2013D40038

LIJST VAN VRAGEN
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de brief d.d. 17 september 2013 met
daarin de Nota In het belang van Nederland (Kamerstuk 33 763, nr. 1).
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
Van Leiden

nds-tk-2013D40038

1

Nr.
1

2
3
4

5
6

7

8

9

10

11
12

13

14

15

16

17

Vraag
Wat was en is uw inzet, aangezien u diverse malen in de media
heeft aangegeven «strijdbaar» te zijn en te «knokken» voor
Defensie?
Acht u verdere bezuinigingen op Defensie onverantwoord?
Waarom wel/niet?
Bent u bereid zich uit te spreken tegen verdere bezuinigingen op
Defensie in deze kabinetsperiode?
Klopt het dat mogelijke extra taakstellingen, zelfs bescheiden in
omvang, vrijwel geheel ten koste zullen gaan van de operationele
capaciteiten, omdat al het overtollig vet van de botten gesneden is
bij Defensie?
Blijft u nog steeds volhouden dat dit kabinet niet extra bezuinigt op
Defensie?
Hoe verhoudt uw uitspraak «er wordt niet bezuinigd op de troepen»
zich tot het opheffen van het 45e pantserinfanteriebataljon, een
marinierscompagnie, de afstoting van het Joint Support Ship (JSS)
en het verminderen van het aantal operationele F-16»s met zes
toestellen? Moet uw mislukte ambitie gezien worden als een
gebroken belofte?
Wat is het percentage van het BNP dat Nederland in 2014 aan
Defensie uit zal geven? Hoe ontwikkelt deze verhouding zich in de
komende kabinetsperiode?
Welke positie neemt Nederland binnen de NAVO in als het gaat om
defensie-uitgaven als percentage van het BNP? Zal deze positie in
de komende kabinetsperiode, gezien de bezuinigingen, verder
verslechteren?
Hoeveel procent van het BBP besteed Nederland nu aan haar
defensiebudget? Hoeveel verschilt zij hierin van de NAVO afspraken
hierover?
Welke gevolgen hebben de nieuwe bezuinigingen op Defensie op
de reputatie en de invloed van Nederland bij de NAVO en de EU?
Wordt Nederland inmiddels gezien als een freerider?
Waarom bent u in de nota niet ingegaan op sourcing? Zijn er
volgens u daarmee geen besparingen te realiseren?
Op welke wijze bent u bereid eventuele middelen, als gevolg van
mogelijke compensatie voor de Wet uniformering loonbegrip
(WUL), door de Minister-President omschreven als «graat in de
keel», buiten de defensiebegroting om aan te wenden?
Hoe groot is het risico dat de prijsbijstelling 2014 het volgend
begrotingsjaar niet toegekend wordt? Welke gevolgen zal zo’n
nieuwe taakstelling hebben voor Defensie?
Deelt u de mening van prof. dr. R. de Wijk in het rondetafelgesprek
in de Tweede Kamer op 2 oktober jl., dat het niet toekennen van de
prijsbijstelling een «sluipmoordenaar» is voor de Defensiebegroting? Klopt het dat het Ministerie van Defensie en het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu hierdoor, als departementen met veel
investeringen in vergelijking met andere departementen, buitensporig geraakt worden?
Toen Nederland in Uruzgan actief was, behoorde Nederland tot de
top 5 van de troepenleverende landen van de NAVO. Hoe staat
Nederland nu op die ranglijst?
Waarom ontbreekt een financiële onderbouwing van de specifieke
besparingsmaatregelen in uw nota? Hoe kan de Kamer haar
controlerende taak waarmaken als niet inzichtelijk is wat deze
maatregelen kosten en opbrengen?
Waarom ontbreekt een totaaloverzicht van de specifieke besparingsmaatregelen, zoals dit wel gevoegd was bij de Beleidsbrief
2011 (32 733, nr. 1), waarin de besparingen uiteengezet zijn,
alsmede de aanpassingen in het investeringsplan?

