Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 623

Actuele situatie in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten

Nr. 138

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 oktober 2014
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van
Defensie over de brief van 25 augustus 2014 over de beëindiging van de
Nederlands inzet van Patriot-systemen in Turkije (Kamerstuk 32 623, nr.
136).
De vragen en opmerkingen zijn op 25 september 2014 aan de Ministers
van Buitenlandse Zaken en van Defensie voorgelegd. Bij brief van
14 oktober 2014 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Mittendorf

kst-32623-138
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

1

Inhoudsopgave

I

II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Antwoord/reactie van het kabinet

Blz.
2
2
3
3
5
6

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
De leden van de VVD-fractie hebben met zorg kennisgenomen van het
besluit van het kabinet om de Patriot-systemen eind 2014 uit Turkije terug
te trekken. In 2012 heeft het kabinet op verzoek van de Noord-Atlantische
Verdragsorganisatie (NAVO) twee bemande fire-units en een reserve
fire-unit in Turkije geplaatst als antwoord op ballistische dreiging met
massavernietigingswapens tegen Turkse bevolkingscentra in het
grensgebied met Syrië. In 2013 is de plaatsing verlengd en nu vraagt de
NAVO opnieuw om verlenging, omdat de dreiging er nog steeds is. Het
kabinet trekt de Patriot systemen terug omdat de grens van het voortzettingsvermogen van zowel personeel als materieel bereikt is. Het kabinet
heeft vanaf het begin van deze missie duidelijk gesteld dat deze inzet niet
onbeperkt kon voortduren, aldus de leden van de VVD-fractie.
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de moderne vredesmissies en het beschermen van onze handelsbelangen vragen om een
krijgsmacht met slagkracht die beschikt over voldoende eenheden en
materieel van hoge kwaliteit, maar bovenal bestaat uit voldoende, goed
gemotiveerd, opgeleid en geoefend personeel. Op internationaal gebied
moet Nederland met gerichte bijdragen laten zien dat het kwalitatief op
het hoogste niveau mee kan doen. Defensie moet vooruitkijken en
investeren in de krijgsmacht van de toekomst. Zeker op terreinen waar
Nederland een verschil kan maken zoals raketverdediging. De krijgsmacht
heeft de beschikking over een combinatie van basis- en nichecapaciteiten
voor diverse typen missies en soorten conflicten. Nichecapaciteiten zijn, in
NAVO- en EU-verband, hoogwaardige, specialistische capaciteiten die
internationaal schaars zijn. Goede bondgenoten verdelen de lasten en de
risico’s. Nederland toont zich een betrouwbare partner door nichecapaciteiten aan te houden die in andere lidstaten slechts beperkt voorhanden
zijn en die in te zetten als de omstandigheden daarom vragen, aldus de
leden van de VVD-fractie.
De leden van de VVD-fractie zien dat de Europese grenzen in brand staan.
Zij zien oplopende spanningen aan de oostgrens met Rusland, chaos in
het Midden-Oosten en onbeheersbare vluchtelingenstromen vanuit Afrika.
De Verenigde Staten (VS) verleggen de aandacht naar de Pacific en
Europa moet daarom in staat zijn meer voor de eigen veiligheid te kunnen
zorgen. Bondgenoten spreken elkaar meer en meer aan op de hoogte en
de kwaliteit van de defensie-inspanningen. Het recente besluit om de
defensie uitgaven vanaf 2015 structureel met 100 miljoen euro te
verhogen wordt in de Kamer breed gedragen, aldus de leden van de
VVD-fractie.
De leden van de VVD-fractie hebben de volgende vragen. Hoe beoordelen
onze bondgenoten het besluit om de inzet van de Patriot niet te
verlengen? In hoeverre weegt in die beoordeling mee dat het besluit
primair gebaseerd is op de staat van materieel en personeel? Hoe is dit
besluit te plaatsen tegen de achtergrond van de Nota «In het belang van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

