Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 140

Herziening Belastingstelsel

Nr. 136

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2022
In de verschillende debatten het afgelopen half jaar heb ik toegezegd uw
Kamer op de hoogte te houden van tijdpaden en nieuwe ontwikkelingen
inzake box 3.
Deze zomer heeft volgens planning het rechtsherstel plaatsgevonden voor
de burgers die bezwaar hebben gemaakt tegen hun box 3 aanslag over de
jaren 2017–2020. Daarnaast is er in nauwe samenwerking tussen beleid en
uitvoering wetgeving ontworpen voor het rechtsherstel en de
overbrugging tot een nieuw stelsel op basis van werkelijk rendement kan
worden geïmplementeerd. Ten slotte heeft Capgemini een herijking
uitgevoerd van het rapport van november 2021 over de haalbaarheid van
de invoering van het stelsel op basis van werkelijk rendement per
1 januari 2025.
In deze brief ga ik nader in op deze ontwikkelingen.
Stand van zaken herstel
Het rechtsherstel in box 3 is inmiddels in gang gezet. Dit gebeurt volgens
de forfaitaire spaarvariant. In het oude stelsel werd voor de berekening
van het inkomen uit box 3 een forfaitaire vermogensmix gehanteerd.
Daarin werd ervan uitgegaan dat belastingplichtigen een mix aan
spaargeld en beleggingen hadden, ook als zij uitsluitend spaargeld
hadden. Bij die vermogensmix werd vervolgens met forfaitaire rendementspercentages het inkomen in box 3 berekend.
Bij de nieuwe berekening van het inkomen in box 3 wordt uitgegaan van
het werkelijk aangehouden spaargeld, beleggingen en schulden. Hierdoor
sluit de nieuwe berekening beter aan bij het werkelijk behaalde
rendement. Belastingplichtigen met uitsluitend spaargeld krijgen hierdoor
(vrijwel) de gehele box 3-heffing terug, omdat het rendement op
spaargeld de afgelopen jaren vrijwel nihil was.

kst-32140-136
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 140, nr. 136

1

Burgers die meededen aan de massaalbezwaarprocedure tegen de box
3-heffing over 2017–2020, hebben de afgelopen weken een brief van de
Belastingdienst ontvangen. De Belastingdienst stuurde in totaal 225.000
brieven en 130.000 beschikkingen om mensen te informeren over de
uitkomst van de nieuwe berekening van het box 3-inkomen. Zorgde de
nieuwe berekening voor een lager box 3-inkomen, dan volgde een brief en
een beschikking waarin staat hoe groot de teruggave is. Er is ook een
groep die geen geld terug krijgt, omdat de oude methode voor hen het
meest gunstig was. Zij kregen een brief met een toelichting. Een groep
van 180 belastingplichtigen krijgt later te horen of en zo ja op welke wijze
zij herstel krijgen, omdat er nog andere belastingzaken afgerond moesten
worden. Zij hebben persoonlijk bericht gehad en krijgen rechtsherstel
zodra dit mogelijk is.
Reacties van burgers
In reactie op het geboden rechtsherstel en de verzonden brieven (massaal
bezwaar) zijn tot 24 augustus circa 9000 vragen gesteld en kwamen ruim
4000 verzoeken om ambtshalve vermindering binnen. Dit valt binnen de
geprognosticeerde aantallen. Naast deze burgerreacties blijven burgers
die niet mee hebben gedaan aan de massaalbezwaarprocedure, bezwaren
c.q. verzoeken indienen.
Aanslag inkomstenbelasting 2021
Op 22 augustus is de Belastingdienst gestart met de verzending van de
eerste aanslagen inkomstenbelasting aan mensen die aangifte hebben
gedaan van inkomen in box 3 over het belastingjaar 2021. Deze aanslagen
worden gefaseerd verstuurd om een te grote belasting van de Belastingdienst te voorkomen. Dit betekent dat mensen met inkomen in box 3
volgens de planning van augustus tot en met half december hun aanslag
inkomstenbelasting over 2021 kunnen verwachten. Zij hoeven hiervoor
niets te doen. Met de online rekenhulp op de website van de Belastingdienst kunnen mensen hun box 3 inkomen zelf narekenen. Op het
aanslagbiljet wordt vermeld dat met het arrest van de Hoge Raad rekening
is gehouden en wordt verwezen naar de website.
Mensen met inkomen in box 3 over belastingjaar 2021 die aangifte
hebben gedaan, kunnen hun aangifte 2021 online aanpassen. Hiervoor is
een nieuwe versie van het online aangifteprogramma beschikbaar op de
website van de Belastingdienst. Zo kunnen ze bijvoorbeeld de partnerverdeling veranderen tot het moment dat de aanslagen van beide partners
onherroepelijk zijn, of als ze toch in aanmerking komen voor aftrek van
zorgkosten of giften (als gevolg van een lager verzamelinkomen door de
nieuwe berekening), dit opnemen in de aangifte.
De aanslagen van mensen met inkomen in box 3 over het belastingjaar
2021 worden opgelegd op basis van de forfaitaire spaarvariant als deze
gunstiger is voor de belastingplichtige. Is dit niet het geval, dan wordt nog
het oude box 3 stelsel toegepast.
Verdere planning rechtsherstel
Vanaf medio september wordt volgens de huidige planning gestart met
het rechtsherstel voor de aanslagen over 2017 tot en met 2020 die op
24 december 2021, de dag dat de Hoge Raad uitspraak deed, nog niet
onherroepelijk vaststonden of nog niet zijn vastgesteld.
Op 8 juli jl. heb ik uw Kamer een brief gestuurd met de verschillende
scenario’s die er zijn om mogelijk herstel te bieden aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 140, nr. 136

