Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2598

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 april 2020
In- en aanleiding
Bij brief van 3 maart 2020 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de stand
van zaken van de dwangsomproblematiek bij de IND1. Tijdens het
mondelinge vragenuur op diezelfde dag (Handelingen II 2019/20, nr. 58,
item 2) en tijdens het AO van 12 maart jl. heb ik met uw Kamer gesproken
en zijn wederom zorgen hierover uitgesproken.
Ik wil nogmaals benadrukken dat ik uw zorgen over de lange doorlooptijden en de daarmee gepaarde dwangsommen deel. Het is ook om die
reden dat ik uw Kamer conform mijn toezegging nader informeer over de
voortgang van de ingestelde Taskforce en de maatregelen om deze
problematiek bij de IND aan te pakken. Deze situatie mag en kan niet
langer dan strikt noodzakelijk voortduren en met de door mij aangekondigde maatregelen en de inzet van de IND verwacht ik dat we deze
problematiek van doorlooptijden en dwangsommen met ingang van 2021
achter ons kunnen laten.
De Taskforce heeft voorbereidingen getroffen om de «oude» IND voorraad
algemene asielaanvragen (AA) en verlengde asielaanvragen (VA) op een
projectmatige wijze af te doen. Daarbij staat voorop dat aan alle rechten
van de mensen die asiel in Nederland vragen geen afbreuk wordt gedaan.
De IND kan zich hierdoor volledig concentreren op het behandelen van en
het beslissen op nieuwe aanvragen binnen de wettelijke termijn van zes
maanden. Tevens is de IND gestart met het doorvoeren van de structurele
procesverbeteringen op het gebied van sturing en planning die volgen uit
de aanbevelingen van het bureau Significant.
Ik zal in deze brief achtereenvolgens ingaan op:
• Taskforce voortgang en tijdpad;
1

kst-19637-2598
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 19 637, nr. 2585

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2598

1

•
•
•
•

Onderzoek Significant aanbevelingen/ maatregelen;
Wettelijke mogelijkheden om de Wet dwangsommen en beroep bij niet
tijdig beslissen (tijdelijk) buiten werking te stellen;
Dekkingsmogelijkheden dwangsomproblematiek binnen de JenVbegroting;
Keteneffecten.

Taskforce voortgang en tijdpad
Op 3 maart jongstleden heb ik een Taskforce ingesteld met als opdracht
ervoor te zorgen dat de opgelopen voorraden bij de IND zo snel als
mogelijk worden weggewerkt, ook met als doel het bedrag aan dwangsommen in te dammen. Deze opdracht is omvangrijk en ambitieus en ligt
in het verlengde van eerdere toezeggingen aan uw Kamer.
Op basis van een analyse van het bureau Significant is een verdeling
gemaakt tussen de inzet van de Taskforce en de inzet van de directie Asiel
en Bescherming van de IND. Kort gezegd wordt er een knip gezet in de
voorraad per 1 april 2020, waarbij de voorraad zaken in spoor 4 (zowel AA
als VA) en de voorraad als gevolg van een gerechtelijke uitspraak (de
zogeheten zij-instroom) wordt toebedeeld aan de Taskforce. Deze keuze
leidt ertoe dat de Taskforce verantwoordelijk wordt voor de afdoening van
vrijwel alle zaken met een dwangsom en de zaken met het risico van een
dwangsom op korte termijn. Dit komt per 1 april neer op een totale
opdracht van ruim 14.000 zaken. Dit betekent dat de IND zich kan
concentreren op het bijhouden van, en binnen de wettelijke termijnen
beslissen op nieuwe asielaanvragen.
Om de Taskforce deze taak uit te kunnen laten voeren heb ik opdracht
gegeven om, binnen de grenzen van de juridische kaders en zoals
hierboven reeds vermeld, zonder afbreuk te doen aan de rechten van
mensen die in Nederland asiel aanvragen, zo nodig onorthodoxe
maatregelen te nemen. Deze maatregelen zijn vooral bedoeld om het
afdoeningsproces van de zaken te versnellen. Ze zien enerzijds op het
aantrekken van een groot aantal (tijdelijke) krachten en anderzijds op de
inrichting van de processen, ten einde hier een aanzienlijke versnelling te
realiseren. Het mandaat voor het nemen van besluiten ligt bij de IND. Het
gaat om de volgende maatregelen:
1. De invoering van een intelligente planning waarbij zaken op specialisme worden ingedeeld bij medewerkers. Onderdeel van deze
planningssystematiek is het compleet maken van de dossiers en
zorgdragen voor de administratieve afhandeling
2. Het op brede schaal werven van personeel. Hierbij wordt gedacht aan
het doen van een beroep op oud-medewerkers van de IND, gepensioneerde rechters, officieren van justitie en advocaten en de inhuur van
andere juridische experts, mede gezien hun ruime ervaring. Van deze
mensen wordt verwacht dat zij na een korte inwerkperiode binnen de
Taskforce als extra capaciteit voor het «horen» kunnen worden ingezet.
Vanzelfsprekend worden ook de medewerkers van de IND ingezet voor
het wegwerken van de voorraad.
3. Het uitbesteden van (ondersteunende) handelingen in het asielproces
aan juridische bureaus.
4. Het onderzoeken van mogelijkheden om schriftelijk te horen in zaken
waarin dat kan.
5. De invoering van zogenaamde knopen-door-hak-teams. Deze teams
hebben als taak om een beslissing te nemen in moeilijke zaken.
Complexe aanvragen zullen door de beslismedewerker overgedragen
worden aan een team van zeer ervaren medewerkers die op basis van
het beschikbare voorwerk samen een besluit nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2598