2

Nederland»1. Waarom kan het preventief onderhoud en de modificatie
niet in Turkije worden uitgevoerd? Zo vragen deze leden.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de brief en
hebben nog enige vragen.
De Patriots vormen voor Nederland een zogeheten nichecapaciteit,
conform de visie die uiteengezet is op 17 september 2013 «In het belang
van Nederland». Hierin is opgenomen: «Nichecapaciteiten zijn, in NAVOen EU verband, schaarse capaciteiten waarover een beperkt aantal
lidstaten beschikt.» en «Nederland toont zich bijvoorbeeld een
betrouwbare partner door nichecapaciteiten aan te houden die in andere
lidstaten slechts beperkt voorhanden zijn en die in te zetten als de
omstandigheden daarom vragen.»
Het kabinet heeft wegens het moeten uitvoeren van groot onderhoud
moeten besluiten tot het beëindigen van de Nederlandse inzet van
Patriotssystemen in Turkije, aldus de leden van de PvdA-fractie. Deze
leden vragen hoe dit zich verhoudt met de in de nota «In het belang van
Nederland» gedane uitspraken, zoals hierboven aangehaald, die
betrekking hebben op de toekomst van de Nederlandse krijgsmacht.
Wat betekent het gegeven dat Nederland bepaalde systemen maar voor
een beperkte duur kan inzetten voor toekomstige missies waaraan
Nederland deelneemt? Wat betekent dit voor de samenwerking in
EU-verband? En wat betekent dit voor de samenwerking in NAVO-verband
als het gaat om de inzet van de niche capaciteiten? Welke maatregelen
neemt het kabinet om zowel de materiële als personele inzet van
niche-capaciteiten – die in EU- en NAVO-verband schaars zijn – te kunnen
garanderen conform de nota «In het belang van Nederland»? In hoeverre
zijn er geconcretiseerde plannen voor de komende jaren? Overweeg het
kabinet de vervanging of aanschaf van bepaalde niche capaciteiten? Zo ja,
welke, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Reeds bij aanvang van de Nederlandse inzet van deze niche-capaciteit was
bekend dat de bijdrage niet jaren zou kunnen worden voortgezet,
grotendeels vanwege het benodigde onderhoud aan de Patriotssystemen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of bij aanvang van de missie bekend
was wat de gevolgen zouden zijn wanneer Nederland de bijdrage aan de
missie zou moeten gaan beëindigen. Voorts vragen deze leden of de
bondgenoten vooraf is medegedeeld wat de maximale termijn zou zijn,
waarop Nederland een bijdragen zou kunnen leveren.
De leden van de PvdA-fractie zouden graag willen weten of de rotaties van
het personeel tijdens deze missie zijn verlopen, zoals met de vakbonden is
afgesproken. Zo nee, waarom niet? Voorts vragen de leden van de
PvdA-fractie of de voortzetting van de missie tot eind januari 2015 met de
huidige personele bezetting zal plaatsvinden en in hoeverre de personele
capaciteit mogelijk een beperking vormt bij het inzetten van nichecapaciteiten.
Van de drie beschikbare Patriotssystemen waren er twee daadwerkelijk
inzetbaar, aldus deze leden. Zij vragen of hierin nog verandering komt
voor wat betreft de bijdrage die Nederland in EU- en NAVO-verband kan
leveren door het inzetten van deze niche-capaciteit of dat de mogelijke
Nederlandse bijdrage gebaseerd blijft op twee inzetbare Patriotssystemen.
De leden van de CDA-fractie hebben met gemengde gevoelens kennis
genomen van het besluit van het kabinet om de Patriot-missie in Turkije
niet te verlengen. Het kabinet voert vooral het argument aan van het
materiële en personele voortzettingsvermogen. De leden van de
CDA-fractie zijn daar niet verbaasd over. Al eerder waren er zorgelijke
1

