Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3052
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het bericht dat het nieuwe bevolkingsonderzoek 108
kankergevallen voorkomt (ingezonden 1 juni 2016).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 6 juli 2016). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2015–2016, nr. 2927.
Vraag 1 + 2
Wat is uw reactie op het bericht dat het nieuwe bevolkingsonderzoek 108
kankergevallen per jaar voorkomt? Kunt u daarbij tevens specifiek ingaan op
het aspect dat voorkomen iets anders is dan vroegtijdig ontdekken?1
Hoe verhouden de getallen van 108 voorkomen kankergevallen en 30
voorkomen sterfgevallen uit het artikel zich tot de door u in het debat
genoemde 75 voorkomen gevallen van baarmoederhalskanker, en het
voorkomen van 18 extra sterfgevallen? Hoe is deze ruis ontstaan?2
Antwoord 1 + 2
De Gezondheidsraad heeft in zijn advies van 2011 op basis van modelberekeningen gekeken wat de gezondheidswinst is bij de overgang naar HPVscreening. Het gaat hierbij om 75 voorkomen gevallen van baarmoederhalskanker en het voorkomen van 18 sterfgevallen. In deze berekening is het
effect van de zelfafnameset niet meegenomen. Ik gebruik deze cijfers om de
extra gezondheidswinst van de vernieuwing aan te geven.
In het kader van de Uitvoeringstoets heeft Erasmus MC modelberekeningen
gedaan waarbij de inzet van de zelfafnameset onder non-responders is
meegenomen. Deze modelberekeningen bevatten een aantal aannames
waardoor de uitkomst onzeker is. De uitspraak over extra gezondheidswinst
van 33 voorkomen gevallen van kanker en 12 voorkomen sterftegevallen door
de zelfafnameset is op deze modelberekeningen gebaseerd.
Oorzaak van het verschil in de cijfers is dat van verschillende bronnen wordt
uitgegaan.
Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker is met name bedoeld om
voorstadia van baarmoederhalskanker op te sporen. Een voorstadium is geen

1
2

ah-tk-20152016-3052
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

https://www.nd.nl/nieuws/nederland/nieuw-bevolkingsonderzoek-voorkomt-108.1700657.lynkx
http://plein2/kamerstukken/ongecorrigeerde_verslagen?vj=2015–2016&nr=80&version=2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

kanker. Door een voorstadium te behandelen kan baarmoederhalskanker
worden voorkomen. Bij vroegtijdig ontdekken is wel sprake van kanker.
Vraag 3
Kunt u de wetenschappelijke onderbouwing toesturen aan de Kamer van
zowel de 108 voorkomen kankergevallen en 30 voorkomen sterfgevallen,
genoemd door het RIVM, als de 75 extra voorkomen gevallen van baarmoederhalskanker en de 18 voorkomen extra sterfgevallen die u noemde,
gebaseerd op voorspellingen van de heer Meijer? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Hiervoor verwijs ik u naar het advies van de Gezondheidsraad «Screening op
baarmoederhalskanker»:
www.gezondheidsraad.nl/nl/taak-werkwijze/werkterrein/preventie/screeningop-baarmoederhalskanker
en naar het rapport van ErasmusMC «Kosteneffectiviteitsanalyse primaire
hrHPV screening zonder versus met hrHPV-zelftest»:
http://www.rivm.nl/
dsresource?objectid=rivmp:227547&type=org&disposition=inline&ns_nc=1
Vraag 4
Wat vindt u ervan dat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) aangeeft dat de kogel door de kerk is, en het nieuwe bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker er per 2017 definitief gaat komen? Is de kogel
door de kerk? Er komt toch nog een kosteneffectiviteitsstudie?
Antwoord 4
In mijn brief van 17 oktober 2013 aan uw Kamer heb ik mijn besluit kenbaar
gemaakt de hrHPV screening in te voeren. Dit heb ik gedaan op basis van het
advies van de Gezondheidsraad (die een kosteneffectiviteitsstudie omvatte)
en de Uitvoeringstoets naar de haalbaarheid van het nieuwe bevolkingsonderzoek. De kosteneffectiviteitsanalyse die nu wordt uitgevoerd is bedoeld
om, nu de meeste voorbereidingen nagenoeg afgerond zijn, de uitvoeringsconsequenties in kaart te brengen zodat ook de laatste details van het nieuwe
bevolkingsonderzoek hier op afgestemd kunnen worden.
Vraag 5
Kunt u aangeven welke inputparameters voor de kosteneffectiviteitsstudie
worden gebruikt? Vindt u niet dat die gegevens openbaar zouden moeten
zijn, gezien de discussie in de beroepsgroep? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
De inputparameters worden afgestemd met leden van de programmacommissie. De resultaten van de kosteneffectiviteitsstudie met daarbij de
inputparameters worden openbaar gemaakt. Kostprijzen van de aanbestedingen worden niet in detail vrijgegeven omdat het gaat om concurrentie
gevoelige gegevens.
Vraag 6
Bent u het ermee eens dat de stelling dat een zelftest net zo betrouwbaar is
als een uitstrijkje, afgenomen door een professional, nogal prematuur is?
Deelt u vervolgens de mening dat ook de IMPROVE-studie op deze vraag
geen helder antwoord zal geven vanwege de opzet van de studie? Zo nee,
waarom bent u het hier niet mee eens?
Antwoord 6
Voor de inzet van de zelfafnameset bij non-responders zijn wetenschappelijke
studies verricht. De zelfafnameset is bij non-responders met de juiste
combinatie zelfafnameset en hrHPV-test voor wat betreft de klinische
sensitiviteit en specificiteit net zo betrouwbaar als een uitstrijkje. In het
nieuwe bevolkingsonderzoek wordt de juiste combinatie gebruikt. Voor de
inzet van de zelfafnameset bij de uitnodiging voor responders moet eerst nog
een studie plaatsvinden. Die wordt nu uitgevoerd. Het gaat om de zogenaamde Improve-studie. Ik ga ervan uit dat deze studie een helder antwoord
kan geven op de betrouwbaarheid van zelf afgenomen materiaal in vergelijking tot een uitstrijkje. De Gezondheidsraad heeft de uiteindelijke onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

