Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2903
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over manipulaties van Monsanto om de Europese toelating
van glyfosaat te beïnvloeden (ingezonden 3 april 2020).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 25 mei 2020).
Vraag 1
Kent u de uitzending «De macht van Monsanto» van Zembla van 12 maart
2020?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoeveel liter glyfosaat werd er tussen 2015 en 2020 jaarlijks gebruikt binnen
de Nederlandse landbouw en daarbuiten?
Antwoord 2
Gegevens over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in Nederland
zijn niet beschikbaar voor elk jaar. Deze gegevens zijn er wel per jaar over de
afzet van gewasbeschermingsmiddelen2 voor de periode 2015 tot en met
2018.
Wageningen Economic Research heeft op basis van het bedrijveninformatienet een inschatting gemaakt van het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen
en van middelen op basis van glyfosaat in de periode 2011 tot 2016 binnen
de landbouw. Het geschatte verbruik in 2015 ligt rond de 650.000 kg van de
werkzame stof glyfosaat en in 2016 rond de 675.000 kg.3
Het CBS heeft in 2018 een enquête gehouden over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen door overheden. Hieruit blijkt dat er ongeveer 2.200 kg
van de werkzame stof glyfosaat is gebruikt.
Daarnaast is uw Kamer in 2019 geïnformeerd over de verkoop van gewasbeschermingsmiddelen aan particulieren. Hieruit blijkt dat in de jaren 2015 tot
1

Zembla, uitzending 12 maart 2020 – «De macht van Monsanto» (https://www.bnnvara.nl/
zembla/artikelen/de-mythe-van-monsanto)
2
https://www.nvwa.nl/onderwerpen/gewasbescherming/afzet-gewasbeschermingsmiddelen-innederland
3
https://edepot.wur.nl/472136