Kamerstuk 33 763, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

3

signalen over het voortzettingsvermogen. Begin dit jaar sprak de
commandant van de Patriot-eenheid in Turkije van «hikkende systemen»,
als gevolg van hitte, stof, aanzienlijke vertraging in de levering van
reservedelen en uitblijven van hoognodig groot onderhoud, aldus deze
leden.
In reactie op schriftelijke vragen van het lid Knops2 sprak de Minister van
Defensie nog geruststellende woorden. In reactie op vragen over de zware
belasting en het uitblijven van hoognodig groot onderhoud: «In 2014 is
groot onderhoud aan de wapensystemen voorzien. Door te rouleren met
systemen kan dit worden uitgevoerd zonder dat het ten koste gaat van de
operationele inzet.» (antwoord 2). In reactie op de door de commandant
geuite twijfels of de Patriot-systemen het nog een jaar vol zouden kunnen
houden antwoordde de Minister van Defensie: «Met de inspanningen die
worden gepleegd, is vertrouwen in de inzetbaarheid van de Patriotsystemen gerechtvaardigd.» (antwoord 3). De Minister van Defensie was
toen nog vol vertrouwen dus, aldus de leden van de CDA-fractie. In de
brief van 25 augustus 2014 wordt echter gesproken over het niet volledig
kunnen uitvoeren van preventief onderhoud in Turkije en een toegenomen
risico op langdurige systeemuitval. De leden van de CDA-fractie vragen
wat er is gebeurd met het door de Minister aangekondigde groot
onderhoud, dat in 2014 voorzien was en waarvoor middelen op de
Defensiebegroting gereserveerd waren.
Een verdere verlenging van de missie zou een te zware wissel trekken op
het al veelvuldig ingezette personeel, zo geeft het kabinet aan. De leden
van de CDA-fractie hebben begrip voor deze redenering en hebben ook
grote waardering voor het personeel en hun thuisfront. Er is inderdaad
een grote wissel op hen getrokken, aldus deze leden.
Toch bevreemdt het de leden van de CDA-fractie enigszins, nu de Minister
van Defensie tal van maatregelen genomen had om de uitzenddruk te
verminderen en opschorting van de uitzendbescherming van personeel
tegen te gaan. Volgens de eerder aangegeven planning zouden deze
maatregelen effect sorteren en zou de uitzenddruk eind van het jaar tot
normale proporties zijn teruggedrongen, zonder schending van uitzendafspraken. Het probleem van de uitzenddruk zou opgelost worden. Nu
wordt dit als argument opgevoerd om de missie niet te verlengen. De
leden van de CDA-vragen of deze maatregelen niet het gewenste resultaat
hebben opgeleverd. Ook vragen zij of de Minister van Defensie deze
maatregelen structureel wil maken, met andere woorden: de personele
bezetting van de Patriots?
Ook indien de personele bezetting op peil blijft, blijft er volgens de leden
van de CDA-fractie een probleem met het voortzettingsvermogen van de
Patriots, aangezien de vierde batterij is opgeheven. Daarom hebben de
leden van de CDA-fractie met de motie Knops3 verzocht om heroprichting.
Waarom heeft de Minister van Defensie deze motie ontraden en waarom
heeft de Minister zelfs besloten de extra middelen uit het Herfstakkoord en
in de begroting van 2015 niet aan te wenden voor de vierde batterij
Patriots. Ziet de Minister dit als een knelpunt dat ze nog niet heeft
opgelost?
Waarom kan Duitsland wel verlengen en Nederland niet? Welke lessen is
het kabinet bereid te trekken? Wanneer kan de Kamer de evaluatie van de
samenvoeging van luchtverdedigingseenheden van landmacht en
luchtmacht tot het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC) tegemoet zien, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
2
3

Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 1035
Kamerstuk 33 763, nr. 17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

