Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 021

Wijziging van de Wet op de rechterlijke
organisatie, de Wet op de rechterlijke indeling,
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en
enkele andere wetten naar aanleiding van de
evaluatie van de modernisering van de
rechterlijke organisatie en in verband met de
regeling van het klachtrecht inzake gedragingen
van rechterlijke ambtenaren (Evaluatiewet
modernisering rechterlijke organisatie)

Nr. 14

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 19 mei 2010
De vaste commissie voor Justitie1 heeft op 17 mei 2010 overleg gevoerd
met minister Hirsch Ballin van Justitie, minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties over de Evaluatiewet modernisering rechterlijke organisatie.
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
De Pater-van der Meer
De griffier van de vaste commissie voor Justitie,
Nava

1
Samenstelling:
Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib
(PvdA), ondervoorzitter, De Pater-van der Meer
(CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Joldersma
(CDA), Gerkens (SP), Van Haersma Buma
(CDA), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), De Krom (VVD), Azough (GroenLinks),
Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD),
Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Roemer
(SP), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme
(PvdD), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg
(CDA) en Anker (ChristenUnie).
Plv. leden: Langkamp (SP), Van der Vlies
(SGP), Besselink (PvdA), Aasted-Madsen-van
Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA),
Leijten (SP), Sterk (CDA), Ulenbelt (SP), Jan de
Vries (CDA), Weekers (VVD), Van Gent
(GroenLinks), Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg
(VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma (PVV), Karabulut
(SP), Koşer Kaya (D66), Yücel (PvdA),
Ouwehand (PvdD), Bouchibti (PvdA), Smilde
(CDA), Slob (ChristenUnie) en Spekman
(PvdA).

kst-32021-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

1

Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste
commissie voor Justitie
Maandag 17 mei 2010
13.00 uur
Voorzitter: De Pater-van der Meer
Aanwezig zijn 6 leden der Kamer, te weten:
Azough, Gerkens, Heerts, De Pater-van der Meer, Teeven en Van
Vroonhoven-Kok,
en de heer Hirsch Ballin, minister van Justitie, minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.
Aan de orde is de behandeling van:
– het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechterlijke
organisatie, de Wet op de rechterlijke indeling, het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering en enkele andere wetten naar
aanleiding van de evaluatie van de modernisering van de
rechterlijke organisatie en in verband met de regeling van het
klachtrecht inzake gedragingen van rechterlijke ambtenaren
(Evaluatiewet modernisering rechterlijke organisatie) (32 021).
De voorzitter: Dames en heren, welkom bij deze bijeenkomst van de
Kamer met de minister van Justitie over de wijziging van de Wet op de
rechterlijke organisatie, de Wet op de rechterlijke indeling, het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering en enkele andere wetten naar aanleiding
van de evaluatie van de modernisering van de rechterlijke organisatie en
in verband met de regeling van het klachtrecht inzake gedragingen van
rechterlijke ambtenaren. Het wetsvoorstel heeft het nummer 32 021.
Wij zouden dit wetgevingsoverleg al een paar uur eerder beginnen, maar
vanwege de aanwezigheid van de minister bij de crematie van
oud-minister Dijkstal hebben wij het op dit tijdstip gepland. Ik begrijp van
de collega’s dat het voor hen geen probleem is, maar in de loop van de
middag zal misschien nog een kleine aanpassing moeten plaatsvinden.
Deze zal heel kort zijn en die proberen wij samen te laten vallen met een
vanzelfsprekende schorsing zodat wij toch kunnen afronden op het tijdstip
dat op de agenda staat vermeld.
Een aantal leden heeft zich afgemeld, onder wie de heer De Roon. Ik
veronderstel dat wij met voldoende leden aanwezig zijn.
Ik geef als eerste het woord aan de heer Heerts van de fractie van de Partij
van de Arbeid.
De heer Heerts (PvdA): Voorzitter. Er is alle begrip voor de reden van de
aanpassing van het tijdstip. Wat u daarna zei, over een verdere
aanpassing deze middag, was mij nog niet bekend. Zoals altijd zullen wij
die tegemoet zien.
Dit wetgevingsoverleg past in het kader waarin wij de rechtspraak anders
vormgeven. Ik zal niet direct zeggen dat dit onderdeel uitmaakt van de
herziening van de gerechtelijke kaart, maar zo af en toe heeft het er toch
mee te maken.
Het wetsvoorstel moet met gezwinde spoed door. De rechtspraak in
Nederland moet kwalitatief hoogwaardig zijn, toegankelijk en eenvoudig
bereikbaar voor iedereen. De PvdA meent dat de kwaliteit van de
rechtspraak kan worden vergroot door de gerechten meer te laten
samenwerken. Daardoor vergroot je de expertise. Samenwerking kan dus
ook leiden tot meer gespecialiseerde rechtspraak. Dat zal op sommige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

2

dossiers ook noodzakelijk zijn. Samenwerking kan ook bevorderen dat
zaken door andere rechtbanken worden overgenomen als bij de ene
rechtbank door een beperkte zittingscapaciteit te lange wachttijden
ontstaan. Dat de rechtzoekende een kans krijgt om zijn zaak te bepleiten
voor een andere rechtbank moet tot de mogelijkheden gaan behoren om
op die manier de doorlooptijden te verkorten. Vooral op deze punten zien
wij een meerwaarde in de samenwerking tussen de gerechten.
Eerder hebben wij al gezegd dat lagere rechtbanken – dat is natuurlijk een
foute term; beter is «andere rechtbanken» – zoals kantongerechten en
politierechtspraak flexibele eenheden moeten worden die vallen binnen
een groter bestuurlijk aangestuurd rechtsgebied. Deze flexibele rechtspraak wordt ingezet waar dat nodig is. Dat kan tijdelijk zijn of structureel.
Bijvoorbeeld naar aanleiding van evenementen kan er behoefte zijn aan
korte, maar wel intensieve en kwalitatief hoogwaardige rechtspraak. Die
rechtspraak kan ook nodig zijn gezien de omvang van een bepaalde
bevolkingsdichtheid of bedrijvigheid. Dat kan gevolgen hebben voor de
bestuurlijke grootte van een dergelijk gebied. Door de geringe populatie –
wij noemen dat ook wel ontvolking – kan het zijn dat een gebied geografisch moet worden aangepast, of een bepaalde tijdelijke rechtspraaklocatie moet worden opgeheven dan wel geïnitieerd. Door de flexibiliteit
van rechtspraak is het mogelijk om de gebieden en dus ook de burgers en
de bedrijven op maat te bedienen.
Naast generalisten heb je in de rechtspraak ook specialisten nodig die
gespecialiseerd zijn in bepaalde aspecten van het recht. Ik meen dat
ergens in de nota naar aanleiding van het verslag «kwekersrecht» wordt
genoemd. De rechter moet dan weten wie hij voor zich heeft en hij of zij
moet op de hoogte zijn van wat er zich voordoet in de omgeving van de
burger. Dat zal vooral gelden voor kantonrechters en politierechters. Dat
betekent dat er op vele plaatsen in het land rechtspraaklocaties moeten
zijn. Zichtbaar voor de burger en in de buurt. Is er geen structurele locatie
waar recht wordt gesproken, dan kan bijvoorbeeld een veiligheidshuis of
de raadzaal in het gemeentehuis een aangewezen plek zijn om zittingen te
houden. Die zijn immers toch niet de hele dag in gebruik.
Dat betekent dus ook dat met name de kantonrechter op vele plaatsen in
ons land te vinden moet zijn. Nu de competentiegrens van de kantonrechter wordt verhoogd naar € 25.000, wordt de toegankelijkheid van de
kantonrechter nog meer vergroot. Dat kan betekenen dat de belemmering
voor onvermogenden om naar de rechter te gaan ook wordt opgeheven.
De overheid heeft hierin ook een taak. Dit zal vooral zichtbaar zijn in de
rechtsbijstand en de griffiekosten.
Uiteraard zijn wij ingenomen en verheugd dat er niet meer wordt
gesproken over nevenvestigingsplaatsen en nevenzittingsplaatsen en Aen B-locaties, maar over rechtspraaklocaties. Ik spreek voorlopig over
nevenlocaties, want zoals de minister ook wel weet, hebben we bij het
laatste algemeen overleg over de herziening van de gerechtelijke kaart
gesproken over rechtsgebieden, bestuurlijke eenheden en locaties waar
flexibele rechtspraak wordt aangeboden.
Wij zijn ook ingenomen met de nota van wijziging dat niet alleen de Raad
voor de rechtspraak zeggenschap heeft over de aan te wijzen rechtsprekende locaties, maar dat de minister zelf ook nog zeggenschap heeft over
deze locaties. Zo kunnen we de vinger aan de pols houden.
Nog een opmerking over de kantonrechtspraak in het algemeen. Reeds
eerder hebben wij gepleit voor een toegankelijke, laagdrempelige en
goedkope vorm van rechtspraak. We hebben dat lagere rechtspraak
genoemd, maar vanwege de negatieve duiding van «lagere» moeten we
dat niet zo noemen. Die toegankelijkheid past wel in onze visie dat
burgers en bedrijven verzekerd moeten zijn van rechtspraak in de buurt
door het inzetten van die flexibele rechtspraak.
Ter voorbereiding op dit overleg werd ik uit het Zuiden benaderd, waar de
herziening van de rechterlijke kaart kennelijk nog niet helemaal is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

3

doorgedrongen. Ik noem dit even als algemeen voorbeeld. Enkele mensen
van de rechtbank in Maastricht hebben de omgeving gebeld en gezegd
dat de huidige locaties Sittard-Geleen en Heerlen worden gesloten, omdat
er concentratie van de rechtspraak komt, uitsluitend in Maastricht.
Misschien moet er nog een even een belletje naartoe gaan, want zij
hebben de laatste ontwikkelingen volgens mij duidelijk niet meegekregen,
namelijk dat niet Maastricht de centrumlocatie wordt, maar dat wij
spreken over het rechtsgebied Limburg, met de bij wet vastgelegde
locaties Roermond en Maastricht en wellicht dat er in Parkstad Limburg
nieuwe stijl voldoende bedrijvigheid is en voldoende burgers wonen,
zodat er behoefte is aan flexibele rechtspraak op een aantal dagen in de
week. Dan kan daar flexibel op worden ingesprongen. Het kan zijn dat die
berichtgeving nog niet is doorgedrongen in het Zuiden, maar dit
verbaasde mij wel enigszins, gelet op alles wat we over Zeeland en
andere locaties hebben geroepen.
Mevrouw Gerkens (SP): Mij verbaast eigenlijk de opmerking van de heer
Heerts, vooral omdat zijn eigen burgemeester, Depla, duidelijk aangeeft
dat het kantongerecht in Heerlen gaat sluiten. De PvdA-fractie pleit vaker
voor rechtspraak dicht bij de mensen. Hoe oordeelt de heer Heerts dan
daarover? Of zegt hij dat het allemaal wel flexibel genoeg kan en dat het
zijn tijd wel zal duren?
De heer Heerts (PvdA): De burgemeester van Heerlen heeft zich ook tot
ons gewend en ik heb hem uitgelegd wat de bedoeling is van onze
benadering van rechtspraak dicht bij de burgers. Daarom haal ik dit
voorbeeld ook aan. Het is het bestuurlijke rechtsgebied Limburg, met
daarbinnen ten minste twee bij wet vastgelegde locaties, zijnde Roermond
en Maastricht. Dat laat onverlet dat, als de bedrijvigheid en het aantal
burgers in een bepaald gebied in Limburg flexibele rechtspraak rechtvaardigen, een locatie Parkstad Limburg of in de omgeving van Venlo
overeind kan blijven. Die locaties zijn nog niet weg. De beoordeling van de
duur en de intensiteit daarvan is aan het nieuwe gerechtsbestuur. Dan
moeten mensen van die gemeenten er ook voor zorgen dat ze in dat
bestuur komen te zitten.
Mevrouw Gerkens (SP): Zoals ik het lees in het wetsvoorstel, zegt de
minister dat de locaties Heerlen en Sittard-Geleen gewoon dichtgaan.
De heer Heerts (PvdA): Dat is mij niet ontgaan. Wij hebben vele malen
gesproken over de gerechtelijke kaart en dat zullen we de komende uren
ook nog wel even blijven doen. Het gaat erom dat wij bij de behandeling
van de herziening van de gerechtelijke kaart die bij wet vastgelegde
hardheid dat er per se een locatie daar of daar is, hebben teruggedraaid
en dat we die flexibiliteit nu overlaten aan de nieuwe gerechtsbesturen,
met een rol voor de minister, maar ook van de Kamer. Als het aan de
minister had gelegen, waren alle kantonlocaties opgeheven. Daar hebben
we een stokje voor gestoken en daarom blijven er een aantal over. Het is
nu aan de nieuwe gerechtsbesturen om aan te geven waar deze dan wel
moeten zijn.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat is een beetje naïef van de heer Heerts. De
minister stelt namelijk heel duidelijk dat er te veel locaties zijn en er
locaties dicht moeten. De heer Heerts stelt echter dat er op een andere
plek best weer wat open kan gaan. Hij gelooft toch niet werkelijk dat dit zal
gebeuren?
De heer Heerts (PvdA): Dat weet ik niet. Ter voorbereiding op dit
wetgevingsoverleg heb ik het verslag van het algemeen overleg van
10 februari nog eens grondig doorgenomen. Het is helemaal niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

4

uitgesloten dat in bepaalde steden, waar veel meer mensen komen te
wonen, sprake zal zijn van meer rechtspraak dan nu. Ik ben daar dus
helemaal niet zo bezorgd over. Overigens heb ik de heer Depla duidelijk
laten weten dat hij ervoor moet zorgen dat hij als een speer met zijn
collega’s in Limburg het nieuwe bestuur van de rechtspraak op de huid zit
en een goede verdeling maakt. Zij moeten overleggen en als er structureel
en aantoonbaar behoefte is aan rechtspraak in Heerlen, dan ben ik ervan
overtuigd dat dit daar mogelijk blijft. Er staat namelijk nergens in de wet
dat de rechtspraak daar morgen moet worden opgeheven. Ook in de nota
van wijziging van 3 december 2009 staat heel duidelijk dat de afbouw
zorgvuldig moet gebeuren en dat er door de Raad voor de rechtspraak
nieuwe locaties kunnen worden geopend.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik deel in zekere zin de ambitie van de
heer Heerts dat flexibilisering tot een hogere kwaliteit kan leiden. Ik vraag
mij af in hoeverre de uitspraken vanuit Maastricht niet juist de vrees van
mijn fractie naar voren brengen. Wellicht dreigt er namelijk juist door
concentratie op termijn een soort selffulfilling prophecy te ontstaan,
waardoor minder wordt gekozen voor alle mogelijke locaties maar juist
voor de hoofdlocatie. Dat is nu eenmaal makkelijker en ligt meer voor de
hand. Die vrees heb ik ten aanzien van de voorgenomen doelstelling.
De heer Heerts (PvdA): Die vrees wordt al dan niet bewaarheid door de
kracht van het lokale bestuur en de nieuwe besturen van de rechtsgebieden. Die bestuurlijke opschaling steunen wij, maar dat wil niet zeggen
dat er minder rechtspraak moet zijn. Laat ik het nog eens verduidelijken.
Op het moment dat er op locaties niks te doen is, een kantoor een hele
week open is terwijl er eigenlijk onvoldoende behoefte is, dan moeten wij
een efficiencyafweging maken. Het lijkt mij dat wij daar dan naar moeten
luisteren. Ik heb het namelijk niet zo op locaties die alleen maar omwille
van een wettelijke verankering open zijn. De flexibiliteit moet juist beter
borgen dat rechtspraak ontstaat of blijft waar de behoefte het grootst is.
Daar kunnen de gemeentebesturen een rol bij spelen. Parkstad Limburg is
volgens mij een geografische grootheid waar absoluut rechtspraak
beschikbaar moet zijn. De vraag is of dat dan één dag in de week is of vier
dagen. Het lijkt mij dat men dit daar maar moet uitvechten. Daarin hebben
gemeentes in hun lokale verankering een heel belangrijke rol.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Mijn fractie is er altijd heel helder over
geweest dat wij de ambitie steunen om juist locaties waar niets te doen
valt, niet in stand te houden zonder dat daar bij de burger behoefte aan is.
Ik maak mij er enigszins zorgen over in hoeverre er druk zal ontstaan om,
ondanks dat er voldoende behoefte en bedrijvigheid is, daar een locatie te
openen. Het is mij om het even of die dan twee of vier dagen per week
open is, maar er moet überhaupt een optie bestaan. Het is prima dat de
heer Heerts het bij de lokale besturen neerlegt, maar ik vraag mij af in
hoeverre die daartoe in staat zijn. Het is geen gegeven en daar hoor ik
vanuit zijn fractie te weinig over.
De heer Heerts (PvdA): Het kan zijn dat mevrouw Azough daar te weinig
over hoort, maar ik krijg wel reacties van mensen die heel duidelijk
begrijpen wat wij de afgelopen jaren bepleit hebben bij de herziening van
de gerechtelijke kaart. Ik wil daarover ter aanvulling nog wel het volgende
opmerken.
Die gerechtelijke kaart staat namelijk wat mijn fractie betreft niet op
zichzelf. Het is nodig om de tien rechtsgebieden, die ook aansluiten op de
nieuwe arrondissementen van het Openbaar Ministerie, nadrukkelijk te
noemen voor het ontrafelen van de mêlee van rechtspraaklocaties,
politieregio’s, verschillende vormen van veiligheidsregio’s en arrondissementen. Wij steunen die bestuurlijke opschaling, maar dit mag nooit ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

