Minister voor Rechtsbescherming
Ter informatie: Minister van Justitie en Veiligheid

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Psychisch geweld, internationale rechtsvergelijking en
Eurostat-gegevens

Datum
20 maart 2023
Ons kenmerk
4528589

1.
Aanleiding
Tijdens het commissiedebat Strafrechtelijke onderwerpen op 2 februari jl. sprak u
met de Vaste Kamercommissie Justitie en Veiligheid onder meer over de
strafrechtelijke aanpak van psychisch geweld, mede in relatie tot de aanpak van
moord of doodslag tegen vrouwen (met seksistisch motief ook bekend als
femicide). Tijdens dit debat stelde het lid Mutluer (PvdA) dat een internationaal
rechtsvergelijkend onderzoek ten aanzien van een aparte strafbaarstelling van
psychisch geweld wenselijk zou zijn en vroeg daartoe een tweeminutendebat aan.
U zegde toe de Tweede Kamer medio maart 2023 een brief te sturen met daarin
een nadere juridische onderbouwing en een duiding van Eurostat-cijfers over
moord en doodslag op vrouwen in Europese landen.
De bijgevoegde brief gaat in op de vraag of een afzonderlijke strafbaarstelling van
psychisch geweld in het Wetboek van Strafrecht aangewezen is. O.a. daarom
wordt deze nota ter informatie ook voorgelegd aan MJenV, gelet op haar
verantwoordelijkheid voor dat wetboek.
2.
Geadviseerd besluit
U wordt geadviseerd in te stemmen met bijgaande Kamerbrief en deze aan de
Tweede Kamer te sturen.
3.
Kernpunten
In deze brief zet u uiteen met welke bestaande bepalingen1 in het Wetboek van
Strafrecht reeds vervolging voor gevallen van psychisch geweld kan worden
ingesteld. Aangegeven wordt dat een afzonderlijke strafbaarstelling gelet op het
huidige juridische instrumentarium geen wezenlijke meerwaarde zal hebben en
ook potentiële negatieve effecten heeft (afbakeningsvragen, verstoren huidige
positieve ontwikkelingen in de rechtspraak). U geeft aan in plaats van
afzonderlijke strafbaarstelling in te zetten op verbetering van de aanpak van
psychisch geweld in de praktijk. U geeft aan in samenwerking met de
staatssecretaris van VWS de aanpak van psychisch geweld te willen bevorderen:

Afhankelijk van de aard en de omstandigheden waaronder het psychische geweld
plaatsvindt, kan vervolging op dit moment plaatsvinden op grond van de strafbaarstellingen
van wederrechtelijke vrijheidsberoving (artikel 282 Sr), dwang (artikel 284 Sr), bedreiging
(artikel 285 Sr), belaging (artikel 285b Sr) en mishandeling (artikel 300 Sr).
1

Pagina 1 van 5



met deskundigheidsbevordering op maat voor professionals van o.a. Veilig
Thuis, politie, reclassering en vrouwenopvang, gericht op signalering van
psychisch geweld en het versterken van de bewijsvoering,

met een verkenning naar de wenselijkheid en mogelijkheid tot
(verbetering van) de inzet van (forensisch-) psychologische of
psychiatrische expertise bij verdenking van mishandeling ter
bewijsvoering van de benadeling van de gezondheid van het
vermoedelijke slachtoffer,

met een signalerings- en beschermingsarrangement voor slachtoffers,

met psychisch geweld als mogelijk specifiek thema in de geplande
publiekscampagne over huiselijk geweld en kindermishandeling die naar
verwachting in juni 2023 van start zal gaan.
Daarnaast vermeldt u dat u (o.a.) met SVWS:

ook de komende jaren zal investeren in de intensieve samenwerking
tussen het Openbaar Ministerie, de politie, de Raad voor de
Kinderbescherming, de reclassering en Veilig Thuis,

de aanpak van stalking verder brengt,

verkent hoe de aanpak van o.a huiselijk geweld en seksueel geweld
gendersensitiever kan.
Voorts vermeldt u in deze brief dat de Open Universiteit inmiddels een
internationaal rechtsvergelijkend (promotie)onderzoek naar strafbaarstelling van
psychisch geweld is gestart dat vermoedelijk vier jaar duurt. Tenslotte geeft u een
duiding van de cijfers van Eurostat over het aantal omgebrachte vrouwen in
Europa door een (ex-)partner of familielid.
4.