ah-tk-20192020-2903
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

en met 2017 ongeveer 21.000 kg per jaar van de werkzame stof glyfosaat
verkocht is aan particulieren (Kamerstuk 27 858, nr. 448).
Vraag 3
Klopt het dat er verschillende onafhankelijke studies zijn die laten zien dat
glyfosaat mogelijk kankerverwekkend is, zoals het International Agency for
Research on Cancer (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie concludeert, en bent u van mening dat deze studies op de juiste wijze meegenomen
zijn in de laatste Europese toelatingsprocedure voor glyfosaat? Zo ja, waarop
baseert u dat?
Antwoord 3
Het klopt dat het International Agency for Research on Cancer (IARC) in 2015
rapporteerde dat glyfosaat waarschijnlijk kankerverwekkend is. Het klopt ook
dat andere organisaties, zoals de Joint FAO/WHO Meeting on Pesticide
Residues (JMPR) rapporteerden dat glyfosaat niet kankerverwekkend is.
Ik heb er vertrouwen in dat deze studies op de juiste wijze zijn meegenomen
in de laatste Europese beoordelingsprocedure van de werkzame stof
glyfosaat. Ik baseer me daarbij op de wetenschappelijke adviezen van ECHA,
EFSA en Ctgb (zie ook Kamerstuk 27 858, nr. 394).
Vraag 4
Is het juist dat uit de interne communicatie van Monsanto, zoals gepubliceerd
in de Monsanto Papers, blijkt dat een toxicoloog van Monsanto schrijft dat
van Roundup niet gezegd kan worden dat het niet carcinogeen is? Zo ja, hoe
beoordeelt u het dat Monsanto (nu Bayer) in de externe communicatie bij
hoog en laag volhoudt dat Roundup veilig is?
Antwoord 4
Ik baseer mijn standpunt over het al dan niet goedkeuren van een werkzame
stof op Europees niveau op de wetenschappelijke adviezen van ECHA, EFSA
en Ctgb en niet op de (interne) communicatie van een of enkele aanvragers.
Vraag 5
Klopt het dat het oordeel over toelating van landbouwgif door de European
Food Safety Authority (EFSA) grotendeels gebaseerd is op studies die door
de fabrikant zelf aangeleverd worden en dat dit het standaardbeleid is van de
EFSA? Zo ja, wat is de reden dat onafhankelijke openbare literatuur minder
zwaar weegt in het toelatingsproces?
Antwoord 5
In algemene zin geldt dat bedrijven onderzoeken financieren om aan te tonen
dat een werkzame stof en een gewasbeschermingsmiddel veilig is voor mens,
dier en milieu. Dit geldt niet alleen voor gewasbeschermingsmiddelen, maar
ook voor geneesmiddelen en biociden.
Alle (her)beoordelingen van werkzame stoffen voor gewasbeschermingsmiddelen zijn niet alleen gebaseerd op door de aanvrager ingediende onderzoeken, maar ook op relevante openbare wetenschappelijke literatuur. Zo wordt
bijvoorbeeld geëist dat het dossier studies bevat die zijn uitgevoerd door
gecertificeerde laboratoria die voldoen aan de criteria voor «Good Laboratory
Practice» (GLP) en «Good Experimental Practice» (GEP). Verder moeten de
studies zijn uitgevoerd volgens strikte, internationaal afgesproken protocollen.
De onderzoeken die door de aanvrager zijn ingediend, worden wetenschappelijk beoordeeld door de rapporterend lidstaat. Hierbij wordt onder andere
gekeken of er onderzoeken zijn ingediend voor alle relevante aspecten en of
deze onderzoeken voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen.
Vraag 6
Klopt het dat in het geval van glyfosaat het toelatingsdossier van de EFSA
grote delen tekst bevat die vrijwel letterlijk overgenomen zijn uit het dossier
dat fabrikant Monsanto zelf heeft aangeleverd? Zo ja, deelt u de mening dat
de invloed van deze fabrikant daarmee groot is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Een onderdeel van de procedure voor het Europees goedkeuren van een
werkzame stof is het beoordelen van het ingediende dossier en het opstellen
van een rapport door een rapporterend lidstaat volgens vastgestelde
procedures en richtsnoeren. Deze systematiek houdt in dat er van elk
onderzoeksrapport in het dossier een samenvatting (veelal met geciteerde
teksten) wordt opgenomen in het rapport, gevolgd door een onafhankelijke
wetenschappelijke beoordeling door de rapporterend lidstaat. Hierdoor
worden de andere lidstaten in staat gesteld om deze rapporten kritisch tegen
het licht te houden (zie ook Kamerstuk 27 858, nr. 440).
Vraag 7 tot en met 10
Klopt het dat Monsanto met de hoofdredacteur van het tijdschrift Food and
Chemical Toxicology heeft afgesproken om tegen betaling van 16.000 dollar
een gepubliceerd onderzoek van professor Séralini, dat de giftigheid van
Roundup aantoonde, in te trekken? Zo ja, wat is uw oordeel hierover?
Hoe beoordeelt u het fenomeen «ghostwriting» door Monsanto, waarbij het
bedrijf zelf artikelen schrijft en vervolgens wetenschappers zoekt die tegen
betaling bereid zijn om deze onder eigen naam te publiceren? Vindt u dat
deze onder een valse naam gepubliceerde artikelen een rol mogen spelen in
de toelatingsprocedure van stoffen?
Klopt het dat de Monsanto Papers aantonen dat een studie van dr. Kirkland,
waarin de veiligheid van glyfosaat wordt beschreven, aangepast en herschreven is door de directeur productveiligheid van Monsanto, zonder dat dit
vermeld is?
Is de Europese toelating van glyfosaat deels gebaseerd op deze studie van dr.
Kirkland? Zo ja, deelt u de mening dat deze door Monsanto herschreven
studie verwijderd dient te worden uit het toelatingsdossier voor glyfosaat?
Antwoord 7 tot en met 10
Uw Kamer is geïnformeerd over de (inter)nationale ontwikkelingen rond de
werkzame stof glyfosaat. Hierin is ook stilgestaan bij de «Monsanto papers»
en het feit dat EFSA tot de conclusie is gekomen dat er geen reden is om aan
te nemen dat de chemische industrie de Europese beoordeling van de
werkzame stof glyfosaat heeft beïnvloed (Kamerstuk 27 858, nr. 394).
Vraag 11 tot en met 14
Klop het dat de Monsanto Papers laten zien dat Monsanto in 2002 een studie
door TNO liet uitvoeren naar de huidabsorptie van glyfosaat, maar dat deze
studie voortijdig door Monsanto werd afgebroken omdat de eerste resultaten
negatief uitvielen voor het bedrijf?
Maakt deze TNO-studie deel uit van het Europese toelatingsdossier van
glyfosaat? Zo nee, waarom niet?
Zijn de resultaten van deze eerste TNO-studie openbaar gepubliceerd?
Klopt het dat Monsanto de resultaten uit deze TNO-studie niet heeft
aangeleverd bij de EFSA voor de Europese toelatingsprocedure?
Antwoord 11 tot en met 14
Ik heb uw Kamer vorig jaar geïnformeerd dat het onderzoek van TNO niet is
meegenomen in het dossier dat is ingediend voor de huidige goedkeuring
van de werkzame stof glyfosaat in de Europese Unie. In de laatste herbeoordeling zijn onderzoeken gebruikt met onder andere menselijke huid en van
een recentere datum dan 2002 (Kamerstuk 27 858, nr. 444). De resultaten van
het TNO-onderzoek staan op internet4.
Vraag 15
Waarom kan een fabrikant zelf een selectie maken in de studies die ze bij de
EFSA aanlevert? Deelt u de mening dat dit een vertekend beeld kan geven
over de veiligheid van een stof?