4

De leden van de CDA-fractie plaatsen de terugtrekking van de Patriots in
het breder perspectief van een kabinet dat per saldo nog steeds bezuinigt
op Defensie en een te laag ambitieniveau hanteert voor de krijgsmacht.
Het kabinet ging met lege handen naar de NAVO-Top in Wales door de
combinatie van het terugtrekken van de Patriots, een mini-missie naar
Afghanistan en bezuinigingen op Defensie. De leden van de CDA-fractie
zijn niet verbaasd over het diplomatieke excuus dat het kamertje van de
anti-Islamitische Staat in Irak en Syrië (ISIS) coalitie te klein zou zijn
geweest voor Nederland.
Deze leden vragen of het kabinet kan aangeven hoeveel Nederland
bijdraagt aan lopende en geplande NAVO-operaties en hoe deze inzet zich
dit verhoudt tot andere NAVO-landen. Kan het kabinet een landenlijst met
militaire bijdragen aan de Kamer doen toekomen?
De leden van de CDA-fractie zien ook een probleem in het – te krappe –
Budget Internationale Veiligheid (BIV); het is al belegd voordat het
begrotingsjaar begonnen is. Bovendien wordt 60 miljoen euro aan
«Defensie geld» overgeheveld naar de begroting van Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking. De leden van de CDA-fractie zijn hier fel
op tegen en verzoeken het kabinet deze verkapte bezuiniging op Defensie
terug te draaien. Zij vragen of het gebrek aan middelen binnen het BIV
een reden is geweest om de Patriot-missie niet te verlengen. Zo ja,
waarom staat dat niet in de brief?
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie zich af waarom het kabinet
in het korte briefje niet is ingegaan op het aspect van de rol van Turkije in
Syrië. Er is een overweldigende hoeveelheid berichtgeving, beschuldigingen en aanwijzingen dat Turkije steun verleend heeft aan jihadisten in
Syrië, waaronder het aan Al Qaeda gelieerde Al Nusra en Islamitische
Staat. Het lid Omtzigt heeft hierover op 22 september 2014 een nieuwe
reeks schriftelijke vragen gesteld4. De leden van de CDA-fractie verzoeken
het kabinet te stoppen met de struisvogelpolitiek en een helder antwoord
te geven. Deze leden waren al langer van mening dat de Patriot-missie
niet mag dienen als beschermparaplu voor een Turkije dat de grenzen
wagenwijd openzet voor stromen wapens en jihadisten richting Syrië. De
leden van de CDA-fractie vragen of er druk is uitgeoefend op Turkije en of
Nederland heeft besloten de Patriot-missie niet te verlengen vanwege de
steun van Turkije aan jihadisten in Syrië.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het kabinetsbesluit om de inzet van Patriot-systemen vanaf eind januari 2015 niet
opnieuw te verlengen. Graag willen zij het kabinet nog enkele vragen
voorleggen.
De leden van de D66-fractie merken op dat de Patriot-systemen van de
Nederlandse krijgsmacht meermalen als niche-capaciteit zijn gekenmerkt,
waarmee de krijgsmacht zich kan onderscheiden. Tevens is deze nichecapaciteit van belang voor de verdediging van het NAVO-grondgebied.
Echter, er zijn zowel materiële als personele problemen bij de inzet
waardoor de missie nu wordt beëindigd, zo constateren deze leden,. Het
bevreemdt de leden van de D66-fractie dat het voortzettingsvermogen van
deze niche-capaciteit beperkt is. Kan het kabinet de reden daarvan
toelichten? Kan het kabinet tevens aangeven hoe groot het voortzettingsvermogen is van de Patriot-systemen? Hoe lang kunnen de Patriotsystemen onafgebroken maximaal worden ingezet? Zo vragen deze leden.
Ook vragen de leden van de D66-fractie een toelichting op de constatering
dat «het risico van langdurige systeemuitval [is] toegenomen». Kan het
4

Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 161 {

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

5

kabinet uitleggen wat dit concreet betekent? Ook zouden de genoemde
leden graag een duidelijkere toelichting krijgen op de opgeschorte
uitzendbescherming, en het feitelijke tekort aan personeel. Welke
gevolgen had dit voor het personeel? In hoeverre was de uitzendbescherming opgeschort? Kan het kabinet hier nader op ingaan, zo vragen
deze leden.
Tot slot wijze de leden van de D66-fractie op de toenemende chaos en
instabiliteit aan de grenzen van Turkije door het uitroepen van het
islamitisch kalifaat en het vestigen van de Islamitische Staat. Kan het
kabinet in het licht van deze ontwikkelingen toelichten waarom het kabinet
juist nú besloten heeft de Patriot-missie na januari 2015 te beëindigen? Is
het kabinet zich er van bewust welk signaal hiervan uitgaat naar de
NAVO-bondgenoten? Kan het kabinet ook daar nader op ingaan, zo
vragen deze leden.
II Antwoord/reactie van het kabinet
Naar aanleiding van de brief van de ministers van Buitenlandse Zaken en
van Defensie d.d. 25 augustus 2014 inzake Beëindiging van de Nederlandse inzet van Patriot-systemen in Turkije (Kamerstuk 32 623, nr. 136)
zijn enkele vragen gesteld en opmerkingen gemaakt. Hieronder gaan de
ministers van Defensie en van Buitenlandse Zaken graag in op deze
vragen en opmerkingen.
Besluit beëindiging missie en reactie bondgenoten
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd hoe onze bondgenoten het
besluit om de inzet van de Nederlandse Patriots niet te verlengen, hebben
beoordeeld. De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of de
bondgenoten vooraf is medegedeeld wat de maximale termijn zou zijn,
waarop Nederland een bijdrage zou kunnen leveren. Ook hebben zij
gevraagd of bij aanvang van de missie bekend was wat de gevolgen
zouden zijn wanneer Nederland de bijdrage aan de missie zou moeten
gaan beëindigen.
De Verenigde Staten, Duitsland en Nederland hebben bij het begin van de
missie eenheden beschikbaar gesteld voor een termijn van twaalf
maanden. Op verzoek van Navo-bondgenoot Turkije is deze termijn in
2013 verlengd met opnieuw twaalf maanden. In de loop van 2014 is met
bondgenoten gesproken over het beperkte voortzettingsvermogen van
Nederland. Voor het besluit de Nederlandse Patriot-missie niet te
verlengen, is begrip onder de bondgenoten. De Nederlandse inzet is zeer
gewaardeerd. Spanje heeft inmiddels aangekondigd de Nederlandse rol in
de missie over te nemen.
De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd naar de reden waarom
Duitsland, in tegenstelling tot Nederland, zijn inzet in Turkije wel kan
verlengen.
Duitsland heeft meer inzetbare Patriot-batterijen dan Nederland. Duitsland
heeft er twaalf, Nederland drie. Hieruit volgt dat Duitsland een inspanning,
zoals geleverd in Turkije, langer kan volhouden.
De leden van de CDA-fractie hebben voorts gevraagd hoeveel Nederland
bijdraagt aan lopende en geplande Navo-operaties en hoe deze inzet zich
verhoudt tot de inzet van andere Navo-landen. Hierbij is ook gevraagd of
het kabinet de Kamer een landenlijst met militaire bijdragen kan doen
toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

