Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 847

Wijziging van de Wet verlaging
maximumopbouw- en premiepercentages
pensioen en maximering pensioengevend
inkomen en het Belastingplan 2014

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 12 februari 2014
Inhoudsopgave
Algemeen
1.
Inleiding
2.
Aanpassing Witteveenkader: opbouwpercentage
3.
Aanpassing Witteveenkader: nettolijfrente
4.
Introductie premiewaarborgen
5.
Versterking interne governance
6.
Versterking toezicht op evenwichtige belangenbehartiging en aanscherping sancties
7.
Aanscherping voorwaarde voor toekennen indexatie
8.
Kostentransparantie
9.
Verankering premiewaarborgen
10.
Budgettaire effecten
11.
Administratieve lasten
12.
Btw-koepelvrijstelling
13.
Overig
14.
Artikelsgewijs
Commentaar NOB en RB

1
2
2
9
16
20
21
24
25
26
27
29
30
31
33
33

Algemeen
Het kabinet heeft met interesse kennisgenomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de PVV,
de SP, D66, GroenLinks, de SGP en 50PLUS. Het kabinet is verheugd dat
een meerderheid van de fracties de wijzigingsvoorstellen een verbetering
vindt ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel. Tegelijkertijd is het
kabinet zich ervan bewust dat er nog vragen leven bij de verschillende
fracties nu met de novelle nieuwe instrumenten worden ingevoerd. Hierbij
wijst het kabinet op de premiewaarborgen en de nettolijfrente. Het kabinet
heeft daarbij de intentie zo veel mogelijk duidelijkheid te verschaffen op
korte termijn zodat alle betrokken partijen weten waar zij aan toe zijn. Het
kabinet is de Kamer daarom zeer erkentelijk voor het voortvarende
behandelschema van het wetsvoorstel.

kst-33847-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

1

Hierna wordt bij de beantwoording van de vragen zo veel mogelijk de
volgorde van het verslag aangehouden. Waar meerdere fracties vragen
van gelijke strekking hebben gesteld, zijn deze vragen gezamenlijk
beantwoord bij de eerste fractie die de vraag heeft gesteld.
1. Inleiding
De leden van de fractie van het CDA zouden graag een geconsolideerde
tekst ontvangen van de novelle gecombineerd met het wetsvoorstel
waarop zij betrekking heeft, zodat in samenhang bezien kan worden welke
wijzigingen in de fiscaliteit en de pensioenwetgeving aangebracht
worden.
Het kabinet begrijpt het verzoek van de leden van de fractie van het CDA,
maar wijst op het feit dat deze novelle een op zichzelf staand wetsvoorstel
is. Het is niet gebruikelijk teksten van verschillende wetsvoorstellen te
consolideren. Voorts is het kabinet van mening dat de toelichting bij beide
wetsvoorstellen en de brief van 18 december 20131 duidelijk maken hoe
de fiscaliteit en de pensioenwetgeving aangepast worden.
De leden van de fractie van het CDA stellen dat het kabinet van mening is
dat er meer fiscale instrumenten nodig zijn vanwege de vergrijzing en de
financiële crisis en zijn het hier niet mee eens. Deze leden vragen of het
kabinet nader kan motiveren waarom het kabinet het ingewikkelder
worden van het pensioensysteem, minder transparantie voor de belastingplichtige, verdere instrumentalisering van belastingen en toename
van de uitvoeringskosten voor lief heeft genomen bij dit wetsvoorstel.
Het kabinet wijst erop dat de stelling van de leden van de fractie van het
CDA dat het kabinet het wenselijk acht dat er meer fiscale instrumenten
nodig zijn vanwege de vergrijzing en de financiële crisis berust op een
misverstand. Het kabinet wil juist terughoudend zijn met de inzet van
fiscale instrumenten. Deze inzet is reeds met de Fiscale agenda kenbaar
gemaakt. Het kabinet staat echter ook voor de uitdaging om het pensioenstelsel in financiële zin toekomstbestendig te maken. Daartoe heeft het
kabinet wetsvoorstellen ingediend waarna constructief overleg gevoerd is
met de fracties van D66, ChristenUnie en SGP. In een dergelijk proces is
sprake van een belangenafweging van de verschillende betrokken
partijen. Op deze wijze is voldoende draagvlak gecreëerd voor de
maatregelen. Daarbij merkt het kabinet op dat de introductie van de
nettolijfrente een nieuwe spaarfaciliteit behelst, maar dat deze aanzienlijk
eenvoudiger is dan de eerder voorgestelde, en inmiddels ingetrokken,
excedentregelingen.
2. Aanpassing Witteveenkader: opbouwpercentage
De leden van de fractie van de VVD stellen vast dat in de memorie van
toelichting bij het oorspronkelijke wetsvoorstel werd aangegeven dat de
verlaging naar 1,75% volgens het Centraal Planbureau (het CPB) een licht
positief effect voor jongeren met zich meebracht. Deze leden willen weten
of dit ook geldt voor de voorgestelde aanpassing naar 1,875%.
In het algemeen kan gesteld worden dat een versobering van de jaarlijkse
pensioenopbouw met een navenante verlaging van de premie beperkte
generatie-effecten heeft. De inperking van het Witteveenkader conform
deze novelle leidt tot een premievrijval. Het CPB heeft eerder aangegeven
dat wanneer pensioenfondsen de premieniveaus niet aanpassen aan de
versobering van het fiscale kader de generatie-effecten forser zijn.2 Juist
om een generationeel evenwicht te bewerkstelligen, worden er premie-

1
2

Kamerstukken II 2013/14, 32 043, nr. 188.
CPB notitie, Generatie-effecten versobering pensioenopbouw, 1 februari 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

2

waarborgen ingevoerd. Het kabinet gaat er daarom van uit dat de novelle
generatieneutraal uitwerkt.
De leden van de fractie van de VVD vragen of het kabinet een overzicht
kan geven van het pensioen dat iemand (ongeveer) kan opbouwen met de
voorgestelde opbouwpercentages. Ook de leden van de fractie van de
PvdA vragen hiernaar. De leden van de fractie van Groen Links vragen
naar de vervangingsratio voor verschillende salarissen van werknemers
die zijn geboren in 1958 en 1988. De hierna opgenomen tabel geeft het op
te bouwen ouderdomspensioen (OP) weer dat op basis van het middelloonstelsel (ML) kan worden opgebouwd na het invoeren van het
wetsvoorstel voor de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages en maximering pensioengevend loon en het verhoogde opbouwpercentage van 1,875% middelloon zoals voorgesteld in deze novelle
(Witteveen 2015). De onderliggende berekeningen en de voor de
berekeningen gehanteerde berekeningsgrondslagen zijn opgenomen in de
bijlage bij deze nota3. In de berekeningen is geen rekening gehouden met
de extra faciliteit van netto-lijfrentesparen voor het inkomen boven de
aftoppingsgrens
Overzicht gevolgen op te bouwen OP (ML) o.b.v. prognose AOW-leeftijd
Opbouwperiode pensioen vanaf 25 jaar tot aan AOW-leeftijd
Werknemer geboren 1958 (AOW-leeftijd 67 6/12 jaar)
OP
AOWTotaal
vanaf
prognose
OP + AOW
67 6/12 jaar

1 x modaal
2 x modaal
3 x modaal
4 x modaal

€ 22.300
€ 65.101
€ 108.190
€ 143.615

€ 11.705
€ 11.705
€ 11.705
€ 11.705

€ 34.006
€ 76.806
€ 119.896
€ 155.320

Werknemer geboren 1968 (AOW-leeftijd 68 9/12 jaar)
OP
AOW
Totaal
vanaf
prognose
OP + AOW
68 9/12 jaar

1 x modaal
2 x modaal
3 x modaal
4 x modaal

€ 25.629
€ 75.731
€ 125.858
€ 156.477

€ 14.554
€ 14.554
€ 14.554
€ 14.554

€ 40.183
€ 90.285
€ 140.412
€ 171.031

Werknemer geboren 1978 (AOW-leeftijd 70 3/12 jaar)
OP
AOW
Totaal
vanaf
prognose
OP + AOW
70 3/12 jaar

1 x modaal
2 x modaal
3 x modaal
4 x modaal

€ 31.475
€ 91.093
€ 150.834
€ 177.512

€ 18.458
€ 18.458
€ 18.458
€ 18.458

€ 49.933
€ 109.551
€ 169.293
€ 195.970

Werknemer geboren 1988 (AOW-leeftijd 71 6/12 jaar)
OP
AOW
Totaal
vanaf
prognose
OP + AOW
71 6/12 jaar

1 x modaal
2 x modaal
3 x modaal
4 x modaal

€ 39.446
€ 111.198
€ 182.990
€ 210.613

€ 22.951
€ 22.951
€ 22.951
€ 22.951

€ 62.397
€ 134.149
€ 205.941
€ 233.563

3

Geïndexeerde
aftoppingsgrens
(100.000)
€ 121.899
€ 121.899
€ 121.899
€ 121.899

Geïndexeerde
aftoppingsgrens
(100.000)
€ 151.567
€ 151.567
€ 151.567
€ 151.567

Geïndexeerde
aftoppingsgrens
(100.000)
€ 192.223
€ 192.223
€ 192.223
€ 192.223

Geïndexeerde
aftoppingsgrens
(100.000)
€ 239.005
€ 239.005
€ 239.005
€ 239.005

gemiddeld
loon
geïndexeerd
€ 34.845
€ 69.319
€ 103.979
€ 138.638

gemiddeld
loon
geïndexeerd

€ 43.506
€ 86.984
€ 130.476
€ 173.967

gemiddeld
loon
geïndexeerd

€ 54.936
€ 109.752
€ 164.628
€ 219.505

gemiddeld
loon
geïndexeerd

€ 68.855
€ 137.657
€ 206.485
€ 275.313

vervangings
ratio
gemiddeld
loon
98%
111%
115%
112%

vervangings
ratio
gemiddeld
loon
92%
104%
108%
98%

vervangings
ratio
gemiddeld
loon
91%
100%
103%
89%

vervangings
ratio
gemiddeld
loon
91%
97%
100%
85%

laatste loon
(volledig
jaar)

€ 40.227
€ 80.454
€ 120.680
€ 160.907

laatste loon
(volledig
jaar)

€ 50.017
€ 100.034
€ 150.051
€ 200.068

laatste loon
(volledig
jaar)

€ 63.434
€ 126.867
€ 190.301
€ 253.735

laatste loon
(volledig
jaar)

€ 78.872
€ 157.744
€ 236.615
€ 315.487

vervangings
ratio
laatste
loon
85%
95%
99%
97%

vervangings
ratio
laatste
loon
80%
90%
94%
85%

vervangings
ratio
laatste
loon
79%
86%
89%
77%

vervangings
ratio
laatste
loon
79%
85%
87%
74%

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

3

De leden van de fractie van de PvdA vragen naar het aantal pensioenregelingen in 2014 met een jaarlijkse opbouw van meer dan 1,875%. De
leden van de fractie van de VVD vragen naar het aantal pensioenfondsen
met een opbouwpercentage van meer dan 2% (middelloon), en naar het
gemiddelde opbouwpercentage.
Naar de stand van 1 januari 2013 waren van de in totaal 379 middelloonregelingen er 227 middelloonregelingen die een opbouwpercentage hadden
van meer dan 1,875%. Daarnaast waren er zeven combinatieregelingen
(middel- en eindloon, op een totaal van 32) die eveneens een opbouwpercentage hadden van meer dan 1,875%. Wat de stand per 1 januari 2014 is,
is nog onbekend. DNB heeft de rapportages daarover nog niet ontvangen
van pensioenfondsen.
Er zijn 124 middelloon- of combinatieregelingen met een opbouwpercentage van meer dan 2%. Het gemiddelde opbouwpercentage van alle
middelloonregelingen gewogen naar aantal actieve deelnemers bedraagt
1,95%.
De leden van de fractie van de PvdA vragen naar het aantal pensioenregelingen in 2014 met een jaarlijkse opbouw van meer dan 1,875%. De
leden van de fractie van de VVD vragen naar het aantal pensioenfondsen
met een opbouwpercentage van meer dan 2% (middelloon), en naar het
gemiddelde opbouwpercentage.
Naar de stand van 1 januari 2013 waren van de in totaal 379 middelloonregelingen er 227 middelloonregelingen die een opbouwpercentage hadden
van meer dan 1,875%. Daarnaast waren er zeven combinatieregelingen
(middel- en eindloon, op een totaal van 32) die eveneens een opbouwpercentage hadden van meer dan 1,875%. Wat de stand per 1 januari 2014 is,
is nog onbekend. DNB heeft de rapportages daarover nog niet ontvangen
van pensioenfondsen.
Er zijn 124 middelloon- of combinatieregelingen met een opbouwpercentage van meer dan 2%. Het gemiddelde opbouwpercentage van alle
middelloonregelingen gewogen naar aantal actieve deelnemers bedraagt
1,95%.
De leden van de fractie van de PvdA vragen naar de participatie-effecten
op de lange termijn van de voorliggende voorstellen.
De wijzigingsvoorstellen van Witteveen zoals afgesproken in december
2013 zijn op lange termijn lastenneutraal. Daardoor is de verwachting dat
de participatie-effecten nihil zijn.
De leden van de fractie van de PvdA vragen naar de nieuwe maximumopbouwpercentages bij een verlaagde AOW-franchise. Het kabinet merkt
hierover op dat het mogelijk blijft om bij een lager opbouwpercentage een
verlaagde AOW-franchise te hanteren. Hierbij geldt dat de maximumopbouwpercentages en de bijbehorende verlaagde franchises aangepast
zullen worden in lijn met het uitgangspunt dat bij de normale
AOW-franchise het maximumopbouwpercentage voor middelloonregelingen wordt gesteld op 1,875% per dienstjaar.
De leden van de fractie van de SP vragen het kabinet om de pensioenbouw van een nu 25-jarige op basis van de huidige wet te vergelijken met
de pensioenopbouw op basis van het wetsvoorstel. De leden van de
fractie van het CDA vragen het kabinet om een reactie op de tijdens het
rondetafelgesprek door de heer Duijsens van het ABP gemaakte
opmerking dat jongeren na de inwerkingtreding van de novelle nog
steeds 20–25% minder pensioen opbouwen dan ouderen, ook al werken
zij een aantal jaren langer door.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

4

Hierna is een vergelijking opgenomen van het door een in 1988 geboren
werknemer op basis van het middelloonstelsel (ML) op te bouwen
ouderdomspensioen (OP) onder de werking van de bepalingen van het
huidige fiscale regime op basis van de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd (Wet VAP) en de pensioenopbouw op basis van het
wetsvoorstel voor de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages en maximering pensioengevend loon en het verhoogde opbouwpercentage van 1,875% middelloon zoals voorgesteld in deze novelle
(Witteveen 2015). De voor de berekeningen gehanteerde berekeningsgrondslagen zijn gelijk aan de voor de hiervoor opgenomen berekeningsuitkomsten gehanteerde berekeningsgrondslagen. Ook in deze berekeningen is geen rekening gehouden met de extra faciliteit van nettolijfrentesparen voor het inkomen boven de aftoppingsgrens.
Vergelijk op te bouwen OP (ML) aangepast regime Witteveen 2015 – Wet VAP o.b.v.
prognose AOW-leeftijd
Opbouwperiode pensioen vanaf 25 jaar tot aan AOW-leeftijd
Werknemer geboren 1988 (AOW-leeftijd 71 6/12 jaar)
loon

1 x modaal
2 x modaal
3 x modaal
4 x modaal

AOWprognose

Witteveen
2015
(incl. AOW)

Wet VAP
(incl. AOW)