zoeksopzet van de Improve-studie beoordeeld en positief geadviseerd over
het ontwerp van de studie en of dit betrouwbare resultaten oplevert.
Vraag 7
Vindt u niet dat het wenselijk zou zijn als het RIVM zich onafhankelijker zou
opstellen, en eerst de resultaten van de studies naar de zelftest zou moeten
afwachten, alvorens in de publiciteit te treden met de stelling dat deze net zo
betrouwbaar is als een uitstrijkje door de huisarts?
Antwoord 7
De uitspraak van het RIVM is gebaseerd op de inzet van de zelfafnameset bij
de herinnering voor non-responders. Zie ook het antwoord op vraag 6.
Vraag 8
Hoe verhoudt deze uitspraak van mevrouw Van der Veen zich met het advies
van de Gezondheidsraad om de zelftest niet tegelijk met de invoering van het
nieuwe bevolkingsonderzoek aan te bieden, aangezien de gelijkwaardigheid
eerst goed moest worden uitgezocht?
Antwoord 8
De zelfafnameset wordt in het vernieuwde bevolkingsonderzoek ingezet bij de
herinnering voor non-responders. Zij kunnen de zelfafnameset op verzoek
ontvangen. De Gezondheidsraad heeft aangegeven dat voor de inzet van de
zelfafnameset als primaire screening nader onderzoek nodig is. Zoals ik bij
vraag 6 heb aangegeven wordt dit onderzoek nu uitgevoerd.
Vraag 9
Erkent u dat het bericht van het RIVM dat de kosten voor het nieuwe
bevolkingsonderzoek niet hoger liggen dan die van het oude bevolkingsonderzoek misleidend is, aangezien de kosten van de gezondheidszorg bij het
nieuwe bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker wel op zullen lopen
vanwege meer onnodige doorverwijzingen, en de belasting op het eigen
risico van de vrouwen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 9
Het RIVM ziet blijkbaar geen aanleiding om ervan uit te gaan dat de kosten
voor het vernieuwde bevolkingsonderzoek hoger liggen dan die van het
huidige bevolkingsonderzoek.
Zoals ik in de beantwoording van eerdere Kamervragen hierover (TK
20156–2016 2089 Aanhangsel van de Handelingen) heb aangegeven worden
de kosten van het vernieuwde bevolkingsonderzoek bepaald door verschillende factoren zoals het aantal keer dat vrouwen een test ondergaan, de
kosten van de testmaterialen en de kosten van een eventuele doorverwijzing.
In het vernieuwde bevolkingsonderzoek worden vrouwen minder vaak
uitgenodigd. De aanbestedingen voor de hrHPV test en de zelfafnameset
hebben een lagere prijs opgeleverd dan vooraf werd ingeschat. Het aantal
vervolgonderzoeken en verwijzingen is in het vernieuwde bevolkingsonderzoek de eerste vijf jaar hoger. Het onderzoek van de Erasmus MC naar de
kosteneffectiviteit van het vernieuwde bevolkingsonderzoek zal over de totale
kosten meer duidelijkheid geven.
In het huidige bevolkingsonderzoek brengt het uitstrijkje bij de huisarts geen
kosten voor vrouwen met zich mee. Eventuele vervolgonderzoeken op 6 en
12 maanden en verwijzing naar de gynaecoloog vallen onder de zorgverzekering. Het kan zijn dat de kosten daarvan geheel of gedeeltelijk zelf betaald
moeten worden. Dat hangt af van de hoogte van het eigen risico en hoeveel
daarvan al is gebruikt.
In het vernieuwde bevolkingsonderzoek brengt het uitstrijkje én het vervolgonderzoek op 6 maanden geen kosten voor de vrouw met zich mee. Er is