2

niet-bezwaarmakers.1 Met Prinsjesdag maakt het kabinet zoals gebruikelijk
de uitkomsten van de integrale besluitvorming over de begroting bekend
en geeft daar toelichting op, waaronder ook over niet-bezwaarmakers in
box 3.
Wetgeving
Op 30 juni is het beleidsbesluit voor het rechtsherstel gepubliceerd.2 Dit
besluit was nodig om te kunnen starten met het rechtsherstel voor de
bezwaarmakers, zodat zij voor 4 augustus herstel konden ontvangen.
Zoals ik in de kamerbrief van 28 april jl. heb aangegeven wordt dit
beleidsbesluit in wetgeving omgezet.3 Uw Kamer zal dit wetsvoorstel
ontvangen als onderdeel van het pakket Belastingplan 2023.
Tot de invoering van een stelsel op basis van werkelijk rendement is
overbruggende wetgeving voor box 3 ontworpen. Deze wetgeving zal in
de tussenliggende periode het huidige box 3-stelsel vervangen en wordt
gebaseerd op de voor het rechtsherstel gekozen oplossingen, de
forfaitaire spaarvariant. Hierdoor zullen spaarders – uitgaande van de
huidige rendementen op spaargeld – ook in de overbruggingswetgeving
vrijwel geen belasting betalen in box 3. Met het wetsvoorstel wordt box 3
met ingang van het belastingjaar 2023 aangepast. De wetswijzigingen
worden vormgegeven in een zelfstandig wetsvoorstel «Overbruggingswet
box 3» en zullen ook onderdeel uitmaken van het pakket Belastingplan
2023.
Gezamenlijk met de andere wetsvoorstellen in het pakket Belastingplan
2023 worden deze voorstellen op Prinsjesdag 2022 aan uw Kamer
aangeboden. Het gehele pakket zal het gebruikelijke wetgevingstraject
doorlopen zodat inwerkingtreding daarvan per 1 januari 2023 mogelijk is.
Openstaande toezeggingen
Toezegging informeren burgers over aanslag 2021
In mijn brief van 28 februari jl.4 heb ik toegezegd dat mensen met
inkomen in box 3 worden geïnformeerd dat zij de definitieve aanslagen
waarschijnlijk later dan de gebruikelijke datum van 1 juli opgelegd krijgen.
Belastingplichtigen die vóór 1 mei 2022 aangifte inkomstenbelasting over
2021 hebben gedaan met inkomen in box 3 zijn inmiddels door de
Belastingdienst geïnformeerd dat zij de definitieve aanslag later dan
normaal krijgen omdat de systemen van de Belastingdienst worden
aangepast voor de nieuwe berekening van het inkomen in box 3 in
verband met de uitspraak van de Hoge Raad van 24 december 2021.
Wel is aan degenen die geld terugkrijgen al een voorlopige aanslag met
de oude berekening van box 3 opgelegd. De Belastingdienst wil hiermee
voorkomen dat belastingplichtigen langer op een belastingteruggave
moeten wachten dan normaal. Aan de belastingplichtigen die in de
periode van 1 mei tot 15 juni aangifte met inkomen in box 3 in 2021
hebben gedaan, is in de eerste helft van augustus ook per brief het
streven medegedeeld dat zij de aanslag inkomstenbelasting 2021 tussen
1 augustus en 31 december 2022 ontvangen. Als er door ontwikkelingen
bij de hersteloperatie voor de belastingplichtigen die na 15 juni aangifte
hebben gedaan niet kan worden voldaan aan het streven om binnen drie
1

Kamerstuk 32 140, nr. 133.
Kamerstuk 32 140, nr. 131.
3
Kamerstuk 32 140, nr. 106.
4
Kamerstukken 31 066 en 35 927, nr. 983.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 140, nr. 136

