Resultaten verantwoordingsonderzoek 2017

Koninkrijksrelaties ( IV) en
BES - fonds (H)
Rapport bij het jaarverslag

2018

Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2017
Koninkrijksrelaties (IV) en
BES-fonds (H)
Rapport bij het jaarverslag

Vooraf
De Algemene Rekenkamer doet ieder jaar onderzoek naar de verantwoording die ministers
in de jaarverslagen afleggen over bedrijfsvoering, bestedingen en het beleid. Onze centrale
vragen in dit jaarlijkse ‘verantwoordingsonderzoek’ zijn:
• Is het geld in het afgelopen jaar besteed volgens de regels?
• Waren de zaken op het departement goed geregeld?
• Heeft het gevoerde beleid de gewenste resultaten gehad?
Op basis van deze vragen beschrijven wij per begrotingshoofdstuk of de verantwoordelijke
ministers hun zaken op orde hebben. Vanuit onze wettelijke taak geven wij daarbij ook
oordelen over de kwaliteit van de financiële informatie en de totstandkoming van de
beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie in de jaarverslagen van de ministers en over de
kwaliteit van de bedrijfsvoering zelf. Met een verklaring van goedkeuring van de Algemene
Rekenkamer kunnen de Staten-Generaal per begrotingshoofdstuk decharge verlenen aan
de minister.
Dit rapport heeft betrekking op het Jaarverslag 2017 van het begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H). Dit begrotingshoofdstuk en het fonds vallen onder
de verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Onze overige publicaties in het kader van het verantwoordingsonderzoek 2017 vindt u op
www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2017.
Hier vindt u ook ons rapport Staat van de Rijksverantwoording 2017. Hierin nemen wij
de goedkeuring van de Rijksrekening op. Ook bevat deze publicatie een overkoepelende
uiteenzetting over het verantwoordingsonderzoek 2017.

3

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

Inhoud
Vooraf

3

1

Onze conclusies

5

2

Feiten en cijfers
2.1 Koninkrijksrelaties
2.2 BES-fonds

7

3

4

5

6

8
10

Financiële informatie
3.1 Oordelen over Koninkrijksrelaties
3.2 Oordelen over BES-fonds

12

Bedrijfsvoering
4.1 Oordelen over de bedrijfsvoering Koninkrijksrelaties
4.2 Aandachtspunten bedrijfsvoering
4.3 Oordeel over totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie Koninkrijksrelaties
4.4 Oordeel over totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie BES-fonds

15

Beleidsresultaten
5.1 Oordeel over totstandkoming beleidsinformatie Koninkrijksrelaties
5.2 Oordeel over totstandkoming beleidsinformatie BES-fonds

23

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
6.1 Reactie van de minister van BZK
6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer

24

12
13

15
19
22
22

23
23

24
25

Bijlage 1
Over het verantwoordingsonderzoek

26

Bijlage 2
Literatuur

28

Bijlage 3
Eindnoten

29

4

Inhoud

1 Conclusies

1

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Onze conclusies
In 2017 trok de orkaan Irma over het Caribisch gebied en daarmee over de Bovenwindse
Eilanden van het Koninkrijk. De verstrekte noodhulp vroeg veel aandacht en inzet. Van
de noodhulpgelden is € 21,5 miljoen verantwoord in het jaarverslag over 2017. Voor de
wederopbouw is in totaal € 617 miljoen gereserveerd. Daarvan is € 550 miljoen voor
Sint-Maarten en € 67 miljoen voor Sint-Eustatius en Saba. De wederopbouw zal de
komende jaren veel inspanningen van de betrokkenen vergen. Forse inspanningen zijn
daarnaast nodig om twee hardnekkige problemen effectiever aan te pakken.
Financiële situatie en financieel toezicht
Daar waar Saba een deugdelijke financiële huishouding heeft, is de financiële situatie van
de andere twee openbare lichamen, Bonaire en Sint-Eustatius, al vele jaren zorgelijk. Dit
geldt ook voor de financiële situatie van de drie landen Aruba, Curaçao en Sint-Maarten.
Om een duurzame financiële overheidshuishouding te bewerkstelligen is een stelsel van
financieel toezicht ingericht. Gezien de verslechterende financiële situatie op de meeste
eilanden en de lage kwaliteit van het financieel beheer, kunnen vraagtekens worden gezet
bij de effectiviteit van het huidige toezicht. We bevelen de minister van Binnenlandse
Zaken aan om het financieel toezicht te evalueren en op basis van de uitkomsten zo nodig
maatregelen te nemen om de effectiviteit van dit toezicht te vergroten.
Informatiebeveiliging Rijksdienst Caribisch Nederland
Extra inspanningen en een andere aanpak zijn nodig voor de beveiliging van informatie
bij de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN), de organisatie die het rijksbeleid in Caribisch
Nederland uitvoert. Al sinds 2014 is bij deze organisatie de informatiebeveiliging onder
de maat. Het risico bestaat dat kwaadwillenden zich toegang kunnen verschaffen tot het
IT-systeem van deze dienst. Omdat dit netwerk verbonden is met netwerken van andere
rijksoverheidsinstellingen, en deze verbindingen onvoldoende zijn beveiligd, zorgen de
kwetsbaarheden bij RCN ook voor kwetsbaarheden in de IT-systemen van andere instellingen.
De aanpak van de afgelopen jaren heeft tot onvoldoende voortgang geleid.
Gezien het langdurig karakter en de ernst van de geconstateerde problemen kwalificeren
wij dit als een ernstige onvolkomenheid. Op 4 april 2018 hebben wij besloten om bezwaar
te maken.

5

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bezwaarprocedure Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer kan in het kader van het verantwoordingsonderzoek bezwaar
maken wanneer zij ernstige en/of langdurige onvolkomenheden, fouten, onzekerheden en/of
onrechtmatigheden constateert. Bezwaar is een zwaar instrument dat de Algemene Reken­kamer
specifiek inzet via een procedure zoals in de Comptabiliteitswet is omschreven.