2

Nr.
18

19

20

21

22
23
24

25

26

27
28
29

30

31

32

33

34

35
36

Vraag
Klopt het dat naast de operationele eenheden ook ondersteunende
diensten, die een directe relatie hebben met die eenheden, geraakt
worden, zoals onderhoudseenheden, geneeskundige eenheden,
facilitaire diensten, opleidingen? Welke gevolgen heeft dit voor de
inzetbaarheid?
Herkent u zich in de door de vakbonden geadresseerde personeelstekorten, achterblijvende instroom, tekorten aan materiële
uitrusting en reservedelen en opleidingen die onder druk staan?
Wat gaat u hieraan doen?
Dreigt het risico van een boeggolfeffect, nu door de lage investeringsquote en de aanschaf van de F-35 veel materieelprojecten
vertraagd worden? Heeft het langer aanhouden van verouderd
materieel bovendien niet het risico van hogere exploitatiekosten?
Wanneer en over welke zaken is er contact geweest met België dan
wel Duitsland in het kader van het opstellen van de nota en de
voorgenomen bezuinigingen?
Is er contact geweest met de instituten Clingendael en HCSS tijdens
het opstellen van de nota?
Op welke momenten en op welke wijze is er input gevraagd vanuit
de vakbonden bij het opstellen van de nota?
Op welke wijze hebben onze verplichtingen in NAVO verband
meegespeeld bij het maken van de keuzes bij de invulling van de
nota?
Zijn er contacten op ambtelijk of ministerieel niveau geweest met
het bedrijfsleven om mogelijkheden voor verdere besparingen te
bespreken in het kader van het opstellen van de nota?
Zijn versoberingen in de primaire of secundaire arbeidsvoorwaarden van militairen of defensieambtenaren overwogen als mogelijke
invulling van de bezuinigingsopdracht?
Kunt u per provincie toelichten hoeveel banen er verloren gaan als
gevolg van de in deze nota gemaakte keuzes?
Kunt u toelichten hoe de investeringsquote bij de nu voorgenomen
keuzes zich als percentage ontwikkelt tussen nu en 2020?
Zijn er besparingsopties samenhangend met een snellere of
verdergaande outsourcing onderzocht in het kader van deze
toekomstnota? Zo ja, kunt u toelichten welke?
In hoeverre is er sprake van redundantie tussen de staven van de
krijgsmachtdelen onderling en de Defensiestaf? Wordt ook
overwogen om de staven van het Operationeel Commando op te
heffen? Hoeveel zou dat opleveren?
Kunt u een overzicht geven van de verwachte opbrengsten van
groot materieel dat verkocht moet worden, uitgesplitst in JSS,
Lynx, CV-90, F-16, etc. en inclusief het materieel van de vorige
bezuinigingsronde dat nog verkocht moet worden? Kunt u daarbij
specifiek de opbrengsten met betrekking tot de CV-90 en het JSS
afzetten tegen de verwervingskosten?
Hoe ziet u het vierslagmodel zoals dat in het rapport Verkenningen
(31 243, nr. 16) geadviseerd is? Hoe denkt u daar inhoud aan te
kunnen geven?
Hoeveel landen geven meer uit aan Defensie als de EU als geheel
en hoeveel landen geven meer aan Defensie uit dan Nederland,
aangezien u stelt dat in tegenstelling tot de rest van de wereld,
Europa minder uitgeeft aan Defensie?
Wat is de maximale tijdsspanne waarbinnen capaciteiten moeten
kunnen worden aangepast aan snel veranderende (operationele)
omstandigheden?
Is er ook specifieke aandacht voor de offensieve mogelijkheden van
cyber?
Hoe definieert u «Diplomacy» in de 3D-benadering?

3

Nr.
37
38

39
40

41

42

43
44

45
46

47

48

49
50

51
54
56

Vraag
Is het bedrijfsleven betrokken bij operaties? Zo ja, bij welke
operaties en op welke manier?
Wordt onder «internationale samenwerking» ook verstaan
samenwerking tussen inlichtingendiensten? Zo ja, met welke
diensten wordt samengewerkt en waaruit bestaat die samenwerking?
Hoeveel procent van de Defensieuitgaven van de NAVO wordt
binnen de EU uitgegeven en welk deel wordt door de VS betaald?
Worden met «waarnemingssystemen» drones bedoeld? Zo ja,
worden er nog steeds drones van de Nederlandse krijgsmacht
ingezet in het binnenland ten behoeve van justitie of plaatselijke
autoriteiten? Zo ja, bent u van plan om zulke samenwerking voort
te zetten?
Wordt de militaire cyber capaciteit op enigerlei wijze civiel
gebruikt? Wordt er op enige wijze samengewerkt met civiele
digitale opsporingsinstanties? Zo ja, met welke?
Wat is de termijn waarop Defensie in samenwerking met VNO-NCW
een plan heeft om te bekijken hoe zij voldoende gekwalificeerd
personeel (in dezen met een technische, medische danwel
ICT-achtergrond) kan werven en behouden?
Wat kunnen redenen zijn om wel deel te nemen aan ontwikkelingstrajecten en wanneer is er sprake van een «uitzonderingsgeval»?
Op welke termijn vindt een eerste evaluatie plaats over het gesloten
convenant met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de MBO-opleiding Veiligheid en Vakmanschap (VeVa)?
Kunt u een lijst geven van alle activiteiten die zijn uitbesteed aan
het bedrijfsleven, inclusief de namen van de betrokken bedrijven?
Herkent u zich in de door de industrie geuite zorgen dat het aandeel
van Defensie in de gouden driehoek van overheid, industrie en
kennisinstellingen onder druk staat, door diverse kortingen op de
Defensie Materieel Organisatie (DMO)? Kunt u hier nader op
ingaan? Wat zijn de risico’s van deze kortingen voor de kennisbasis
van Defensie?
Maakt u zich ook zorgen over de aantasting van de kennisbasis van
Defensie, bijvoorbeeld bij de DMO, die ook benodigd is om de
Defensie Industrie Strategie (DIS) tot een succes te maken?
Klopt het dat de verwervingsorganisatie bij Defensie kampt met een
gebrek aan personele capaciteit en daardoor het budget voor
investeringen niet volledig besteed kan worden? Zo ja, welke
maatregelen gaat u nemen?
Is de huidige krijgsmacht inzetbaar op «alle gevechtsniveaus en
voor alle strategische functies»?
Wat zijn praktische voorbeelden van een actiever reservistenbeleid
in de ons omringende landen die onderdeel gaan uitmaken van
overleg tussen Defensie, bonden en werkgevers?
Hoe is de afweging tot stand gekomen wat precies basiscapaciteiten zijn en wat niet?
Wat valt er volgens u precies onder de basiscapaciteit qua
materieel en personeel en waar is dit op gebaseerd?
Wat is de precieze verhouding tussen basis en niche capaciteiten
van de Nederlandse krijgsmacht? Zijn de tweede een cruciale
voorwaarde voor het functioneren van de eerste, zoals betoogd
door De Wijk van het HCSS?

