Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 518

Aanpassing van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering tot invoering van een
procedure voor deelgeschillen ter bevordering
van de buitengerechtelijke afhandeling van
letsel- en overlijdensschade (Wet
deelgeschilprocedure voor letsel- en
overlijdensschade)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

ALGEMEEN
1. Inleiding
In de maatschappij en de politiek leeft breed de wens om tot vereenvoudiging en versnelling van de buitengerechtelijke afhandeling van letsel- en
overlijdensschade (personenschade) te komen. Het rapport van Stichting
De Ombudsman in 2003 «Letselschaderegeling; onderhandelen met het
mes op tafel of een zoektocht naar de redelijkheid» heeft de noodzaak
daarvan nog eens in het bijzonder aangetoond. In de afgelopen jaren zijn
ter verbetering van het letselschadetraject al vele initiatieven ontplooid.
Vrijwel alle bij het schaderegelingstraject betrokken beroepsgroepen en
organisaties (rechtshulpverleners, verzekeraars, slachtofferhulporganisaties, medisch deskundigen, mediators, de rechterlijke macht, de
wetenschap) hebben initiatieven ondernomen of daaraan bijgedragen. Zo
zijn de gedragsregels voor verzekeraars bij de behandeling van personenschade (Bedrijfsregeling 15) aangescherpt en is een Gedragscode Verzekeraars geïntroduceerd. Daarnaast is een «Gedragscode Behandeling Letselschade, Goede Praktijken bij het regelen van schade» tot stand gekomen.
Deze gedragscode behelst een procedurele normering van de buitengerechtelijke afwikkeling van personenschadeclaims. Zij moet bewerkstelligen dat de buitengerechtelijke afwikkeling van letselschadeclaims kwalitatief beter, sneller, slachtoffervriendelijker en goedkoper kan verlopen.
Het Nationaal Platform Personenschade heeft onlangs de naleving en
uitvoering van de gedragscode ter hand genomen. Ook de wijze van
totstandkoming en de inhoud van medische deskundigenrapportages is
verbeterd en er is een vergoedingsregeling voor medische haalbaarheidsonderzoeken gekomen. Verder hebben letselschademediators een eigen
vereniging opgericht. Binnen de rechterlijke macht vindt meer kennisuitwisseling plaats over de afhandeling van letselschade en voorts heeft
de Haagse rechtbank een project opgezet waarin door gespecialiseerde
rechters in alle complexe letselschadezaken meervoudig na antwoord
wordt gecompareerd.
Ondanks deze maatregelen kan de afhandeling van letselschadeclaims
lang duren. Enerzijds vloeit dit voort uit de aard van de schade, die met
zich meebrengt dat de omvang van de schade vaak pas definitief kan

KST120628
0708tkkst31518-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

1

worden vastgesteld als het letsel is genezen dan wel is geconsolideerd. De
vertraging als gevolg daarvan is een gegeven. Anderzijds wordt de lange
duur van het schaderegelingstraject ook vaak veroorzaakt door verschillen
van mening over de vele vragen die beantwoord moeten worden. Naast
het vaststellen van aansprakelijkheid dient ook de omvang van de schadevergoeding te worden bepaald. Dat vergt onder meer antwoord op de
vraag of het letsel dan wel het overlijden uit een bepaalde gebeurtenis is
voortgevloeid en of en in welke mate de benadeelde eigen schuld had.
Door de grote hoeveelheid en diversiteit aan rechtsvragen, de grote
belangentegenstellingen en de veelal bestaande noodzaak tot inschakeling van deskundigen van verschillende disciplines zoals artsen en
arbeidsdeskundigen, komen partijen in de buitengerechtelijke onderhandelingen niet zelden moeilijk tot een vergelijk. Fixatie op een of meer
deelgeschillen kan ertoe leiden dat partijen de kern van de zaak uit het
oog verliezen, waardoor de verhoudingen verslechteren en de duur van
de afhandeling toeneemt. Een eenvoudige en snelle toegang tot de
rechter ter oplossing van deze deelgeschillen in de buitengerechtelijke
onderhandelingsfase, kan de totstandkoming van een minnelijke regeling
bij letsel- en overlijdensschade bevorderen. Dit voorstel voorziet daartoe
in een nieuwe procesvorm: de deelgeschilprocedure1.
2. Het doel van de deelgeschilprocedure

1

Het gaat om een uitwerking van een door
mr. drs. G. de Groot ontwikkeld voorstel (zie G.
de Groot, Naar een buitengerechtelijk beroep
op de rechter in deelgeschillen? Een potentieel
middel tot verbetering van de afdoening van
letselschadezaken, Tijdschrift voor personenschade 2005, nr. 4).
2
De afkorting Rv wordt gebezigd bij verwijzingen naar bestaande of voorgestelde
artikelen van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering.

Het buitengerechtelijke traject bij de afhandeling van personenschade is
belangrijk en behoeft versterking. Dit te meer omdat het overgrote deel
van deze zaken ook buitengerechtelijk wordt afgewikkeld. Slechts 1 tot 5%
van de letsel- en overlijdensschadezaken wordt (uiteindelijk) aan de
rechter voorgelegd. Met de gerechtelijke afhandeling van dit geringe
aantal zaken is vervolgens wel relatief veel tijd gemoeid, omdat de
verhoudingen in de tijd vaak zeer zijn verhard en de complexiteit is toegenomen.
De voorgestelde deelgeschilprocedure biedt zowel de persoon die schade
lijdt door dood of letsel, als degene die daarvoor aansprakelijk wordt
gehouden, de mogelijkheid in de buitengerechtelijke onderhandelingsfase
de rechter te adiëren. De bij de afhandeling van letsel- en overlijdensschade betrokken partijen krijgen hiermee een extra instrument ter doorbreking van een impasse in de buitengerechtelijke onderhandelingen. De
toegang tot de rechter wordt door dit voorstel verbeterd. Het toepassingsgebied is beperkt tot personenschade om tegemoet te kunnen komen aan
de vooral daar levende wens om het buitengerechtelijke traject bij de
afhandeling van personenschade te versterken. Tegelijkertijd wordt aldus
op een relatief overzichtelijk terrein ervaring met dit nieuwe instrument
opgedaan. In een later stadium kan, mede naar aanleiding van de in dit
voorstel voorziene evaluatie, worden bezien of uitbreiding van het
toepassingsgebied aanbeveling verdient.
De deelgeschilprocedure kan worden gevoerd over een geschil omtrent of
in verband met een deel van hetgeen tussen partijen rechtens geldt ter
zake van aansprakelijkheid voor schade door dood of letsel in gevallen dat
de beëindiging van dat geschil kan bijdragen aan de totstandkoming van
een vaststellingsovereenkomst over de vordering zoals die zou zijn ingesteld indien de zaak ten principale aanhangig zou zijn gemaakt (artikel
1019w Rv jo 1019x Rv2). De rechterlijke uitspraak moet partijen in staat
stellen om de buitengerechtelijke onderhandelingen weer op te pakken en
mogelijk definitief af te ronden. Indien partijen er ondanks de uitspraak
niet in slagen om er samen uit te komen, kunnen zij hun geschillen alsnog
aan de rechter voorleggen in een bodemprocedure. In de deelgeschilprocedure staat geen hoger beroep open (artikel 1019bb Rv). De uitspraak
in de deelgeschilprocedure kan, afhankelijk van de aard van de beslissing,
doorwerken in de bodemprocedure (artikel 1019cc Rv).
De voorgestelde procedure maakt het mogelijk dat in een eerder stadium

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

2

en op eenvoudige wijze een rechterlijke uitspraak wordt verkregen, waardoor ontsporing van zaken kan worden voorkomen. Naar verwachting kan
hierdoor de capaciteit die momenteel binnen de rechterlijke macht aan de
afhandeling van letsel- en overlijdensschade wordt besteed, beter worden
ingezet. Dit voorstel vergt dan ook geen uitbreiding van de rechterlijke
macht maar bevordert een betere inzet daarvan. Uiteindelijk zou de deelgeschilprocedure ertoe kunnen leiden dat minder bodemprocedures in
eerste aanleg nodig zijn. Indien een bodemprocedure toch nodig is, zal
deze sneller kunnen verlopen, doordat over een deelgeschil reeds een
rechterlijk oordeel is geveld en daardoor de complexiteit van het geschil
zal zijn afgenomen.
Met de deelgeschilprocedure wordt ook beoogd de rechtsontwikkeling te
stimuleren, zodat daarvan in toekomstige zaken weer (buiten)gerechtelijk
kan worden geprofiteerd.
3. De aard van de deelgeschilprocedure
Met zijn eigen karakter vormt deze procedure een aanvulling op de reeds
bestaande procesrechtelijke instrumenten die gericht zijn op – of kunnen
bijdragen aan – de beëindiging van een geschil anders dan door het
voeren van een bodemprocedure, zoals arbitrage (artikel 1020 Rv),
bindend advies (artikel 7:900 van het Burgerlijk Wetboek (verder: BW)), het
voorlopig getuigenverhoor (artikel 186, eerste lid, Rv), het voorlopig
deskundigenbericht of voorlopige descente (artikel 202, eerste lid, Rv), een
procedure bij de kantonrechter op de voet van artikel 96 Rv, een kort
geding (artikel 254 Rv) en mediation.
Om bij te kunnen dragen aan een vlot verlopend onderhandelingsproces,
wordt met de voorgestelde procedure beoogd om partijen zo spoedig
mogelijk duidelijkheid te bieden over hun deelgeschil. Daarbij past de
meer informele en toegankelijke verzoekschriftprocedure. De deelgeschilprocedure biedt, evenals het kort geding, een extra mogelijkheid om de
rechter te raadplegen, die niet in de weg staat aan de mogelijkheid de
vordering alsnog aan de rechter voor te leggen in een bodemprocedure.
Daarbij is de bodemrechter aan beslissingen in de deelgeschilprocedure
op geschilpunten betreffende de materiële rechtsverhouding tussen
partijen, anders dan aan beslissingen in een kort-gedingvonnis, wel in
zekere mate gebonden (artikel 1019cc Rv).
Een verzoek om een beslissing van een deelgeschil kan door beide
partijen gezamenlijk worden gedaan. Een gezamenlijk verzoekschrift
verdient in het algemeen de voorkeur. De verwachting is dat partijen
daartoe eerder in staat zullen zijn indien zij de buitengerechtelijke onderhandelingen voeren volgens het harmoniemodel van de Gedragscode
Behandeling Letselschade, zeker indien zij daarbij een neutrale procesbegeleider (bijvoorbeeld een mediator) inschakelen. Ook het
bemiddelingsloket van het Nationaal Platform Personenschade, waar
partijen bij vastgelopen onderhandelingen terecht kunnen voor informatie
en advies over de meest aangewezen geschiloplossingsinterventie, kan
partijen naar de voorgestelde procedure verwijzen. De deelgeschilprocedure staat echter ook open voor verzoeken van slechts één van de
partijen. Zowel aan de persoon die schade door dood of letsel lijdt, als aan
de persoon die daarvoor aansprakelijk wordt gehouden, komt onafhankelijk van de ander de bevoegdheid toe om een deelgeschilprocedure te
starten. Hierin verschilt de deelgeschilprocedure van arbitrage, bindend
advies, mediation en een procedure op de voet van artikel 96 Rv, waartoe
slechts kan worden overgegaan indien partijen daarover vooraf overeenstemming hebben bereikt. In de praktijk blijkt dat mede daardoor van deze
mogelijkheden niet veelvuldig gebruik wordt gemaakt in de zaken waarvoor dit voorstel is bestemd. Het instellen van een deelgeschilprocedure is
daarom bewust niet van voorafgaande overeenstemming afhankelijk
gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

3

Met de deelgeschilprocedure wordt beoogd onnodig lange verdeeldheid
tegen te gaan. Niet uit te sluiten valt echter dat het aanhangig maken van
een deelgeschilprocedure juist kan leiden tot een verharding van de
verhoudingen tussen partijen, in plaats van een impuls voor de onderhandelingen. Indien de rechter van oordeel is dat de procedure als vertragingstactiek wordt ingezet, kan hij het verzoek tot het geven van een
beslissing over een deelgeschil afwijzen op de voet van artikel 1019z Rv,
dan wel de artikelen 3:13 jo 3:15 BW (misbruik van recht).
De bevoegde rechter in een deelgeschilprocedure is de rechter die
vermoedelijk bevoegd zal zijn van de zaak kennis te nemen, indien deze
ten principale aanhangig wordt gemaakt, dan wel de rechter waar reeds
het hoofdgeding aanhangig is. In de meeste gevallen zal de behandeling
moeten plaatsvinden bij de sector civiel van de rechtbank. Anders dan het
kort geding vindt de behandeling van de deelgeschilprocedure niet plaats
voor de voorzieningenrechter.
Het toepassingsgebied van de deelgeschilprocedure is niet beperkt tot
specifieke verrichtingen. In zoverre wijkt de procedure af van het voorlopig getuigenverhoor, het voorlopig deskundigenbericht en de voorlopige descente. Hoewel de ervaringen met deze voorlopige bewijsverrichtingen in het algemeen positief zijn, wordt de beperking van de
rechterlijke bemoeienis tot de specifieke bewijsverrichtingen soms als een
nadeel ervaren. Mede daarom is gekozen voor een ruim toepassingsgebied voor de deelgeschilprocedure. Voor de deelgeschilprocedure geldt
ook geen beperking in de zin dat sprake dient te zijn van spoedeisendheid,
zoals wel het geval is bij een kort geding.
Afhankelijk van de inhoud van het verzoek en de daarop gegeven deelgeschilbeslissing heeft de beslissing in de bodemprocedure een zekere
bindende kracht. Deze bindende kracht komt overeen met die van een
door de bodemrechter zonder voorbehoud gegeven beslissing in een
tussenvonnis. In dit opzicht verschilt de deelgeschilbeslissing van een
uitspraak in kort geding, die de bodemrechter in het geheel niet bindt.
Tegen de beslissing in de deelgeschilprocedure als zodanig staat geen
hoger beroep open.
In de deelgeschilprocedure worden de proceskosten van de persoon die
schade door dood of letsel lijdt, in beginsel behandeld als buitengerechtelijke kosten en begroot op de voet van artikel 96, tweede lid, van Boek 6
BW. Deze procedure is zozeer verbonden met een afwikkeling buiten
rechte, dat de daarvoor gemaakte kosten ook mogen worden beschouwd
als kosten van buitengerechtelijke afwikkeling. Het gevolg daarvan is dat
deze kosten in beginsel, mits in redelijkheid gemaakt, voor volledige
vergoeding door de aansprakelijke partij in aanmerking komen. Deze wijze
van kostenberekening verlaagt de financiële drempel voor de benadeelde
om een deelgeschilprocedure in te stellen. Indien partijen er niet in slagen
een minnelijke regeling tot stand te brengen en alsnog een behandeling in
een bodemprocedure nodig is, kunnen de kosten echter ingevolge artikel
241 Rv «van kleur verschieten» en onder de gewone proceskostenregeling
komen te vallen.
De deelgeschilprocedure is een gerechtelijke procedure, die leidt tot een
rechterlijke uitspraak. Daarmee verschilt de deelgeschilprocedure wat
betreft de methode van geschiloplossing en de uitkomst van die van de
alternatieve mechanismen als mediation, waar de eigen verantwoordelijkheid van partijen groter is en meer ruimte bestaat voor uitkomsten die
niet strikt door juridisch inhoudelijke overwegingen zijn bepaald.
4. Adviezen1