3

maanden na de aangifte bericht te sturen, dan worden zij daarover in
september geïnformeerd.
Toezegging over exacte budgettaire effect van doorwerking naar
inkomensafhankelijke regelingen.
In het commissiedebat van 12 mei jl. (Kamerstuk 32 140, nr. 109) heb ik de
heer Grinwis toegezegd om uw Kamer te informeren zodra er meer
gegevens zijn over het exacte budgettaire effect van doorwerking van de
uitspraak van de Hoge Raad over box 3 naar inkomensafhankelijke
regelingen.
Om o.a. privacy redenen kan de Belastingdienst bij de aanlevering van
gewijzigde verzamelinkomens aan andere departementen niet per
individueel geval de reden van aanpassing meeleveren. Het is daarom
voor ontvangers van deze gegevens niet vast te stellen waarom het
verzamelinkomen is aangepast, waardoor een exacte vaststelling van de
budgettaire effecten niet mogelijk is.
Bij de Voorjaarsnota is € 200 miljoen cumulatief voor de uitgavenkant
gereserveerd, waarvan een deel voor de uitvoeringskosten voor de
Belastingdienst en een deel voor het effect op de inkomensafhankelijke
regelingen. Het is enkel mogelijk om een raming te maken van de
budgettaire effecten op deze regelingen. In totaal wordt € 12,2 miljoen
cumulatief overgeheveld naar departementen die hebben onderbouwd
dat het rechtsherstel van de massaal bezwaarmakers budgettair effect
heeft op de inkomensafhankelijke regelingen waarvoor zij verantwoordelijk zijn.
Toezegging over de interpretatie van begrotingsregels
Bij het debat van 20 april jl. (Kamerstuk 35 927, nr. 130) over de opties
voor rechtsherstel box 3, is de toezegging gedaan aan de heer Mulder om
zijn vraag over de interpretatie van begrotingsregels in het kader van het
Hoge Raad arrest voor te leggen aan de Studiegroep Begrotingsruimte.
De Studiegroep Begrotingsruimte brengt alleen in het jaar vóórafgaand
aan de Tweede Kamerverkiezingen advies uit over een passende
begrotingsdoelstelling en begrotingssystematiek voor de volgende
kabinetsperiode. Op dit moment is er dus geen mogelijkheid deze vraag
voor te leggen. Wel wil ik hem zelf graag beantwoorden.
Het kabinet heeft in de Startnota (Kamerstuk 35 925, nr. 143) een aantal
begrotingsregels afgesproken die ertoe leiden dat we de compensatie
naar aanleiding van het arrest wel als lastenrelevant zien. Zo committeert
het kabinet zich aan een inkomstenkader, waarbij alle budgettaire
gevolgen van beleidsaanpassingen gedurende de kabinetsperiode
gecompenseerd moeten worden door andere lastenmaatregelen.
Daardoor wordt de lastendruk via het inkomstenkader beheerst. Schommelingen in ontvangsten als gevolg van overige oorzaken – met name
economische ontwikkelingen – lopen in het EMU-saldo. Economische
tegenwind leidt dus niet tot belastingverhoging. Het inkomstenkader zorgt
daarmee voor automatische stabilisatie: in economisch slechte tijden
nemen de belastingontvangsten af, terwijl zij in goede tijden toenemen.
Op deze manier zorgt het inkomstenkader voor een beheerste ontwikkeling van inkomsten gedurende de kabinetsperiode. Het gaat hierbij dus
niet om het beheersen van de totale inkomsten, maar alleen om
beheersing van beleidsmatige wijzigingen aan de inkomstenkant. In de
begrotingsregels en de Startnota staat het volgende: «De budgettaire
veranderingen in het inkomstenkader dienen zowel in als na de kabinetsperiode als geheel op nul uit te komen, waarbij in principe ook per jaar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 140, nr. 136

