Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 933

De rol van maatschappelijke organisaties bij
ontwikkelingssamenwerking

Nr. 14

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 juni 2010
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1 heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de minister van Buitenlandse Zaken naar aanleiding van
de brieven van 23 april 2010 en van 18 mei 2010 inzake Subsidieverstrekkingen Medefinancieringsstelsel (Kamerstuk 31 933, nr. 13 en
2010Z08377).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 1 juni 2010.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ormel

1
Samenstelling:
Leden: Bommel, H. van (SP), Staaij, C.G. van
der (SGP), Waalkens, H.E. (PvdA), Çörüz, C.
(CDA), Ormel, H.J. (CDA), Voorzitter, Ferrier,
K.G. (CDA), Velzen, K. van (SP), Nicolaï, A
(VVD), Nerée tot Babberich, F.J.F.M. de (CDA),
Haverkamp, M.C. (CDA), Blom, L. (PvdA),
Eijsink, A.M.C. (PvdA), Dam, M.H.P. Van
(PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink, I. (VVD),
Schippers, E.I. (VVD), Irrgang, E. (SP), Knops,
R.W. (CDA), Roon, R. de (PVV), Voordewind,
J.S. (CU), Pechtold, A. (D66), Ondervoorzitter,
Broeke, J.H. Ten (VVD), Raak, A.A.G.M. van
(SP), Thieme, M.L. (PvdD), Peters, M. (GL) en
Vacature, (PvdA).
Plv. leden: Wit, J.M.A.M. de (SP), Vlies, B.J.
van der (SGP), Vermeij, R. (PvdA), Omtzigt,
P.H. (CDA), Spies, J.W.E. (CDA), AastedMadsen-van Stiphout, J.D.M.P. (CDA), Dijk,
J.J. van (SP), Miltenburg, A. van (VVD),
Hoopen, J. ten (CDA), Jonker, C.W.A. (CDA),
Boelhouwer, A.J.W. (PvdA), Leerdam, J.A.W.J.
(PvdA), Arib, K. (PvdA), Neppérus, H. (VVD),
Griffith, L.J. (VVD), Lempens, P.P.E. (SP),
Schermers, J.P. (CDA), Wilders, G. (PVV),
Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E. (CU),
Koşer Kaya, F. (D66), Beek, W.I.I. van (VVD),
Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Ouwehand, E.
(PvdD), Vendrik, C.C.M. (GL) en Samsom, D.M.
(PvdA).

kst-31933-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De griffier van de commissie,
Van Toor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

1

I VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Inbreng van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hechten er aan om nog een aantal vragen te
stellen om opheldering te krijgen over de eerste fase van besluitvorming
inzake MFS II. Zij vragen de minister bij de beoordeling van de bezwaren
rekening te houden met een aantal kanttekeningen van de leden van de
CDA-fractie. Het gaat hier immers om de uitvoering van beleid via het
maatschappelijke middenveld, dat naar hun mening een duidelijke
meerwaarde heeft. Deze leden zijn zich bewust van het feit dat de
procedure in twee delen uiteen valt en dat de uitslag van fase 1 nog geen
betrekking heeft op verstrekking van subsidies. Het is weliswaar een
tussenstap, maar deze stap heeft wel vergaande consequenties. Immers,
als organisaties uit het maatschappelijk middenveld afvallen die een
speerpunt zijn in het ontwikkelingsbeleid, heeft dat vergaande consequenties voor het Nederlandse beleid. Zo betreuren de leden van de
CDA-fractie het dat een aantal speerpunten in het ontwikkelingsbeleid die
met name ook voor deze leden belangrijk zijn, zoals de bestrijding van
Hiv/Aids en tuberculose, wereldwinkels en duurzaamheid, buiten het
subsidiekader vallen. Zij vragen de minister bij de beoordeling van de
bezwaren er rekening mee te houden dat deze beleidsterreinen prioritair
zijn in het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. Indien het besluit ten aanzien
van de afgewezen voorstellen ongewijzigd blijft, wat zijn dan de gevolgen
zijn van deze eerste stap voor de huidige sterke synergie tussen de
verschillende financieringskanalen waarop Nederland resultaten in
ontwikkelingslanden heeft geboekt?
De leden van de CDA-fractie hebben een aantal vragen over de toelichting
van de minister op de wijze waarop de toetsing voor subsidieverstrekking
heeft plaatsgevonden in fase 1 van het MFS II. In de brief stelt de minister
dat in het MFS II het samenwerken met het zuidelijke maatschappelijke
middenveld een belangrijk uitgangspunt is, dat dit aspect een belangrijke
plek heeft binnen het kader en is vertaald in onder meer drempelcriteria.
Het is daarom te betreuren dat een aanvraag van migrantenorganisaties is
afgevallen. Wel ontvangen we graag een reactie op de wijze waarop de
minister migranten bij het ontwikkelingsbeleid – zoals altijd is benadrukt
door de CDA-fractie en is toegezegd door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking – gaat betrekken? Op welke wijze kan de minister migrantenorganisaties bijstaan bij de versterking van hun deskundigheid, opdat
hun specifieke rol bij het ontwikkelingsbeleid op een effectieve manier kan
worden betrokken?
De Externe Adviescommissie heeft geconstateerd dat aanvragen van
kleinere, meer gespecialiseerde organisaties relatief minder makkelijk
hebben kunnen voldoen aan onder andere het drempelcriterium van
minimale besteding per land en dit een (wellicht onbedoeld) neveneffect
is van de gekozen criteria. Is de minister het met de leden van de
CDA-fractie eens dat effectiviteit voorop zou moeten staan en niet een
ondergrens van besteding? Deelt de minister de opvatting van deze leden
dat organisaties die zich toeleggen op relatief specialistische onderwerpen
(zoals tuberculosebestrijding, cultuur, mensenrechten en milieu) en wel
degelijke grotere bestedingen doen in een land met middelen uit andere
kanalen dan het MFS, geen kans hebben gehad om mee te doen aan het
MFS? Hoe kijkt de minister hiertegen aan? En wat is het oordeel van de
minister ten aanzien van de jonge organisaties die twee jaar in professionalisering van hun organisatie hebben geïnvesteerd, maar nu zonder
afbouwregeling buiten het subsidiekader vallen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

