Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 654

Kostenbeheersing in de zorg

Nr. 2

BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN
VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 juli 2013
Sinds 25 mei jl. is het landelijk Meldpunt Verspilling geopend. Dit
meldpunt vormt de kern van het Programma Verspilling in de Zorg.
Dat verspilling in de zorg leeft, blijkt wel uit de vele reacties die wij tot nu
toe hebben ontvangen via het Meldpunt. Het landelijk Meldpunt
Verspilling laat ruim 15.000 meldingen zien, op het moment van schrijven.
Door deze brief informeren wij u over de aard van de meldingen. De
informatie is gebaseerd op een forse steekproef. De genoemde percentages zijn derhalve nog niet definitief. In september voorzien wij u van een
complete cijfermatige analyse van alle meldingen.
1. Opzet landelijk Meldpunt Verspilling
Elke vorm van verspilling in de zorg kan via het landelijk Meldpunt
Verspilling (www.verspillingindezorg.nl) worden gemeld. We hebben er
voor gekozen om «Verspilling in de zorg» bewust vooraf niet te veel af te
bakenen, om brede input te vergaren èn om mensen de gelegenheid te
geven, te kunnen melden wat in hun ogen ervaren wordt als verspilling.
Melders kunnen via meerkeuzevragen hun melding doen. Bij iedere
meerkeuze vraag bestaat de mogelijkheid om een «open antwoord» te
geven. Een relatief groot aantal mensen vult de «open-antwoord»
categorie in. Dit vergt een gedegen analyse van alle meldingen. Deze
analyse is in september beschikbaar. Toch is er nu al een beeld te geven
van de ervaren verspilling en mogelijke oplossingen op basis van een
steekproef van bijna 10% van de meldingen.
2. Eerste indruk aard van de meldingen
Het meldpunt laat, zoals gezegd, thans ruim 15.000 meldingen zien. Bij
benadering kunnen de meldingen als volgt worden verdeeld;
– Bijna 25% gaat over geneesmiddelen (zowel in cure als care)

kst-33654-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 2

1

–
–
–
–
–

20% gaat over verspilling binnen een zorgverleningtraject (zowel in
cure als care)
10% gaat over hulpmiddelen (zowel in cure als care)
10% gaat over verspilling binnen een (zorg)organisatie (zowel in cure
als care)
10% bevat geen informatie over verspilling en beschouwen wij als
onbruikbaar1
25% betreft meldingen die overige meldingen die zowel over cure als
care kunnen gaan

2.1 Verspilling van genees- en hulpmiddelen2
Geneesmiddelen
Het aantal meldingen waarvan de melder zelf aangeeft dat deze over
verspilling van geneesmiddelen gaat, is bijna 25% van het totaal.
Ongeveer de helft van deze meldingen wordt gedaan door een patiënt of
cliënt en ruim een vijfde deel door een zorgverlener.
Als locatie waar deze verspilling plaatsvindt, worden «thuis», «ziekenhuis»
en «anders» het meest genoemd.
De melders noemen als belangrijkste oorzaken van de verspilling van
geneesmiddelen dat ongebruikte geneesmiddelen niet worden hergebruikt (35%) en dat geneesmiddelen over blijven (25%). Als belangrijkste
redenen voor het overblijven van geneesmiddelen wordt voornamelijk
genoemd dat geneesmiddelen voor een te lange periode worden
voorgeschreven of afgegeven (35%) èn dat geneesmiddelen in te grote
verpakkingen worden geleverd (25%).
Als mogelijke oplossingsrichtingen worden genoemd: het onder kwaliteitsrestricties mogelijk maken van hergebruik van geneesmiddelen, het
doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen (kortere periode en kleinere
verpakkingen, maar ook maatwerk kunnen bieden) en het regelmatig
uitvoeren van een medicatiecheck.
Hulpmiddelen
Het aantal meldingen waarvan de melder zelf aangeeft dat deze over
verspilling van hulpmiddelen gaat, is ongeveer 10% van het totaal.
Ongeveer een derde van deze meldingen wordt gedaan door een patiënt
of cliënt, gevolgd door zorgverleners en burgers (beide ongeveer een
vijfde deel).
Als locatie waar deze verspilling plaats vindt worden «thuis», «verzorgingshuis of verpleeghuis», «ziekenhuis» en «anders» het meest
genoemd.
De melders noemen als belangrijkste oorzaken van de verspilling van
hulpmiddelen dat hulpmiddelen overblijven of ongebruikt (40%) en dat er
een nieuw hulpmiddel wordt gebruikt terwijl het oude nog goed is (20%).
Als belangrijkste redenen voor het overblijven van hulpmiddelen noemt
men dat hulpmiddelen voor een te lange periode worden voorgeschreven
of afgegeven (25%), dat de verpakkingen te groot zijn (15%) en het
hulpmiddel niet past bij wat er nodig is (15%).
Als mogelijke oplossingsrichtingen worden genoemd: het opnieuw
uitgeven/uitlenen van een hulpmiddel (hergebruik), het verbeteren van de
1