2

6. Om de doelstelling te kunnen realiseren is een flexibele planning
binnen de asielprocedure en een pragmatische aanpak noodzakelijk,
waarbij de rechten van de asielzoeker niet worden aangetast. De
uiteindelijke beslissing op een aanvraag zal altijd door de IND worden
genomen.
Er zal gedegen en frequent gerapporteerd worden over de te bereiken
resultaten van de Taskforce. Daarover rapporteert de Taskforce aan mij en
de secretaris-generaal. De kosten van de maatregelen die de Taskforce
neemt worden binnen de begroting van Justitie en Veiligheid gedekt.
De Taskforce is per 1 april van start gegaan met het wegwerken van de
voorraden. De Taskforce geeft aan dat het streven is dat de zaken die aan
haar zijn toebedeeld in het najaar van 2020 daadwerkelijk zijn afgedaan,
waarbij wel rekening gehouden moet worden met de effecten van de
coronacrisis.
Onderzoek Significant aanbevelingen/maatregelen
De onderzoekers van Significant concluderen dat de operationele sturing
op de uitvoering van de asielprocedure binnen de IND op diverse facetten
tekortschiet. Het verbeteren van de operationele sturing vraagt om een
integrale en structurele aanpak. Daarnaast geven de onderzoekers aan dat
een duidelijke planning in de asielprocedure ontbreekt waardoor overzicht
in het aantal te behandelen zaken per locatie ontbreekt en medewerkers te
lang bezig zijn met administratieve handelingen betreffende hun
asielzaken.
Significant is met een aantal verbetermaatregelen gekomen dat het
probleem met de opgelopen achterstanden op korte termijn vermindert
en op de langere termijn weg zal nemen. In mijn vorige brief heb ik
aangegeven dat de aanbevelingen uit het rapport voor mij leidend zijn en
dat ik inzet op een concreet verbetertraject bij de IND. De IND is in de
afgelopen weken met de aanbevelingen en maatregelen van start gegaan.
Versterking besturing
Zoals ik u eerder heb gemeld heeft een verbetertraject van deze omvang
grote impact op de organisatie van de IND. Gezien de opgave waar de IND
voor staat, ook als gevolg van nieuwe taken en groeiende volumes op
andere terreinen, zal de besturing worden versterkt. Om die reden wordt
per 1 mei 2020 de leiding van de IND uitgebreid met een plaatsvervangend hoofddirecteur. In de onderlinge portefeuilleverdeling krijgt de
plaatsvervangend hoofddirecteur de opdracht om de maatregelen zoals
deze zijn voorgesteld door het bureau Significant te implementeren. Het
gaat daarbij onder meer om de realisatie van de vernieuwing van het
asielproces. Onderdeel van het vernieuwingsprogramma is een verbeterde sturing en planning, het optimaliseren van data en sturingsinformatie en het operationaliseren van een planningsinstrument voor de
gehele asielketen.
Verbetering operationele sturing
De IND is inmiddels gestart om de verbetervoorstellen met betrekking tot
operationele sturing uit de rapporten van Significant en KPMG te vertalen
naar een concreet projectplan. Daarbij wordt ingezet op de herinrichting
en vernieuwing van de systemen van de IND om efficiënter en effectiever
relevante rapportages en sturingsinformatie te kunnen leveren. De IND is
daardoor beter in staat gerichter (bij) te sturen en relevante informatie te
kunnen ontsluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2598