Voor onze definitieve besluitvorming over het al dan niet handhaven van ons bezwaar
hebben wij de minister gevraagd om binnen vier weken een verbeterplan op te stellen.
Op 30 april 2018 hebben wij het verbeterplan van de minister ontvangen. In dit plan geeft
zij aan welke (tijdelijke) maatregelen zij heeft getroffen om de verbindingen tussen het
netwerk bij RCN en netwerken van andere rijksinstellingen beter te beveiligen. Tevens
geeft zij aan welke maatregelen op de middellange en lange termijn zullen worden uitgevoerd. Gezien het verbeterplan hebben wij op 7 mei 2018 besloten ons bezwaar bij deze
ernstige onvolkomenheid niet te handhaven.
Verder in het rapport
In de volgende hoofdstukken werken wij de bovenstaande conclusies verder uit:
• Hoofdstuk 3, ‘Financiële informatie’: hierin geven wij ons oordeel over de financiële
informatie in het Jaarverslag 2017 van Koninkrijksrelaties (IV) en BES-fonds (H).
Wij hebben vastgesteld dat de weergegeven informatie rechtmatig en deugdelijk is
weergegeven.
• Hoofdstuk 4, ‘Bedrijfsvoering’: hierin geven wij ons oordeel over de bedrijfsvoeringsinformatie in het Jaarverslag 2017 van Koninkrijksrelaties (IV) en BES-fonds (H). In 2017
is één ernstige onvolkomenheid geconstateerd.
• Hoofdstuk 5, ‘Beleidsresultaten’: hierin geven wij ons oordeel over de totstandkoming
van de informatie die in het Jaarverslag 2017 van Koninkrijksrelaties (IV) en BES-fonds
(H) is opgenomen over het gevoerde beleid.
• Hoofdstuk 6, ‘Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer’: hierin vatten wij de
reactie samen die wij op 25 april 2018 ontvingen van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.

6

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Feiten en cijfers
De eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (de BES-eilanden) hebben sinds 10 oktober
2010 een bijzondere staatsrechtelijke positie binnen het Nederlandse staatsbestel.
Deze drie eilanden zijn sinds die datum openbare lichamen en heten gezamenlijk ‘Caribisch
Nederland’. Curaçao en Sint-Maarten zijn, naast Nederland en Aruba, dat in 1986 onafhankelijk werd, sinds 10 oktober 2010 autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden.

Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zijn landen binnen het Koninkrijk.
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (BES-eilanden) zijn openbare lichamen.

Aruba

Sint-Maarten
Philipsburg
40.005 inwoners

Saba

Oranjestad

Sint-Eustatius

The Bottom
2.010 inwoners

104.822 inwoners

Oranjestad
3.250 inwoners

Curaçao

Bonaire

10 km

Landen
Openbare lichamen

Willemstad
159.999 inwoners

Kralendijk
19.197
inwoners

Locatie

Dominicaanse
Republiek

Puerto Rico

Sint-Maarten
Saba

Aruba

100 km

Sint-Eustatius

Bonaire
Curaçao

Venezuela

Figuur 1 Aruba, Curaçao en Sint-Maarten: landen binnen het Koninkrijk;
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba: openbare lichamen
7

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

Voor Caribisch Nederland heeft de minister van BZK een coördinerende rol voor het
beleid. Onder deze rol vallen het opstellen en monitoren van een meerjarenprogramma,
het beheer van het BES-fonds, afstemming van het rijksbeleid, beheer van de Rijksdienst
Caribisch Nederland en het inzetten van de Rijksvertegenwoordiger.
Daarnaast is de minister op grond van haar verantwoordelijkheid voor het Statuut van het
Koninkrijk aanspreekbaar op de waarborgfunctie binnen het Koninkrijk. Het gaat daarbij
om het waarborgen van de rechtszekerheid, de deugdelijkheid van bestuur en de mensenrechten op de drie eilanden Aruba, Curaçao en Sint-Maarten.
Ook is de minister van BZK verantwoordelijk voor het stellen van randvoorwaarden die de
rechtmatigheid en de doelmatigheid van de inzet van middelen van de Rijksbegroting in de
drie andere landen garanderen.
Vanaf 2016 zijn het begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)
opgenomen in één begrotingswet en is er daarom één jaarverslag. Wel zijn er voor beide
begrotingshoofdstukken aparte begrotingsstaten in het Jaarverslag 2017 opgenomen.
De uitgaven die de minister van BZK in 2017 op deze begrotingshoofdstukken heeft
gedaan, betreffen respectievelijk 0,16% en 0,02% van de totale rijksuitgaven van 2017.

2.1 Koninkrijksrelaties
De uitgaven vanuit begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties bedroegen in 2017 € 359,0
miljoen. Daarnaast zijn verplichtingen aangegaan voor € 185,7 miljoen. De ontvangsten
bedroegen € 59,1 miljoen.
Koninkrijksrelaties (IV) in cijfers (in miljoenen €)
2015

2016

2017

Verplichtingen

206,2

135,1

185,71

Uitgaven

409,9

296,7

359,0

Ontvangsten

55,8

57,6

59,1

Fte

760

751

809

Bron: Ministerie van BZK, 2018.

Meer dan de helft van de uitgaven, 63%, betreft schuldsanering en verstrekte leningen aan
Curaçao en Sint-Maarten. De uitgavenpost op dit deel van de uitgaven is € 38,8 miljoen
hoger uitgekomen dan begroot vanwege extra leningen aan Sint-Maarten (circa € 10,3
miljoen) en Curaçao (circa € 28,4 miljoen).