2

De Externe Adviescommissie stelt dat de voorsteltoets wellicht te streng is
geweest. De minister toont hierbij gegevens op basis waarvan hij geen
aanleiding ziet om de beoordeling van de aanvragen bij te stellen. Maar
zijn hiermee niet te snel kwalitatief goede organisaties, die voldoen aan de
drempelcriteria, afgewezen terwijl het in dit stadium slechts zou gaan om
het voorlopige karakter van het voorstel? Is de minister bereid dit te
betrekken bij de behandeling van de bezwaren en betreffende organisaties
alsnog een kans te bieden hun voorstel voor fase 2 verder uit te werken?
Inzake de drempeltoets stelt de minister dat drempelcriterium 2 het
moeilijkst bleek en dat hierop zes aanvragen afvielen. Kan de minister
aangeven waar het probleem precies zat?
Voorts licht de minister toe dat alleen de thema’s landbouw, livelihoods &
ecosystems en energie zijn afgevallen, ook omdat er op deze thema’s
weinig aanvragen waren. Maar hoe zit het dan met de aanvragen op de
belangrijke thema’s duurzaamheid en aidsbestrijding die ook zijn
afgevallen? Het baart de CDA-fractie grote zorgen dat juist deze thema’s
eruit vallen, terwijl het maatschappelijk middenveld, zoals het aidsconsortium, in de afgelopen jaren het Nederlandse beleid mede vorm hebben
gegeven en die unieke rol nu verzwakt dreigt te worden. Graag een
reactie.
Van de aanvragen die aangaven een mondiaal programma te presenteren
zijn vijf van de zes afgevallen. De Externe Adviescommissie heeft
geconstateerd dat de term «mondiaal programma» niet helder is
gedefinieerd en dat onduidelijk is of dit betekent dat binnen een mondiaal
programma geen enkele besteding in een specifiek land kan worden
gedaan. Kan de minister nog antwoord geven op de vraag van de
commissie of een mondiaal programma vervolgens wel kan uitmonden in
nationale of regionale strategieën en bijbehorende bestedingen en dienen
deze bestedingen vervolgens te voldoen aan de ondergrens van 200.000
euro?
Kan de minister aangeven hoeveel bezwaren er inmiddels zijn ingediend
en wanneer de besluiten op die bezwaren worden genomen? De minister
stelt voorts te garanderen dat de aanvragers die ten onrechte in de eerste
fase zijn afgevallen de volledige gelegenheid krijgen een voorstel in fase 2
in te dienen. Kan de minister aangeven welke tijdslijnen hiervoor worden
gehanteerd? Krijgen de organisaties voldoende tijd om hun voorstel voor
fase 2 in te dienen?
Inbreng van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de PvdA hebben kennis genomen van de brief
van de minister van Buitenlandse Zaken van 23 april en het afschrift van
de brief van de minister aan Partos van 17 mei. Deze leden hebben met
belangstelling kennis genomen van bij de bij laatstgenoemde brief
bijgesloten verslagen van de bijeenkomsten van Externe Adviescommissie MFS-II. Niet alleen voor het besluitvormingsproces in de Kamer is
het nuttig inzicht te hebben in deze verslagen. Ook is het informatie die
nuttig is voor de betrokken organisaties. Kan de minister toelichten
waarom hij deze verslagen niet heeft bijgesloten bij zijn brief van 23 april?
Tijdens het Algemeen Overleg van 15 juni 2009 is gesproken over het
selecteren van organisaties op thema’s. Tijdens het plenair debat over het
verslag van dit AO (VAO) is de toezegging gedaan dat ook thema’s worden
meegewogen op beoordeling. In fase 1 van het MFS zijn verschillende
thema’s afgevallen. De leden van de fractie van de PvdA vragen de
minister op welke wijze hij zich heeft ingezet om spreiding op thema’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