Als «onbruikbaar» beschouwen wij meldingen waarbij alleen persoonsgegevens zijn ingevuld,
maar geen gegevens over het soort melding. In de vragenlijst op de website betekent dit dat
alleen stap 1 is ingevuld. En meldingen waarbij slechts de eerste vraag over de verspilling is
ingevuld met als antwoord: «een ander soort verspilling van zorg, namelijk». Er is dan geen
aanvullende informatie gegeven.
2
De meldingen over genees- en hulpmiddelen worden in deze paragraaf sectoronafhankelijk
gepresenteerd. Nadere analyse is nodig om de meldingen te kunnen plaatsten in de cure of de
care.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 2

2

samenwerking en afstemming tussen zorgverleners en tussen zorgverleners en patiënt/cliënt èn het leveren van hulpmiddelen in kleinere
verpakkingen.
De huidige inrichting van de vragenlijst op het Meldpunt Verspilling maakt
het mogelijk om kwantitatieve uitspraken te doen over de verspilling van
genees- en hulpmiddelen. Wij verwijzen u naar de bijlage voor deze
aanvullende cijfermatige onderbouwing.
2.2 Verspilling in de curatieve en langdurige zorg
Cure
Meldingen over de curatieve sector worden voornamelijk gedaan door
patiënten.
Zo’n 30% van de meldingen betreft onnodige en dubbele behandelingen.
Een voorbeeld hiervan is een diagnose die door de huisarts wordt gesteld,
en na doorverwijzing naar de medisch specialist in het ziekenhuis nog
eens wordt gesteld.
Ook wordt veel gemeld over onnodige en te hoge declaraties (25%). Door
melders worden voorbeelden gegeven van zorg die wel gedeclareerd
maar, volgens hen, niet verstrekt is.
Ten slotte wordt ook vaak melding gedaan over onnodig gebruik door
patiënten. Als voorbeelden worden gegeven «het niet komen opdagen op
afspraken» en «het te makkelijk gebruik maken van de huisartsenposten
en spoedeisende hulp». Ook worden hier «onnodige vergoedingen», zoals
vergoeding van cosmetische zaken en maagbanden, onder geschaard. Als
mogelijke oplossingsrichting wordt bij dit laatste voorbeeld «investeren in
preventie» genoemd.
Care
Meldingen over de langdurige zorg worden met name gedaan door
zorgverleners.
Er is een aantal onderwerpen dat regelmatig terugkomt. Wij zullen kort
ingaan op meldingen die gaan over drie veel genoemde thema’s: het
persoonsgebonden budget (pgb), indicatiestelling en het teveel
papierwerk door regels en protocollen.
Ruim een kwart van de meldingen over de langdurige zorg gaat over het
pgb. Enerzijds wordt er door veel melders aangegeven dat er fraude
plaatsvindt met pgb’s. Als oplossingsrichting wordt gemeld dat er betere
controle nodig is op het gebruik van pgb’s. Er wordt ook gemeld dat het
betalen van de mantelzorger uit het budget verspilling oplevert. Anderzijds geven de melders als oplossingsrichting aan dat er bespaard kan
worden door gebruik van het persoonsgebonden budget in plaats van
zorg in natura.
Zo’n 10% van de meldingen binnen de langdurige zorg gaat over
indicatiestelling. Sommige melders geven aan dat er steeds opnieuw
indicaties aangevraagd moeten worden. Oplossingsrichtingen zijn dat
verzorgenden zelf de indicatie zouden moeten kunnen stellen, of dat de
indicatie niet steeds herhaald hoeft te worden.
Een kleine 10% van de meldingen in de langdurige zorg gaat over het
teveel aan papierwerk en protocollen. Deze meldingen worden zowel door
zorgverleners als door burgers/cliënten gedaan. Een voorbeeld van een
melding is dat door veranderende wet- en regelgeving de zorgverlener
continue de ICT-systemen en processen moet aanpassen. Ook melden
zorgverleners dat zij tijd kwijt zijn aan de administratie, die zij liever
zouden gebruiken om de zorg te leveren. De oplossingrichtingen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 2