5

koste gaan van de beschikbaarheid van de rechtspraak dicht bij burgers
en bedrijven. Ik ben er ook van overtuigd dat dit wel goed zal lopen, want
anders zal de wetgever of in dit geval de medewetgever – en dus mijn
opvolger – absoluut weer komen met een initiatiefwet op dat punt. Maar
wij moeten eerst de andere wetgeving afronden voordat wij aan nieuwe
wetgeving beginnen.
Wij zijn dus blij met de versterking van de kantonrechtspraak die in de
praktijk als laagdrempelig, toegankelijk, relatief snel, goedkoop en
kwalitatief ook goed wordt gezien. Ook het ophogen van de competentiegrens kan onze instemming verkrijgen. In de antwoorden op onze
schriftelijke vragen over de mogelijke negatieve gevolgen van de
verhoging van de competentiegrens geeft de minister twee antwoorden
die, wat mijn fractie betreft, nog enige uitleg nodig hebben. De minister
zegt aan de ene kant dat sommige zaken vanwege hun complexiteit niet
thuishoren bij de kantonrechter maar onder de aandacht van de civiele
rechter moeten worden gebracht. Aan de andere kant wijst de minister op
de mogelijkheid om complexe kantonzaken voor te leggen aan een
meervoudige kantonkamer. Welke keuze zou de kantonrechter moeten
maken als blijkt dat een zaak te complex is? Moet die dan doorverwezen
worden naar de meervoudige kantonkamer of naar de civiele rechter? Hoe
ziet de minister die werkwijze met de ophoging van de competentiegrens
voor zich?
Dan komen we nog bij een niet onbelangrijk deel van de wijziging van dit
wetsvoorstel: de wijziging van artikel 47. Die wordt door sommigen
geduid als de ontmanteling van de sector kanton. Ik zou die wijziging
willen duiden als de bevordering van de sector kanton. Volgens de
minister vervalt de verplichting om bij elke rechtbank een sector kanton te
handhaven. Als ik de nota naar aanleiding van het verslag en de
toelichting daarop goed lees, dan is de enige reden dat dit artikel destijds
erin is gekomen, de verankering van de kantonrechtspraak in het bestuur
van de rechtbank. Ik hoor graag nog even een heldere uiteenzetting van
de minister op dit punt. Ik hoor ook graag dat wij met het vervallen van dit
artikel geenszins bedoelen dat wij het goede van de kantonrechtspraak als
het ware terzijde leggen en eigenlijk afschaffen, maar dat wij dat juist
willen uitbreiden. Vandaar ook die verhoging van de competentiegrens. Ik
hoor dus graag een nadere toelichting op dat punt.
Ik maak even een uitstapje naar de herziening van de gerechtelijke kaart
en wil nog iets opmerken over de ontschotting. Wat mijn fractie betreft,
gaan we dus juist meer ontschotten en wordt de triage – de rangschikking
en toewijzing van zaken aan rechters – veel flexibeler. Er moet een betere
afweging kunnen worden gemaakt of iets bij een bestuursrechter, een
strafrechter, een meervoudige kamer, een politierechter of juist bij een
kantonrechter thuishoort.
Zoals gezegd hebben wij geen principiële bezwaren tegen het opschalen
van de besturen. Wij zien dat als een efficiencyvoordeel, maar dan moeten
die nieuwe besturen natuurlijk wel goed besturen en niet al te eigenwijs
zijn. Ik hoop dat de minister nog wel even het nut en de noodzaak van die
opschaling kan duiden.
Wij hebben de minister ook gevraagd om in te gaan op de opmerking van
de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak dat loyaliteit van
bestuurders de opschaling niet ten goede komt. Wij hebben destijds
gezegd dat het niet voldoende is om te stellen dat capabele bestuurders in
staat moeten worden geacht om de belangen van verschillende gerechten
te behartigen. Omdat dit een belangrijk punt voor de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak is, en daarmee ook voor ons, wil ik daar nog
even op doorvragen. De minister reageert op mijn zorg met de opmerking
dat de gedachtevorming ook binnen de NVvR is geëvolueerd. Kan de
minister toelichten op welke manier dit dan wordt ingevuld en wat dat
betekent voor de NVvR, die niet meer van mening is dat er een loyaliteitsconflict zou kunnen ontstaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

6

Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Voorzitter. Mensen moeten snel
en efficiënt hun recht kunnen halen. Dat heeft natuurlijk een topografisch
element. Tot in de haarvaten van Nederland moet de rechtspraak goed
bereikbaar zijn. Maar dat heeft ook een inrichtingselement. Wij willen
komen tot een snelle en efficiënte manier van geschilbeslechting. De
versteviging van de kantonrechtspraak kan daar inderdaad een bijdrage
aan leveren.
Ik wil het eerst even hebben over de geografische voorstellen. Met het
oog op die geografische voorstellen staat dit wetsvoorstel natuurlijk niet
op zichzelf. Dit wetgevingsoverleg is – om in de termen van collega Heerts
te blijven die alles altijd met mes en vork wil fileren – eigenlijk het dessert.
De CDA-fractie heeft altijd gezegd dat dit wetsvoorstel in samenhang met
de herziening van de gerechtelijke kaart moet worden bekeken. Voor het
grootste deel zijn de voorstellen in het wetsvoorstel namelijk de
beklinking van alles wat wij in het kader van de gerechtelijke kaart met
elkaar hebben besproken. Er is geen twijfel over mogelijk: de CDA-fractie
steunde de inzet van de minister om tot opschaling van de gerechtelijke
kaart te komen. Te veel kleinere gerechten zijn niet in stand te houden. De
zaken worden steeds ingewikkelder en gespecialiseerder en daarom
moeten kennis, kracht en kunde worden gebundeld. De voorgestelde
flexibiliteit is daarbij onmisbaar. De CDA-fractie is ook gelukkig met de
gekozen volgorde van de behandeling. Eerst is er een gedegen discussie
over de vorm en de inhoud van de gerechtelijke kaart en daarna volgt de
behandeling van de daarbij behorende wetteksten. Dit wetsvoorstel is
daardoor ten minste niet gebruikt om de herschikking van de gebiedsgrenzen te realiseren. In de nota van wijziging en de nagestuurde
voorhang-AMvB wordt keurig verwoord wat wij in de laatste AO’s
besproken hebben.
Mijn volgende punt is de samenwerking en de schaalgrootte. Wij hebben
daar al vaker over gesproken. Ook de CDA-fractie ziet het belang van een
betere samenwerking tussen de gerechten. Niet alleen de toegenomen
specialisatie noopt daartoe, maar ook de spreiding van de piekbelastingen. De Raad voor de rechtspraak wordt daarom de mogelijkheid
gegeven om bestuursleden van het ene gerecht ook bestuurslid te laten
zijn bij een ander gerecht. De CDA-fractie begrijpt dat het kabinet de
territoriale begrenzing van de samenwerking wil schrappen, waardoor de
samenwerking tussen alle rechtbanken mogelijk wordt. Voor samenwerking op het gebied van de bedrijfsvoering geldt daarbij geen territoriale beperking. Wat de zaaksbehandeling betreft, geldt in principe dat de
behandeling wel binnen hetzelfde ressort moet plaatsvinden. Het
ressortniveau kan wel worden overstegen, maar dan moet dit volgens de
minister wel via de koninklijke weg op basis van een AMvB gebeuren. Ik
kan mij echter niet aan de indruk onttrekken dat wij net zo’n
voorhang-AMvB ontvangen hebben. Daarin wordt meteen een beroep
gedaan op deze route. Wij vragen de minister of wij dat juist zien. Kan hij
uitleggen of er is voorzien dat dit vaker gaat gebeuren? Hoe vaak gaat de
minister gebruikmaken van deze uitzonderingsmogelijkheid?
Op het punt van de hoofdplaats en nevenlocaties is het wetsvoorstel naar
aanleiding van de discussie over de gerechtelijke kaart van begin 2010
flink aangepast. Dat bewijst eens temeer hoe belangrijk het was om eerst
de fundamentele discussie over de gerechtelijke kaart te voeren en deze
daarna pas met wetgeving af te ronden. Het CDA is blij dat de minister in
de uiteindelijke wettekst als uitgangspunt neemt dat alle gerechten
gelijkwaardig zijn. Om dat te waarborgen, moest er in onze ogen wel
voldaan worden aan twee voorwaarden, wat wij al in de eerdere debatten
hebben aangegeven. Het overkoepelende bestuur moet evenwichtig zijn
samengesteld en bij alle gerechten moet een breed zaakspakket worden
aangeboden. Wat ons betreft lijken beide punten nu goed geborgd. De
CDA-fractie vindt het echter wel belangrijk dat deze twee elementen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

7

toekomst goed gemonitord worden. Kan de minister toezeggen dat dit
ook van de kant van het departement zal gebeuren?
Wij hebben nog wel zorgen over het democratische gat dat wellicht zou
kunnen ontstaan. Bij AMvB worden straks 30 rechtspraaklocaties
opgenomen, waar in ieder geval recht gesproken zal worden. Voor het
overige is het aan de Raad voor de rechtspraak om te bepalen waar en
hoe dat allemaal gaat gebeuren. Die vrijheid gunnen wij de raad graag,
maar dit blijft bij ons vragen oproepen. Hoe wordt gegarandeerd dat het
schrappen van zittingsplaatsen evenwichtig en zorgvuldig gebeurt? Welke
criteria worden gehanteerd? Wordt er bijvoorbeeld gekeken naar
bevolkingsaantallen? Blijven de stakeholders zeggenschap houden? Ik
vraag de minister om dat uitdrukkelijk in zijn communicatie met de Raad
voor de rechtspraak te betrekken.
Mevrouw Gerkens (SP): Is het niet beter om een knip te maken, zoals de
commissie-Deetman heeft voorgesteld, door eerst de competentiegrens
op te trekken en te bekijken wat de effecten daarvan zijn, en pas na drie
jaar in een evaluatie eventueel te bekijken welke locaties gesloten kunnen
worden?
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): De discussie over de geografische samenstelling van de gerechten hebben wij de afgelopen maanden
uitvoerig met elkaar gevoerd. De CDA-fractie staat op het standpunt dat
wij op dat punt echt conclusies kunnen trekken. Wij zien wat dat betreft
geen noodzaak om af te wachten wat er met de competentiegrens
gebeurt. Wij beslissen hier met elkaar dat wij dat overlaten aan de Raad
voor de rechtspraak, die dat dus volwaardig kan doen. Wij gunnen dat de
Raad voor de rechtspraak graag.
Mevrouw Gerkens (SP): In dit wetsvoorstel staat daadwerkelijk dat 26
locaties gaan sluiten, punt uit. Die gaan dus dicht, terwijl wij in roerige
tijden leven. Zou het los van die discussie niet beter zijn om evenwichtig
tot sluiting te komen en de komende drie jaar af te wachten alvorens wij
die 26 locaties dicht mieteren?
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Ik deel wat dit betreft het
standpunt van de heer Heerts. In de wet staat dat er in ieder geval 30
locaties openblijven. De rest is ter beoordeling aan de Raad voor de
rechtspraak. Er zijn dus 30 plekken gegarandeerd. Voor de rest is het aan
het inzicht van de Raad voor de rechtspraak.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Wij hebben hierover inderdaad uitvoerig
gedebatteerd. Ik ben dan ook heel nieuwsgierig naar het antwoord van
mevrouw Van Vroonhoven op de vraag die zij aan de minister van Justitie
stelt. Ik doel op de vraag in hoeverre geborgd kan worden dat het
schrappen van zittingslocaties zorgvuldig gebeurt. Ik ben het met haar
eens dat schrappen noodzakelijk kan zijn. Ik deel ook haar zorgen. Ik heb
echter nog geen goed antwoord gehoord op de vraag hoe een en ander
kan worden geborgd. Welk antwoord verwacht mevrouw Van Vroonhoven
van de minister?
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): In de vorige debatten heeft het
CDA uitdrukkelijk gezegd het belang van de stakeholders belangrijk te
vinden. Er moet goed gekeken worden hoe de inspraak van de verschillende belangenorganisaties, het aantal rechtzoekenden en ook de
bevolkingsaantallen meegewogen worden. Ik vind dat de Raad voor de
rechtspraak de taak heeft om deze belangen mee te wegen. Het is niet de
bedoeling dat de raad met een soort helicopterview, van bovenaf,
beoordeeld welke locaties gesloten worden. Daaraan moet een grondig
belangenonderzoek voorafgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

8

Mevrouw Azough (GroenLinks): Met een grondig belangenonderzoek en
een deugdelijke motivatie wordt dus aan het criterium van mevrouw Van
Vroonhoven voldaan?
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Feit is dat wij hier aan de Raad
voor de rechtspraak een soort mandaat geven. Daarmee komt de Kamer
terzijde te staan. Vandaar dat de Kamer daarvoor in ruil mag vragen dat
de minister, die de zeggenschap heeft, ervoor zorgt dat de belangen van
de rechtzoekenden, de stakeholders, de belanghebbenden, er goed bij
betrokken worden. Als dat goed is geborgd, geef ik het graag uit handen.
Dan durf ik dat ook.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik ben het volledig eens met deze inzet
en deze ambitie. Toch blijft het antwoord van mevrouw Van Vroonhoven
een tikje vaag. Hoe vindt de borging precies plaats? Dat weet mevrouw
Van Vroonhoven dus ook niet?
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Er kan gekeken worden naar de
bevolkingsaantallen en de bereikbaarheid in een gebied. Daarbij moet een
afweging plaatsvinden. In sommige gebieden is de bereikbaarheid een
belangrijke factor. In andere gebieden is dat het bevolkingsaantal of de
bedrijvigheid. Ik kan daar vanaf deze plek niets over zeggen. Ik wil het
vanaf deze plek ook niet dichttimmeren. Ik vind echter dat de Kamer aan
de Raad voor de rechtspraak mag vragen om een evenwichtige keuze te
maken. De raad moet niet werken vanuit een ivoren toren en zaken van
bovenaf opleggen. Als de minister kan borgen dat de Raad voor de
rechtspraak goed om zich heen kijkt en niet alleen afgaat op eigen
standpunten en meningen, durf ik de zaak uit handen te geven. De Kamer
is immers ook niet almachtig en alwetend.
Ik kom te spreken over het inrichtingsonderdeel van het wetsvoorstel. Het
gaat dan met name over de versteviging van de kantonrechtspraak. Mijn
fractie is overtuigd van de kracht van kanton. De kantonrechter is voor ons
een belangrijk instrument voor snelle en efficiënte geschillenbeslechting.
Dat heeft te maken met de vroege comparitie, die zo eigen is aan kanton.
Partijen worden fysiek bij elkaar gebracht, wat de angel snel uit een
geschil kan halen. Ook de eigen cultuur van kanton is belangrijk. Het zijn
ervaren rechters die erg op de oplossing en de praktijk gericht zijn. Zij zijn
niet ongelofelijk stijl-juridisch, maar hebben een ongelofelijk waardevol
gevoel voor mediation.
Wij vinden dat de kantonrechtspraak versterkt moet worden. De burger
kan dan immers goedkoper en sneller zijn recht halen. Het geeft ook lucht
aan de organisatie en de rest van de keten. Daarom was het CDA
aanvankelijk best huiverig voor het voorstel van de minister om de
waterscheiding tussen civiel en kanton weg te halen. Met het schrappen
van artikel 47 Wet RO wordt de verplichte sector kanton opgeheven. Het
voordeel is dat de rechtbanken meer armslag krijgen om zelf te bepalen
hoe de interne organisatie vormgegeven wordt. Het nadeel is dat de
kantonrechters en de gewone rechters op een hoop worden gegooid.
Daarom was de CDA-fractie aanvankelijk beducht voor het verdwijnen van
het eigen karakter van de kantonrechter.
Dan wordt echter duidelijk dat werkbezoeken belangrijk zijn. Na verschillende gesprekken met en werkbezoeken aan voor- en tegenstanders – dat
moet gezegd worden – is de CDA-fractie ervan overtuigd dat het
schrappen van art. 47 Wet RO juist ook kansen biedt aan het kantongerecht. De karakteristieke manier van rechtspreken bij het kantongerecht
kan in dat geval soepeler worden uitgesmeerd naar de civiele sector. Nu
proef ik namelijk ook veel aversie van met name de gevestigde kantonrechters. Die onrust begrijp ik in enig opzicht ook wel. Zij zien hun speciale
positie in het rechtsbestel namelijk kantelen. Ik ben op zoek naar een
modus waarbij wij die «kantonrechter oude stijl» niet klakkeloos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