6

Nederland heeft dit jaar een bijdrage geleverd of toegezegd aan zes
lopende en geplande Navo-operaties. Dit zijn: International Security
Assistance Force (ISAF) en Resolute Support in Afghanistan, de Ballistic
Missile Defence Task Force (BMDTF) in Turkije, operatie Ocean Shield voor
de kust van Somalië, Baltic Air Policing vanuit Polen en KFOR in Kosovo.
Mede in het kader van de geruststellende maatregelen heeft Nederland
bovendien in de eerste drie maanden van 2014 een bijdrage geleverd aan
de Standing Naval Maritime Group 2 en gedurende heel 2014 aan de
Standing Naval Mine Counter Measures Group 1. In totaal zijn op dit
moment ongeveer 475 Nederlandse militairen uitgezonden in
Navo-operaties. Daarnaast zijn diverse Nederlandse militairen werkzaam
op Navo-hoofdkwartieren en op die manier ook betrokken bij de verschillende operaties. Het is niet mogelijk om de Kamer een lijst met militaire
bijdragen van bondgenoten te sturen, omdat dit vertrouwelijke informatie
is die niet door de Navo wordt vrijgegeven.
De leden van de CDA-fractie hebben de vraag gesteld of het gebrek aan
middelen binnen het BIV een reden is geweest om de Patriot-missie niet
te verlengen. Ook hebben zij gevraagd of de vermeende steun van Turkije
aan jihadisten in Syrië een rol heeft gespeeld in het besluit.
Nee. Het besluit te stoppen met de missie berust op de negatieve
consequenties van verlenging voor personeel, materieel en geoefendheid.
De leden van de D66-fractie wezen op de toenemende chaos en instabiliteit aan de grenzen van Turkije door het uitroepen van het islamitisch
kalifaat en het vestigen van de Islamitische Staat. Zij hebben gevraagd of
het kabinet in het licht van deze ontwikkelingen kan toelichten waarom het
kabinet juist nú besloten heeft de Patriot-missie na januari 2015 te
beëindigen.
Het kabinet vindt de situatie aan de Zuidoostelijke grenzen van het
bondgenootschap zeer zorgelijk en heeft uw Kamer reeds geïnformeerd
over de wijze waarop het bijdraagt aan de strijd tegen ISIS (Kamerstuk
27 925, nr. 506). Het besluit om de missie te beëindigen berust, zoals
gezegd, op de negatieve consequenties van verlenging voor personeel,
materieel en geoefendheid. De Patriots zijn destijds ingezet ter
bescherming van de bevolking van Adana en het Turkse grondgebied in
antwoord op de dreiging van ballistische raketten vanuit Syrië. De
dreiging die uitgaat van ISIS, is van een andere aard.
Inzetbaarheid Patriots
Leden van de fracties van de VVD en de PvdA hebben gevraagd hoe het
besluit om de Patriot-missie niet te verlengen zich verhoudt tot de nota
«In het belang van Nederland».5 Daarbij hebben de leden van de
PvdA-fractie gevraagd welke maatregelen het kabinet zal nemen om de
inzetbaarheid van nichecapaciteiten te garanderen. De leden van de
fracties van de PvdA en het CDA hebben gevraagd of de mogelijke
Nederlandse bijdrage gebaseerd blijft op twee inzetbare Patriot-systemen.
De leden van de CDA-fractie verwezen hierbij naar de motie Knops6,
waarin is verzocht om heroprichting van de vierde Patriot-batterij. De
leden van de D66-fractie hebben gevraagd om een toelichting op het
beperkte voortzettingsvermogen van deze niche-capaciteit.

5
6

Kamerstuk 33 763, nr. 1
Kamerstuk 33 763, nr. 17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

