> Retouradres Postbus 1 3720 BA Bilthoven

Aan de Directeur-Generaal van de
Volksgezondheid
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
drs. M. Sonnema
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

Datum
13 oktober 2020
Onderwerp Advies n.a.v. 80e OMT

Geachte mevrouw Sonnema,
Op 12 oktober 2020 riep het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het
RIVM het Outbreak Management Team (OMT) bijeen om te adviseren over de
situatie rondom de COVID-19-uitbraak. Naast de vaste OMT-leden,
vertegenwoordigers van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), het
Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB), de Nederlandse Vereniging van
Medische Microbiologie (NVMM), de Vereniging voor Infectieziekten (VIZ) en het
Landelijk Overleg Infectieziektebestrijding (LOI), waren er leden van de
Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC), de Nederlandse Vereniging
voor Klinische Geriatrie (NVKG), de Vereniging van de Specialisten
Ouderengeneeskunde (Verenso), de Nederlandse Vereniging Kindergeneeskunde
(NVK), verschillende experts (internist-infectioloog, viroloog, epidemioloog,
artsen-microbioloog, een regionaal arts-consulent, ouderengeneeskundige, artsen
M&G), vertegenwoordigers van de referentielaboratoria en vertegenwoordigers
van diverse centra van het RIVM aanwezig.

A. Aanleiding OMT en doelstelling
Het OMT komt periodiek bij elkaar om de medisch-inhoudelijke stand van zaken
betreffende COVID-19 vast te stellen en te duiden, voor de opvolging van acties
en voor de beantwoording van vragen van de Nederlandse overheid.
Het OMT geeft vervolgadviezen over de effecten van de maatregelen die tot op
heden zijn ingesteld en over de versoepeling van maatregelen op grond van drie
pijlers zoals benoemd door het kabinet:
•
een acceptabele belastbaarheid van de zorg – ziekenhuizen moeten
kwalitatief goede zorg aan zowel COVID-19-patiënten als aan patiënten
binnen de reguliere zorg kunnen leveren; de eerder vanwege COVID-19
uitgestelde planbare zorg moet op korte termijn weer kunnen worden
opgestart;
•
het beschermen van kwetsbare mensen in de samenleving;
•
het zicht houden op en het inzicht hebben in de verspreiding van het virus.
Op 10 oktober 2020 heb ik de adviesaanvraag ontvangen waarin u het OMT
namens het kabinet vraagt te adviseren over een aantal vraagstukken.
Hieronder volgen een samenvatting van de situatie en de adviezen van het OMT.

B. Actuele situatie
Achtergrond
Op 27 februari jl. werd de eerste patiënt met COVID-19 in Nederland
gediagnosticeerd. Tot 11 oktober zijn er wereldwijd 37,2 miljoen patiënten met
COVID-19 gemeld, van wie 6 miljoen in Europa. Wereldwijd zijn er ruim 1 miljoen
patiënten overleden, van wie 232 duizend in Europa.
Tot 11 oktober zijn er in Nederland 174.653 patiënten met laboratoriumbevestigde COVID-19 gemeld van wie 13.301 personen werden opgenomen in het
ziekenhuis. In totaal zijn 6.584 personen met een bevestigde SARS-CoV-2infectie overleden.