€ 22.951
€ 22.951
€ 22.951
€ 22.951

€ 62.397
€ 134.149
€ 205.941
€ 233.563

€ 65.571
€ 147.430
€ 229.328
€ 311.227

Verschil

€ – 3.174
€ – 13.281
€ – 23.387
€ – 77.663

Percentage

– 4,84%
– 9,01%
– 10,20%
– 24,95%

Uit deze vergelijking volgt dat een verlaging van het op te bouwen
pensioen in de orde van grootte van de door de heer Duijsens genoemde
percentages zich alleen voordoet bij werknemers die worden geraakt door
de aftopping van het pensioengevend loon op € 100.000. Hierbij is
evenwel nog geen rekening gehouden met de extra faciliteit van nettolijfrentesparen. Voor de werknemers die niet of slechts in beperkte mate
worden geraakt door de aftopping is de verlaging van het op te bouwen
pensioen aanzienlijk lager dan de door de heer Duijsens genoemde
percentages. De verlaging van het te hanteren opbouwpercentage wordt
in belangrijke mate gecompenseerd met de extra pensioenopbouw over
de periode waarin langer wordt doorgewerkt.
De leden van de fractie van de SP vragen het kabinet ook om duidelijk te
maken welke pensioenambitie voor jongere werknemers in de toekomst
nog haalbaar is en daarbij rekening te houden met het arbeidspatroon
waarin jongeren nu zitten (bijvoorbeeld tijdelijke contracten, uitzendwerk,
afkoop van kleine pensioenen). Voor de haalbare pensioenambitie voor
jongeren verwijs ik naar de hiervoor opgenomen berekeningsuitkomsten.
Hierbij merk ik op dat het betrekken van individuele omstandigheden niet
goed mogelijk is, omdat dan (arbitraire) aannames moeten worden
gedaan ten aanzien van bijvoorbeeld de aard van de pensioentoezegging,
de omvang van de diensttijd, het carrièreverloop, de wijze van financiering of de behaalde beleggingsresultaten die tezamen de verwachtingen van een individuele deelnemer bepalen. Dit is – naast het karakter
van het Witteveenkader – mede reden geweest de actuariële berekening te
richten op de buitengrenzen van het Witteveenkader. Alleen op deze
manier worden naar het oordeel van het kabinet de effecten van het
wetsvoorstel inzichtelijk gemaakt en wordt voorkomen dat het zicht op
deze effecten verloren gaat door arbitraire aannames.
De leden van de fractie van het CDA merken op dat de huidige doorsneepremie alleen werkt wanneer werknemers hun leven lang bij dezelfde
baas werken. Daarbij wijzen deze leden op de Raad van State die aangeeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

5

dat dit niet meer het geval is. Deze leden vragen of het kabinet kan
aangeven waarom desalniettemin in het nieuwe pensioenstelsel nog
steeds uitgegaan wordt van een doorsneepremie.
Het kabinet merkt op dat het voor de systematiek van de doorsneepremie
niet uitmaakt of een leven lang bij dezelfde werkgever wordt gewerkt.
Daarnaast betekent een verlaging van het maximale opbouwpercentage
niet dat overgegaan wordt naar een nieuw pensioenstelsel; het is een
verandering binnen het bestaande stelsel. Afstand nemen van de
doorsneesystematiek zou namelijk een fundamentele verandering
betekenen van de manier waarop in het pensioenstelsel wordt vormgegeven aan solidariteit. In de brief van 4 februari 2014 van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wordt aangegeven dat zij met
uw Kamer wil discussiëren over de toekomstige inrichting van het
pensioenstelsel. De wenselijkheid en mogelijkheid om in een nieuw
pensioenstelsel gebruik te blijven maken van de doorsneesystematiek kan
daar ook onder vallen.
De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet of de berekeningen van de heer Tuijp kloppen. Deze berekeningen zouden laten zien
dat de maximale pensioenopbouw onder de werking van het wetsvoorstel
ongeveer 25% lager zou zijn dan de opbouw drie jaar geleden.
Aangezien het kabinet alleen beschikt over de uitkomsten van de door de
heer Tuijp gemaakte berekeningen en niet over de berekeningen en de
volledige berekeningsgrondslagen, kan niet beoordeeld worden of de
berekeningen kloppen. Uit de toelichting op de berekeningsuitkomsten
kan wel worden opgemaakt dat de heer Tuijp in zijn berekeningen niet is
uitgegaan van het fiscaal maximaal op te bouwen pensioen. Zo heeft hij
geen rekening gehouden met het feit dat een werknemer die nu 25 jaar is
op basis van de verwachte ontwikkeling van de levensverwachting naar
verwachting langer zal doorwerken dan 67 jaar. Voor de nu 25-jarige geldt
op basis van de huidige prognoses een AOW-leeftijd van 71 jaar en 6
maanden. Hierdoor wordt in de berekeningen van de heer Tuijp geen
rekening gehouden met het feit dat er ook in de periode tussen 67 en de
latere pensioeningangsdatum pensioen opgebouwd zal worden.
Bovendien houdt de heer Tuijp geen rekening met het feit dat de eerder
opgebouwde pensioenaanspraken bij elke verhoging van de pensioenrichtleeftijd actuarieel herrekend zullen worden naar die hogere pensioenleeftijd. Deze actuariële herrekening heeft een behoorlijke invloed op het
uiteindelijk te ontvangen pensioen.
Uit de toelichting op de berekeningsuitkomsten van de heer Tuijp blijkt
verder dat het opgebouwde middelloonpensioen in de berekeningen niet
volledig wordt aangepast aan de ontwikkeling van lonen en prijzen.
Volgens de toelichting gaat de heer Tuijp in de berekeningen uit van een
algehele loonstijging van 2% per jaar. Volgens de fiscale regels mogen de
eerder opgebouwde pensioenaanspraken volledig worden aangepast
(geïndexeerd) aan de ontwikkeling van lonen en prijzen. Bij een algehele
loonstijging van 2% per jaar mag dus ook het opgebouwde pensioen met
2% per jaar geïndexeerd worden. Een in enig jaar toegekende lagere
indexatie, bijvoorbeeld vanwege de financiële positie van het pensioenfonds, mag in een later weer ingehaald worden. In zijn berekeningen gaat
de heer Tuijp echter uit van een jaarlijkse indexatie van het opgebouwde
pensioen met 1%.
Voor zover op basis van de beschikbare informatie valt te beoordelen,
wordt het fiscale kader voor pensioenopbouw in de berekeningen van de
heer Tuijp dus niet volledig benut. Uiteraard heeft dit ook invloed op de
vergelijking van het onder de verschillende fiscale regimes op te bouwen
pensioen.
De leden van de fractie van het CDA vragen voorts of de observatie van de
heer Tuijp klopt dat als gevolg van het nieuwe akkoord de pensioenen 1%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

6

minder gekort worden dan onder het oude akkoord (inclusief de nettolijfrente). De leden van de fractie van het CDA vragen om een uitgebreide
reactie.
Voor zover de leden van de fractie van het CDA bedoelen dat de opbouwmogelijkheden met de onderhavige novelle circa 1% ruimer zijn dan de
eerder ingediende wetsvoorstellen, merkt het kabinet op dat het met het
wetsvoorstel Wet pensioenaanvullingsregelingen inderdaad mogelijk was
om een pensioenopbouw te realiseren die in nettotermen de facto
neerkomt op een bruto-opbouw van 1,85% per jaar (in middelloontermen), zoals de heer Tuijp terecht constateert. De vervangingsratio’s
vielen daarmee in beperkte mate lager uit dan bij een opbouw van 1,875%
per jaar. Hierbij past echter een belangrijke nuancering. De onderhavige
novelle maakt het mogelijk om voor het inkomen onder de € 100.000 een
opbouw te realiseren van 1,875% waarop de omkeerregel van toepassing
is. Dit betekent ten opzichte van de 1,75% van het wetsvoorstel Wet
verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen en
maximering pensioengevend inkomende een verbetering van het onder
de omkeerregel gefaciliteerde opbouwpercentage van meer dan 7%.
De leden van de fractie van D66 vragen hoeveel pensioenuitvoerders
gebruik maken van de «risicopartnerpensioenknip», of hiervan gebruik
zullen gaan maken. Deze leden vragen of het kabinet het wenselijk vindt
dat pensioenuitvoerders de risicopartnerpensioenknip toepassen. Deze
leden vragen tevens om een vinger aan de pols te houden en of het
kabinet hierover in overleg zou willen gaan met de pensioensector.
Afspraken over de inhoud van pensioenregelingen vinden plaats tussen
(vertegenwoordigers van) werkgevers en werknemers die zelf binnen de
daarvoor geboden fiscale kaders keuzes kunnen maken. Het kabinet biedt
hiervoor het wettelijk kader, maar legt geen verplichtingen op ten aanzien
van het daadwerkelijk benutten van de geboden ruimte.
De leden van de fractie van D66 wijzen erop dat werknemers ervoor
zouden kunnen kiezen om risico’s met betrekking tot partner- en wezenpensioen zelf aanvullend te verzekeren. Deze leden vragen of hiervoor de
Wet op de medische keuringen geldt en zo ja, of dit negatieve consequenties heeft met betrekking tot de toegankelijkheid.
De Wet op de medische keuringen kent waarborgen voor verzekeraars om
hun risico’s op verantwoorde wijze in te schatten maar kent ook beperkingen op keuringen om zo bepaalde groepen werknemers toegang tot
een betaalbare verzekering te bieden. Zo kent de Wet op de medische
keuringen een verbod op keuringen voor werknemers die via de
werkgever verzekeringen kunnen of moeten afsluiten voor pensioen,
arbeidsongeschiktheid of ziekte. Het verbod geldt niet ten aanzien van
door de werknemer gesloten aanvullende regelingen die zij op individuele
basis sluiten.
De leden van de fractie van D66 vragen het kabinet om in te gaan op de
verhouding tussen de beschikbarepremiestaffels en de inperking van het
fiscale kader. In het bijzonder vragen genoemde leden of het klopt dat de
premiestaffels zijn gebaseerd op een rekenrente van 4%. Ook vragen zij
wat de consequenties zouden zijn als er ook wordt toegestaan om een
staffel van bijvoorbeeld 3% te gebruiken.
De beschikbarepremiestaffels – waar de genoemde leden naar vragen –
worden aangepast aan het voorgestelde wettelijke uitgangspunt dat vanaf
1 januari 2015 na een tijdsevenredige opbouw van 40 jaar een pensioen
gerealiseerd kan worden van maximaal 75% van het gemiddelde loon. In
het beleidsbesluit waarin de beschikbarepremiestaffels gepubliceerd
worden zullen – conform het staande beleid – ook staffels opgenomen
worden die uitgaan van een rekenrente van 3%. Daarbij zal wel de
voorwaarde gelden dat de pensioenopbouw niet uitgaat boven een
middelloonpensioen dat binnen de kaders van hoofdstuk IIB van de Wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

7

op de loonbelasting 1964 blijft. Dit laatste hoeft niet jaarlijks getoetst
worden, maar de toetsing kan beperkt blijven tot een toetsing op bepaalde
momenten. Omwille van de praktische uitvoerbaarheid is de toetsing aan
de fiscale kaders ook toegestaan op basis van het actuele loon. Dat beleid
is recentelijk ook beschreven in het premiestaffelbesluit van 12 februari
2013 (BLKB2013/43M)4.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben opgemerkt dat het CPB in
het rapport over de doorsneesystematiek het volgende aangeeft: «Een
eventuele overstap op een reëel pensioencontract, waarin de kosten van
indexatie meer expliciet worden meegenomen bij de vaststelling van de
premie, biedt op de kortere termijn alvast een mogelijkheid om een meer
actuariële en evenwichtige pensioenopbouw vorm te geven.» Deze leden
willen weten wat het kabinet van deze conclusie vindt. Ook vragen deze
leden in hoeverre het effect van de verlaging van het opbouwpercentage
voor jongeren wordt gemitigeerd door de invoering van een reëel
pensioencontract.
Zoals is uiteengezet in de brief aan de Tweede Kamer van 1 oktober 2013
() naar aanleiding van de consultatie over de herziening van het financieel
toetsingskader (FTK), is de invoering van een reëel pensioencontract niet
meer aan de orde.5
De leden van de fractie van Groen Links vragen naar de vervangingsratio
voor verschillende salarissen van werknemers die zijn geboren in 1958 en
1988 in combinatie met de invoering van een reëel contract. De hiervoor
opgenomen vervangingsratio’s zijn een weergave van het binnen het
fiscale pensioenkader op te bouwen pensioen. De invoering van een reëel
contract heeft daar geen invloed op. Ook het onder de werking van een
reële contract op te bouwen pensioen zal binnen de fiscale pensioenkaders moeten blijven. De te berekenen mogelijke vervangingsratio’s voor
werknemers met een reëel contract wijken dus niet af van de hiervoor
reeds opgenomen vervangingsratio’s.
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat volgens actuariële
berekeningen een gemiddelde Nederlander met een modaal inkomen en
een normaal carrièrepatroon, als gevolg van de verlaging van de
opbouwpercentages tot 13% minder pensioen kan opbouwen. Zij vragen
of het kabinet aan kan geven wanneer de gevolgen van de versobering
van de pensioenopbouw ingaan voor partners. Tevens vragen deze leden
om inzichtelijk te maken of het correct is dat als een werknemer komt te
overlijden in bijvoorbeeld 2015 het partnerpensioen in één klap 13%
minder bedraagt.
Ten eerste merkt het kabinet op dat de ruimte voor jaarlijkse pensioenopbouw weliswaar met bijna 13% wordt beperkt van (bij een middelloonstelsel) 2,15% in 2014 naar 1,875% vanaf 2015, maar daar staat tegenover
dat de periode waarover pensioenopbouw gaat plaatsvinden naar
verwachting zal toenemen. Door deze beperking van de jaarlijkse opbouw
worden net als met de verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd
passende maatregelen genomen om ondanks de sterk toenemende
levensverwachting het stelsel van oudedagsvoorzieningen betaalbaar en
consistent te houden. Ook de ruimte voor opbouw van het partnerpensioen wordt beperkt van 1,51% middelloon in 2014 naar 1,313% vanaf
2015. Deze ruimte geldt voor zowel een partnerpensioen op opbouwbasis
als voor een partnerpensioen op risicobasis. In onderdeel 2.3 van het
beleidsbesluit BLKB2013/2199M6, is bevestigd dat ook voor een partnerpensioen op risicobasis voor de jaren voor 2015 kan worden uitgegaan
4

Stcrt. 2013, nr. 4432.
Kamerstukken II 2013/14, 32 043, nr. 172
6
Stcrt 2013, 35880.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