4

veranderingen tezamen optellen tot een effect van nul.» Dit betekent dat
de derving binnen de kabinetsperiode gedekt moet worden. Op deze
manier is er sprake van een beheerste ontwikkeling van inkomsten
gedurende de kabinetsperiode en wordt voorkomen dat de rekening
ongedekt in het EMU-saldo loopt en op die manier bij toekomstige
generaties wordt neergelegd. Het dekken van de budgettaire gevolgen
van arresten is zowel aan de uitgaven- als aan de inkomstenkant de
staande praktijk. Er is immers sprake van een beleidswijziging. Daarnaast
sluit dit ook aan bij het idee dat de wetgever hiermee gebonden is aan het
maken van goede wetgeving. Gebeurt dit niet, dan kan dit leiden tot
arresten die vragen om herstel van de wetgeving waarbij gedekt moet
worden voor budgettaire derving, zoals bij box 3 het geval is.
Een box 3-stelsel op basis van werkelijk rendement
In het coalitieakkoord is afgesproken om een stelsel voor de box 3-heffing
in te voeren met ingang van het belastingjaar 2025 waarin op basis van
werkelijk rendement wordt geheven. Het tijdpad om te komen tot
invoering van dit stelsel is vóór het arrest van de Hoge Raad van
24 december 2021 extern getoetst door Capgemini. Het onderzoeksrapport is op 15 april 2022 als bijlage bij de contourennota aan uw Kamer
aangeboden.5 De conclusie luidde destijds dat het tijdpad haalbaar was
onder drie randvoorwaarden, waaronder het uitblijven van aanvullende
beleidsinitiatieven. In de technische briefing van 20 juni 2022 over de
contourennota is door ambtenaren aangegeven dat het Kerstarrest heeft
geleid tot een aanzienlijke inslag op de gemaakte planning. In de
kamerbrief van 24 juni 2022 over de planning heb ik aangegeven dat door
de werkzaamheden volgend uit het Kerstarrest het onzeker is geworden of
de gewenste inwerkingtreding per 2025 haalbaar is.6 Ik heb Capgemini
gevraagd om de in november 2021 afgegeven validatie van de planning te
herijken. In het nadere onderzoek is rekening gehouden met de actuele
stand van alle zaken die van invloed zijn op het tijdpad, zoals het
wetgevend traject, de modernisering van het ICT-landschap van de
informatievoorziening (IV) bij de Belastingdienst en de samenwerking met
de ketenpartners, zoals banken en verzekeraars.
Het onderzoeksrapport van Capgemini is als bijlage bij deze brief
gevoegd. Uit het onderzoek volgt dat de al gesignaleerde risico’s uit het
rapport van 15 november 2021 zijn toegenomen en dat er aanvullende
risico’s zijn geïdentificeerd. Capgemini acht een succesvolle implementatie van een box 3-stelsel op basis van werkelijk rendement per belastingjaar 2025 niet realistisch. Het kabinet heeft daarom besloten om te
koersen op de invoering van het nieuwe stelsel met ingang van het
belastingjaar 2026. De budgettaire derving als gevolg hiervan is eenmalig
€ 385 miljoen. Deze incidentele derving is meegenomen in de augustusbesluitvorming. De overbruggingswetgeving zal hierdoor een jaar langer
van kracht zijn. Spaarders zullen – net zoals bij het toekomstige stelsel op
basis van werkelijk rendement – tijdens de overbruggingsfase vrijwel
geen belasting in box 3 betalen als het rendement op spaargeld op het
huidige lage niveau blijft.
De planning die in de kamerbrief van 24 juni 20227 is afgegeven zal
worden aangepast naar aanleiding van de nieuwe gewenste inwerkingtreding per 1 januari 2026.

5

Bijlage bij Kamerstuk 32 140, nr. 105.
Kamerstuk 32 140, nr. 121.
7
Kamerstuk 32 140, nr. 121.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 140, nr. 136

5

In lijn met de toezegging om halfjaarlijks een rapportage te verstrekken
over het tijdpad zal ik deze planning met uw Kamer delen. Bij het
verstrekken van de aangepaste planning zal ik ingaan op de geïdentificeerde risico’s die ook gelden voor de implementatie per belastingjaar
2026.
Toezeggingen en moties over vormgeving box 3-stelsel
Tijdens het commissiedebat van 29 juni jl. en het tweeminutendebat op
5 juli jl. over de contourennota box 3-heffing op basis van werkelijk
rendement heb ik een aantal toezeggingen gedaan en zijn diverse moties
aangenomen om uw Kamer nader te informeren over de vormgeving en
uitwerking van het stelsel op basis van werkelijk rendement. In een brief
later in september zal ik ingaan op de volgende onderwerpen:
• Systeemvergelijking tussen een vermogensaanwasbelasting en een
vermogenswinstbelasting, waarbij – ondersteund met cijfermatige
uitwerkingen en microberekeningen – onder andere wordt ingegaan
op de budgettaire opbrengst, liquiditeitsproblematiek, mogelijke
economische verstoringen en uitvoeringsaspecten vanuit het
perspectief van burgers, de Belastingdienst en ketenpartners;
• Opties om rekening te houden met inflatie;
• Effect van kwijtscheldingswinst op het armoede- en schuldenbeleid;
• Box-arbitrage, ontwijkingsmogelijkheden en het belasten van
vermogen in de breedte (in box 2 en box 3, vermogen in onroerend
goed via buitenlandse constructies en andere relevante constructies);
• Opties om de werkelijke waardeontwikkeling van onroerende zaken al
vanaf inwerkingtreding te belasten, bijvoorbeeld door gebruik te
maken van de WOZ-waarde;
• Beoordeling door de inspecteur of kunst hoofdzakelijk ter belegging
wordt gehouden;
• Interactie met toeslagen.
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 140, nr. 136

6