Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2308

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 maart 2017
Op 8 november 2016 heeft de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken
(ACVZ) op mijn verzoek het advies1 uitgebracht «Profileren en selecteren.
Advies over het gebruik van profilering in de uitvoering van het vreemdelingenbeleid.»
In deze brief treft u een korte weergave van dit advies en mijn beoordeling
ervan.
Inhoud advies
De ACVZ concludeert dat profilering in de uitvoering van het vreemdelingenbeleid zich nog in een verkennende en testende fase bevindt. De
ontwikkelde profielen zijn nog voor het overgrote deel gebaseerd op
ervaringsgegevens en bij sommige profielen worden alleen nog data van
de eigen en andere overheidsorganisaties gebruikt. Het gebruik van
databestanden van private partijen zoals social media komt nog niet veel
voor. De meeste organisaties in de vreemdelingenketen wisselen ten
behoeve van profilering gegevens uit en koppelen bestanden aan elkaar.
De ACVZ constateert dat alle onderzochte organisaties voldoen aan de eis
dat zij persoonsgegevens verwerken op basis van een wet of besluit en ter
uitvoering van een publiekrechtelijke taak. Er is bij hen een sterk
bewustzijn van het belang van een zorgvuldige procedure en zij respecteren het verbod op uitsluitend geautomatiseerde besluitvorming. Voor
het uitwisselen en koppelen van gegevensbestanden met persoonsgegevens en het gebruik van profielen maken de organisaties in de
vreemdelingenketen gebruik van convenanten en aanvullende regelingen
waarin wordt verwezen naar wet- en regelgeving. Een expliciete wettelijke
basis ontbreekt meestal.

1

kst-19637-2308
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2308

1

Voorts blijkt uit het onderzoek dat organisaties in de vreemdelingenketen
die gebruikmaken van profilering de daarbij behorende manier van
werken nog niet of nog niet volledig hebben doorgevoerd. De indicatoren
voor profilering zijn soms nog niet nauwkeurig gedefinieerd en in
sommige gevallen verdient de samenwerking tussen de analyseafdeling
en werkvloer verdere verbetering.
Het zorgvuldige gebruik van bijzondere persoonsgegevens verdient
volgens de ACVZ extra aandacht. Monitoring en evaluatie gebeurt soms
maar is nog geen standaardpraktijk waardoor het resultaat van het werken
met profielen niet altijd duidelijk is. Uit het onderzoek komt ook naar
voren dat de effectiviteit van profilering in de vreemdelingenketen
verbeterd kan worden door meer te investeren in kennis en door een meer
coherente prioriteitstelling van de betrokken ketenpartners.
De ACVZ pleit daarom voor een verdere uitwerking en consistente
toepassing van de waarborgen op het gebied van rechtmatigheid,
noodzakelijkheid, zorgvuldigheid, transparantie, doelbinding en het
verbod op discriminatie. Daarbij acht zij het niet verantwoord om gebruik
te maken van profielen als het daarbij behorende instrumentarium niet of
onvoldoende wordt ingezet. Eveneens pleit de ACVZ voor het investeren
in juridische expertise op het gebied van gegevensbescherming omdat bij
de onderzochte organisaties in de vreemdelingenketen soms niet duidelijk
is aan welke normen van gegevensbescherming en non-discriminatie zij
moeten voldoen.
Beoordeling
Net als de ACVZ zie ik dat de inzet van technologische ontwikkelingen op
het gebied van dataverzameling en -analyse zal toenemen en dat
organisaties in de vreemdelingenketen steeds vaker informatie delen en
gebruik maken van instrumenten als profilering. Het inzetten op deze
ontwikkeling biedt belangrijke kansen voor de vreemdelingenketen. Deze
kansen moeten benut worden om de toenemende migratiestroom vanuit
derde landen naar Europa het hoofd te kunnen blijven bieden. Immers
voor een doelmatige en doeltreffende uitvoering van het vreemdelingenbeleid is het essentieel om over gegevens te beschikken die risico’s, maar
nadrukkelijk ook kansen voor verbeterde facilitering van vreemdelingen
eerder en beter inzichtelijk maken. Gegevens worden in profielen verwerkt
en door het gebruik van profielen kunnen vreemdelingen die naar
Nederland komen of al in Nederland zijn sneller de procedure doorlopen
of eerder de toegang tot Nederland worden ontzegd. Zo draagt profilering
rechtstreeks bij aan een efficiëntere uitvoering van het vreemdelingenbeleid.
De huidige praktijk laat zien dat het gebruik van profielen in de vreemdelingenketen duidelijk meerwaarde heeft. Door middel van profielen
worden risico’s van te voren in abstracte zin geformuleerd en vervolgens
in concreto, op individueel niveau, onderzocht. Een goed voorbeeld is het
gebruik van risico-indicatoren bij de beoordeling van luchtvaartpassagiersgegevens. Aan de hand van vastgestelde indicatoren wordt mede
bepaald op welke passagiers de autoriteiten hun aandacht moeten
richten. Dit kan aanleiding zijn voor feitelijk optreden zoals een controle
direct aan de gate. Op grond van de analyse van de gegevens kunnen er
aanwijzingen zijn over personen die onbekend zijn bij de autoriteiten en
betrokken zouden kunnen zijn bij criminaliteit zoals bijvoorbeeld mensensmokkel. In die gevallen wordt verder onderzoek ingezet. Andere
organisaties in de vreemdelingenketen kunnen deze gegevens gebruiken
om zo nodig gerichte inspecties te verrichten. Door deze werkwijze wordt
handhavingscapaciteit effectief en efficiënt ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2308