4

Nr.
52

53
55
57

58
59
60

61

62

63

64
65
66
67

68

69

70

71

Vraag
U stelt dat militairen elkaar onder alle omstandigheden blindelings
moeten kunnen vinden, ook als ze onderdeel zijn van grotere
internationale samenwerkingsverbanden. Heeft u naast de
mogelijke voordelen van internationale samenwerking, ook oog
voor de potentiële risico’s, zoals vuur op de eigen troepen bij het
mengen van gevechtseenheden van verschillende nationaliteiten
beneden het bataljonsniveau?
Hoeveel procent van de Defensiemedewerkers krijgt een vervroegd
pensioen?
Kan Nederland met de aankoop van 37 F-35-toestellen voldoen aan
de afspraken die in NAVO-verband zijn gemaakt?
Klopt hetgeen de GOV/MHB stelt, dat de koopkracht van defensiemedewerkers sinds 2009 bijna twee maal zoveel gedaald is als dat
van de gemiddelde Nederlander? Herkent u zich in deze berekening? Hoe verhoudt zich dat tot uw stelling dat «bij de capaciteiten
die Defensie nodig heeft voor de operationele taakuitvoering, een
reële beloning en een modern arbeidsvoorwaardenpakket horen?
Wat doet dit met het personeel en de aantrekkingskracht van
Defensie als werkgever?
Kunt u een lijst geven van de «militaire tekortkomingen» van de
NAVO en de EU?
Zijn bij de exploitatiekosten van de F-35 ook de gas-kosten
meegenomen?
Op welke wijze verhouden zich de zes missies typen uit de
kandidatenvergelijking opvolging F-16 zich met de verschillende
typen missies uit het afwegingskader?
Welke van de zes missietypen uit de kandidatenvergelijking F-16
zijn voor de inzet van de Nederlandse krijgsmacht, in het bijzonder
de luchtmacht, van doorslaggevend belang?
Welke van de zes missietypen uit de kandidatenvergelijking F-16
vallen onder de specifieke basiscapaciteiten van de krijgsmacht en
in het bijzonder van de luchtmacht?
Welke van de zes missietypen uit de kandidatenvergelijking
vervanging F-16 vallen onder de nichecapaciteiten van de krijgsmacht en in het bijzonder van de luchtmacht?
Om welke «NAVO analyses» gaat het bij de Nederlandse keuze voor
de F-35? Kan de Kamer daar inzage in krijgen?
Kunt u uitleggen waarom en wanneer opdracht gegeven is voor het
Ernst & Young onderzoek?
Kunt u de onderzoeksopdracht voor het Ernst & Young rapport aan
de Kamer sturen?
Wat is de invloed van de op 2 april 2013 verschenen rapportage van
Ernst & Young geweest op het besluitvormingstraject welke heeft
geleid tot de in de nota gemaakte keuzes?
Hoe verhouden de toezeggingen gedaan tijdens het AO van 25 april
2013, waarbij in het bijzonder is aangegeven dat er niet alleen
openbare bronnen gebruikt zouden worden bij de kandidatenvergelijking ten behoeve van de vervanging F-16, zich tot de rapportage
van Ernst & Young waarvan de verschijningsdatum eerder die
maand, namelijk op 2 april 2013 ligt?
Welke kosten zijn in totaal gemoeid geweest met de op 2 april 2013
verschenen rapportage van Ernst & Young «Onderzoek Kandidatenvergelijking Vervanging F-16» en onder welke post vallen deze
kosten?
Kunt u toelichten waarom het gebruik van de twee meest populaire
zoekmachines voldoet aan de kwaliteitseisen van wetenschappelijk
onderzoek?
Hebben de kwaliteitseisen van wetenschappelijk onderzoek alleen
betrekking op de door de onderzoekers gebruikte (zoek-)methodiek?

