Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

180
Vragen van het lid Kathmann (PvdA) aan de Minister voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen over Rechter: studenten mogen niet als hele groep
worden uitgesloten van eenmalige energietoeslag (ingezonden 18 augustus
2022).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen) (ontvangen 5 oktober 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met de rechterlijke uitspraak dat studenten niet mogen worden
uitgesloten van de energietoeslag?1
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met deze uitspraak.
Vraag 2
Wat is uw reactie op deze rechterlijke uitspraak?
Antwoord 2
Ik blijf bij mijn advies om studenten niet als groep toegang te geven tot de
eenmalige energietoeslag. Er bestaat naar mijn oordeel een gerechtvaardigde
en in principe ook juridisch houdbare reden om studenten als groep uit te
zonderen. De woonsituatie van studenten is namelijk zeer divers, ook voor
wat betreft de energiekosten. Ongeveer de helft van de studenten woont nog
thuis bij de ouders en heeft dus geen eigen energierekening. Voor een
aanzienlijk deel gaat het bij uitwonende studenten bijvoorbeeld om kamerbewoners, met een huurprijs inclusief energiekosten.
Een groot deel van de studenten wordt daarmee niet geraakt door de
stijgende kosten. Deze generieke toeslag verstrekken zou eveneens betekenen
dat alle studenten (vanaf 21 jaar) die tot de doelgroep behoren de toeslag
(van inmiddels 1.300 euro) ontvangen, dus ook thuiswonende studenten. Dit
gaat aan het doel van de regeling voorbij, namelijk het ondersteunen van de
laagste inkomens bij het betalen van de gestegen energierekening.