Datum
20 maart 2023
Ons kenmerk
4528589

Toelichting*

4.1 Politieke context

In juli 2020 werden Kamervragen gesteld over psychische mishandeling.
Naar aanleiding daarvan dienden de Kamerleden Bergkamp (D66),
Özütok (GroenLinks) en Van den Hul (PvdA) een consultatienota in over
de aanpak van psychisch geweld en een motie tot het instellen van een
onderzoek naar de voor- en nadelen van een aparte strafbaarstelling van
psychisch geweld. Dit onderzoek is uitgevoerd en op 14 december jl.
heeft het kabinet daarop de beleidsreactie naar de Tweede Kamer
gestuurd. In deze beleidsreactie staat beschreven dat wordt ingezet op
verbetering van de aanpak door o.a. deskundigheidsbevordering en niet
op een aparte strafbaarstelling. Met de bestaande strafbaarstellingen in
het Wetboek van Strafrecht kunnen uiteenlopende gevallen van
psychisch geweld worden vervolgd.

Recent zijn er verschillende vrouwen in Nederland gedood, vermoedelijk
door hun (ex-)partner. In mediaberichtgeving werd gerefereerd aan de
jaarlijkse cijfers van het CBS over moord en doodslag, waaruit blijkt dat
in gevallen waarin vrouwen in Nederland worden gedood, hun (ex)partner vaak de dader is.

Naar aanleiding hiervan heeft femicide en de aanpak van huiselijk
geweld, waaronder psychisch geweld, recent politieke aandacht
gekregen, onder meer:
o tijdens het commissiedebat Slachtofferbeleid (23 februari jl.);
het Kamerlid Mutluer (PvdA) vroeg of een internationaal

Pagina 2 van 5





rechtsvergelijkend onderzoek naar psychisch geweld mee kon in
een WODC-onderzoek naar uitstoting uit religieuze
gemeenschappen. Hierop antwoordde u dat een internationaal
rechtsvergelijkend onderzoek inzake psychisch geweld inmiddels
van start is gegaan, zoals ook in voorliggende brief wordt
vermeld.
o tijdens de behandeling in de Eerste Kamer van het wetsvoorstel
Tegengaan huwelijkse gevangenschap op 21 februari jl.
(Kamerlid Dittricht van D66 over het verwachte effect van het
wetsvoorstel op femicide),
o tijdens de behandeling in de Eerste Kamer van het wetsvoorstel
inzake verhoging van het strafmaximum voor doodslag op 14
februari jl. (Kamerlid Dittrich van D66),
o tijdens het mondelinge vragenuur in de Tweede Kamer op 7
februari jl. (vragen over aanpak femicide van het Kamerlid Van
der Werf (D66) aan MJenV),
o tijdens het commissiedebat Strafrechtelijke onderwerpen op 2
februari jl. (naar aanleiding van wetenschappelijk onderzoek
naar de meerwaarde van een afzonderlijke strafbaarstelling van
psychisch geweld).
In de aanloop naar het commissiedebat Strafrechtelijke onderwerpen
d.d. 2 februari jl. pleitten het College van de Rechten van de Mens en de
Vereniging voor Vrouw en Recht (VVR) Clara Wichmann voor een aparte
strafbaarstelling van psychisch geweld. Tijdens dit commissiedebat werd
hieraan gerefereerd door de leden Mutluer (PvdA) en Ellian (VVD).
Mutluer benadrukte het belang van nader internationaal
rechtsvergelijkend onderzoek, Ellian het belang van normstelling. In de
voorliggende brief wordt beschreven dat de Open Universiteit reeds een
dergelijk onderzoek is gestart en dat het Wetboek van Strafrecht
geschikte strafbepalingen bevat.
Momenteel wordt in de werkgroep voor strafrechtelijke samenwerking
van de Raad van de Europese Unie een richtlijnvoorstel besproken inzake
het bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, onder
meer met betrekking tot online vormen van psychisch geweld
(cyberstalking en cyberintimidatie). De Tweede Kamer is hierover
geïnformeerd op 15 april 2022 middels een Beoordeling Nieuwe
Commissievoorstellen (BNC)-fiche.2

Datum
20 maart 2023
Ons kenmerk
4528589

4.2 Financiële overwegingen
Bovengenoemd beleidsvoornemen moet in de praktijk bijdragen aan de
versterking van de strafrechtelijke aanpak van psychisch geweld, als onderdeel
van de bredere aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. De
beleidsdoelen worden binnen de bestaande middelen vormgegeven en worden
naar verwachting eerder en beter bereikt (en middelen worden naar verwachting
doelmatiger ingezet) dan in geval van een internationaal rechtsvergelijkend
onderzoek en een aanvullend wetgevingstraject. Voor ontwikkeling van
scholingsmateriaal, implementatie en (verkenning van) wetenschappelijk
onderzoek is voor 2023 ongeveer 100.000 opgenomen, met de kanttekening dat