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

In het kader van de totstandkoming van het voorstel is een voorontwerp
opgesteld, waarover de Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht is
geraadpleegd en waarover voorts de volgende belangenorganisaties
hebben geadviseerd: Adviescollege administratieve lasten, Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

4

Vereniging voor Rechtspraak, Raad voor de rechtspraak, Nederlandse
Orde van Advocaten, Advocaten voor Slachtoffers van Personenschade,
Vereniging voor Letselschade Advocaten, Werkgroep Artsen Advocaten,
ANWB, Slachtofferhulp Nederland, het Verbond van Verzekeraars en de
Stichting Personenschade Instituut van Verzekeraars. De Whiplash Stichting Nederland, de Vereniging Verkeersslachtoffers, de Stichting
NAH-Zorg en de Vereniging voor Letselschadeslachtoffers hebben gezamenlijk advies uitgebracht in het kader van de door hen op te richten
Federatie Slachtoffer Organisaties. De nummering van de in het wetsvoorstel opgenomen bepalingen van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering wijkt af van die in het voorontwerp, dat de artikelen 1019j tot en
met 1019p Rv bevatte. Dit houdt verband met de omstandigheid dat na
het opstellen van het voorontwerp inmiddels de artikelen 1019j tot en met
1019v Rv over rechtspleging in pachtzaken in werking zijn getreden.
Alle geraadpleegde belangenorganisaties onderschrijven het belang van
de vereenvoudiging en versnelling van de afhandeling van letsel- en overlijdensschadezaken. Zij onderschrijven ook allen het belang van een deelgeschilprocedure. Het voorstel wordt als een waardevolle bijdrage gezien,
omdat de deelgeschilprocedure voorziet in een behoefte en het huidige
procesrecht niet altijd voldoende mogelijkheden biedt om dergelijke
geschillen op snelle en eenvoudige wijze te beslechten. Daarnaast wordt
ook het belang van de bevordering van richtinggevende rechtspraak benadrukt. Over de uitwerking in het voorontwerp is de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) kritisch: zij betwijfelt of met de voorgestelde procedure het beoogde doel wordt bereikt en geeft in overweging
de deelgeschilprocedure slechts open te stellen op gezamenlijk verzoek of
alleen voor de benadeelde. Op de onderscheiden adviezen wordt hierna
nog nader ingegaan. Het stemt tot tevredenheid dat het voorstel in algemene zin ruime steun geniet.
4.1 Administratieve lasten
Het Adviescollege administratieve lasten constateert dat slechts beperkt
inzicht wordt gegeven in de gevolgen van het voorstel op de administratieve lasten voor het bedrijfsleven en de burger. Het college adviseert om
een nulmeting voor het burgerlijk procesrecht uit te voeren, zodat alsnog
inzicht kan worden gegeven in de gevolgen van het voorstel op deze
lasten.
In het kader van de administratieve lastenvermindering zijn het civiel en
bestuursprocesrecht steeds buiten de kwantitatieve reductiedoelstellingen
gehouden. De reden hiervoor is het bijzondere karakter van het procesrecht, dat een waarborg beoogt te bieden voor een eerlijke en efficiënte
procesvoering. De vormvereisten die met betrekking tot informatieuitwisseling aan rechter en wederpartij die gesteld, hangen direct samen
met deze waarborgfunctie en kunnen derhalve niet onverkort als administratieve lasten worden aangemerkt. Niettemin kunnen ook in het
procesrecht lasten voor bedrijfsleven en burger worden verminderd door
bijvoorbeeld vereenvoudiging van administratieve procedures en inzet
van ICT. Op dit moment zijn verschillende voorstellen daartoe in voorbereiding of aanhangig. Ook dit voorstel is daar een voorbeeld van. Indien
partijen er immers dankzij de voorgestelde procedure sneller een eenvoudiger samen uitkomen, leidt dit tot een vermindering van transactiekosten.
4.2 Het rapport fundamentele herbezinning Nederlands burgerlijk
procesrecht
In het eindrapport van de fundamentele herbezinning Nederlands burgerlijk procesrecht wordt aanbevolen om de fase voorafgaand aan een
gerechtelijke procedure een veel belangrijker plaats te geven in de civiele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

5

geschillenbeslechting. De hiermee verband houdende aanbevelingen zijn
er onder meer op gericht om partijen te bewegen tot een gezamenlijke
oplossing te komen. Dat is ook de belangrijkste doelstelling van dit voorstel. De onderzoekers stellen overigens in het eindrapport voor om, ook
los van het voorlopig getuigenverhoor (artikel 191 Rv), de mogelijkheid
van een preprocessuele schikkingscomparitie te openen. Indien een
procedure onafwendbaar lijkt, zou vóór de procesinleiding een preprocessuele conferentie tussen partijen en rechter moeten worden overwogen.
De onderzoekers geven aan dat dit voorstel door de vrijwilligheid afwijkt
van de deelgeschilprocedure. Het onderhavige voorstel gaat er inderdaad
vanuit dat elke partij afzonderlijk tot een deelgeschil kan besluiten in de
fase waarin de bodemprocedure juìst nog kan worden afgewend. Hoewel
het de voorkeur heeft dat partijen gezamenlijk besluiten tot het inroepen
van een deelgeschilrechter, wijst de letselschadepraktijk uit dat partijen
hierover waarschijnlijk niet eenvoudig tot overeenstemming komen.
4.3 Verhouding tot de bestaande (buiten)gerechtelijke vormen van
geschilbeslechting
De NVvR merkt op dat de wetgever zich niet alleen zou moeten afvragen
welke nieuwe initiatieven kunnen worden ontplooid, maar ook of aan
reeds ingezette veelbelovende initiatieven steun kan worden geboden.
De opvatting van de NVvR kan worden onderschreven. Het destijds door
het Centrum voor Aansprakelijkheidsrecht van de universiteit van Tilburg
opgezette project «Procedurele normering van de buitengerechtelijke
afwikkeling van personenschadeclaims in Nederland» onder leiding van
prof. mr J. M. Barendrecht heb ik dan ook met volle overtuiging ondersteund en gesubsidieerd. In de zomer van 2006 is hieruit de reeds
genoemde «Gedragscode Behandeling Letselschade, Goede praktijken bij
het regelen van schade» voortgevloeid. Het Nationaal Platform Personenschade onder voorzitterschap van drs W. J. Deetman heeft zich in
november 2006 bereid verklaard de gedragscode te gaan implementeren,
stimuleren, monitoren en verder te ontwikkelen. Het Nationaal Platform
Personenschade is een samenwerkingsverband van slachtofferorganisaties, (rechtsbijstand)verzekeraars, advocatuur en deskundigen.
Sinds de zomer van 2007 is het Nationaal Platform Personenschade
«nieuwe stijl» daadwerkelijk met deze taak van start gegaan door een
bemiddelingsloket te openen alsmede een register waarin degene die de
gedragscode onderschrijven zich kunnen inschrijven. Ter ondersteuning
van deze taak heb ik ook aan het Nationaal Platform Personenschade een
subsidie verstrekt.
Tijdens de totstandkoming van de gedragscode bleek dat vrijwel alle
betrokkenen sterk voorstander waren van de mogelijkheid van een rechterlijke interventie, waardoor op eenvoudige en snelle wijze een juridische
knoop in het buitengerechtelijke traject kan worden doorgehakt. De brede
steun die hiervoor bij de betrokkenen bestond, heeft mij gesterkt in de
gedachte dat dit voorstel een waardevolle aanvulling is op de al ingezette
initiatieven.
De Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht vroeg zich af of een
deelgeschilprocedure ook kan worden gevoerd indien al een bodemprocedure aanhangig is. Deze mogelijkheid wordt niet uitgesloten, maar
zal zich gezien het doel van de deelgeschilprocedure naar verwachting
niet vaak voordoen. De deelgeschilprocedure is immers gericht op het
stimuleren van een buitengerechtelijke afhandeling. Indien de zaak
eenmaal bij de bodemrechter in behandeling is, heeft een deelgeschilprocedure alleen zin als er nog steeds (of wederom) zicht is op het
bereiken van een vaststellingsovereenkomst.
Het Verbond van Verzekeraars en de Stichting Personenschade Instituut
van Verzekeraars (PIV) adviseren de deelgeschilprocedure duidelijk
gescheiden te houden van de overige procesgangen. Er zouden bijvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

6

beeld geen deskundigen in een deelgeschilprocedure benoemd moeten
kunnen worden, omdat daarvoor het voorlopig deskundigenonderzoek
geldt.
Het raadplegen van vele getuigen en deskundigen zal zich in het algemeen niet goed verdragen met de aard van deze procedure, gezien de tijd
die daarmee gepaard kan gaan. Maar niet uit te sluiten valt dat zoiets in
bijzondere gevallen toch zinvol kan zijn. Daarbij dient steeds te worden
afgewogen of de daarmee te investeren tijd en moeite zichzelf terugverdienen, doordat een beslissing ertoe kan leiden dat de schade definitief
buitengerechtelijk kan worden afgerond. Daarbij is ook van belang of het
gevaar dreigt dat de deelgeschilprocedure onnodig de snelheid uit de
buitengerechtelijke onderhandelingen haalt.
Slachtofferhulp Nederland benadrukt het belang van de actieve rol van de
rechter en bepleit dat wanneer de rechter oordeelt dat het voorgelegde
geschil zich niet leent voor behandeling in de deelgeschilprocedure, hij
partijen aan de hand van de motivering van de beslissing verwijst naar of
adviseert over een ander geschilbeslechtingsinstrument. In het voorstel is
verduidelijkt dat de rechter zowel tijdens als na de behandeling van de
zaak een comparitie kan gelasten, waarbij ook de vervolgstappen als een
bodemprocedure of mediation aan de orde kunnen komen.
4.4 Belasting rechterlijke macht
Zowel Advocaten voor Slachtoffers van Personenschade als het Verbond
van Verzekeraars en de PIV verwachten dat van de deelgeschilprocedure
veel gebruik zal worden gemaakt. In verband daarmee benadrukken zij het
belang dat waarborgen worden gecreëerd om een snelle afhandeling te
kunnen garanderen.
De Raad voor de rechtspraak is geraadpleegd over de gevolgen voor de
organisatie en de werklast van de gerechten, alsmede over de (praktische)
toepasbaarheid en uitvoerbaarheid van het voorstel. In zijn advies onderschrijft de Raad voor de rechtspraak de wenselijkheid dat in een letsel- of
overlijdensschadezaak in een eerdere fase efficiënt tot vaststelling van
aansprakelijkheid en afhandeling van de schade wordt gekomen. Volgens
de Raad voor de rechtspraak komt het regelmatig voor dat als de partijen
er na jaren van onderhandelen met betrekking tot een bepaalde schadepost niet uitkomen en een der partijen vervolgens besluit de hele zaak aan
de rechter voor te leggen, ook andere onderdelen van het geschil, waarover reeds overeenstemming was, weer ter discussie worden gesteld. De
deelgeschilprocedure kan teweegbrengen dat aan dergelijke procedures
in de praktijk een einde komt, en dat als er toch een bodemprocedure
komt, deze sneller kan worden afgedaan. De Raad wijst er echter ook op
dat veel letselschadezaken die aan de rechter worden voorgelegd,
complex zijn. Beide partijen hebben dan relevante argumenten om de
zaak niet buitengerechtelijk op te lossen. Voor deze categorie van
letselschadezaken zal volgens de Raad de deelgeschilprocedure slechts in
een beperkt aantal gevallen leiden tot een vermindering van het aantal
bodemzaken. De Raad voor de rechtspraak kan op dit moment moeilijk
inschatten hoe groot het aandeel van deze complexe zaken is. In belangrijke mate zal volgens de Raad het gebruik van de deelgeschilprocedure
bepaald worden door een nog te ontwikkelen praktijk. Op verzoek van de
Raad voor de rechtspraak zal daarom de werkbelasting onderdeel
uitmaken van de aangekondigde evaluatie.
Advocaten voor Slachtoffers van Personenschade en de Federatie Slachtoffer Organisaties benadrukken het belang van de inzet van gespecialiseerde rechters. De rechter zal immers in staat moeten zijn te beoordelen
of niet slechts uit tactisch oogpunt een deelgeschilprocedure wordt
gestart. Ook de NVvR acht het bepaald niet ondenkbaar dat een verzoek
tot het beslissen over een deelgeschil door een «onwillige» aansprakelijke
partij (verzekeraar) bij wijze van vertragingstactiek wordt ingezet. Zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