8

van 1,58% tot 2014 en 1,51% in 2014. Mocht een werknemer derhalve in
2015 komen te overlijden, dan geldt de beperking van de jaarlijkse
opbouwruimte alleen voor de toekomstige bereikbare diensttijd.
3. Aanpassing Witteveenkader: nettolijfrente
De leden van de fractie van de VVD vragen of het kabinet nader in kan
gaan op de mogelijkheid dat een groep deelnemers een collectiviteitskorting kan regelen voor de nettolijfrente. Ook de leden van de fractie van
de PvdA vragen hiernaar. De leden van de fractie van de VVD gaan ervan
uit dat deze regeling collectief kan worden aangeboden en dat deelnemers
kunnen aangeven hier niet aan te willen deelnemen door bijvoorbeeld een
opt-in of opt-out. Deze leden vragen of dit juist is. Ook de leden van de
fractie van D66 vragen of het kabinet het uitgangspunt deelt dat deelname
aan de nettolijfrente altijd op vrijwillige basis dient te zijn. De leden van de
fractie van D66 vragen of wetgeving ook varianten uitsluit waarbij
deelname niet wordt afgedwongen, maar waarbij niet-deelname
onaantrekkelijk wordt gemaakt. De leden van de fractie van de VVD
vragen of het juist is dat door het collectief aanbieden deze regeling
goedkoper kan worden uitgevoerd en of dit makkelijker is voor
werkgevers. De leden van de fractie van D66 vragen in te gaan op de
samenhang tussen de spaarmogelijkheid en cao’s.
Uitgangspunt van de nettolijfrente is dat het gebruik van de spaarfaciliteit
op vrijwillige basis plaatsvindt. Dit uitgangspunt betekent dat voorkomen
moet worden dat er (de facto) sprake is van een regeling waaraan
deelname verplicht is. Dit zou bijvoorbeeld het geval zijn indien de
werkgever alleen aan de deelnemers aan de nettolijfrente een werkgeversbijdrage verleent. Om die reden is geregeld dat een regeling alleen
kwalificeert als een werkgever die participerende werknemers een
bijdrage geeft, ook de niet-participerende werknemers die overigens
vergelijkbaar zijn eenzelfde bijdrage geeft. Hiermee wordt bewerkstelligd
dat de keuze van werknemers om deel te nemen niet wordt beïnvloed
door de bijdrage van de werkgever. Een soortgelijke eis gold ook voor
werkgeversbijdragen aan de levensloopregeling. Deelnemers hebben dus
altijd te maken met een opt-in. Het is dus altijd een individuele keuze om
wel of niet deel te nemen in een nettolijfrente. Het is wel mogelijk dat
deelnemers zelf als groep, bijvoorbeeld georganiseerd in een (personeels)stichting of vereniging, een collectiviteitskorting bedingen bij een
aanbieder. In die zin is het vergelijkbaar met de zorgverzekering waarbij
werknemers soms ook profiteren van een collectiviteitskorting op de
premie. Het collectief aanbieden kan eenvoudiger zijn en tot lagere kosten
leiden. Uiteraard speelt de mate waarin deelgenomen wordt ook een rol.
Ten aanzien van de samenhang tussen de nettolijfrente en cao’s wordt
opgemerkt dat conform het staande beleid de deelname aan een
nettolijfrente niet algemeen verbindend zal worden verklaard, omdat dit
niet in overeenstemming is met de bedoeling van de regeling namelijk dat
deze vrijwillig is. Bovendien gaat het hier over een groep deelnemers die
meer verdienen dan de aftoppingsgrens en die als financieel zelfredzaam
kunnen worden beschouwd.
De leden van de fractie van de VVD vragen welke instellingen de regeling
van de nettolijfrente kunnen uitvoeren. Ook de leden van de fracties van
D66 en het CDA vragen hiernaar. De leden van de fractie van de SGP
vragen aan welke wettelijke voorwaarden een door een groep zelf
opgerichte aanbieder van nettolijfrenten moet voldoen.
De toegelaten aanbieders van een nettolijfrente zijn opgenomen in het
voorliggende wetsvoorstel. Voor deze aanbieders is aangesloten bij de
toegelaten aanbieders van onder box 1 vallende lijfrenteverzekeringen,
lijfrentespaarrekeningen of lijfrentebeleggingsrechten. Als aanbieders van
een nettolijfrente kunnen optreden: verzekeraars, banken en beleggingsin-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

9

stellingen. Als een groep zelf een aanbieder van een nettolijfrente opricht,
dient deze ook de vorm te hebben van een van de hiervoor genoemde
toegelaten aanbieders. Pensioenfondsen kunnen, zoals hierna wordt
toegelicht, geen nettolijfrente aanbieden, aangezien een nettolijfrente
geen pensioen is in de zin van de Pensioenwet. De nettolijfrente kan dan
ook niet uitgevoerd worden binnen de tweede pijler. Dit in reactie op een
vraag van de leden van de fractie van het CDA. Niet in Nederland
gevestigde verzekeraars, banken en beleggingsinstellingen die vergelijkbaar zijn met in Nederland gevestigde verzekeraars, banken en
beleggingsinstellingen zijn ook toegelaten aanbieders van een nettolijfrente, mits voldaan wordt aan bij ministeriële regeling te stellen
voorwaarden. Deze voorwaarden hebben betrekking op te verschaffen
inlichtingen. Niet in Nederland gevestigde pensioenfondsen kunnen, net
als in Nederland gevestigde pensioenfondsen, geen nettolijfrente
aanbieden, aangezien een nettolijfrente geen pensioen is in de zin van de
Pensioenwet. Dit in reactie op een vraag van de leden van de fractie van
de PVV en de fractie van het CDA. Aangezien bij de toegelaten aanbieders
geen onderscheid wordt gemaakt tussen in het buitenland gevestigde
lichamen en in Nederland gevestigde lichamen is naar de mening van het
kabinet geen sprake van eventuele strijdigheid op dit punt met het
Europese recht. Dit in reactie op de opmerking van de heer Bergamin
tijdens het rondetafelgesprek in de Kamer d.d. 30 januari 2014, waarnaar
de leden van de fractie van het CDA vragen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het klopt dat de nettospaarregeling een derdepijlerproduct is. Verder vragen deze leden of, indien het
zo is dat de Wet IB 2001 de toegang regelt tot deze nettolijfrente,
pensioenfondsen en PPI’s deze regeling kunnen uitvoeren. Indien de
regeling ook in de tweede pijler kan worden uitgevoerd, willen deze leden
weten of dit extra kosten met zich meebrengt.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het klopt dat pensioenfondsen niet de mogelijkheid krijgen om een in box 3 vrijgesteld nettoproduct aan te bieden en verzekeraars wel. Genoemde leden vragen zich
af waarom dit onderscheid wordt gemaakt en hoe zich dit verhoudt tot het
level playing field. Genoemde leden vragen waarom het kabinet de keuze
voor de uitvoerder niet bij de deelnemer laat. Volgens de leden wordt een
steeds groter deel van de markt afgesloten voor pensioenfondsen.
Gevraagd wordt of het kabinet dit een wenselijk gevolg vindt. Ook vragen
genoemde leden of het kabinet het eens is met de stelling dat het maken
van arbeidsvoorwaardelijke afspraken over een oudedagsvoorziening per
definitie tot gevolg heeft dat de oudedagsvoorziening deel gaat uitmaken
van de tweede pijler en dat daarmee de Pensioenwet van toepassing
wordt. Ook vragen zij hoe zich dat verhoudt tot de bepaling dat op de
nettolijfrente de Pensioenwet niet van toepassing is. De leden van de
fractie van 50PLUS vragen of het kabinet overwogen heeft de
mogelijkheid van de nettospaarregeling onder te brengen bij pensioenfondsen. Ook de leden van de fractie van het CDA vragen naar de
aanbieder van een nettolijfrente.
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat de vakcentrales FNV,
CNV en MHP, de Pensioenfederatie en het Verbond van Verzekeraars er
allen voor pleiten om de aanvullende nettospaarregeling ook in de tweede
pijler onder het regime van de Pensioenwet te kunnen uitvoeren. Deze
leden vragen een reactie op de hiervoor ingebrachte argumenten:
arbeidsvoorwaarden kunnen integraal worden aangeboden, lagere
kosten, partnerpensioen en premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid
zijn in de tweede pijler beter beschermd.
Uitgangspunt van de nettolijfrente is een vrijwillige oudedagsvoorziening
die openstaat voor iedereen met een inkomen boven de aftoppingsgrens,
ongeacht of men werknemer, ondernemer (inclusief zzp’er) of resultaatge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

10

nieter is. De keuze om een oudedagsvoorziening op te bouwen voor het
inkomensgedeelte boven de aftoppingsgrens beschouwt het kabinet als
een geheel vrijwillige keuze die op individueel niveau gemaakt wordt. De
regeling sluit daarmee – anders dan de eerder voorgestelde pensioenexcedentregeling – volledig aan op de uitgangspunten van de derde pijler.
Ook in de vormgeving – een vrijwillige (netto)lijfrenteverzekering, een
(netto)lijfrentespaarrekening of een (netto)lijfrentebeleggingsrecht – gaat
het om producten die naadloos aansluiten bij thans gangbare producten
in de derde pijler. Regelingen in de tweede pijler hebben over het
algemeen een ander karakter: collectieve regelingen op grond van de
arbeidsverhoudingen, waarbij de werknemer verplicht deelneemt. Op
grond hiervan vindt het kabinet het onwenselijk dat pensioenfondsen
onderhavige regeling uitvoeren.
Een andere belangrijke reden waarom niet wordt toegestaan dat
pensioenfondsen deze producten uitvoeren is – analoog aan de overwegingen bij de eerder voorgestelde pensioenexcedentregeling – dat er geen
goede scheiding mogelijk is tussen het vermogen waaruit pensioenuitkeringen worden gedaan waarop een fiscale claim rust (als gevolg van de
omkeerregel) en het vermogen waaruit onbelaste netto-uitkeringen
worden gedaan. Bij het wetsvoorstel Wet pensioenaanvullingsregelingen
hebben de toezichthouders DNB en AFM erop gewezen dat deze scheiding
belangrijk is. Zonder deze scheiding bestaat een fiscaal systeemrisico
waarbij bruto-inleg (in)direct wordt gebruikt voor netto-uitkeringen
waarover geen belasting is geheven.
De aangehaalde argumenten om de nettolijfrente ook in de tweede pijler
uit te kunnen voeren lijken onder meer te zien op realiseren van schaalvoordelen die uitvoeringskosten kunnen drukken waardoor een hoger
rendement voor de deelnemer overblijft. Dit is echter ook te realiseren in
de derde pijler omdat uitvoeringskosten een belangrijk aspect zijn van de
concurrentie tussen aanbieders in de derde pijler. Daarnaast is het steeds
gebruikelijker dat afnemers hun krachten bundelen in collectiviteiten en
collectiviteitskortingen bedingen bij aanbieders. Hierboven werd al
verwezen naar dergelijke initiatieven in verband met zorgverzekeringen.
Om zeker te stellen dat eventuele afspraken over een vrijwillige regeling in
de arbeidsvoorwaardelijke sfeer niet door pensioenfondsen uitgevoerd
kunnen worden, is in het voorgestelde artikel 2, veertiende lid, van de
Pensioenwet geëxpliciteerd dat nettolijfrenten geen pensioen in de zin van
de Pensioenwet zijn waardoor zij ook niet kunnen worden uitgevoerd door
een pensioenfonds.
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat de nieuwe nettospaarregeling is vrijgesteld in box 3, terwijl alle andere vormen van sparen
voor de oude dag juist niet zijn vrijgesteld. Deze leden vragen waarom het
kabinet voor deze uitzondering heeft gekozen. Ook de leden van de fractie
van de SP vragen hiernaar.
Het kabinet gaat er van uit dat de leden van de fractie van de PvdA met de
genoemde andere vormen van sparen voor de oudedag doelen op de op
andere wijze fiscaal gefaciliteerde oudedagsvoorzieningen. Het kabinet
merkt op dat ook andere fiscaal gefaciliteerde oudedagsvoorzieningen
normaliter niet in de box 3-heffing worden betrokken. Bij de reguliere
faciliteiten voor de oudedag (gefaciliteerde pensioenen of lijrenten) vindt
de inleg plaats vanuit het brutoinkomen, terwijl bij de nettolijfrente de
inleg wordt betaald uit het netto-inkomen. Over de inleg bij de nettolijfrente reeds belasting en de uit die aanspraak voortvloeiende uitkering is
niet belast in box 1. De aanspraak op de nettolijfrente wordt niet in de
heffing van box 3 betrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

11

De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de nettolijfrente
kan worden afgekocht en hoe wordt voorkomen dat de nettolijfrente
wordt besteed voor andere zaken dan inkomen voor de oude dag.
Het kabinet merkt op dat de nettolijfrente is bedoeld om te voorzien in
inkomen voor de oude dag voor het inkomensgedeelte boven de
aftoppingsgrens van € 100.000 (2015). Het is niet de bedoeling dat de
nettolijfrente eerder wordt opgenomen. In het onderhavige wetsvoorstel
is daarom geregeld dat ingeval de nettolijfrente geheel of gedeeltelijk
wordt afgekocht op dat tijdstip voor de volledige aanspraak de toepassing
van de vrijstelling voor box 3 vervalt. Vanwege het verlies van de fiscale
faciliteit van de box 3-vrijstelling, acht het kabinet het minder
waarschijnlijk dat de nettolijfrente wordt aangewend voor andere
doeleinden dan een oudedagsvoorziening. Niettemin zal het kabinet dit
monitoren en zo nodig aanvullende maatregelen treffen.
De leden van de fractie van de SP vragen of het kabinet onderschrijft dat
pensioenen arbeidsvoorwaarden zijn en het pensioencontract daarmee
primair een verantwoordelijkheid is van de werkgevers- en werknemersorganisaties en dit ook moet blijven. De leden van de fractie van de SP
vragen hoe het instellen van een aftoppingsgrens en het uitsluiten van
een aanvullende regeling anders dan de nettolijfrente zich tot deze
primaire verantwoordelijkheid verhoudt en welke reden of met welk doel
het kabinet wil voorkomen dat een aanvullend arbeidsvoorwaardelijk
pensioen kan worden ondergebracht bij een pensioenfonds. De leden van
de fractie van het CDA vragen of het kabinet kan bevestigen dat met het
uitsluiten van regelingen anders dan de nettolijfrente (bijvoorbeeld een
nettopensioenregeling) fundamentele veranderingen in het pensioenstelsel worden aangebracht in de zin dat pensioen als arbeidsvoorwaarde
ten dele wordt uitgesloten. Ook vragen deze leden of het niet veel
logischer is om het aanvullend netto «pensioen» onder te brengen in de
tweede pijler.
Arbeidsvoorwaarden zijn primair een zaak tussen werkgevers
(organisaties)- en werknemers- (organisaties). Ten aanzien van de
arbeidsvoorwaarde pensioen heeft de overheid echter maatregelen
genomen om enerzijds het aan werknemers toegezegde pensioen te
beschermen (Pensioenwet en wetten voor verplichte deelneming) en om
anderzijds pensioen te faciliteren via de omkeerregel (loon in de vorm van
pensioenpremies en pensioenaanspraken wordt niet belast, pas over de
pensioenuitkeringen wordt belasting geheven). Deze maatregelen vinden
hun rechtvaardiging in de overheidstaak om een bescherming en
stimulering te bieden voor de oudedagsvoorziening van werknemers. Het
kabinet meent dat deze paternalistische motieven voor deze overheidsmaatregelen niet onverkort en in dezelfde mate gelden voor het
inkomensgedeelte boven de € 100.000 (2015). In het wetsvoorstel Wet
verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen en
maximering pensioengevend inkomen wordt daarom voorgesteld dat
werknemers niet kunnen worden verplicht deel te nemen aan een
pensioenregeling voor het inkomensgedeelte boven de € 100.000. Voor
zover wel wordt deelgenomen aan een dergelijke regeling zal dit pensioen
op verzoek van de deelnemer kunnen worden afgekocht. Tevens wordt het
pensioen over het inkomensgedeelte boven de € 100.000 niet fiscaal
gefaciliteerd via de omkeerregel. Wel biedt het kabinet de mogelijkheid
om voor dit inkomensdeel op vrijwillige basis een voor box 3 vrijgestelde
fiscaal gefaciliteerde oudedagsvoorziening op te bouwen die openstaat
voor iedereen (werknemers, ondernemers/zzp’ers). Deze oudedagsvoorziening kan worden opgebouwd via een spaarrekening, beleggingsrecht
of verzekering. Hiermee kan op vrijwillige basis voor het inkomensgedeelte vanaf € 100.000 een pensioenresultaat bereikt worden dat
overeenkomt met een bruto-opbouw van 1,875% per jaar. Ten aanzien van
de vraag of hier sprake is van een fundamentele wijziging van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