9

overboord gooien. Per slot van rekening is het ook een speciaal slag
rechters dat door zijn ervaring en pragmatische inslag ongelofelijk
waardevol is voor de organisatie. Wij zien graag dat de minister
waarborgt dat deze groep ervaren kantonrechters op de een of andere
manier werkzaam kan blijven binnen dat specifieke vlak van de kantonrechtspraak. Kan de minister daarop reageren?
Samen met de heer Wolfsen heb ik in eerdere instantie wel eens geopperd
om artikel 96 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering nieuw
leven in te blazen. Partijen kunnen dan op basis van dat artikel de
kantonrechter als arbiter inschakelen. Daarmee creëer je een soort
«kantonrechter light». De kantonrechter bepaalt in dat geval de spelregels.
Dit haalt een drempel naar de kantonrechter weg. Graag ontvang ik van
de minister een uitwerking van dit voorstel.
De competentiegrens wordt opgehoogd naar € 25.000 en kan rekenen op
breed draagvlak in de samenleving. De CDA-fractie ziet de voordelen
hiervan ook in. Toch hebben wij er nog enkele vragen over. Terecht zegt
de minister dat het ophogen van de competentiegrens mede tot gevolg
zal hebben dat er meer aanbod komt van de rechtshulp. De monopoliepositie van advocaten wordt daarmee immers doorbroken. Dit zal het
marktaandeel van gerechtsdeurwaarders laten groeien. Ik denk in dit
kader ook aan de rechtsbijstandsverzekeraars en de vakbonden. Zij krijgen
hierdoor immers belangrijke commerciële kansen. Wij kunnen er niet
genoeg op hameren dat de kwaliteit van deze juridische dienstverleners
echt op orde moet zijn. Het wettelijk toezicht op gerechtsdeurwaarders,
notarissen en advocaten is stevig en zal in de toekomst alleen nog verder
worden versterkt. Hoe zit het echter met de diensten van deze adviseurs?
Voelt de minister een verantwoordelijkheid om in dit opzicht een
initiërende rol te spelen? Zo nee, waarom niet? Dit roept bij ons met name
de vraag op hoe de rechtsbijstandsverzekeraars hun commerciële kansen
op een maatschappelijke manier zullen invullen. Zij mogen hun winstbejag namelijk niet laten prevaleren. Al vaker hebben wij erop gewezen
dat de rechtsbijstandsverzekeraars ook echt de plicht hebben om hun
klanten kwaliteit te bieden. Wij waken ervoor dat dit gebeurt, want wij
willen de kwaliteit van de diensten van deze juridische adviseurs binnen
ons rechtsbestel kunnen garanderen.
Tot slot ga ik in op het klachtrecht. Dit krijgt nu een officiële plek in de Wet
op de Rechterlijke Organisatie. Wij vinden dat heel erg goed, maar
materieel wijzigt er niks, zoals blijkt uit een nota naar aanleiding van het
verslag. Mijn fractie vraagt zich af of dit geen gemiste kans is. Het recht
om te klagen is immers één, maar vervolgens moet iets ermee gedaan
worden. Heeft de minister overwogen om in de wettekst op te nemen dat
er consequenties aan moeten worden verbonden, als zo’n klacht
inderdaad gegrond wordt verklaard. De betrokkene moet dus wat dat
betreft echt zijn recht kunnen halen. Kan de minister mij een reactie hierop
geven?
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. Wij delen nog steeds de mening van
de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, namelijk dat de volgorde
die wij hier vandaag hanteren, ongewenst is. Wij behandelen nu eerst dit
wetsvoorstel en daarna voeren wij pas de discussie over de herziening
van de gerechtelijke kaart. Wij hadden echter de voorkeur eraan gegeven
om de discussie over de herziening af te wachten en dan pas de gehele
modernisering van de organisatie in samenhang met die herziening te
behandelen, maar goed, het is niet anders. Wij zitten nu hier.
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Wij hebben die discussie over de
gerechtelijke kaart uit-en-te-na gevoerd.
Mevrouw Gerkens (SP): Ja, maar die discussie is nog niet afgerond. De
piketpaaltjes zijn nog niet geslagen. Het is daarom niet voor niets dat wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

10

dat deel controversieel hebben verklaard. Ik had liever gehad dat wij dit
daarna behandelen.
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Ik ben toch echt de overtuiging
toegedaan dat wij die discussie netjes hebben afgerond en de moties
hebben behandeld. Die discussie is toch afgesloten? Ik volg dit niet.
De voorzitter: Ik voeg eraan toe dat de commissie dit ook niet controversieel verklaard heeft.
Mevrouw Gerkens (SP): Excuus voorzitter, daarin hebt u gelijk.
Voorzitter. Wij leven op dit moment in een tijd van crisis. Ontslagzaken,
schulden en faillissementen zullen een voorspelbare toestroom aan zaken
bij de rechtspraak laten zien, zoals iedere keer weer blijkt. De minister
kiest er echter toch voor om de gehele gerechtelijke organisatie nu in een
keer op de schop te nemen. De competentiegrens moet omhoog, de
verplichte sector kanton moet worden afgeschaft, de aardzaken moeten
worden uitgebreid en dan moet ook nog op afzienbare termijn de
gerechtelijke kaart worden herzien. De minister zegt dat een voorwaarde
voor dit alles is dat het budgetneutraal moet gebeuren, want er is geen
geld. Dat weten wij. Dat schip zinkt dus en de kapitein gaat aan boord
reorganiseren in plaats van alle hens aan dek te sturen en te proberen om
het schip varende te houden. Het aantal zaken bij de rechtbanken zal door
de crisis toenemen. Daardoor is echt alle hens aan dek nodig om burgers
op tijd van een uitspraak te kunnen voorzien. Daar moet nu de prioriteit
liggen. Daar moeten de gerechtsbesturen zich de komende tijd mee
bezighouden en niet met alle veranderingen die nu in een keer moeten
worden doorgevoerd. Het is er gewoonweg de tijd niet voor.
Voor mijn fractie staat voorop dat de toegang tot het recht voor de burger
moet worden gegarandeerd. Dat geldt zowel voor de toegankelijkheid van
de locaties als voor de toegankelijkheid van de rechtshulp. Dat doelmatigheid daarbij een rol moet spelen, begrijpt mijn fractie ook, maar het
belang van rechtszekerheid voor de burger dient voorop te staan en dient
het eerste uitgangspunt te zijn. Dat is de reden waarom de SP-fractie
vanaf het begin tegen de verhoging van de competentiegrens tot € 25.000
is geweest. Zij is niet overtuigd van de noodzaak tot verruiming van de
competentiegrens naar € 25.000. Een vervijfvoudiging van de competentiegrens is een te grote stap om ineens te zetten. De gevolgen ervan zijn
onvoldoende onderzocht.
Wij maken ons grote zorgen over de mogelijke gevolgen voor de
kantonrechtspraak als snelle en efficiënte geschillenbeslechter. De
minister heeft het over een herkenbare kantonrechtspraak, maar juist die
herkenbare, eigenzinnige en efficiënte manier van werken zal verwateren.
Waar is dan nog het voordeel gelegen? Naar de mening van de SP-fractie
is het daarom verstandiger om te beginnen met een beperkte verhoging
en eerst de effecten daarvan af te wachten. Daarom heb ik ook een
amendement ingediend om te starten met een verhoging tot € 15.000 en
dan na drie jaar te kijken hoe dat heeft gefunctioneerd. Op die wijze kan
ervaring worden opgedaan met verschuivingen in de zaakstromen en kan
de rechterlijke organisatie zich in stappen aanpassen aan de nieuwe
situatie. Ook de Raad van State acht dit de meest aangewezen weg in
ieders belang. De sector kanton krijgt immers ook nog de uitbreiding van
aardzaken te verwerken. Reken maar dat het, bijvoorbeeld op het gebied
van consumentenkrediet, druk zal worden de komende jaren.
Het feit dat burgers tot € 25.000 niet meer verplicht kunnen worden om te
worden bijgestaan door een advocaat, is naar onze mening een scenario
voor rampen. Hiermee wordt de weg geopend voor dubieuze juridische
adviseurs. De SP vindt het blootstellen van burgers aan dergelijke grote
financiële risico’s absoluut onverantwoord. Ook hier geldt dat een initiële
verhoging tot € 15.000 de mogelijkheid zou bieden om ervaringen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

11

verzamelen en de gevolgen ervan voor de burgers in kaart te brengen.
Verzekeraars hebben al laten weten dat – in tegenstelling tot wat altijd
wordt beweerd – de premies voor de rechtsbijstandsverzekering niet
omlaag zullen gaan met het vervallen van de verplichte bijstand, maar dat
zij juist vrezen voor een juridisering en daarmee voor hogere kosten. In
het beste geval stijgen in de toekomst de kosten voor de burgers iets
minder snel.
Natuurlijk heeft de SP geen bezwaar tegen een efficiënte, kostenbewuste
rechtspraak. Daarbij hoort ook het zorgvuldig en terughoudend omgaan
met bestuursfuncties. Daarbij mogen argumenten zoals status en
verworven rechten absoluut geen rol spelen. Het doelmatig besturen van
rechtsgebieden door een kleiner aantal gerechtsbesturen is ook wat ons
betreft een pluspunt. Wij willen er echter wel voor waarschuwen dat
kostenefficiëntie niet het leidende criterium mag worden. Toegankelijkheid
en kwaliteit zijn de criteria die voor de SP-fractie leidend zijn. Daarom
heeft zij ook bezwaar tegen het loslaten van de wettelijke verankering van
de sector kanton. Naar haar mening schuilt in het loslaten het gevaar dat
door middel van de opgelegde bezuinigingen de Raad voor de rechtspraak en de gerechtsbesturen noodgedwongen ruimte voor bezuinigingen zullen zoeken in het sluiten van locaties. De SP-fractie wil niet dat
er sterfhuisconstructies ontstaan voor gerechtslocaties. De begroting
moet sluiten, niet de locaties. Terecht wijst bijvoorbeeld de nieuwe
burgemeester van Heerlen in een brief aan de commissie op het belang
van een rechtspraaklocatie in zijn gemeente. Rechtspraak moet een
onderdeel van de gemeenschap zijn. Het sluiten van locaties plaatst de
rechtspraak op afstand, wat ten koste gaat van het vertrouwen en de
drempels verhoogt. Wij hechten grote waarde aan de kantonrechtspraak
en daarom benadruk ik nogmaals het belang van een goed functionerende en voor burgers goed toegankelijke kantonrechtspraak. De
afschaffing van de wettelijk verankerde «sector kanton» die in het
wetsvoorstel wordt gepresenteerd, is naar onze mening dan ook eerder
een bedreiging voor de kantonrechtspraak dan een verbetering ervan.
De heer Teeven (VVD): Het gaat er toch niet zozeer om dat die sector
verankerd blijft in de wet? Het gaat er toch om dat de wijze waarop
momenteel in de kantonsector wordt gewerkt, verankerd blijft in de
werkwijze van de gerechten? Daarover spreken we al anderhalf jaar en we
hebben daar heel veel aandacht aan besteed. U wilt dat toch ook? Het
gaat u toch niet om de verankering van die sector in de wet?
Mevrouw Gerkens (SP): U weet het altijd zo leuk te zeggen. U doet nu
alsof ik de boel zo in beton wil gieten dat er geen enkele flexibiliteit meer
mogelijk is. U zegt dat we de sector niet moeten verankeren in de wet. U
stelt voor om er gewoon voor te zorgen dat de werkwijze goed geregeld
is. Welnu, juist daarover hebben wij zorgen en daarom denken wij dat de
sector kanton op dit moment in de wet verankerd moet blijven. Dat is niet
zo vreemd, want de minister is het daar deels mee eens en heeft een deel
verankerd in de wet. Een deel laat hij echter los en wij denken dat dit te
snel gaat; daar hebben wij zorgen over.
Mevrouw Azough(GroenLinks): De klachten over en commentaren bij dit
onderdeel van het wetsvoorstel hebben ook mijn fractie bereikt. Ik zag
hierin een zekere contradictio in terminis. Hoe je ook over de verhoging
van de competentiegrens denkt en hoe hoog die ook wordt – u stelt zelfs
€15.000 voor – de verhoging zal leiden tot een toename in kantonrechtszaken. Dat betekent toch per definitie dat de kantonrechtspraak uitgebreid
wordt en in zekere zin ook versterkt wordt? Daarom begreep ik die angst
niet zo goed. Het afschaffen van die verplichting leidt volgens mij niet per
se tot minder kantonrechtszaken. Integendeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

12

Mevrouw Gerkens (SP): Het gaat mij niet om de zaken, maar om de
locaties. Onze angst ligt precies bij het argument dat u geeft. Wij denken
dat er een toename van zaken zal zijn, terwijl er nu tegelijkertijd 26 locaties
gesloten worden. Dat kan niet goed gaan. Daarom denken wij dat de
minister nu te veel tegelijk wil en verzoeken wij om het stapsgewijs te
doen. Wij willen dat de competentiegrens eerst naar € 15.000 gaat en niet
meteen naar € 25.000. Bovendien vragen wij de minister, niet meteen al
die kantonrechtlocaties te sluiten.
Voorzitter. In de nota naar aanleiding van het verslag zegt de minister dat
de SP geen valse tegenstelling moet oproepen door te vragen naar de
relatie tussen kostenefficiëntie en toegankelijkheid. De minister maakt de
vergelijking dat er immers ook maar één Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State is. Dat kan de minister toch werkelijk niet serieus
menen? Hij zegt eigenlijk dat je het beste zo weinig mogelijk rechtspraaklocaties kunt hebben, omdat je dan het meeste kunt doen voor hetzelfde
geld. Dat is toch niet zijn ideaalbeeld van de rechtspraak voor de
toekomst?
Inzake het afschaffen van de wettelijke verankering van de kantonrechtspraak heb ik een amendement ingediend dat in lijn is met wat de
commissie-Deetman eerder voorstelde: leg eerst alle aandacht op het
rechtspreken en beslis eventueel na drie jaar over het loslaten van de
verankering van de sector kanton. Die beslissing moeten we nemen op
basis van feiten en op basis van ervaring. Die ervaring moeten we dan de
komende jaren ook kunnen opdoen. We hebben het dan over de wijze
waarop de gerechtsbesturen omgaan met het sturen van de zaakstromen,
de verhoogde competentiegrens, de uitbreiding met nieuwe aardzaken en
de dan doorgevoerde herziening van de gerechtelijke kaart. Dat zijn nogal
wat zaken die eraan komen! De toegankelijkheid van het rechtssysteem
voor de burger is te belangrijk om in deze onzekere tijden het huidige
rechtssysteem in één keer overhoop te halen. De SP wil daarom een
stapsgewijze aanpak bij de modernisering van de rechterlijke organisatie.
Naarmate de stappen groter worden, groeit ook het risico op misstappen.
Dat kan het vertrouwen in de rechtspraak, dat toch al onder druk staat, er
de komende jaren niet bij hebben.
De minister heeft in het wetsvoorstel gezet dat de komende drie jaar 26
locaties zullen sluiten. Dit zal gebeuren door middel van het aflopen van
de huurcontracten. Hoeveel locaties gaan de komende drie jaar daadwerkelijk dicht doordat het huurcontract afloopt?
De heer Heerts (PvdA): Ik heb dit betoog eens aangehoord en nu het is
afgerond, heb ik een paar vragen. U had het over tijden van crisis. U hebt
het in relatie tot dit wetsvoorstel zelfs over rampen. Er is sprake van een
dubbeling, want u probeert ook met de PvdA-fractie een soort discussie
op gang te brengen door te suggereren dat wij die toegankelijkheid en
kwaliteit van de rechtspraak niet voor ogen hebben. U zei dat de begroting
moet sluiten, maar niet de locaties. Met alle respect zeg ik dat dit nergens
op slaat. Wij vinden dat er juist meer locaties moeten komen en dat dit
flexibel dient te gebeuren. U haalde de situatie in Heerlen aan, waarover
ook ik het nodige heb gezegd. De minister wilde dat er in de wet slechts
negentien locaties overblijven, maar de Kamer heeft daar een stokje voor
gestoken. De Kamer heeft tien rechtsgebieden afgedwongen in plaats van
elf, dus de wetgever moet dat als zodanig formuleren. Dat was in
tegenstelling met de wens van de Raad voor de rechtspraak. Mocht het
nieuwe kabinet uit andere personen bestaan, dan dient alles opnieuw te
worden gedaan. Dat speelt echter om de vier jaar.
Je krijgt de rechtspraak niet zo snel in beweging. Als je die in beweging
hebt gekregen, moet je nog maar zien of het goede gebeurt. Ik zie het als
volgt: de rest van de rechtspraak gaat luisteren naar het goede van het
kantongerecht. Dat zou toch moeten doordringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