geen vervolgonderzoek op 12 maanden. Verwijzing naar de gynaecoloog valt
net als in het huidige bevolkingsonderzoek onder de zorgverzekering.
Hierdoor zijn er, ondanks de hogere verwijzingen, in totaal minder vrouwen
die geheel of gedeeltelijk de kosten die voortvloeien uit het eigen risico zelf
moeten betalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Vraag 10
Wat is uw reactie op de opmerking van de medewerkster van het RIVM
«Maar ik vlak niet uit dat de ongerustheid onder vrouwen iets kan toenemen,
doordat ze worden doorverwezen naar een gynaecoloog of worden opgeroepen voor een herhaling van de test»?
Antwoord 10
Bij de uitvoering van bevolkingsonderzoek moet altijd een afweging plaats
vinden tussen de gezondheidswinst en eventuele nadelen zoals onnodig
ongerustheid bij vrouwen die positief testen op hrHPV maar waarbij geen
sprake is van celafwijkingen. Omdat het vernieuwde bevolkingsonderzoek
meer gezondheidswinst oplevert vind ik een kleine toename van ongerustheid
onder vrouwen daar tegen opwegen.
Vraag 11
Wat is uw reactie op het artikel Verzwijgen is zilver?3
Antwoord 11
Ik heb het artikel met belangstelling gelezen.
Vraag 12
Wat is uw standpunt over het adviesrapport van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit van het VU-VUMC over de Conflicts of Interest?4
Antwoord 12
Ik vind het een taak van de raad van bestuur van VUmc om zich een oordeel
te vormen over de belangenverstrengeling van de heer Meijer. Zij hebben de
Commissie Wetenschappelijke Integriteit gevraagd om zich hierover te buigen
en hierover te adviseren. De raad van bestuur heeft daar vervolgens zijn
eigen conclusies uit getrokken. Ik laat dit bij de raad van bestuur van VUmc.
Vraag 13
Begrijpt u de verbazing van integriteitsdeskundigen over het oordeel van de
Commissie Wetenschappelijke Integriteit? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u
toelichten waarom u deze verbazing deelt, en wat u hieraan gaat doen?
Antwoord 13
Ik vind het positief dat wetenschappers met elkaar het gesprek aangaan over
wat wordt verstaan onder wetenschappelijke integriteit. Ik ga er van uit dat
verbazing leidt tot verdere discussie. Discussie leidt ertoe dat normen op dit
terrein zich verder ontwikkelen. Ik vind het de verantwoordelijkheid van de
academische wereld om de inhoud van het begrip wetenschappelijke
integriteit verder te ontwikkelen en de wetenschappelijke integriteit te
bewaken.
Vraag 14
Vindt u ook niet dat wetenschappers open en transparant moeten zijn over
hun zakelijke belangen bij onderzoek? Zo ja, deelt u dan de mening dat die
transparantie niet afhankelijk kan zijn van de resultaten van het onderzoek?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 14
Het uitgangspunt dat wetenschappers open en transparant moeten zijn over
hun zakelijke belangen bij onderzoek wordt breed gedragen. Dit is een van de
aspecten die aan de orde zijn als het gaat om wetenschappelijke integriteit.
De beoordeling van wetenschappelijke integriteit op dit punt vind ik een zaak
van de Wetenschappelijke Commissie Integriteit van, in dit geval, VU-VUmc.