Datum
13 oktober 2020
Ons kenmerk
0087/2020 LCI/JvD/at/nn

Verloop van de epidemie
Het OMT is geïnformeerd over het verloop van de epidemie en de resultaten van
de modellering. Er is nog steeds een stijgende trend te zien in het aantal COVID19-gediagnosticeerde gevallen. De toename is zichtbaar in alle leeftijdscohorten,
met uitzondering van de kinderen 10 jaar en jonger. In alle regio’s blijven de
aantallen bevestigde gevallen evenals het percentage positief geteste personen in
de teststraten toenemen. In de afgelopen week hadden alle 25 veiligheidsregio’s
een weekincidentie boven de 50 per 100.000 inwoners, waarvan 16 regio’s boven
de 150 per 100.000 inwoners, en waarvan 8 regio’s boven de 250 per 100.000
inwoners. De R(t) is vanaf half augustus consistent significant boven de 1
geweest. De nieuwste schatting van de gemiddelde R(t) voor heel Nederland, van
24 september, is 1,27. De verschillen in R(t) tussen de regio’s zijn gering. Ook
het aantal opnames vanwege COVID-19 in het ziekenhuis en op de IC’s blijven
een stijgende trend laten zien (bron: stichting NICE) nadat de signaalwaardes van
‘10 IC-opnames per dag’ en ‘40 ziekenhuisopnames per dag’ beiden ongeveer half
september werden overschreden.
Prognoses
Allereerst is van belang vast te stellen dat het nog te vroeg is om een effect van
de maatregelen van 28 september te kunnen zien op het verloop van de uitbraak.
Het aantal bevestigde gevallen neemt nog toe.
Bij de aanscherping van de maatregelen was het doel een situatie te bereiken
vergelijkbaar met de situatie begin juni, toen de Rt nog onder de één was. Echter,
de mobiliteitsdata van Google Mobility en Apple Trends laten weliswaar een kleine
afname zien (meest zichtbaar in het afgenomen gebruik van het OV), maar deze
afname is duidelijk minder geprononceerd dan ze afgelopen juni was. Daarbij was
de (geringe) trend omlaag al ingezet voor 28 september. Klaarblijkelijk is aan de
oproep tot beperkingen in beweeglijkheid minder gehoor gegeven dan in juni jl
het geval was.
De gegevens van de gedragsunit van het RIVM over de laatste meting betreffende
de periode 30 september - 4 oktober steunen bovenstaande conclusies: er zijn
verontrustend veel mensen met klachten (waaronder zelfs voor COVID-19 positief
geteste mensen) die activiteiten buitenshuis ondernemen (zoals naar werk gaan,
boodschappen doen, kinderen naar school brengen en mantelzorg verlenen).
Hoewel het effect van de eerder genomen maatregelen nog niet duidelijk is, maar
mogelijk minder wordt vanwege een afgenomen compliance, zijn verschillende
scenario’s over de ontwikkeling van het aantal ziekenhuis en IC-opnames
onderzocht. Indien de maatregelen van 28 september toch wél effectief blijken te
zijn, zullen extra maatregelen resulteren in een lagere piek op de IC en een
snellere afname van het aantal bezette ziekenhuisbedden. Echter, met de
aanname dat de maatregelen van 28 september géén effect sorteren, zullen extra
Pagina 2 van 10

maatregelen noodzakelijk blijken om de toename van gevallen en opnames in het
ziekenhuis te stuiten en zal er eind oktober een piek in die opnames optreden. In
een laatste scenario wordt gerekend met zowel het niet effectief zijn van de
eerder genomen maatregelen als het nalaten van nieuwe, aanvullende
maatregelen. In dit scenario wordt een piek in het aantal opnames pas begin
december verwacht, en dan zullen de bezette IC- en ziekenhuisbedden in aantal
tweemaal zo hoog uitvallen als in maart. Duidelijk is dat in alle drie de scenario’s
nieuwe, aanvullende maatregelen een positief effect resulteren.

Datum
13 oktober 2020
Ons kenmerk
0087/2020 LCI/JvD/at/nn

C. Adviezen
Aanvullende maatregelen
Het OMT adviseert aanvullende maatregelen, bovenop die genomen 28 september
jl., op grond van de volgende overwegingen:
hoewel het effect van de maatregelen zoals afgekondigd door het kabinet op
28 september j.l. nog niet zichtbaar kunnen zijn op ziekenhuis- en IC
opnames, maakt het OMT zich zorgen over het toenemend aantal infecties en
de gestage waarde groter dan 1 van de Rt in de weken direct voorafgaande
aan de aanscherping;
de gegevens van Google Mobility en Apple Trends suggereren weliswaar een
kleine afname in mobiliteit, maar deze afname is duidelijk minder
geprononceerd dan afgelopen juni;
ook op verkeerslussen en inchecken in het OV is enige afname van mobiliteit
zichtbaar, maar dit blijft achter bij het (lagere) niveau van afgelopen juni;
de maatregelen die genomen zijn op 28 september jl. waren geijkt op die in
afgelopen juni, maar lijken op grond van bovenstaande bevindingen niet in
hetzelfde effect te gaan resulteren;
de gegevens van de gedragsunit van het RIVM laten zien dat er een
aanzienlijke discrepantie is tussen het geadviseerd gedrag en daadwerkelijk
gedrag van een niet onaanzienlijk deel van de bevolking, en dat is consistent
aan bovenbeschreven bevindingen over de mobiliteit;
de ziekenhuiszorg staat nu al onder druk vanwege verhoogd ziekteverzuim
ten gevolge van COVID-19 onder medewerkers;
vanwege de hoge druk op de GGD’en is het niet langer mogelijk een volledig
bron- en contactonderzoek (BCO) bij alle positief geteste personen uit te
voeren, en moet er geprioriteerd worden. Dit zal het zicht op de uitbraak
verminderen.
Het OMT heeft gebruikgemaakt van een afwegingskader om de mogelijke,
aanvullende maatregelen op uitvoering te vergelijken en hierover te kunnen
adviseren.
De basisregels blijven essentieel: bij klachten thuisblijven en zo spoedig mogelijk
testen, drukte vermijden en 1,5 meter afstand houden, handenwassen en
hoesthygiëne. Daarnaast is het OMT van mening dat – gegeven de oplopende
prevalentie van besmettelijke personen – er nu naar gestreefd moet worden dat
mensen minder contacten hebben die mogelijk risicovol zijn, en dat de mobiliteit
van en het aantal contacten in de bevolking verder afneemt om de gevolgen van
een eventuele besmetting op de verspreiding te beperken. Omdat de infectiedruk
inmiddels hoog is opgelopen, valt de keuze daarbij op meer generieke
maatregelen dan specifieke interventies ingegeven door uitkomsten van de
analyse van uitbraakclusters en het BCO. Hieronder worden een aantal mogelijke