3

mee te wegen? Zijn de thematische beleidsdirecties binnen het departement geconsulteerd bij de besluitvorming in fase 1? Zullen zij betrokken
worden bij de besluitvorming in fase 2?
De leden van deze fractie vragen de minister dieper in te gaan op de
uitvoering van motie nr. 4 van het lid Peters waarin wordt gevraagd om
inzet van subsidiegelden voor klimaatadaptatie. Op welke wijze is dit
ingepast binnen de termen van het in het MFS II gehanteerde subsidiebeleidskader?
Kan de minister een overzicht geven van de (meerjaren) bestedingen via
het multilaterale kanaal op de thema’s die nu buiten het MFS II (dreigen
te) vallen?
De leden van de fractie van de PvdA vragen de minister om in te gaan op
een opmerking van de Externe Adviescommissie dat de voorsteltoets
wellicht te streng is beoordeeld en dat daardoor mogelijk potentieel
interessante voorstellen van kwalitatief goede organisaties de eindstreep
niet hebben gehaald. Hoe beoordeelt de minister deze opmerking en heeft
deze opmerking gevolgen voor de verdere uitvoering van het beleid? Zo
ja, op welke wijze, zo nee waarom niet?
De leden van de fractie van de PvdA vragen de minister ook om een
toelichting op de beleidsverandering ten aanzien van de bandbreedte.
Tijdens het Algemeen Overleg van 15 juni 2009 heeft de toenmalige
minister voor Ontwikkelingssamenwerking nogmaals toegezegd dat het
subsidieplafond van 425 miljoen euro per jaar kon worden verhoogd met
maximaal 75 miljoen euro per jaar op basis van kwaliteit. De minister van
Buitenlandse Zaken stelt in zijn brief van 23 april dat de inzet van deze
bandbreedte mede afhankelijk zal zijn van de op dat moment beschikbare
budgettaire ruimte. De leden van de fractie van de PvdA vragen de
minister waarom gekozen is voor deze verandering van beleid. Is niet
alleen kwaliteit van de aanvragen leidend in de beoordeling, maar ook de
beschikbaarheid van het budget?
Inbreng van de fractie van de SP
De leden van de fractie van de SP hebben naar aanleiding van de brieven
van 23 april en 17 mei over het MFS II de volgende vragen en opmerkingen aan de minister. Deze leden zijn van mening dat de minister op tal
van punten tekortschiet in zijn beantwoording. Dit betreft allereerst de
kritiek van de Externe Adviescommissie op de kwetsbare beoordelingsprocedure. De minister stelt dat de indicatoren - in tegenstelling tot de
subsidiecriteria - een intern gebruikt instrument zijn, waarmee hij de
indruk wil wegnemen dat criteria in het spel zouden zijn geweest die niet
van tevoren bekend waren. De leden van de SP-fractie vinden dit echter
een semantische discussie en verzoeken de minister daarom om de
indicatoren alsnog openbaar te maken om de indruk definitief weg te
kunnen nemen dat er criteria dan wel indicatoren in het spel zouden zijn
geweest die niet van tevoren bekend waren. Dat zou ook in lijn zijn met de
aanbeveling van de commissie om alle overwegingen die een rol hebben
gespeeld bij de beoordeling van de diverse aanvragen en alle bijbehorend
documenten en rapportages voor iedereen openbaar te maken. Graag een
reactie.
Wat is het oordeel van de minister over het feit dat vijf van de zes
mondiale voorstellen zijn afgevallen, alle op grond van drempelcriteria?
Kan hij in dit verband ook ingaan op de kritiek van de Adviescommissie
dat aanvragen van kleinere, meer gespecialiseerde organisaties minder
makkelijk hebben kunnen voldoen aan de criteria, hetgeen een (wellicht
onbedoeld) neveneffect was en de kritiek dat de term mondiaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

