Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

847
Vragen van het lid Graus (PVV) aan de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over de tv uitzending «Kees van der Spek Oplichters
Aangepakt» (ingezonden 30 september 2020).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 18 november 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2020–2021, nr. 272
Vraag 1
Bent u op de hoogte van de aflevering «Kees van der Spek Oplichters
Aangepakt» van 29 september 2020?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is u bekend over de fokindustrie van wilde katachtigen in Zuid-Afrika,
waarbij ook onwetende toeristen worden betrokken middels «knuffelfarms»
ter financiering van (illegale) handel in dieren of delen daarvan naar onder
andere Azië om verwerkt te worden in «medicijnen» en/of mishandeling ten
behoeve van (canned) trophyhunt?
Antwoord 2
In Zuid-Afrika worden grote katachtigen gefokt voor bijvoorbeeld toerisme en
jacht. De Afrikaanse leeuw (Panthera leo) staat op bijlage II van CITES,
waarbij gereguleerde handel is toegestaan. Deze legale handel is ingeperkt
door CITES: botten, klauwen en tanden (en producten daarvan) afkomstig van
dieren uit het wild mogen niet internationaal verhandeld worden. Daarnaast
geldt dat Zuid-Afrika jaarlijks een quotum kan instellen voor het maximaal
aantal internationaal commercieel te verhandelen botten, tanden, klauwen (en
producten daarvan) afkomstig van gefokte dieren.
Er zijn helaas berichten over zogenoemde canned hunting waarbij gefokte
dieren worden gebruikt voor jacht op grote omheinde ranches. De aard en

1

ah-tk-20202021-847
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

RTL 5, Kees van der Spek: Oplichters Aangepakt, aflevering 5, dinsdag 29 september jl. (https://
www.rtlxl.nl/programma/kees-van-der-spek-oplichters-aangepakt/efbe921a-7145-3b0c-991207a6250a6883)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