3

Om ook hier alvast concrete stappen te kunnen maken zijn de uitvoerende
teams op de IND-locaties gestart met het implementeren van de zogenoemde teamdoelstellingen. De totale productieopdracht wordt in
samenspraak met de managers op locatie vertaald naar een productiedoelstelling per team. Op alle niveaus binnen de organisatie wordt zo een
beter inzicht verkregen in de planning en in de voortgang van de
organisatiedoelstellingen waardoor bijsturing en opschaling eerder en
gerichter mogelijk is.
Inrichten verkeerstoren
Ten behoeve van de operationele planning en sturing in de keten wordt de
mogelijkheid onderzocht voor een landelijk in te richten verkeerstoren.
Deze verkeerstoren zal fungeren als een verdeelstation en heeft de
inhoudelijke taak om asielaanvragen op juiste wijze door het proces te
laten gaan. Daarnaast heeft het de logistieke taak om de aanvrager, op
basis van kenmerken van de asielaanvraag, goed in te plannen. Daarbij is
het van belang dat de zaak wordt toegewezen aan de behandelaar met de
juiste competenties. Verder heeft het verdeelstation als «bedrijfsbureau»
de taak om de (administratieve) ondersteuning van AA-zaken en VA-zaken
te leveren zodat volledigheid van dossiers geborgd is.
De verkeerstoren zal onder leiding staan van de IND die ook doorzettingsmacht heeft en wordt bemand door planningsmedewerkers van IND, COA
en DT&V. Daardoor ontstaat operationele regie in het asielproces.
De verkeerstoren beziet aan de voorkant van het proces op welke manier
en op welke locatie een aanvraag zal worden behandeld. Hierdoor
ontstaan meer mogelijkheden voor intelligente planning. Daarnaast zal
deze verkeerstoren ook de voorbereiding van zaken gaan verzorgen. Op
die manier zal worden geborgd dat beslismedewerkers steeds tijdig over
complete dossiers beschikken.
Wettelijke mogelijkheden om de Wet dwangsom en beroep bij
niet tijdig beslissen (tijdelijk) buiten werking te stellen
Zoals toegezegd aan uw Kamer, is bezien of er mogelijkheden zijn om de
wet zodanig aan te passen dat er geen dwangsommen hoeven te worden
betaald indien niet tijdig wordt beslist op een aanvraag in het
vreemdelingenrecht.
Ik heb een voorstel opgesteld voor een tijdelijke – separate – (spoed)wet
die erin voorziet dat er geen dwangsommen worden verbeurd bij het niet
tijdig beslissen op een aanvraag van een verblijfsvergunning asiel voor
bepaalde tijd. Hierin wordt geregeld dat het, in afwijking van de relevante
regels in de Algemene wet bestuursrecht, na inwerkingtreding van die wet
niet mogelijk zal zijn na een ingebrekestelling in die context dwangsommen te incasseren of om beroep tegen niet tijdig beslissen in te
stellen en in die context dwangsommen te incasseren in zaken waarin na
de datum van inwerkingtreding van de tijdelijke wet een ingebrekestelling
wordt ingediend.
Parallel hieraan werk ik aan een wet die structureel regelt dat na afloop
van de wettelijke beslistermijn geen dwangsommen verbeurd worden bij
beslissingen van de IND ten aanzien van vreemdelingen. De tijdelijke wet
zal gelden tot inwerkingtreding van de permanente wet. De ministerraad
heeft op 9 april 2020 ingestemd met het wetsvoorstel voor een tijdelijke
wet. De Afdeling advisering van de Raad van State zal worden gevraagd
om spoedadvies over de tijdelijke wet. Ik zal zo spoedig mogelijk ook de
permanente wet in procedure brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2598