7

vreest ook dat de deelgeschilprocedure problemen zal oproepen in de
verhouding tot een daarop volgende bodemprocedure en in bepaalde
gevallen zelfs in de weg kan staan aan een voortvarende afwikkeling van
personenschade, omdat deze procedure eenvoudig tot juridische scherpslijperij zou kunnen leiden.
Gegeven het doel van de deelgeschilprocedure om de buitengerechtelijke
onderhandelingen te bevorderen, dient de rechter te beoordelen of de
verzochte beslissing kan bijdragen aan de totstandkoming van de
vaststellingsovereenkomst (artikel 1019z Rv). De rechter kan zich daarover
een oordeel vormen aan de hand van een zakelijk overzicht van de inhoud
en het verloop van de onderhandelingen over de vordering, dat ingevolge
artikel 1019x, derde lid, onderdeel c, Rv in het verzoekschrift dient te
worden opgenomen. Verwacht mag dan ook worden dat de rechter goed
in staat is om misbruik een halt toe te roepen. Met het oog daarop bestaat
er geen aanleiding om (meer dan thans) gespecialiseerde rechters in te
zetten.
De praktijk zal moeten uitwijzen of, zoals de NVvR verwacht, de tuchtrechtelijke normen van advocaten omtrent het openbaren van confraternele
correspondentie voor complicaties zorgen in de deelgeschilprocedure.
Ingevolge deze normen mogen advocaten schikkingsonderhandelingen
niet openbaar maken en kan een partij de resultaten daarvan niet zonder
toestemming van de wederpartij aan de rechter overleggen. Indien deze
normen tot problemen bij het functioneren van de deelgeschilprocedure
leiden, kan worden bezien of aanpassing van de gedragsregels wenselijk
is.
De Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht vraagt zich af of de
afwijzingsgrond van artikel 1019z Rv (artikel 1019m Rv in het voorontwerp) de rechter niet te veel ruimte biedt om een verzoek af te wijzen. De
Raad voor de rechtspraak vraagt naar de maatstaven om vast te stellen
wanneer aan dit criterium is voldaan. Volgens de Raad voor de rechtspraak heeft de rechter eigenlijk alleen een handvat om te zeggen dat de
verzochte beslissing niet meer kan bijdragen aan de totstandkoming van
een vaststellingsovereenkomst, indien een der partijen expliciet aangeeft
niet meer bereid te zijn om te onderhandelen. Bij een gezamenlijk verzoek
zou dit criterium niet kunnen worden toegepast, omdat de civiele rechter
lijdelijk is. Indien beide partijen stellen dat de op verzoek te nemen beslissing bijdraagt aan de totstandkoming van een vaststellingsovereenkomst,
zou de rechter geen mogelijkheid hebben om te zeggen dat die bijdrage
onvoldoende is.
Het beginsel van de partijautonomie houdt in dat het aan partijen is om te
bepalen of, tegen wie en waarover geprocedeerd en doorgeprocedeerd
wordt. Dat neemt echter niet weg dat het burgerlijk procesrecht grenzen
stelt aan het procederen, bijvoorbeeld door middel van de eis van een
(redelijk) procesbelang. De rechter is slechts lijdelijk ten aanzien van het
geschil dat hem wordt voorgelegd (omvang rechtsstrijd) maar niet ten
aanzien van de afhandeling daarvan. Juist voor het geval dat beide
partijen stellen dat de op het verzoek te nemen beslissing bijdraagt aan de
totstandkoming van een vaststellingsovereenkomst, is in het voorstel aan
de rechter een eigen beoordelingsvrijheid toegekend. De rechter heeft in
dat geval, naast de criteria van artikel 3:13 jo 3:15 BW alsmede 3:303 BW,
een zelfstandige beoordelingsruimte om het verzoek af te wijzen. Deze
beoordelingsruimte is ook nodig om oneigenlijk gebruik van de procedure
door (een der) partijen tegen te gaan. Verwezen zij verder naar de toelichting op artikel 1019z Rv.
De NVvR beveelt aan om met het oog op de belasting voor de rechterlijke
macht een vereiste van concentratie te overwegen, in die zin dat ter zake
van één (aansprakelijkheid scheppend) voorval niet meer dan eenmaal
een deelgeschil aan de rechter kan worden voorgelegd. De Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht benadrukt eveneens dat het niet de
bedoeling is dat partijen de schadeafwikkeling in deelgeschillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

8

opsplitsen en de rechter steeds opnieuw vragen om over een deelgeschil
te oordelen.
Niet uitgesloten is dat er meerdere deelgeschilprocedures nodig blijken
om tot een alomvattende afwikkeling van de schade te komen. Voor elk
verzoek geldt dan dat de verzochte beslissing voldoende moet kunnen
bijdragen aan de totstandkoming van een vaststellingsovereenkomst. Het
is de rechter die beoordeelt of daarvan sprake is. Indien overigens in een
zaak reeds eerder een deelgeschilprocedure is aangespannen, kan de
rechter er minder spoedig van overtuigd zijn dat een beslissing in een
tweede procedure nog een voldoende bijdrage kan leveren aan de
totstandkoming van een minnelijke regeling.
De NVvR is van mening dat het beter zou zijn om te kiezen voor een
stelsel waarin een deelgeschilprocedure op gezamenlijk verzoek van beide
partijen plaatsvindt of – indien de wetgever toch een rechtsingang wil
bieden op verzoek van slechts één der partijen – alleen op verzoek van het
slachtoffer en/of diens naasten respectievelijk nabestaanden. De NVvR
stelt eveneens voor om het, naar analogie van de in artikel 96 Rv geregelde procedure bij de kantonrechter, aan partijen over te laten om vooraf
te regelen of van de beslissing in het deelgeschil hoger beroep mogelijk
zal zijn (vergelijk artikel 333 Rv) en eventueel ook of aan de beslissing in
het deelgeschil in een eventuele vervolgprocedure gezag van gewijsde zal
(kunnen) toekomen. Naar aanleiding van de ervaringen in de praktijk zou
het stelsel dan te zijner tijd verder kunnen worden ontwikkeld en uitgebouwd.
In dit voorstel is bewust afgezien van de eis van gezamenlijke indiening. In
de praktijk wordt immers in de zaken waarvoor dit voorstel is bedoeld,
nauwelijks gebruik gemaakt van de procedure van artikel 96 Rv, juist
omdat partijen hierover zelden overeenstemming bereiken. Deze overeenstemming zal ook niet altijd eenvoudig tot stand komen indien partijen
over de te beantwoorden vragen sterk verdeeld zijn. Het verdient naar
mijn oordeel evenmin aanbeveling om de aansprakelijke partij uit te
sluiten van het initiatief tot de procedure, aangezien ook benadeelden
chicaneus (onderhandelings)gedrag kunnen vertonen en ook aansprakelijke partijen en hun verzekeraars belang hebben bij de voorgestelde
mogelijkheid tot het bevorderen van een vlotte afwikkeling van hun zaak.
Om partijen daadwerkelijk in staat te stellen de buitengerechtelijke onderhandelingen spoedig af te ronden, wordt tegen de beslissing in de deelgeschilprocedure als zodanig geen hoger beroep opengesteld. Hoger
beroep zou de vaart uit de onderhandelingen kunnen halen. Afhankelijk
van het type beslissing in de deelgeschilprocedure, heeft deze voorts in de
bodemprocedure in bepaalde gevallen bindende kracht. Hieronder zal nog
toegelicht worden waarom daarvoor is gekozen.
Het Verbond van Verzekeraars, de PIV en de NVvR achten het gezien
artikel 6 EVRM niet vanzelfsprekend dat de rechter die het deelgeschil
heeft beslist, ook aan de beslissing in de bodemzaak zal kunnen deelnemen, nog afgezien van de frequente roulatie van rechters tussen de
verschillende sectoren van de rechtbanken.
Artikel 6 EVRM hoeft geen belemmering te zijn voor het deelnemen van
een rechter in de bodemprocedure die reeds over een deelgeschil heeft
beslist. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft in
de jurisprudentie waarin objectief gerechtvaardigde vrees voor rechterlijke partijdigheid kan ontstaan gezien de eerdere bemoeienis van de
rechter met de rechtszaak, erkend dat overwegingen van tijdsbesparing en
efficiëntie (binnen redelijke grenzen) in ogenschouw genomen mogen
worden. Bovendien is de beleidsvrijheid bij civiele zaken in het algemeen
groter dan bij strafzaken, omdat artikel 6 leden 2 en 3 EVRM primair
betrekking hebben op strafzaken en niet op civiele zaken (EHRM
27 oktober 1993, Dombo Beheer B.V. tegen Nederland (Serie A-274, NJ
1994, 534, r.o. 32). Volgens vaste rechtspraak van het EHRM is het enkele
feit dat de rechter zogenoemde «pre-trial decisions» heeft genomen niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

9

afdoende om te twijfelen aan zijn onpartijdigheid. Van belang is «the
scope and nature» van de beslissingen. Bij de invulling daarvan wordt ten
eerste gekeken naar hoe gefundeerd het oordeel van de rechter in deze
«pre-trial» fase moet zijn met betrekking tot zaken die in een later stadium
van het proces te zijner beoordeling terugkeren. Ten tweede wordt bezien
of de rechter vanwege zijn meer uitgebreide kennis over de zaak een grote
invloed zou kunnen uitoefenen op zijn mede-rechters. Of sprake is van
strijd met artikel 6 EVRM, hangt derhalve af van de aard van de procedure
en van de aard van de beoordeling die de rechter in de verschillende fases
maakt. Daarbij is derhalve ook van belang of de door de deelgeschilrechter gedane uitspraak in de bodemprocedure weer aan de orde kan
komen, hetgeen afhangt van de inhoud en aard van de beslissing.
De aanbeveling van de NVvR om te beginnen met een pilot in enkele
arrondissementen, neem ik niet over. Zoals hierboven toegelicht, bestaat
er bij vrijwel alle betrokkenen in de letselschadepraktijk steun voor de
voorgestelde procedure. Dit duidt erop dat de praktijk behoefte heeft aan
deze procedure en geeft mij het vertrouwen dat de regeling ook goed zal
kunnen functioneren. Dit laat vanzelfsprekend onverlet dat thans nog niet
tot in detail de effecten van de voorgestelde procedure zijn te voorzien.
Daarbij acht ik het ook onwenselijk dat door een slechts beperkte invoering van de voorgestelde procedure in vele zaken die zich daarvoor goed
zouden lenen, niet kan worden geprofiteerd van deze procedure.
4.5 Toepassingsgebied deelgeschilprocedure
De leden van de Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht vragen zich
af welke deelgeschillen zich voor behandeling in een deelgeschilprocedure lenen, in het bijzonder of de aansprakelijkheidsvraag hieronder
valt. Het Verbond van Verzekeraars, PIV en de ANWB zijn er voorstander
van dat de aansprakelijkheidsvraag in de deelgeschilprocedure aan de
orde kan komen, maar vragen zich af of dit ook kan indien een schaderegeling niet eindigt in een vaststellingsovereenkomst. De Raad voor de
rechtspraak vraagt zich af of bijvoorbeeld een heel geschil met uitzondering van de begroting van enkele schadeposten als een deelgeschil kan
worden voorgelegd.
De aansprakelijkheidsvraag kan wel degelijk in een deelgeschilprocedure
aan de orde komen. Net als bij andere deelgeschillen zal de rechter zich
ook dan moeten afvragen of de bijdrage van de verzochte beslissing aan
de mogelijke totstandkoming van een vaststellingsovereenkomst zodanig
is dat dit opweegt tegen de kosten en het tijdsverloop van de procedure.
Deelgeschillen waarvan derhalve te verwachten is dat de beantwoording
daarvan kostbaar is en veel tijd in beslag zullen nemen, bijvoorbeeld
omdat uitvoerige bewijsvoering en deskundigenberichten nodig zullen
zijn, zullen zich minder snel lenen voor behandeling in een deelgeschilprocedure. Hiervan zal vanzelfsprekend eerder sprake zijn naarmate er
meer deelgeschillen aan de rechter worden voorgelegd. Dat in een
concreet geval de onderhandelingen niet eindigen in een vaststellingsovereenkomst, staat niet aan een ontvankelijkheid in de voorgestelde
procedure in de weg. Van belang is immers of de verzochte beslissing een
voldoende bijdrage kan leveren aan de totstandkoming van een
vaststellingsovereenkomst.
De buitengerechtelijke onderhandelingen kunnen zowel vastlopen op
juridische vragen zoals de aansprakelijkheidsvraag, de (mate van) toerekenbaarheid van de daad aan de dader, de causaliteit, verjaring of het
verval van rechten, als op meer procedurele en feitelijke vragen zoals de
vraag of nog een deskundige geraadpleegd moet worden en zo ja welke,
hoe de vraagstelling aan de deskundige dient te luiden, van welk carrièreverloop partijen dienen uit te gaan om de arbeidsvermogensschade te
kunnen berekenen en tot welk moment en hoe vaak huishoudelijke hulp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