5

Nr.
72

73

74

75

76

77
78
79
80
81

82

83
84

85

86

87

88

89
90

Vraag
Heeft er, zoals gebruikelijk in geval van wetenschappelijk onderzoek, een zogenaamde collegiale toetsing plaatsgevonden over de
uiteindelijke rapportage van Ernst & Young? Zo ja, door wie is dat
uitgevoerd?
Heeft Ernst & Young ten behoeve van het onderzoek voor het
rapport gebruik kunnen maken van de vertrouwelijke rapporten uit
de periode 2001 tot en met 2008?
Heeft Ernst & Young ten behoeve van het onderzoek voor het
rapport inzicht kunnen krijgen in de vertrouwelijke hoofdstukken 4
en 9 van het eindrapport Actualisering Vervanging F-16, dat bij de
nota is gevoegd?
Is er contact geweest met de Belgen over het tijdspad voor de
besluitvorming over de vervanging van de F-16 in Nederland en
België?
Is richting de Amerikaanse overheid of de producent formeel of
informeel aangegeven dat het planningsaantal F-35 toestellen naar
beneden zal worden bijgesteld naar 37 toestellen?
Hoe vaak is de ministeriële commissie bijeen gekomen om te
spreken over de vervanging van de F-16?
Op welke momenten is de ministeriële commissie bijeen gekomen
om te spreken over de vervanging van de F-16 en de nota?
Welke kleine missies kan de krijgsmacht feitelijk nog uitvoeren?
Welke missietypen komen in aanmerking voor één grotere operatie
van de luchtmacht?
Kunt u een overzicht geven van de operationele overwegingen die
ten grondslag liggen aan de keuze voor de F-35 als opvolger van de
F-16?
Kunt u een overzicht geven van de opties die de F-35 in militair en
operationeel perspectief kan bieden? Kunt u daarbij toelichten
welke opties van doorslaggevend belang zijn?
Welke missietypen zijn van doorslaggevend belang voor de
uiteindelijke aanschaf van de F-35?
Kunt u de volgorde van belangrijkheid voor de Nederlandse
luchtmacht van de zes missietypen uit de kandidatenvergelijking
ten behoeve van de vervanging F-16 aangeven?
Kunt u toelichten wat de gevolgen zijn indien de F-35 niet of in
mindere mate dan verwacht aan een of meerdere van de zes
missietypen uit de kandidatenvergelijking kan voldoen? Heeft u
deze gevolgen gedeeld met respectievelijk Lockheed Martin, JPO
en het Pentagon?
Welke mogelijkheden resteren er voor Nederland indien de F-35
niet of in mindere mate dan verwacht aan de zes missietypen uit de
kandidatenvergelijking kan voldoen?
Op welke wijze zal de Kamer geïnformeerd worden over de
ontwikkeling die vanaf nu tot 2015 zullen plaatsvinden met
betrekking tot de eisen die gesteld worden aan de vervanger van de
F-16, waaronder de missietypen, geluid en betaalbaarheid zowel in
aanschaf als exploitatie?
Op welke wijze zal de Kamer betrokken worden bij de verdere
besluitvorming vanaf heden tot 2015 met betrekking tot de
ontwikkelingen, in het bijzonder op het gebied van de missietypen,
het geluid en de betaalbaarheid zowel in aanschaf als exploitatiekosten van de F-35, alvorens tot definitieve aanschaf zal worden
overgegaan?
Wat is het gevolg voor de verdere besluitvorming wanneer blijkt
dat een van de zes missietypen niet uitgevoerd kan worden?
Wat is het gevolg voor de verdere besluitvorming wanneer blijkt
dat twee van de zes missietypen niet uitgevoerd kunnen worden?

6

Nr.
91
92
93
94
95
96

97
98
99
100

101

102

103

104
105

106

107

108
109

110
111

Vraag
Wat is het gevolg voor de verdere besluitvorming wanneer blijkt
dat drie van de zes missietypen niet uitgevoerd kunnen worden?
Wat is het gevolg voor de verdere besluitvorming wanneer blijkt
dat vier van de zes missietypen niet uitgevoerd kunnen worden?
Wat is het gevolg voor de verdere besluitvorming wanneer blijkt
dat vijf van de zes missietypen niet uitgevoerd kunnen worden?
Wat is het gevolg voor de verdere besluitvorming wanneer blijkt
dat geen van de zes missietypen uitgevoerd kunnen worden?
Wanneer in 2015 is het (uiterste) bestelmoment van de F-35?
Kunt u toelichten wat de gevolgen zijn indien de F-35 niet of in
mindere mate dan verwacht aan de zes missietypen uit de
kandidatenvergelijking kan voldoen? Heeft u deze gevolgen
gedeeld met respectievelijk Lockheed Martin, JSF Program Office
(JPO) en het Pentagon?
Welke definitie van de term «investeringskosten» hanteert u?
Welke definitie van de term «exploitatiebudget» hanteert u?
Hoeveel schat u in aan verhuiskosten kwijt te zijn in verband met
het sluiten van de kazernes in Assen en Rotterdam?
Kunt u per onderdeel toelichten wat de beoogde exploitatiewinst is
van de voorgenomen vastgoedmaatregelen binnen de nota en het
herbelegginsplan?
Welke alternatieven voor de nu aangekondigde bezuinigingen op
de luchtmacht zijn serieus overwogen maar uiteindelijk niet
gekozen?
Hoe verhoudt de Kamerbreed aangenomen motie De Vries c.s.
(Kamerstuk 31 490, nr. 126), waarin de regering verzocht wordt
ervoor te zorgen dat de provincies Friesland, Drenthe, Limburg en
Zeeland per saldo niet meer dan gemiddeld werkgelegenheid
verliezen bij de nieuwe bezuinigingsoperatie, tot uw voorgenomen
sluiting van de JWF kazerne in Assen en de reducties op de
vliegbasis Leeuwarden?
Waarom is bij het project vervanging F-16 een taakstellend budget
centraal gesteld, en kennelijk niet de operationele behoeftestelling?
Is dit gebruikelijk is bij materieelprojecten?
Waarom kiest u niet voor een «batch-benadering» bij de aanschaf
van de F-35?
Wordt bij de keuze voor het aantal van 37 F-35»s in relatie tot het
ambitieniveau rekening gehouden met vredes- en gevechtsverliezen? Waarom wel/niet?
Hoe groot is de kans op vredesverliezen bij de F-35, gezien de
ervaringen met de F-16? Moet u als gevolg daarvan zo’n verlies
compenseren vanuit de eigen begroting?
Welke mogelijkheden zijn bij er de aanschaf van de F-35 door
verdergaande samenwerking met andere landen te behalen om
daardoor te komen tot kostenreductie en daarmee de aanschaf van
meer vliegtuigen mogelijk te maken, door het omlaag brengen de
operationele kosten?
Wat is het nut van gastvliegers op de F-35?
Klopt het dat de Noorse industrie inmiddels een kleine voorsprong
heeft boven de Nederlandse, als het gaat om industriële participatie
in het F-35-project, in het bijzonder de onderhoudsfase? Heeft dit
iets te maken met het feit dat Noorwegen al eerder duidelijk voor
de F-35 gekozen heeft en een groter aantal toestellen heeft gekocht
dan Nederland van plan is te doen?
Welke andere analyses naast die van de NAVO schragen de
Nederlandse keuze voor de F-35?
Kunt u toelichten waarom het van realiteitszin getuigt om een
toestel dat zich nog in de ontwikkelfase bevindt te bestempelen tot
het beste toestel?