4

programma niet helder is gedefinieerd? Is de minister van zins om
organisaties als het Tuberculosefonds op basis van deze kritiek alsnog de
gelegenheid te bieden om een uitgebreid voorstel in te dienen voor Fase
2? Immers, een dwingend criterium als de ondergrens pakt voor dergelijke
organisaties zeer ongunstig uit, terwijl zij wel bewezen effectief zijn in
armoedebestrijding en van versnippering geen sprake is.
Het baart de leden van de SP-fractie grote zorgen dat de aanvraag van het
Internationale Hiv/Aids consortium is afgewezen. Aidsbestrijding is
immers ook een prioriteit in het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. Naar
deze leden hebben begrepen is de aanvraag van het consortium op de
voorsteltoets afgewezen, terwijl het consortium in totaal juist wel
voldoende punten scoorde. Kan de minister in dit verband ingaan op de
kritiek van de Adviescommissie, die van mening is dat - gezien het
voorlopige karakter van het voorstel in dit stadium- de voorsteltoets
wellicht te streng is beoordeeld waardoor potentieel interessante
voorstellen van kwalitatief goede organisaties daardoor mogelijk de
eindstreep niet hebben gehaald? Het verweer van de minister in zijn brief
van 23 april op de kritiek van de Adviescommissie aangaande de te
strenge voorsteltoets vinden deze leden teleurstellend. De minister
beschrijft in hun ogen slechts de procedurele gang van zaken, maar gaat
inhoudelijk niet op de zaak in. De leden van de SP-fractie roepen de
minister daarom op de voorsteltoets te herzien dan wel de organisaties
die op basis van de voorsteltoets zijn afgewezen alsnog door te laten gaan
naar fase 2. Graag een reactie.
Kan de minister aangeven of de aanvragers die succesvol bezwaar blijken
te hebben aangetekend tegen hun afwijzing – en dus door mogen naar
fase 2 –, aan dezelfde tijdslijn zullen worden gehouden als de 20
aanvragers die «direct» naar fase 2 zijn overgegaan (oftewel van wie de
aanvraag is goedgekeurd)? Als dit niet het geval is c.q. als zij na 1 juli a.s.
pas doorgaan, heeft dit dan ook consequenties voor het verdere verloop
van fase 2? Met andere woorden: schuift de datum van 1 november dan
ook op? Het ontwijkende antwoord van de minister in zijn brief van 17 mei
op de vraag of er nu wel of niet een «extra» bedrag van 75 miljoen euro
gereserveerd is voor toekenning bij voldoende kwaliteit stelt de leden van
de SP-fractie niet gerust. Kan de minister hier alsnog op ingaan? Kan de
minister duidelijk aangeven of uitsluitend de aanwezigheid van voldoende
kwaliteit per 31 oktober 2010 van toepassing zal zijn bij het inzetten van de
bandbreedte van 75 miljoen euro? Het is deze leden tot slot niet duidelijk
waarom de minister in zijn brieven van 23 april en 17 mei stelt dat hij de
bandbreedte vooralsnog niet wil inzetten omdat er nog onvoldoende
inzicht bestaat in de kwaliteit van de voorstellen, terwijl er tegelijkertijd
veel aanvragen zijn afgewezen omdat zij onvoldoende scoorden op de
voorsteltoets, oftewel de toets die betrekking heeft op de kwaliteit van het
(beknopte) programmavoorstel. Dit kan niet beide waar zijn; bestaat er nu
wel of geen inzicht in de kwaliteit van de voorstellen?
Inbreng van de fractie van de VVD
De leden van de fractie van de VVD hebben met belangstelling kennisgenomen van de brieven met bijlagen die betrekking hebben op fase 1 van
de (ambtelijke) beoordeling van de subsidieaanvragen m.b.t. het
Medefinancieringsstelsel II en dan met name van de toetsing daarvan
door een externe adviescommissie. Positief is dat bij die toetsing is
aangegeven dat de ambtelijke beoordeling zorgvuldig en grondig is
geschied, maar het valt de leden van de VVD-fractie op dat de externe
adviescommissie ook fundamentele kritiek uit respectievelijk houtsnijdende aanmerkingen maakt op de wijze waarop aanvragen zijn beoordeeld, zoals aanmerkingen op de geringe kans op honorering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

5

gezamenlijke subsidieaanvragen van een noordelijke en een zuidelijke
organisatie (die kennelijk niet subsidiabel zijn), aanmerkingen op de
geringe kans voor kleinere, meer gespecialiseerde organisaties om een
aanvraag goedgekeurd te krijgen, aanmerkingen op het te weinig mee
laten wegen van kwaliteit van de financiële administratie en de administratieve verantwoording bij de betreffende organisaties, aanmerkingen op
het feit dat de bewoording van de toelichtingen van de beoordeling
dikwijls niet aansluit bij de bewoording van de criteria, aanmerkingen op
de te strenge invulling van de (voorlopige) «voorsteltoets» en aanmerkingen op het niet openbaar zijn van alle overwegingen die een rol
hebben gespeeld bij de beoordeling van de diverse aanvragen.
De leden van de VVD-fractie achten deze kritiek dermate ernstig en
fundamenteel, dat zij zich genoopt voelen om afstand te nemen van de
wijze waarop de ambtelijke beoordeling heeft plaatsgevonden en om de
minister te verzoeken deze eerste fase van de beoordeling over te doen en
daarbij nadrukkelijk rekening te houden met de aanmerkingen die door de
externe adviescommissie zijn gemaakt. Is de minister daartoe bereid?
In algemene zin zijn de leden van de VVD-fractie van mening dat de grote
nadruk die bij de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking in het
algemeen en bij het medefinancieringsstelsel in het bijzonder wordt
gelegd op de rol van het «maatschappelijk middenveld» beter anders
gericht kan worden. Wellicht kan van regeringszijde nog eens worden
aangegeven welke bijdrage «het maatschappelijk middenveld» in
ontwikkelingslanden levert aan de vooruitgang daar. Is de versterking van
de positie van burgers (ook in ontwikkelingslanden) niet vooral een
afgeleide van economische groei op basis waarvan zich een zelfbewuste
burgerij kan ontwikkelen?
Inbreng van de fractie van D66
De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling van de beide
brieven kennis genomen. Deze leden maken zich zorgen over het verloren
gaan van wereldwijd unieke expertise en ervaring op het gebied van
aidsbestrijding onder kwetsbare groepen (o.a. mannen die seks hebben
met mannen, drugsgebruikers, jongeren, sekswerkers) en van een deel
van de Nederlandse ondersteuning van de beweging van lesbiennes,
homo-, bi- en transseksuelen (LHBT) in het buitenland. Hoewel de minister
in zijn brief stelt dat de mix aan thema’s van organisaties die doorgaan
naar de volgende beoordelingsronde evenwichtig is, constateren deze
leden dat zich daarbij slechts enkele aanvragen op het gebied van
aidsbestrijding bevinden. Ook constateren deze leden dat er geen
LHBT-organisatie door gaat naar de volgende beoordelingsronde. Hoe
verhoudt de afwijzing van de aanvraag van het International HIV/AIDS
Consortium The Netherlands zich tot de prioriteit die aidsbestrijding
momenteel heeft in het Nederlands buitenlands beleid? Hoe verhoudt de
afwijzing zich tot het advies Minder pretentie, meer ambitie waarin de
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) stelt dat
aidsbestrijding nu juist één van de vijf prioriteiten is waar Nederland sterk
in is en haar ontwikkelingssamenwerkingsbeleid in de toekomst op zou
moeten specialiseren en concentreren? Wat is de reactie van de minister
op de oproep van UNAIDS en het Global Fund, die Nederland dringend
oproepen de financiering van aidsbestrijding onder kwetsbare groepen in
ontwikkelingslanden door het International HIV/AIDS Consortium The
Netherlands voort te zetten? Wat is de reactie van de minister op de
constatering van de directeur van UNAIDS dat «in particular, Dutch
non-governmental organizations have provided exceptional leadership to
ensure that AIDS programmes reach the most vulnerable populations»?
Wat is zijn reactie op de constatering van de directeur van het Global Fund