12

pensioenstelsel merkt het kabinet op dat ook nu in de praktijk wel gebruik
wordt gemaakt van een aftopping van het pensioengevend inkomen. De
aftopping raakt ook een relatief beperkt deel van alle pensioendeelnemers.
De leden van de fractie van het CDA vragen zich af of de uitkeringen uit
een nettolijfrente van belastingheffing zijn vrijgesteld in de situatie waarin
een werknemer voorafgaande aan de pensioengerechtigde leeftijd
arbeidsongeschikt is geworden, terwijl pensioenuitkeringen in dezelfde
situatie wel aan heffing van belasting zijn onderworpen. Hetzelfde
constateren deze leden ten aanzien van partner- en wezenpensioen. Deze
leden merken voorts op dat het wetsvoorstel daarmee een categorie van
inkomsten in verband met arbeid creëert die niet belast zijn en vragen het
kabinet of dit wenselijk en uitvoerbaar wordt geacht. Ook de leden van de
fractie van de PvdA vragen hiernaar.
De inkomsten uit een nettolijfrente zijn inderdaad vrijgesteld van
belastingheffing. Dat is echter niet anders dan bij andere spaarproducten
die met netto-inkomen zijn opgebouwd. Deze benadering geldt evenzo
voor een nettolijfrente als voor een partner- of wezenvoorziening.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe het netto-inkomen uit de
nettolijfrente zal kwalificeren voor inkomensafhankelijke regelingen.
Het verzamelinkomen wordt niet verlaagd door de inleg voor een
nettolijfrente. Daarnaast wordt het verzamelinkomen niet beïnvloed door
het rendement van het opgebouwde nettolijfrentekapitaal, dat is immers
vrijgesteld van box 3. De inleg heeft daarom geen invloed op inkomensafhankelijke regelingen waarbij het verzamelinkomen als toets wordt
gebruikt. De vrijstelling voor box 3 heeft ook tot gevolg dat, de waarde
van de nettolijfrente ook geen invloed heeft op de vermogensbijstelling
voor de AWBZ en voor de vermogenstoets voor huur- en zorgtoeslag en
kindgebonden budget. De uitkeringen uit een nettolijfrente vormen geen
belast inkomen en tellen daarom niet mee voor de bepaling van de
hoogte van het verzamelinkomen. Ook in de uitkeringssfeer heeft een
nettolijfrente dus geen invloed.
De leden van de fractie van het CDA vragen of, ingeval een werknemer
vóór zijn pensioenleeftijd emigreert, de pensioenuitkeringen dan onder
het belastingverdrag vallen. De bedoelde werknemer heeft tevens een
oudedagsvoorziening opgebouwd voor zijn inkomensgedeelte boven de
aftoppingsgrens van € 100.000 door middel van (het sluiten van) een
nettolijfrente.
Indien de bedoelde werknemer inwoner wordt van een land waarmee
Nederland een regeling ter voorkoming van dubbele belastingheffing –
bijvoorbeeld een bilateraal belastingverdrag – heeft, worden de heffingsrechten over de inkomsten van die werknemer tussen Nederland en dat
andere land verdeeld volgens die regeling. Indien na emigratie pensioenuitkeringen worden betaald in verband met het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd, vallen deze pensioenuitkeringen geheel onder de
reikwijdte van het belastingverdrag, derhalve zowel voor het deel
beneden € 100.000 als voor het deel daarboven (de nettolijfrente), zij het
dat voor de verdragstoepassing de beide delen van de totale uitkering
(pensioen en nettolijfrente) afzonderlijk moeten worden beoordeeld.
Hierna wordt verder ingegaan op het deel boven de € 100.000 (de
nettolijfrente, ondergebracht bij een professionele verzekeringsmaatschappij).
Indien het van toepassing zijnde bilaterale belastingverdrag het heffingsrecht ter zake van de uitkeringen uit de nettolijfrente toewijst aan het
(nieuwe) woonland, wordt de wijze waarop deze uitkeringen in de
belastingheffing worden betrokken bepaald door de nationale belastingwetgeving van het desbetreffende (nieuwe) woonland. Het is niet
ondenkbaar dat het nieuwe woonland, afhankelijk van het nationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

13

belastingsysteem van het desbetreffende land, niet de gehele uitkering uit
de nettolijfrente in de belastingheffing betrekt, maar alleen een (al dan
niet op forfaitaire wijze bepaald) rente-element.
Voor de werknemer met een salaris van € 125.000 die nu vijftig is, die op
zestigjarige leeftijd emigreert naar Duitsland en vervolgens pensioenuitkeringen ontvangt, verloopt de belastingheffing over het pensioen (i.c. de
nettolijfrente) als volgt.
Wanneer de bedoelde werknemer emigreert naar Duitsland zou naar
huidig recht het Nederlands-Duitse belastingverdrag van 1959 van
toepassing zijn, en is naar toekomstig recht het nieuwe Nederlands-Duitse
belastingverdrag van 2012 van toepassing, dat op 1 januari 2015 in
werking zou kunnen treden. Onder zowel het huidige Nederlands-Duitse
belastingverdrag van 1959 als het nieuwe verdrag van 2012 is het
heffingsrecht met betrekking tot de uitkeringen uit de nettolijfrente
toegewezen aan het (nieuwe) woonland, in casu Duitsland, door
toepassing van de bepaling inzake overige inkomsten (hierna: het
restartikel). Het verdrag uit 1959 bevat immers geen aparte regeling voor
lijfrenten en het nieuwe verdrag (2012) bevat een lijfrenteregeling die
alleen box 1-lijfrenten bestrijkt.
Indien de hiervoor bedoelde werknemer emigreert naar België, zal de
nettolijfrente voldoen aan de definitie van het begrip «lijfrente» in het
pensioen- en lijfrenteartikel van het verdrag met België (2001). Aangezien
er in Nederland geen aftrek voor lijfrentepremies heeft plaatsgevonden,
komt het heffingsrecht over de nettolijfrente toe aan de woonstaat België
op grond van de hoofdregel van het pensioen- en lijfrenteartikel. Zou de
nettolijfrente niet voldoen aan de definitie van het begrip «lijfrente» in het
verdrag, zal ook aan België als woonstaat het heffingsrecht toekomen, en
wel op grond van het restartikel in het verdrag.
Als de hiervoor bedoelde werknemer emigreert naar Spanje, zal onder het
huidige belastingverdrag met Spanje (1971) het heffingsrecht over de
nettolijfrente aan de woonstaat Spanje toekomen op grond van het
restartikel in het verdrag, aangezien dit verdrag geen regeling bevat voor
lijfrenten.
Het kabinet merkt overigens op dat een belastingplichtige een eventuele
dubbele belastingheffing over de nettolijfrente kan voorkomen door de
aanspraak op de nettolijfrente af te kopen op het moment dat de
belastingplichtige ophoudt binnenlands belastingplichtige te zijn. Het
vrijvallen van een aanspraak op een nettolijfrente wordt niet als afkoop en
dus niet als onregelmatige handeling aangemerkt. Dit voorkomt de
dubbele belasting die zou plaatsvinden als het andere land de uitkeringen
in de heffing zou betrekken, terwijl ter zake van de premies voor de
nettolijfrente geen aftrek heeft plaatsgevonden.
De leden van de fractie van het CDA vragen om een reactie op de kritiek
van het Register Belastingadviseurs dat bij een onregelmatige handeling
van de werkgever het belastingvoordeel vervalt, zonder dat de werknemer
daar invloed op heeft.
Het kabinet merkt hierover op dat de nettolijfrente een vrijwillige regeling
betreft waarbij de individuele belastingplichtige zelf bepaalt of hij al dan
niet wenst deel te nemen in een nettolijfrente. Om te voorkomen dat deze
keuze wordt beïnvloed door de werkgever is een bepaling opgenomen.
Kort gezegd komt deze bepaling erop neer dat de faciliteit niet geldt als de
werkgever een bijdrage verstrekt aan deelnemers van de nettolijfrente die
hij niet in dezelfde mate verstrekt aan zijn overige werknemers die niet
deelnemen aan deze faciliteit maar voor het overige in dezelfde
omstandig verkeren. Deze bepaling is ontleend aan de levensloopregeling
(artikel 19g (oud) van de Wet op de loonbelasting 1964). Het kabinet acht
hiermee voldoende gewaarborgd dat deze bepaling – net zoals bij de
levensloopregeling het geval was – haar werking zal hebben en er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

14

sprake zal zijn van een onregelmatige handeling van de werkgever
waardoor het belastingvoordeel vervalt.
De leden van de fractie van het CDA vragen voorts wat het gevolg is van
een onregelmatige handeling. Ook vragen zij of een onregelmatige
handeling leidt tot een boete. Zonder een boete is volgens genoemde
leden de drempel zeer laag. Zij vragen of het dan ook niet in de rede zou
liggen de revisierente bij afkoop van lijfrentes af te schaffen.
Voor het antwoord op de gestelde vragen is relevant dat de fiscale
facilitering eruit bestaat dat geen vermogensrendementsheffing in box 3
wordt geheven over het forfaitaire rendement van het nettolijfrentekapitaal. Ingeval een onregelmatige handeling plaatsvindt – waardoor de
nettolijfrente het karakter van oudedagsvoorziening verliest – is er geen
reden meer om deze fiscale facilitering te verlenen. Daarom is in het
wetsvoorstel opgenomen dat in dat geval de vrijstelling voor box 3 vervalt
voor de volledig aanspraak die tot dat tijdstip is opgebouwd. Ten aanzien
van de revisierente merkt het kabinet op dat deze betrekking heeft op het
rentevoordeel dat de betreffende belastingplichtige heeft genoten als
gevolg van het feit dat de heffing ten onrechte op een later moment
plaatsvindt, doordat de inleg destijds ten onrechte niet in box 1 is belast.
Bij de nettolijfrente is dat laatste niet het geval.
De leden van de fractie van het CDA vragen welke criteria gehanteerd
moeten worden om te toetsen of de werkgever aan alle werknemers die in
dezelfde omstandigheden verkeren in dezelfde mate een bijdrage voor de
nettolijfrente verstrekt.
Voor deze criteria zal worden aangesloten bij hetgeen gold bij de
soortgelijke bepaling bij de levensloopregeling. De voorgestelde
nettolijfrente is een individuele regeling en deelname aan de nettolijfrente
is een vrije keuze. De werknemer kiest zelf of hij deelneemt aan de
regeling, welk bedrag hij hiervoor opzij wil zetten en bij welke uitvoerder
hij dit wil onderbrengen. Werknemers kunnen door hun werkgever niet
direct of indirect verplicht worden om deel te nemen aan een nettolijfrenteregeling. De werkgever mag voor de fiscale facilitering van de regeling
bij het verstrekken van een bijdrage voor de nettolijfrente dan ook geen
onderscheid maken op basis van het wel of niet deelnemen aan een
dergelijke regeling door de werknemer. Dat is het onderscheidende
criterium waaraan de werkgeversbijdrage zal moeten voldoen. Ingeval de
werkgever een bijdrage verstrekt voor deelname aan de nettolijfrenteregeling zal de werkgever de bijdrage ook moeten verstrekken aan de
werknemers die niet deelnemen aan een dergelijke regeling, maar voor
het overige in dezelfde omstandigheden verkeren. Zonder deze
voorwaarde zou de werkgever werknemers via «an offer you can’t refuse»
min of meer kunnen verplichten om aan de nettolijfrenteregeling deel te
nemen. Dat zou in strijd zijn met het vrijwillige karakter van de nettolijfrente.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het klopt dat er
pensioenfondsen en verzekeraars zijn die zowel bruto- als nettoregelingen
uitvoeren.
Het is mogelijk dat er pensioenfondsen en verzekeraars zijn die zowel
bruto- als (fiscaal niet gefaciliteerde) nettoregelingen uitvoeren, als
onderdeel van een door de werkgever toegezegd pensioen. Dit doet zich
naar verwachting echter weinig voor. Er zal van de zijde van de
werknemers en werkgevers weinig vraag zijn naar dergelijke nettoregelingen omdat deze in het algemeen weinig tot geen voordeel opleveren
voor de werknemer. De werknemer kan niet vrijelijk beschikken over het
tegoed omdat de Pensioenwet dit verbiedt. In het wetsvoorstel Wet
verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen en
maximering pensioengevend inkomen is voorzien in de mogelijkheid om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

15

het fiscaal bovenmatige deel van pensioen af te kopen, waardoor de
werknemer wel kan beschikken over dit tegoed. Bij deze nettoregeling kan
geen gebruik worden gemaakt van een fiscale faciliteit voor de inleg en/of
het opgebouwde saldo. Het afgesplitste, fiscaal bovenmatige deel van de
pensioenaanspraak wordt bij de werknemer direct in de belastingheffing
betrokken en de bijdrage van de werknemer is fiscaal niet aftrekbaar.
Bovendien wordt de waarde van de nettoregeling elk jaar tot het box
3-vermogen van de werknemer gerekend.
De leden van de fractie van de SGP vragen het kabinet of meer inzicht kan
worden gegeven in de hoogte van de bij algemene maatregel van bestuur
vast te stellen premie in het voorgestelde artikel 5.16b, eerste lid, van de
Wet IB 2001 om overeen te komen met een brutopensioenopbouw van
1,875%.
Het kabinet merkt hierover op dat voor de nettolijfrente bij algemene
maatregel van bestuur een leeftijdsafhankelijke premiestaffel zal gelden.
Daarbij zal aansluiting worden gezocht bij de premiestaffels die gelden
voor beschikbare premieregelingen op grond van artikel 18a, derde lid,
van de Wet op de loonbelasting 1964. Wel zullen deze premiepercentages
uitdrukking geven aan het nettokarakter dat kenmerkend is voor de
nettolijfrente. Omdat er immers over de uitkeringen geen belastingheffing
in box 1 wordt geheven, kan de in te leggen premie lager zijn om op
pensioendatum toch tot hetzelfde pensioenresultaat te komen als bij een
jaarlijkse bruto-opbouw van 1,875%. In de voorgestelde wettekst blijkt
overigens een technische omissie te zitten ten aanzien van het nettokarakter van de nettolijfrente. Dit wordt bij nota van wijziging hersteld.
De leden van de fractie van de SGP vragen naar de aannames die zijn
gehanteerd bij de berekening van de kosten van de nettolijfrente.
Voor een inkomen vanaf € 100.000 kan via een nettolijfrente een
oudedagsvoorziening worden opgebouwd die grosso modo overeenkomt
met een jaarlijkse brutopensioenopbouw van 1,875% van het gemiddeld
verdiende arbeidsinkomen boven de aftoppingsgrens (€ 100.000 (2015).
De premie of inleg wordt betaald uit het netto-inkomen. De waarde van
een aanspraak op een nettolijfrente vormt vrijgesteld vermogen in box 3.
Voor de berekening van het budgettaire effect van deze regeling is
verondersteld dat ruim de helft van degenen met een inkomen boven
€ 100.000 aan de regeling zal deelnemen. Omdat het gaat om een
vrijstelling in box 3 en de totale inleg in de regeling dus geleidelijk
toeneemt, neemt ook het budgettaire beslag geleidelijk toe. Het budgettaire beslag wordt geraamd op € 17 miljoen in 2017 en loopt geleidelijk op
tot € 145 miljoen op lange termijn.
4. Introductie premiewaarborgen
De leden van de fractie van de VVD vragen of het kabinet van mening is
dat de te introduceren premiewaarborgen ook daadwerkelijk leiden tot
een verlaging van de premie. Ook de leden van de fractie van 50PLUS
vragen hiernaar. De leden van de fractie van de VVD vragen of het kabinet
dit gaat monitoren.
Het kabinet is ervan overtuigd dat met de te introduceren premiewaarborgen voldoende wordt geborgd dat de verlaging van de pensioenopbouw ook daadwerkelijk leidt tot een verlaging van de premie. Op
fondsniveau zal DNB erop toezien of bij de vaststelling van de pensioenpremie wordt voldaan aan de voorwaarde dat de betrokken belangen
hierbij op evenwichtige wijze zijn afgewogen. Waar dit niet het geval is,
kan DNB langs verschillende wegen en met het inzetten van diverse
instrumenten een meer evenwichtige premie afdwingen. Op macroniveau
zal het kabinet het effect van de voorgestelde maatregelen op de hoogte
van de pensioenpremies in 2015 evalueren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