7

Nr.
112

113
114

115
116
117

118

119

120

121

122
123

124

125

126

127

128

Vraag
Wat is op dit moment de stand van zaken met betrekking tot
samenwerking op het gebied van de Quick Reaction Alert (QRA)
met België?
Wat is het tijdspad voor de samenwerking op het gebied van de
QRA met België?
Kunt u toelichten waarom de mogelijkheden om de vaardigheden
van vliegers ná hun operationele periode op peil te houden met de
introductie van de F-35 tot een minimum zullen afnemen?
Hoe ziet de beoogde bedrijfsvoering van de luchtmacht er uit?
In hoeverre zijn de vredesverliezen van jachtvliegtuigen binnen het
huidig gereserveerde budget meegenomen?
Wat als er binnen het afgebakende financiële kader onvoldoende
ruimte blijkt te bestaan om over te gaan tot de aanschaf van het
beoogde aantal toestellen?
Wat als er binnen het afgebakende financiële kader onvoldoende
ruimte blijkt te bestaan voor de exploitatiekosten van het beoogde
aantal toestellen?
In hoeverre vereist samenwerking met België op het gebied van de
QRA een aanpassing van de Grondwet of de grondwettelijke taken?
Op welke wijze zal de Kamer hierbij betrokken worden?
In hoeverre is de samenwerking met België op het gebied van de
QRA afhankelijk van het type jachtvliegtuig dat België hiervoor zal
gaan gebruiken?
Is het noodzakelijk dat de beide landen bij de samenwerking op het
gebied van de QRA beschikken over hetzelfde type jachtvliegtuig?
Zo ja, wat is de huidige stand van zaken in België met betrekking tot
de aanschaf van de F-35? Zo nee, waarom niet?
Waarop is de 10% risicoreservering in het investerings- en
exploitatiebudget bij de F-35 gebaseerd?
Kunt u per afzonderlijk aspect toelichten wat valt onder «grote
veranderingen» die zich voor kunnen doen in aspecten product, tijd
of geld?
Welke missietypen zijn noodzakelijk voor de ondersteuning van
Nederlandse grondtroepen zoals eerder in Uruzgan en nu in
Kunduz?
Op welke wijze bent u geïnformeerd over de uitkomsten van de
final EIS (september 2013) van de Amerikaanse vliegbasis
Burlington-Vermont, waaruit blijkt dat de F-35 bij de start 21 decibel
en bij de landing 22 decibel meer geluid maakt dan de F-16? Welke
gevolgen heeft dit voor het sinds maart 2009 gehanteerde
geluidniveau van 3–6 decibel meer?
Welke aanvullende onderzoeken zullen verricht worden naar het
geluidsniveau van de F-35? Gaat u de consequenties voor de
geluidscontouren op basis van de cijfers van final EIS laten
berekenen?
Is er op dit moment concrete aanleiding tot een aanvullend en
gericht vervolgonderzoek naar de geluidsoverlast? Zo nee, wanneer
is die concrete aanleiding voor u wel bereikt?
Zullen er geluidscontrole metingen worden gehouden om te
beoordelen of de vereiste geveldemping bij geïsoleerde woningen
wel voldoende is bij het hogere piekniveau van de F-35? Bent u
bereid om de noodzaak tot aanvullende geluidsisolatie rondom
vliegbases Volkel en Leeuwarden te onderzoeken, wanneer mocht
blijken dat dit niet het geval is (waarbij het dus niet gaat om een
andere normering, zoals in de brief van 1 oktober 2013 aan de
omwonenden van de jachtvliegbases is gemeld)?