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

6

dat «these parties have been particularly valuable in our work aimed at
protecting vulnerable populations.»?
De leden van de fractie van D66 verwijzen naar de Externe Adviescommissie die stelt «dat – gezien het voorlopige karakter van het voorstel in
dit stadium – de V-toets wellicht te streng is beoordeeld. Mogelijk hebben
potentieel interessante voorstellen van kwalitatief goede organisaties
hierdoor de eindstreep niet gehaald.» Is de minister bereid om in de
beoordeling van de bezwaarschriften die over de MFS-procedure zijn
ingediend nadrukkelijk rekening te houden met de kritiek van de adviescommissie ten aanzien van de beoordeling van de V-toets? Zo ja, op welke
wijze? Zo nee, waarom niet?
II REACTIE VAN DE BEWINDSPERSOON
Alvorens in te gaan op specifieke vragen en opmerkingen van de
verschillende fracties over het MFS II-proces maak ik graag eerst een
aantal algemene opmerkingen.
De overkoepelende doelstelling van het MFS II bestaat uit het leveren van
een bijdrage aan de opbouw en de versterking van het maatschappelijk
middenveld in het Zuiden als bouwsteen voor structurele armoedevermindering. Deze versterking kan middels een breed scala aan activiteiten
worden bereikt. Het staat aanvragers, zolang zij binnen de termen blijven
van het subsidiebeleidskader, vrij de thema’s te kiezen waarop zij willen
werken. Er is bij het MFS II, net als bij MFS I, weloverwogen niet gestuurd
op thema’s, maar op kwaliteit. Alle aanvragers moeten voldoen aan
minimale kwaliteitseisen op ieder van de toetsen.
Die toetsing is naar mijn mening zorgvuldig verlopen. Ik word in die
mening bevestigd door het rapport van de externe adviescommissie die,
onder leiding van de heer Wim Deetman, het beoordelingsproces aan een
onafhankelijk oordeel heeft onderworpen. De adviescommissie stelt «dat
de ambtelijke beoordeling zorgvuldig en grondig is geschied». De
commissie constateert tevens een hoge mate van consistentie tussen en
binnen de beoordelingen, én tussen de beoordelingen en achterliggende
(beleids)documenten. Ook is de beoordeling, voor zover de commissie
heeft kunnen constateren, objectief verlopen. Dit blijkt ook uit de
bevestiging door de adviescommissie van de uitkomsten van 42 van de 43
individuele individuele beoordelingsrapporten.
Het is inderdaad betreurenswaardig dat voorstellen van (allianties van)
organisaties die in het verleden hebben bewezen een belangrijke bijdrage
te kunnen leveren aan ontwikkelingssamenwerking niet door de selectie
zijn gekomen. Zoals ik u in mijn brief van 23 april uiteen heb gezet,
betekent dat gelukkig slechts bij hoge uitzondering dat een belangrijk
beleidsthema helemaal buiten de boot valt.
In de bezwaarprocedure krijgen de betrokken organisaties bovendien nog
uitgebreid de gelegenheid op de afwijzingsgronden in te gaan. Vanuit het
ministerie zal zorgvuldig naar de ingediende bezwaren worden gekeken.
Bij alle ingediende bezwaren zal echter dezelfde procedure worden
toegepast. Er is geen voorkeursbehandeling voor voorstellen die
thematisch aansluiten bij mijn beleidsprioriteiten
Het leeuwendeel van de opmerkingen van de Adviescommissie op de
door haar beoordeelde voorlopige uitkomst van het beoordelingsproces,
heb ik gebruikt om deze voorlopige beoordeling van aanvragen te
preciseren en waar nodig te corrigeren.
Op de u bekende definitieve uitkomst van de eerste fase van beoordeling
is slechts een beperkt aantal opmerkingen van de Adviescommissie nog
van toepassing. Op die opmerkingen ga ik hieronder specifieker in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