Pagina 3 van 10

maatregelen die aan de bestrijding bij kunnen dragen beschreven, alsmede
enkele dilemma’s zoals in het OMT besproken.
Maatregelen gericht op het terugbrengen van contactmomenten en mobiliteit.
-

Datum
13 oktober 2020
Ons kenmerk
0087/2020 LCI/JvD/at/nn

Blijf thuis als dringend advies, en werk thuis tenzij
Over thuisblijven bij klachten merkt het OMT op dat uit onderzoeken blijkt
hoe lastig het is voor mensen om te beoordelen bij exact welke klachten men
thuis moet blijven. Personen met beginnende klachten van een
bovensteluchtweginfectie komen daarom te vaak toch naar buiten, naar
drinkgelegenheden of naar het werk. Dit is ongewenst, en een intensieve
voorlichting zou hier kunnen helpen. Ook is er aandacht nodig voor situaties
waarbij thuisblijven moeilijk is uit te voeren omdat betreffenden geen hulp
hebben bij praktische zaken die nu eenmaal buitenshuis geregeld moeten
worden, zoals kinderen naar school brengen, essentiële boodschappen doen
of naar de apotheek gaan.
Ten slotte zijn er enkele situaties waarbij thuisblijven het aantal contacten
niet beperkt, maar mogelijk zelfs doet toenemen (zonder adequate
isolatiemogelijkheid), zoals in gedeelde, grote huishoudens (studentenhuis,
woongroepen, instellingen voor langdurige zorg, asielzoekerscentra); hierover
zouden praktische adviezen gegeven kunnen worden.
Het advies om zoveel mogelijk thuis te werken dient benadrukt te worden,
waarbij het belangrijk is dat vakbonden en werkgevers betrokken zijn bij het
creëren van ruimte om dit mogelijk te maken, en bij de naleving. Financiële
belemmeringen om thuis te blijven bij (milde) klachten zouden niet een reden
moeten zijn om toch naar het werk te gaan.

-

Vermijd hotspots en beperk reizen
Raad mensen af om te reizen naar het buitenland en naar hotspots in
Nederland indien het niet strikt noodzakelijk is om de reis te maken. Adviezen
voor reizen naar het buitenland berusten bij Buitenlandse Zaken. Hotspots in
Nederland kunnen worden gedefinieerd aan de hand van het aantal
bevestigde COVID-19-meldingen per 100.000 inwoners (‘zeer ernstig’), het
percentage positieve testen en desgewenst nog andere parameters. Wat
betreft vakanties in Nederland zou eenzelfde beleid als in maart-april jl.
gehanteerd kunnen worden, waarbij bijvoorbeeld verblijf in huisjes of hotels
mogelijk blijft.

-

Winkels en retail
Het winkelen buiten de levensmiddelenbranche zou kunnen worden
ontmoedigd door eventueel aangepaste openingstijden. Winkels moeten een
deurbeleid m.b.t. het aantal klanten uitvoeren en de 1,5-meter-afstandmaatregel en looproutes in de winkels faciliteren. Ook kan gedacht worden
aan het tijdelijk sluiten van outletcentra.

-

Beperk contacten thuis en buitenshuis
Beperk het aantal contacten tot de huiselijke kring, en nodig maximaal 3
personen uit per dag. Ook buitenshuis zouden de contacten beperkt moeten
worden tot maximaal 4, en zou de groepsvorming beperkt moeten worden tot
een groepsgrootte van 4 personen; dit laatste geldt overigens ook voor de
jeugd van 13 tot 18 jaar. Evenementen blijven verboden.