7

Het besluit om een van de vier Patriot-batterijen op te heffen, is genomen
met de beleidsbrief van 2011. Het materieel van de opgeheven batterij is
aangehouden als logistieke en operationele reserve. De nota «In het
belang van Nederland» bevat de inzetbaarheidsdoelstellingen voor de
krijgsmacht. De Patriots zijn daarin opgenomen als nichecapaciteit: een
hoogwaardige, specialistische capaciteit die internationaal schaars is.
Voor nichecapaciteiten is de omvang of duur van de inzet afhankelijk van
de hoeveelheid beschikbare systemen of eenheden binnen de specifieke
nichecapaciteit. Op grond van het aantal van drie batterijen is langdurige
inzet van één batterij mogelijk. Bij de Patriotmissie in Turkije zijn twee van
de drie beschikbare batterijen gedurende twee jaar continu ingezet. Er is
daarmee sprake van langdurige inzet op een niveau dat, gezien het aantal
beschikbare eenheden en de vereisten van de onderhoud- en opwerkcyclus, een onevenredig zware belasting vormde voor zowel het
personeel als het materieel.
Er zijn geen plannen om het aantal Patriot-batterijen uit te breiden. De
motie Knops is in het notaoverleg van 6 november 2013 over de nota «In
het belang van Nederland» door de regering ontraden vanwege ontbrekende dekking. Uw Kamer heeft deze motie ook verworpen. Voor de
aanwending van de extra middelen uit het Herfstakkoord in 2013 en in de
begroting van 2015 zijn andere keuzes gemaakt. Overigens zou ook met
een vierde Patriot-batterij de duur van een gelijktijdige inzet van twee
Patriot-batterijen beperkt blijven.
De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd wat het gegeven dat
Nederland bepaalde systemen maar voor een beperkte duur kan inzetten,
betekent voor toekomstige missies waaraan Nederland deelneemt.
Zoals in de nota «In het belang van Nederland» is verwoord, verdelen
goede bondgenoten de lasten en de risico’s, in het bijzonder ten aanzien
van nichecapaciteiten. Als voortzetting van de inzet wenselijk is nadat de
Nederlandse bijdrage de maximale inzetduur heeft bereikt, ligt het voor de
hand dat allereerst naar een bijdrage van een andere bondgenoot wordt
gekeken. Zo neemt Spanje voor wat betreft de Patriot-inzet in Adana het
stokje over van Nederland.
De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd wanneer de Kamer de
evaluatie van de samenvoeging van luchtverdedigingseenheden van
landmacht en luchtmacht tot het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC) tegemoet kan zien.
De Kamer wordt voor de komende begrotingsbehandeling geïnformeerd
over de evaluatie van het DGLC.
Personele aangelegenheden
De leden van de fracties van PvdA, CDA en D66 hebben vragen gesteld
over de resultaten van de maatregelen die zijn genomen om de
uitzenddruk bij het personeel te verlichten. Ook hebben zij vragen gesteld
over de opschorting van de uitzendbescherming. De leden van de
PvdA-fractie hebben gesteld graag te willen weten of de rotaties van het
personeel tijdens deze missie zijn verlopen, zoals met de vakbonden is
afgesproken.
De Minister van Defensie heeft uw Kamer eerder geïnformeerd over het
feit dat in de verlengingsperiode een deel van het betrokken personeel bij
hoge uitzondering niet de gebruikelijke uitzendbescherming zou kunnen
genieten (Kamerstuk 32 623, nr. 117 en Kamerstuk 32 623, nr. 122).
Normaal gesproken worden uitgezonden militairen na terugkeer voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

8

twee keer de duur van hun uitzending vrijgesteld van uitzending (de
uitzendnorm 1:2). Bij aanvang van de verlengingsperiode waren echter
niet voldoende militairen met de juiste opleiding en training beschikbaar
om aan deze norm te kunnen voldoen. Daarom is besloten om voor
personeel dat in 2013 uitgezonden is geweest en in 2014 wederom wordt
uitgezonden, de uitzendbescherming van 2013 op te schorten tot 2015.
Om de belasting voor het thuisfront die hieruit voortvloeit zoveel mogelijk
te beperken, zijn aanvullende personeelszorgmaatregelen getroffen. De
uitzendperiode is tot stand gekomen in goed overleg met het personeel,
dat een zekere mate van vrijheid heeft gehad in de keuze van de periode.
Ook zijn de uitzendperiodes korter geweest dan standaard. Er is maatwerk
geleverd, vooral voor de militairen die in 2013 en 2014 zijn ingezet. Dat
heeft geresulteerd in een uitzendduur van één, twee of vier maanden. In
de tijd dat men in Nederland was, werd het personeel bewust minder
belast. Ook is, in voorkomend geval, flexibel omgegaan met de repatriëringsregeling als persoonlijke omstandigheden dat vereisten.
Dankzij een herschikking binnen de eenheid, een extra opleidingsinspanning en het beschikbaar stellen van geschikt personeel door andere
defensieonderdelen, wordt het grootste deel van het personeel inmiddels
wel op basis van het gebruikelijke rotatieschema uitgezonden. Gemiste
uitzendbescherming zal worden opgeteld en alsnog worden genoten na
terugkeer van de laatste uitzendperiode in Turkije.
De leden van de CDA-fractie hebben voorts gevraagd of de Minister van
Defensie deze maatregelen structureel wil maken.
De maatregelen die de afgelopen periode op personeelsgebied zijn
genomen, hadden uitsluitend tot doel om de huidige verlenging van de
missie tot eind januari 2015 mogelijk te maken.
Voorts hebben de leden van de PvdA-fractie gevraagd of voortzetting van
de missie tot eind januari 2015 met de huidige personele bezetting zal
plaatsvinden en in hoeverre de personele capaciteit mogelijk een
beperking vormt bij het inzetten van niche-capaciteiten.
De missie zal tot eind januari 2015 worden voortgezet met de huidige
bezetting. Mogelijk zal extra personeel worden ingezet om het terugbrengen van personeel en materieel na het einde van de missie te
begeleiden. Deze mogelijkheid maakt thans deel uit van het planningsproces. De huidige personele capaciteit heeft in deze missie een
beperkend effect gehad op het voortzettingsvermogen, dat daarnaast ook
werd beperkt door de materiële capaciteit en overwegingen op het gebied
van geoefendheid.
Onderhoud
Waarom kan het preventief onderhoud en de modificatie niet in Turkije
worden uitgevoerd?
Tijdens het 96-wekelijks onderhoud worden de Patriot-batterijen volledig
uit elkaar gehaald, gereinigd, getest en weer in elkaar gezet. Dit moet in
een schone en stofvrije ruimte gebeuren. Een dergelijke ruimte is in
Turkije niet beschikbaar. Een andere reden is de schaarste in hoogwaardig
opgeleide monteurs. Zij draaien allen mee in de missie en hebben
onvoldoende tijd om het 96-wekelijks onderhoud naast hun reguliere
onderhoudstaken uit te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