8

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Voor de noodhulp en de wederopbouw is een extra artikel aan de begroting van Koninkrijksrelaties toegevoegd: artikel 8 ‘Noodhulp en wederopbouw Bovenwindse Eilanden’.
Voor de noodhulp is € 55 miljoen beschikbaar gesteld. De noodhulp is door betrokken
ministeries en diensten in 2017 verstrekt. Voor een bedrag € 21,5 miljoen zijn de uitgaven
gedeclareerd bij BZK en verantwoord in het Jaarverslag 2017. Voor sommige werkzaam­
heden wordt het declaratieproces in 2018 afgerond. Verder heeft de Rijksministerraad
besloten dat Sint-Maarten de in augustus 2017 verstrekte lening van € 10,3 miljoen mag
aanwenden om het in 2017 ontstane liquiditeitstekort te dekken.
De middelen voor de wederopbouw van Sint-Maarten (€ 550,0 miljoen) en de weder­
opbouw van Saba en Sint-Eustatius (€ 67,0 miljoen) staan gereserveerd op de aanvullende
post bij het Ministerie van Financiën. Om te kunnen volgen wat er met de noodhulpen wederopbouwgelden gebeurt, vroegen wij in onze brief bij de begroting voor 2018
aandacht voor het opstellen van eenduidige definities voor de gewenste resultaten.
Ook vroegen we in de brief aandacht voor eenduidige definities voor de kosten van het
programmamanagement om zicht te krijgen op de overheadkosten (Algemene Reken­
kamer, 2017).

9

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

2.2 BES-fonds
De inrichting van het openbaar bestuur op de eilanden van Caribisch Nederland is op hoofdlijnen vergelijkbaar met de bestuurlijke inrichting van gemeenten in Europees Nederland.

Inrichting openbaar bestuur Caribisch Nederland
Rijksoverheid

Lokale overheid
op elk eiland

Rijksvertegenwoordiger

Vergelijkbaar met

Gezaghebber

Burgemeester

Bestuurscollege

College van B en W

(benoemd door BZK)

Eilandsraad

Gemeenteraad

Belangrijkste taken
‘Oren en ogen’ voor Nederlandse ministeries
Houdt BZK op de hoogte
Bevordert samenwerking
Bevordert behoorlijk bestuur
Is tussenpersoon bij rampen en crises
Op Sint-Eustatius voert een regeringscommissaris sinds 7 februari 2018 tijdelijk de taken van de lokale overheid uit.

Figuur 2 Inrichting openbaar bestuur Caribisch Nederland

Het BES-fonds is vergelijkbaar met het Gemeentefonds in Nederland. Het is een beleidsarm fonds waaruit aan de eilanden van Caribisch Nederland een vrij besteedbare uitkering
verstrekt wordt, die de besturen in staat moet stellen om hun taken uit te voeren.
De minister van BZK is de fondsbeheerder en hij zorgt voor de adequate omvang van het
fonds in relatie tot de overeengekomen taakverdeling tussen Nederland en de openbare
lichamen.
De uitgaven vanuit het BES-fonds bedroegen in 2017 € 41,0 miljoen. Daarnaast zijn
verplichtingen aangegaan voor € 42,6 miljoen. De ontvangsten bedroegen € 41,0 miljoen.

10

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

BES-fonds (H) in cijfers (in miljoenen €)
2015

2016

2017

Verplichtingen

46,9

42,1

42,62

Uitgaven

46,6

42,1

41,0

Ontvangsten

46,6

42,1

41,0

Bron: Ministerie van BZK, 2018.

In bijlage 16 van het jaarverslag is een overzicht opgenomen van alle rijksuitgaven die in
aanvulling op de uitgaven vanuit het BES-fonds zijn uitgegeven op Caribisch Nederland.
Het gaat in totaal om € 307,9 miljoen (waarvan € 13,8 miljoen vanuit het begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties).

11

Inhoud

1 Conclusies

3

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Financiële informatie
In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van ons onderzoek naar de financiële infor­
matie in het Jaarverslag 2017 van Koninkrijksrelaties (IV) en BES-fonds (H).
Het jaarverslag van Koninkrijksrelaties en het jaarverslag van het BES-fonds zijn samen­
gevoegd in één jaarverslag, daarom zijn in dit hoofdstuk zowel de oordelen over het
begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties als de oordelen over het BES-fonds opgenomen.
We geven in § 3.1 (Koninkrijksrelaties) en § 3.2 (BES-fonds) een oordeel over:
•
•

de rechtmatigheid en deugdelijke weergave van de financiële informatie op totaalniveau;
de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave van de financiële informatie op artikelniveau.

3.1 Oordelen over Koninkrijksrelaties
3.1.1 Oordeel over de financiële informatie
De financiële informatie in het Jaarverslag 2017 van Koninkrijksrelaties (IV) voldoet op totaal­
niveau aan de daaraan te stellen eisen. Daarnaast hebben wij ook geen fouten gevonden die de
tolerantiegrens op artikelniveau overschrijden.

Alle door ons aangetroffen fouten en onzekerheden vindt u in het overzicht op onze
website www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2017.
3.1.2 Oordeel rechtmatigheid financiële informatie
De informatie die is opgenomen in de financiële overzichten van het Jaarverslag 2017 van
Koninkrijksrelaties (IV) is op totaalniveau rechtmatig. Wij geven dit oordeel onder het voor­
behoud dat de Staten-Generaal goedkeuring zullen verlenen aan de slotwetmutaties waarin
alle geraamde uitgaven, verplichtingen en ontvangsten uit de begroting van Koninkrijksrelaties
(IV) in overeenstemming zijn gebracht met de uiteindelijk gerealiseerde bedragen.
Voorbehoud slotwetmutaties
Het bedrag aan verplichtingen dat in het Jaarverslag 2017 van Koninkrijksrelaties (IV) is opgenomen, omvat in totaal € 28,5 miljoen aan overschrijdingen op het begrotingsartikel 5. Het bedrag
aan uitgaven omvat in totaal € 28,5 miljoen aan overschrijdingen op begrotingsartikel 5. Gaan de
Staten-Generaal niet akkoord met de daarmee samenhangende slotwetmutaties, dan moeten
wij onze oordelen over de financiële informatie mogelijk herzien.

12

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

3.1.3 Oordeel deugdelijke weergave financiële informatie
De informatie die is opgenomen in de financiële overzichten van het Jaarverslag 2017 van
Koninkrijksrelaties (IV) is op totaalniveau deugdelijk weergegeven en voldoet aan de verslag­
gevingsvoorschriften.

3.1.4 Oordeel rechtmatigheid en deugdelijke weergave op artikelniveau
Wij controleren ook op artikelniveau de deugdelijke weergave en de rechtmatigheid van de
financiële informatie.
De informatie die is opgenomen in de financiële overzichten van het Jaarverslag 2017 van
Koninkrijksrelaties (IV) is op artikelniveau rechtmatig en deugdelijk weergegeven.