4

Teneinde de balans in de rechtsbescherming van vreemdelingen in
evenwicht te houden, handhaaf ik de onafhankelijke rechtsbijstand vanaf
het begin van de asielprocedure en breng ik de voorgenomen maatregel
gericht op het beperken van de gesubsidieerde rechtsbijstand in het
eerste deel van de asielprocedure niet verder in procedure. Eventuele
besparingen als gevolg hiervan zullen worden ingezet binnen de
migratieketen, primair voor het aanpakken van achterstanden in de
asielketen.
In het voorstel voor de tijdelijke wet wordt voorzien in directe werking van
de wet. Deze zal dus effect hebben voor vreemdelingen die een asielaanvraag hebben ingediend waarin op de datum van inwerkingtreding van de
wet de beslistermijn nog niet is verstreken. Voor die aanvragen worden na
afloop van de wettelijke beslistermijn geen dwangsommen verbeurd.
Zaken waarin op de datum van inwerkingtreding van de wet na het
verstrijken van de beslistermijn een ingebrekestelling is uitgebracht,
kunnen worden uitgeprocedeerd volgens oud recht. In die zaken kunnen
dus nog dwangsommen worden verbeurd. Gelet op het rechtszekerheidsbeginsel is een andere aanpak mijns inziens niet goed te rechtvaardigen.
Mogelijkheden voor dekking binnen de begroting van Justitie en
Veiligheid
Zoals gemeld in de Kamerbrief van 3 maart 2020 bestaan de kosten voor
dwangsommen voor de periode 2019 t/m eind februari 2020 uit een
onvermijdelijke verplichting tussen de € 30 en € 40 miljoen. De
verplichting loopt op met € 1 miljoen per week. Met de in deze brief
opgenomen maatregelen probeer ik het bedrag voor 2020 zoveel mogelijk
te beperken.
De IND heeft een bedrag van € 34,8 miljoen beschikbaar voor de
bekostiging van de dwangsommen. Dit is opgebouwd uit wat reeds
betaald is in 2019 (€ 6,6 miljoen), een voorziening op de balans 2019
(€ 26,5 miljoen.) en een bedrag in de begroting 2020 (€ 1,7 miljoen).
Voorts is € 37,2 miljoen beschikbaar binnen het migratiedomein, onder
andere vanuit meevallers uit de afrekeningen over 2019.
Keteneffecten
De realiteit is dat de oplopende doorlooptijden, naast de omstandigheid
dat statushouders langer in de opvang verblijven vanwege beperkte
uitstroom naar de gemeenten, ook gevolgen hebben voor de rest van de
asielketen. De Taskforce houdt bij de maatregelen rekening met de
effecten bij de overige ketenpartners en verwacht dat de hier genoemde
maatregelen uiteindelijk zullen bijdragen aan het verlichten van de druk
op de gehele keten. De doelstelling om de doorlooptijden te verbeteren en
de dwangsommen in te dammen is leidend in mijn aanpak.
Tot slot
Ik hecht eraan om op te merken dat de situatie waarin Nederland zich nu
bevindt naar aanleiding van het coronavirus ook impact heeft op de
migratieketen, daarmee op de IND en op plannen van de in deze brief
genoemde Taskforce. In de brief van 15 maart aan uw Kamer2 over de
vervolgmaatregelen aanpak coronavirus bent u op de hoogte gebracht
van de maatregelen in de migratieketen. Uw Kamer wordt separaat
geïnformeerd over de maatregelen aanpak coronavirus.

2

Kamerstuk 35 300 VI, nr. 114

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2598

5

De IND heeft op diverse terreinen maatregelen getroffen die bijdragen aan
het verbetertraject in de brede zin van het woord. De maatregelen dragen
bij aan stabiliteit, versnelling en oplossing van de beschreven doorlooptijden- problematiek. Daarnaast is de Taskforce voortvarend aan de slag
gegaan met de voorbereidingen om de opgelopen voorraden weg te
werken.
Ik heb het vertrouwen dat de ingezette koers de juiste is. Alle inspanningen zijn erop gericht om de IND zo snel mogelijk binnen de wettelijke
termijn te laten beslissen en om de opgelopen voorraden weg te werken
zodat eenieder die een asielaanvraag heeft ingediend niet langer dan
nodig in het ongewisse is. Vanzelfsprekend zal ik uw Kamer periodiek
informeren over de voortgang.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2598

6