9

De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd wat er is gebeurd met het
door de Minister aangekondigde groot onderhoud, dat in 2014 was
voorzien was en waarvoor middelen op de Defensiebegroting waren
gereserveerd.
Begin 2014 is begonnen met groot (96-wekelijks) onderhoud aan de
Patriot-batterij die in Nederland is geplaatst. Dit onderhoud zou in april
gereed zijn. De levering van reserve-onderdelen is echter aanzienlijk
vertraagd. Reserve-onderdelen voor de Patriot-batterijen zijn zeer schaars,
onder andere vanwege de wereldwijd zeer hoge inzet van deze systemen.
Ook vereisen de essentiële onderdelen van een Patriot-batterij een
langdurig, hoogwaardig productieproces. Vanwege de vertraagde levering
van onderdelen is het onderhoud aan de eerste Patriot-batterij in
Nederland pas onlangs voltooid. Deze batterij zal eind oktober worden
omgewisseld met een van de batterijen die nu in Turkije zijn geplaatst,
waaraan daarna groot onderhoud kan worden uitgevoerd.
Ook vragen de leden van de D66-fractie een toelichting op de constatering
dat «het risico van langdurige systeemuitval [is] toegenomen». Kan het
kabinet uitleggen wat dit concreet betekent?
Het toenemende risico op langdurige systeemuitval komt door slijtage, in
combinatie met het reeds genoemde gebrek aan reserve-onderdelen.
Hoewel het Patriot-systeem nog altijd het meest geavanceerde is, is de
techniek enigszins verouderd. Daardoor zijn de diverse componenten
kwetsbaar voor slijtage. Hoe langer de belasting duurt, hoe groter de
slijtage en daarmee de kans op uitval. Vanwege de schaarste aan
reserve-onderdelen worden defecte onderdelen gerepareerd en
opgenomen in de landsvoorraad. Tijdens de missie in Turkije is gebleken
dat de levensduur van componenten korter is dan de tijd die nodig is om
deze te repareren. Daardoor neemt de voorraad langzamerhand af.
Vanwege de complexiteit van het bouwproces kan de productie van deze
reservedelen niet worden opgeschroefd. Dit probleem speelt overigens
niet alleen bij Nederland, maar bij alle gebruikers van het Patriot-systeem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 138

10