13

De voorzitter: Was dat uw vraag? We zijn nog niet toe aan de tweede
termijn, mijnheer Heerts.
De heer Heerts (PvdA): Nee, maar anders staan we in de plenaire zaal en
daar duurt het ook lang.
De voorzitter: Interrupties niet, hoor.
De heer Heerts (PvdA): Het gaat erom wat de SP-fractie wil. Ik begrijp er
langzamerhand helemaal niets meer van. Er mag immers niets, maar er
moet van alles veranderen. Het gaat ook onze fractie erom dat het goed
verloopt, ook in deze tijden waarin veel ontslagaanvragen worden
gedaan. Er heeft mij echter nog geen enkele klacht bereikt waaruit blijkt
dat een ontslagzaak door een kantonrechter niet goed wordt afgedaan als
gevolg van deze reorganisatie.
Mevrouw Gerkens (SP): Als de heer Heerts klaar is met het schoonvegen
van zijn eigen straatje – zo mag ik zijn inbreng naar mijn idee wel noemen
– zeg ik dat hij kennelijk aan de onderhandelingstafel heeft gezeten en dat
hij handjeklap heeft gedaan. Hij zegt nu tegen de SP-fractie dat zij gewoon
tevreden moet zijn, dat hij en anderen het best goed hebben geregeld en
dat de SP verder niet moet zeuren. En nu vraagt de heer Heerts mij wat ik
wil. Mijn antwoord op die vraag is dat de heer Heerts, als hij goed had
geluisterd, kon horen wat de SP-fractie wil. Ik heb gezegd dat zij twee
amendementen voor zich heeft met als doel om een en ander stapje voor
stapje te doen. Laten we niet alles tegelijk doen. Er komt immers nog
meer aan. Nu we in deze maatschappelijke situatie zitten, denken wij dat
dit een scenario voor rampen is. Wij stellen dus voor om deze weg stapje
voor stapje te bewandelen in plaats van alles tegelijk te doen. Volgens mij
is dat een heel reëel voorstel waar de heer Heerts in mee kan gaan. Dan
komen wij immers op een verantwoorde wijze tot die verandering.
De voorzitter: Mijnheer Heerts, u wilt een vervolgvraag stellen. Ik wijs u
er wel op dat interrupties ook in wetgevingsoverleggen altijd kort en
bondig zijn.
De heer Heerts (PvdA): Dat lukt mij niet, zeker niet in deze laatste week.
Ik snap het echt niet, want de Kamer heeft er een stokje voor gestoken dat
er slechts negentien locaties overblijven. Wij hebben het basispakket van
de NVvR omhelsd. We hebben gezegd dat dit de richtlijn moet zijn voor de
toekomst. Men weet nu overal dat er in de rechtspraak eindelijk iets in
beweging is gebracht. Mijn ervaring met rechters is dat het veel te lang
duurt als het stapje voor stapje moet gebeuren. Ze kunnen beter een
snelle goede klap krijgen, want dan gaan ze eindelijk doen wat wij willen.
Dat wil mevrouw Gerkens toch ook?
Mevrouw Gerkens (SP): Als de heer Heerts denkt dat het goed is om in
deze economische situatie in één klap over te gaan tot een competentieverhoging van €5000 naar € 25.000 met alle extra druk die dat op de
rechtspraak zal leggen, terwijl tegelijkertijd 26 kantongerechtlocaties
sluiten, moet hij dat vooral voor zijn rekening nemen. De SP-fractie doet
dat niet, omdat zij meent dat dit een onverantwoordelijke manier van
werken is.
De heer Teeven (VVD): Voorzitter. Ik heb vandaag het genoegen – dat
geldt misschien ook voor deze minister – om met allerlei mensen,
inclusief de voorzitter, een debat te voeren over Justitie in het algemeen,
terwijl ik weet dat ik hen in deze setting niet meer zal terugzien. Ik hoop
dat de VVD op 9 juni in elk geval drie zetels haalt en dat ik terugkom, maar
ik zal veel collega’s dus niet meer terugzien. Daarom hecht ik eraan om nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

14

te zeggen dat ik dit soort overleggen graag met alle collega’s en de
voorzitter heb gevoerd. Het spijt mij oprecht dat ik u allen niet meer zal
terugzien. Ik heb de inbreng van u allen namelijk bijzonder gewaardeerd
en ook vandaag mocht ik buitengewoon genieten van het debat met u. Of
we de minister nog zullen terugzien, weten we eigenlijk niet. Dat moeten
we nog even afwachten; hij staat niet op de lijst voor het CDA. Ik denk dat
ik mede namens hem spreek als ik zeg dat wij de inbreng van de voorzitter
allemaal zeer gewaardeerd hebben.
Mevrouw Gerkens (SP): De heer Teeven gaat er te gemakkelijk van uit dat
hij ons niet meer terugziet. Ik weet zeker dat hij mij aan deze kant van de
tafel niet zal terugzien, maar ik sluit niet uit dat we elkaar aan de andere
kant van de tafel nog zullen ontmoeten.
De heer Teeven (VVD): Misschien ga ik daar inderdaad te gemakkelijk van
uit. Je weet nooit wat er geboren wordt na 9 juni, misschien wel een links
kabinet. Dat wachten we rustig af. De waardering van mijn kant is in ieder
geval buitengewoon. Ik ben vermoedelijk de enige parlementariër die van
dit hele rijtje overblijft. Dat is wel heel weinig. En zelfs dat moet je nog
tussen aanhalingstekens zetten.
Twee onderwerpen staan vandaag op de agenda. De collega’s die vóór mij
spraken, hebben er al heel veel over gezegd. De VVD-fractie heeft
natuurlijk ook meegedaan aan eerdere debatten, zowel over de competentiegrenzen als over de gerechtelijke kaart. Laat ik eerst wat zeggen over de
competentiegrenzen. Ik verbaas mij niet over de inbreng van collega
Gerkens. Deze is namelijk in lijn met wat haar collega De Wit in een
eerdere fase altijd heeft gezegd. De SP-fractie is nooit buitengewoon
positief geweest over de competentiegrenzen. Daarom is de inbreng van
mevrouw Gerkens wel logisch.
Ik denk dat het goed is dat de minister op advies van de Raad van State de
competentiegrens wil verhogen en artikel 47 wil schrappen. De
VVD-fractie hecht er, net als de PvdA-fractie en de CDA-fractie, aan dat er
nu stappen voorwaarts worden gezet. In lijn met wat de collega’s hebben
gezegd, vinden ook wij het goed dat de competentiegrens nu
omhooggaat. Natuurlijk zitten daar ook gevaren aan. Die zijn al onder
woorden gebracht. Maar over het algemeen zien wij er de voordelen van.
Wij denken dat het goed is dat artikel 47 RO geschrapt wordt.
De heer Heerts sprak over werkbezoeken. Het was meer een werkbezoek
aan collega Heerts op zijn kamer, waar een voorzitter van de sector kanton
en een van de sector civiel hun standpunten heel vrijmoedig met ons
deelden. Dat was niet helemaal in lijn met wat we normaal van de NVvR
horen. De sectorvoorzitters zagen namelijk alleen maar voordelen in het
verdwijnen van de sectorgrenzen. De samenwerking tussen kanton en
civiel zou volgens hen eigenlijk alleen kunnen worden verbeterd. Ik weet
dat er ook tegenovergestelde verhalen denkbaar zijn. Ik heb zelf ook een
tijdje in het rechterlijk bedrijf rondgelopen. Alles heeft zijn voors en
tegens. Daarin geef ik mevrouw Gerkens gelijk. Maar ik denk dat het per
saldo goed is dat de samenwerking tussen kanton en civiel makkelijker tot
stand komt, zonder de verschillende sectoren. De VVD-fractie zou de
manier van werken van de kantonsector graag terugzien in andere
gedeelten van het gerechtelijk bedrijf. Zeker de snelheid waarmee de
kantonsector beslissingen neemt, spreekt onze fractie bijzonder aan. Deze
moet natuurlijk niet ten koste gaan van de nauwkeurigheid. Dat is de
andere kant van het verhaal.
Ik wil nog wel een aantal opmerkingen maken over de gerechtelijke kaart.
De minister heeft een derde nota van wijziging gestuurd. Die hebben we
goed gelezen. Het is terecht dat mevrouw Van Vroonhoven zegt dat deze
nota in lijn is met wat we in eerdere discussies, zeker op 10 februari, nog
hebben afgesproken. Er zit nog wel wat vertraging in. Er wordt nog over
oude gerechtshoven gepraat, bijvoorbeeld over Leeuwarden. Er is nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

15

wat werk aan de winkel als het gaat om de samenvoeging van de
gerechtshoven en de tien rechtsgebieden. Het zijn er tien geworden, niet
elf. Dat breng ik vandaag, in dit algemeen overleg, toch nog maar eens in
herinnering. Er ligt nog heel veel werk dat gedaan moet worden, maar wij
denken wel dat het werk op schema ligt. In de tweede nota van wijziging
zit wel iets bijzonders. Dat is de schrapping van artikel 93 van de Wet op
de rechterlijke organisatie. De minister zegt dat nu nevenlocaties worden
aangewezen door een AMvB er eigenlijk geen reden meer is dat de
minister een aanwijzingsbevoegdheid heeft in de richting van de Raad
voor de rechtspraak bij bijvoorbeeld het stilzitten – zo omschrijft de
minister het zelf – van de raad. Ik nodig de minister nadrukkelijk uit om in
te gaan op een aantal andere casussen. Ik kan mij namelijk situaties
voorstellen die weliswaar niet direct gaan over het aanwijzen van locaties
maar waarbij de raad wel stilzit en waarbij misschien de aanwijzingsbevoegdheid van de minister van Justitie gedeeltelijk niet kan worden
gemist. Ik hoor graag van de minister wat zijn overweging is om artikel 93
helemaal, in alle opzichten, te schrappen zodat hij geen enkele aanwijzingsbevoegdheid meer heeft.
Al die zaken die we in talloze algemene overleggen de afgelopen twee jaar
hebben gewisseld kan ik nu allemaal wel herhalen, maar dat lijkt me niet
de bedoeling. De VVD-fractie hecht uiteraard aan een flexibele doch ook
kwalitatief goede rechtspraak. Wij vinden dat er oog moet blijven voor het
individu. Over opmerkingen echter betreffende enkelereisafstanden van
Ter Apel naar Groningen en dergelijke kan ik zeggen dat heel veel mensen
met de auto reizen. Die ene keer dat je van Ter Apel naar Groningen moet,
leen je maar een auto. Dus niet alles wat de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak heeft opgemerkt met betrekking tot deze nota van wijziging
vind ik echt ter zake doen. Ik zeg dat heel eerlijk; ik luister heel vaak naar
ze, maar op dit punt iets minder. Dat mag ook wel een keer gezegd
worden.
Ik hoop dat er voortgang zal worden geboekt. Ik begrijp dat de minister
daarover niet veel kan zeggen, omdat het aan een nieuw kabinet is hoe
snel we ermee voortgaan. Mevrouw Azough moet haar inbreng nog
leveren, maar als ik hoor wat er tot nu toe aan deze kant van de tafel
wordt gewisseld, denk ik dat er voldoende draagvlak is.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de heer Teeven voor
zijn vriendelijke woorden. Het is van groot belang om op te merken dat
het institutionele geweten, of in ieder geval geheugen, van deze
commissie op dit specifieke onderwerp nu geheel bij u komt te liggen,
mijnheer Teeven. Dat betekent een heel zware verantwoordelijkheid voor
u, waarop wij burgers vanuit de samenleving sterk en zwaarwegend
zullen letten. Wij houden u in de gaten! Maar goed, desalniettemin dank ik
u bijzonder voor uw vriendelijke woorden. Ze zijn wat mij betreft geheel
wederzijds. We hebben met veel genoegen samengewerkt en gedebatteerd. We zijn het in heel veel opzichten niet met elkaar eens, maar
hebben een zinnig, inhoudelijk en vaak ook vrolijk debat kunnen voeren.
Dat is heel wat waard in deze roerige tijden.
Voorzitter. We hebben het de afgelopen maanden al heel vaak gehad over
het onderwerp dat vandaag op de agenda staat. Dat neemt niet weg dat ik
de opmerking van mevrouw Gerkens begrijp. We hebben het natuurlijk
uitvoerig behandeld en er is in zekere zin een soort conclusie getrokken in
het algemeen overleg begin dit jaar. Dat neemt echter niet weg dat de
voorstellen die het kabinet heeft gedaan nog niet verankerd zijn in
wetgeving. Dat is volgens mij waar mevrouw Gerkens op doelde. Deze
constatering deelt mijn fractie met haar.
Als mevrouw Van Vroonhoven dit wetsvoorstel in eerste instantie als een
soort dessert zag, is het ondertussen een tussengerecht geworden. Met de
«extreme makeover» die door de Kamer is toegepast op de kabinetsvoorstellen is er immers een heel ander soort voorstel komen te liggen. Je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

16

kunt vragen stellen over het feit dat dit wetsvoorstel eerst kwam en we het
debat nog moesten afwachten. Ik verwijt dat de minister niet zozeer, maar
ik vind het wel jammer dat er toch een beetje rommelige gang van zaken
is geweest, ook rondom de herziening van de gerechtelijke kaart. Feit is
dat dit jammer is. Het zou wellicht makkelijker zijn geweest en in ieder
geval met minder spanning, gedoe en discussie hebben opgeleverd als dit
proces op een andere manier was gevoerd. Maar goed, dat is een
kanttekening en niet de kern van het debat.
Voor de fractie van GroenLinks staan twee dingen voorop. Ten eerste
moet de kwaliteit van de rechtspraak voorop staan. Ten tweede moet de
toegang voor de rechthebbende leidend zijn, en dan met name de
toegang tot de rechtspraak en niet zozeer de toegang tot de rechter, want
dat zijn wat mijn fractie betreft wezenlijk verschillende dingen. Vanaf het
begin zijn wij principieel open geweest in dit debat. We hebben aangegeven dat we zeker de noodzaak zien tot specialisering. In deze tijden is
dat vanzelfsprekend; je ziet op allerlei vlakken dat die noodzaak en die
behoefte er zijn, of het nou de zorg, het onderwijs of de rechtspraak
betreft. Daar kun je je ogen dus niet voor sluiten. Dat neemt niet weg dat
de meeste zaken binnen de rechtspraak algemene zaken over huis-tuin-enkeukenonderwerpen zijn, die door generalisten moeten worden
behandeld. Laten we dus ook niet de indruk wekken dat het alleen heel
specialistische zaken betreft. De meeste zaken zijn nog altijd generalistisch
en behoren door generalistische rechters te worden behandeld.
Zoals ik al zei, is mijn partij een hervormingspartij. Ook deze hervorming
willen we open tegemoet treden, zeker als het gaat om kostenefficiëntie
en het handhaven van de kwaliteit. Daaraan kunnen we gewoon niet
voorbijgaan. Zeker in deze tijden van economische crisis zullen we
kostenefficiëntie serieus moeten nemen. In hoeverre kan er binnen de
rechtspraak kostenefficiënter worden gewerkt? Bovendien moeten we
kwaliteit niet alleen handhaven, maar zou eigenlijk kwaliteitsverbetering
de ambitie moeten zijn. Kostenefficiëntie moet vooropstaan, omdat ik een
beetje bang ben voor het volgende. We hebben vaak gezien dat het een
van de nevendoelen van hervormingen was om kostenefficiënter te
werken, maar dat jaren later geconcludeerd moest worden dat dit doel
niet behaald was. Daarmee moeten we voorzichtig zijn, ook bij dit
wetsvoorstel en in ieder geval bij de herziening van de gerechtelijke kaart.
Dit wetsvoorstel faciliteert in zekere zin de komende wetsvoorstellen. Mijn
fractie zal hier in het vervolg scherp op letten.
Ik kom bij een van de belangrijkste zorgen die mijn fractie tot nu toe had,
en die ook door mevrouw Van Vroonhoven-Kok naar voren is gebracht.
Geen enkele fractie is natuurlijk tegen extra locaties als daaraan behoefte
is. Schrappen van locaties moet echter heel zorgvuldig gebeuren. Dat dit
nu bij de Raad voor de rechtspraak ligt, begrijp ik. Wij hebben wel gezegd
dat een wettelijke verankering van groot belang is. Met de «extreme
makeover» is er een heel sterke verbreding gekomen van het aantal
locaties. Wij zijn geen specialisten op dit specifieke vlak. Wij gaan niet
over de organisatie van een specifieke sector, ook niet in dit geval. Wij zijn
echter wel degenen die de belangen van de burger voorop hebben staan.
Dat zal ook voor de Raad voor de rechtspraak moeten gelden. Die zal dus
heel duidelijk moeten maken hoe hij dit precies gaat doen. Hoe ziet de
minister dit voor zich? Het is een zorg van mijn fractie die nog steeds nog
niet is weggenomen.
Een van de onderwerpen die vandaag op de agenda staat, betreft
kantonrecht en civiel recht. Flexibeler samenwerken lijkt mij heel logisch,
zeker voor twee sectoren waarin veel fluïditeit is. Deskundigen brengen
naar voren dat er meer kantonrechtszaken zijn die eigenlijk beter civiel
zouden kunnen worden afgehandeld dan andersom. Dat zijn zaken die in
principe in beide vakjes passen. Ik kan me best voorstellen dat je daar iets
flexibeler mee omgaat. Er zijn meer zaken die qua complexiteit eerder als
civiel kunnen worden gekenschetst maar die toch door een kantonrechter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