Pagina 4 van 10

-

Horeca
Het OMT adviseert om cafés, eetcafés- en drinkgelegenheden te sluiten.
Afhalen van maaltijden kan wel mogelijk blijven. Het OMT is van mening dat
onderzocht zou moeten worden of eigenstandige restaurants (die niet een
primaire bijkomende functie van drinkgelegenheid hebben) open kunnen
blijven, mits de gezondheidscheck, registratie en placering en 1,5 m afstand
goed geregeld zijn, en bedienend personeel gebruik maakt van faceshields of
mondneuskapjes. Het aantal gasten per tafel is dan gelimiteerd tot 4, en het
aantal placeringen per tafel per avond tot één. Bij voorkeur wordt de
sluitingstijd vervroegd, bijv. om 22.00 uur. In alle gevallen dienen onbeperkte
groepsvorming en onbeheersbare vervoersbewegingen voorkomen te worden.
Hotels kunnen open blijven voor logies, waarbij de restauratie conform
bovenstaande geregeld is.

-

Onderwijs
Ofschoon het OMT constateert dat jongeren regelmatig besmet worden en
zouden kunnen bijdragen aan de verspreiding van COVID-19, ziet zij bewust
af van maatregelen gericht op scholen. Allereerst is er geen reden om
beperkingen op te leggen aan het primair onderwijs, in die leeftijdscategorie
komen weinig infecties voor. Er wordt wel een stijgend aantal infecties gezien
onder jongeren en jongvolwassenen. Echter, gezien het grote belang van
onderwijs voor het welzijn, de ontwikkeling en de gezondheid van kinderen en
jongeren, is het OMT van mening dat het voortgezet onderwijs open kan
blijven op de wijze waarop dit nu georganiseerd is.
Ten aanzien van het middelbaar- en hoger onderwijs en het universitair
onderwijs is het OMT verdeeld of hier een tijdelijk fysieke onderwijsstop
passend is. Voor studenten zou duidelijk moeten zijn dat zij niet naar de
onderwijslocatie komen tenzij dat echt noodzakelijk is. Praktijkonderwijs zou
tot individuele stageperioden beperkt kunnen worden (met 1,5-meter-regels,
etc.), en groepsstages opgeschort.

-

Sporten
Sporten heeft een positief effect op de gezondheid en het is belangrijk dat
men in beweging en actief blijft, onder andere voor de bestrijding van
obesitas: een risicofactor voor gecompliceerd beloop van COVID-19.
Allereerst, het sluiten van de kleedkamers en douches bij sportgelegenheden
beperkt het risico van overdracht. Het OMT adviseert om het sporten in
groepsverband te beperken tot maximaal 4 personen in een groep, ook
buiten, en binnen alleen ‘individuele’ sporten toe te staan waarbij de 1,5
meter afstand gewaarborgd kan worden. Overwogen kan worden om buiten
het sporten in grotere groepen (lokaal) wel toe te staan, mits de 1,5 meter
gehandhaafd kan worden (bijv. trainingen).
Voor kinderen tot 18 jaar wordt op bovenstaande een uitzondering gemaakt,
zij kunnen wel sporten en trainen in groepsverband, waarbij de competitie
buiten de regio tijdelijk wordt opgeschort waarmee reisbewegingen worden
beperkt. Ook voor topsporters en professionele sporters kan een uitzondering
gemaakt worden, gezien de beperkte omvang en strikte regels die voor deze
groepen al gelden en de intensieve controle op gezondheid in deze groepen.
Publiek zou verboden moeten blijven.
Sommige OMT-leden adviseren tevens de sluiting van sportscholen, maar
hierover is het OMT verdeeld; in ieder geval zou de beoefening beperkt
moeten worden tot het individueel sporten. Bij sport(scholen) zouden
daarnaast kantine, kleedkamer en douchegelegenheid gesloten moeten
worden.

Datum
13 oktober 2020
Ons kenmerk
0087/2020 LCI/JvD/at/nn

Pagina 5 van 10

-

Bioscopen, concertzalen, cultuur en recreatie
Toegestaan zijn situaties waarbij goede triage en registratie van bezoekers
mogelijk is, de 1,5 meter afstand gehouden kan worden en waarbij er gebruik
gemaakt wordt van een placering of van tijdslots voor bezoekers. Echter, de
toegang uitsluitend hierop te beoordelen zou tot ongewenste
vervoer/verkeersstromen kunnen leiden, en het advies is daarom om een
maximum binnen van 30, ongeacht de grootte van de locatie. Bioscopen en
concertzalen hebben nu al de plicht tot een gezondheidscheck, registratie en
placering. Hiermee is het risico beperkt, het OMT ziet wel een risico bij het
binnenkomen en weggaan: als er grote groepen komen, kan dit een
bottleneck zijn voor het houden van de 1,5 meter afstand.