8

Nr.
129

130

131

132
133
134

135

136
137

138

139
140

141
142

143

144

145

Vraag
Hoe ziet de verdeling van het aantal toestellen over de basis
Leeuwarden en Volkel eruit? Hoeveel toestellen zullen op de Main
Operating Base gestationeerd worden en hoeveel toestellen zullen
op de Deployed Operation Base gestationeerd worden?
Kunt u toelichten wat de minimaal noodzakelijke functionaliteiten
zullen zijn voor de vliegbasis Leeuwarden wanneer de status van
Main Operating Base per 2015 verandert in Deployed Operating
Base? Kunt u tevens toelichten welke gevolgen dit heeft voor de
werkgelegenheid?
Klopt het dat bij de verandering van de vliegbasis Leeuwarden van
Main Operating Base naar Deployed Operating Base sprake is van
verplaatsing van kader-, staf en onderhoudswerkzaamheden naar
Volkel? Welke daadwerkelijke besparing levert dit op?
Welke besparingen beoogt u met de concentratie van de overhead
op vliegbasis Volkel?
Welke besparingen beoogt u met de geplande verdeling van het de
toestellen over de twee bases?
Zullen er met de status van vliegbasis Leeuwarden als Deployed
Operating Base nog internationale oefeningen gehouden kunnen
worden? Zo nee, hoe verhoudt zich dat tot uw ambities ten aanzien
van internationale samenwerking?
Hoe effectief is de «bondgenootschappelijke verdediging» tegen
ballistische raketten? Welke percentage van de proef onderscheppingen is mislukt?
Wordt er onderhandeld met partnerlanden over de ontwikkeling
van nieuwe onderzeeboten? Zo ja, met welke landen?
Wat wordt precies verstaan onder het «dempen» van de vraag naar
helikoptercapaciteit? Kunt u de mate van demping kwantitatief
toelichten per jaar?
Klopt het dat door het afstoten van Nieuw-Milligen een gloednieuw
luchtverkeerssysteem de facto direct na opleveren wordt afgeschreven? Wat is hierin geïnvesteerd en wat is de verliespost voor
Defensie?
Per wanneer denkt u de marinierskazerne in Doorn te sluiten?
Is de optie om de KMS in Weert te laten en één bataljon van de
mariniers naar Ermelo te verhuizen, waar plaats komt omdat het
45e pantserinfanteriebataljon daar verdwijnt, ooit onderzocht? Zo
ja, wat is hierbij de uitkomst geweest?
Welke alternatieven voor de nu aangekondigde bezuinigingen op
de marine zijn serieus overwogen maar uiteindelijk niet gekozen?
Klopt het dat investeringen in zowel nieuwe fregatten, als mijnenbestrijdingsvaartuigen en onderzeeboten vertragen? Herkent u zich
in de zorgen van de marinescheepsbouw dat er een gat valt in de
opbouw van kennis en innovatie en dat de Nederlandse maritieme
industrie en onderzoeksinstellingen achter raken ten opzichte van
de hevige buitenlandse concurrentie?
Heeft het «onderbrengen» van de luchtmobiele brigade gevolgen
voor de politieke besluitvorming over de inzet van de brigade? Zo
ja, welke?
Is de inschatting dat u verlies gaat lijden op de verkoop van het
Joint Support Ship (JSS) en de aankoop van een kleiner schip? Zo
ja, welk bedrag is hiermee gemoeid? Is overwogen het JSS
eventueel gezamenlijk met een bondgenoot aan te schaffen en te
exploiteren?
In hoeverre kan het JSS internationaal aangeboden worden voor
strategisch zeetransport van tanks en ander zwaar materieel?
Kunnen daarmee inkomsten gegenereerd worden die bijdragen aan
het beperken van de exploitatiekosten van het JSS?

9

Nr.
146

147
148
149

150

151

152

153

154

155
156

157

158
159
160

161

162

Vraag
Behoort internationale samenwerking van het JSS tot de mogelijkheden, bijvoorbeeld door medefinanciering en exploitatie? Zo ja,
welke? Bent u bereid deze te onderzoeken?
Is er interesse vanuit het buitenland voor aankoop van het JSS? Zo
ja, is men bereid de nieuwbouwprijs te betalen?
Wat zijn de exploitatiekosten op jaarbasis van het JSS en wat als
het JSS met een kernbemanning wordt gevaren?
Klopt het dat voor het JSS in Den Helder een nieuwe kade zou
worden aangelegd die niet alleen door de marine, maar ook door
het publiek zou worden gebruikt en dat, nu dat niet doorgaat, een
kansrijke visie voor (de haven van) Den Helder in zijn geheel op
losse schroeven komt te staan?
Waarom stelt u dat de tweede pijler onder het ontwerp van het JSS,
«goeddeels verdwenen is» met het afstoten van de tanks?
Nederland beschikt toch ook over ander zwaar materieel, zoals
houwitsers, CV-90»s en Boxers?
Zal het eenvoudigere en goedkopere bevoorradingsschip geschikt
zijn voor strategisch transport? Zo nee, zal Nederland deze
capaciteit in de toekomst moeten inhuren, met alle kosten van
dien?
Kunt u nader specificeren wat de omvang is van de beoogde
besparing per jaar op de exploitatie door het niet in de vaart nemen
van het JSS in vergelijking met een goedkoper schip? Wat is de
marge van onzekerheid?
Welke besparingen denkt u te kunnen realiseren door het afstoten
van de Gulfstream? Welke kosten voor externe inhuur zullen hier
tegenover staan?
Klopt het dat andere departementen, zoals het Ministerie van
Buitenlandse Zaken, ook gebruik maken van de Gulfstream? In
hoeverre betalen zij hiervoor?
Per wanneer denkt u de marinierskazerne in Rotterdam te sluiten?
Welke speerpunten van de Marinestudie 2005 zijn uitgevoerd en
aan welke is geen invulling gegeven? Wat zijn de gevolgen voor het
voorzettingsvermogen van de Marine van het niet uitvoeren van
deze speerpunten?
Wat betekent het in de praktijk voor de uitvoering van het takenpakket van de marine in het Caribisch gebied dat de marinierscompagnie op Aruba verdwijnt?
Is over het vertrek van de marinierscompagnie op Aruba contact
geweest met de regering van Aruba?
Kunt u nader specificeren wat de omvang is van de beoogde
besparing per jaar door het schrappen van de mariniers op Aruba?
Bij de grote stabilisatieoperaties zijn in het afgelopen decennium
infanteriebataljons vooral gemotoriseerd ingezet. Wordt voorzien
dat gemotoriseerde eenheden in toekomstige stabilisatiemissies
minder nodig zijn? Zo nee, hoe denkt u aan deze behoefte invulling
te geven?
In de afgelopen jaren is er in Irak en Afghanistan vooral opgetreden
met gemotoriseerde eenheden (wielvoertuigen), toch vinden we
dat niet terug in de organisatie van de krijgsmacht. Ziet u mogelijkheden deze wijze van optreden structureel in de organisatie in te
bedden?
Waarom is er voor het Commanndo Landstrijdkrachten (CLAS)
gekozen een gemechaniseerd bataljon op te heffen? Zijn er opties
overwogen om de opgedragen bezuinigingen te realiseren zonder
een bataljon op te heffen? Zo ja, waarom hebben deze opties niet
de voorkeur gekregen?