7

Alle fracties komen terug op de opmerkingen van de Externe Adviescommissie aangaande een «wellicht te strenge beoordeling» van de beknopte
voorsteltoets. In mijn brief van 23 april gaf ik al aan dat slechts 5 van de 43
aanvragen uitsluitend op een onvoldoende score bij de beknopte
voorsteltoets werden afgewezen. Ik acht dat niet een buitengewoon groot
percentage, en ik ben het dan ook niet eens met de gedachte dat deze
toets «te streng» is geweest, maar hier zal bij de bezwaren nader naar
gekeken worden.
De beknopte voorsteltoets heeft mij in staat gesteld slecht doordachte
voorstellen al in dit stadium af te wijzen. Alleen zo kan bewerkstelligd
worden dat uiteindelijk alleen de beste voorstellen een allocatie uit de
beschikbare 2,125 miljard euro krijgen.
Ik ben dan ook niet van mening dat de beknopte voorsteltoets buiten
beschouwing gelaten zou moeten worden. Dat zou ook onrechtvaardig
zijn ten opzichte van die aanvragers die wel een kwalitatief goed voorstel
hebben ingediend en die nu in de tweede fase beoordeeld zullen worden
op een uitgebreid programmavoorstel.
Meerdere fracties hebben gevraagd naar de tijdslijnen die voor in het
gelijk gestelde bezwaarden zullen gelden aangaande het indienen van een
uitgebreid voorstel voor de tweede fase van beoordeling. Ik garandeer dat
wanneer na een bezwaar- of beroepsprocedure blijkt dat aanvragers toch
hadden moeten worden doorgelaten naar fase 2, zij volledig de
gelegenheid krijgen een voorstel voor fase 2 in te dienen. Dit houdt in dat
zij, nadat hun bezwaar of beroep is gehonoreerd, binnen drie maanden
een uitgebreid voorstel mogen indienen. Ook hier streef ik naar een zo
snel mogelijke afhandeling.
Enkele fracties hebben gevraagd naar het inzetten van de zogenoemde
bandbreedte. Het subsidieplafond van € 425 miljoen per jaar kan worden
verhoogd met maximaal € 75 miljoen per jaar indien de kwaliteit van de
voorstellen hiertoe aanleiding geeft. Op dit specifieke moment in het
beoordelingsproces, waarin de definitieve voorstellen van de vooralsnog
20 allianties die door de eerste fase kwamen, nog niet eens binnen zijn,
vind ik het nog te vroeg om over de uiteindelijke kwaliteit van de
voorstellen een oordeel te vellen. Ik zal dus pas een besluit nemen nadat
de voorstellen in fase 2 zijn beoordeeld. Daarbij spelen budgettaire
overwegingen in de uiteindelijke afweging, zoals bij elke beleidsbeslissing
een rol.
Vragen per fractie
In antwoord op de vragen van de fractie van het CDA over het afvallen
van de aanvraag van de migrantenorganisaties kan ik u zeggen dat het
doel om migranten en migrantenorganisaties te betrekken bij het
ontwikkelingsbeleid onveranderd is. Het streven is dat migrantenorganisaties volwaardig partners worden in de uitvoering van ontwikkelingssamenwerking. De organisaties krijgen echter geen aparte status in mijn
beleid. Om migrantenorganisaties bij te staan bij de versterking van hun
deskundigheid zet ik in op capaciteitsopbouw. Een daartoe dienend
professionaliseringstraject is in maart 2010 afgerond. Aan dit traject
hebben 30 organisaties deelgenomen.
Op basis van de positieve resultaten inventariseer ik op dit moment hoe ik
een vervolg aan dit traject kan geven. Ideeën zijn om méér organisaties
deel te laten nemen en om een traject te ontwikkelen voor migrantenorganisaties die al op een hoger niveau werken, maar ook een steuntje in de
rug verdienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