3.2 Oordelen over BES-fonds
3.2.1 Oordeel over de financiële informatie
De financiële informatie in het Jaarverslag 2017 van het BES-fonds (H) voldoet op totaal­niveau
aan de daaraan te stellen eisen. Daarnaast hebben wij ook geen fouten gevonden die de tolerantie­
grens op artikelniveau overschrijden.

Alle door ons aangetroffen fouten en onzekerheden vindt u in het overzicht op onze
website www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2017.
3.2.2 Oordeel rechtmatigheid financiële informatie
De informatie die is opgenomen in de financiële overzichten van het Jaarverslag 2017 van het
BES-fonds (H) is op totaalniveau rechtmatig. Wij geven dit oordeel onder het voorbehoud dat
de Staten-Generaal goedkeuring zullen verlenen aan de slotwetmutaties waarin alle geraamde
uitgaven, verplichtingen en ontvangsten uit de begroting van het BES-fonds (H) in overeenstemming zijn gebracht met de uiteindelijk gerealiseerde bedragen.
Voorbehoud slotwetmutaties
Het bedrag aan verplichtingen dat in het Jaarverslag 2017 van het BES-fonds (H) is opgenomen,
omvat in totaal € 1 miljoen aan overschrijdingen op het begrotingsartikel 1. Gaan de StatenGeneraal niet akkoord met de daarmee samenhangende slotwetmutaties, dan moeten wij onze
oordelen over de financiële informatie mogelijk herzien.

13

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

3.2.3 Oordeel deugdelijke weergave financiële informatie
De informatie die is opgenomen in de financiële overzichten van het Jaarverslag 2017 van het
BES-fonds (H) is op totaalniveau deugdelijk weergegeven en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

3.2.4 Oordeel rechtmatigheid en deugdelijke weergave op artikelniveau
Wij controleren ook op artikelniveau de deugdelijke weergave en de rechtmatigheid van de
financiële informatie.
De informatie die is opgenomen in de financiële overzichten van het Jaarverslag 2017 van het
BES-fonds (H) is op artikelniveau rechtmatig en deugdelijk weergegeven.

14

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

4

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bedrijfsvoering
Wij geven in dit hoofdstuk een oordeel over de bedrijfsvoering zelf en over totstandkoming van de informatie hierover.

4.1 Oordelen over de bedrijfsvoering Koninkrijksrelaties
4.1.1 Oordeel over de bedrijfsvoering
De door ons onderzochte onderdelen van de bedrijfsvoering van Koninkrijksrelaties
voldeden in 2017 aan de gestelde eisen, met uitzondering van één ernstige onvolkomenheid.
Onderwerp

2015

2016

2017

Informatiebeveiliging Rijksdienst
Caribisch Nederland

Onvolkomenheid Onvolkomenheid Ernstige
onvolkomenheid

4.1.2 Informatiebeveiliging Rijksdienst Caribisch Nederland onder de maat
De Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN) levert ondersteuning aan alle departementen en
uitvoeringsorganisaties op de BES-eilanden. In 2014 bleek dat deze dienst zijn informatie
onvoldoende had beveiligd. De afgelopen jaren is gewerkt aan verbeteringen. De implementatie van maatregelen verloopt echter traag, waardoor wij onze onvolkomenheid
hebben gehandhaafd. Uit onderzoek in 2017 naar de beveiliging van het netwerk van de
Shared Service Organisatie Caribisch Nederland (SSO-CN), het onderdeel van RCN dat
verantwoordelijk is voor de bedrijfsvoering, kwam een groot aantal kwetsbaarheden naar
voren. Doordat verbindingen tussen het netwerk van SSO-CN en applicaties van andere
rijksoverheidsinstellingen onvoldoende beveiligd zijn, zorgen deze kwetsbaarheden ook
voor kwetsbaarheden in de informatiebeveiliging van andere diensten. Vanwege deze
risico’s en het langdurig karakter is over 2017 sprake van een ernstige onvolkomenheid.
Er is een wezenlijk andere aanpak nodig om binnen afzienbare tijd het vereiste niveau van
beveiliging te realiseren.
IT-systemen van de Rijksdienst Caribisch Nederland sinds 2014 onvoldoende
beveiligd
Sinds 10 oktober 2010 zijn Bonaire, Sint-Eustatius en Saba onderdeel van Nederland.
Met deze staatkundige verandering is het rijksbeleid op deze eilanden van toepassing.
De RCN is een onderdeel van het Ministerie van BZK en levert ondersteuning aan de

15

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

departementen en uitvoeringsorganisaties in Caribisch Nederland bij de uitvoering van het
beleid en op het gebied van hrm, financiën, ICT, faciliteiten en communicatie. Er werken
ruim 800 medewerkers bij deze rijksdienst.
Indicatief overzicht van de taken van ministeries en diensten waarbij de
Rijksdienst Caribisch Nederland ondersteunt
Sint-Eustatius

Saba

Jeugdzorg, gezinsvoogdij en advies
Strafrechtelijke handhaving rechtsorde
Rechtsbijstand en slachtofferhulp
Detentie en reclassering
Immigratie en naturalisatie
Politie- en brandweertaken

Bonaire

Belastingen
Toezicht op financiële markten

Rijksdienst
Caribisch Nederland

Onderwijs

Grensbewaking

13 units
Ondersteuning
beleidsuitvoerende
taken

Statistieken
Toezicht consument en markt

Gezondheidszorg

Shared Service
Organisatie
Caribisch Nederland
Ondersteuning
dienstverlening

Uitvoering sociale verzekeringen
Infrastructuur, meteorologische
en seismologische diensten

Landbouw

Figuur 3 Ondersteuning door Rijksdienst Caribisch Nederland
Bron: https://www.rijksdienstcn.com/over-de-rijksdienst-caribisch-nederland/alle-departementen-en-diensten.