3
4

http://www.nrc.nl/handelsblad/2016/05/21/verzwijgen-is-zilver-2370140
Adviesrapport van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit van het VU-VUMC over de
Conflicts of Interest prof. Dr. C.J.L.M. Meijer, d.d. 16 maart 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

Vraag 15
Wat is uw reactie op de vaststelling van de integriteitscommissie dat de heer
Meijer zijn zakelijke belangen meermaals niet had vermeld, maar dat hij dit
veelal ook niet had hoeven te doen, bijvoorbeeld omdat het «niet duidelijk
was» of de hoogleraar deze had moeten melden?
Antwoord 15
Ik laat het oordeel hierover aan de Wetenschappelijke Commissie Integriteit
van VU-VUmc.
Vraag 16
Wat is uw reactie op de uitkomsten van de rondgang langs deskundigen,
waaruit blijkt dat de opvattingen van de Commissie Wetenschappelijke
Integriteit van het VU-VUMC in de academische wereld niet breed worden
gedeeld? Welke conclusies trekt u op basis hiervan met betrekking tot de
betrouwbaarheid van het adviesrapport?
Antwoord 16
Ik vind het positief dat het rapport van de Commissie Wetenschappelijke
Integriteit van VU-VUmc aandacht krijgt in de academische wereld. Zie ook
mijn antwoord op vraag 13. Ik zie geen aanleiding om te twijfelen aan de
betrouwbaarheid van het rapport van de commissie.
Vraag 17
Bent u van mening dat de integriteitscommissie ook het niet melden van
zakelijke belangen bij wetenschappelijk advieswerk had moeten onderzoeken,
met name ook tijdens de totstandkoming van het advies van de Gezondheidsraad Screening op baarmoederhalskanker (2011), aangezien de heer Meijer
zijn belangen niet meldde bij de Gezondheidsraad, maar wel mee deed met
de aanbesteding voor de HPV-testen?
Antwoord 17
Het bestuur van VU-VUMC is verantwoordelijk voor het geven van opdrachten aan de Wetenschappelijke Commissie Integriteit. Ik heb de Gezondheidsraad vorig jaar gevraagd opnieuw te kijken naar de inbreng van de heer
Meijer en zijn invloed op het advies over de baarmoederhalskankerscreening.
De Gezondheidsraad heeft mij daarover gerapporteerd en ik heb u op de
hoogte gebracht van de uitkomst.
Vraag 18
Bent u er van op de hoogte dat naast de heer Meijer een andere adviseur van
de commissie van de Gezondheidsraad die het Raadsadvies opstelde, de heer
W. Quint, ook zijn belangen niet meldde en zijn laboratorium 1 van de 5
laboratoria is die de gunning van het RIVM heeft gekregen? Hoe verhoudt
zich dit tot het «grondige» onderzoek dat de Gezondheidsraad uitvoerde n.a.v.
het artikel in de NRC van 13-6-2015?
Antwoord 18
Het is mij bekend dat de heer Quint eveneens adviseur was van de betreffende commissie van de Gezondheidsraad. De heer Quint heeft in de
belangenverklaring zijn zakelijke en vrijwillige relaties vermeld. Het oordeel
van de leiding van de Gezondheidsraad daarover luidde destijds als volgt:
«Na beoordeling van de verstrekte informatie en overleg hierover met dr.
Quint, is hij benoemd tot niet-stemhebbend adviseur, zonder medezeggenschap over de inhoud van het advies.»
Vraag 19
Wat is het oordeel van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) betreffende het document dat u is overhandigd tijdens het debat5 over het nieuwe
bevolkingsonderzoek op baarmoederhalskanker inzake de mogelijke
belangenverstrengeling van de heer Meijer bij het Pobascam onderzoek,
waarbij het bedrijf Self-Screen, waarvan de heer Meijer aandeelhouder was,
verdiende aan validatietesten die de Commissie Wetenschappelijke Integriteit
5

Tweede Kamer, Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 80, item 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5

van het VU-VUMC niet heeft geconstateerd, en dat dit bovendien gebeurde
met patiëntenmateriaal uit bevolkingsonderzoekcohorten, en dat dit patiëntenmateriaal selectief beschikbaar werd gesteld voor commerciële bedrijven?
Welke vervolgstappen gaat de IGZ hierop ondernemen? Wat is uw oordeel
over deze mogelijke belangenverstrengeling?
Antwoord 19
De IGZ heeft mij laten weten in de informatie geen aanleiding te zien om
nader onderzoek te doen naar de vraag of er sprake is geweest van belangenverstrengeling. Over het signaal van het patiëntenmateriaal merk ik het
volgende op: Vanuit het perspectief van medisch-wetenschappelijk onderzoek
met mensen is het van belang dat de patiënten die hebben deelgenomen aan
de (WMO-plichtige) Pobascam studie en in het kader daarvan lichaamsmateriaal hebben afgestaan uitdrukkelijk zijn geïnformeerd over het gebruik van dat
materiaal voor andere doeleinden dan de studie zelf. Hiervoor dient expliciet
toestemming door de patiënt te worden gegeven. Om vast te stellen of aan
die eis is voldaan zal de IGZ nader onderzoek verrichten. Lopende het
onderzoek van de IGZ kan ik geen uitspraken daarover doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

6