16

De leden van de fractie van de VVD vragen of hun veronderstelling klopt
dat werkgevers niet eenzijdig kunnen besluiten een lagere pensioenpremie niet door te vertalen in het loon, omdat (vertegenwoordigers van)
werknemers hier ook op toezien.
Werkgevers(organisaties) en werknemers(organisaties) spreken veelal in
het arbeidsvoorwaardenoverleg af welk deel van de pensioenpremie door
de werknemer wordt betaald. Voor wat betreft het werknemersdeel klopt
de veronderstelling dat een lagere pensioenpremie zich rechtstreeks
doorvertaalt in een hoger (netto)loon. Op de werkgever rust geen
verplichting om een lagere werkgeverspremie in het brutoloon door te
vertalen. Het ligt wel in de lijn der verwachting dat de werknemers(organisaties) bij het overleg over de wijziging van de pensioenregeling
de bestemming van de lagere werkgeverspremie aan de orde stellen.
De leden van de fractie van de VVD vragen met welk percentage de
pensioenpremies als gevolg van het wetsvoorstel zullen dalen.
In het oorspronkelijke wetsvoorstel, waarbij het maximale opbouwpercentage met 0,4%-punt zou dalen, werd een premiedaling van 15%
geraamd. Nu het maximale percentage niet met 0,4%-punt maar met
0,275%-punt daalt, wordt een premiedaling van 11% geraamd.
De leden van de fractie van de SP vragen het kabinet of het erkent dat
voor het tot stand komen van een volwaardig pensioencontract zowel het
Witteveenkader als het Financieel Toetsingskader (FTK)in hun onderlinge
samenhang bekend moet zijn. Deze leden vragen of dit niet op gespannen
voet staat met de beoogde datum van invoering. Ook de leden van de
fractie van GroenLinks vragen zich af of het kabinet zich er voldoende
bewust van is dat sociale partners de pensioenregeling in 2015 zowel
moet aanpassen aan het Witteveenkader als aan het nieuwe FTK. Deze
leden vragen of de aanpassingen evenwichtig zullen plaatsvinden. De
leden van de fractie van het CDA menen dat pensioenfondsen te weinig
tijd hebben voor de implementatie en vragen het kabinet hierop te
reageren. De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet
vasthoudt aan invoering van het nieuwe FTK per 1-1-2015. Deze leden
vragen wanneer het FTK definitief wordt en of pensioenfondsen hun
pensioenregeling kunnen aanpassen. Voorts vragen deze leden of het
kabinet contact heeft gehad met sociale partners en of het kabinet bereid
is in overleg te treden met het pensioenveld.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het kabinet bereid is in
overleg te gaan met pensioenuitvoerders over uitvoeringsproblemen,
zoals de samenloop van wetswijzigingen in de pensioencommunicatie.
Het kabinet begrijpt de zorg die bij pensioenuitvoerders leeft. Het kabinet
ziet de samenhang tussen de verschillende facetten van het pensioenstelsel en onderschrijft dat het van groot belang is dat sociale partners bij
de aanpassing van pensioenregelingen de belangen van alle betrokkenen
bij een pensioenfonds evenwichtig afwegen en behartigen. Het kabinet is
echter van mening dat wetgevende stappen op het gebied van ambitie,
zekerheid, financiering en risicodeling afzonderlijk gezet kunnen worden
en niet noodzakelijkerwijs tegelijkertijd genomen moeten worden. De
aanpassing van de grenzen waarbinnen fiscale facilitering van pensioen
plaatsvindt hoeft niet te wachten op de aanpassing van het FTK. Daarbij
komt dat het Witteveenkader alle pensioenuitvoerders raakt en het FTK
alleen de pensioenfondsen. Bovendien hebben pensioenuitvoerders
inmiddels ervaring met de verwerking van de versobering van het
Witteveenkader per 2014. Dat geeft het kabinet vertrouwen dat zij ook de
fiscale inperking die nu wordt voorgesteld voortvarend zullen oppakken.
Het kabinet houdt in beginsel vast aan invoering van het nieuwe FTK per
1-1-2015. Het kabinet zal hierover in overleg treden met pensioenuitvoerders om te kijken hoe het nieuwe FTK per 1-1-2015 kan worden
ingevoerd zonder dat grote uitvoeringsproblemen ontstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

17

De leden van de fractie van het CDA merken op dat het kabinet een
evenwichtstoets introduceert. Deze leden vragen zich af of deze toets wel
kan worden uitgevoerd als partners nauwelijks tijd hebben om alle
regelingen in te voeren.
De toets ziet op de beslissing omtrent de premie. Fondsen stellen jaarlijks
voor het begin van het jaar de premie vast. De nieuwe informatieverplichtingen met betrekking tot de samenstelling van de pensioenpremie en de
hoogte van de premiecomponenten stellen DNB in staat te toetsen of het
premiebesluit op zorgvuldige wijze tot stand is gekomen en of de
belangen van de verschillende groepen belanghebbenden en verschillende generaties hierbij op evenwichtige wijze zijn behartigd.
De leden van de fractie van het CDA vragen zich af of het wetsvoorstel
voldoende waarborgen bevat om te garanderen dat pensioenfondsen hun
premies zullen verlagen. Zij wijzen daarbij op de stelling van de heer
Lever van het CPB tijdens het rondetafelgesprek van 30 januari 2014 dat
de premiedaling lager zal zijn dan de verlaging van het percentage, en
vragen een reactie hierop.
Het klopt dat de premiedaling als gevolg van de verlaging van het
maximale opbouwpercentage van (bij middelloon) 2,15% naar 1,875%
relatief minder groot zal zijn dan de verlaging van het percentage zelf. Dat
heeft echter niet te maken met onvoldoende waarborgen voor premieverlaging door pensioenfondsen. Een eerste oorzaak waarom de werkelijke
premiedaling kleiner zal zijn dan de verlaging van het opbouwpercentage
is dat op dit moment een aantal pensioenregelingen niet het maximale
opbouwpercentage (2,15% bij middelloon) hanteren. Bij een verlaging van
het maximale percentage naar 1,875% hoeft in die regelingen het
opbouwpercentage minder te worden verlaagd dan de verlaging van het
percentage zelf (12,8%). Een tweede oorzaak is dat het CPB in de
berekeningen heeft verondersteld dat 1/3 van de mogelijke premiedaling
zich niet zal voordoen. Sociale partners zullen naar verwachting (binnen
de grenzen van het Witteveenkader) een deel van de vrijval van de
premieruimte aanwenden voor een verbetering van de regeling op
onderdelen (bijvoorbeeld hogere indexatieambitie of hogere opbouw
nabestaandenpensioen), of ter verbetering van de dekkingsgraad.
De leden van de fractie van het CDA merken op dat DNB vooral kijkt of er
bij het premiebesluit sprake was van een juiste governance. Deze leden
vragen in welke gevallen DNB de vaststelling van de pensioenpremie zal
afwijzen en welke gevolgen dat heeft voor het pensioenfonds en de
werknemers.
Indien een pensioenfonds zich bij besluitvorming over de vaststelling van
de premie niet aan de voorschriften met betrekking tot de governance
heeft gehouden, zal DNB er bij het fonds op aandringen die governance
alsnog goed toe te passen, alvorens het premiebesluit definitief vast te
stellen.
De leden van de fractie van het CDA vragen wat het uitgangspunt is van
het kabinet wanneer de pensioenfondsen daadwerkelijk hun premies
verlagen en hoe het kabinet erop toe gaat zien dat het voordeel van het
verlagen van de premie bij de werknemers terechtkomt. Deze leden
verzoeken het kabinet te reageren op de stelling van de heer Coenmans
tijdens het rondetafelgesprek dat sociale partners aangegeven hebben dat
het overleg over de gevolgen van de premieverlaging heel moeilijk gaat
worden. De leden van de fractie van 50plus vragen of een eventuele
premiedaling ook bij de deelnemers terechtkomt in de vorm van een
hoger nettoloon. De leden van de fractie van de SP vragen naar de
effecten voor de begroting als de werkgevers hun aandeel in de verlaging
van de pensioenpremie niet doorgeven in een loonsverhoging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

18

Het kabinet is ervan overtuigd dat met de te introduceren premiewaarborgen voldoende is geborgd dat de verlaging van de pensioenopbouw
daadwerkelijk leidt tot een verlaging van de pensioenpremie. De meeste
pensioenpremies bestaan uit een werkgevers- en een werknemersdeel. De
lagere werknemerspremies leiden direct tot een hoger nettoloon en een
hogere fiscale grondslag. Verlaging van het werkgeversdeel van de
pensioenpremie leidt primair tot lagere loonkosten. Uitgaande van een
ongewijzigde loonruimte bieden de lagere werkgeverspremies ruimte
voor een hoger brutoloon (en daarmee tot een stijging van het nettoloon).
De snelheid waarmee lagere pensioenpremies voor werkgevers
doorwerken in hogere lonen hangt mede af van de conjunctuur, bedrijfseconomische omstandigheden en de onderhandelingspositie van de
vakbonden. In een krappe arbeidsmarkt bieden werkgevers tegen elkaar
op om goed personeel te werven en gaat de doorwerking snel. Bij een
ruime arbeidsmarkt met een hoge werkloosheid hebben werknemers een
minder sterke onderhandelingspositie waardoor het lastiger is om extra
loonstijging te eisen. Er is een ingroeiperiode van een beperkt aantal jaren
verondersteld voordat de lagere werkgeverspremie ook volledig is
omgezet in een hoger brutoloon.
Mochten werkgevers hun aandeel in de verlaging van de pensioenpremie
niet doorgeven in een loonsverhoging, dan zou dit er ex ante toe leiden
dat een deel van de verwachte opbrengst vervalt. Het CPB heeft bij de
doorrekening van het Regeerakkoord overigens aangegeven dat in dit
geval een verlaging van de loonkosten zou leiden tot een verbetering van
de concurrentiepositie van Nederland, tot meer export en werkgelegenheid en dat langs die weg op termijn eveneens een stijging van de
lonen verwacht kan worden.
De leden van de fractie van GroenLinks wijzen op de tijd die gemoeid is
met een evenwichtige belangenafweging. Deze leden vragen in dat kader
waarop het kabinet het standpunt heeft gebaseerd dat pensioenfondsen
de aanpassingen van het FTK nog per 1 januari 2015 kunnen doorvoeren
als het FTK voor de zomer is behandeld in de Kamer. Deze leden vragen of
voor de haalbaarheid van deze planning bevestiging uit de pensioensector
of vanuit sociale partners is gekomen.
Juist om te kunnen beoordelen op welke wijze invoering van het nieuwe
FTK per 1-1-2015 mogelijk is, zonder dat grote uitvoeringsproblemen
ontstaan, zal het kabinet hierover de komende tijd nog overleg met
pensioenuitvoerders gaan voeren.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen in hoeverre het nieuwe FTK
van invloed is op de hoogte van de premies.
De aanpassing van het FTK staat los van het nu voorliggende
wetsvoorstel. Bovendien is over de exacte vormgeving van het nieuwe
FTK nog geen besluit genomen. Doordat de eisen aan het eigen vermogen
in het nieuwe FTK strenger zullen zijn dan de huidige eisen, zal het FTK
afzonderlijk beschouwd tot een premiestijging leiden. Dit heeft het CPB
eerder aangegeven.7
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of er ook premiewaarborgen
gelden voor mensen met een pensioenregeling die bij een verzekeraar is
ondergebracht. De premiewaarborgen hebben tot doel te bevorderen dat
pensioenfondsen – bij een versobering van de pensioenopbouw –
zorgvuldig en evenwichtig besluiten hoe met de vrijvallende premies
wordt omgegaan. Pensioenverzekeraars werken op basis van complete
contracten. Deze contracten kennen geen discretionaire ruimte voor het
7

CPB notitie Premie-effecten en herzien FTK en versobering Witteveenkader, 11 september 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

19

aanwenden van de premievrijval. Aan een evenwichtige belangenafweging komen pensioenverzekeraars niet toe. Waarborgen voor de
evenwichtigheid van die afweging zijn voor verzekeraars dus niet relevant.
De leden van de fractie van D66 vragen hoe de doorsneepremie zich
verhoudt tot de toets van DNB. De leden van de fractie van 50PLUS
vragen of het kabinet kan aangeven hoe de waarborgen die worden
ingevoerd om onevenwichtige generatie- effecten te voorkomen, zich
verhouden tot de systematiek van de doorsneepremie.
De generatie-evenwichtstoets heeft primair als oogmerk te toetsen of de
pensioenpremie bij een versobering van de pensioenopbouw niet
onterecht te hoog worden gehouden. De systematiek van de doorsneepremie is een intrinsiek onderdeel van het stelsel van collectieve
pensioenen. Zij is zelfs wettelijk verplicht voor de verplicht gestelde
bedrijfstakpensioenfondsen. Het hanteren van een doorsneepremie wordt
daarom bij de generatie-evenwichtstoets niet meegenomen.
De systematiek van de doorsneepremie heeft betrekking op de wijze
waarop de totale kosten van (nieuwe) pensioenopbouw over alle actieve
deelnemers wordt verdeeld. Het kabinet betrekt de doorsneepremie bij de
discussie over de toekomst van het pensioenstelsel.
5. Versterking interne governance
De leden van de fractie van de VVD hebben gevraagd of het kabinet kan
aangeven in hoeverre het inzicht heeft in de voortgang en uitvoering van
de Wet versterking bestuur pensioenfondsen.
De bepalingen omtrent de organisatie van pensioenfondsen uit de Wet
versterking bestuur pensioenfondsen treden op 1 juli aanstaande in
werking. Daarmee is op dat moment de volledige wet in werking
getreden. De DNB begeleidt de pensioenfondsen tijdens het overgangstraject naar 1 juli. DNB heeft aan de pensioenfondsen aangegeven dat zij
tijdig de complete governanceplannen gereed moeten hebben. Van
januari tot en met april heeft DNB een loket opengesteld waar fondsen
hun voorgenomen wijzigingen van hun governance ter toetsing voor
kunnen leggen.
De leden van de fractie van de VVD vragen in hoeverre pensioenfondsbesturen bereid zijn de premie te verlagen. Ook vragen deze leden of – naast
het ABP – ook andere pensioenfondsen de premies hebben verlaagd.
Het kabinet gaat ervan uit dat de pensioenfondsen alle ontwikkelingen die
van invloed zijn op de kostendekkende premie, in de pensioenpremies
zullen verwerken. Daarbij gaat het niet alleen om versobering van de
pensioenopbouw, maar ook om ontwikkelingen in de levensverwachting,
op de financiële markten en in wet- en regelgeving.
Het ABP heeft de pensioenpremie per 2014 verlaagd, in overeenstemming
met de door sociale partners afgesproken versobering van de pensioenopbouw. Andere fondsen hebben de pensioenpremie voor 2014 niet
(evenredig) aangepast. Bij een deel van deze fondsen is de pensioenregeling per 2014 niet of minder ingrijpend aangepast. Het kabinet heeft
geen overzicht van de aanpassingen van de pensioenregelingen, noch van
de premieverlaging in 2014.
De leden van de fractie van de PvdA hebben gevraagd of het kabinet kan
bevestigen of bij beroepspensioenfondsen ook de interne governance
versterkt wordt.
Het kabinet bevestigt dat ook bij beroepspensioenfondsen de interne
governance versterkt wordt.
De leden van de fractie van de SGP hebben gevraagd hoe geborgd wordt
dat het verantwoordingsorgaan de belangen van alle deelnemers op een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