16

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

De inhoudelijke verantwoordelijkheid voor de uitvoering van rijksbeleid ligt bij de onderscheidende ministers zelf. Daarmee zijn de departementen ook zelf verantwoordelijk voor
IT-applicaties die alleen zij gebruiken. Binnen RCN is de SSO-CN verantwoordelijk voor
het beheer van de verschillende ondersteunende generieke IT-applicaties, waaronder
applicaties voor de salaris­ad­mini­stratie en het inkoopbeheer, en de werkplekken. Sinds
2014 vinden wij dat de beveiliging van deze applicaties niet aan de daaraan gestelde eisen
voldoet.
Implementatie van daadwerkelijke beheersmaatregelen ontbreekt of verloopt traag
De implementatie van maatregelen die concrete beveiligingsrisico’s moeten afdekken
verloopt traag. Zo zijn er al in 2014 problemen met het versleutelen van gegevens geconstateerd. Deze problemen zijn nog niet opgelost. Voor bijvoorbeeld de beveiliging van de
ICT op de werkplekken zette SSO-CN lange tijd in op de manier van inrichten van de
digitale werkplek die steeds meer departementen in Den Haag gebruiken (te weten ‘DWRnext’). Uiteindelijk bleek deze inrichting niet realiseerbaar en is SSO-CN bezig een andere
aanpak te ontwikkelen.
De minister heeft op diverse terreinen beheermaatregelen niet of onvoldoende doorgevoerd.
Het gaat onder meer om het autorisatiebeheer, de beveiligingsinstellingen van systemen,
het toegangsbeheer en de fysieke toegangsbeveiliging. Ook heeft SSO-CN geen controles
uitgevoerd op de algehele beveiliging van het netwerk. Hierdoor bestaat het risico dat het
voor kwaadwillenden nog altijd mogelijk is om toegang te krijgen tot de IT-systemen van
SSO-CN en vervolgens informatie in te zien, te ontvreemden en wellicht te manipuleren.
In het bijzonder zorgelijk is dat de verbindingen tussen het netwerk van SSO-CN en applicaties van andere rijksoverheidsinstellingen onvoldoende beveiligd zijn. Hiermee zorgen
kwetsbaarheden in de beveiliging van het netwerk van SSO-CN ook voor kwetsbaarheden
in de beveiliging van informatie van andere diensten, zoals de Belastingdienst.
Daarnaast zijn er diverse kwetsbaarheden vastgesteld in het betaalproces van salarissen
en facturen.
De verbeteringen die wel zijn gerealiseerd hebben vooral betrekking op de organisatie van
de informatiebeveiliging. Zo is in 2016 een Chief Information Security Officer aangesteld
en is in 2017 een beveiligingscoördinator benoemd die verantwoordelijk is voor de fysieke
beveiliging. De inbedding van deze functionarissen in de organisatie van de Rijksdienst
Caribisch Nederland is verbeterd en de contacten met deskundigen in Nederland zijn
geïntensiveerd.

17

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Personele capaciteit en een hoge doorstroming vormen een belemmering
De personele doorstroming is hoog en zorgt voor een belangrijke belemmering voor het
uitvoeren van een duurzame verbeteraanpak. Verder is het de vraag of de personele capaciteit
en de financiële middelen voldoende aansluiten op de uitdaging om de informatie­
beveiliging op orde te brengen.
Zorgelijk is daarnaast dat de rapportage vanuit RCN over de informatiebeveiliging
(de zogenoemde ‘In Control Verklaring’3) een te positief beeld schetst van de huidige
situatie. Deze rapportage benoemt slechts een beperkt deel van de risico’s die momenteel
onvoldoende zijn afgedekt. De Chief Information Officer BZK heeft in zijn reactie op deze
rapportage het beeld van de relevante risico’s wel aangevuld.
De minister van BZK is verantwoordelijk voor het rijksbrede kader voor informatiebeveiliging
(zie ons rapport bij het Jaarverslag 2017 van WenR). Idealiter vervullen de diensten die onder
haar verantwoordelijkheid vallen een voorbeeldfunctie voor andere onderdelen van de
rijksoverheid. Dat is voor wat betreft de informatiebeveiliging bij RCN zeker niet het geval.
Bezwaartraject
Gezien het langdurig karakter en de ernst van de geconstateerde problemen kwalificeren
wij dit als een ernstige onvolkomenheid. Op 4 april 2018 hebben wij bovendien besloten
bezwaar te maken. We hebben de minister diezelfde dag hierover geïnformeerd.
Bezwaarprocedure Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer kan in het kader van het verantwoordingsonderzoek bezwaar maken
wanneer zij ernstige en/of langdurige onvolkomenheden, fouten, onzekerheden en/of onrechtmatigheden constateert. Bezwaar is een zwaar instrument dat de Algemene Rekenkamer
specifiek inzet via een procedure zoals in de Comptabiliteitswet is omschreven.

Voor onze definitieve besluitvorming over het al dan niet handhaven van ons bezwaar
vroegen wij haar om binnen vier weken een verbeterplan op te stellen. We gaven aan dat
het daarbij van belang was om onderscheid te maken tussen de risico’s gerelateerd aan
de verbindingen tussen het netwerk van SSO-CN en de applicaties van andere onderdelen
van de rijksoverheid en de aanpak van andere risico’s.
Op 30 april 2018 hebben wij het verbeterplan van de minister ontvangen. In dit plan geeft
zij aan welke (tijdelijke) maatregelen zij inmiddels recent heeft getroffen om de verbindingen
tussen het netwerk bij RCN en netwerken van andere rijksinstellingen beter te beveiligen.
Tevens geeft zij aan welke maatregelen op de middellange en lange termijn zullen worden
uitgevoerd.
18

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Het verbeterplan maakt duidelijk dat de minister met veel inzet aan de slag is gegaan om
concrete maatregelen te treffen gericht op de aanpak van de ernstige onvolkomenheid in
de informatiebeveiliging. Gezien de genomen maatregelen en het verbeterplan hebben
wij op 7 mei 2018 besloten ons bezwaar niet te handhaven.
Voor de uitvoering van het plan hebben wij de minister gewezen op het belang van een
gedegen inbedding van de activiteiten in het informatiebeveiligingsbeleid van BZK en op
de scherpe prioriteitstelling die nodig is om de benodigde schaarse ICT-deskundigheid
beschikbaar te stellen die nodig is voor de uitvoering van de maatregelen.
We zullen de uitvoering van het verbeterplan aandachtig volgen.