10

Nr.
163

164

165
166
167

168

169

170

171

172

173

174

175

176
177

178
179

Vraag
Welke alternatieven voor de nu aangekondigde bezuinigingen op
de landmacht zijn serieus overwogen maar uiteindelijk niet
gekozen?
Welke alternatieven voor de nu aangekondigde bezuinigingen op
de Marchaussee zijn serieus overwogen maar uiteindelijk niet
gekozen?
Wat betekent de heroverweging van vastgoedprojecten concreet
voor het personeel?
Vervult de Van Ghent Kazerne een rol in het kader van terrorismebestrijding? Zo ja, welke?
Klopt het dat de Van Ghent Kazerne fungeert als opvangplaats en
oefenterrein voor de veiligheidsregio Rotterdam en dat een beroep
gedaan kan worden op de mariniers bij bijvoorbeeld watersnood?
Op welke wijze wordt dit opgevangen als de kazerne afgestoten
wordt?
Klopt het dat Rotterdam van uw voorganger de garantie heeft
gekregen dat de Van Ghent Kazerne niet gesloten zou worden?
Waarom besluit u alsnog om de kazerne te sluiten?
Heeft u in uw overwegingen om de Van Ghent Kazerne te sluiten de
historische band met de stad Rotterdam en het belang van de
kazerne voor het esprit de corps van het Korps Mariniers
meegewogen?
Welke besparingen beoogt u te realiseren met de afstoting van de
Van Ghent Kazerne? Met welke kosten zal verplaatsing van het
aldaar werkzame personeel gepaard gaan?
Is het Ship To Objective Manoeuvre (STOM)-concept bij internationale operaties (NAVO, EU) wel nog steeds een voor de hand
liggende aanpak? Bestaat er bijvoorbeeld vanuit de EU of NAVO
gezien nog steeds een knelpunt voor transport van zwaar materieel
en/of amfibische inzet van helikopters?
Ziet u mogelijkheden het CLAS op alternatieve wijze te laten
voorzien in de opgedragen taakstelling zonder een bataljon op te
heffen en dus zonder 600 man vrijwel direct overtollig te laten zijn?
Hoe wordt er zorg voor gedragen dat de investeringsquote de
komende jaren wel wordt gehaald, nu deze tot nu toe vaak niet
wordt gehaald?
Klopt het dat cavaleristen en artilleristen in het verleden regelmatig
uitgezonden zijn geweest voor infanterietaken? Welke gevolgen
heeft opheffing van de tankbataljons, respectievelijk de forse
reducties bij de artillerie, in dat licht voor het voortzettingsvermogen?
Waarom heft u het 45e pantserinfanteriebataljon op, maar laat u de
vaste brigadestructuur bij het CLAS intact? Bent u bereid deze
tegen het licht te houden?
Hoeveel VeVa-leerlingen zullen niet tot Defensie toegelaten worden
als gevolg van het opheffen van het 45e pantserinfanteriebataljon?
Waarom blijft u vasthouden aan de vaste brigadestructuur, terwijl
met uw bezuinigingen alleen nog maar eenmalige inzet van een
brigade mogelijk wordt?
Welke besparingen beoogt u te realiseren met de opheffing van het
45e pantserinfanteriebataljon?
Betekent de verwevenheid van interen en externe veiligheid dat het
Nederlandse Cyber commando gebruik maakt van inlichtingen over
Nederlands burgers, verzameld door en afkomstig van buitenlandse diensten? Wat verstaat u onder «publiek-private governance? Met welke private partijen wordt hier precies mee
samengewerkt?