17

worden afgehandeld, dan andersom. Ik heb er dus geen principieel
bezwaar tegen. Ik zie ook wel het argument van de minister dat zaken nog
steeds kunnen worden behandeld. Daar gaat het uiteindelijk om. Wat mijn
fractie betreft, staat het brede zaakspakket voorop. Daar hoort ook
kantonrecht bij. De minister zal echter wel nader moeten ingaan op de
bezwaren uit het veld. Met de verhoging van de competentiegrens zullen
er veel meer zaken zijn. In hoeverre zal die stroom goed worden
afgehandeld? In de nota naar aanleiding van het verslag vond ik daarop
weinig toelichting. De minister maakte zich er iets te gemakkelijk van af,
terwijl het wel een belangrijke vraag is. Het gaat om een sector die wij
allen een warm hart toedragen. Mevrouw Van Vroonhoven-Kok hield een
gepassioneerd betoog over de degelijkheid, de toegankelijkheid, de
bereikbaarheid en de benaderbaarheid van de gemiddelde kantonrechter.
Het zijn bij wijze van spreken een soort ouderwetse scheidsrechters die
voor veel mensen dichterbij staan dan rechters in civiele zaken. Die
waarden en voordelen van de kantonrechtspraak moeten wij overeind
zien te houden. Het is de vraag of die kwaliteiten onder druk komen te
staan als er sprake is van een enorme toename van het aantal zaken en
van personele problemen.
Over dat laatste wil ik graag nog een vraag stellen. Hoe groot zijn de
personele gevolgen? De Raad voor de rechtspraak heeft hierover ook
vragen gesteld. Ik hoor daar van de minister graag meer over. Deze
specifieke sector vergrijst en intern is er sprake van een personeelstekort.
Ik hoor te weinig over een oplossing voor de situatie waarin wij straks
misschien te maken hebben met een explosieve toename, al weten wij
niet zeker dat die er zal zijn. Ik hoor graag van de minister hoe hij dat
precies wil oplossen. Dit zal ook niet per se tot minder kosten leiden. Dat
is wat mij betreft ook logisch, want kwaliteit staat voorop.
Dan kom ik op de competentiegrens. De GroenLinks-fractie kan zich in
principe vinden in de verhoging van de competentiegrens. Daarover zijn
wij tot nu toe ook redelijk helder geweest. Het is een vervijfvoudiging en
de opmerking vanuit de SP-fractie daarover is een heel zwaarwegende. Ik
moet wel zeggen dat wij niet voorbij moeten gaan aan het feit dat het lang
geleden is dat er een verhoging plaatsvond. Op zich is er dus reden voor
een stevige verhoging. Ik kan me ook vinden in het argument van de
minister, namelijk dat het een tikkeltje rommelig overkomt als wij nu
kiezen voor een verhoging tot bijvoorbeeld € 15.000 en over vijf jaar weer
verder moeten verhogen. Dat zou inderdaad geen goede zaak zijn. Wij
moeten nu helderheid bieden. Het argument dat de houdbaarheid van
deze maatregel bestendig moet blijven, lijkt mij heel logisch.
Ik wil echter ook ingaan op de risico’s die deze verhoging met zich brengt.
Dat zijn wij gewoon aan onze stand verplicht. Wij hebben hierover al vaker
gesproken, maar dit is uiteindelijk de parlementaire afhandeling van alle
overleggen die hierover zijn gevoerd, eerst door mijn collega Marijke Vos
en nu door mij. Ik denk dat het van belang is er nu nader op in te gaan. De
enorme toename van het aantal zaken heb ik al genoemd. Daarnaast heb
ik al gesproken over het arbeidspotentieel. Met het derde punt dat ik naar
voren wil brengen, wil ik niet de belangen van de advocatuur behartigen
of iets dergelijks, maar ik moet wel zeggen dat ik me kan vinden in
opmerkingen dat er een risico ligt bij de zeeffunctie die daarin nu verpakt
zit. Die zeeffunctie valt misschien weg. Hoezeer ik de burger ook een
warm hart toedraag, ik moet wel zeggen dat de rechtszaal geen klachtenlijn is. Wij moeten niet te maken krijgen met een enorm aantal zaken
waarin de burger toegang tot de rechtspraak ziet als toegang tot de
rechter. Ik zou hierop graag een antwoord van de minister willen horen.
Dan kom ik bij mijn laatste opmerking, namelijk over de equality of arms.
De minister vindt dat daarmee tot nu toe geen problemen zijn omdat dit
zich wel compenseert en de kantonrechter daar wel een rol in zal spelen.
Het is echter wel een reëel risico gezien alle andere zorgen die vanuit het
veld naar voren komen. Daar wordt gesproken over de enorme toename

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

18

van zaken, het hebben van minder tijd en het probleem met het arbeidspotentieel. Daardoor zullen kantonrechters daar misschien minder
aandacht voor hebben. Ik wil graag een reële en inhoudelijke argumentatie van de minister met betrekking tot dit probleem. Hij verwijst naar de
rol die de kantonrechter tot nu toe heeft. Dat is een rol die wij allemaal
willen behouden. Ik vraag me echter af in hoeverre de kantonrechter kan
blijven werken zoals hij tot nu toe heeft gewerkt als wij al deze factoren in
ogenschouw nemen.
De voorzitter: Daarmee zijn wij aan het eind van de eerste termijn van de
Kamer gekomen. De minister heeft gevraagd om een schorsing van
ongeveer tien minuten om zijn beantwoording voor te bereiden.
De vergadering wordt van 14.14 uur tot 14.28 uur geschorst.
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Ik zal niet beginnen, maar met uw
goedvinden straks eindigen met een enkele opmerking naar aanleiding
van wat de heer Teeven zo vriendelijk was te zeggen aan het adres van
zijn collega’s en met een wat voorbarige vriendelijkheid ook aan mijn
adres. Naar menselijke berekening zal de heer Teeven mij op 17 juni, als
de Kamer in nieuwe samenstelling wordt geïnstalleerd, weer tegenkomen
als minister van Justitie en van Binnenlandse Zaken. Dat een kabinetsformatie binnen acht dagen wordt afgewerkt, wat er ook uitkomt, lijkt mij
onwaarschijnlijk.
Ik ben in ieder geval dankbaar dat ik met uw commissie onder uw
voorzitterschap en in deze samenstelling van gedachten kan wisselen over
dit voor de rechtspraak belangrijke voorstel. Het gaat om onderwerpen
waarover wij de afgelopen jaren al herhaaldelijk hebben gesproken naar
aanleiding van het advies van de commissie-Deetman, die belangrijk werk
heeft gedaan op het gebied van de verbetering van de inrichting van de
rechtspraak en in verband met de herziening van de gerechtelijke kaart.
Dit wetsvoorstel gaat vooraf aan die herziening van de gerechtelijke kaart
en moet daarmee dus ook in overeenstemming zijn, terwijl tegelijkertijd,
zoals wij dat ook eerder hadden afgesproken, hiermee geen onomkeerbare stappen worden gezet die de verdere uitwerking in de weg zitten van
wat wij over de gerechtelijke kaart hebben besproken. Dat neemt niet weg
dat ik mij er uiteraard zeer van bewust ben dat de hoofdlijnen voor de
herziening van de gerechtelijke kaart ook grondig met uw commissie zijn
besproken en dat daarmee de contouren vaststaan. Daarbij was zeker de
motie van betekenis die is ingediend door de heer Heerts, de heer Teeven,
mevrouw Van Vroonhoven en de heer Anker en die met vrijwel algemene
stemmen door uw Kamer is aangenomen. Ik zeg dat hier uitdrukkelijk,
want ik weet dat mevrouw Gerkens er even over heeft nagedacht. Ook
haar steun voor deze motie was natuurlijk een belangrijk punt. In de motie
is gekozen voor tien rechtsgebieden in de nieuwe opzet van de gerechtelijke kaart, waaronder het rechtsgebied voor Oost-Nederland. Ik wil daarbij
uitdrukkelijk aantekenen dat het goed is dat de ingrijpende wijzigingen in
de inrichting van de rechtspraak die in 2002 zijn doorgevoerd hiermee zijn
geëvalueerd. Daarbij was de inrichting van het klachtrecht inderdaad nog
een restpunt. Ook die langlopende discussie wordt afgerond, wanneer dit
wetsvoorstel door uw Kamer en door de Eerste Kamer is aanvaard. In het
overleg dat ik in november 2007 met uw commissie had, is al gebleken
dat er steun is voor de hoofdpunten. Ik hoop dat, als de Eerste Kamer ook
positief oordeelt, deze wet per 1 januari 2011 in werking kan treden.
Uiteraard zal ik graag ingaan op de punten die aan de orde zijn gesteld. Ik
begin met het punt dat door onder anderen de heer Heerts is aangesneden, mede naar aanleiding van een brief van de nieuwe burgemeester
van Heerlen, de heer Depla, die daarmee heeft laten zien dat hij zijn
nieuwe en zijn oude omgeving goed met elkaar weet te verbinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

19

Laat ik maar beginnen met het uitgangspunt dat de heer Heerts mooi
formuleerde: waar rechtspraak nodig is, zal die er ook zijn. Dat is
inderdaad de manier waarop wij hebben gesproken en geoordeeld over
de gerechtelijke kaart. Tot de huidige locaties die door de aanneming van
dit wetsvoorstel onder de zeggenschap van de Raad voor de rechtspraak
komen te vallen, behoren Sittard-Geleen en Heerlen. De Raad voor de
rechtspraak heeft al doen blijken dat, helemaal overeenkomstig de
bedoelingen die ik heb met dit wetsvoorstel, het sluiten van locaties een
gefaseerd proces zal zijn. Dat zal zorgvuldig gaan. Als blijkt – mogelijk zijn
er nieuwe ontwikkelingen – dat er toch een locatie open moet blijven
waarvan op dit moment wordt gedacht dat zij moet worden gesloten, zal
dat uiteraard onder ogen worden gezien. De bedoeling is een gefaseerd
proces dat loopt tot 2016. In het nieuwe rechtsgebied Limburg zullen
Maastricht en Roermond in ieder geval locaties voor de rechtspraak
blijven. Als veiligheidsklep is er de bevoegdheid om locaties bij algemene
maatregel van bestuur aan te wijzen. Uiteraard zal bij dit alles de
bereikbaarheid van belang zijn.
Naast de algemene criteria van fasering en zorgvuldigheid, zal de reële
behoefte een criterium zijn. Er zal worden gekeken wat nodig is om de
rechtspraak doelmatig te doen functioneren. Daarbij zullen de ervaring en
het totaal aantal rechtsbewegingen waaraan men in een regio gewend is
een belangrijke rol spelen. Zoals gezegd kan de regering gebruikmaken
van de bevoegdheid om bij algemene maatregel van bestuur locaties aan
te wijzen. Ik zou het niet willen zien, zoals mevrouw Gerkens even leek te
doen, als een maatregel die uit het hoofdoogmerk van bezuiniging wordt
genomen. De bedoeling is immers dat de kwaliteit van de rechtspraak op
deze manier voor alle burgers in het land wordt verzekerd. Dit vereist
onder andere dat goed gebruik wordt gemaakt van de beperkte capaciteit
en dat de vereiste deskundigheid gelijkelijk is verzekerd voor alle burgers
in het land en niet alleen voor degenen die het voorrecht hebben in de
buurt te wonen van een grotere locatie. Gelijke toegang tot kwalitatief
hoogwaardige rechtspleging zie ik dus als het criterium dat hierbij leidend
is.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat is dan in tegenspraak tot wat de minister zelf
heeft gezegd. Hij heeft namelijk gezegd: vooral vanwege de hoge kosten
voor ICT en beveiliging is het niet meer mogelijk om een groot aantal
relatief kleine locaties, die vaak slechts een klein deel van de week in
gebruik zijn voor kantonrechtspraak, open te houden. Dat lijkt toch een
kostenoverweging te zijn.
Minister Hirsch Ballin: Dat we rekening moeten houden met de kosten is
niet hetzelfde als bezuinigen. Het gaat niet alleen om het geld, maar ook
om de beschikbaarheid van mensen en deskundigheid. Naast de kosten
spelen andere overwegingen dus een rol. In een goed overheidsbeleid
kun je geen isgelijkteken plaatsen tussen rekening houden met de kosten
en bezuinigen.
De heer Heerts vroeg naar de voor- en nadelen van enkel- en meervoudige
rechtspraak: het bijzondere karakter van de kantonrechtspraak. Ik ben het
eens met hem en anderen die naar voren hebben gebracht dat de
kantonrechtspraak bijzondere kwaliteiten heeft. Om die reden treden wij in
het voetspoor van de commissie-Deetman. Wij staan echter geen
benadering voor waarin om de paar jaar iets verandert; wij willen een
nieuwe grens van betekenis trekken. Wij denken dat wij de kantonrechtspraak breder moeten inzetten, met de aanwijzing van een criterium naar
de aard van de zaak: het moet gaan om consumentenzaken en een
geldbedrag tot en met € 25.000. Ik kom straks op de amendementen van
mevrouw Gerkens.
Op bladzijde 25 van de nota naar aanleiding van het verslag vraagt de
heer Heerts naar het evolueren van de gedachtevorming van de Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

20

landse Vereniging voor Rechtspraak. Dat heeft betrekking op het proces
van herziening als geheel en van de gerechtelijke kaart in het bijzonder.
Vanuit de belangen die de vereniging heeft te behartigen is het begrijpelijk
dat zij aanvankelijk reserves had, maar de NVvR erkent nu de realiteit en
het belang van de realiteit van de gemaakte keuze. Bij de opstelling en
uitwerking van het wetsvoorstel over de gerechtelijke kaart zal contact
worden gehouden met de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak.
Mevrouw Van Vroonhoven vroeg waarom onlangs een nieuwe AMvB is
voorgehangen. Wij hebben de Kamer een ontwerp-AMvB toegezonden
om de Utrechtse appels over te hevelen van Amsterdam naar Arnhem.
Het is een zeer tijdelijk noodverband. Het wetsvoorstel bevat namelijk een
definitieve voorziening bij wet. Het arrondissement Utrecht komt door het
voorliggende wetsvoorstel te ressorteren onder het Hof Arnhem. Bij de
AMvB gaat het om de periode van oktober tot 1 januari 2011. Het is kort,
maar het moet wel geregeld worden. De Eerste Kamer zal op 8 juni over
deze voorgehangen AMvB debatteren.
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Wil de Eerste Kamer hierover
debatteren? Blijkbaar zijn er daar twijfels.
Minister Hirsch Ballin: Dat is vaak de achtergrond van een bespreking
van een AMvB. De ervaring leert echter dat twijfel soms kan worden
weggenomen.
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Voor de CDA-fractie in de
Tweede Kamer zijn de twijfels door de beantwoording weggenomen. Die
boodschap kan de minister meenemen naar de Eerste Kamer.
Minister Hirsch Ballin: Ik zeg graag toe dat ik dat zal doen. De Eerste
Kamer onderhoudt goede contacten met de rechtspraak. Verscheidene
oud-rechters zijn lid van de Eerste Kamer, net als verscheidene oud-leden
van de Tweede Kamer. Het is mogelijk dat de verhouding tussen de AMvB
en het aanhangige wetsvoorstel op 8 juni duidelijker is dan op het
moment waarop dat debat werd geagendeerd, zeker wanneer dit
wetsvoorstel door de Tweede Kamer wordt aanvaard en bij de Eerste
Kamer ligt.
Ik kom op de evenwichtigheid van het gerechtsbestuur en de samenstelling van het zakenpakket. In het kader van het wetsvoorstel Herziening
gerechtelijke kaart hoop ik hierover nog met de commissie te spreken. In
dat wetsvoorstel wordt het nieuwe bestuursmodel geregeld, maar
flexibiliteit wordt in het onderhavige wetsvoorstel mogelijk gemaakt door
het opheffen van de uitsluiting van het deel uitmaken van twee gerechtsbesturen tegelijkertijd. Dit sluit aan bij een wens die bij een aantal
gerechtsbesturen leeft om anticiperend op nieuwe werkverbanden
personele unies te creëren. De uitwerking van het wetsvoorstel moet
overigens nog plaatsvinden.
Mevrouw Van Vroonhoven heeft ook gevraagd naar artikel 96 van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Zij omschreef het als «de
kantonrechter light». In dit artikel is bepaald dat partijen de beslissing van
de kantonrechter kunnen inroepen bij wijze van arbitrage. De wetgever
heeft uitdrukkelijk een vormvrije regeling willen aanbieden. Ik denk dat wij
deze procedure niet verder moeten formaliseren. Het is waar dat de
procedure weinig wordt toegepast. De verklaring daarvoor is dat beide
partijen het erover eens moeten zijn dat zij een zaak op deze manier willen
laten beslechten. Als zij het daarover eens zijn, hebben zij misschien ook
niet zo veel behoefte aan de kantonrechter. Er zijn constellaties denkbaar
waarin dit toch van nut is, waarin dit behulpzaam is. Ik zal graag aanmoedigen dat daaraan aandacht wordt besteed. De Raad voor de rechtspraak
heeft een website die zich hiertoe bij uitstek leent: www.naardekantonrechter.nl. Ik moet erkennen dat ik deze website nog niet heb bezocht. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