4.2 Aandachtspunten bedrijfsvoering
4.2.1 Financiële situatie en financieel toezicht
Al vele jaren is er sprake van een zorgelijke financiële toestand en een lage kwaliteit van
het financieel beheer op verschillende eilanden. Op Saba is wel sprake van een deugdelijke
financiële huishouding. Bij de andere twee openbare lichamen Bonaire en Sint-Eustatius is
sprake van een zorgelijke situatie. Ook bij de drie landen is er sprake van een zorgelijke
situatie. Zo is de financiële situatie van Aruba verslechterd en had het kabinet in dit land
ultimo 2017 nog geen begroting voor 2018 bij het parlement ingediend. Op Curaçao is de
financiële situatie verslechterd als gevolg van verstrekte leningen en een stagnerende
economie. Deze slechte financiële situatie bestaat ondanks de uitgevoerde schuldsanering
bij de staatkundige vernieuwing. De Nederlandse Staat nam toen het overgrote deel van de
schulden en achterstallige betalingen over van de Nederlandse Antillen en de 5 afzonderlijke eilanden om te zorgen voor een financieel gezonde start op 10 oktober 2010
(Algemene Rekenkamer, 2011).
Om een duurzame financiële overheidshuishouding te bewerkstelligen wordt toezicht
gehouden op de financiën van zowel de drie landen als de drie openbare lichamen.
Dit toezicht wordt uitgevoerd door drie colleges financieel toezicht die opereren op
basis van verschillende wetten en regelingen; zie de tabel op de volgende pagina.

19

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Tabel 1 Colleges financieel toezicht
Colleges

Wettelijke basis
(inwerkingtreding)

Permanent/tijdelijk

College financieel toezicht
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba

Wet financiën openbare
lichamen Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba
(finBES; sinds 10-10-10)

Permanent

College financieel toezicht
Curaçao en Sint-Maarten

Rijkswet financieel toezicht
(Rft) voor Curaçao en
Sint-Maarten (sinds 10-10-10)

Toezicht kan vervallen als 3 jaar
achtereen aan de begrotingsnormen is voldaan (art. 33 Rft)

College Aruba financieel toezicht Landsverordening Aruba
financieel toezicht
(LAft; sinds 02-09-15)

Toezicht vervalt als een
duurzaam begrotingsevenwicht is bereikt (art. 28 lid 1
LAft)

Bron: www.cft.cw

Het College financieel toezicht Curaçao en Sint-Maarten en het College Aruba financieel
toezicht hebben dezelfde bestuurlijke inbedding en hetzelfde takenpakket. Zij rapporteren
en adviseren de ministers van de Financiën van de landen, de Staten, de besturen en – via
de minister van BZK – de Rijksministerraad. De Rijksministerraad keurt begrotingen goed
en kan aanwijzingen geven. Het toezicht en de advisering van deze colleges richt zich op
de mate waarin voldaan wordt aan opgestelde begrotingsnormen en voorwaarden voor
het aangaan van leningen, als ook op de kwaliteit van het financieel beheer.
Het College financieel toezicht Bonaire, Sint-Eustatius en Saba voert zijn taken uit onder
directe verantwoordelijkheid van de minister van BZK. Het toezicht en de advisering
richten zich op hoofdlijnen op dezelfde aandachtsgebieden als de colleges van de landen.
Wel controleert dit college ook de dagelijkse begrotingsuitvoering en kan de minister van
BZK aanvullende opdrachten verstrekken aan het college.
Gezien de aanhoudende problemen ten aanzien van de financiële situatie en de kwaliteit
van het financieel beheer in de Caribische delen van het Koninkrijk en Nederland, kunnen
vraagtekens worden gezet bij de effectiviteit van het financieel toezicht. Het gaat hierbij
niet alleen om het functioneren van de Colleges financieel toezicht, maar ook om het
handelen van, en de afstemming met andere betrokken partijen.
Aanbeveling
We bevelen de minister van BZK aan om het financieel toezicht op de openbare lichamen
Bonaire, Saba en Sint-Eustatius te evalueren en op basis van de uitkomsten na te gaan welke
maatregelen nodig zijn om de effectiviteit van dit toezicht te vergroten.
20

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Ook bevelen we de minister aan om met de Rijksministerraad in gesprek te gaan om een
dergelijke evaluatie eveneens uit te voeren voor het financieel toezicht op de landen Aruba,
Curaçao en Sint-Maarten.
4.2.2 Problemen bij vakministers
Onvolkomenheid financieel beheer bij verstrekking van sociale uitkeringen
Vorig jaar is een onvolkomenheid geconstateerd in het financieel beheer van de uitkeringen
voor inwoners van Caribisch Nederland. Deze uitkeringen worden verstrekt door de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). We constateren over 2017 dat het financieel
beheer weliswaar is verbeterd, maar dat het structureel op orde brengen van het financieel
beheer nog meer tijd nodig heeft. De onvolkomenheid blijft daarom gehandhaafd. Meer
informatie hierover is opgenomen in ons rapport bij het Jaarverslag 2017 SZW.
Onzekerheid zorguitgaven
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) verstrekt via het Zorg­ver­ze­ke­
ringskantoor (ZVK) in Caribisch Nederland financiële middelen voor het uitvoeren van de
zorgverzekering op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Het ZVK is gevestigd op Bonaire en is
onderdeel van het Ministerie van VWS.
Het Zorgverzekeringskantoor contracteert zorgaanbieders zodat verzekerden volgens het
Besluit zorgverzekering BES kunnen worden geholpen bij hun aanspraken op zorg. In 2016
verstrekte de minister van VWS € 107,8 miljoen om van de zorguitgaven voor Caribisch
Nederland te dekken. In 2017 heeft de minister van VWS de verantwoording van het
Zorgverzekeringskantoor over 2016 ontvangen en beoordeeld. Bij deze verantwoording
heeft de accountant van het ZVK een controleverklaring van oordeelonthouding afgegeven
bij de financiële rechtmatigheid van de in de jaarrekening verantwoorde uitgaven en
verplichtingen. De accountant heeft geen zekerheid kunnen verkrijgen over een bedrag
van circa € 58,5 miljoen (zie ons rapport bij het Jaarverslag 2017 VWS). Hierdoor weet
de minister van VWS niet zeker of dat deel van de verplichtingen en uitgaven van het
Zorgverzekeringskantoor in 2016 rechtmatig is besteed.
4.2.3 Totstandkoming jaarverslag
De minister van BZK is verantwoordelijk voor het beheer van meerdere begrotingen,
waaronder het begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H). Als
gevolg van verschillende tekortkomingen is het jaarverslag van het begrotingshoofdstuk
Koninkrijksrelaties en het BES-fonds, evenals het jaarverslag van BZK, niet tijdig opgeleverd. Hiervoor hebben wij een onvolkomenheid toegekend aan de bedrijfsvoering door
de minister van BZK (zie § 4.3 in ons rapport bij het Jaarverslag 2017 BZK).