8

De fractie van het CDA heeft ook gevraagd of ik het met deze fractie eens
ben dat effectiviteit voorop dient te staan en niet een ondergrens aan de
besteding per land, die voor kleine, gespecialiseerde organisaties nadelig
zou zijn.
In eerder overleg met de Kamer is uitgebreid stil gestaan bij de verplichte
ondergrenzen, en de redenen waarvoor deze in het kader van de MFS IIsubsidieregeling noodzakelijk worden geacht. Het is niet zo dat een
simpele keus tussen ondergrens of effectiviteit kan worden gemaakt. De
reden voor het hanteren van ondergrenzen voor bestedingen per land is
gelegen in de wens om een bepaalde mate van impact te bewerkstelligen
middels de voorziene interventies. Interventies die niet kunnen voldoen
aan de ondergrenzen passen niet binnen het MFS II. Deze ondergrenzen
bevorderen tevens de samenwerking en gaan versnippering tegen: vooral
organisaties die traditioneel op kleinere schaal opereren (bijvoorbeeld
vanwege de aard van hun thema) werden zo aangemoedigd om door
middel van samenwerking met anderen toch voor een MFS II-subsidie te
kwalificeren. De Tweede Kamer heeft al eerder gesproken over de kansen
van kleinere, meer gespecialiseerde organisaties om aan deze criteria te
voldoen. Op basis daarvan is de ondergrens van bestedingen per land per
jaar verlaagd van € 500.000 naar € 250.000 en later nog verder naar
€ 200.000 voor programma’s die niet gericht zijn op directe armoedebestrijding.
Dat organisaties die zich toeleggen op meer specialistische onderwerpen
geen kans hebben gehad mee te doen aan MFS II bestrijd ik dan ook. Een
goed deel van de organisaties die in de tweede fase van de beoordeling
een uitgebreid voorstel zullen indienen begeeft zich evenzeer op specialistische terreinen als sommige van de nu afgewezen aanvragers. Het stellen
van voorwaarden aan toekenning van een MFS II-subsidie mag niet
worden geïnterpreteerd als het uitsluiten van enige specifiek categorie
van organisaties.
De CDA-fractie vraagt voorts naar de redenen voor het afvallen van zes
aanvragen op drempelcriterium 2. Dit drempelcriterium vereist dat
«aanvrager(s) zich inzet(ten) voor structurele armoedebestrijding in
DAC-landen door ondersteuning van particuliere organisaties in deze
landen». Deze tekst gaat rechtstreeks terug op de overkoepelende MFS
II-doelstelling «het versterken van een divers en op de lokale situatie
toegesneden maatschappelijk middenveld» (zie «Beleidsregels en
Subsidieplafond Medefinancieringsstelsel II», Staatscourant van 31 juli
2009). Bij de meeste van de op dit drempelcriterium afgevallen aanvragen
was geen sprake van een daadwerkelijk zuidelijke partnerorganisatie, en
daardoor van een aantoonbare versterking van het maatschappelijk
middenveld in betrokken landen.
Gezien de bovengenoemde overkoepelende MFS II-doelstelling ligt het in
de rede dat de versterking van maatschappelijke organisaties in ontwikkelingslanden wordt bewerkstelligd door programma’s en activiteiten die
daadwerkelijk in deze landen worden uitgevoerd. In het subsidiebeleidskader van 31 juli 2009 is dan ook geen sprake van de subsidieerbaarheid
van «mondiale programma’s». Desalniettemin werd naar aanleiding van
verzoeken van maatschappelijke organisaties in het aanvraagstramien
voor MFS II de mogelijkheid niet uitgesloten dat mondiale programma’s
die een landenfocus ontberen voor een MFS II-subsidie in aanmerking
kunnen komen. Wanneer aangetoond wordt dat sprake is van een
werkelijk mondiaal programma (b.v. uitsluitend advocacy van algemene
aard) zijn de ondergrenzen die voor landenprogramma’s zijn vereist niet
van toepassing. De bewijslast werd middels de toelichting in het
aanvraagstramien bij de aanvrager(s) gelegd. In het beoordelingsproces is
gebleken dat in meerdere gevallen deze onderbouwing niet, of niet
overtuigend werd geleverd. Zo bleken bijvoorbeeld voorgestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

9

programma’s wel aan een land of regio toe te rekenen waarbij niet
voldaan werd aan de gestelde ondergrenzen. Als gevolg daarvan zijn
betrokken aanvragen op basis van drempelcriterium 10 afgewezen.
Op de vraag naar het aantal ingediende bezwaren kan ik de CDA-fractie
meedelen dat 20 van de 23 afgewezen aanvragers bezwaar hebben
gemaakt bij het ministerie. Inmiddels is gestart met hoorzittingen waarbij
ze de kans krijgen hun bezwaar toe te lichten. De eerste twee hoorzittingen hebben plaatsgehad op 17 en 20 mei en drie anderen staan
inmiddels gepland. In overleg met de bezwaarmaker wordt een datum
voor een hoorzitting gepland; dit gebeurt op volgorde van binnenkomst
van de bezwaarschriften en is afhankelijk van de beschikbaarheid van een
hoorcommissie. Een inschatting van het moment waarop besluiten op de
bezwaren kunnen worden genomen valt niet te geven. Dit zal per geval
beoordeeld moeten worden. Het ministerie streeft er uiteraard naar de
bezwaarprocedure zo snel mogelijk af te wikkelen.
De fractie van de PvdA vraagt waarom ik de verslagen van de bijeenkomsten van de Externe Adviescommissie niet met mijn brief van 23 april
heb meegezonden. Nadat de commissie op mijn verzoek zelf haar
bevindingen had samengevat, ging ik er inderdaad van uit dat deze
Algemene Opmerkingen voor de fracties voldoende inzicht zouden bieden
in de overwegingen van de commissie. Toen dat niet zo bleek te zijn, heb
ik u op 17 mei alsnog de bijbehorende deelverslagen toegezonden.
Daarbij teken ik aan dat de twee verslagen die ik als bijlage bij de brief aan
Partos openbaar maakte van annexen zijn ontdaan, om te voorkomen dat
de belangen van individuele aanvragers worden geschaad.
Anders dan de PvdA-fractie stelt, is tijdens het AO met de Kamer van
20 mei 2009 en het daarop volgende VAO van 18 juni 2009 geen
toezegging gedaan dat thema’s in de beoordeling zouden worden
meegewogen. Dat neemt niet weg dat er bij de beoordeling van de
voorsteltoets 2 punten (van de in totaal 25 punten) konden worden
toegekend aan organisaties die een voorstel indienden gericht op de
beleidsintensiveringen: Groei en gelijke verdeling, gelijke rechten en
kansen voor vrouwen, veiligheid en ontwikkeling, en duurzaamheid,
klimaat en energie. Zo is ook uitvoering gegeven aan de motie nr. 4 van
het Lid Peters van 18 juni 2009 (kamerstuk 31 933), waarin wordt verzocht
om een meer prominente plaats voor klimaat in het nieuwe MFS.
De PvdA-fractie vraagt voorts om een overzicht van de (meerjaren)
bestedingen via het multilaterale kanaal voor de thema’s die buiten het
MFS (dreigen te) vallen. Zoals in mijn brief van 23 april al toegelicht,
vallen uiteindelijk alleen de thema’s landbouw, livelihoods & ecosystems
en energie buiten het MFS II, ook omdat er op deze thema’s weinig
aanvragen waren. De multilaterale bestedingen op deze thema’s
bedroegen in 2009 € 86 miljoen.
In antwoord op vragen van de fractie van de SP over de openbaarheid van
indicatoren hecht ik er aan nog eens te benadrukken dat deze een intern
hulpmiddel zijn voor beoordelaars en beogen zeker te stellen dat het werk
van beoordelaars onderling consistent blijft. Een intern instrument ter
vergroting van de consistentie onder beoordelaars is dan ook naar mijn
mening echt iets anders dan een criterium waaraan een MFS II-aanvrager
dient te voldoen. Deze indicatoren zijn voorafgaand aan het beoordelingsproces niet openbaar gemaakt, hetgeen bij tenderprocedures ook niet
gebruikelijk is. Overigens is de lijst met de gebruikte indicatoren eind
maart aan alle betrokken organisaties toegezonden, tegelijkertijd met het
beoordelingsformulier en de beschikkingsbrief. Ik stuur de lijst met
indicatoren als bijlage mee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

