Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2698

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2023
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de Raad Buitenlandse
Zaken van 20 juli 2023.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-21501-02-2698
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2698

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN
20 JULI 2023
Op 20 juli aanstaande vindt de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) plaats. De
Permanente Vertegenwoordiger van Nederland bij de Europese Unie zal
Nederland vertegenwoordigen tijdens deze Raad. Op de agenda staan als
volle agendapunten de Russische agressie tegen Oekraïne, de externe
dimensie van economische veiligheid en Turkije. Op het moment van
schrijven zijn er nog geen agendapunten onder current affairs bekend. Er
zal tevens een ontbijt plaatsvinden met Volker Türk, de hoge Commissaris
voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties. Tevens wordt van deze
mogelijkheid gebruikt gemaakt om uw Kamer te informeren over de
aanstaande EU-CELAC top van 17 en 18 juli.
Russische agressie jegens Oekraïne
De Raad zal spreken over de voortdurende Russische oorlog tegen
Oekraïne. De inzet van het kabinet blijft onverminderd gericht op het
zoveel mogelijk steunen van Oekraïne, het vergroten van de druk op
Rusland om diens agressie te beëindigen, en initiatieven ten behoeve van
accountability.
De recente aanvallen op Oekraïne, waaronder in Kramatorsk en de
verwoesting van de stuwdam Nova Kakhovka, onderstrepen eens te meer
het belang van de aanhoudende kabinetsinzet op accountability.
Onderzoek naar schendingen van internationaal recht in Oekraïne, het
verzamelen van bewijs voor gebruik in toekomstige rechtszaken, het
streven naar een volwaardig compensatiemechanisme en de inzet op een
tribunaal voor het misdrijf agressie zijn essentiële onderdelen van deze
inzet. De lancering van het «International Centre for the Prosecution of the
Crime of Aggression» in Den Haag op 3 juli jl. vormt daarmee een stap
richting internationale accountability-inzet.
Het kabinet verwelkomt de aanname van het 11e EU-sanctiepakket tegen
Rusland. Het pakket staat, conform de inzet in het Nederlandse non-paper
dat met steun van 18 lidstaten is ondertekend, nadrukkelijk in het teken
van het tegengaan van omzeiling. Daarnaast is een door Nederland
voorgesteld nieuw listingscriterium gericht tegen kwaadwillende
Russische cyberactoren opgenomen in dit pakket, waarmee negen
entiteiten zijn gelist. Nederland was tevens verantwoordelijk voor een
aanzienlijk deel van de overige nieuwe listings, onder andere gericht
tegen de deportatie van Oekraïense kinderen en Russische wapenproducenten. Het kabinet blijft zich onverminderd inzetten voor verdere
aanscherping van de sancties tegen Rusland en maatregelen om
sanctieomzeiling te bestrijden.
Mogelijk zal er tijdens de Raad ook gesproken worden over de Commissievoorstellen voor het opschalen van de productiecapaciteit van de
Europese defensie-industrie. Een van deze voorstellen, the Act of
Ammunition Production (ASAP), beoogt het opschalen van de munitieproductie en kan op steun van het kabinet rekenen om te kunnen blijven
voldoen aan de grote vraag naar munitie.1 Daarnaast verwelkomt het
kabinet de vooruitgang die is geboekt bij de onderhandelingen over het
instrument voor de versterking van de Europese defensie-industrie door
middel van gemeenschappelijke aanbestedingen (European Defence
Industry Reinforcement through Common Procuerement Act, EDIPRA) om
gezamenlijke aanbestedingen te stimuleren. Mogelijk spreekt de Raad ook
over een achtste tranche steun van 500 miljoen EUR vanuit de Europese
Vredesfaciliteit (EPF) aan Oekraïne. Het kabinet steunt dit voorstel.

1

Zie BNC-fiche «Verordening ondersteuning munitieproductie» van 16 juni 2023, Kamerstuk
22 112, nr. 3720.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2698