2

Ik deel de mening van de ACVZ dat het gebruik van profielen uiteraard
met waarborgen omkleed moet zijn. Het toepassen van profielen door
verschillende organisaties in de vreemdelingenketen vergt van alle
medewerkers extra waakzaamheid voor eventuele gevolgen voor de
privacy van de vreemdeling. Maar de medewerkers hebben ook een
gezamenlijke verantwoordelijkheid om kwaadwillenden te onderkennen
en, indien mogelijk, verblijf in Nederland te ontzeggen. Er zit dus een
zekere spanning tussen het beschermen van de privacy van de individuele
vreemdeling of referent en het beschermen van de samenleving. Een
duidelijker kader kan uitkomst bieden. Ik ondersteun dan ook de constatering van de ACVZ dat een duidelijker kader voor de inzet van profielen
bijdraagt aan de effectiviteit van de uitvoering van het vreemdelingenbeleid. Het advies biedt enkele interessante aanbevelingen om zo’n kader
verder vorm te geven. Ik zal in kaart brengen of het huidige juridische
kader, met inbegrip van de waarborgen voor het uitwisselen en koppelen
van gegevensbestanden, versterking behoeft. De kabinetsreactie van
11 november 2016 met het kabinetsstandpunt over het WRR-rapport «Big
Data in een vrije en veilige samenleving», zal ik hierbij betrekken.2 Daarin
is opgenomen dat het kabinet zal bezien of de wettelijke basis voor het
uitvoeren en gebruiken van data-analyses versterking behoeft, met
inbegrip van de waarborgen die daarbij gehanteerd dienen te worden.
Voorts ben ik van mening dat een sterk juridisch kader, dat uiteraard in
overeenstemming dient te zijn met de Europese privacyregelgeving (in
het bijzonder de Algemene verordening gegevensbescherming, die vanaf
2018 van toepassing is) ervoor zorgt dat profielen beter met de vereiste
juridische waarborgen worden omkleed. Daarbij vind ik het van groot
belang dat wet- en regelgeving helder en eenvoudig toepasbaar is voor de
uitvoeringsinstanties zodat profielen snel en effectief kunnen worden
ingezet.
Concluderend, zie ik het advies in grote mate als een ondersteuning voor
het huidige kabinetsbeleid om ten behoeve van informatiegestuurd
werken, profielen in te zetten voor een meer doelgerichte en meer
doelmatige uitvoering van het vreemdelingenbeleid.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

2

Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 426, blz. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2308

3