10

noodzakelijk is. Al deze vragen kunnen in de deelgeschilprocedure aan de
orde komen.
De Raad voor de rechtspraak heeft er op gewezen dat het beoordelingskader dat de rechter toe moet passen ten aanzien van praktische deelgeschillen niet duidelijk is. In tegenstelling tot de juridische deelgeschillen
biedt het materiële recht daarvoor immers geen kader. De Raad voor de
rechtspraak meent dat als er in de deelgeschillen veel kwesties worden
voorgelegd die niet de materiële rechtsverhouding van partijen betreffen,
de regeling haar doel voorbij schiet.
Afhankelijk van de omstandigheden van het geval kan voor het
beoordelingskader worden aangesloten bij bestaande jurisprudentie of bij
hetgeen in de praktijk gebruikelijk is. Indien partijen bijvoorbeeld de
Gedragscode Behandeling Letselschade hebben onderschreven, kunnen
de daarin opgenomen beginselen als referentiekader worden gehanteerd.
Indien in de jurisprudentie of de praktijk nog geen duidelijke normen tot
ontwikkeling zijn gekomen, kunnen die zich in de rechtspraak ontwikkelen.
Dat aldus gaandeweg voor de praktijk meer duidelijkheid ontstaat, is naar
mijn mening ook één van de voordelen van de voorgestelde procedure.
De NVvR vraagt om voorbeelden van geschillen die alleen door de deelgeschilprocedure opgelost kunnen worden en niet via de bestaande
procedures. Zodanige voorbeelden zijn niet te geven, nu niet goed denkbaar is dat enig geschil niet in bestaande procedures aan de orde kan
komen. Met de voorgestelde procedure wordt evenwel niet beoogd om op
dit punt in een lacune te voorzien. Beoogd is vooral de onderhandelingen
tussen partijen te faciliteren, zodat zij er samen sneller een eenvoudiger
uitkomen.
De Federatie Slachtoffer Organisaties spreekt specifieke zorg uit over de
problematiek rondom het medische traject van whiplashzaken en adviseert hierin verder onderzoek te doen ter stroomlijning en doorstroming
van deze categorie van zaken. Naar deze problematiek wordt thans al veel
onderzoek gedaan. De problemen die zich hier voordoen worden veroorzaakt doordat het vaak niet eenvoudig is om een onafhankelijk deskundige
te vinden, om de juiste vraagstelling te formuleren en een eenvormige
procedure van totstandkoming te hanteren. Bovendien is de medische
wetenschap lang niet altijd eenduidig over moeilijk objectiveerbare medische klachten. Afgezien van laatstgenoemd probleem, dat niet eenvoudig
valt op te lossen, wordt aan de overige problemen zowel door mij als door
de wetenschap en de rechterlijke macht reeds veel aandacht besteed,
zoals mijn ambtsvoorganger in brieven aan de Tweede Kamer ook heeft
meegedeeld (Kamerstukken II 2004/05, 29 800 VI, nrs. 149 en 159, Kamerstukken II 2003/04, 29 200 VI, nr. 168). Ik noem in het bijzonder het door de
Vrije Universiteit onder leiding van prof. mr A.J. Akkermans opgezette
project «medische deskundigen in de rechtspleging» waarbij onderzoek
wordt gedaan naar de vraagstelling aan medici, de keuze van de persoon,
de kwaliteitseisen die aan de deskundige moeten worden gesteld en de
procedure voor totstandkoming van het bericht van de deskundige.
4.6 Procesvertegenwoordiging
De adviezen lopen uiteen over de wenselijkheid van verplichte procesvertegenwoordiging in de deelgeschilprocedure. De Vereniging Letselschade Advocaten acht verplichte procesvertegenwoordiging in alle zaken
nodig vanwege de complexiteit van de zaken die in de deelgeschilprocedure aan de orde zullen komen, alsmede ter voorkoming van onnodige belasting van de rechterlijke macht. De benadeelde zou bescherming
behoeven van een ter zake kundige en onafhankelijke belangenbehartiger,
die is onderworpen aan tuchtrecht. De ANWB pleit voor toelating tot de
procedure van een deskundige of gemachtigde die geen advocaat is,
ongeacht of de procedure voor de kantonrechter of voor de sector civiel
van de rechtbank plaatsvindt. Dit zou onnodige vertraging en extra kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

11

als gevolg van overdracht van de zaak kunnen voorkomen. Het Verbond
van Verzekeraars, de PIV en Slachtofferhulp Nederland achten daarentegen geen verplichte procesvertegenwoordiging nodig, omdat dit tot
ongewenste vertraging leidt en een extra (financiële) drempel opwerpt om
een deelgeschilprocedure te kunnen voeren. Het doel van de deelgeschilprocedure om een voortvarende procedure te bewerkstelligen zou
daarmee in gevaar komen.
Ik acht het na overweging van deze tegengestelde opvattingen de meest
zuivere benadering om, zoals gebruikelijk is in het huidige procesrecht,
voor de vraag naar verplichte procesvertegenwoordiging aan te sluiten bij
de vraag welke rechter de zaak behandelt. Indien de zaak moet worden
behandeld door de kantonrechter, geldt geen verplichte procesvertegenwoordiging. Als de zaak niet door de kantonrechter wordt behandeld, geldt wel verplichte procesvertegenwoordiging (278 Rv). Er zijn geen
doorslaggevende argumenten om van dit bestaande systeem af te wijken.
Dit zal ertoe leiden dat voor de meeste zaken verplichte procesvertegenwoordiging zal gelden, omdat naar verwachting de meeste deelgeschillen door de sector civiel van de rechtbank behandeld zullen
worden.
4.7 Kosten
Het Verbond van Verzekeraars en de PIV vragen of het principieel juist is
de kosten van wederzijdse partijen volgens verschillende normen te berekenen. Zij stellen voor dat de rechter moet kunnen afzien van een kostenvergoeding voor buitengerechtelijke kosten, bijvoorbeeld in die gevallen
waarin het deelgeschil volstrekt onnodig dan wel onterecht aanhangig is
gemaakt. Ook zou aandacht moeten worden besteed aan de verweerkosten, indien de verzoeker in het ongelijk is gesteld.
Artikel 1019aa Rv regelt dat de kosten van de benadeelde worden begroot
op de voet van artikel 6:96 BW. Dit betekent dat de benadeelde deze
kosten in beginsel volledig vergoed kan krijgen van de andere partij, als
diens aansprakelijkheid tenminste komt vast te staan. De rechtvaardiging
daarvoor is gelegen in het feit dat deelgeschilprocedure een voorziening
beoogt te bieden in de buitengerechtelijke onderhandelingsfase. Deze
procedure is dan ook zozeer verbonden met een afwikkeling buiten rechte
dat, anders dan bij proceskosten, deze kosten in beginsel volledig voor
vergoeding in aanmerking komen. Daarbij dient de rechter de zogenaamde dubbele redelijkheidstoets te hanteren: het dient redelijk te zijn
dat deze kosten zijn gemaakt en de hoogte van deze kosten dient eveneens redelijk te zijn. Dit betekent dat indien een deelgeschilprocedure
volstrekt onnodig of onterecht is ingesteld, de kosten daarvan niet voor
vergoeding in aanmerking komen. Dit dient overigens te worden onderscheiden van de situatie waarin de rechter het verzoek afwijst zonder dat
daarvan sprake is. In dat geval kunnen de kosten van de voorgestelde
procedure ook voor vergoeding in aanmerking komen, indien het redelijk
was om de met de procedure gemoeide kosten te maken. Vereist is dan
wel dat die kosten zijn gemaakt als gevolg van een gebeurtenis waarvoor
aansprakelijkheid bestaat en zij tevens in een zodanig verband daarmee
staan dat zij aan de daarvoor aansprakelijke persoon kunnen worden
toegerekend (vgl. HR 11 juli 2003, NJ 2005, 50).
Voor de vraag of de kosten van verweer door de verzoeker moeten
worden vergoed indien hij in het ongelijk is gesteld, zij het volgende opgemerkt. Dat de kosten die de wederpartij van de benadeelde maakt, niet
worden vergoed, ook indien de benadeelde in de deelgeschilprocedure in
het ongelijk wordt gesteld, vloeit voort uit het feit dat deze procedure in
feite onderdeel is van de buitengerechtelijke onderhandelingsfase. De
kosten die de verweerder in de buitengerechtelijke fase maakt, komen
nimmer voor vergoeding in aanmerking. Dit zou slechts anders zijn indien
het onrechtmatig zou zijn om een deelgeschilprocedure in te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

12

Daarvan zal zelden sprake zijn omdat procederen, ook als dat niet tot een
gunstig resultaat leidt, op zichzelf niet als onrechtmatig kan worden
aangemerkt (vgl. HR 27 juni 1997, NJ 1997, 651).
De NVvR denkt dat artikel 1019aa Rv (artikel 1019p Rv in het voorontwerp)
tot een onbedoelde prikkel zal leiden voor (de verzekeraar van) de
aansprakelijke persoon om een bodemprocedure te beginnen of uit te
lokken, omdat dit tot gevolg heeft dat de kosten van kleur verschieten. De
ANWB ziet deze bepaling daarentegen juist als een prikkel om géén
bodemprocedure te beginnen, omdat het verschieten van kleur voor het
slachtoffer juist een belemmering kan vormen om zich tot de bodemrechter te wenden. De ANWB pleit er daarom voor om de kosten van de
deelgeschilprocedure die eenmaal ten laste van de aansprakelijke partij
zijn gebracht daar ook te laten.
De kosten die gepaard gaan met een deelgeschilprocedure aan de zijde
van de benadeelde, zijn zozeer verbonden met het verkrijgen van voldoening buiten rechte dat deze kosten onder de werking van artikel 6:96 BW
zijn gebracht. Daaruit vloeit voort dat deze kosten – evenals de andere
buitengerechtelijke kosten – van kleur kunnen verschieten. De door de
NVvR en ANWB geschetste mogelijke effecten zouden zich ook thans al
kunnen voordoen bij de andere kosten ter verkrijging van voldoening
buiten rechte. Mij is daarvan niet gebleken. Ik zie dan ook geen aanleiding
om in deze voor de kosten van de deelgeschilprocedure een ander regime
te laten gelden dan voor de andere kosten van voldoening buiten rechte.
4.8 Hoger beroep en status deelgeschiluitspraak
De Vereniging Letselschade Advocaten vraagt zich af of de mogelijkheid
van hoger beroep toch niet zou moeten worden gecreëerd in nader vast te
stellen concrete situaties. Het Verbond van Verzekeraars en de PIV stellen
dat beperking van de mogelijkheid om in hoger beroep te gaan tegen de
beschikking een aanzuigende werking kan veroorzaken voor het voeren
van een (kostbare) bodemprocedure. Zij merken op dat het aan de rechter
in de deelgeschilprocedure kan worden overgelaten of hij al dan niet
hoger beroep toestaat. Daarbij zou aangehaakt kunnen worden bij het
beleid dat de rechter hanteert bij het toestaan van hoger beroep tegen een
vonnis, niet zijnde een eindvonnis.
Juist omdat tegen de beslissing in de deelgeschiluitspraak geen hoger
beroep mogelijk is, is dit een extra stimulans voor partijen om de buitengerechtelijke onderhandelingen zelf af te ronden. Deze stimulans wordt
teniet gedaan indien daarop allerlei uitzonderingen worden toegelaten.
Bovendien kan het instellen van hoger beroep door partijen aangegrepen
worden om de zaak te traineren en kan het de vaart uit de onderhandelingen halen. De deelgeschilprocedure is bedoeld als een extra mogelijkheid om de rechter te raadplegen, die verder geen afbreuk doet aan de
mogelijkheid om een bodemprocedure aan te spannen. Tegen de
uitspraak in de bodemprocedure staat wel hoger beroep open.
De Raad voor de rechtspraak meent dat de bepaling in het voorontwerp
over de verhouding tot de bodemprocedure (artikel 1019o Rv) complex en
onduidelijk is en verwacht dat dit een bron van geschillen zal zijn. De
NVvR acht het in die bepaling gemaakte onderscheid in drie soorten
beslissingen in de deelgeschilprocedure met het oog op de mate van
binding in de bodemprocedure buitengewoon subtiel, wat kan leiden tot
onduidelijkheid en onzekerheid in een mogelijke bodemprocedure. Met
name de – in het wetsvoorstel niet overgenomen – (rest)categorie van
beslissingen waarop het derde lid van artikel 1019o Rv ziet, is volgens de
Raad voor de rechtspraak onvoldoende afgebakend. De Raad voor de
rechtspraak geeft aan dat om de voortgang te borgen, het van belang is
dat de beslissingen in een deelgeschilprocedure zoveel mogelijk eindbeslissingen bevatten. De Raad voor de rechtspraak verwijst in dit verband
naar de positieve ervaringen met eindbeslissingen in tussenvonnissen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