2

Externe dimensie van economische veiligheid
De Raad zal de externe dimensie van de recent verschenen Gezamenlijke
Mededeling over Europese Economische Veiligheid (EEV) bespreken.2
Deze discussie bouwt voort op de eerste bredere discussie die plaatsvond
tijdens de Europese Raad van 29–30 juni jl.3 De ER benadrukte de
noodzaak om de economische weerbaarheid en veiligheid van de Unie te
versterken om de Europese belangen op het wereldtoneel te verdedigen,
met instandhouding van het open karakter dat de Europese economie
kenmerkt. De EEV Mededeling is gebaseerd op de drie pijlers promote,
protect en partners. Het kabinet verwelkomt de EEV mededeling en de
bespreking daarvan in de RBZ, omdat economische veiligheid niet los
gezien kan worden van de geopolitieke ontwikkelingen, en daarmee dus
ook weerslag zal hebben op het Gemeenschappelijk Buitenland- en
Veiligheidsbeleid (GBVB). Het is positief dat de EEV strategie gericht is op
zowel stimulerende als beschermende maatregelen en het aangaan van
internationale partnerschappen ter bevordering van de Europese
economische veiligheid. Deze driepijler-benadering sluit aan bij de
Nederlandse inzet en draagt bij aan het versterken van de open strategische autonomie van de EU.4 Zoals aangegeven in de Geannoteerde
Agenda van de Europese Raad zal het kabinet de Kamer volgens de
reguliere informatieafspraken via een BNC-fiche een nadere appreciatie
geven van de EEV strategie.5
Turkije
De Raad zal de stand van zaken in de relatie met Turkije bespreken. Deze
discussie vindt plaats naar aanleiding van de uitslag van de Turkse
parlements- en presidentsverkiezingen in mei, waarna in juni het nieuwe
Turkse kabinet is aangetreden. De discussie zal zich naar verwachting
richten op de EU-relatie met Turkije, en de manier waarop aan de
EU-brede relatie met het nieuwe Turkse kabinet vorm en inhoud gegeven
kan worden. De Europese Raad heeft herhaaldelijk aangegeven dat de EU
bereid is om op een gefaseerde, proportionele en omkeerbare wijze
samen met Turkije op een aantal gebieden van gemeenschappelijk belang
de samenwerking te versterken. Het kabinet verwelkomt een brede
discussie over de toekomstige relatie van de EU met Turkije en acht
samenwerking met Turkije op terreinen van wederzijds belang belangrijk,
bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid, terrorismebestrijding,
economie en migratie. Dankzij de duurzame bilaterale relatie spreken
Nederland en Turkije elkaar over onderwerpen waarop wordt samengewerkt, maar ook over thema’s waarover zorgen bestaan zoals mensenrechten. Dit maakt ook integraal onderdeel uit van de EU-Turkije relatie.
Het kabinet is tevens voorstander van de continuering van de EU-Turkije
verklaring en daarmee van de financiële opvolging van de Facility for
Refugees in Türkiye (FRIT). Zowel de EU als Turkije hebben baat bij een
effectieve uitvoering van de afspraken in het kader van de verklaring en
hebben een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid hiertoe. Het
kabinet heeft de Europese Commissie gevraagd om met nieuwe financieringsvoorstellen te komen om de EU-Turkije verklaring te ondersteunen.

2

Zie https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_23_3358.
Zie het verslag Europese Raad van 29–30 juni dat uw Kamer spoedig zal toekomen.
4
Kamerstuk 35 982, nr. 9
5
Zie Kamerstuk 21 501-20, nr. 1969
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2698

3

Overig
Ontbijt Volker Türk, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de
Verenigde Naties
De Hoge Commissaris voor de Mensenrechten (HC) van de Verenigde
Naties, Volker Türk, zal tijdens een ontbijtsessie met de Raad zijn plannen
toelichten voor de viering van 75 jaar Universele Verklaring van de
Rechten van de Mens (UDHR75) in Genève op 11 en 12 december 2023.
Nederland behoort tot een van de grootste donoren van OHCHR en
beschouwt het kantoor van de HC (OHCHR) als de belangrijkste multilaterale organisatie ter bescherming en bevordering van mensenrechten. De
ontbijtsessie biedt gelegenheid om met de HC van gedachten te wisselen
over zijn plannen voor hervormingen bij OHCHR en zijn inzet om de
positie van de landenkantoren van OHCHR te versterken. Dit is een aanpak
die Nederland steunt gezien het belang van de veldkantoren in het
monitoren, rapporteren en adresseren van mensenrechtenschendingen,
alsook hun bijdrage aan preventie door het tijdig signaleren van potentiële ondermijning van de mensenrechtensituatie. De viering van UDHR75
op 11 en 12 december 2023 is een belangrijk moment om het belang en
de universaliteit van mensenrechten te herbevestigen. Nederland zal
steun uitdragen voor het mandaat en werk van de Hoge Commissaris en
zijn kantoor. Nederland zal hem tevens oproepen de bijdrage van zijn
organisatie aan accountability te verstevigen, zodat OHCHR de centrale
organisatie wordt als het aankomt op dataverzameling en onderzoek naar
mensenrechtenschendingen, inclusief het vergaren van bewijzen voor
rechtsvervolging.
Raadsconclusies review actieplan mensenrechten en democratie
De Raad zal naar verwachting Raadsconclusies aannemen over een
tussentijdse evaluatie van de implementatie van het EU Actieplan
Mensenrechten en Democratie 2020–2024 (Kamerstuk 22 112, nr. 2871).
Hierin wordt benadrukt dat de bestaande uitdagingen om mensenrechten
en democratie wereldwijd te bevorderen zijn toegenomen. De COVIDpandemie en de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne hebben hier
met name aan bijgedragen. In dit licht concludeert de Raad dat de EU haar
inspanningen op het internationale toneel moet intensiveren om
mensenrechten, de democratische rechtstaat en internationale rechtsorde
te beschermen en te versterken, en hiervoor de samenwerking met derde
landen moet verdiepen.
Somalië
Tijdens de Raad zal naar verwachting een concept note worden aangenomen over het leveren van letale steun aan Somalië. Het betreft een
pakket van 1 miljoen EUR, gefinancierd vanuit de Europese Vredesfaciliteit
(EPF), bedoeld voor de aanschaf van munitie voor gebruik tijdens
trainingen verzorgd door EUTM. Het pakket volgt op eerdere non-letale
steunpakketten aan het Somalische leger sinds 2019. Hulp bij opbouw van
het Somalische leger past bij de aanstaande uitfasering van vredesmissie
AMISOM/ATMIS. Dit betreft een missie die de EU reeds sinds 2007
financiert. Na aanname van de concept note zal EDEO beginnen met de
nadere uitwerking van het voorstel.
EU-CELAC
Middels deze GA wordt uw Kamer tevens geïnformeerd over de laatste
stand van zaken omtrent het programma van de EU-CELAC Top (Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caribische Staten) die op 17 en 18 juli