21

mijn persoonlijk leven heb ik daartoe nog geen aanleiding gehad. Ik breng
www.naardekantonrechter.nl graag onder de aandacht.
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Met het schrappen van artikel 47
van de Wet op de rechterlijke organisatie zal deze website waarschijnlijk
moeten verdwijnen. Uit de woorden van de minister begrijp ik overigens
dat hij mijn suggestie om artikel 96 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering nieuw leven in te blazen ondersteunt.
Minister Hirsch Ballin: Ik maak daarbij twee opmerkingen. Als de
kantonrechtspraak zou verdwijnen, zou de website www.naardekantonrechter.nl onmiddellijk een link moeten bevatten naar www.naarderechtbank.nl. De kantonrechtspraak gaat echter niet verdwijnen. Dit adres blijft
dus ook bestaan. Zoals gezegd, wil ik graag bevorderen dat meer
aandacht aan deze mogelijkheid wordt besteed. Mijn antwoord op de
suggestie van mevrouw Van Vroonhoven is dus voluit bevestigend.
De heer Heerts (PvdA): De websites van deze minister kennen wij maar al
te goed. Er staat nog een zinnetje bij, namelijk dat in het komende
voorjaar een grote publiekscampagne zal worden gestart om dit te
bevorderen. Is die al gestart?
Minister Hirsch Ballin: Nee. Een vluchtige blik in de richting van degene
die zich bij ons met campagnes bezighoudt, leert mij dat dit nog niet is
gebeurd maar wel zal gebeuren. Deze toezegging zal worden gerealiseerd.
Het voorjaar is inmiddels nog maar krap bemeten, namelijk tot 21 juni,
maar het streven blijft erop gericht om dit heel spoedig te doen.
Mevrouw Van Vroonhoven heeft verder gevraagd of de ervaren kantonrechters werkzaam zullen blijven in de kantonrechtspraak. Dat is zeker de
bedoeling. Door de verruiming van het werkterrein van de kantonrechtspraak is daarvoor ook alle aanleiding.
Zij heeft verder gevraagd hoe de kwaliteit van de adviseurs die zich na de
competentiewijziging op de markt van juridische dienstverlening begeven,
zal worden gewaarborgd. Er ontstaat inderdaad een groter aanbod van
rechtshulpverleners op dit terrein. De bewaking van de kwaliteit van de
nieuwe spelers valt buiten de directe invloedssfeer van de rechtspleging.
De kwaliteitseisen van de eigen beroepsgroep zullen moeten worden
bewaakt voor zover het gaat om geordende beroepsgroepen. Dat geldt
dus voor de juridische beroepen. Voor degenen die dat daarbuiten doen,
is dat verschillend van aard. Tijdens mijn eigen ervaring in de rechtspraak,
bij de Centrale Raad van Beroep en bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State, ben ik herhaaldelijk zeer gekwalificeerde rechtshulpverleners tegengekomen die geen advocaat zijn. Ik noem de
rechtshulpverleners van rechtsbijstandsverzekeraars en de rechtshulpverleners van de juridische dienst voor de hulpverlening aan de leden van de
vakbonden. Dat zijn vaak deskundigen die uitstekend zijn ingevoerd in de
materie en het werkterrein van hun leden, in arbeidszaken, maar ook in
zaken zoals die bij de Afdeling bestuursrechtspraak aan de orde komen.
Dan zijn het de leden van de vakbonden die uiteraard via het mechanisme
van de eigen kwaliteitszorg van die vereniging toezien op de kwaliteit van
de rechtshulpverleners. Ik noem deze twee groepen uitdrukkelijk,
uiteraard zonder ook maar iets af te willen doen aan de waarde van de
advocatuur, die specialisten kent en voortreffelijke generalisten, maar ook
wel eens advocaten die minder goed ingevoerd zijn op het terrein waarop
zij dan toch optreden. Als ik daar deze professionele rechtshulpverleners
naast zet, dan denk ik dat ook uit een oogpunt van kwaliteit van de
rechtshulpverlening goede ervaringen zullen worden opgedaan met de
verruimde competentie van de kantonrechters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

22

Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Volgens mij was het de minister
zelf die ooit eens heeft gezegd: beter een goede adviseur dan een slechte
advocaat. Die redenering volg ik volledig. Het punt is echter dat straks
vooral de particuliere rechtsbijstandsverzekeraar eurotekens in de oogjes
kan hebben staan. Daar zijn immers commerciële kansen. Voor hen is het
goedkoper om in plaats van een dure advocaat een juridisch adviseur
naar de rechtbank te sturen. Hoe garandeer je dat er geen oerwoud aan
slecht functionerende particuliere rechtsbijstandsverzekeraars ontstaat?
Daarover maakt mijn fractie, en volgens mij ook de fractie van de SP, zich
zorgen. Wij zouden graag zien dat er een soort waarborg zou komen waar
wij bovenop zitten. Al is het maar een keurmerk. Dan kan ook de
juridische dienstverlening door deze particuliere adviseurs worden
gegarandeerd.
Minister Hirsch Ballin: Voor rechtsbijstandsverzekeraars geldt wat in het
algemeen voor verzekeraars geldt, namelijk dat hun aandeel in termen
van de eurotekens in de ogen, waarover mevrouw Van Vroonhoven sprak,
mede wordt bepaald door de kwaliteit van de prestatie die zij aan de
verzekerden leveren. Als de verzekerden slecht af zijn met het soort
rechtshulp dat door de verzekeraars wordt geleverd, zullen zij ontevreden
zijn over hun verzekeraars. Ik denk niet dat wij dit door het inrichten van
een soort inspectie, naast de bestaande toezichthoudende mechanismen
die er ook in het verzekeringsbedrijf zijn, met overheidsregulering moeten
afdekken. Rechtsbijstandsverzekeraars moeten dit echter doen.
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): De minister heeft mij nog niet
helemaal gerustgesteld. Particulieren die een rechtsbijstandsverzekering
afsluiten, doen dat vaak op basis van een soort troebelheid. Zij kunnen
niet van tevoren inzien of de dienst die hun straks wordt geleverd, een
goede is. Ik ben het met de minister eens dat wij niet van bovenaf een
enorm inspectiemechanisme moeten optuigen. Dat is niet de oplossing.
Maar kan hij niet bevorderen dat er een keurmerk komt of dat er een
zelfreinigend vermogen in werking wordt gesteld? Wij zijn er namelijk
groot voorstander van dat er transparantie komt, met name bij de
polissen van rechtsbijstandsverzekeraars.
Minister Hirsch Ballin: Ik probeer even de algemene aspecten over
economische en maatschappelijke ordening uit het verkiezingsprogramma van het CDA op mij te laten inwerken. Daarin staat niet dat elke
activiteit op de markt, bijvoorbeeld de verzekeringsmarkt, door een
versterkt overheidstoezicht moet worden afgedekt. Ik probeer deze
algemene benadering van de economische en maatschappelijke ordening
te verbinden met het werkterrein dat wij vandaag bespreken. Ik realiseer
mij dat, als de rechtsbijstandsverzekeraars slechte kwaliteit leveren, dit
onder andere zal blijken uit verloren zaken, ontevreden klanten, belangenbehartiging van de consumenten, de verzekerden in dit geval, en bij de
afsluiting van collectieve contracten. Daarbij zullen zij zichzelf tegenkomen
als zij slechte prestaties leveren, maar wij blijven in de komende jaren ook
op dit terrein waakzaam. Gelet op de manier waarop rechtsbijstandsverzekeraars zich tot nu toe hebben gemanifesteerd in de verlening van
juridische hulp, zie ik geen aanleiding om te zeggen dat daarom de
verhoging van de competentiegrens een dubieuze actie is.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik wil mevrouw Van Vroonhoven vooral op het
volgende aspect bijvallen. De minister stelt heel simpel dat, als de
kwaliteit slecht is, de consument wel met zijn voeten zal stemmen. Het
punt is alleen dat, als de kwaliteit slecht is, het wat anders is dan het
kopen van een wasmachine. Als de service of de dienstverlening daarbij
niet goed is, dan koop ik mijn televisie voortaan wel ergens anders. Op
het moment dat je een rechtsbijstandsverzekering hebt en je erachter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

23

komt dat de dienstverlening slecht is, dat wat je gekocht hebt eigenlijk niet
voldoet aan je verwachtingen, zijn daar wat grotere consequenties aan
verbonden. In die zin is het misschien goed dat de minister de mogelijkheden bekijkt waarmee je minimale kwaliteitseisen kunt stellen aan wat er
wordt geboden in een rechtsbijstandsverzekering.
Minister Hirsch Ballin: Ik kan mevrouw Gerkens niet op dezelfde manier
als mevrouw Van Vroonhoven plagen met een verwijzing naar de
algemene uitgangspunten van de maatschappelijke en economische
ordening in haar verkiezingsprogramma. Althans, het verkiezingsprogramma van degenen die kandidaat zijn voor haar partij.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik sta volledig voor mijn partij, ook na deze
verkiezingen.
Minister Hirsch Ballin: Prachtig, dat voelde ik al aan.
Wij zullen dit punt meenemen bij de evaluatie die het WODC zal uitvoeren
voor de verhoging van de competentiegrens. Ik neem aan dat ik hiermee
zowel mevrouw Van Vroonhoven als mevrouw Gerkens enigszins kan
geruststellen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Wij moeten eigenlijk de evaluatie
afwachten om te kunnen bekijken in hoeverre dit een probleem is. Dat is
een beetje makkelijk. Dat is zeker het geval omdat de minister met een van
zijn voorstellen, die mijn fractie van harte ondersteunt, het wil uitbreiden
naar het consumentenrecht. Juist in het consumentenrecht is de
afgelopen jaren vaak gebleken dat er problemen kunnen ontstaan. Bij het
slecht functioneren van rechtsbijstandsverzekeraars en rechtsbijstandsverleners hoort er een zekere borging te zijn. Dat is de minister toch met ons
eens?
Minister Hirsch Ballin: Ik wil vooropstellen dat evaluaties alleen
plaatsvinden bij onderwerpen waarover nog geen volstrekte zekerheid
bestaat dat het goed gaat. Dus dat er geëvalueerd moet worden, betekent
dat je in ieder geval rekening houdt met de mogelijkheid dat het tegenvalt.
Ik ga er echter niet van uit dat het tegenvalt. Vanuit ervaring, niet alleen
van mijzelf maar van velen in de rechtspraak, heb ik gewezen op de goede
kwaliteit die de rechtsbijstandsverzekeraars weten te leveren. Ik zie ook
niet waarom dat anders zou worden op het moment dat rechtsbijstandsverzekeraars een groter marktaandeel krijgen doordat er van hun
juridische diensten gebruik moet worden gemaakt in gevallen die niet per
se naar de advocaat hoeven. Ze maken er ook nu afwegingen in, maar ze
zullen des te meer reden hebben om ook op kwaliteit te concurreren.
Ik vind zeker dat dit in het oog moet worden gehouden. Dat is prima. Daar
hebben wij ook de evaluatie voor. Ik zie echter geen aanleiding voor
somberheid bij voorbaat, juist nu wij weten dat het vaak goed functioneert, dat het ook deel uitmaakt van de visie op de toekomst van de
rechtsbijstand zoals die indertijd door de staatssecretaris van Justitie met
de commissie is besproken. Ik denk dat wij hiermee een uitgebalanceerd
patroon krijgen van zaken waarbij een advocaat nodig is, zaken waarbij
ook van andere gekwalificeerde rechtsbijstandsverleners gebruik kan
worden gemaakt en zaken waarbij beroepsorganisaties zelf kunnen
optreden.
Mevrouw Van Vroonhoven heeft een vraag gesteld over de mogelijkheid
van een gegrondverklaring van een klacht die betrekking heeft op de
rechtspraak. Ik ga ervan uit dat de bestuurders van een gerecht de
handelingen waarover een klacht gegrond wordt geklaard, zeer serieus
zullen nemen. Men ervaart dat ook in het algemeen als zeer pijnlijk.
Gezien het huidige maatschappelijke klimaat en het klimaat binnen de
rechtspraak ben ik dan ook niet bezorgd om de stappen te zetten die nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

24

zijn voor het opleggen van een disciplinaire maatregel. Ook in de
rechtspraak zijn er op dit punt in de afgelopen twee decennia ontwikkelingen in de richting van meer openheid geweest. De regeling waarin een
gegrondverklaring van een klacht niet automatisch tot een disciplinaire
bestraffing leidt, wijkt overigens niet af van de regeling die voor andere
burgerlijke rijksambtenaren geldt.
Ik kom op de punten die zijn aangesneden door mevrouw Gerkens, meer
in het bijzonder op haar beide amendementen. Het zal haar niet verrassen
dat ik het amendement waarmee wordt beoogd om de competentiegrens
niet te verhogen naar € 25.000 maar naar € 15.000, ontraad. Ik wijs op de
adviezen die eraan vooraf zijn gegaan en op de geschiedenis van eerdere
aangenomen maar ook verworpen voorstellen van de commissie-Van
Delden, de commissie-Deetman en de commissie-Hofhuis. Zeker, het is
een forse verhoging, maar dat maakt het ook mogelijk om ervan uit te
gaan dat wij nu een bestendige grens kiezen. Een nadeel van een
stapsgewijze verhoging zou zijn dat het bij voortduring leidt tot veranderingen in de werkprocessen.
De verhoging die is vervat in het wetsvoorstel, wordt ingebed in een
aantal flankerende maatregelen die voor een deel overeenkomen met het
advies van de commissie-Hofhuis. Ik noem in dit verband de invoering
van de mogelijkheid van meervoudige kantonrechtspraak als er behoefte
is aan een verwijzing van de zaak naar een meervoudige kamer. Ik noem
voorts het versterken van de mogelijkheden van alternatieve geschilbeslechting en de versterking van de voorlichting van de burger via het
juridisch loket en de reeds genoemde website van de rechtspraak. Ik
breng uitdrukkelijk onder de aandacht dat er ook een voordeel verscholen
zit in het afschaffen van de verplichte sector kanton. Daardoor wordt het
voor de rechtbanken mogelijk om bij het inzetten van capaciteit soepeler
om te gaan met het type ervaringsdeskundigheid dat in de ruimere civiele
sector aanwezig is.
Met uitzondering van enkele individuele kantonrechters is er ook binnen
de rechtspraak een grote aandrang om die verruiming spoedig in te
voeren. Ik wijs op de brief die het landelijk overleg van voorzitters van
civiele en kantonsectoren op 18 november 2009 aan de Kamer heeft
gestuurd. Het bedrag van € 25.000 sluit ook beter aan bij de gemiddelde
hoogte van de zaken die aan de competentie van de kantonrechter
worden toegevoegd, namelijk consumentenkrediet tot € 40.000 en
consumentenkoop. Het leidt dus ook tot meer consistentie als wij nu naar
die € 25.000 gaan. Ik heb al een evaluatie van de verhoging van de
competentiegrens aangekondigd. Die toezegging staat al. Ik heb dat
onderzoek inmiddels al bij het WODC uitgezet. Het is dus niet meer nodig
om dat in de wet neer te leggen.
Het volgende punt is de afschaffing van de wettelijke verplichting om een
sector kanton te hebben. Dat is het onderwerp van het andere
amendement van mevrouw Gerkens, namelijk het amendement op stuk
nr. 9. De commissie-Deetman heeft in 2006 al voorgesteld om enkele jaren
na de verruiming van de competentie van de kantonrechter artikel 47 af te
schaffen. De commissie-Hofhuis daarentegen heeft juist naar mijn oordeel
overtuigend beargumenteerd waarom het juist goed is om samen te gaan,
waardoor beter en soepeler gebruik kan worden gemaakt, waar daar
behoefte aan is, van de deskundigheid die binnen de rechtbanken
aanwezig is. De redenen voor artikel 47 van de Wet op de rechterlijke
organisatie zijn achterhaald. Dat artikel is destijds opgenomen omdat er
bij de afschaffing van de kantongerechten als aparte institutie nog grote
zorgen waren over de toekomst van de kantonrechtspraak. Die is
inmiddels zo solide verankerd dat die juist deze verhoging van de
competentiegrens realiseert.
Mevrouw Gerkens (SP): Zo snel is de minister niet van mij af. Ik had
namelijk nog een vraag voor hem. Hij stelt in de nota naar aanleiding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

