlichting, internationale inzet) bijgedragen aan de (versnelling)
van het realiseren van de beoogde (beleids)doelen (veilige jaarwisseling met minder letsel en
overlast)?
16. In hoeverre hebben de TSRV en subsidie aan VeiligheidNL bijgedragen aan de (versnelling) van
het realiseren van de beoogde (beleids)doelen?
17. In hoeverre zijn de beleidsmaatregelen, alsmede de daarmee samenhangende uitgaven, doeltreffend en doelmatig? Dit wordt beoordeeld vanuit verschillende invalshoeken, zoals vanuit beleid,
de praktijk en (toekomstige) ontwikkelingen omtrent consumentenvuurwerk.
18. In hoeverre is de TSRV en subsidie aan VeiligheidNL, alsmede de daarmee samenhangende uitgaven, doeltreffend en doelmatig?
F.

»

Identificeren aanbevelingen voor een versterking van het beleid consumentenvuurwerk

In deze stap werken we in het licht van (a) de beleidsdoelen van het ministerie van IenW (b) de
analyse van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid consumentenvuurwerk, de TSRV en
subsidie aan VeiligheidNL en (c) relevante/toekomstige ontwikkelingen aanbevelingen uit met als doel
het beleid consumentenvuurwerk te versterken.
19. Wat zijn leerervaringen van de huidige beleidsmaatregelen gericht op het doeltreffend en doelmatig realiseren van de beleidsdoelen?
20. Wat zijn, naast verbeteringen van het beleid, alternatieve maatregelen die actief bijdragen aan
het effectief en efficiënt realiseren van de beleidsdoelen van het ministerie van IenW?
21. Wat zijn de voor- en nadelen van de voorgestelde aanbevelingen, wat zijn de effecten hiervan en
voor wie?

52

Sira Consulting B.V.

III Stakeholders
Onderstaande tabel bevat een overzicht van de betrokken stakeholders bij deze evaluatie.
Figuur 18. Overzicht met geïnterviewden
Organisatie

Aantal

Personen

Rijksoverheid

2

7

Agentschappen

3

4

Gemeenten

2

2

Brancheverenigingen vuurwerksector

3

4

Handhaving

3

3

Overige overheden

2

4

Vuurwerkbedrijven en handelaren

21

21

Medici

4

4

Natuurorganisaties

2

2

VeiligheidNL

1

5

Totaal

43

56

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

53

IV

Doeltreffendheidsladder
De doeltreffendheid van de TSRV en subsidie aan VeiligheidNL is beoordeeld met behulp
van de doeltreffendheidsladder. De doeltreffendheidsladder kent vijf niveaus die aangeven hoe doeltreffend een subsidieregeling is. Onder het figuur is een nadere toelichting
gegeven op de verschillende niveaus. In de beoordeling is de focus gelegd op het subsidiedoel. Omdat beleidsdoelen doorgaans open en abstract zijn geformuleerd, is beoordeeld of de link met het beleidsdoel logisch is.
Figuur 19. Doeltreffendheidsladder

De doeltreffendheidsladder toont met een score van 1 tot en5 hoe ‘hard’ de uitkomsten
van de evaluatie zijn. De niveaus zijn:
1. Niet doeltreffend. De doelstelling van de subsidieregeling wordt niet gerealiseerd. Er
is geen subsidie aangevraagd of de gesubsidieerde activiteiten dragen niet bij aan de
doelen van de subsidieregeling. Eventueel zijn de doelen en/of indicatoren van de
regeling niet SMART geformuleerd en monitoring van prestaties en effecten vindt niet
plaats.
2. Beperkt doeltreffend. De doelstelling van de subsidieregeling worden slechts gedeeltelijk gerealiseerd: er is sprake van een disbalans tussen prestatie-, resultaat- en
effectindicatoren, de aanvraagprocedure is ingewikkeld en/of de regeling is onvoldoende bekend bij de doelgroep. Ook hier kan sprake zijn van niet of onvoldoende
SMART geformuleerde doelen en/of indicatoren.
3. Potentieel doeltreffend. De subsidiedoelen zijn eenduidig en specifiek, de beleidstheorie is uitgewerkt en er zijn specifieke en meetbare indicatoren opgesteld. Het is echter nog te vroeg om een (aannemelijke of causale) relatie aan te tonen tussen het
beleidsdoel, de met de subsidie beoogde doelen en de prestaties en effecten van de
gesubsidieerde activiteiten. Er zal informatie over langere termijn verzameld moeten
worden om inzichten te generen ten aanzien van prestaties en effecten.
4. Aannemelijk doeltreffend. De subsidieregeling bevat duidelijke, eenduidige en specifieke doelstellingen, de beleidstheorie is uitgewerkt en zijn heldere beleidsindicatoren
opgesteld. Via monitoring geeft de verzamelde informatie een eerste inzicht in de

54

Sira Consulting B.V.

prestaties en effecten. Echter, het ontbreekt op dit niveau (nog) aan valide datagedreven onderzoeksgegevens (‘controlegroep’) die de bewijskracht van het beleidsinstrument ‘subsidie’ aantonen.
5. Bewezen doeltreffend. Ten opzichte van niveau 4 zijn de beleidstheorie en de beleidsindicatoren in de praktijk getoetst en zijn onderbouwd met onderzoeksresultaten. De
interne organisatie monitort de voortgang van de effectiviteit aan de hand van concrete beleidsindicatoren en bewijst met behulp van herleidbare onderzoeksresultaten
de (causale) relatie tussen de beleidskeuze en de met de subsidie gerealiseerde beleidsresultaten. De bijdrage van de subsidieregeling aan de beleidskeuzes is aantoonbaar bewezen.

Evaluatie beleid consumentenvuurwerk

55