20

evenwichtige manier wegen. Deze leden vragen hoe er bijvoorbeeld voor
wordt gezorgd dat fondsen waarin een bepaalde groep oververtegenwoordigd is, bijvoorbeeld door vergrijzing, toch de evenwichtigheid op
het punt van de premie voor ogen hebben. De leden van de fractie van de
PvdA vragen een reactie op de stelling van de Pensioenfederatie dat het
verantwoordingsorgaan niet geëquipeerd is om een evenwichtige
belangenafweging bij premiebesluiten veilig te stellen. Deze leden stellen
dat met name bij sterk vergrijsde fondsen het zeer de vraag is of de
geleding van pensioengerechtigden de evenwichtigheid op het punt van
de premie voor ogen heeft.
Het kabinet gaat ervan uit dat de kwaliteit van de leden van een verantwoordingsorgaan in algemene zin zodanig is, dat een bepaalde geleding,
bijvoorbeeld die van pensioengerechtigden, niet alleen oog heeft voor de
eigen belangen maar ook voor de belangen van de actieve deelnemers en
van de werkgever (s). Mocht men van mening zijn dat een verantwoordingsorgaan van een bepaald sterk vergrijsd fonds te eenzijdig is
samengesteld, dan kan men er ook voor kiezen om de werkgever ertoe uit
te nodigen in het verantwoordingsorgaan plaats te nemen. Door het
amendement van Vermeij en Lodders (Kamerstukken II 2012/13, 33 182, nr.
33) bevat de wet vanaf 1 juli 2014 de mogelijkheid dat ook de werkgever
vertegenwoordigd is in het verantwoordingsorgaan.
De leden van de fractie van de SGP vragen hoe de ondernemingskamer
tot een oordeel komt of de premie evenwichtig is.
De ondernemingskamer beoordeelt of het bestuur van het pensioenfonds
bij afweging van de betrokken belangen niet in redelijkheid tot zijn besluit
tot vaststelling van de pensioenpremie had kunnen komen. Het betreft
derhalve een marginale toetsing. Het bestuur zal daarbij moeten
aangeven welke belangen zijn afgewogen en op welke wijze dat is
gedaan. Het verantwoordingsorgaan zal hierover zijn zienswijze geven.
Vervolgens toetst de ondernemingskamer of het bestuur op basis van die
afweging niet in redelijkheid tot zijn besluit had kunnen komen. Is dat
laatste het geval dan kan de ondernemingskamer het pensioenfonds
verplichten het besluit tot vaststelling van de pensioenpremie in te
trekken, indien het verantwoordingsorgaan daarom heeft verzocht.
6. Versterking toezicht op evenwichtige belangenbehartiging en
aanscherping sancties
De leden van de fractie van de VVD vragen of het kabinet een toelichting
kan geven op de generatie-evenwichtstoets. Wat is het verschil tussen
deze toets en de bestaande toets van DNB bij het nominaal verlagen van
pensioenaanspraken, vragen deze leden. Is de generatie-evenwichtstoets
effectief en uitvoerbaar?
Voorts vragen deze leden of de DNB een dergelijke toets (niet de toets die
men nu al doet in het kader van het nominaal verlagen van de pensioenaanspraken) in de huidige situatie heeft uitgevoerd en wat in dat geval de
uitkomsten zijn.
Met de generatie-evenwichts-toets toetst DNB of het premiebesluit in
redelijkheid kon worden genomen en of de betrokken belangen op
evenwichtige wijze zijn afgewogen. De toets vertoont grote parallellen
met de toets op het nominaal verlagen van pensioenen en pensioenaanspraken door pensioenfondsen. In de praktijk is gebleken dat de toets op
nominale verlagingen een goed handvat biedt om fondsen – waar nodig –
tot aanpassing van de wijze van korten te bewegen. Het ligt in de lijn der
verwachting dat de generatie-evenwichtstoets in dezelfde mate effectief
en uitvoerbaar is. Behoudens voor de toets bij nominale verlagingen is er
geen instrument vergelijkbaar met de generatie-evenwichtstoets.
De toets zal worden toegepast op premiebesluiten voor de jaren vanaf
2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

21

Deze leden merken op dat in het uiterste geval de DNB een boete kan
opleggen van € 1 miljoen. Deze leden vragen ook of het kabinet een ander
maximale boete heeft overwogen.
De verhoging van de maximale boete naar € 1 miljoen brengt tot
uitdrukking hoe zwaar het kabinet een onevenwichtig premiebesluit
opneemt. Overigens is het opleggen van een boete het sluitstuk van de
maatregelen die de toezichthouder kan treffen. In de praktijk komt het
slechts zelden zover. De toezichthouder kan pensioenfondsen er meestal
zonder boete ertoe brengen om (voorgenomen) besluiten niet door te
zetten.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of inmiddels meer duidelijk is
welke eisen DNB in het kader van de generatie-evenwichtstoets aan
pensioenfondsen zal stellen. Deze leden vragen of DNB deze toets op een
zodanig tijdstip zal uitvoeren dat een fonds de pensioenpremie nog tijdig
kan aanpassen, zonder terugwerkendekrachtmaatregelen. Ook de leden
van de SGP vragen hiernaar. De leden van de fractie vragen of het kabinet
duidelijkheid kan geven over wat de maatstaven zijn op basis waarvan
DNB gaat beoordelen of er evenwichtige belangenafweging plaatsvindt.
Ook de leden van de fractie van D66 vragen op basis van welke criteria
DNB gaat toetsen.
De generatie-evenwichtstoets bestaat eruit dat DNB – op basis van artikel
105 van de Pensioenwet – beziet of pensioenfondsen de plicht tot
evenwichtige belangenafweging bij het premiebesluit hebben toegepast.
Daarbij bekijkt DNB of het premiebesluit op de juiste manier tot stand is
gekomen. Dat betekent dat een pensioenfonds dat feitelijk meer dan de
kostendekkende premie in rekening brengt, moet kunnen uitleggen dat de
besluitvorming over het premiebeleid past bij een evenwichtige belangenafweging. Het betreft hier toezicht op een open norm waarbij een zekere
beleidsvrijheid voor het fondsbestuur bestaat om te bepalen hoe aan de
norm wordt voldaan.
DNB zal de generatie-evenwichtstoets dan ook «case by case» toepassen.
Het hanteren van uniforme cijfermatige normen door DNB is – gegeven de
specifieke omstandigheden per casus – niet mogelijk. Om de onderbouwing goed te kunnen beoordelen, is van belang dat fondsen helder
zijn over de opbouw van de premie en over de wijze waarop de premie is
vastgesteld. Het moet onder meer duidelijk zijn dat de relevante organen
van het fonds op de juiste wijze bij de vaststelling zijn betrokken. Aan die
voorwaarden voor de generatie-evenwichtstoets wordt invulling gegeven
in deze novelle.
Zoals aangegeven in zijn brief van 17 december 2013 aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, zal DNB in de tweede helft
van 2014 een sectorbreed onderzoek uitvoeren ten aanzien van evenwicht
tussen generaties bij de vaststelling van de premie voor 2015. De meeste
pensioenfondsen stellen de premie voor een nieuw kalenderjaar in de
maanden voor aanvang van het kalenderjaar vast. DNB beoogt vóór de
definitieve vaststelling van de pensioenpremie daarover een oordeel te
geven. De fondsen kunnen hun premies in dat geval tijdig definitief
vaststellen. Wijziging met terugwerkende kracht is dan niet aan de orde.
Voorafgaand aan het onderzoek zal DNB nader aangeven wat het van
pensioenfondsen verwacht in het kader van de generatie-evenwichtstoets
op de premie.
De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre bij de premiewaarborgen rekening is gehouden met inhaalindexatie. Deze leden vragen
naar de (on)mogelijkheden qua inhaalindexatie.
Verondersteld is dat de vraag van deze leden betrekking heeft op de
waarborg voor een evenwichtiger indexatiebeleid. De aanscherping van
de indexatievoorwaarden wordt geregeld bij de integrale herziening van
het FTK. Het wetsvoorstel waarin de herziening van het FTK wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

22

geregeld, zal expliciet aandacht besteden aan de voorwaarden waaronder
inhaalindexatie mogelijk is.
De leden van de fractie van de PvdA stellen dat er pensioenfondsen zijn
waar VUT- en/of prepensioenregelingen niet apart gefinancierd zijn, maar
uit de collectieve pensioenpot gefinancierd worden. Deze leden gaan
ervan uit dat ook deze premiecomponenten (VPL-premie) apart genoemd
moet worden, indien van toepassing. Deze leden vragen of het kabinet
kan aangeven hoeveel VUT-regelingen uit collectieve pensioenpotten
worden gefinancierd en vragen in hoeverre DNB hier in het kader van
evenwichtige belangenbehartiging toezicht op (gehouden) heeft.
Pensioenfondsen mogen – als toegestane nevenactiviteit – voor sociale
partners VPL-gelden beheren. Als een pensioenfonds VPL-gelden beheert,
moeten deze volledig losstaan van het pensioenvermogen op de balans
van een fonds. Er mag dan geen vermenging van pensioenvermogen met
VPL-gelden plaatsvinden. Het is in beginsel niet toegestaan om pensioenvermogen in te zetten voor financiering van de VPL-toezeggingen door
sociale partners. Als VPL-toezeggingen uit een premie worden gefinancierd, moeten pensioenfondsen verplicht een afzonderlijk premie innen
voor die VPL-toezeggingen door sociale partners, die helemaal losstaat
van de premie voor de pensioentoezegging door het pensioenfonds.
DNB heeft onlangs opnieuw onderzoek gedaan onder de pensioenfondsen
naar de wijze waarop wordt omgegaan met VPL-gelden. Het resultaat
daarvan is onlangs in een nieuwsbericht bekendgemaakt, zie www.dnb.nl/
publicatie/publicaties-dnb/nieuwsbrieven/nieuwsbrief-pensioenen/
nieuwsbrief-pensioenen-februari-2014/dnb303003.jsp. De meeste
pensioenfondsen handelen inmiddels in overeenstemming met de regels.
De leden van de fractie van de SP vragen het kabinet of er redenen zijn
om aan te nemen dat pensioenfondsbesturen hun wettelijke verplichting
om te komen tot een evenwichtige belangenafweging eerder hebben
verzaakt, dan wel op basis van welke aanwijzingen het kabinet dat in de
toekomst verwacht.
Met het oog op evenwichtige generatie-effecten is van belang dat de
verlaging van de pensioenopbouw gepaard gaat met een evenwichtige
premiedaling. Bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel Wet
verlaging maximumopbouw en premiepercentages pensioen en
maximering pensioengevend inkomen bleek dat veel fracties in beide
Kamers deze premiedaling onvoldoende gewaarborgd achtten. Zij
baseerden dit onder meer op uitlatingen van vertegenwoordigers van
pensioenfondsen en sociale partners over de raming van het effect van
genoemd wetsvoorstel op de pensioenpremies. De premiewaarborgen
dragen ertoe bij dat een besluit over de pensioenpremie op zorgvuldige
wijze wordt genomen en dat de belangen van alle belanghebbenden en
generaties bij dat besluit op evenwichtige wijze worden betrokken.
De leden van de fractie van de SP vragen of DNB de generatie-effecten
vóór of na de premievaststelling zal toetsen.
De meeste pensioenfondsen stellen de premie voor een nieuw kalenderjaar in de maanden voor aanvang van dat jaar vast. Hiervoor zal DNB
nader aangeven wat het van pensioenfondsen verwacht in het kader van
de generatie-evenwichtstoets op de premie. DNB beoogt vóór de
definitieve vaststelling van de pensioenpremie een oordeel over de
generatie-effecten te geven. De fondsen kunnen hun premies in dat geval
tijdig definitief vaststellen. Wijziging met terugwerkende kracht is in dat
geval niet aan de orde.
De leden van de fractie van D66 vragen of mogelijk is dat een pensioenfonds tegelijkertijd een herstelpremie heft en inhaalindexatie uitkeert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

23

In het kader van een kortetermijnherstelplan is dit niet mogelijk. Zolang
een fonds een dekkingstekort heeft, kan geen sprake zijn van inhaalindexatie. In het kader van een langetermijnherstelplan is indexatie wel
mogelijk, mits dit past binnen een evenwichtige belangenafweging.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of er aanleiding is om aan te
nemen dat pensioenfondsbesturen de hoogte van de premie onzorgvuldig
bepalen. Deze leden vragen zich af wat de premiewaarborgen toevoegen.
Met het oog op evenwichtige generatie-effecten is van belang dat de
verlaging van de pensioenopbouw gepaard gaat met een evenwichtige
premiedaling. Bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel Wet
verlaging maximumopbouw en premiepercentages pensioen en
maximering pensioengevend inkomen bleek dat veel fracties in beide
Kamers deze premiedaling onvoldoende gewaarborgd achtten. Zij
baseerden dit onder meer op uitlatingen van vertegenwoordigers van
pensioenfondsen en sociale partners over de raming van het effect van
genoemd wetsvoorstel op de pensioenpremies. De premiewaarborgen
dragen ertoe bij dat een besluit over de pensioenpremie op zorgvuldige
wijze wordt genomen en dat de belangen van alle belanghebbenden en
generaties bij dat besluit op evenwichtige wijze worden betrokken.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of het kabinet kan aangeven
wanneer sprake is van een evenwichtige belangenbehartiging. Deze leden
vragen zich af wat zwaarder weegt, het recht op een goed pensioen voor
jongeren of wellicht een keer indexeren bij een fonds waar dat voor
gepensioneerden al vele jaren niet is gedaan.
Op deze vraag kan geen algemeen antwoord worden gegeven. De
fondsspecifieke omstandigheden spelen hierbij een rol: de premiesystematiek, het indexatiebeleid, is er gekort op pensioenopbouw, is er gekort
op indexatie en pensioenaanspraken en -rechten etc. Het is primair aan
het fonds de verschillende voor dat fonds relevante aspecten in kaart te
brengen en te wegen bij het bepalen welke premie het zal heffen bij de
actieve deelnemers en de werkgever. DNB zal de onderbouwing van het
premiebesluit van het fonds case by case beoordelen.
7. Aanscherping voorwaarde voor toekennen indexatie
De leden van de fractie van de VVD vragen of het kabinet al iets kan
aangeven over de aanscherping van de indexatievoorwaarden. Deze leden
vragen wanneer de Kamer hierover meer duidelijkheid kan krijgen en wat
de beoogde invoeringsdatum is van de aangescherpte indexatievoorwaarden.
De aanscherping van de indexatievoorwaarden wordt geregeld bij de
integrale herziening van het FTK. Voor de planning daarvan verwijs wordt
verwezen naar de planningsbrief van de Staatssecretaris van Sociale
zaken en Werkgelegenheid van 4 februari jl. De beoogde invoeringsdatum
van het herziene FTK is 1 januari 2015.
De leden van de fractie van D66 vragen of het thans mogelijk is dat een
pensioenfonds de pensioenen indexeert als hun vermogen tekort schiet
om in de toekomst eveneens te indexeren. Kan het kabinet kwantificeren
hoe vaak dit voorkomt, vragen deze leden.
Tevens verzoeken deze leden in te gaan op recente besluiten van grote
pensioenfondsen om de pensioenen te indexeren.
Het huidige financieel toetsingskader verbindt via de consistentie-eis
voorwaarden aan indexatie (artikel 95 van de Pensioenwet). Er dient een
consistent geheel te zijn tussen gewekte verwachtingen, de financiering
en het realiseren van voorwaardelijke toeslagen. Daarnaast mag indexatie
er uiteraard niet toe leiden dat een fonds met een dekkingsgraad onder
het vereiste eigen vermogen, niet binnen de daarvoor gestelde termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