25

het verslag dat de sluiting van de 26 rechtspraaklocaties niet van de een
op de andere dag gebeurt, maar via een organisch proces door middel
van het aflopen van huurcontracten. Hoeveel huurcontracten lopen de
komende drie jaar af? Hoeveel gaan er de komende drie jaar dus
daadwerkelijk dicht?
Minister Hirsch Ballin: Ik heb dat cijfer niet bij de hand. Ik zal ervoor
zorgen dat mevrouw Gerkens dat antwoord in tweede termijn krijgt, als
hier voldoende mobiele telefoontoestellen aanwezig zijn.
Mevrouw Gerkens (SP): De heer Hirsch Ballin mag mijn mobiele telefoon
wel lenen als er niet voldoende zijn, maar volgens mij lukt dat wel. Ik
vraag dat specifiek omdat mijn voorstel is om drie jaar te wachten met het
sluiten van deze 26 locaties. Als binnen de komende drie jaar geen
huurcontracten aflopen, of slechts één of twee, wat is er dan op tegen om
die termijn aan te houden en eerst over te gaan op de evaluatie en, zoals
het amendement voorstelt, nu via AMvB vast te leggen dat over drie jaar
die locaties gesloten zouden kunnen worden?
Minister Hirsch Ballin: Ik geloof dat hier twee versies door elkaar lopen.
Mevrouw Gerkens heeft via haar amendement doen blijken dat zij wat
meer voorzichtigheid wenst op het gebied van de competentiegrens en
van de bestuurlijke inrichting ten aanzien van de kantonsector. Bij de
locaties gaat het om een andere kwestie. Daar hebben wij inmiddels de
nodige ervaring mee opgedaan. Dat is een keuze die gemaakt is en die in
mijn ogen niet moet worden bepaald door de huurcontracten. Wij moeten
daarbij dus niet het gevoel hebben dat wij het proces moeten vertragen
omdat er huurcontracten zijn. Het is een feitelijk gegeven dat de aanwezigheid van huurcontracten in de rationaliteit van het kiezen van de
momenten van sluiting een rol speelt, maar die huurcontracten zijn nooit
een instrument geweest voor de inrichting van de gerechtelijke kaart. De
gerechtelijke kaart heeft geleid tot de bestaande huurcontracten en niet
andersom. Zoals bekend – die situatie hebben wij apart behandeld – geldt
voor Schiedam dat het moment was aangebroken om te kiezen tussen
onevenredige investeringen en sluiting. Die plaats is inmiddels, zoals
iedereen weet, geheel vergroeid in de agglomeratie Rotterdam-Rijnmond.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik probeer het praktische te verenigen met het
principiële. De SP wil het sluiten van die 26 nevenlocaties voorkomen.
Laten we in ieder geval een periode van drie jaar in acht nemen en eerst
bekijken wat de competentiegrens en alle andere wijzigingen doen. De
minister zegt daarentegen: nee, vanaf de dag dat de handtekening van
hare majesteit onder dit wetsvoorstel staat, kunnen die locaties dicht
gaan. Dat zal dan via een organisch proces gaan, namelijk via de
huurcontracten. Als blijkt dat de komende drie jaar geen enkel kantongerecht gesloten wordt, waarom nemen wij dan niet die termijn om af te
wachten wat de effecten zijn? In dat geval is er nog niets verloren, want er
gaat niets dicht.
Minister Hirsch Ballin: Ik geloof dat het punt dat mevrouw Gerkens nu
aansnijdt, niet datgene is waarover haar amendementen gaan. Ik vind het
bovendien niet wenselijk om de relatie met de huurcontracten op deze
manier te leggen. Natuurlijk zijn er praktische overwegingen in de fasering
van de sluiting van nevenlocaties, waartoe de Raad voor de rechtspraak
bevoegd zal zijn. In het begin van mijn antwoord heb ik al gezegd dat dit
proces tot 2016 zal lopen. Verschillende praktische factoren spelen daarin
een rol, zoals de huurcontracten. Wij moeten nu echter niet vanwege zorg
of voorzichtigheid ten aanzien van de nieuwe gerechtelijke kaart de
huurcontracten tot iets quasiprincipieels maken, zelfs als die huurcontracten voor een deel tot 2016 lopen. Als die in 2012 aflopen, kun je deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

26

gedachtelijn volgend zelfs tot de situatie komen dat je een nieuw contract
moet afsluiten. Het is dan nog maar de vraag of je dit kunt afsluiten voor
het gewenste aantal maanden. De huurcontracten zijn een praktische
factor die door de Raad voor de rechtspraak moet worden gewogen. Wij
moeten die nu niet tot een centraal element maken in een goed
locatiebeleid.
Mevrouw Gerkens (SP): De minister zegt zelf dat die kantongerechten
zullen sluiten door middel van het aflopen van de huurcontracten. Als wij
het hele verhaal van de huurcontracten schrappen, hoeveel gaan er dan
de komende drie jaar daadwerkelijk dicht, minister?
Minister Hirsch Ballin: Ik zoek dit graag uit, maar naar mijn gevoel gaat
het daar helemaal niet om. Het gaat erom dat er rekening wordt gehouden
met bestaande huurcontracten. Dat heb ik doen weten. Als wij het
rekening houden met de huurcontracten maken tot het centrale punt in
het sluitingsbeleid, geven wij veel te veel betekenis aan die huurcontracten. Dat ontraad ik echt.
De heer Heerts (PvdA): Ik begrijp mevrouw Gerkens wel. Ik heb echter
een verhelderende vraag voor mijzelf. Laten wij het voorbeeld van
Heerlen nemen. Er wordt nu hard aan een analyse daarover gewerkt. Stel
dat straks daaruit komt dat het huurcontract in Heerlen in 2014 afloopt.
Gegeven onze discussie van nu en de herziening van de gerechtelijke
kaart kan er dan toch rechtgesproken worden op een andere, flexibele
locatie. Dat is toch heel goed mogelijk?
Minister Hirsch Ballin: Jazeker, juist daarom moeten wij niet zo veel
betekenis geven aan die huurcontracten. Als er een huurcontract loopt,
zijn wij daaraan gehouden als het in overleg niet voortijdig kan worden
beëindigd. Als het tegelijkertijd wel wenselijk is om die locatie op te
heffen, zal een argument in de afweging wellicht zijn dat wij niet twee keer
ruimte voor dezelfde rechtspraak moeten huren. Dat bedoel ik met wat ik
over «rekening houden met» heb geschreven. Meer dan dat is het niet.
De heer Teeven heeft gevraagd waarom er voor de minister van Justitie
geen aanwijzingsbevoegdheid ten opzichte van de Raad voor de rechtspraak is voorzien. Dit is een misverstand. Artikel 93 van de Wet op de
rechterlijke organisatie blijft gewoon van kracht. Alleen de aanvankelijk
voorgestelde uitbreiding van die aanwijzingsbevoegdheid tot het
onderwerp van de nevenlocaties is eruit gehaald. Die heeft ook geen nut,
omdat die nevenlocaties ook bij AMvB aangewezen kunnen worden.
Verder is er nog altijd het vernietigingsrecht bij Koninklijk Besluit in artikel
106 van de Wet op de rechterlijke organisatie. Dat wordt op dit punt wel
uitgebreid.
De voorzitter: Mevrouw Azough krijgt even een noodoproep en verlaat
daarom de zaal.
Minister Hirsch Ballin: Ik probeer schielijk te bedenken of de heer Teeven
nog punten heeft aangesneden die onvoldoende gedekt zijn door mijn
antwoorden.
De voorzitter: Mevrouw Azough komt alweer terug.
Minister Hirsch Ballin: Aangezien ik meen dat ik alle vragen van de heer
Teeven heb beantwoord, ga ik nu over tot de beantwoording van de
vragen van mevrouw Azough. Om te beginnen vroeg zij naar de consequenties van de toeneming van het aantal kantonzaken voor het specifieke
karakter van de kantonrechtspraak en degenen die daarmee zijn belast in
rechterlijke functies en ondersteuning. Daarmee is de Raad voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

27

rechtspraak inmiddels bezig geweest. De brief met een analyse daarvan is
aan de Kamer gestuurd als bijlage bij de nota naar aanleiding van het
verslag. Het zal gaan om een verschuiving van ongeveer 18.000 van de
zaken die nu in de sector civiel worden behandeld naar de sector kanton.
18.000 zaken lijkt heel veel – dat is het natuurlijk ook – maar wij moeten
ons wel bedenken dat het om een totaal gaat van 1,1 miljoen kantonzaken
op jaarbasis. De personele consequenties zijn uiteraard dat rechters en
gerechtsambtenaren die nu in de ene sector werken, dat straks in de
andere zullen doen of dat zij, als men de sectoren samenvoegt – de
flexibele benadering – in een andere procesrechtelijke context bezig zullen
zijn met die zaken. Verder wordt het specifieke karakter van de sector
kanton, waarvoor door de jaren heen is gepleit en gewaakt, verder
gestimuleerd door de manier waarop de zaakbehandeling wordt georganiseerd. De Raad volgt dat nauwgezet en ondersteunt dat ook waar nodig.
Een risico van grotere ongelijkheid van partijen zie ik niet. De verhoging
van de competentiegrens brengt mee dat er in meer zaken dan nu zonder
verplichte procesvertegenwoordiging kan worden geprocedeerd. Dat
betekent dat er een keuzevrijheid is bij de burger respectievelijk bij de
betrokken rechtspersoon. Als vangnet blijft het recht op gesubsidieerde
rechtsbijstand in stand. Wat de zeeffunctie van de advocatuur betreft, zijn
er ook andere rechtshulpverleners die zeer professioneel deze zeeffunctie
kunnen vervullen. Ik noemde al de ervaring van de juridische diensten van
de vakbonden. Ook daar wordt geadviseerd of het verstandig is om te
procederen of om bijvoorbeeld een minnelijke regeling van de zaak met
de werkgever na te streven. Op de kwesties van de rechtsbijstandsverleners ben ik al ingegaan.
Voorzitter. Ik hoop hiermee de vragen die in eerste termijn zijn gesteld, te
hebben beantwoord.
De voorzitter: Ik kijk even naar de collega’s. Ik zie dat er behoefte bestaat
aan een korte schorsing.
De vergadering wordt van 15.12 uur tot 15.19 uur geschorst.
De heer Heerts (PvdA): Voorzitter. Ik heb de minister met zo veel
enthousiasme over vakbondslidmaatschappen horen spreken dat ik soms
denk dat verplicht vakbondslidmaatschap eigenlijk wel leuk zou zijn. Dat is
nu weliswaar niet aan de orde, maar de kwaliteit van het geleverde werk
van de vakbonden is natuurlijk helemaal geweldig.
Ik heb een aantal specifieke punten. Daar kan ik nog wel doorheen lopen,
maar volgens mij is het voor de minister, de ambtenaren, de Raad voor de
rechtspraak, de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, de Orde van
Advocaten en alle rechtbankbesturen precies duidelijk wat de
meerderheid van de Kamer wil. Er moet daarom vooral gehandeld
worden in de geest van wat we nu besproken hebben. Dan zal het in
principe wel goed op papier belanden. Op één punt dien ik echter een
motie in. Die spreekt voor zich en zegt heel veel over het goede van de
kantonrechtspraak dat mijn fractie en andere fracties willen behouden.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering voornemens is, de wettelijke verplichting
om kantonrechtspraak op te nemen in het takenpakket van alle rechtspraaklocaties te schrappen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

28

van mening dat, ondanks het vervallen van deze wettelijke verplichting, de
goede eigenschappen van de kantonrechtspraak, zoals snelle en toegankelijke rechtspraak, onverkort behouden moeten blijven;
overwegende dat het schrappen van deze wettelijke verplichting een
stevige basis moet vormen voor een verregaande flexibilisering van de
rechtspraak;
verzoekt de regering, bij de verdere uitwerking van de herziening van de
gerechtelijke kaart aandacht te besteden aan de versterking van de goede
eigenschappen van de kantonrechtspraak en dit als voorbeeld te laten
dienen voor de andere sectoren binnen de rechtspraak,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Heerts, Teeven en
Van Vroonhoven-Kok. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (32 021).
De heer Heerts (PvdA): Dat was het eigenlijk. Ik wens de minister, de
ambtenaren en alle rechters veel succes bij de verdere uitwerking.
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok(CDA): Voorzitter. Ook ik bedank de
minister voor de beantwoording. We hebben een heleboel laatste puntjes
op de i gezet en de zaak aan elkaar gevlochten. Ik ben dan ook blij met dit
wetgevingsoverleg. Wat mijn fractie betreft, blijven er nog twee punten
over.
Allereerst het punt van de kantonrechter als arbiter. Ik ben blij met de
welwillendheid van de minister om dit punt op te pakken en wil dat graag
beklinken in een motie, zodat we zeker weten dat het ook verder wordt
opgepakt. De heer Heerts en ik willen niet over ons graf heen regeren,
maar het is toch prettig om het zeker te weten.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de druk op het gerechtelijk apparaat blijft toenemen;
constaterende dat de rechtzoekende op zoek blijft naar een wijze van meer
informele geschilbeslechting die goedkoper en eenvoudiger is dan de
mogelijkheden binnen het officiële rechtsbestel;
overtuigd van de waarde van het bieden van mogelijkheden van meer
informele geschilbeslechting binnen het huidige rechtsbestel;
verzoekt de regering om op basis van artikel 96 Rv een systeem van een
«kantonrechtspraak light» uit te werken, waarbij aan de kantonrechter de
mogelijkheid wordt geboden, als een arbiter op te treden en zaken af te
doen op basis van bindend advies,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

29

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Van
Vroonhoven-Kok en Heerts. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 11 (32 021).
Mevrouw Van Vroonhoven-Kok(CDA): Ik zit verder nog in mijn maag
met de rol van de particuliere rechtsbijstandsverzekeraars. We hebben in
het kader van de gefinancierde rechtsbijstand destijds verschillende
discussies gehad met de staatssecretaris. Gezond wantrouwen tegenover
de rechtsbijstandsverzekeraars is wat ons betreft wel op zijn plaats. Hoe je
het ook wendt of keert, ze krijgen nu een maatschappelijke taak. Daarom
mag je wat ons betreft wel bovenop de kwaliteit zitten die ze bieden. Ik
vraag de minister absoluut niet om een heel nieuw toezichtsysteem op te
tuigen, maar er moet een soort keurmerk komen. De polissen moeten
bovendien wat transparanter worden, zodat je weet waar je het over hebt.
Ik heb er goed over nagedacht en daarom dien ik toch de volgende motie
in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het ophogen van de competentiegrens mede tot gevolg
zal hebben dat een grotere diversiteit van het aanbod van rechtshulp
wordt bereikt;
constaterende dat het wettelijk toezicht op advocaten stevig is en in de
toekomst nog verder zal worden versterkt, maar dat deze regels niet
gelden voor de juridische adviseurs bij rechtsbijstandsverzekeraars en
vakbonden;
van mening dat, nu deze groep juridische adviseurs grote commerciële
kansen geboden wordt als gevolg van ophoging van de competentiegrens, de kwaliteit van hun dienstverlening gegarandeerd moet zijn;
verzoekt de regering, een rol te spelen bij het opzetten van een deugdelijk
toezichtsysteem dat de kwaliteit van diensten door procederende
juridische adviseurs borgt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Van
Vroonhoven-Kok en Heerts. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 12 (32 021).
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. We voerden een debatje over die
huurcontracten. De minister zei dat ik dat niet tot onderdeel van het
verhaal moet maken, maar ik reageer slechts op de tekst die hij naar ons
heeft gestuurd. Hij schrijft zelf dat het organisch proces door die huurcontracten zal worden geleid. Ook geeft hij zelf aan dat het een kostenbesparing is. Hij merkt op dat «bezuinigen» niet hetzelfde is als «kosten
besparen». Dat is waar, maar «kosten besparen» is wel degelijk hetzelfde
als «bezuinigen». Ook «heroverwegingen» en «ombuigingen» zijn
synoniemen van «bezuinigingen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