11

Nr.
180

181
182
183
184

185

186

187
188
189

190

191

192
193

Vraag
Welke besparingen beoogt u te realiseren met de afstoting van de
Johan Willem Friso kazerne? Met welke kosten zal verplaatsing van
het aldaar werkzame personeel gepaard gaan?
Hoe wordt de procedure voor de «aanvraag en inzet van militaire
middelen» onder civiel gezag vereenvoudigd?
Streeft u naar 100% vulling van «de defensieorganisatie? Zo ja,
binnen welke termijn?
Hoe definieert u Life Cycle Costing (LCC)? Welke posten vallen
daaronder?
Uw ambitie is om langdurig een samengestelde taakgroep van
bataljonsomvang in te kunnen zetten. Zal de krijgsmacht een
operatie vergelijkbaar met Uruzgan in de toekomst, in het licht van
de aantasting van het voortzettingsvermogen, vier jaar vol kunnen
houden?
Bestaat de samengestelde taakgroep van bataljonsomvang uit een
volledig bataljon en daarnaast de enablers of heeft het geheel van
gevechts –, gevechtsondersteuning – en logistieke steun een
omvang van een bataljon?
Hoe is het voortzettingsvermogen voorzien van de pantserinfanteriebataljons bij de Landmacht en de infanteriecompagnieën bij het
Korps Mariniers? Welke eenheden zijn beschikbaar, na aftrek van
opleidingen, uitzendritme en eenheden die gepland zijn voor vaste
inzet taken zoals Curaçao, Aruba maar ook Vessel Protection Teams,
Quick Reaction forces of andere ernst inzet operaties, uitgesplitst
naar bataljon en compagnies omvang?
Is de krijgsmacht daadwerkelijk vanaf 2014 inzetbaar voor het
beschreven volledige ambitieniveau?
Waarom wordt niet langer gesproken van een «ambitieniveau»?
Zullen ondanks de opheffing van een marinierscompagnie en het
45e pantserinfanteriebataljon gegarandeerd alle militaire capaciteiten beschikbaar blijven zoals overeengekomen in de bestuurlijke
afspraken in het kader van het convenant civiel-militaire samenwerking? Kan het CLAS gegarandeerd een zelfde aantal militairen
blijven leveren?
In de Verkenningen (31 243, nr. 16) werd op blz. 45 ingegaan op het
risico van stijgende kosten van militair materieel, zowel bij de
investeringen als bij de exploitatie. Onderkent u deze risico’s met
uw nota en adresseert u deze voldoende? Klopt het dat deze
kostenstijgingen niets te maken hebben met de bedrijfsvoering van
Defensie, maar dat alle Westerse krijgsmachten met deze problematiek te maken hebben?
Heeft u kennis genomen van het in de Verkenningen benoemde
risico dat de inflatie voor defensiematerieel structureel hoger ligt
dan in de civiele markt, dat uit wetenschappelijk onderzoek in het
Verenigd Koninkrijk en de inzichten van het Europese Defensie
Agentschap (EDA) blijkt dat de kosten van investeringen in militair
materieel naar schatting twee tot zeven procent per jaar sneller zijn
gestegen dan de inflatie? In hoeverre adresseert u dit risico met een
lage investeringsquote en het niet toekennen van de prijsbijstelling
2013?
Wordt, net als bij de Beleidsbrief in 2011, een risicoreservering
opgenomen? Waarom wel/niet?
Wat is er gebeurd met de taakstelling van 250 miljoen euro in het
regeerakkoord op Defensie? Op welke wijze wordt er invulling aan
gegeven en wat zijn de consequenties voor Defensie?

12

Nr.
194

195

196

197
198

199

200

201

202
203

Vraag
Waarom stelt u in de begroting op blz. 16 dat de investeringsquote
vanaf 2017 voldoet aan het richtsnoer van 20 procent, terwijl u in de
nota beweert dat de investeringsquote «zeker is gesteld» op 20
procent vanaf 2018, terwijl uit de tabel op blz. 47 van de begroting
blijkt dat de investeringsquote in 2018 slechts 19,7% bedraagt?
U geeft aan dat de risicoreservering voor de vervanging van de
F-16 niet bestemd is voor prijs- en loonbijstellingen. Welke
gevolgen heeft het niet toekennen van de prijsbijstelling 2013 en
mogelijk ook latere jaren voor het project vervanging F-16? Moeten
de gevolgen daarvan binnen het taakstellend ingekaderde budget
worden opgevangen?
Hoe moet een stijgende dollarkoers worden opgevangen binnen
het project vervanging F-16, nu de risicoreservering daarvoor niet
aangewend mag worden? Is het in dat licht thans wel mogelijk om
nu al een garantie te geven dat het taakstellend ingekaderde budget
voldoende zal zijn voor de aanschaf van tenminste 37 toestellen?
Is het aantal van 37 F-35»s een kritieke ondergrens, of is een lager
aantal toestellen denkbaar?
Waarom ontbreekt de compensatie voor de WUL in de jaren vanaf
2015 in de tabel? Betekent dit dat bij het uitblijven van compensatie
buiten de Defensiebegroting om, een bedrag van ca. 50 miljoen
euro structureel bij de financiële problematiek, oplopend naar 348
miljoen structureel vanaf 2018, moet worden opgeteld?
U stelt dat de afspraken over de invulling van het Budget Internationale Veiligheid (BIV) niet tot «verdere problematiek voor de
defensiebegroting» leiden. Betekent de invoering van het BIV, in
combinatie met de taakstelling van 250 miljoen euro uit het
regeerakkoord op Defensie, per saldo wel een verlaging van het
Defensiebudget?
Klopt het dat het budget voor de uitvoering van crisisbeheersingsoperaties is verlaagd van 190 miljoen per jaar (2013) naar 114
miljoen (2014 en verder)? Zo ja, waarom is dit budget verlaagd?
Betekent dit een verlaging van het defensiebudget?
Klopt het dat activiteiten als «Opbouw regionale vredeshandhavingscapaciteit» en «Veiligheidssectorhervormingen en vredesopbouw» en «Beveiliging diplomaten en ambassades» binnen het BIV
voorheen activiteiten waren die binnen de begrotingen van
Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking vielen? Hoe
groot is het aandeel van ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Zaken in het BIV, in verhouding met Defensie?
Is er een verdeelsleutel afgesproken voor de spreiding van de
bezuinigingen over de krijsmachtonderdelen?
Kunt u een uitsplitsing geven van de tabel waarbij alle bezuinigingsmaatregelen met een omvang van minimaal 1 miljoen euro
worden gespecificeerd?

13