13

die later in de (bodem)procedure niet meer aan de orde gesteld kunnen
worden. In het licht van het doel van de deelgeschilprocedures zou ook zo
veel mogelijk gestreefd moeten worden naar eindbeslissingen. Deze
opvatting van de Raad voor de rechtspraak onderschrijf ik gaarne. Om bij
te dragen aan de kansen op een vaststellingsovereenkomst zal de rechter
zijn oordelen over het deelgeschil zo duidelijk mogelijk moeten formuleren en daarbij voorbehouden zoals die gebruikelijk zijn in kort gedingvonnissen, waar mogelijk moeten vermijden. In de Adviescommissie voor
burgerlijk procesrecht bestond geen eenstemmigheid over de vraag in
hoeverre de beslissing van de rechter in de deelgeschilprocedure bindend
moet zijn voor de rechter in de bodemprocedure. De meeste leden achten
de voorgestelde benadering evenwel goed te verdedigen.
Mede naar aanleiding van deze opmerkingen en het advies van de Raad
van State is de verhouding tot de bodemprocedure nogmaals bezien en is
gestreefd naar verduidelijking. Ik verwijs daarvoor naar de toelichting bij
artikel 1019cc Rv.
De NVvR geeft aan een rechtvaardiging te missen voor de omstandigheid
dat in de deelgeschilprocedure, als het gaat om toekenning van een voorschot op de schadevergoeding, niet dezelfde waarborgen zullen gelden
als bijvoorbeeld in het incassogeding (toetsing van spoedeisendheid, het
restitutierisico en de vatbaarheid voor hoger beroep).
Met de deelgeschilprocedure en een incassoprocedure worden geheel
verschillende doelstellingen nagestreefd. Zo is de eis van spoedeisendheid in een deelgeschilprocedure niet gepast, indien dit tot gevolg heeft
dat geschillen over bijvoorbeeld de mate van eigen schuld of de wijze van
berekening van de arbeidsvermogensschade niet in de deelgeschilprocedure aan de orde zouden kunnen komen, maar een beslissing daarover wel vastgelopen onderhandelingen kunnen vlottrekken. Voor een
voorschot op de schadevergoeding is het niet anders. Daarbij dient
bedacht te worden dat de rechter zich in de deelgeschilprocedure, anders
dan in kort geding, niet beperkt tot voorlopige oordelen over de verschuldigdheid, maar zoveel mogelijk definitieve vaststellingen zal doen over de
rechtsverhouding van partijen. Aan het restitutierisico komt daarbij dan
ook veel minder betekenis toe. Overigens kan het wel een rol spelen als
de rechter de verschuldigdheid niet definitief kan vaststellen, bijvoorbeeld
omdat deze nog afhankelijk is van vooralsnog onbekende nadere gegevens, maar niettemin oordeelt dat in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs niet van de benadeelde partij gevergd kan worden dat een
voorschotbetaling achterwege blijft. De reden waarom het niet wenselijk
is om hoger beroep tegen de deelgeschiluitspraak open te stellen, is hierboven reeds aan de orde gekomen.
4.9 Verjaring
De NVvR heeft opgemerkt dat in het voorgestelde artikel 7:942 lid 4 BW tot
uitdrukking zou moeten worden gebracht dat het hier om een extra
stuitingsgrond gaat. De rechtspraak van het Benelux Gerechtshof
(20 oktober 1989, NJ 1990, 660) zondert van het begrip «onderhandeling»
de situatie uit dat de benadeelde op grond van de mededelingen van de
verzekeraar moet begrijpen dat de verzekeraar een regeling zonder meer
uitsluit. Voorkomen zou moeten worden dat een verzekeraar telkens met
afwijzende antwoorden een beroep op onderhandelingen kan pareren
terwijl de verjaring intussen is voltooid. Het dient volgens de NVvR
daarom mogelijk te blijven om stuiting te bewerkstelligen via artikel 7:942
lid 2 BW.
Naar aanleiding van deze opmerkingen is artikel III alsmede de toelichting
daarop verduidelijkt en aangevuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

14

ARTIKELEN
Artikel I
Artikel 1019w
Dit artikel biedt zowel de persoon die schade door dood of letsel heeft
geleden, als de persoon die daarvoor aansprakelijk wordt gehouden, de
mogelijkheid om in de buitengerechtelijke onderhandelingsfase de beslissing van de rechter in te roepen. Deze mogelijkheid bestaat voor
geschillen omtrent of in verband met een deel van hetgeen ter zake tussen
partijen rechtens geldt en waarvan de beëindiging kan bijdragen aan de
totstandkoming van een vaststellingsovereenkomst over de vordering als
bedoeld in artikel 1019x, derde lid, onder a, dat wil zeggen over hetgeen
de benadeelde uiteindelijk van de andere partij te vorderen heeft.
Onder personen die schade door dood of letsel lijden, worden ingevolge
het tweede lid mede begrepen personen die een vordering ter zake van
deze schade onder algemene titel hebben verkregen (nabestaanden),
alsmede de personen die een vordering op grond van artikel 6:107 BW
hebben. Laatstgenoemde personen zijn derden die ten behoeve van de
gekwetste kosten hebben gemaakt. Deze door derden gemaakte kosten
komen ingevolge artikel 6:107 BW voor vergoeding in aanmerking indien
de gekwetste, zo hij deze kosten zelf zou hebben gemaakt, van de veroorzaker had kunnen vorderen (zgn. verplaatste schade). Ten overvloede zij
opgemerkt dat bij personen die door dood schade lijden, gedacht moet
worden aan personen die ingevolge artikel 6:108 BW een vordering op de
laedens hebben.
Onder personen die schade door dood of letsel lijden, worden geen
regresnemers begrepen. Een cessionaris valt hier evenmin onder, omdat
deze weliswaar is opgevolgd in de vordering tot vergoeding van de
schade, maar hij de schade eveneens niet zelf heeft geleden. Er is voor
gekozen om de deelgeschilprocedure alleen ten aanzien van de in de
leden 1 en 2 genoemde personen open te stellen, omdat voor deze
personen een trage afwikkeling van hun zaak het meest belastend is.
Indien aan de benadeelde een directe actie toekomt ingevolge artikel 954
van Boek 7 BW of aan hem krachtens de wet een eigen recht op schadevergoeding is toegekend (bijv. ingevolge artikel 6 van de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen), kan hij rechtstreeks betaling van een
verzekeraar verlangen. Het derde lid bewerkstelligt dat de deelgeschilprocedure ook dan voor de benadeelde en deze verzekeraar openstaat.
Indien een benadeelde ingevolge artikel 7:954 BW rechtstreekse betaling
verlangt, dient hij er ingevolge het zesde lid van die bepaling ook in een
deelgeschilprocedure voor te zorgen dat de verzekerde tijdig in de procedure wordt geroepen.
Partijen kunnen gezamenlijk een verzoekschrift indienen. Beide partijen
zijn echter ook bevoegd onafhankelijk van elkaar daartoe over te gaan.
Het verzoek kan en zal ook doorgaans worden gedaan voordat de zaak ten
principale aanhangig is, dat wil zeggen tijdens de buitengerechtelijke
onderhandelingsfase. Daarbij is de gedachte dat door de beslissing van de
rechter een bodemprocedure niet meer noodzakelijk zal zijn. Het doel van
de deelgeschilprocedure is immers om partijen in staat te stellen de
schade buitengerechtelijk af te wikkelen. Denkbaar is echter ook dat de
zaak al bij de bodemrechter in behandeling is, in welk geval een deelgeschilprocedure zin kan hebben indien er (alsnog) zicht is op het
bereiken van een vaststellingsovereenkomst.
In de deelgeschilprocedure kunnen geschillen aan de orde komen omtrent
of in verband met een deel van hetgeen terzake van de schade door dood
of letsel tussen partijen rechtens geldt. De beslissing daarover dient ingevolge artikel 1019z Rv bij te kunnen dragen aan de totstandkoming van
een vaststellingsovereenkomst over de vordering zoals die zou luiden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

15

indien de zaak ten principale aanhangig zou zijn gemaakt. De zinsnede
«omtrent of in verband met een deel van hetgeen terzake tussen hen
rechtens geldt» drukt uit dat in de voorgestelde procedure zowel een
geschil aan de orde kan worden gesteld dat gaat over hetgeen materieel
tussen partijen geldt, als een meer procedureel geschil betreffende het te
doorlopen schaderegelingstraject. Een deelgeschil kan derhalve zowel
materieel (inhoudelijk) als procedureel van aard zijn.
Ter verduidelijking volgt hierna een aantal voorbeelden. Een deelgeschil
kan de vraag betreffen of voorwaarden mogen worden gesteld aan de
toekenning van een voorschot door de verzekeraar, bijvoorbeeld of de
verzekeraar mag eisen dat de benadeelde meewerkt aan een onderzoek
door een door de verzekeraar gewenste deskundige alvorens tot uitkering
van het voorschot over te gaan. Verder kan er de vraag aan de orde
komen of de verzekeraar in een concreet geval mag weigeren de
advocaatkosten van de benadeelde tussentijds te betalen. Voorts kan aan
de orde komen de vraag of naast de reeds door partijen in onderling
overleg geraadpleegde deskundigen nog andere deskundigen door hen
geraadpleegd dienen te worden. Mogelijk is ook dat verschil van mening
bestaat over de vraag of er na de geraadpleegde medisch specialist door
partijen nog een verzekeringsarts dient te worden ingeschakeld om een
beperkingenformulier in te vullen of dat de medisch adviseurs van
partijen dat zelf mogen doen aan de hand van het rapport van de specialist. Betwist kan ook de reikwijdte zijn van de verplichting van de benadeelde om mee te werken aan het verstrekken van medische gegevens
door zijn huisarts of (andere) behandelaars. Deelgeschillen kunnen ook
betrekking hebben op de (wijze van) vaststelling tot welke leeftijd iemand
zou hebben gewerkt of hoeveel uren huishoudelijke hulp zijn vereist.
Verschil van mening kan ook bestaan over welke rekenrente moet worden
gehanteerd en wat de ingangsdatum van de wettelijke rente moet zijn.
Een deelgeschil kan verder de vraag betreffen in hoeverre de benadeelde
eigen schuld heeft, dan wel zich onvoldoende heeft ingespannen om zijn
schade te beperken. Voorts valt te denken aan causaliteits- en relativiteitsvragen.
Artikel 1019x
Artikel 1019x, eerste lid, Rv regelt de absolute en relatieve bevoegdheid,
alsmede de vraag of de zaak door de kantonrechter moet worden behandeld (sectorcompetentie). Omwille van de uniformiteit is zoveel mogelijk
aangesloten bij de formulering van die van de voorlopige bewijsverrichtingen. Bevoegd is de rechter tot wiens absolute en relatieve
bevoegdheid de zaak behoort indien deze in een bodemprocedure in
eerste aanleg aanhangig zou worden gemaakt. Indien de vordering in de
bodemprocedure een kantonzaak zou zijn, dient het deelgeschilverzoek te
worden gericht tot de kantonrechter. Net als bij het voorlopig getuigenverhoor beoordeelt de rechter summierlijk zijn bevoegdheid en zijn sectorcompetentie; zo niet, dan geeft hij toepassing aan artikel 71, 73 of 270 Rv.
De rechter is tot deze summiere beoordeling in staat door de informatie
die op grond van het derde lid van artikel 1019x Rv in het verzoekschrift
moet zijn opgenomen. Een summiere beoordeling betekent uiteraard niet
dat geen zorgvuldige beoordeling dient plaats te vinden.
Indien reeds een geding aanhangig is, dient het verzoek ingevolge artikel
1019x, tweede lid, Rv te worden gedaan aan de rechter waar het geding
aanhangig is.
De deelgeschilprocedure is een verzoekschriftprocedure, waardop
derhalve ook de bepalingen van titel 3 van het Eerste Boek Rv van toepassing zijn, tenzij anders is bepaald. De bepalingen van deze titel geven
onder meer regels over de oproeping en het verloop van de procedure.
Het verzoekschrift dient te voldoen aan zowel de eisen van artikel 278,
eerste lid, Rv, als aan die van artikel 1019x, derde lid, Rv. De rechter dient

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

16

aan de hand van het verzoekschrift te kunnen beoordelen of het verzoek
een deelgeschil betreft en of er perspectief bestaat op een buitengerechtelijke afwikkeling van de schade. Daartoe dient het verzoekschrift ingevolge
artikel 1019x, derde lid, onder a, b en c, Rv de aard en het vermoedelijk
beloop van de vordering te bevatten, alsmede een omschrijving van het
deelgeschil en een zakelijk overzicht van de inhoud en het verloop van de
onderhandelingen over de vordering.
De vereiste vermelding van «de aard en het vermoedelijke beloop van de
vordering» ziet op de vordering zoals die zou luiden indien de zaak als
bodemzaak («ten principale») aanhangig zou zijn gemaakt. De vermelding
van «een omschrijving van het deelgeschil» heeft tot doel dat concreet
wordt aangegeven wat partijen verdeeld houdt. Uit artikel 278, eerste lid,
Rv volgt dat in het verzoekschrift tevens vermeld wordt wat dienaangaande aan de rechter verzocht wordt. De formulering van het verzoek
vergt speciale aandacht in verband met de gevolgen van de beslissing in
een mogelijke procedure ten principale (artikel 1019cc Rv).
De vereiste vermelding van «een zakelijk overzicht van de inhoud en het
verloop van de onderhandelingen over de vordering» heeft tot doel dat
een puntsgewijze lijst met discussiepunten wordt overgelegd waarover al
wel of nog geen overeenstemming is bereikt. Deze lijst kan bestaan uit
een eenvoudige opsomming van de desbetreffende punten, met een
toelichting van de zakelijke inhoud. Een uitgebreide uitwerking is niet
vereist en verdraagt zich ook slecht met het uitgangspunt dat de procedure eenvoudig, snel en kostenefficiënt dient te zijn. Het overzicht dient de
rechter in staat te stellen zich snel een beeld over de zaak te vormen. De
rechter kan ingevolge artikel 22 Rv partijen nog om nadere informatie
verzoeken. Voor de oproeping gelden de bepalingen van titel 3, afdeling 3,
van het Eerste Boek Rv. De in artikel 1019x, derde lid, onder d, Rv opgenomen eis om de naam en de woonplaats van de wederpartij op te geven,
maakt dat bekend is wie in de procedure belanghebbende is en naar welk
adres de oproeping van de wederpartij verzonden kan worden. Indien
gebruik wordt gemaakt van een directe actie als bedoeld in artikel 7:954
BW, zal ook de verzekerde in verband met het zesde lid van dat artikel
tijdig in het geding moeten worden geroepen. Artikel 1019x, vierde lid, Rv
brengt mee dat indien in een zaak eerder een deelgeschilprocedure is
gevoerd, daarvan melding moet worden gemaakt. In dat geval dienen de
processtukken en de eventuele beschikking bij het verzoekschrift te
worden gevoegd. In de toelichting op artikel 1019z Rv wordt ingegaan op
de vraag of en zo ja in welke mate de rechter een dergelijke voorgeschiedenis mag meewegen in zijn oordeel over het al dan niet toewijzen van
het verzoek.
Op de deelgeschilprocedure is als verzoekschriftprocedure ingevolge
artikel 284, eerste lid, Rv het gewone bewijsrecht van overeenkomstige
toepassing, tenzij de aard van de zaak zich daartegen verzet. De aan het
slot gegeven uitzondering betekent niet dat de rechter vaststellingen
omtrent de rechtsverhouding van partijen kan doen met voorbijgaan aan
bepaalde regels van bewijsrecht. Wel zal de rechter het inschakelen van
deskundigen of getuigen mogen weigeren indien de aard van de zaak,
mede gezien de aard van de deelgeschilprocedure die uitgaat van een
eenvoudige en snelle afhandeling, zich daartegen verzet. Partijen verliezen
daardoor uiteraard niet het recht op bewijslevering in de bodemprocedure.
Artikel 1019ij
Dit artikel biedt de rechter de bevoegdheid om, zowel op verzoek als
ambtshalve, tijdens of na afloop van de deelgeschilprocedure een comparitie van partijen te bevelen. De formulering van dit artikel is vrijwel gelijk
aan die van artikel 191 Rv. De in artikel 1019ij geboden mogelijkheid biedt
partijen en de rechter de gelegenheid om te bezien of een schikking kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