Datum
13 oktober 2020
Ons kenmerk
0087/2020 LCI/JvD/at/nn

Het OMT is verdeeld over het open laten van zogenaamde doorstroomlocaties
(musea, dierentuinen) onder andere condities wat betreft de
bezoekersaantallen zoals al geregeld in afspraak met de veiligheidsregio’s.
-

Contactberoepen
Contactberoepen waarbij sprake is van contact tussen individuen kunnen
doorgang vinden met de inmiddels gebruikelijke maatregelen zoals een
gezondheidscheck, registratie, placering en tijdslots. Wel adviseert het OMT
gebruik van (niet-medische) mondneusmaskers of faceshields door personeel;
de laatste vorm van bescherming zou de voorkeur kunnen hebben gezien de
beperkingen van het langdurig, dagen achtereen moeten dragen van een
mondneuskapje.

Kwetsbare personen
Ten aanzien van het extra beschermen van kwetsbare personen adviseert het
OMT voor kwetsbare personen woonachtig in instellingen zoals woonzorgcentra
een duidelijke bezoekregeling op te stellen. Voor de instellingen voor langdurige
ouderenzorg (verpleeg en verzorgingshuizen) geldt dat instellingen zelf een beleid
kunnen bepalen, hiervoor is maatwerk nodig in de regio welke afhankelijk is van
de lokale situatie m.b.t. verspreiding van COVID-19 binnen en buiten de
instelling. Voor andere instellingen, zoals woonvormen voor jeugdigen en
gehandicapten, is het OMT van mening dat bezoek mogelijk moet blijven, en dat
het ook mogelijk moet blijven voor bewoners om 1 vast logeeradres buiten de
instelling te hebben.
Voor kwetsbare personen in de thuissituatie is een advies gemaakt, wat op dit
moment bij VWS ligt, het OMT verwijst hiernaar. Voor kwetsbare personen in
ziekenhuizen is de bezoekregeling zoals die is opgesteld door de FMS van
toepassing.
Voor kwetsbare mensen worden al venstertijden uitgevoerd in de noodzakelijke
detailhandel.
Communicatie
Bij dit pakket aan maatregelen is getracht om het duidelijk en zo simpel mogelijk
te houden. Liever minder, maar duidelijke maatregelen, om ruimte voor eigen
interpretatie te beperken, en uitleg waarom mensen soms wel samen mogen
komen, maar een groepsvorming in een andere situatie niet toegestaan is.
Verhoog de voorspelbaarheid van de maatregelen door deze overzichtelijk te
rangschikken, zoals bijvoorbeeld in een escalatie- en de-escalatieladder, waarmee
voor iedereen duidelijk is wat er gebeurt als een gewenst (laag) niveau van
besmettingen niet gehaald wordt. Hieraan wordt al gewerkt.

Pagina 6 van 10

Voor jongeren is het bijvoorbeeld lastig waarom ze wel naar school mogen, en
daarbuiten niet in groepen mogen samenkomen. Uitleg over waarom sociaal
verkeer een risico vormt is belangrijk. Voor jongeren en jongvolwassenen geldt
dat zij wel een rol kunnen spelen in de verspreiding van het virus, maar zelf
weinig getroffen zijn, doordat de ziektelast en gevolgen van COVID-19 in deze
groep over het algemeen gering zijn. Het is van belang dat zij worden betrokken
in de communicatie, over wat zij zelf kunnen doen om verspreiding te
voorkomen.