21

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

4.3 Oordeel over totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie
Koninkrijksrelaties
De bedrijfsvoeringsinformatie in het Jaarverslag 2017 van Koninkrijksrelaties (IV) is deugdelijk tot
stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

4.4 Oordeel over totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie BES-fonds
De bedrijfsvoeringsinformatie in het Jaarverslag 2017 van het BES-fonds (H) is deugdelijk tot
stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

22

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

5

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Beleidsresultaten

5.1 Oordeel over totstandkoming beleidsinformatie Koninkrijksrelaties
Wij hebben de totstandkoming van de beleidsinformatie in het jaarverslag beoordeeld en
gaan daarbij na of de beleidsinformatie in het jaarverslag ordelijk en controleerbaar tot
stand is gekomen.
De beleidsinformatie in het Jaarverslag 2017 van Koninkrijksrelaties (IV) is deugdelijk tot stand
gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

5.2 Oordeel over totstandkoming beleidsinformatie BES-fonds
Wij hebben de totstandkoming van de beleidsinformatie in het Jaarverslag beoordeeld en
gaan daarbij na of de beleidsinformatie in het jaarverslag ordelijk en controleerbaar tot
stand is gekomen.
De beleidsinformatie in het Jaarverslag 2017 van het BES-fonds (H) is deugdelijk tot stand
gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

23

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

6

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
De minister van BZK heeft op 25 april 2017 gereageerd op ons conceptrapport.4 Hieronder
geven wij haar reactie integraal weer. De volledige reactie staat ook op www.rekenkamer.nl.
Wij sluiten dit hoofdstuk af met ons nawoord.

6.1 Reactie van de minister van BZK
De minister van BZK schrijft:
‘Met belangstelling heb ik kennis genomen van uw conceptrapport bij het jaarverslag 2017
van Koninkrijksrelaties, hoofdstuk IV van de rijksbegroting. Tot mijn genoegen constateert
u dat de in het jaarverslag opgenomen financiële informatie deugdelijk is weergegeven en
voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften. Graag reageer ik, mede namens de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, op de onvolkomenheid en op uw
aanbevelingen ten aanzien van de bedrijfsvoering.
Informatiebeveiliging Rijksdienst Caribisch Nederland
Ik heb kennis genomen van het bezwaar van de Algemene Rekenkamer tegen de informatiebeveiliging van de Rijksdienst Caribisch Nederland. De zorgen die de Algemene Rekenkamer zich maakt, deel ik. De maatregelen die nodig zijn om deze zorgen weg te nemen
zijn opgenomen in een verbeterplan dat uiterlijk op 3 mei 2018 aan de Algemene Reken­
kamer wordt aangeboden.
Financiële situatie en financieel toezicht
Uw advies om het financieel toezicht voor de BES-eilanden en de landen binnen het
Koninkrijk te evalueren, om zodoende de effectiviteit van het toezicht te vergroten, kan
ik plaatsen. De ervaring leert dat de eilanden veel moeite hebben met het vormgeven en
implementeren van goed financieel beheer, zeker als er sprake is van frequente bestuurswisselingen. Financieel toezicht vormt het sluitstuk, de basis is goed financieel beheer.
Daar is veel ruimte voor verbetering en dat vraagt constant aandacht.
Met Aruba ben ik momenteel in het gesprek over de toekomst van het financieel toezicht
na het lopende kalenderjaar. De zorgwekkende financiële situatie van Aruba en de hoge
staatsschuld (90% bbp) onderstrepen de urgentie van dit overleg. Ik heb het College
(Arubaans) financieel toezicht gevraagd bij al hun activiteiten nadrukkelijk aandacht te
besteden aan financieel beheer en aan transparante publieke verantwoording. Het finan­
cieel toezicht op St Maarten en Curaçao heeft de permanente aandacht van het College
Financieel Toezicht en de Rijksministerraad.’
24

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
Informatiebeveiliging Rijksdienst Caribisch Nederland
Onze reactie op het ontvangen verbeterplan is opgenomen in § 4.1.2.
Financieel toezicht
De minister geeft aan dat zij onze aanbeveling kan plaatsen om het financieel toezicht voor
de BES-eilanden en de landen binnen het Koninkrijk te evalueren. De door haar genoemde
activiteiten geven echter geen invulling aan onze aanbeveling. Wij vinden het twijfelachtig
of de genoemde activiteiten voldoende zijn om de hardnekkige problemen ten aanzien van
de financiële situatie en het financieel beheer aan te pakken.