3

genoemd worden variëren onder meer van minder bureaucratie en
minder regels naar de oproep om meer regie te geven aan de organisatie,
de verpleegkundigen en de cliënt.
Andere categorieën meldingen die in relatie worden gebracht met de
langdurige zorg en die vaak voorkomen zijn, te hoge of onjuiste declaraties, verspillingen in de bedrijfsvoering (bijvoorbeeld inkoop of
weggooien van eten) en zorgcoördinatie (bijvoorbeeld inefficiënte inzet
van personeel en slechte planning in thuiszorg). Sommige melders
hebben ook suggesties voor de aanpak van verspillingen in regelingen als
AWBZ en WMO of voor specifieke organisaties als CAK en CIZ.
2.3 Verspilling in (zorg)organisaties en binnen een zorgverleningtraject3
(Zorg)organisaties
Melding van verspilling binnen (zorg)organisaties als gevolg van teveel
papierwerk door regels en protocollen, komt regelmatig voor (30%). Deze
soort verspilling is ook genoemd bij de veel voorkomende meldingen in
de langdurige zorg.
Opvallend veel meldingen gaan over het management. Er zijn volgens de
melders vaak teveel managementlagen, er is te weinig contact met de
werkvloer en de managers verdienen te veel. Als oplossingsrichtingen
worden genoemd het verminderen van managementlagen en versobering
van arbeidsvoorwaarden.
Zorgverleningtraject
Als meest voorkomende melding wordt genoemd de samenwerking en
coördinatie die binnen een zorgverleningtraject beter kan. Als oplossingsrichting wordt een betere afstemming van informatie voorgesteld.
Net als voor verspilling van genees- en hulpmiddelen zijn we voor de
verspilling binnen zorgorganisaties en binnen een zorgverleningstraject,
dankzij de huidige inrichting van de vragenlijst op het Meldpunt, in staat
om nu al kwantitatieve uitspraken te doen. Wij verwijzen u naar de bijlage
voor deze aanvullende cijfermatige onderbouwing.
3. Informatie naar de melders
Iedereen die een melding doet bij het Meldpunt Verspilling in de zorg,
doet dit anoniem. Daarom volgt er geen individuele terugkoppeling naar
de melder. Wel kan de melder zich na de afronding van de melding
inschrijven voor een nieuwsbrief om zo op de hoogte te blijven van hoe
(met behulp van de meldingen) de verspilling in de zorg wordt teruggedrongen. Ongeveer 15% van de melders heeft zich aangemeld voor de
nieuwsbrief. Deze groep mensen zal ook deze stand van zaken brief in de
vorm van een nieuwsbrief ontvangen (direct na uw ontvangst).

3

Meldingen die gaan over verspilling binnen een organisatie of zorgverleningtraject betreffen
zowel de curatieve als de langdurige zorg. Er is een nadere analyse nodig om deze meldingen
precies te alloceren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 2

4

4. Informatiemomenten naar de Tweede Kamer
Juli 2013
Met deze brief geven wij u een eerste indruk van de bij het Meldpunt
Verspilling binnengekomen meldingen4.
September 2013
Om een compleet beeld te hebben van wat als verspilling wordt ervaren
en waar die verspilling plaatsvindt, worden deze zomer alle meldingen
gelezen en geanalyseerd. Het doel hiervan is om specifieke uitspraken,
onderbouwd met cijfers, te kunnen doen over de voornaamste onderwerpen waarover in de langdurige zorg en in de curatieve zorg wordt
gemeld. Ook informeren wij u over de meest genoemde oplossingen. In
september 2013 ontvangt u deze uitgebreide cijfermatige analyse. Deze
cijfermatige analyse is medebepalend voor activiteiten die wij, samen met
veldpartijen, in het tegengaan van verspilling gaan ondernemen.
Oktober 2013
In het plan van aanpak «het tegengaan van verspilling» hebben wij u
geïnformeerd dat u jaarlijks een voortgangsrapportage ontvangt over de
activiteiten die samen met de veldpartijen worden opgepakt. De eerste
voortgangsrapportage kunt u van ons verwachten voor de VWS begrotingsbehandeling.
Over het plan van aanpak heeft u inmiddels schriftelijke vragen gesteld5.
De antwoorden ontvangt u aan het einde van het zomerreces.
5. Tot slot
Het is goed te zien dat zoveel mensen de moeite nemen om hun ervaring
met ons te delen. We hopen dat mensen dit willen blijven doen in de
komende drie jaar dat dit Meldpunt open is.
Overduidelijk is dat verspilling in de zorg velen een doorn in het oog is.
Om een vrijwillige en gemotiveerde inzet van alle betrokkenen te
verkrijgen, is het van belang dat allen de gedachte delen dat verspilling in
de zorg de betaalbaarheid en de toegankelijkheid van de zorg in de weg zit
en de solidariteit aantast. Bij het tegengaan van ervaren verspilling is het
van belang dat bij partijen die hierin een rol kunnen spelen de wil er is om
verantwoordelijkheid te nemen om verspilling aan te pakken. Als daarvoor
eigen belangen opzij kunnen worden gezet, dan kunnen we met elkaar
veel bereiken.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

4
5

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Kamerstuk 33 654, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 2

5