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2698

4

2023 zal plaatsvinden op niveau van staatshoofden en regeringsleiders in
Brussel. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld dient de Top de basis te
leggen voor een diepgaander en gemoderniseerd partnerschap met
landen in Latijns-Amerika en de Caribische regio. Het kabinet ziet kansen
om de samenwerking tussen de EU en deze regio te verdiepen op
terreinen als internationale rechtsorde en multilateralisme, de aanpak van
grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit, klimaat en biodiversiteit, water en kritieke grondstoffen. Ook liggen er mogelijkheden op het
terrein van handel en investeringen, in het bijzonder met betrekking tot de
energietransitie. Voor handelsakkoorden geldt dat het kabinet zoals
gebruikelijk elk onderhandelingsresultaat afzonderlijk beoordeelt en een
positie bepaalt zodra alle noodzakelijke stukken door de Commissie ter
besluitvorming aan de Raad worden aangeboden. Ten aanzien van een
mogelijk EU-Mercosur akkoord bepleit het kabinet binnen de EU dat dit
een integraal associatieakkoord blijft, zoals verzocht in de motie van het
lid Teunissen c.s.6
Andere beoogde uitkomsten van de Top zijn een investeringsagenda
onder de Global Gateway van de EU en partnerschappen op terreinen als
digitalisering en kritieke grondstoffen. De inzet van het kabinet is gericht
op een gemeenschappelijke verklaring waarin beide regio’s zich committeren aan versterkte samenwerking op de hierboven genoemde prioritaire
thema’s. Daarnaast hecht het kabinet aan aandacht voor mensenrechten
en democratie tijdens de Top, en in de gemeenschappelijke verklaring.
De Top start op 17 juli in de middag met een plenaire sessie, gevolgd door
een diner. Op 18 juli zullen vier ronde tafels plaatsvinden over de
volgende thema’s: 1) klimaatverandering: naar een eerlijke en duurzame
transitie; 2) een eerlijke en inclusieve digitale transformatie; 3) Handel,
duurzame ontwikkeling en economisch herstel; 4) Burgerveiligheid,
sociale rechtvaardigheid en de bestrijding van grensoverschrijdende
georganiseerde misdaad.
De Minister-President zal naar verwachting deelnemen aan de vierde
ronde tafel en daarin onder andere ingaan op het belang van het Verdrag
van San José inzake maritieme drugsbestrijding in het Caribisch gebied.
De Top wordt afgesloten met een werklunch waar naar verwachting
mensenrechten, democratie en de oorlog in Oekraïne aan bod komen. De
Minister-President zal en marge van de Top verschillende bilaterale
gesprekken voeren, in lijn met de wens van dit kabinet om betrokkenheid
bij deze regio te vergroten in de huidige geopolitieke context. In aanloop
naar de Top is op 13 en 14 juli een Youth and Civil Society Forum
voorzien. Ook zal er op 17 juli een Business Summit plaatsvinden.

6

Zie Kamerstuk 21 501-02, nr. 2528

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2698

5