10

De fractie van de VVD vraagt aandacht voor de opmerking van de externe
adviescommissie dat Zuidelijke maatschappelijke organisaties niet zelf
een aanvraag voor MFS II kunnen indienen. Ik wijs er op dat ik me hierbij
heb gehouden aan de wens van de Tweede Kamer alleen Nederlandse
rechtspersonen in aanmerking te laten komen voor subsidieverlening.
Hieraan liggen ook beheersmatige overwegingen ten grondslag, zowel in
de aanvraagprocedure als bij controle op de verantwoording. Zuidelijke
organisaties kunnen bij het MFS II wel de rol van samenwerkingspartner
vervullen. Ook kunnen Zuidelijke organisaties rechtstreeks financiering
krijgen via Nederlandse ambassades ter plaatse (directe financiering).
De fractie van de VVD vraagt ook naar de weging van de kwaliteit van de
financiële administratie en administratieve verantwoording. Ik ben van
mening dat de organisatietoets, die geheel en al op deze categorie van
criteria is gericht, die kwaliteit voldoende heeft meegewogen.
Tenslotte wijst de fractie van de VVD op de aanbeveling van de commissie
om alle overwegingen die een rol hebben gespeeld bij de beoordeling van
de diverse aanvragen en alle bijbehorende documenten en rapportages
openbaar te maken. Ik heb die aanbeveling overgenomen. Nog niet
openbaar zijn slechts de individuele beoordelingsrapporten waarvan de
inhoud de nog lopende tenderprocedure zou kunnen doorkruisen.
Met dat al kan ik de constatering van de VVD-fractie dat afstand genomen
dient te worden van de wijze waarop de ambtelijke beoordeling heeft
plaats gevonden niet delen, en zal ik aan het verzoek de beoordeling over
te doen niet voldoen.
De fractie van D66, tenslotte, vraagt, net als andere fracties, naar de
toekomst van de financiering van HIV/AIDS-bestrijding.
Zoals ik in mijn brief van 23 april al meldde is met de afwijzing van het
consortium de HIV/AIDS-bestrijding niet uit het MFS verdwenen. Ook
organisaties die zich wel voor fase II kwalificeerden zijn op dit terrein
actief. Het grootste deel van de Nederlandse HIV/Aids financiering loopt
niet via het MFS, maar via UNAIDS en het Global Fund (GFATM). UNAIDS
is een belangrijke organisatie voor internationale bewustwording en het
ondersteunen van beleidsontwikkeling op landenniveau. Ongeveer 60%
van de financiering van het GFATM gaat naar aidsbestrijding. Daarnaast
wordt in de partnerlanden met name via steun aan de gezondheidssector
bijgedragen aan aidsbestrijding en in een aantal landen aan social
protection. In Zuidelijk Afrika steunt Nederland een regionaal programma
dat zich met name richt op social marketing van condooms, onderzoek en
directe dienstverlening in het kader van aidsbestrijding.
Dit alles neemt niet weg dat ik, net als de desbetreffende fracties,
teleurgesteld ben dat de subsidieaanvraag van het International HIV/Aids
Consortium niet kon worden gehonoreerd. Ik ben op de hoogte van de
uitstekende reputatie van Nederlandse aidsbestrijdingsorganisaties bij
organisaties als UNAIDS en het Global Fund en onderschrijf ook de
waardering die de WRR uitspreekt voor het Nederlandse aidsbeleid.
Het door het consortium ingediende voorstel was echter van onvoldoende
kwaliteit en moest daarom helaas worden afgewezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 933, nr. 14

11