2

Kamerstukken II 2021-2022, 22112, nr. 3394.
Pagina 3 van 5

de middelen voor wetenschappelijk onderzoek mogelijk pas na 2023 kunnen
worden ingezet.
4.3 Juridische overwegingen
In de bijgevoegde brief wordt uitgebreid beschreven hoe psychisch geweld met de
bestaande strafbaarstellingen kan worden vervolgd. In de rechtspraktijk worden
gevallen van psychische mishandeling steeds vaker succesvol vervolgd en in
toenemende mate als een vorm van strafbare mishandeling (artikel 300 Sr)
gekwalificeerd. De introductie van een afzonderlijke strafbaarstelling zou tot
gevolg kunnen hebben dat deze toe te juichen rechtsontwikkeling zal worden
verstoord of in elk geval ongewild tot onduidelijkheden zal leiden.

Datum
20 maart 2023
Ons kenmerk
4528589

4.4 Krachtenveld
Er zijn diverse organisaties betrokken die van groot belang zijn in de
(strafrechtelijke) aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling, zoals het
Openbaar Ministerie, de politie, Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming,
de reclassering en de vrouwenopvang. Het ministerie van VWS, het ministerie van
JenV en gemeenten (via de VNG) zijn gezamenlijk verantwoordelijkheid voor de
aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. De betrokken organisaties
hebben aangegeven positief te staan tegenover het voornemen om de aanpak van
psychisch geweld te versterken door scholingsmateriaal te ontwikkelen dat
eenvoudig kan worden toegepast in de interne opleidingen of trainingen.
4.5 Strategie
Huiselijk geweld en kindermishandeling werkt vaak door in volgende generaties.
Met het versterken van de strafrechtelijke en bredere aanpak van psychisch
geweld wordt beoogd dat mensen eerder geneigd zijn hulp te zoeken en naar de
politie stappen, zodat de juiste interventies kunnen worden ingezet voor zowel
slachtoffers als plegers, om de veiligheid te herstellen en geestelijk herstel
mogelijk te maken. Het op jonge leeftijd (op structurele basis) meemaken van
fysiek, psychisch en/of seksueel geweld in de privésfeer is tevens een belangrijke
risicofactor voor herhaald slachtofferschap of delinquent gedrag in het latere
leven; een vroegtijdige, degelijke en complete aanpak van huiselijk geweld en
kindermishandeling draagt op lange termijn bij aan preventie van criminaliteit en
van problemen op andere leefgebieden.
4.6 Uitvoering
Momenteel wordt monitorings- en evaluatieonderzoek t.a.v. het
beleidsvoornemen met het WODC voorbereid.
4.7 Implementatie
Zie 3. Kernpunten en bijgevoegde brief voor de beoogde activiteiten. Over de
verdere implementatie van de opbrengsten zal verder gesproken worden met de
betrokken partijen. Daarover zal de Tweede Kamer worden geïnformeerd in de
volgende voortgangsbrieven aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling.
4.8 Communicatie
Niet van toepassing.
4.9 Ontwikkelingen hiervoor

Pagina 4 van 5

Voor de beantwoording van eerdere Kamervragen over strafbaarstelling van
psychische (kinder)mishandeling3 is de minister voor Rechtsbescherming
voorgelegd dat de grenzen van de strafbaarheid van psychische mishandeling op
grond van het geldende recht nog niet waren uitgekristalliseerd, en dat een
herziening van het Wetboek van Strafrecht op dit punt vooralsnog niet opportuun
werd geacht.

Datum
20 maart 2023
Ons kenmerk
4528589

In de beantwoording van de Kamervragen d.d. 1 september 2020 is
beargumenteerd dat de wet reeds mogelijkheden biedt om psychische
mishandeling strafrechtelijk aan te pakken en dat het ontbreken van een aparte
delictomschrijving een goede aanpak niet in de weg hoeft te staan. Dit is
bevestigd in de beleidsreactie d.d. 14 december 2022 op het onderzoek van de
Open Universiteit en de Avans Hogeschool en wordt wederom bevestigd in
voorliggende brief.
5.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden

5.1 Toelichting
Niet van toepassing.
Standaard op te nemen
De persoonsgegevens van de ambtenaren zijn niet openbaar ter bescherming van
de persoonlijke levenssfeer.
-------------------------------------------------------------------------------------------

3

2019Z14963 (10 september 2019) en 2020Z14088 (1 september 2020).
Pagina 5 van 5