25

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage 1

Over het verantwoordingsonderzoek
In ons jaarlijkse verantwoordingsonderzoek kijken wij naar de kwaliteit van de jaarverslagen
die de ministers op verantwoordingsdag aanbieden aan het parlement. Wij beoordelen
ook de kwaliteit van de bedrijfsvoering van de ministeries gedurende het begrotingsjaar.
Het onderzoek mondt uit in het afgeven van onze verklaring van goedkeuring bij de rijks­
rekening en de saldibalans van het rijk, die in het Financieel jaarverslag van het Rijk zijn
opgenomen. De taken en bevoegdheden voor het verantwoordingsonderzoek liggen vast
in de Grondwet en in de Comptabiliteitswet.
Onderzoek naar de jaarverslagen
Ons onderzoek naar de jaarverslagen is erop gericht om vast te stellen:
•

•
•

of de weergegeven financiële informatie klopt en de weergegeven financiële transacties
rechtmatig zijn – dat wil zeggen in overeenstemming met de begrotingswetten en
andere toepasselijke wettelijke regels;
of de weergegeven (niet-financiële) informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering op goede wijze tot stand gekomen is;
of de inrichting van het jaarverslag voldoet aan de bepalingen uit de Comptabiliteitswet
en de Rijksbegrotingsvoorschriften.

Bij het onderzoek naar de financiële informatie maken wij gebruik van de internationale
controlestandaarden voor rekenkamers (International Standards of Supreme Audit Institutions, ‘ISSAIs’). Wij onderzoeken niet iedere geldstroom tot in detail, maar hanteren een
werkwijze die is gebaseerd op risicoanalyse.
Wij verrichten zelf controlewerkzaamheden en maken waar mogelijk gebruik van de
werkzaamheden van de Auditdienst Rijk die controleert ten behoeve van de minister. Met
het oog op het budgetrecht van het parlement richten wij ons controlewerk zo in dat wij
over belangrijke fouten en onzekerheden niet alleen op jaarverslagniveau in totaal, maar
ook per begrotingsartikel kunnen rapporteren. Om te kunnen bepalen wat wel en niet
belangrijk is gebruiken wij kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen.
Voor de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering beoordelen we of deze ordelijk en controleerbaar tot stand is gekomen.

26

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Onderzoek naar de bedrijfsvoering
In ons onderzoek naar de kwaliteit van de bedrijfsvoering van de ministeries beoordelen
wij of het financieel beheer, het materieelbeheer en andere elementen van de bedrijfsvoering rechtmatig, ordelijk en controleerbaar zijn.
Omdat het niet mogelijk is om alle relevante elementen van de bedrijfsvoering jaarlijks
te toetsen, hebben wij een meerjarige aanpak ontwikkeld. Wij richten ons daarbij vooral
op de elementen die een rechtstreekse relatie hebben met de financiële informatie in de
jaarverslagen. Alle essentiële beheersmaatregelen (‘key controls’) binnen het financieel
beheer onderwerpen we ten minste eens in de drie jaar aan onderzoek.
Als we vinden dat een onderdeel van de bedrijfsvoering onvoldoende beheerst verloopt,
noemen wij dat een ‘onvolkomenheid’ dan wel een ‘ernstige onvolkomenheid’. Daarnaast
vestigen wij de aandacht op zaken die beter kunnen worden georganiseerd.
Onderzoek naar beleidsinformatie
Wij doen jaarlijks onderzoek naar een aantal beleidsthema’s. Centraal staat hierbij de
vraag of ministers erin slagen de belastingbetaler waar voor zijn geld te leveren en of zij
het parlement hierover voldoende informeren. Om dit te kunnen beoordelen gaan wij
per beleidsthema na:
• hoeveel geld aan het beoogde doel is besteed;
• of voor dat geld de beloofde prestaties zijn geleverd;
• in hoeverre het met het geld beoogde doel is gerealiseerd;
• of het parlement in begroting, jaarverslag en andere Kamerstukken voldoende
is geïnformeerd.
Een uitgebreide methodologische verantwoording over ons jaarlijkse verantwoordings­
onderzoek staat op onze website: www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek.

27

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage 2

Literatuur
Algemene Rekenkamer (2011), Rapport bij het Jaarverslag 2010 van Koninkrijksrelaties (IV),
mei 2011.
Algemene Rekenkamer (2017), Aandachtspunten bij de ontwerpbegrotingen 2018
(hoofdstuk IV, VII en XVIII) van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
oktober 2017.
Auditdienst Rijk (2018), Onderzoek IT SSO CN 2017. Rapport van bevindingen,
februari 2018.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2018), Jaarverslag en slotwet
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H) 2017, mei 2018.

28

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage 3

Eindnoten
1. Dit bedrag is aangepast nadat het rapport is aangeboden aan de minister van BZK voor
bestuurlijk hoor en wederhoor. Het uiteindelijke verplichtingenbedrag bleek af te
wijken van het bedrag dat was opgenomen in het rapport dat voor reactie aan de
minister is voorgelegd.
2. Dit bedrag is aangepast nadat het rapport is aangeboden aan de minister van BZK voor
bestuurlijk hoor en wederhoor. Het uiteindelijke verplichtingenbedrag bleek af te
wijken van het bedrag dat was opgenomen in het rapport dat voor reactie aan de
minister is voorgelegd.
3. De In Controle Verklaring (ICV) is een jaarlijks afgegeven verklaring waarin in beeld
wordt gebracht in welke mate de verantwoordelijke in controle is op een bepaald
terrein. In dit geval geven de directeur van het SSO-CN en de Chief Information
Security Officer (CISO) aan in welke mate zij in controle zijn wat de informatiebeveiliging betreft en benoemen tevens welke risico’s er nog zijn. Bij deze in controle
verklaring hoort ook de terugkoppeling van CIO BZK. Eventuele aanwijzingen van de
CIO BZK gericht aan de directeur SSO-CN en de CISO die hierin zijn opgenomen
moeten worden opgevolgd.
4. Het conceptrapport is voor publicatie nog taalkundig gecorrigeerd. Hierdoor kunnen
redactionele afwijkingen voorkomen tussen de conceptversie die de minister van BZK
is voorgelegd voor een bestuurlijke reactie en de definitieve versie van dit rapport.

29

Bijlage

Voorlichting
Afdeling Communicatie
Postbus 20015
2500 EA Den Haag
telefoon (070) 342 44 00
voorlichting@rekenkamer.nl
www.rekenkamer.nl

Omslag
Ontwerp: Corps Ontwerpers
Foto: Corbis/Hollandse Hoogte

Den Haag, mei 2018