17

worden getroffen dan wel de verdere afhandeling van de zaak te
bespreken. Het doel van de deelgeschilprocedure is om partijen te ondersteunen in de buitengerechtelijke onderhandelingen, zodat zij zelf een
vaststellingsovereenkomst kunnen sluiten. In het kader daarvan kan
tijdens de comparitie aan de orde komen hoe partijen verder zullen
trachten een vaststellingsovereenkomst te bereiken dan wel hoe de
verdere wijze van behandeling van geschillen over de vordering plaats zal
vinden. Daarbij kan bijvoorbeeld de wenselijkheid van het aanspannen
van een bodemprocedure in eerste aanleg dan wel verwijzing naar mediation aan de orde komen. Afspraken dienaangaande worden ingevolge
artikel 191, tweede lid, tweede en derde zin, Rv, wanneer een partij dat
verlangt, met overeenkomstige toepassing van artikel 87, derde lid, Rv in
een proces-verbaal vastgelegd. De in artikel 191 Rv abusievelijk weggevallen verwijzing naar artikel 88, derde lid, derde zin Rv, wordt in artikel II
van dit voorstel hersteld.
Artikel 1019z
Gezien de ratio van de deelgeschilprocedure om de buitengerechtelijke
onderhandelingen te bevorderen, toetst de rechter ingevolge artikel 1019z
Rv of de verzochte beslissing voldoende kan bijdragen aan de totstandkoming van een vaststellingsovereenkomst. De investering in tijd, geld en
moeite moeten aldus worden afgewogen tegen het belang van de vordering en de bijdrage die een beslissing aan de totstandkoming van een
minnelijke regeling kan leveren. Om deze beoordeling te kunnen maken,
beschikt de rechter ingevolge artikel 1019x, derde en vierde lid, Rv over de
benodigde gegevens. Indien eerder een deelgeschilprocedure over de
vordering is gevoerd, kunnen de daarover beschikbare stukken bij de
beoordeling worden betrokken.
Indien de rechter oordeelt dat de verzochte beslissing onvoldoende kan
bijdragen aan de totstandkoming van een vaststellingsovereenkomst,
wijst hij het verzoek af. Partijen kunnen er in dat geval voor kiezen zelf
door te onderhandelen. Een andere optie is dat zij naar een alternatieve
vorm van conflictbemiddeling met hulp van een derde uitwijken. Partijen
kunnen uiteraard ook kiezen voor een bodemprocedure, waarin de gehele
vordering ter beoordeling aan de rechter wordt voorgelegd.
Artikel 1019aa
Deze bepaling geeft regels betreffende de begroting en vergoeding van de
kosten van de deelgeschilprocedure aan de zijde van de persoon die
schade door dood of letsel lijdt. De kosten van de aansprakelijke partij
blijven in beginsel voor diens eigen rekening. Dit verschil vloeit voort uit
het feit dat de procedure in feite onderdeel is van het buitengerechtelijk
schaderegelingstraject en de daarbij door de aansprakelijke partij
gemaakte kosten steeds voor diens rekening blijven.
Bij het begroten van de kosten van de partij die schade door dood of letsel
lijdt, neemt de rechter alle redelijke kosten als bedoeld in artikel 6:96 lid 2
BW in aanmerking. In beginsel worden deze kosten volledig in de begroting meegenomen, mits zij in redelijkheid zijn gemaakt. Daarbij geldt een
dubbele redelijkheidstoets: het dient redelijk te zijn dat deze kosten zijn
gemaakt en de hoogte van deze kosten dient eveneens redelijk te zijn.
Ingevolge het tweede lid gelden deze kosten aan de zijde van de benadeelde als kosten als bedoeld in artikel 6:96 lid 2 BW. Dit betekent dat de
benadeelde in beginsel aanspraak kan maken op (volledige) vergoeding
van deze kosten. Dat deze kosten volledig moeten worden vergoed, vindt
zijn rechtvaardiging in het feit dat de deelgeschilprocedure een voorziening beoogt te bieden in de buitengerechtelijke onderhandelingsfase.
Deze procedure is dan ook zozeer verbonden met een afwikkeling buiten
rechte dat, anders dan de proceskosten, ook de daarvoor gemaakte kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

18

in beginsel volledig voor vergoeding in aanmerking komen. Duidelijkheidshalve moet er wel op worden gewezen dat de begroting als zodanig
nog geen veroordeling inhoudt van de wederpartij van de benadeelde.
Zonder zodanige veroordeling levert de beschikking voor deze kosten
derhalve geen executoriale titel op. Een veroordeling kan worden verzocht
als onderdeel van het verzoek tot het geven van een beslissing op het
deelgeschil. Het spreekt vanzelf dat de rechter de wederpartij niet tot
betaling van de begrote kosten zal veroordelen als diens aansprakelijkheid
voor de door de benadeelde geleden schade onvoldoende vaststaat.
Indien partijen er niet in slagen een minnelijke regeling tot stand te
brengen en het alsnog tot een bodemprocedure komt, kunnen de kosten
ingevolge artikel 241 Rv van kleur verschieten en onder de algemene
proceskostenregeling van de artikelen 237 tot en met 240 Rv komen te
vallen. Dit kan ertoe leiden dat de kosten van de deelgeschilprocedure
toch niet volledig worden vergoed, omdat een deel van deze kosten
betrekking hebben op verrichtingen waarvoor de artikelen 237 tot en met
240 Rv forfaitaire vergoedingen plegen in te sluiten. Ditzelfde kan zich
bijvoorbeeld voordoen bij een voorlopig getuigenverhoor, waarvan de
kosten als buitengerechtelijke kosten volledig voor vergoeding in aanmerking komen als de zaak buiten rechte wordt afgedaan, terwijl deze als het
tot een procedure komt in de proceskosten worden meegenomen.
Artikel 289 Rv betreffende de proceskostenveroordeling is niet van toepassing. Dit houdt verband met het uitgangspunt dat de deelgeschilprocedure ten nauwste verbonden is met de buitengerechtelijke
onderhandelingsfase. Ook daar bestaat voor de benadeelde niet het risico
dat hij door zijn wederpartij gemaakte kosten moet vergoeden. Op de
wijze waarop de benadeelde zijn eigen kosten geheel of ten dele vergoed
kan krijgen, is hiervoor reeds ingegaan.
Artikel 1019bb
In de deelgeschilprocedure staat tegen de beslissing op het verzoek geen
voorziening open. Het openstaan van een rechtsmiddel verdraagt zich
bezwaarlijk met de ratio van de deelgeschilprocedure. Deze procedure
biedt een extra mogelijkheid om de rechter te raadplegen, die verder geen
afbreuk doet aan de mogelijkheid om een bodemprocedure aan te
spannen. Met de verwijzing naar artikel 1019cc wordt gedoeld op de
omstandigheid dat de deelgeschilbeschikking in de bodemprocedure een
zekere bindende kracht heeft, in verband waarmee tegen de inhoud
daarvan in de bodemprocedure in hoger beroep kan worden opgekomen.
Aan de rechtspraak kan worden overgelaten in hoeverre de uitsluiting van
rechtsmiddelen kan worden doorbroken op grond van de daarvoor in de
jurisprudentie ontwikkelde gronden, waarvan sprake is indien de rechter
de procedure ten onrechte heeft toegepast of ten onrechte buiten toepassing heeft gelaten, dan wel hij bij de behandeling van de zaak essentiële
vormen heeft verzuimd.
Artikel 1019cc
De deelgeschilprocedure stelt partijen in staat om de rechter te verzoeken
in zijn beschikking op één of meer punten een vaststelling te doen die van
belang is voor het schaderegelingsproces en die als bouwsteen kan
dienen voor de vaststellingsovereenkomst waarin de onderhandelingen
tussen partijen kunnen uitmonden. De rechterlijke oordelen waarop hier
gedoeld wordt, betreffen de juridische verhouding waarover partijen in
onderhandeling zijn en die in het eerste lid wordt aangeduid als hun
«materiële rechtsverhouding». Deze rechtsverhouding wordt bepaald
door het feit dat de benadeelde de andere partij aansprakelijk houdt voor
door hem geleden letsel- of overlijdensschade. De rechterlijke vaststellingen kunnen betrekking hebben op zuiver juridische vragen, maar zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

19

veelal ook oordelen zijn waarin juridisch relevante feiten waarover tussen
partijen geschil bestaat, worden vastgesteld.
De aard van de deelgeschilprocedure brengt mee dat de rechter oordelen
als in de voorgaande alinea bedoeld, zoveel mogelijk uitdrukkelijk en
zonder voorbehoud formuleert. Daarmee biedt hij partijen de duidelijkheid
die zij voor hun verdere onderhandelingen kunnen benutten. Voor voorlopige beoordelingen zoals die in kort geding gebruikelijk zijn, bestaat in de
deelgeschilprocedure minder ruimte. De procedure is immers niet opgezet
als een procedure voor het verkrijgen van voorlopige voorzieningen, maar
vormt als het ware een naar voren gehaald onderdeel van de bodemprocedure.
Aan «uitdrukkelijk en zonder voorbehoud» gedane rechterlijke vaststellingen omtrent de materiële rechtsverhouding van partijen komt tussen
hen geen gezag van gewijsde toe in de bodemprocedure. De bindende
kracht van de deelgeschilbeschikking beperkt zich tot hetgeen in het
eerste lid is aangeduid: de bindende kracht van een tussenvonnis. Aangeknoopt wordt daarmee bij de zogenoemde leer van de bindende eindbeslissing. De rechter in eerste aanleg kan daarvan in beginsel niet terugkomen, doch dat is anders als er inmiddels nadere gegevens voorhanden
zijn waaruit blijkt dat de beslissing niet juist is geweest. Wordt in de
bodemprocedure hoger beroep ingesteld, dan kunnen deze beslissingen
uiteraard wèl in volle omvang ter discussie worden gesteld.
Behalve vaststellingen over de materiële rechtsverhouding tussen
partijen, kan het verzoek ook gericht zijn op het verkrijgen van een rechterlijk oordeel over de wijze waarop partijen zich bij het regelen van de
schade dienen te gedragen. Het gaat dan dus niet om vragen van aansprakelijkheid of schadeomvang, maar om aspecten van het schaderegelingsproces. Deze meer «procedurele» aspecten kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op de wijze van informatieverstrekking (zoals de vraag of de
benadeelde een patiëntenkaart van zijn huisarts moet overleggen), op de
medewerking aan verdere medische of arbeidsdeskundige onderzoeken,
de formulering van de vraagstelling aan een deskundige, maar ook op de
vraag of de aangesproken partij een vergoeding voor bepaalde kosten al
dan niet mag uitstellen (de verschuldigdheid als zodanig betreft uiteraard
de materiële rechtsverhouding). Ook kan het gaan om beslissingen ter
verdere instructie van de onderhandelingen in verband met het deelgeschil. In de meeste gevallen zullen deze beslissingen in de bodemprocedure niet meer aan de orde komen. In de bodemprocedure zal
steeds worden geprocedeerd aan de hand van een in de dagvaarding
geformuleerde vordering. Deze vordering zal steeds gericht zijn op het
verkrijgen van een rechterlijke beslissing over de materiële rechtsverhouding tussen partijen. Bij zijn beslissing over die materiële rechtsverhouding is de bodemrechter op grond van het eerste lid van artikel 1019cc Rv
in beginsel gebonden aan alles wat reeds in de deelgeschilprocedure is
beslist. Ingevolge het advies van de Raad van State is ervoor gekozen in
artikel 1019cc Rv geen bepaling op te nemen betreffende de gevolgen van
in een deelgeschilprocedure genomen «procedurele» beslissingen in een
bodemprocedure. Voor zover de meer «procedurele» beslissingen wel in
de bodemprocedure aan de orde komen, bijvoorbeeld omdat een partij
aanvoert dat de andere partij zich ten onrechte niet heeft gedragen in
overeenstemming met de beslissing van de deelgeschilrechter, heeft de
bodemrechter voldoende middelen om daarmee – indien nodig – bij de
beoordeling van de vordering ten principale rekening te houden (goede
procesorde, rechtsverwerking, redelijkheid en billijkheid). Het is derhalve
niet nodig om hierover in de wet een bepaling op te nemen.
Overigens zijn grensgevallen denkbaar tussen materiële en processuele
aspecten. Gedacht kan worden aan de vraag welke inspanningen van de
benadeelde gevergd mogen worden op het punt van re-integratie in het
arbeidsproces. Een oordeel daarover kan van belang zijn voor de materiële rechtsverhouding, in het kader van de vraag naar de toerekenbaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