Datum
13 oktober 2020
Ons kenmerk
0087/2020 LCI/JvD/at/nn

Daarnaast adviseert het OMT om te onderzoeken hoe gedrag conform de samen
vastgestelde regels beloond kan worden. Bijvoorbeeld, uitgewerkt kan worden of
personen die gebruik willen maken van de CoronaApp met voorrang in
aanmerking komen voor een antigeen-sneltestbepaling bij notificatie van een
risicocontact, zodat het ongemak van quarantaine tot een minimum beperkt kan
worden. Ook kunnen initiatieven vanuit de bevolking, gericht op verbetering van
communicatie of uitvoering van regels, voor subsidie in aanmerking worden
gebracht.
Het OMT adviseert dit pakket aan maatregelen in ieder geval voor minimaal 4
weken in te zetten, waarbij het effect ook tussendoor beoordeeld dient te worden.
Ofschoon nog onbekend is welke invloed het maatregelenpakket van 28
september jl. op de Rt zal hebben, is de inschatting dat het gezamenlijke pakket
tot een afname in de Rt tot ten minste 0.9 zal leiden. Aan de hand hiervan is het
mogelijk het tijdstip van de piek van het aantal ziekenhuis- en IC-opnames in te
schatten. Afhankelijk van de bijdrage van het afgekondigde maatregelenpakket
van 28 september jl., zal deze piek naar inschatting op grond van modellering op
zijn vroegst rond de laatste week van oktober komen te liggen, waarna een daling
inzet. Ofschoon een daling van de bezette ziekenhuis- en IC-bedden eerder zal
inzetten, is de verwachting dat door de maatregelen de opnames per dag
beduidend later weer definitief onder de 40, respectievelijk 10 per dag zullen
komen, namelijk in de eerste weken van december. Vanwege toename in het
aantal uitgevoerde testen en onzekerheden in verandering in het aandeel van
personen met klachten dat zich laat testen, zijn schattingen over een te
verwachte afname van het aantal bevestigde gevallen onder de bevolking veel
minder exact.
Afhankelijk van het (tussen)effect van de maatregelen kan besloten worden de
maatregelen langer aan te houden, enigszins te versoepelen, dan wel aanvullende
maatregelen te nemen. In de communicatie is het belangrijk om dit perspectief
over de kortere en langere termijn duidelijk te schetsen en aan te geven dat er
nog geruime tijd, d.i. maanden, maatregelen nodig zullen zijn, waarschijnlijk
totdat een goed vaccin op grote schaal beschikbaar is. De bestrijding van COVID19 heeft daarmee nadrukkelijk meer het karakter van een marathon, dan van een
sprintje trekken.

Gebruik van niet-medische mondneusmaskers in de openbare
ruimte
Het OMT heeft zich wederom gebogen over de rol van gebruik van niet-medische
mondneuskapjes in de publieke ruimte bij het beteugelen van de SARS-CoV-2
uitbraak. Het OMT concludeerde eerder dat uitgaande van een situatie waarin
men eerst inperkende maatregelen aan de bron respecteert (zoals thuis blijven bij
klachten, isolatie- en quarantaine-instructies respecteren, triage) en daarna
collectieve maatregelen in acht neemt (zoals geen handen schudden, 1,5 m
afstand, vermijden van drukte, handenwassen en hygiëne), de toegevoegde
waarde van niet-medische mondneuskapjes gering was: ze dekken immers een
Pagina 7 van 10

klein restrisico af. Niet-medische mondneuskapjes hebben mogelijk enig positief
effect om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan, m.n. door
presymptomatische verspreiding van virus vanuit de drager van het kapje tegen
te gaan, er van uitgaande dat personen met klachten zich isoleren en afstand
houden. Onderzoeken naar het effect van mondneuskapjes bij tegengaan van de
verspreiding van andere luchtwegvirussen zoals influenza, tonen een beperkt
effect (<5-10% afname van aantal besmettingen per week), maar zijn veelal
uitgevoerd met medische mondneuskapjes en zonder basisregels zoals 1,5 m
afstand aanhouden en frequent handenwassen in acht te nemen. Dat suggereert
dat dergelijke onderzoeken het potentieel beschermend effect op tegengaan van
verspreiding van het SARS-CoV-2-virus overschatten. De kwaliteit van nietmedische mondneusmaskers is momenteel niet geborgd, zodat op dit moment
nog geen aanbevelingen over het beste soort masker kunnen worden gegeven.
Uit de internationale literatuur lijkt dat er grote verschillen tussen maskers
bestaan. Europese landen waar het gebruik van niet-medische mondneusmaskers
in diverse situaties eerder verplicht is gesteld, hebben momenteel ook te maken
met een snel toenemende infectiedruk. Tegelijkertijd, bij niet-medische
mondneuskapjes kan ervan uit worden gegaan dat ook de overdracht van andere
luchtwegvirussen enigszins wordt tegengaan, wat de te verwachten druk op
huisartspraktijken en GGD-teststraten gaat verminderen. Tegenover mogelijke
voordelen stonden ook enkele potentiële nadelen, zoals de zorg dat een gevoel
van ‘schijnveiligheid’ kan ontstaan waardoor personen het minder nauw zouden
nemen met de 1,5 m-afstandsregel, of bijvoorbeeld de regel om bij klachten thuis
te blijven.