30

Als ik het geheel bezie, kom ik tot de conclusie dat de minister onduidelijk
is. Hij schrijft in zijn wetsvoorstel dat er 26 locaties dicht gaan, omdat er te
veel zijn. Bovendien brengen al die organisaties te veel kosten met zich
mee op de terreinen ICT en beveiliging. De minister meent dat de Raad
voor de rechtspraak wel wat andere locaties kan aanwijzen. Het lijkt op
een zoethoudertje en ik voorspel de minister dat de voet van Limburg en
de kop van Noord-Holland straks geen kantongerecht meer zien. De
SP-fractie kiest daar niet voor. Vandaar dat zij amendementen heeft
ingediend.
Ik weet niet wat de telefoongesprekken hebben opgeleverd, maar ik
verzoek de minister om in ieder geval voor de stemmingen een overzicht
te geven van de data waarop de locaties eventueel dicht gaan.
De voorzitter: Ik zie dat de heer Teeven afziet van een betoog in tweede
termijn. Ik geef het woord aan de minister voor de beantwoording.
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Ik zou het prettig vinden als ik eerst de
moties kon krijgen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun steun voor
het wetsvoorstel en de onderliggende gedachte en het oogmerk die uit de
bijdragen in eerste en tweede termijn zijn gebleken.
Ik beantwoord eerst de vraag van mevrouw Gerkens. Daarna zal ik
reageren op de moties. De telefonische informatie van de Raad voor de
rechtspraak leert dat veertien huurcontracten binnen drie jaar expireren.
Eerst wordt nagegaan of er aanleiding is om tot sluiting over te gaan. Elf
contracten kunnen binnen drie jaar worden opgezegd. Het is dus
vergelijkbaar. Dat betekent dus dat voor 25 huurcontracten geldt dat die
aflopen of dat ze zouden kunnen aflopen in verband met de opzegbaarheid. Nu betekent dat niet per se en vanzelf dat tot sluiting wordt
overgegaan. Er kunnen redenen zijn om een locatie open te houden,
bijvoorbeeld als er onvoldoende gebouwelijke capaciteit in de nieuwe
hoofdvestiging aanwezig is. Er kunnen ook andere argumenten zijn om
een bepaalde locatie open te houden, argumenten van het soort dat wij
hebben besproken. Ik blijf dus bij de opvatting dat wij de huurcontracten
niet tot bepalende factor moeten maken. Het kwaliteitsbeleid ten aanzien
van de rechtspraak moet maatgevend zijn. Hoe verhoudt dat zich tot het
kostenaspect? Bij de interrupties in eerste termijn heb ik met mevrouw
Gerkens al van gedachten gewisseld over deze vraag. Zij is hier in tweede
termijn op teruggekomen.
Ik nam enige afstand van de term «bezuiniging» omdat deze de klankkleur
heeft, meer dan wanneer je zegt dat je wilt letten op het kostenaspect van
de rechtspraak, dat de financiële kaders vooropstaan, waarna wordt
bezien wat we «helaas» moeten schrappen uit de activiteiten van de
overheid. Wat we nu doen met betrekking tot de rechtspraak en in dit
overleg aan de orde is, speelt zich natuurlijk af in een situatie waarin de
overheidsfinanciën onder druk staan. Dat wil ik niet alleen bevestigen,
maar ook onderstrepen. Tegelijkertijd leert de ervaring echter dat ook uit
het oogpunt van de kwaliteit van de rechtspraak het helemaal niet doenlijk
is om op evenveel locaties rechtspraak in te richten als enige decennia
geleden nog het geval leek te kunnen zijn, omwille van het beperkte aantal
mensen dat de vereiste kwaliteiten in zich draagt om recht te kunnen
spreken op basis van de specialisaties die op verschillende terreinen
noodzakelijk zijn. Ook daarom moet het aantal locaties worden beperkt.
Ik wil nu niet de discussie over de gerechtelijke kaart overdoen. Die
hebben we in aparte overleggen gevoerd en afgerond, maar de
argumenten die golden in de tijd van mijn ambtsvoorganger in de dagen
van koning Lodewijk Napoleon voor de bereikbaarheid van de rechtspraak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

31

gelden nu niet meer in dezelfde mate. Er zijn argumenten naar voren
gebracht met betrekking tot het zuidelijk gedeelte van het toekomstig
rechtsgebied Limburg. In ieder geval is vastgelegd dat in Maastricht
rechtgesproken zal worden, naast Roermond, in het noordelijk deel van
Limburg. Er kunnen argumenten zijn om rechtspraak gedurende een
bepaalde periode ook nog op een of meer andere locaties te organiseren.
Nu we het toch hebben over de bereikbaarheid van de rechtspraak: de
burgemeester van Heerlen zal al vele malen hebben gereisd naar de zetel
van de korpsbeheerder van de politie Limburg-Zuid, heel wat keren vaker
dan rechtzoekenden naar Maastricht moeten reizen. Dit zijn dus de
argumenten, in een totaal van afwegingen, waar de kosten natuurlijk een
element in zijn, die ons tot dit patroon hebben gebracht. Dit zal nader
worden beoordeeld. Daarvoor hebben wij de veiligheidsklep van de
beoordeling, die aanleiding kan geven tot een AMvB. Deze ruimte wordt
nu aan de Raad voor de rechtspraak gelaten.
Mevrouw de voorzitter. Ik wilde de discussie over de gerechtelijke kaart
niet overdoen, maar ik heb de vragen wel willen beantwoorden. Ik wil
deze relativering aanbrengen bij de dikke streep die mevrouw Gerkens zet
onder het punt van kosten en huurcontracten.
Mevrouw Gerkens (SP): De ambiguïteit die uit het antwoord van de
minister spreekt is precies wat ik terugzie in de nota van wijzigingen.
Daarin zegt de minister dat de Raad voor de rechtspraak gaat over de
locaties, maar vervolgens zegt hij ook dat de 26 locaties gesloten worden
op termijn. Later zegt hij weer dat deze locaties op een andere wijze open
worden gehouden. Daar zit gewoon heel veel speling in. De minister zegt
hier dat hij hiernaar kijkt op basis van allerlei argumenten en vragen.
Hebben we daar kantonrechtspraak nodig? Op welke wijze moet dat
ingevuld worden? Wat voor druk geeft dat? Wat voor werkdruk? Hoe is de
bereikbaarheid? Al die dingen moeten in ogenschouw worden genomen.
Als ik daarop gerust zou kunnen zijn, zou de SP volmondig ja zeggen
tegen het voorstel van de minister. Maar feit is natuurlijk wel dat er een
enorme bezuinigingsopgave ligt, ook op het departement van de minister.
Dit gaat natuurlijk zijn weerslag hebben, ook op deze zaken. Straks komt
er gewoon een bezuinigingsslag. Die zal zeker vooropstaan bij de weging
door de Raad voor de rechtspraak of een locatie open blijft. Dat is de vrees
die mijn fractie heeft.
Minister Hirsch Ballin: Mevrouw Gerkens kan gerust zijn. De argumenten
die aanleiding hebben gegeven tot deze andere benadering van de
locaties voor de rechtspraak, zijn van vóór de financieel-economische
crisis. Wat ik heb willen zeggen, is het volgende. Zelfs als de geldbomen
tot in de hemel zouden groeien, hetgeen niet het geval is, zouden er
kwalitatieve argumenten zijn om tot deze beperking van het aantal
locaties over te gaan. Ik noem de verbeterde bereikbaarheid, de verbeterde communicatiemiddelen, de behoefte aan hoogwaardige kwaliteit en
de gelijke kwaliteit van de rechtspraak voor alle burgers in het land. Ik heb
op dat punt geen ambiguïteit in mijn antwoord willen brengen. Ik ga er
dus van uit dat deze locaties kunnen worden gesloten en dat het aannemelijk is dat er ook tot sluiting wordt overgaan, maar dat de Raad voor de
rechtspraak op basis van dingen die hij kan tegenkomen, de bevoegdheid
heeft om tot nadere beoordelingen te komen. De hoofdlijn is echter
dezelfde, nu zoals voorheen. We staan inmiddels voor drastische opgaven
op het punt van de overheidsfinanciën. Ik wijs er nogmaals op dat deze
richting van werken voor de rechtspraak al was ingeslagen, en er was al
over nagedacht, voordat de financieel-economische crisis van de
afgelopen jaren zich voordeed.
Mevrouw Gerkens (SP): Als de minister aan deze onderbouwing van zijn
verhaal wil vasthouden, kan ik niet anders dan concluderen dat hij met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

32

zijn overwegingen tot totaal andere conclusies komt dan mijn fractie zou
komen over de bereikbaarheid en de kwaliteit van de rechtspraak.
Minister Hirsch Ballin: Ik wil graag mevrouw Gerkens geruststellen. Ik
merk dat mijn kansen daarop vanmiddag zijn afgenomen. We hebben de
evaluatie op dit punt; dat geeft nog hoop voor de rest van de dag. Ik
onderstreep nogmaals dat het kwalitatieve argumenten zijn die ons tot het
inzicht hebben gebracht dat we alle burgers in dit land moeten voorzien
van een hoogwaardige kantonrechtspraak en andere takken van rechtspraak. Die argumenten zijn maatgevend. Zelfs al zouden we eindeloos
veel financiële middelen hebben, hetgeen niet het geval is, dan nog
zouden we tot deze benadering moeten overgaan, omdat het aantal
mensen dat aan deze kwaliteitseisen van de rechtspraak kan voldoen,
beperkt is.
Ik kom bij de moties. Ik begin met de motie op stuk nr. 10 van de heer
Heerts. Hij vraagt om bij de verdere uitwerking van de herziening van de
gerechtelijke kaart aandacht te besteden aan de versterking van de goede
eigenschappen van de kantonrechtspraak en dat dit als voorbeeld dient
voor de andere sectoren binnen de rechtspraak. Ik beschouw de motie als
ondersteuning van het beleid. Ik aarzel even of ik nu moet zeggen dat de
motie overbodig is, want dan plaats ik de heer Heerts voor het dilemma of
hij de motie moet intrekken of handhaven, in de wetenschap dat we het
op dit punt eens zijn. Het leidt niet tot andere wettelijke bepalingen, maar
wel tot aandacht voor precies deze punten. Ik zeg die graag nogmaals toe.
De goede eigenschappen van alle soorten van rechtspraak moeten
worden ondersteund en versterkt. Ik heb dat ook voor de eigen aard van
de bestuursrechtspraak onlangs gezegd in een discussie met de Eerste
Kamer. De kantonrechtspraak die van groot belang is in arbeidszaken en
huurzaken, zullen we daarbij ook terdege in het oog houden.
Mevrouw Van Vroonhoven en de heer Heerts verzoeken de regering in
hun motie op stuk nr. 11 om op basis van artikel 96 een systeem van een
«kantonrechtspraak light» uit te werken, waarbij aan de kantonrechter de
mogelijkheid wordt geboden als een arbiter op te treden en zaken af te
doen op basis van bindend advies. Deze motie ligt in het verlengde van de
discussies die door de toenmalige staatssecretaris van Justitie en mij zijn
gevoerd met uw Kamer over het belang van geschillenbeslechting anders
dan door een rechterlijke uitspraak. Er zijn ook belangrijke ontwikkelingen
op dit terrein. Ik heb onlangs met de staatssecretaris van BZK aan uw
Kamer een reactie gestuurd op het jaarverslag van de Nationale
ombudsman, waarin dat nogmaals is onderstreept. Naast andere
mogelijkheden biedt ook de kantonrechtspraak in het systeem van artikel
96 daarvoor mogelijkheden. Ik zal die mogelijkheid in samenspel met
anderen die ons ondersteunen in buitenechtelijke geschillenbeslechting,
onder de aandacht brengen en aldus uitvoering geven aan het dictum van
de motie. Daarvoor geldt dan vervolgens hetzelfde als ik zo-even zei over
de motie van de heer Heerts.
In de motie op stuk nr. 12 vragen mevrouw Van Vroonhoven en de heer
Heerts de regering om een rol te spelen bij het opzetten van een
deugdelijk toezichtsysteem die de kwaliteit van diensten door procederende juridische adviseurs waarborgt. Voor zover het gaat om de
advocatuur en de adviesfunctie die kan worden vervuld door notarissen
en deurwaarders, is die borging er. Voor andere beroepsgroepen – ik denk
aan belastingconsulenten, de rechtsbijstandsverzekeraars en uiteraard de
juridische adviseurs van de vakbonden – geldt dat we die gaan monitoren
in het kader van het toegezegd WODC-onderzoek. Ik zal dit punt nogmaals
onder de aandacht brengen van het WODC. Het voldoende toezicht op het
verzekeringswezen zal ik graag bespreken met mijn collega van Financiën.
Ik denk dus niet aan specifieke wettelijke bepalingen op dit terrein. Ik
begrijp uit de non-verbale reactie van mevrouw Van Vroonhoven dat zij
ook niet om aanvullende regulering vraagt, maar om aanvullende zorg en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

33

aandacht hiervoor. Ik zeg die graag toe. Waarmee ook voor deze motie
geldt, wat ik zo-even over de andere moties heb gezegd.
Voorzitter. Ten slotte kom ik bij wat vanmiddag wellicht ook een
ontroerend moment zou kunnen worden. Ik realiseer mij, zoals de heer
Teeven onder de aandacht bracht, dat naar menselijke berekening dit het
laatste overleg is dat onder uw voorzitterschap is gevoerd, en ook het
laatste overleg, in de inschatting van de heer Teeven, waarbij mevrouw
Azough, mevrouw Gerkens, mevrouw Van Vroonhoven en de heer Heerts
aanwezig zullen zijn. Ik heb echter het gevoel dat het moment van
afscheid nemen nog niet is aangebroken. De Kamer is in oude samenstelling voor het laatst op 16 juni bijeen.
Er is voor aanstaande donderdag, naar ik meen onder uw voorzitterschap,
een AO over het asielbeleid gepland. Ik weet niet precies welke woordvoerders er dan zullen zijn uit de diverse fracties. Ik wil in ieder geval
melden dat ik in 1995 lid ben geworden van de vereniging van oud-leden
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Ik begrijp dat er onder dit
gezelschap minstens vijf mogelijk aanstaande nieuwe medeleden zijn van
de vereniging van oud-leden van de Tweede Kamer. Ik moet daarbij
trouwens bekennen dat ik nog nooit een vergadering van die vereniging
heb bijgewoond. Indachtig de buitengewoon plezierige, stimulerende en
waardevolle gesprekken die ik met u, mevrouw de voorzitter, en de andere
genoemde vier leden van de commissie in de afgelopen jaren heb
gevoerd, gaan mijn gedachten nu reeds uit naar een mogelijk actiever
lidmaatschap van mij en van hen van de vereniging van oud-leden van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal. Voor het overige rest mij slechts de
hoop uit te spreken dat zich onder die nieuwe leden van de vereniging
niet te veel geestverwanten van mij, als CDA-lid, zullen bevinden.
Mevrouw Gerkens (SP): Dat zou voor mij de enige reden zijn om van zo’n
vereniging lid te worden. Ik houd de minister daar dus maar aan.
Ik heb de minister nog gevraagd om een lijst. Misschien kan de minister
voor de stemmingen komen met een overzicht van wanneer welke locatie
vermoedelijk – ik begrijp dat dit niet voor alle locaties duidelijk is aan te
geven – dicht gaat.
De voorzitter: U wilt dus een precisering van locaties?
Minister Hirsch Ballin: Wil mevrouw Gerkens een precisering per datum
hebben?
De voorzitter: Nee, per locatie.
Minister Hirsch Ballin: Per locatie. Daaraan zal worden gewerkt. Hiermee
heb ik tegelijkertijd de medewerkers gerustgesteld die met het wetsvoorstel bezig zijn geweest: de komende dagen is er nog werk aan de winkel.
Die lijst zal worden gemaakt en vervolgens aan de commissie worden
toegestuurd.
De voorzitter: Dank u wel. Hiermee zijn wij aan het einde gekomen van
deze beraadslaging. Ik geef de minister wel mee dat donderdag omstreeks
18.00 uur gestemd wordt over dit voorstel. Er wordt dus niet volgende
week dinsdag gestemd, maar al op donderdag.
De minister heeft juist geconstateerd dat de vaste commissie voor Justitie
nog niet uitvergaderd is deze week. Voor een aantal woordvoerders,
exclusief mevrouw Azough, geldt echter dat dit de laatste reguliere
vergadering was.
Mijnheer Teeven, als u zo uw collega’s toespreekt en daar van alle kanten
een reactie op krijgt, ga er dan maar van uit dat wij u van alle kanten
blijven volgen!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

34

Sluiting 15.45 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 021, nr. 14

35