24

herstelt. Deze voorwaarden gaan minder ver dan de eis die in de memorie
van toelichting bij de novelle is aangekondigd. Op grond hiervan mag een
fonds in enig jaar slechts indexatie toekennen in een mate die het naar
verwachting ook in de toekomst kan waarmaken, op grond van het
daarvoor beschikbare eigen vermogen boven het minimaal vereist eigen
vermogen.
Het kabinet beschikt niet over gegevens waarmee de kwantitatieve vraag
van de D66-fractie kan worden beantwoord. Voor het toekennen van
indexatie werken de meeste pensioenfondsen met een staffel op basis van
de dekkingsgraad. Op basis van deze staffels zijn de meeste pensioenen
en de opgebouwde aanspraken na 2008 niet of slechts zeer beperkt
geïndexeerd. Het is niet aan het kabinet om een oordeel uit te spreken
over besluiten van pensioenfondsen. Als een indexatiebesluit niet in
overeenstemming is met geldende regels, is het aan de toezichthouder
hierop actie te ondernemen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of het kabinet kan aangeven
hoe een pensioenfonds mogelijkerwijs in de toekomst kan kijken en met
name over langere perioden. Deze leden vragen zich af hoe nu de kans
kan worden ingeschat of het pensioen van mensen die nu jong zijn over
dertig of veertig jaar geïndexeerd kan worden.
Een pensioenfonds moet dagelijks inschattingen maken over de toekomst.
Een pensioenfonds moet immers weten hoeveel geld nu gereserveerd
moet worden om gedane pensioentoezeggingen in de toekomst waar te
kunnen maken. Dat betreft vaak hele lange perioden van tientallen jaren.
Dergelijke berekeningen kunnen ook ten aanzien van de indexatie worden
gemaakt.
8. Kostentransparantie
De leden van de fractie van de VVD vragen of deelnemers van pensioenfondsen als gevolg van de verplichte kostentransparantie inzicht krijgen in
de kosten van het fonds. Deze leden vragen of deze kosten te vergelijken
zijn met een willekeurig ander pensioenfonds.
De deelnemers krijgen langs verschillende wegen inzicht in de uitvoeringskosten en de kosten van het vermogensbeheer van hun fonds. In de
eerste plaats worden de pensioenfondsen verplicht deze kosten in hun
jaarverslag op te nemen. De jaarverslagen van pensioenfondsen zijn
openbaar, deelnemers kunnen in (nagenoeg) alle gevallen het jaarverslag
op de website van hun fonds inzien. In de tweede plaats ontwikkelt de
pensioensector momenteel – in overleg met de Autoriteit Financiële
Markten – een nieuwe aanpak voor de communicatie met de deelnemers,
Pensioen-1-2-3. Na de invoering van deze aanpak, die is voorzien per
2015, worden deelnemers jaarlijks geïnformeerd over de uitvoeringskosten en de kosten van het vermogensbeheer van hun fonds. Bij de
verplichte kostentransparantie wordt aangesloten bij de Aanbevelingen
van de Pensioenfederatie. Doordat alle fondsen van dezelfde definities
uitgaan, worden de kosten in hoge mate vergelijkbaar, met dien verstande
dat de kosten tussen fondsen kunnen verschillen door uiteenlopende
keuzes ten aanzien van de mate van dienstverlening, het vermogensbeheer en de karakteristieken van het fonds en de pensioenregeling(en).
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de kosten van Nederlandse pensioenuitvoerders zich verhouden tot de kosten van buitenlandse pensioenuitvoerders. De leden van de fractie van D66 vragen of er
een benchmark bestaat voor de vergelijking van de beheerskosten van
pensioenfondsen.
De kosten en opbrengsten van het vermogensbeheer van pensioenfondsen worden jaarlijks wereldwijd vergeleken door CEM, een Canadees
bedrijf dat is gespecialiseerd in benchmarkonderzoek. Uit het meest

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

25

recente rapport van CEM blijkt dat de kosten voor het vermogensbeheer
bij Nederlandse fondsen in 2012 gemiddeld 0,44% van het belegde
vermogen bedroegen. De kosten voor het vermogensbeheer van
pensioenfondsen in de rest van Europa bedroegen in 2012 gemiddeld
0,48% van het belegde vermogen. Amerikaanse pensioenfondsen
maakten in 2012 gemiddeld 0,59% van het belegde vermogen aan kosten
voor vermogensbeheer. Het benchmarkonderzoek biedt ook mogelijkheden voor een vergelijking van de vermogensbeheerskosten van
Nederlandse pensioenfondsen.
Voor de administratieve uitvoeringskosten van pensioenfondsen is
vergelijking op basis van een benchmark lastig. Deze kosten hangen sterk
samen met de (gemiddelde) omvang van die fondsen, het afgesproken
serviceniveau en met wettelijke verplichtingen, zoals communicatie-eisen.
De leden van de fractie van de VVD vragen of de AMvB betreffende
kostenbeheersing in de Tweede Kamer zal worden voorgehangen. Ook de
leden van de fractie van D66 en de leden van de fractie van de SGP vragen
hiernaar. De leden van de fractie van D66 vragen wanneer de verplichting
om transparant te zijn over beheerskosten, in werking treedt.
Deze verplichting treedt in werking op 1 januari 2015. Het kabinet is bereid
het betreffende ontwerpbesluit aan de Tweede Kamer voor te leggen.
De leden van de fractie van D66 vragen of het kabinet overweegt om
pensioenfondsen die hogere beheerskosten maken te verplichten,
hierover uitleg te geven in het jaarverslag.
Het wetsvoorstel bevat een verplichting voor pensioenfondsen om hun
uitvoeringskosten en de kosten voor het vermogensbeheer via het
jaarverslag openbaar te maken. Het kabinet gaat ervan uit dat de
belanghebbenden of de interne organen hun fondsbestuur ter verantwoording zullen roepen als de (ontwikkeling van de) kosten daartoe
aanleiding geven.
De leden van de fractie van D66 vragen of DNB kan ingrijpen bij fondsen
met hoge beheerskosten. Deze leden vragen of individuele werkgevers of
deelnemers bij hoge beheerskosten het recht hebben het pensioenfonds
te verlaten.
DNB heeft de mogelijkheid om in te grijpen als de inrichting van de
organisatie van een pensioenfonds geen waarborgen biedt voor een
beheerste bedrijfsvoering. Bij hoge beheerskosten kunnen werkgevers of
deelnemers hun aansluiting of deelname niet beëindigen. Wel kunnen zij,
als belanghebbenden, het fondsbestuur hiervoor ter verantwoording
roepen.
9. Verankering premiewaarborgen
De leden van de fractie van D66 wijzen op de brief van 18 december 2013
betreffende Wijzigingsvoorstellen Witteveen 20152. Deze leden lezen bij
«waarborg 6» dat DNB in de tweede helft van 2014 een sectorbreed
onderzoek zal uitvoeren ten aanzien van evenwicht tussen generaties bij
de vaststelling van de premie voor 2015. Deze leden vragen hoe zich dit
verhoudt tot de memorie van toelichting waarin wordt gesproken over
onderzoek dat in 2015 zal plaatsvinden. Deze leden vragen of het kabinet
de Kamer zo snel mogelijk wil informeren over de uitkomsten van het
onderzoek.
Dit betreft twee verschillende onderzoeken. Voorafgaand aan de definitieve vaststelling van de pensioenpremies voor 2015 zal DNB op fondsniveau onderzoek doen naar de evenwichtigheid van die premies. De
meeste pensioenfondsen stellen de premie voor een nieuw kalenderjaar
in de maanden voor aanvang van het kalenderjaar vast. DNB beoogt vóór

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

26

de definitieve vaststelling van de pensioenpremie daarover een oordeel te
geven. De fondsen kunnen hun premies in dat geval tijdig definitief
vaststellen. Het tweede onderzoek betreft een meting van het effect van
het complex van maatregelen op de hoogte van de pensioenpremies.
Deze effectmeting zal in 2015 plaatsvinden op basis van de ontwikkeling
van de definitieve pensioenpremies.
10. Budgettaire effecten
De leden van de fractie van PvdA vragen welke maatregelen het kabinet
neemt om oudere werklozen aan het werk te helpen en vraagt om toe te
lichten hoe de arbeidsparticipatie van 50 tot 56 jaar zich de afgelopen
jaren heeft ontwikkeld. De leden van de fractie van de SP vragen het
kabinet in beeld te brengen wat de gevolgen zijn van het verhogen van de
leeftijdsgrens van de mobiliteitsbonus van 50 naar 56 jaar, mede gezien
het relatief grote aantal werklozen in de leeftijdsgroep 45–55 en hun
doorgaans moeizame terugkeer op de arbeidsmarkt. Deze leden vragen
naar de resultaten van de mobiliteitsbonus voor de groep 50 tot 56 tot op
heden.
Nederland kent verschillende regelingen die het aantrekkelijk maken voor
werkgevers om ouderen in dienst te nemen of te houden, en voor
werknemers om (langer) in dienst te blijven. De werkgever kan bijvoorbeeld een premiekorting krijgen indien hij oudere uitkeringsgerechtigden
in dienst neemt (mobiliteitsbonus), waarbij onder bepaalde voorwaarden
ook het ziekterisico van ouderen door de overheid kan worden overgenomen (no-riskpolis). Ook zijn de mogelijkheden tot proefplaatsing
(werken met tijdelijk behoud van uitkering) verruimd. Naast reeds
genomen maatregelen, werkt het kabinet met sociale partners aan
aanvullende maatregelen om ouderen aan het werk te helpen en
duurzame inzetbaarheid te vergroten, bijvoorbeeld middels de hiervoor
beschikbare re-integratiebudgetten. In 2013 en 2014 is € 67 miljoen extra
uitgetrokken voor «Actieplan 55-plus Werkt» voor de re-integratie van
oudere werklozen, het intensiveren van netwerkgroepen en het organiseren van inspiratiedagen. Ook is het kabinet bereid tot cofinanciering van
sectorplannen die de sociale partners opstellen, onder andere ter
bevordering van werkgelegenheid voor ouderen. Het kabinet werkt
daarnaast aan een wetsvoorstel om doorwerken na de pensioengerechtigde leeftijd makkelijker te maken. Daarnaast stimuleert het kabinet
investeringen in duurzame inzetbaarheid van (oudere) werknemers en
organiseert het bijvoorbeeld bijeenkomsten en communicatiecampagnes
gericht op bewustwording en activering van werkgevers en werknemers.
Ook in het sociale stelsel zitten prikkels gericht op duurzame inzetbaarheid, onder andere via premieverlaging voor werkgevers als zij de
risico’s op uitval door ziekte en arbeidsongeschiktheid verkleinen.
In monitor arbeidsmarkt uit oktober 20138 wordt naar aanleiding van de
toezegging van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
ingegaan op de effectiviteit van de mobiliteitsbonus. De in 2013 geïntroduceerde mobiliteitsbonus is een nieuwe vorm van de daarvoor
bestaande premiekortingen. In 2019 zal de mobiliteitsbonus integraal
worden geëvalueerd.
Het CBS heeft eind 2013 de ontwikkeling van de arbeidsparticipatie van
ouderen door de jaren heen gepubliceerd (sociaal economische trends
2013). Hieruit blijkt dat de arbeidsparticipatie van 50- tot 65-jarigen sinds
de jaren ’90 oploopt. Dit komt in belangrijke mate door de instroom van
jongere generaties vrouwen, die steeds vaker werken. Ook stromen in de
jongere generaties steeds minder mannen tussen de 50 en 65 uit vanwege
8

Kamerstukken II 2013–14, 29 544, nr. 478

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

27

arbeidsongeschiktheid en neemt het aandeel vrouwen dat voortijdig stopt
met werken zonder daarna een uitkering te ontvangen af met de
generaties. In figuur 1 wordt de bruto-arbeidsparticipatie van mannen en
vrouwen van 50 tot 65 jaar weergegeven
Figuur 1. Bruto-arbeidsparticipatie van mannen en vrouwen van 50 tot 65 jaar naar
leeftijd

Bron: CBS (sociaal economische trends 2013)

De leden van de fractie van de PvdA vragen wat het kabinet bedoelt met
het respecteren van bestaande rechten bij het verhogen van de leeftijdsgrens van de mobiliteitsbonus.
Vanaf 2015 wordt de leeftijdsgrens van de mobiliteitsbonus voor nieuwe
instroom verhoogd van 50 naar 56 jaar. Uitkeringsgerechtigden tussen de
50 en 56 jaar die voor 2015 zijn ingestroomd houden de volledige periode
recht op de mobiliteitsbonus.
De leden van de fractie van de SP vragen naar de effecten op termijn voor
de kosten van het beoogde toezicht door DNB, wie de rekening daarvoor
moet betalen en welk effect dat heeft voor de uitvoeringskosten en de
premies. Ook de leden van de fractie van de PVV vragen hiernaar.
De generatie-evenwichtstoets valt onder de reguliere werkzaamheden van
DNB en zal niet tot extra toezichtskosten leiden.
De leden van de fractie van de SP vragen het kabinet om een overzicht te
geven van de kosten die DNB de afgelopen twintig jaar in rekening heeft
gebracht bij de pensioenfondsen. Volgens opgave van DNB zijn vanaf
1994 bij de pensioenfondsen de volgende bijdragen in de kosten van
toezicht in rekening gebracht. Tot 2004 ging het hierbij om de toezichtskosten van de Pensioen- en Verzekeringskamer.
De stijgende trend van de kosten moet gezien worden tegen de achtergrond van de uitbereiding van de wet- en regelgeving en de toezichtstaak
van DNB. Meer specifiek valt te melden dat het over 2008 vermelde
bedrag met inbegrip is van een bedrag van € 3,9 miljoen aan ontvangen
boetes en dwangsommen; deze zijn in 2009 verrekend.
De stijging van de kosten in 2013 is deels het gevolg van de afgenomen
overheidsbijdrage; deels – voor een bedrag van € 3,3 miljoen – gaat het
om te veel in rekening gebrachte kosten, die in 2014 zullen worden
verrekend.
jaar

mln €

1994
1995
1996
1997

4,9
5,0
5,2
5,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

28

jaar

mln €

1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013

7,0
8,2
8,9
10,9
14,0
19,1
19,2
18,7
19,7
19,4
23,7
19,2
23,5
24,5
26,9
30,9

De leden van de fractie van 50PLUS vragen naar de verschillen in
opbrengsten en kosten tussen het oorspronkelijke wetsvoorstel en de
wijzigingen in de novelle.
Onderstaande tabel laat de opbrengst van het oorspronkelijke
wetsvoorstel zien, en de aanpassingen daarop volgens de novelle.
Tabel: budgettaire effecten oorspronkelijke wetsvoorstel een aanpassingen novelle (in
€ miljoen, + = verbetering EMU-saldo)

Oorspronkelijk wetsvoorstel:
Aftopping op € 100.000
Verlaging opbouwpercentage met
0,4%-punt
Totaal wetsvoorstel
Aanpassingen na wetsvoorstel:
Verhoging opbouwpercentagen met
0,125%-punt
Nettolijfrente
3e pijlerpensioen opnemen bij
arbeidsongeschiktheid
BTW koepelvrijstelling pensioenuitvoering afschaffen
Verhogen leeftijdsgrens mobiliteitsbonus
Aanpassing lastenverlichting werkgevers
Terugsluis lastenverlichting
Totaal aanpassingen
Totaal wetsvoorstel na aanpassingen

2015

2016

2017

Structureel

317
1.111

529
1.852

635
2.222

297
1.116

1.428

2.381

2.857

1.413

– 340

– 565

– 675

– 340

–6
8

– 11
9

– 17
10

– 145
16

110

110

110

110

97

179

264

339

111

238

258

258

– 20

– 40

– 50

– 488
– 250

1.408

2.341

2.807

1.163

Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat in bovenstaande tabel niet het
intrekken van het wetsvoorstel Pensioenaanvullingsregelingen is
meegenomen. Dit betreft immers een afzonderlijk wetsvoorstel.
11. Administratieve lasten
De leden van de fractie van het CDA vragen een schatting te geven van de
administratieve lasten van de overgang naar een nieuw Witteveenkader.
Bij het wetsvoorstel Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen en maximering pensioengevend inkomen is aangegeven
dat er geen structurele nadelige gevolgen voor de administratieve lasten
zijn als gevolg van de voorgestelde aanpassing van het Witteveenkader,
maar dat er wel sprake is van een verhoging van de incidentele administratieve lasten voor 2015. Die administratieve lasten worden geschat op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