4

https://baumhedlundlaw.com/pdf/monsanto-documents/70-b-TNO-Study-on-DermalAbsorption-Referenced-in-Email-Correspondence.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 15
Een fabrikant bepaalt de reikwijdte van een aanvraag voor de goedkeuring
van een werkzame stof of de toelating van een gewasbeschermingsmiddel en
zorgt ervoor dat het dossier hierbij aansluit. Het dossier wordt vervolgens
wetenschappelijk beoordeeld door de rapporterende lidstaat (zie ook mijn
antwoord op vraag 5).
Vraag 16
Klopt het dat de TNO-studie wel als bewijsstuk gebruikt wordt in de
rechtszaken die momenteel in de VS lopen tegen Monsanto (nu Bayer)? Zo ja,
deelt u dan de mening dat het om een gedegen onderzoek gaat, dat ook in de
Europese toelatingsprocedure meegenomen had moeten worden?
Antwoord 16
Ik begrijp – uit de uitzending van Zembla – dat de resultaten van het
TNO-onderzoek worden gebruikt in rechtszaken die in de Verenigde Staten
lopen.
EFSA heeft in een reactie op de «Monsanto papers» aangegeven dat het
TNO-onderzoek was uitgevoerd met andere formuleringen van de werkzame
stof glyfosaat dan de representatieve formulering in het dossier en dat het
dossier voldoende informatie bevatte (een studie met mensenhuid met de
representatieve formulering).
Vraag 17
Hoe beoordeelt u de Europese toelating van glyfosaat in 2017 nu uit de
Monsanto Papers blijkt dat Monsanto wetenschappers heeft omgekocht en
onderzoek heeft gemanipuleerd en gestuurd? Deelt u de mening dat de
huidige Europese toelating voor glyfosaat daarmee gebaseerd is op
frauduleuze gronden?
Antwoord 17
Ik verwijs uw Kamer naar mijn antwoord op vraag 7.
Vraag 18
Deelt u de mening dat glyfosaat niet gebruikt zou moeten worden totdat
onomstotelijk bewezen is dat het geen schade aanbrengt aan de gezondheid,
het milieu en de biodiversiteit?
Antwoord 18
Het Europese systeem voor de beoordeling van werkzame stoffen en
gewasbeschermingsmiddelen is zo ingericht dat werkzame stoffen en
gewasbeschermingsmiddelen alleen op de markt mogen worden gebracht en
gebruikt na uitgebreide wetenschappelijke beoordeling. De laatste Europese
herbeoordeling van de werkzame stof glyfosaat heeft geleid tot de conclusie
dat er geen onaanvaardbare risico’s zijn voor mens, dier en milieu.
Vraag 19
Deelt u de mening dat glyfosaat is toegelaten op basis van frauduleus
onderzoek en dat daarom de toelating moet worden teruggedraaid, zodat
glyfosaat de facto verboden moet worden?
Antwoord 19
Ik verwijs uw Kamer naar mijn antwoord op vraag 7.
Vraag 20
Hoe garandeert u dat de procedure voor de hernieuwde toelating van
glyfosaat in 2022, waarbij Nederland een van de rapporterende lidstaten is,
zonder manipulatie en sturing van Monsanto gebeurt?
Antwoord 20
De laatste Europese goedkeuringsprocedure van de werkzame stof glyfosaat
is – zoals ik in mijn antwoord op vraag 7 heb aangegeven – volgens EFSA
niet beïnvloed door de chemische industrie. Ik heb geen aanleiding te
veronderstellen dat dit in de komende goedkeuringsprocedure wel het geval
zal zijn. Bovendien wordt er door de betrokken partijen – zowel de bevoegde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

autoriteiten5 als de chemische industrie6 – openheid van zaken gegeven over
het proces.

5
6

https://ec.europa.eu/food/plant/pesticides/glyphosate/assessment-group_en
https://glyphosate.eu/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5