20

heid van bepaalde schade, die de benadeelde bij meer eigen inspanningen had kunnen vermijden. Maar het oordeel kan ook van belang zijn
voor het schaderegelingsproces, als partijen verdeeld zijn over de vraag of
verdere bevoorschotting afhankelijk mag worden gesteld van de medewerking van de benadeelde. Zoals hiervoor aangegeven, zal een dergelijke
beslissing in de bodemprocedure veelal nog slechts aan de orde komen
voor zover zij van belang is voor de materiële rechtsverhouding.
De beslissing van de rechter behoeft niet slechts een oordeel in te
houden, doch kan – in het verlengde daarvan – ook een veroordeling
inhouden tot het verrichten van een bepaalde prestatie, zoals het doen
van een uitkering of het verstrekken van bepaalde gegevens. Met een
veroordeling zet de rechter zijn oordeel over hoe partijen zich over en
weer hebben te gedragen, kracht bij. Hoewel een veroordeling als zodanig
geen bouwsteen oplevert voor een latere vaststellingsovereenkomst
tussen partijen, zal de rechter een veroordeling slechts uitspreken als hij
meent dat deze kan bijdragen aan de totstandkoming van een
vaststellingsovereenkomst (artikel 1019z Rv). Daarvan zal bijvoorbeeld ook
sprake kunnen zijn indien geschil bestaat over tussentijdse vergoeding
van advocaatkosten en dit geschil de onderhandelingen over andere
kwesties bemoeilijkt. Er bestaat geen reden om aan een veroordeling als
zodanig – in tegenstelling tot de daaraan door de deelgeschilrechter ten
grondslag gelegde juridische vaststellingen over de materiële rechtsverhouding – in de bodemprocedure enige bindende kracht toe te kennen.
Het best kan de betekenis van een zodanige veroordeling voor de bodemprocedure worden vergeleken met die van een voorlopige voorziening in
kort geding. Stel dat de rechter in een deelgeschilprocedure heeft vastgesteld dat de benadeelde recht heeft op vergoeding van een bepaalde
schadepost en de wederpartij tot vergoeding daarvan heeft veroordeeld.
Als in de bodemprocedure komt vast te staan dat de benadeelde geen
recht heeft op deze vergoeding, dan kan het ten onrechte ontvangen
bedrag derhalve worden teruggevorderd. Overigens zal dit zich niet zo
snel voordoen, gelet op de hiervoor uiteengezette bindende kracht van
hetgeen de deelgeschilrechter heeft vastgesteld. De reden dat aan de
veroordeling niet als zodanig bindende kracht in de bodemprocedure
wordt toegekend, is gelegen in het feit dat zij dan op één lijn gesteld zou
moeten worden met wat wel wordt aangeduid als een «deelvonnis», een
definitieve beslissing in een tussenvonnis omtrent een deel van het gevorderde. Omdat van deelvonnissen steeds direct hoger beroep kan worden
ingesteld en dus niet pas tegelijk met dat van een na het verstrijken van
de appeltermijn gewezen eindvonnis, zou het in die benadering voor de
hand liggen van veroordelingen steeds direct hoger beroep toe te laten.
Het verdient evenwel de voorkeur dat in de deelgeschilprocedure zelf
geen hoger beroep openstaat en ook in de bodemprocedure als uitgangspunt pas hoger beroep kan worden ingesteld gelijk met dat tegen het
eindvonnis. Voor gevallen dat het wenselijk is dat wél hoger beroep kan
worden ingesteld voordat het eindvonnis is gewezen, kan toepassing
worden gegeven aan artikel 1019cc, lid 3, onder a.
Ten overvloede zij erop gewezen dat als een partij in de bodemprocedure
niet verschijnt, aan verstekverlening niet in de weg staat dat dezelfde
partij wel is verschenen in een eerdere deelgeschilprocedure.
Na de voorgaande inleidende beschouwingen kan ter toelichting op de
onderscheiden leden van artikel 1019cc worden volstaan met de volgende
opmerkingen. In het eerste lid wordt de deelgeschilbeschikking voor de
bindende kracht van daarin opgenomen beslissingen over geschilpunten
betreffende de materiële rechtsverhouding van partijen gelijkgesteld met
een tussenvonnis. Om een effectieve invloed te hebben op de onderhandelingen dient aan deze uitspraken een zekere, maar niet te grote,
bindende kracht te worden toegekend in de bodemprocedure. Door aan
deze categorie beslissingen dezelfde bindende kracht te verbinden als die
van een bindende eindbeslissing in een tussenvonnis in de bodem-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

21

procedure, wordt de rechtsverhouding tussen partijen duurzaam vastgesteld. Er wordt immers uitdrukkelijk en zonder voorbehoud stelling
genomen ten aanzien van een deelgeschil waardoor partijen daadwerkelijk in staat worden gesteld om hun schaderegelingstraject zelf verder
buitengerechtelijk op te lossen.
De in artikel 1019cc, eerste lid, bedoelde beslissingen zullen veelal verklaringen voor recht behelzen over juridische deelvragen die beantwoording
behoeven alvorens definitief een beslissing kan worden genomen over de
hoofdvordering of een deel daarvan. Hierbij kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan een beslissing over de rekenmethode ter vaststelling tot
welke leeftijd iemand gewerkt zou hebben, aan een beslissing over de
causaliteit, aan een beslissing over de rekenrente dan wel over de
ingangsdatum daarvan of aan een beslissing over het eigen schuld
percentage.
In het tweede lid wordt de betekenis van in deelgeschilbeschikkingen
opgenomen veroordelingen verduidelijkt: zij hebben geen verdergaande
betekenis dan wanneer zij in een kort-gedingvonnis zouden zijn opgenomen. Hier kan gedacht worden aan veroordelingen, verbonden aan
beslissingen over een deel van de hoofdvordering. Te denken valt aan een
veroordeling tot betaling van een bepaald bedrag aan advocaatkosten dan
wel aan een toewijzing van de vergoeding van kosten van een bepaald
aantal uren huishoudelijke hulp. Maar ook van andere beslissingen is
denkbaar dat daaraan een veroordeling wordt verbonden, bijvoorbeeld de
beslissing dat een bepaalde rapportage over de medische toestand van de
benadeelde aan de andere partij ter beschikking moet worden gesteld. Het
tweede lid laat uiteraard onverlet dat aan een veroordeling ten grondslag
gelegde juridische vaststellingen op grond van het eerste lid wél bindend
zijn.
Het derde lid houdt een regeling in voor het instellen van hoger beroep
tegen rechterlijke vaststellingen in de deelgeschilbeschikking. In overeenstemming met artikel 337, tweede lid, Rv kan het hoger beroep in elk
geval tegelijk met het hoger beroep van het eindvonnis worden ingesteld
(onderdeel b). Anders dan in het voorontwerp is uitdrukkelijk bepaald dat
het hoger beroep kan worden ingesteld tegen de deelgeschilbeschikking,
doch slechts tegen daarin opgenomen bindende eindbeslissingen over de
materiële rechtsverhouding van partijen. Hierdoor kan de appellant rechtstreeks grieven tegen de deelgeschilbeschikking formuleren en kan de
bodemrechter in hoger beroep de deelgeschilbeschikking vernietigen,
voor zover de grieven doel treffen. Beslissingen anders dan bedoeld in het
eerste lid en veroordelingen, geregeld in het tweede lid, blijven buiten het
hoger beroep en komen in de bodemprocedure derhalve niet voor vernietiging in aanmerking.
Door de mogelijkheid te openen van hoger beroep in de bodemprocedure
tegen de deelgeschilbeschikking, is het voorts mogelijk om dat hoger
beroep ook te doen plaatsvinden vóórdat een eindvonnis is gewezen
(onderdeel a). Aan die mogelijkheid kan behoefte bestaan als de beschikking een cruciale kwestie betreft die in feite bepalend is voor de afloop
van de zaak. Net als wanneer een dergelijke kwestie in de bodemprocedure in een tussenvonnis zou zijn behandeld, kan het doelmatig zijn
wanneer partijen deze kwestie bij het gerechtshof (en eventueel bij de
Hoge Raad) kunnen uitprocederen, zonder dat zij gedwongen zijn om
eerst de gehele bodemprocedure in eerste aanleg af te ronden (met alle
kosten en vertraging door bijvoorbeeld nadere bewijslevering door getuigenverhoren of deskundigenberichten). Op grond van onderdeel b zal
voor het instellen van hoger beroep voorafgaand aan het eindvonnis van
de rechtbank in de bodemprocedure een termijn lopen van drie maanden,
te rekenen vanaf de eerstdienende dag in de bodemprocedure (en bij een
na die eerstdienende dag gegeven beschikking: drie maanden vanaf de
dag dat de beschikking is uitgesproken). Voorwaarde voor het mogen
instellen van een dergelijk «tussentijds» hoger beroep is dat de bodem-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

22

rechter daarvoor desverzocht verlof verleent (vgl. artikel 337, tweede lid,
Rv). Voor de formulering van de regeling voor het verlof is aansluiting
gezocht bij de jurisprudentie over artikel 337 Rv (HR 23 januari 2004, NJ
2005, 510). Het hoger beroep kan reeds worden ingesteld voordat de
rechtbank het verlof heeft verleend, doch zal niet-ontvankelijk zijn als het
verlof vervolgens niet alsnog wordt verleend.
Artikel II
In artikel 191 Rv ontbreekt ten onrechte een verwijzing naar artikel 88,
derde lid, derde zin Rv. Indien een partij weigert het proces-verbaal van
een comparitie te tekenen of verklaart dit niet te kunnen, dient daarvan
melding te worden gemaakt in het proces-verbaal, ook bij comparities op
de voet van artikel 191 Rv. De bepaling wordt dienovereenkomstig aangevuld.
Artikel III
Het op 1 januari 2006 in werking getreden nieuwe verzekeringsrecht kent
in artikel 7:942 BW een specifieke regeling voor de verjaring van een
rechtsvordering tegen de verzekeraar tot het doen van een uitkering. Bij
nadere beschouwing houdt deze bepaling niet altijd in voldoende mate
rekening met de bijzondere karakteristieken van een aansprakelijkheidsverzekering. Eén van die karakteristieken is dat de beantwoording van de
vraag of en tot welk bedrag ingevolge een verzekering tegen aansprakelijkheid een uitkering verschuldigd is, vaak meer tijd vergt dan bij andere
verzekeringen. Deze vragen hebben bovendien mede betrekking op een
derde die geen partij is bij de verzekering maar met wie in de praktijk vaak
wel de onderhandelingen plaatsvinden.
Ingevolge artikel 7:942 lid 1 BW verjaart een rechtsvordering tegen de
verzekeraar door verloop van drie jaren na aanvang van de dag, volgende
op die waarop de verzekerde met de opeisbaarheid van de uitkering
bekend is geworden. Krachtens lid 2 wordt de verjaringstermijn gestuit
door een schriftelijke mededeling waarbij aanspraak op uitkering wordt
gemaakt. Een nieuwe verjaringstermijn begint ingevolge de tweede zin
van dit lid eerst te lopen met de aanvang van de dag, volgende op die
waarop de verzekeraar hetzij de aanspraak erkent, hetzij bij aangetekende
brief de aanspraak afwijst. Bij erkenning bedraagt de nieuwe verjaringstermijn ingevolge artikel 3:319 lid 2 BW weer drie jaren; bij afwijzing ingevolge artikel 7:942 lid 3 BW zes maanden. Deze korte verjaringstermijn van
zes maanden kan door bijvoorbeeld een schriftelijke aanmaning in de zin
van artikel 3:317 BW weer worden gestuit.
Vooral deze korte termijn van zes maanden past niet goed bij aansprakelijkheidsverzekeringen. Niet zelden zal een verzekeraar immers in eerste
instantie de aanspraak afwijzen, waarna toch verder onderhandeld wordt
en dit vervolgens mogelijk veel tijd in beslag neemt. De termijn van zes
maanden is daarom voor aansprakelijkheidsverzekeringen te kort en kan
de afwikkeling van de schade onnodig onder druk zetten. Daar komt nog
bij dat de verzekerde krachtens de polis de regeling van de schade vrijwel
altijd aan de verzekeraar dient over te laten. Dit betekent dat in de praktijk
deze onderhandelingen vaak plaatsvinden tussen de verzekeraar en de
benadeelde, waarmee de verzekerde op afstand wordt geplaatst. Dit kan
er allicht toe leiden dat een verzekerde zich er op enig moment onvoldoende van bewust is dat hij de verjaring moet stuiten om zijn rechten
veilig te stellen. Men denke bijvoorbeeld aan de volgende situatie. Nadat
de verzekerde overeenkomstig lid 2 de verjaring heeft gestuit, wijst de
verzekeraar in eerste instantie de aanspraak af en laat dit ook overeenkomstig lid 2 aan de verzekerde weten. Desalniettemin wordt er tussen de
verzekeraar en de benadeelde verder onderhandeld. De nieuwe verjaringstermijn bedraagt ingevolge lid 3 zes maanden. De verzekerde is dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