Datum
13 oktober 2020
Ons kenmerk
0087/2020 LCI/JvD/at/nn

Op grond van dergelijke overwegingen had het Noors Institute for Public Health
het aantal personen dat gedurende een week een dergelijk masker moest dragen
om een enkel geval van infectie te voorkómen in een situatie met een relatief
lage prevalentie, eerder als buiten proportioneel hoog ingeschat. Het OMT had
deze lijn van afweging overgenomen, maar heeft ook aangegeven dat bij
verandering van de epidemiologie en beduidende toename van het aantal
gevallen, maskergebruik herbeoordeeld zou moeten worden. Momenteel is de
verspreiding van SARS-CoV-2 toegenomen en in 8 van de veiligheidsregio’s is het
aantal besmettingen boven de 250/100.000 per week gekomen. De discrepantie
tussen breed maskergebruik en effect ervan zal daarmee minder zijn geworden.
Daarnaast zijn er bij al bij SARS-1-virus, andere respiratoire virussen, en recent
ook SARS-CoV-2 epidemiologisch data en ook dierexperimenteel enige
ondersteuning te vinden, waarbij een reductie van de blootstelling aan het virus
tot een mildere infectie leidt. Mondneuskapjes zouden hierbij wellicht een rol
kunnen spelen en de ernst van de ziekte als gevolg van een besmetting kunnen
verminderen.
Gezien de stand van de wetenschap en de verwachting dat die op korte termijn
de duiding van het belang niet wezenlijk zal veranderen én gelet op de huidige
epidemiologie van COVID-19 in Nederland, vindt het OMT dat de discussie over
het al dan niet toepassen van niet-medische mondneuskapjes buiten proportie is
geraakt. Dit vertroebelt een goede afweging van het mogelijke belang. Daarmee
wordt ook de algemene communicatie over de vele te nemen noodzakelijke
stappen in deze fase van de uitbraak (te beginnen met vermijd drukte en houd
1,5 m afstand) onduidelijk en gepolariseerd op een wijze die de belangrijke
boodschappen verstoort. Het OMT roept de beleidsmakers op om – gegeven de
beschreven onzekerheden – tot een standpunt te komen dat ondubbelzinnig
helderheid geeft over toepassing van mondneuskapjes in de publieke ruimte.

Pagina 8 van 10

Bij dit besluit wijst het OMT nadrukkelijk op enkele situaties in de zorg, waar
gebruik van niet-medische mondneuskapjes direct raakt aan het gebruik van
medische mondneuskapjes, en waar onveilige situaties voor patiënten/
cliëntenzorg zouden kunnen ontstaan vanwege de vele noodzakelijke wisselingen
van afscherming en onduidelijkheid op het grensgebied. Betrokken ziekenhuizen
en instellingen moeten nadrukkelijk richtlijnen voor medewerkers opstellen om
het gebruik in de instelling helder neer te zetten. Ook is van belang te realiseren
dat niet-medische mondneuskapjes niet zijn bedoeld voor continu gebruik over de
hele dag. In situaties waar langdurig gebruik noodzakelijk wordt geacht zoals in
sommige contactberoepen, dient een alternatief zoals faceshield overwogen te
worden.
Ten slotte, elke brede toepassing onder de bevolking dient vergezeld te gaan van
een goede voorlichting over juist gebruik!