1

ah-tk-20222023-180
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Volkskrant, 5 augustus 2022, «Rechter: studenten mogen niet als hele groep worden uitgesloten van eenmalige energietoeslag», (Rechter: studenten mogen niet als hele groep worden
uitgesloten van eenmalige energietoeslag (volkskrant.nl)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Tegelijkertijd is duidelijk dat er ook studenten zijn met een eigen energiecontract die in de knel (dreigen te) komen door hoge energieprijzen. Studenten
kunnen in die gevallen terecht bij de individuele bijzondere bijstand. Uit de
uitspraak van de Rechtbank Gelderland volgt dat de individuele bijzondere
bijstand dan een redelijk alternatief moet bieden voor de eenmalige
energietoeslag. Aangezien de voorwaarden voor de energietoeslag per
gemeente kunnen verschillen, is niet in het algemeen te stellen wat een
redelijk alternatief is. Om richting te geven aan een redelijk alternatief, kan
aansluiting worden gezocht bij de criteria die een gemeente hanteert voor de
categoriale bijzondere bijstand voor de energietoeslag. Verschillen met deze
criteria moeten onderbouwd kunnen worden. Wel is, gezien de diversiteit in
woonsituatie, het hebben van een energiecontract op naam een redelijke,
aanvullende voorwaarde die gemeenten kunnen stellen. Hiermee wordt
voorkomen dat studenten een beroep doen op de toeslag, terwijl ze niet
onder de doelgroep vallen.
Vraag 3
Bent u tevens op de hoogte dat de Landelijke Studenenvakbond (LSVb) en
Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) nu een collectieve rechtszaak
willen aanspannen? Bent u het eens dat zo’n rechtszaak onwenselijk is als de
rechter al duidelijk is en het tevens een wens van een groot deel van de
Kamer is om uitwonende studenten ook recht te geven op de energietoeslag?
Antwoord 3
Ik ben het ermee eens dat een collectieve rechtszaak onwenselijk is. Ik ga
ervan uit dat de oplossing die er voor individuele studenten is gevonden
ertoe leidt dat een collectieve rechtszaak niet nodig is.
Vraag 4
Heeft u na het kennisnemen van deze rechterlijke uitspraak direct actie
ondernomen om er zorg voor te dragen dat gemeenten, of eventueel Dienst
Uitvoering Onderwijs (DUO), de energietoeslag aan uitwonende studenten
uitkeren?
Antwoord 4
Voor DUO geldt dat de energietoeslag als zodanig niet in de bestaande
systemen van DUO past. Het uitvoeren van de energietoeslag door DUO
vergt het opzetten van nieuwe processen en systemen, en is daarmee op
korte termijn niet mogelijk. Om dit op langere termijn mogelijk maken, zou
flink moeten worden geprioriteerd waarbij andere grote opdrachten, zoals de
herinvoering van de basisbeurs, in het gedrang komen.
Een andere mogelijkheid, namelijk het verhogen van studiefinancieringsbedragen, vergt een wetswijziging, die niet met terugwerkende kracht kan
geschieden. Voor studiefinanciering in het hoger onderwijs bestaat de
basisbeurs tot de herinvoering daarvan l niet en de beoogde inwerkingtreding
van het wetsvoorstel dat de herinvoering regelt is 1 september 2023.
Daarnaast is relevant dat DUO de basisbeurs in het mbo voornamelijk in
prestatiebeurzen (mbo 1 en 2 uitgezonderd) verstrekt. Dat zijn in principe
leningen totdat men (tijdig) afstudeert. Wetswijzigingen met terugwerkende
kracht zijn alleen mogelijk voor maatregelen die louter begunstigend zijn, en
het verhogen van prestatiebeurzen is dat strikt genomen niet. Daarnaast weet
DUO tot de herinvoering van de basisbeurs niet of een ho-student uit- of
thuiswonend is. Die informatie is pas na herinvoering van de basisbeurs weer
beschikbaar voor DUO als de student studiefinanciering heeft aangevraagd.
Als onderdeel van de koopkrachtbesluitvorming dit jaar heeft het kabinet wel
aangekondigd om de basisbeursbedragen voor uitwonende studenten in het
collegejaar 23/24 te verhogen met 165 euro om tegemoet te komen aan
stijgende prijzen. Deze regeling wordt uitgevoerd door DUO.
Vraag 5
Zo ja, op welke manier gaat u ervoor zorg dragen dat studenten zo snel
mogelijk de hoognodige energietoeslag uitgekeerd krijgen? Gaat u om dit te
bewerkstelligen met de LSVb en gemeenten in gesprek om een geschikte, en
snelle, oplossing te vinden zodat studenten de energietoeslag gaan ontvangen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Studenten die in de knel (dreigen te) komen door hoge energieprijzen kunnen
terecht bij de individuele bijzondere bijstand. Voor studenten die een beroep
doen op de individuele bijzondere bijstand heb ik extra middelen beschikbaar
gesteld (€ 35 miljoen in 2022) aan gemeenten. Over de wijze van toekenning
en de verdeling van de middelen is het kabinet in overleg met gemeenten.2
Uit de uitspraak van de Rechtbank Gelderland volgt dat de individuele
bijzondere bijstand dan een redelijk alternatief moet bieden voor de
eenmalige energietoeslag. Aangezien de voorwaarden voor de energietoeslag
per gemeente kunnen verschillen, is niet in het algemeen te stellen wat een
redelijk alternatief is. Om richting te geven aan een redelijk alternatief, kan
aansluiting worden gezocht bij de criteria die een gemeente hanteert voor de
categoriale bijzondere bijstand voor de energietoeslag. Verschillen met deze
criteria moeten onderbouwd kunnen worden. Wel is, gezien de diversiteit in
woonsituatie, het hebben van een energiecontract op naam een redelijke,
aanvullende voorwaarde die gemeenten kunnen stellen. Hiermee wordt
voorkomen dat studenten een beroep doen op de toeslag, terwijl ze niet
onder de doelgroep vallen.
Ik heb mijn reactie op de uitspraak, samen met Minister Dijkgraaf, besproken
met de LSVb en andere studentenvertegenwoordigers. Daarnaast ben ik zeer
regelmatig met gemeenten in gesprek om vinger aan de pols te houden.
Vraag 6
Bent u bijvoorbeeld bereid om gemeenten, waar veel studenten wonen,
alvast de zekerheid te geven dat zij voldoende budget gaan ontvangen om de
energietoeslag ook aan studenten uit te kunnen keren?
Antwoord 6
Zoals aangegeven, kunnen studenten die in de financiële problemen komen
door de energierekening aanspraak maken op de individuele bijzondere
bijstand. Voor deze uitzonderlijke gevallen heb ik extra middelen beschikbaar
gesteld (€ 35 miljoen in 2022) aan gemeenten. Over de wijze van toekenning
en de verdeling van de middelen is het kabinet in overleg met gemeenten.3

2
3

Zie ook de Kamerbrief aanvullende maatregelen energierekening dd 20 september 2022.
Zie ook de Kamerbrief aanvullende maatregelen energierekening dd 20 september 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3