23

genoodzaakt, teneinde zijn rechten veilig te stellen, om gedurende de
verdere onderhandelingen tussen de verzekeraar en de benadeelde iedere
zes maanden opnieuw te stuiten. Is de verzekerde zich daar onvoldoende
van bewust, dan dupeert hij niet alleen zichzelf, maar ook de benadeelde.
Maar ook indien de verzekeraar de aanspraak niet afwijst maar actief met
de benadeelde in overleg treedt, zal de verzekerde zich er veelal onvoldoende van bewust zijn dat hij na drie jaren de verjaring moet stuiten
door een schriftelijke mededeling, waarbij hij op uitkering aanspraak
maakt.
Vergelijkbare complicaties kunnen zich voordoen indien een benadeelde
krachtens de hem toekomende directe actie (artikel 7:954 BW) verlangt dat
de uitkering rechtstreeks aan hem wordt voldaan. In dat geval komt in de
constructie van artikel 7:954 BW de rechtsvordering van de verzekerde
jegens diens verzekeraar niet langer toe aan de verzekerde, maar aan de
benadeelde. Dit laat overigens onverlet dat naast de benadeelde ook de
verzekerde bevoegd is om de verjaring te stuiten. Deze houdt daarbij
immers, zoals hieronder zal blijken, een zelfstandig belang. Bij toepassing
van artikel 7:954 BW is denkbaar dat de benadeelde met de verzekeraar in
overleg treedt, de schaderegeling vervolgens een lange periode in beslag
neemt, en de verzekeraar zich na drie jaar op het standpunt stelt dat de
rechtsvordering is verjaard. Dit kunnen de benadeelde en de verzekerde
voorkomen door via een schriftelijke mededeling aanspraak op uitkering
te maken. De verzekerde die niet aan de onderhandelingen deelneemt, zal
echter aan de noodzaak daarvan niet spoedig denken. Maar ook aan een
benadeelde die in constructief overleg is met de verzekeraar, zal de noodzaak daarvan eenvoudig kunnen ontgaan. Indien hij dat dan ook nalaat
dupeert hij niet alleen zichzelf, maar nog meer de verzekerde, die immers
mogelijk wel aansprakelijk is, maar zijn dekking verliest. Maar ook indien
de benadeelde of de verzekerde wél tijdig hebben gestuit en de verzekeraar, ondanks de mededeling dat hij de aanspraak afwijst, verder met de
benadeelde in onderhandeling treedt, zijn zij genoodzaakt om gedurende
de verdere onderhandelingen iedere zes maanden opnieuw te stuiten.
Niet alleen zet dit deze verdere onderhandelingen onnodig onder druk,
maar mochten zij dit onverhoopt op enig moment nalaten, dan dupeert dit
niet alleen de benadeelde, maar vooral ook de verzekerde. Daarbij zij
bedacht dat de benadeelde er in dit geval bij langdurige onderhandelingen niet alleen voor moet waken dat deze rechtsvordering niet verjaart,
maar datzelfde moet doen voor zijn rechtsvordering jegens de aansprakelijke verzekerde (artikel 3:310 BW).
Uit het voorgaande blijkt dat artikel 7:942 BW onvoldoende rekening
houdt met het feit dat de afwikkeling van schadeclaims vaak veel tijd in
beslag neemt en daaraan niet zelden langdurige onderhandelingen voorafgaan, die bovendien doorgaans niet tussen de verzekeraar en de verzekerde plaatsvinden. Het aan artikel 7:942 BW toe te voegen vierde lid
beoogt hiermee wél rekening te houden, door aan iedere onderhandeling
tussen de verzekeraar en de tot uitkering gerechtigde of de benadeelde
stuitende werking toe te kennen. Dat is ook in overeenstemming met de
realiteit dat, zolang er nog onderhandelingen worden gevoerd, de verzekeraar er rekening mee zal houden dat zijn wederpartij zijn recht op nakoming voorbehoudt. Zie ook het bijzondere verjaringregime van de Wet
aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen (WAM), waarbij de verjaring
ingevolge artikel 10 lid 5 WAM wordt gestuit door iedere onderhandeling
tussen de verzekeraar en de benadeelde. De tweede zin van het toe te
voegen vierde lid bepaalt dat een nieuwe verjaringstermijn begint te
lopen met de aanvang van de dag, volgende op die waarop de verzekeraar hetzij de aanspraak erkent, hetzij bij aangetekende brief ondubbelzinnig aan de andere partij kennis geeft dat hij de onderhandelingen
afbreekt. Zie ook weer artikel 10 lid 5 WAM. Indien de verzekeraar in
onderhandeling is met de benadeelde dient hij eveneens bij aangetekende
brief aan de verzekerde te laten weten dat hij de onderhandelingen heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

24

afgebroken. De verzekerde heeft er immers groot belang bij te weten dat
er een nieuwe verjaringstermijn begint te lopen, bijvoorbeeld indien hij de
verjaring op enig moment weer zou willen stuiten. Indien een verzekeraar
er aldus kennis van geeft dat hij de onderhandelingen afbreekt, resteert
niet de korte verjaringstermijn van artikel 7:942 lid 3 BW van zes
maanden, maar bedraagt de nieuwe termijn weer drie jaren (vgl. ook
artikel 3:319 lid 2 BW). De termijn van zes maanden mist hier overigens
ook toepassing indien de verzekeraar gedurende de onderhandelingen op
enig moment de aanspraak afwijst. Bij onderhandelingen vangt immers in
afwijking van artikel 7:942 lid 2 BW geen nieuwe verjaringstermijn aan
indien de verzekeraar de aanspraak afwijst, maar indien de onderhandelingen op de voorgeschreven wijze worden afgebroken. Opgemerkt zij nog
dat het begrip «onderhandeling» in ruime zin moet worden opgevat, zodat
daaronder elke briefwisseling en elke mondelinge bespreking over de
mogelijke uitkering moet worden begrepen. Voor verdere uitleg van dit
begrip kan aansluiting worden gezocht bij de interpretatie in de rechtspraak van dit begrip in artikel 10 lid 5 WAM, in het bijzonder bij de jurisprudentie van het Benelux-Gerechtshof.
Dat aldus bij aansprakelijkheidsverzekeringen aan onderhandelingen
stuitende werking wordt toegekend, laat onverlet dat de verjaring daarnaast ook op andere wijze kan worden gestuit, zoals door een schriftelijke
aanmaning (artikel 3:317 BW). Dit is bijvoorbeeld van belang indien de
verzekeraar weigert in onderhandeling te treden. De benadeelde heeft dan
toch de mogelijkheid om de verjaring te stuiten. Daarbij zij wel opgemerkt
dat door de woorden «in afwijking van lid 2, eerste zin» de wijze van stuiting zoals dat in dit lid is omschreven, bij aansprakelijkheidsverzekeringen
toepassing mist. Zoals hierboven is opgemerkt past vooral de bij afwijzing
ingevolge lid 2, tweede zin, geldende korte termijn van zes maanden (lid
3) niet goed bij aansprakelijkheidsverzekeringen. Om die reden wordt ook
afgeweken van lid 2, tweede zin, en lid 3. Voorts wordt daarmee voorkomen dat een verzekeraar die de onderhandelingen wil afbreken om een
nieuwe verjaringstermijn te laten aanvangen dit niet alleen bij aangetekende brief aan zijn wederpartij moet laten weten, maar in veel gevallen
eveneens genoodzaakt zou zijn bij aangetekende brief te laten weten de
aanspraak af te wijzen. Dit heeft ten slotte voor de praktijk als voordeel dat
voor WAM-verzekeringen en voor andere aansprakelijkheidsverzekeringen
een gelijk stuitingsregime geldt.
Artikel 7:942 lid 1, tweede zin, BW bevat nog een bijzondere aanvullende
regeling voor verzekeringen tegen aansprakelijkheid. Het bepaalt –
kortweg gezegd – dat de rechtsvordering tegen de verzekeraar nimmer
verjaart voordat zes maanden zijn verstreken nadat de vordering waartegen dekking wordt verleend, door de benadeelde is ingesteld. De zin
houdt volgens de toelichting «rekening met het feit dat de tegen aansprakelijkheid verzekerde voor het instellen van zijn vordering afhankelijk is
van de derde die hem aansprakelijk kan stellen». Zie Kamerstukken II
1985/86, 19 529, nr. 3, blz. 20. Deze zin is bij nader inzien overbodig en kan
daarom vervallen. De termijn van drie jaren neemt immers ingevolge de
eerste zin van dit lid een aanvang op de dag volgende op die waarop de
verzekerde met de opeisbaarheid van zijn uitkering bekend is geworden.
Zolang een benadeelde de verzekerde echter nog niet aansprakelijk heeft
gesteld, heeft deze laatste nog slechts een voorwaardelijke, niet-opeisbare
vordering op zijn verzekeraar. Zie o.m. Asser-Clausing-Wansink (tweede
druk, 2007), no. 245. Pas als de verzekerde aansprakelijk is gesteld heeft
hij een opeisbare vordering op zijn verzekeraar en op dat moment neemt
de termijn van drie jaren een aanvang. De aan de verzekerde geboden
«extra bescherming» van zes maanden, die eveneens een aanvang neemt
als de benadeelde de verzekerde aansprakelijk heeft gesteld, valt derhalve
steeds binnen deze termijn van drie jaren en is dan ook overbodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

25

Artikel IV
Het voor verzekeringen tegen aansprakelijkheid voorgestelde nieuwe
stuitingsregime roept enkele vragen van overgangsrecht op. In de eerste
plaats op welke wijze er kan worden gestuit indien een verjaringstermijn
vóór de inwerkingtreding is aangevangen en nadien verstrijkt. In de
tweede plaats indien een verzekeraar, nadat de termijn van drie jaren vóór
de inwerkingtreding overeenkomstig artikel 7:942 lid 2 BW is gestuit, bij
een na de inwerkingtreding voorgenomen afwijzing van de aanspraak kan
bewerkstelligen dat er een nieuwe verjaringstermijn gaat lopen. De artikelen 72, 73 en 73a Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek (Ow) bieden
in deze geen oplossing. Deze bepalingen hebben wel betrekking op de
aanvang, duur en aard van verjaringstermijnen, doch niet op stuiting en
haar gevolgen. Daarop ziet wel artikel 120 Ow, doch deze heeft alleen
betrekking op de stuitingsbepalingen van Boek 3 BW. Daarom is aan
artikel 221 Ow en nieuw lid toegevoegd dat de overgang van het oude
naar het nieuwe stuitingsregime regelt.
De eerste zin van het voorgestelde lid 10 brengt tot uitdrukking dat onderhandelingen die vóór de inwerkingtreding hebben plaatsgevonden, geen
stuitende werking hebben. Het is niet wenselijk dat indien de termijn van
drie jaren van artikel 7:942 lid 1 BW, of die van zes maanden van artikel
7:942 lid 3 BW, na de inwerkingtreding verstrijkt, onderhandelingen die
hebben plaatsgevonden vóór inwerkingtreding, stuitende werking
hebben. Zodra evenwel na de inwerkingtreding een daad van onderhandeling heeft plaatsgevonden, behoort het wel dat gevolg te hebben. In dat
geval zijn dan ook niet langer de leden 2 en 3 van toepassing, maar het
voorgestelde lid 4. Dit heeft ook gevolgen voor de wijze waarop bewerkstelligd kan worden dat een nieuwe verjaringstermijn begint te lopen,
alsmede voor de duur van deze nieuwe termijn. Opgemerkt zij nog dat
ook hier de woorden «een daad van onderhandelingen» ruim moeten
worden opgevat, zodat daaronder elke briefwisseling en elke mondelinge
bespreking over de mogelijke uitkering moet worden begrepen.
Indien een verzekeraar, nadat de termijn van drie jaren vóór de inwerkingtreding overeenkomstig artikel 7:942 lid 2 BW is gestuit, bij een na de
inwerkingtreding voorgenomen afwijzing van de aanspraak wil bewerkstelligen dat er een nieuwe verjaringstermijn gaat lopen, is het afhankelijk
van de situatie overeenkomstig welk lid hij dat kan bereiken. Het voorgestelde lid 10 heeft tot gevolg dat in het geval er ook na de inwerkingtreding onderhandelingen hebben plaatsgevonden, de verzekeraar dit overeenkomstig het voorgestelde lid 4 kan bereiken. Indien er daarentegen na
de inwerkingtreding geen onderhandelingen hebben plaatsvinden, vloeit
uit lid 10 voort dat artikel 7:942 lid 4 BW toepassing mist en de verzekeraar
derhalve overeenkomstig artikel 7:942 lid 2 BW kan bewerkstelligen dat er
een nieuwe termijn gaat lopen. Dit laatste is wenselijk, zeker in de situatie
dat de verzekeraar, zonder in onderhandeling te zijn getreden, de
aanspraak wil afwijzen.
Artikel V
Deze evaluatiebepaling is opgenomen om de effecten van de deelgeschilprocedure in kaart te brengen. Gebaseerd op de reeds opgedane ervaringen met evaluaties en rekening houdend met een inwerkperiode, lijkt
een evaluatieperiode van ten minste vijf jaar nodig om voldoende gegevens te kunnen verzamelen op grond waarvan betrouwbare conclusies
kunnen worden getrokken. In de evaluatie zal worden nagegaan of de
deelgeschilprocedure daadwerkelijk heeft geleid tot een eenvoudigere en
snellere afhandeling van letsel- en overlijdensschade, alsmede of de
daarna eventueel nog gevoerde bodemprocedures in eerste aanleg sneller
zijn verlopen. Tevens zullen, indien mogelijk, de effecten voor de rechtsontwikkeling in kaart worden gebracht. Op verzoek van de Raad voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

26

rechtspraak zal bij de evaluatie bijzondere aandacht worden besteed aan
de wijze waarop gebruik wordt gemaakt van de deelgeschilprocedure. De
effecten voor de werkbelasting van de rechterlijke macht zullen nadrukkelijk ook in de evaluatie worden meegenomen, vooral omdat deze op dit
moment moeilijk betrouwbaar zijn in te schatten. Het gebruik van de deelgeschilprocedure zal immers in belangrijke mate worden bepaald door
een nog te ontwikkelen praktijk.
Artikel VI
Gelet op de reeds gebleken grote belangstelling vanuit de rechtspraktijk
voor de voorgestelde deelgeschilprocedure bestaat de verwachting dat
behoefte zal bestaan aan een mogelijkheid om door middel van een citeertitel naar de wet te verwijzen.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 518, nr. 3

27