Datum
13 oktober 2020
Ons kenmerk
0087/2020 LCI/JvD/at/nn

Testbeleid: inzet van antigeentesten en moleculaire testen

De keuze voor antigeensneltesten vereist een goede validatie voor het doel
waarvoor de testen ingezet zullen worden. Vergelijkende studies laten verschillen
zien die gevolgen hebben voor het percentage personen dat nog besmettelijk is
maar ten onrechte negatief zou testen. De kans op fout-negatieve testen van
personen die besmettelijk zijn, is relatief klein voor de geselecteerde sneltesten
die momenteel in evaluatie zijn. De snelheid van de uitslag, en het feit dat de
testen eenvoudig zijn uit te voeren met een basale infrastructuur zijn voordelen
ten opzichte van moleculaire testen (PCR). Nadelen van de antigeensneltesten
zijn dat het afnemen van de monsters en het inzetten en aflezen van een test in
totaal meer personele inzet en tijd kost dan een PCR-test, waarbij het tijdstip van
aflezen nauw luistert. Ook kan de uitslag fout-negatief zijn bij een lage virale load
(hoge Ct-waarde). De betrouwbaarheid van de testen bij a- of
presymptomatische personen moet nog onderzocht worden. Omdat voor
antigeensneltesten dezelfde swabs nodig zijn als voor moleculaire diagnostiek,
zijn de huidige sneltesten minder aantrekkelijk voor zelfgebruik tenzij validatie op
zelf afgenomen swabs of speeksel goede resultaten laat zien. Er blijft dus een
afname- en testlogistiek nodig. Inpassing in de teststraten betekent in elk geval
meer personele inzet omdat de afgenomen swabs ter plaatse ingezet en afgelezen
moeten worden voor de antigeensneltesten.
Op basis van de beschikbare gegevens is het OMT positief over inzet, mits dat
gebeurt op basis van een implementatieplan en vervolg implementatiestudies in
specifieke settings (die de invoering overigens niet in de weg moeten staan). Het
OMT doet de volgende aanbevelingen over testkeuze per doelgroep en stappen
die nodig zijn voor implementatie op grote schaal.
Uitgangspunten bij het inzetten van de antigeensneltesten zijn:
•
Testen van (ernstig) zieke mensen in het kader van een zorgvraag (in de
kliniek, huisartsenzorg) gebeurt bij voorkeur met PCR of PCR in combinatie
met een sneltest.
•
Testen bij personen met een groter risico op complicaties gebeurt bij
voorkeur met PCR. Met name een negatieve testuitslag van een sneltest dient
met een (gepoolde) PCR bevestigd te worden, omdat een fout-negatieve
uitslag grote gevolgen kan hebben. Dit geldt ook voor mensen die werkzaam
zijn met of direct contact hebben met personen met risico op een ernstig
beloop (zorgmedewerkers en mantelzorgers) en voor personen met klachten
die opgenomen worden in een zorginstelling).
•
Bij uitvoering van antigeensneltesten door daartoe bevoegde personen en
voor gebruik bij personen met klachten of met bekende blootstelling hoeft
een positieve test niet bevestigd te worden.
•
Voor screening in het kader van infectiepreventie bij de zorg voor kwetsbaren
kunnen antigeentesten overwogen worden MITS ingebed in een specifiek testen PBM-beleid.

Pagina 9 van 10

•

•

Testen bij personen met milde klachten ten behoeve van voorkomen van
verdere verspreiding (GGD-teststraten) kan in veel gevallen worden gedaan
met antigeentesten MITS ingebed in een helder communicatiebeleid. Hierbij is
het belangrijk is dat er validatie- en implementatiestudies gedaan worden.
Met name het gebruik van de antigeentesten in de GGD-teststraten behoeft
een implementatieplan, waarbij gekeken wordt hoe de antigeensneltesten in
de GGD-teststraten ingepast kunnen worden, en hoe dit aansluit op het uit te
voeren BCO bij een positieve uitslag.
Testen bij personen zonder klachten en zonder bekende blootstelling gebeurt
bij voorkeur pas als grootschalige eenvoudigere sneltesten beschikbaar zijn
en na validatie- en implementatiestudies. Voor deze groepen is het gebruik
van antigeentesten informatief als de test positief is, maar niet als de uitslag
negatief is. Een specifiek risico is dan het ten onrechte aannemen dat men
niet besmettelijk is als personen vroeg in de infectie worden getest. Om dit te
voorkomen, zouden antigeentesten vaker herhaald moeten worden, of
negatieve testen moeten (gepooled) alsnog met een PCR worden getest, wat
gevolgen heeft voor de testcapaciteit.

Datum
13 oktober 2020
Ons kenmerk
0087/2020 LCI/JvD/at/nn

Op basis van de beschikbare gegevens zijn er meerdere, veelbelovende
antigeensneltesten die onder bepaalde voorwaarden geschikt zijn voor inzet bij de
pandemie. De mogelijke inzet is bekeken voor elk van de doelgroepen in de
prioriteringslijst (OMT 14 september 2020) en voor een aantal andere groepen.
Het OMT adviseert om bij de uitrol van antigeen(snel)testen een aantal
implementatie- en validatiestudies te doen, vergelijkbaar met de lopende
onderzoeken om tijdens die uitrol een aantal belangrijke antwoorden te krijgen
waarmee de inzet van antigeen(snel)testen geoptimaliseerd kan worden. Voor de
specifieke adviezen verwijs ik u naar het bijgevoegde OMT-advies
antigeen(snel)testen.
Tot een nadere mondelinge toelichting ben ik gaarne bereid.

Hoogachtend,

Prof. dr. J.T. van Dissel
Directeur CIb

Pagina 10 van 10