29

€ 25 miljoen incidenteel in de periode tot 2015 en zijn cumulatief aan de
verwachte incidentele administratieve lasten in 2014 als gevolg van de
Wet VAP.
12. Btw-koepelvrijstelling
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoeveel pensioenfondsen
gebruik maken van de btw-koepelvrijstelling. Daarnaast vragen de leden
van de fractie van de SP of het kabinet in cijfers kan uitdrukken wat per
fonds de financiële gevolgen zijn of kunnen zijn van het uitzonderen van
de pensioenuitvoering van de btw-koepelvrijstelling. Voorts vragen de
leden van de fractie van de SP of dit betekent dat met name kleine en
middelgrote fondsen nadelen ondervinden van de btw-plicht.
De werkzaamheden met betrekking tot de pensioenadministratie door
samenwerkingsverbanden van pensioenfondsen kunnen vrijgesteld van
btw plaatsvinden, indien wordt voldaan aan de btw koepelvrijstelling. Er
zijn circa 387 (2012) pensioenfondsen. Binnen de systemen van de
Belastingdienst is niet per pensioenfonds bekend of en in welke mate
samengewerkt wordt met andere pensioenfondsen in de vorm van een
samenwerkingsverband voor (onder meer) de pensioenadministratie. Een
globale inventarisatie binnen de Belastingdienst heeft opgeleverd dat
zeker enkele tientallen pensioenfondsen gebruik maakt van de btw
koepelvrijstelling voor de pensioenadministratie.
De gevolgen van het afschaffen van de btw koepelvrijstelling per
uitvoerder zijn afhankelijk van de omvang van de omzet die samenhangt
met de pensioenadministratie. Daarnaast geldt dat de fiscale informatie
van één belastingplichtige onder de geheimhoudingsplicht valt. Om
voorgaande redenen kunnen de financiële gevolgen per uitvoerder niet
worden gegeven.
De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre er een gelijk
speelveld ontstaat door het afschaffen van de btw koepelvrijstelling en of
er dan nog fondsen zijn die een andere positie hebben. Voorts vragen de
leden van de fractie van de PvdA of het klopt dat fondsen die met hun
uitvoerders een fiscale eenheid vormen geen btw in rekening gebracht
zullen krijgen.
De werkzaamheden met betrekking tot de pensioenadministratie door
samenwerkingsverbanden van pensioenfondsen zijn – binnen de daarvoor
geldende voorwaarden – vrijgesteld van btw via de btw koepelvrijstelling.
In de praktijk is gebleken dat de vrijstelling marktverstorend werkt. Dit
betekent dat niet (langer) wordt voldaan aan de voor deze vrijstelling
geldende voorwaarden en de wetgeving ertoe noopt de pensioenadministratie door samenwerkingsverbanden van pensioenuitvoerders uit te
zonderen van deze vrijstelling.
Het kabinet vindt het belangrijk dat er een gelijk speelveld bestaat; het aan
derden uitbesteden van de (administratieve) werkzaamheden met
betrekking tot de pensioenadministratie valt daarom per 1 januari 2015
niet meer onder de btw koepelvrijstelling en is in beginsel een met btw
belaste prestatie. Dit is alleen anders indien er sprake is van handelen
binnen een fiscale eenheid voor de omzetbelasting. Voor het bestaan van
een fiscale eenheid is vereist dat de deelnemers in financieel, organisatorisch en economisch opzicht nauw verweven zijn. Als het pensioenfonds
en de (administratieve) dienstverlener een fiscale eenheid zijn voor de
omzetbelasting, zijn de binnen die eenheid plaatsvindende transacties niet
belast met btw. De verwevenheid is dan zo groot dat er voor de btw
sprake is van één ondernemer. Zoals bij iedere andere ondernemer wordt
er dan over de intern verrichte diensten geen btw geheven. Het klopt
derhalve dat de pensioenuitvoerders die een fiscale eenheid vormen met
de pensioenuitvoeringsbedrijven ter zake van de (administratie)diensten
geen btw in rekening gebracht zullen krijgen. Daar staat echter het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

30

volgende tegenover. Voorheen kon het pensioenuitvoeringsbedrijf de btw
die het in rekening gebracht kreeg voor de belaste werkzaamheden met
betrekking tot de pensioenuitvoering volledig in aftrek brengen. Door het
vormen van een fiscale eenheid kan deze btw alleen nog maar in aftrek
worden gebracht voor zover de fiscale eenheid aftrekrecht heeft. In de
praktijk zal dit aftrekrecht beperkt zijn. De fiscale eenheid verricht immers
voor een groot deel vrijgestelde handelingen, waarvoor geen recht op
aftrek bestaat.
De leden van de fractie van de PVV en de leden van de fractie 50PLUS
vragen wat de gevolgen van het afschaffen van de btw-koepelvrijstelling
zijn voor de hoogte van de premievaststelling.
De samenwerkingsverbanden van pensioenuitvoerders die thans gebruik
maken van de btw koepelvrijstelling zullen per 1 januari 2015 btw in
rekening gebracht krijgen over de (administratieve) werkzaamheden met
betrekking tot de pensioenadministratie. De vraag of de extra (btw) kosten
doorwerken in een stijging van de pensioenpremies is afhankelijk van de
mate van concurrentie en de mogelijkheden om de uitvoeringskosten van
pensioenuitvoerders te drukken. Een deel van de kosten zal tot uitdrukking
komen in hogere premies.
De leden van de fractie van het CDA vragen aan te geven hoe de
btw-koepelvrijstelling in omliggende landen is geregeld en of het voor
uitvoerders aantrekkelijk is om naar het buitenland te vertrekken wanneer
de vrijstelling vervalt. Voorts vragen de leden van de fractie van het CDA
om aan te geven of het Europeesrechtelijk noodzakelijk is om de
vrijstelling te laten vervallen of dat dat een keuze is van de regering.
De btw koepelvrijstelling is gebaseerd op de btw-richtlijn 2006. Dit
betekent dat zowel Nederland als de omliggende lidstaten de vrijstelling
in overeenstemming met de btw richtlijn 2006 dienen toe te passen.
Volgens de richtlijn kan de vrijstelling niet worden toegepast als sprake is
van concurrentieverstoring. In de praktijk is gebleken dat de btw koepelvrijstelling voor pensioenuitvoerders in Nederland verstorend werkt. De
vrijstelling dient dan ook voor de werkzaamheden met betrekking tot de
pensioenadministratie te worden beëindigd. Het niet beperken van de
vrijstelling kan leiden tot een inbreukprocedure jegens Nederland. Het is
derhalve Europeesrechtelijk noodzakelijk om de btw koepelvrijstelling
voor de pensioenadministratie af te schaffen.
Het heeft voor pensioenadministratiebedrijven geen zin om naar het
buitenland te vertrekken wanneer de vrijstelling vervalt. Op basis van de
btw richtlijn 2006 vindt immers de (administratie)dienst daar plaats waar
de afnemer van de dienst is gevestigd. De (administratie)dienst blijft dus
belast met Nederlandse btw, ook al vertrekt de aanbieder van de dienst
naar het buitenland.
13. Overig
De leden van de fractie van de VVD vragen wanneer de Kamer het
wetsvoorstel pensioencommunicatie kan verwachten en wat de beoogde
invoeringsdatum is.
Het wetsvoorstel pensioencommunicatie wordt in het tweede kwartaal
ingediend. Naar verwachting zal dit wetsvoorstel op 1 januari 2015 in
werking kunnen treden.
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de datum waarop de
Kamer het wetsvoorstel versterking pensioenopbouw zzp’ers tegemoet
kan zien, en naar de beoogde invoeringsdatum.
De planning is het wetsvoorstel het tweede kwartaal van 2014 in te dienen
bij de Kamer. De beoogde invoeringsdatum is 1 januari 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

31

De leden van de fractie van de VVD vragen om een bevestiging dat de
uitvoeringkosten en administratieve lasten in dit wetsvoorstel lager liggen
dan in het oorspronkelijke wetsvoorstel. Het kabinet kan dit inderdaad
bevestigen. De uitvoering van de nettolijfrente is namelijk eenvoudiger
dan de 8 in het eerdere wetsvoorstel opgenomen excedentregelingen.
Daardoor vallen de extra uitvoeringskosten € 0,55 miljoen lager uit. Het
kabinet is ervan overtuigd dat met dit wetsvoorstel wordt bijgedragen aan
lagere administratieve lasten en minder bureaucratie. Voordeel van de
nettolijfrente is dat deze uitvoerders in tegenstelling tot bij de brutolijfrente, bij de nettolijfrente geen loonadministratie hoeven te voeren.
De leden van de fractie van D66 merken op dat prof. dr. K.P. Goudswaard
tijdens het rondetafelgesprek in de Kamer inging op de mogelijkheid om
de pensioenopbouw afhankelijk te maken van de conjunctuur. Deze leden
vragen of het kabinet daarbij specifiek kan ingaan op het voordeel dat het
pensioenstelsel minder procyclisch zou worden. Deze leden vragen of het
kabinet bereid is om naar deze beleidsoptie te kijken met oog op het
toekomstdebat over pensioenen.
Sociale partners kunnen binnen het huidige Witteveenkader de opbouw
flexibel maken. Er is ruimte om in goede jaren slechte jaren te compenseren (gemiste indexatie mag later worden ingehaald, kortingen uit het
verleden mogen worden hersteld, en over in het verleden gedane
pensioentoezeggingen die lager zijn dan het geldende opbouwpercentage, mag alsnog de fiscale ruimte worden benut). Voordeel van een
flexibele opbouw is dat de premie stabieler kan zijn. Het kabinet is in het
kader van het toekomstdebat over pensioenen bereidt de dialoog over
deze beleidsoptie te voeren.
De leden van de fractie van D66 vragen of het klopt dat de wetgeving
ertoe leidt dat pensioenvermogen in de laatste twintig tot dertig jaar niet
meer belegd mag worden, waardoor het risicoloos rendeert. Indien dit het
geval is vragen deze leden waar in de wetgeving dit exact is geregeld en
in hoeverre dit een optimaal risicoprofiel in de weg kan staan.
De Pensioenwet bepaalt in artikel 1 dat een premieovereenkomst uiterlijk
op de pensioendatum wordt omgezet in een (ouderdoms)pensioenuitkering. Het dient daarbij te gaan om een geldelijke, vastgestelde uitkering
die levenslang wordt uitgekeerd (artikel 1 jo. artikel 15 van de PW). Dit
impliceert dat na de pensioendatum pensioenuitkeringen voortkomen uit
een vaste annuïteit. Een uitzondering hierop is de zogenaamde hoog/laag
constructie (artikel 63 van de PW). Verzekeraars matchen de verplichtingen die voortkomen uit vaste annuïteiten met vastrentende beleggingendie eenzelfde karakter hebben, dus relatief weinig risico dragen.
Verzekeraars geven geen hoge gegarandeerde rendementen af die niet
met zekerheid behaald kunnen worden. Dat vertaalt zich in zekerheid voor
zowel de pensioengerechtigde als de verzekeraar, maar qua rendement
ook in een beperkt opwaarts potentieel.
Voorts is in artikel 52 van de Pensioenwet een zorgplicht voor pensioenuitvoerders bij premieovereenkomsten met beleggingsvrijheid opgenomen.
Deze zorgplicht houdt in dat de pensioenuitvoerders verantwoordelijk zijn
voor de beleggingen en daarom degelijk en verstandig handelen. Dit
betekent dat zij – naarmate de pensioenleeftijd nadert – steeds minder
risicovol gaan beleggen. Overigens kunnen deelnemers wel andere
keuzes maken.
De vraag in hoeverre de eis van een vaste uitkering een optimaal
risicoprofiel in de weg kan staan, zal aan de orde komen in het onderzoek
«Optimalisering van de overgang van opbouw- naar uitkeringsfase en de
inrichting daarvan in premie- en kapitaalovereenkomsten» dat door de
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is aangekondigd.
De Kamer zal hierover in het tweede kwartaal van dit jaar worden
geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

32

14. Artikelsgewijs
De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen of het klopt dat artikel
69 van de Pensioenwet (afkoop van fiscaal bovenmatig pensioen) nog in
het wetsvoorstel staat. De leden van de fractie van D66 vragen naar het
doel van deze bepaling. Ook vragen zij hoe dit zich verhoudt tot het
beginsel in de Pensioenwet dat pensioen een levenslange niet afkoopbare
onderhoudsvoorziening is.
Onderhavige novelle brengt geen wijziging in de voorgestelde aanpassingen van artikel 69 van de Pensioenwet die zijn opgenomen in het
wetsvoorstel Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages
pensioen en maximering pensioengevend inkomen. De voorgestelde
aanpassing van artikel 69 van de Pensioenwet bewerkstelligt dat een
pensioendeelnemer vrij kan beschikken over het pensioen waarvoor geen
fiscale facilitering via de omkeerregel geldt. De beklemming als gevolg
van het afkoopverbod geldt niet voor het niet via de omkeerregel fiscaal
gefaciliteerde pensioen dat buiten de grenzen van het Witteveenkader
valt. Het is naar de mening van het kabinet onnodig dat de overheid
voorschrijft dat deelnemers niet over dit pensioen kunnen beschikken.
Commentaar NOB en RB
De leden van de fractie van het CDA vragen om een reactie op het
commentaar van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) en
het Register Belastingadviseurs (RB). Het commentaar van zowel de NOB
als het RB is in de vragen van de verschillende fracties aan de orde
geweest. Op een aandachtspunt van de NOB wordt hier nog nader
ingegaan.
De Orde vraagt aandacht voor twee grensoverschrijdende aspecten van
de nettolijrente. Allereerst merkt de Orde op dat niet-inwoners door de
aftopping van de pensioenregelingen tot een inkomen van € 100.000 in
een ongunstiger situatie komen te verkeren: in Nederland worden zij voor
lijfrenterechten weliswaar niet belast, maar de woonstaat zal hiervoor in
de regel geen faciliteit kennen. Daarnaast merkt de Orde op dat (gedeeltelijk) dubbele heffing kan plaatsvinden. Dubbele heffing kan optreden als
een inwoner van Nederland emigreert of een buitenlander heeft een
lijfrenterecht opgebouwd waaruit zij vervolgens uitkeringen genieten die
op grond van het verdrag in de woonstaat worden belast, hetgeen
volgens de Orde gebruikelijk is. In dat geval is de opbouw niet fiscaal
gefaciliteerd en worden de uitkeringen – afhankelijk van de in die andere
staat geldende wetgeving – mogelijk belast, terwijl geen gebruik kan
worden gemaakt van de vrijstelling in box 3 indien men in het buitenland
woont. Naar de mening van de Orde is dit een ongerijmd nadeel ten
aanzien van niet-inwoners dat mogelijkerwijs in strijd komt met het
EU-recht.
Zoals de Orde terecht opmerkt worden buitenlandse belastingplichtigen
voor lijfrenterechten die zij in Nederland bezitten niet belast. Dergelijke
aanspraken behoren niet tot de heffingsgrondslag in box 3 waarvoor
buitenlandse belastingplichtigen in Nederland belastingplichtig zijn.
Aangezien dergelijke aanspraken niet tot de Nederlandse heffingsgrondslag van buitenlandse belastingplichtigen in box 3 behoren is voor
buitenlandse belastingplichtigen geen faciliteit nodig om de aanspraak op
een nettolijfrente in box 3 vrij te stellen. Bij zowel binnenlands als
buitenlands belastingplichtigen is de aanspraak op een nettolijfrente in
box 3 niet belast. Er wordt derhalve geen onderscheid gemaakt tussen
binnenlandse en buitenlandse belastingplichtigen. Van eventuele
strijdigheid met het EU-recht is naar de mening van het kabinet dan ook
geen sprake. Een eventuele nadelige behandeling van buitenlandse
belastingplichtigen die kan ontstaan doordat de woonstaat van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

33

buitenlandse belastingplichtige de aanspraak of de uitkering van de
nettolijfrente belast en hiertoe op grond van het verdrag ook gerechtigd
is, is het gevolg van het feit dat de belastingstelsels binnen de EU niet
geharmoniseerd zijn. Een dergelijke dispariteit levert echter geen
strijdigheid op met het EU-recht. Het vrije verkeer van werknemers en de
vrijheid van vestiging kunnen immers niet aldus worden begrepen dat een
lidstaat verplicht is zijn belastingregeling af te stemmen op die van een
andere lidstaat, teneinde te waarborgen dat in alle situaties de belasting
aldus wordt geheven dat alle verschillen als gevolg van de nationale
belastingregelingen verdwijnen (zie arrest van 28 februari 2008 in de zaak
C-293/06, Deutsche Shell, Jur 2008 I-01129, punt 43 en arrest van het Hof
van Justitie van 23 oktober 2008 in de zaak C-157/07, Krankenheim, Jur
2008 I-08061, punt 50). Het kabinet merkt op dat een belastingplichtige een
eventuele dubbele belastingheffing over de nettolijfrente kan voorkomen
door de aanspraak op de nettolijfrente af te kopen op het moment dat de
belastingplichtige ophoudt binnenlands belastingplichtige te zijn. Het
vrijvallen van een aanspraak op een nettolijfrente wordt niet als afkoop en
dus niet als onregelmatige handeling aangemerkt. Dit voorkomt de
dubbele belasting die zou plaatsvinden als het andere land de uitkeringen
in de heffing zou betrekken, terwijl ter zake van de premies voor de
nettolijfrente geen aftrek heeft plaatsgevonden.
De Staatssecretaris van Financiën,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 847, nr. 7

34