omvang is mij niet bekend, maar mistanden met betrekking tot dierenwelzijn
en illegale praktijken zijn altijd onacceptabel.
Vraag 3
Klopt het dat Zuid-Afrika quota kent ten behoeve van deze misselijkmakende
praktijken met toestemming van de Convention on International Trade in
Endangered Species of Wild Fauna and Flora (Cites)?
Antwoord 3
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vraag 2. Dit
quotum ziet toe op legale internationale handel van botten, klauwen en
tanden of producten daarvan afkomstig van gefokte leeuwen. Echter, voor
2020 is er nog géén quotum ingesteld door Zuid-Afrika, waardoor deze
internationale handel ook niet kan plaatsvinden.
Vraag 4
Neemt u buiten de wilde leeuw ook de gefokte leeuw mee tijdens de
Cites-conferenties, zonder dit af te doen met dooddoeners als «het betreft een
interne aangelegenheid», aangezien u vorig jaar heeft toegezegd zich sterk te
willen maken voor een betere bescherming van de leeuw in samenwerking
met «Stichting SPOTS»?
Antwoord 4
In april 2019 is de motie Graus aangenomen: Verzoekt de regering, ervoor
zorg te dragen dat de Afrikaanse leeuw wordt opgenomen in Bijlage I van
Cites (Convention on International Trade in Endangered Species) voor een
optimale beschermingsstatus en harde aanpak van illegale handel naar
voornamelijk Aziatische landen. Ik heb daarop uw Kamer toegezegd alle
mogelijkheden in EU-verband te benutten met het oog op de volgende CITES
Conference of the Parties (CoP) (Kamerstuk 31 379, nr. 22 van 2 mei 2019).
Nederland heeft de «uplisting» van de Afrikaanse leeuw in het EU CITES
Managementcomité voorgedragen. Dit wordt nu wetenschappelijk uitgewerkt
in samenwerking met de Nederlandse CITES Wetenschappelijke Autoriteit.
Daarna wordt dit binnen de EU Scientific Review Group besproken conform
het EU-proces. De eerstvolgende CoP is vooralsnog gepland in 2022. De
doelstelling van CITES is de instandhouding van de soort in het wild.
Nederland en de EU zetten zich binnen CITES naast de zogenaamde listing
proposals ook altijd in voor onderwerpen als «captive breeding», «illegal
trade» en «disposal of confiscated live specimen».
Vraag 5
Heeft Zuid-Afrika binnen Cites toestemming gekregen om jaarlijks een
quotum van 800 skeletten van gefokte leeuwen te exporteren naar Azië? Zo
ja, wat gaat u doen om dit ongedaan te maken binnen Cites?
Antwoord 5
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vraag 3.
Vraag 6
Wie controleert de vergunningen en quota? Worden er ook wilde leeuwen,
cheetahs en tijgers onder het mom van «legale handel» geëxporteerd? Wat
kan en gaat u doen ter controle en bestraffing bij overtredingen?
Antwoord 6
Het land van afgifte van de vergunning en het quotum controleert of de
zending binnen het quotum valt en of er dus een exportvergunning afgegeven mag worden. Quotumgegevens dienen op de exportvergunning
opgenomen te worden. Als het export betreft naar de EU moet er ook altijd
een invoervergunning worden aangevraagd en wordt er een advies gevraagd
van de Wetenschappelijke Autoriteit CITES. In EU-verband wordt bij twijfel de
invoeraanvraag besproken. In CITES-verband worden gestelde quota en de
omvang van internationale handel gemonitord.
De export van levende leeuwen, cheeta’s of tijgers is binnen CITES streng
gereguleerd. In voorkomend geval vindt controle plaats bij export en import
en wordt zo nodig gehandhaafd, ook op het gebied van dierenwelzijn
(transport) en veterinaire regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 7
Welke gevolgen heeft de vraag naar delen van leeuwen voor het voortbestaan van de Koning der Dieren en voor de volksgezondheid?
Antwoord 7
De legale internationale handel wordt gereguleerd en gemonitord in CITES
verband en zo nodig ingeperkt. Illegale handel in (delen of producten van)
Afrikaanse leeuwen is onacceptabel en vormt een van de bedreigingen voor
de instandhouding van de soort in het wild. De IUCN2 classificeert de
Afrikaanse leeuw als «kwetsbaar», waarbij de aantallen afnemen in het wild.
Daarbij moet wel aangemerkt worden dat er regionale verschillen zijn en
human-wildlife conflict en habitatverlies ook grote bedreigingen vormen voor
de instandhouding van de soort in het wild (bron: IUCN3 en WNF4).
Verder geldt ten algemene dat producten van dierlijke oorsprong risico’s met
zich mee kunnen brengen voor de volks- en diergezondheid. Hierop vindt
strenge controle plaats conform verordening EU 2017/625.
Vraag 8
Bent u bereid niet alleen spoedig te handelen in het kader van dierenwelzijn
maar ook van de volksgezondheid nu de huidige COVID-uitbraak direct te
herleiden is naar (illegale) handel in wilde dieren? Zo neen, waarom niet?
Antwoord 8
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 7 wordt er conform Europese
regelgeving streng gecontroleerd op producten van dierlijke oorsprong. Er
zijn geen aanwijzingen dat de huidige verspreiding van COVID-19 komt door
de internationale handel in dieren en dierlijke producten, dat gaat van mens
op mens. Onderzoekers hebben SARS-CoV-2 kunnen traceren tot een
voedselmarkt in Wuhan, waar naast vis ook levende wilde dieren werden
verhandeld. Het beeld is dat de besmetting van dier op mens lokaal heeft
plaatsgevonden.
Zie ook de kamerbrieven «De dierlijke oorsprong van het nieuwe coronavirus
en de falende aanpak van de handel in bedreigde diersoorten» (Kamerstuk
2019–2020 nr. 1625, 5 februari 2020) en «Een alomvattend aanvalsplan om het
risico op toekomstige overspringende zoönotische infectieziekten drastisch te
verkleinen» (Kamerstuk 2019–2020 Aanhangsel van de Handelingen, nr. 3070,
4 juni 2020).
Vraag 9
Wat heeft de Nederlandse regering ondernomen om de in- en doorvoer van
trofeeën te stoppen?
Antwoord 9
Nederland geeft sinds mei 2016 geen importvergunningen meer af voor
jachttrofeeën van diersoorten met de hoogste beschermingsstatus van CITES
(soorten geplaatst op bijlage A bij verordening (EG) 338/97) en van de
volgende soorten geplaatst op bijlage XIII bij verordening (EG) nr. 865/2006:
Afrikaanse leeuw, Afrikaanse olifant, ijsbeer, moeflon, nijlpaard en witte
neushoorn. Invoer van dergelijke trofeeën is hierdoor niet mogelijk. Dit zorgt
er ook voor dat ruw ivoor – waarvoor een nationaal verkoopverbod geldt
sinds 1 maart 2019 – niet op deze wijze Nederland ingevoerd kan worden.
Vraag 10
Bent u bereid zich, al dan niet via Cites, in te zetten voor een internationaal
verbod op de handel in trofeeën?
Antwoord 10
Indien in CITES-verband blijkt dat de handel in trofeeën van een specifieke
soort de instandhouding van deze soort in het wild bedreigt in een bepaald
gebied of populatie wordt dit in Europees- en in CITES-verband aangekaart
en zal Nederland zich inzetten dat de juiste maatregelen worden genomen.

2

International Union for Conservation of Nature and Natural Resources
https://www.iucnredlist.org/species/pdf/115130419
4
https://www.wwf.org.uk/learn/wildlife/african-lions
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 11
Bent u bereid om waarschuwingen inzake de gevaren van interacties met
wilde dieren zoals katachtigen, olifanten, dolfijnen, primaten et cetera (dieren
die zeer gewild zijn in toeristische attracties) te publiceren op voorlichtingsites van betrokken ministeries, reisorganisaties en het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM), gelet op het feit dat op de informatiepagina van het RIVM tal van artikelen te vinden zijn die ingaan op gevaren van
contacten tussen mens en dier maar geen informatie over dit soort interacties? Zo neen, waarom niet?
Antwoord 11
Ik zal in overleg treden met andere departementen en met WNF om te bezien
wat hiervan past in de reguliere voorlichtingstaak t.a.v. wet- en regelgeving.
Vraag 12
Wat gaat u ondernemen om de leeuw voor uitsterving te behoeden?
Antwoord 12
Nederland zal zich altijd inzetten om iconische soorten te beschermen. In
EU-verband is Nederland actief binnen onder meer het CITES en CMS5
verdrag. Daarnaast kijkt Nederland hoe er aanvullend bijgedragen kan
worden. Een voorbeeld hiervan is de financiële steun van de Nederlandse
overheid aan African Parks Network voor de duurzame herintroductie van
leeuwen en cheeta’s in Malawi (2017–2019) waar deze soorten niet meer
voorkwamen. Ook kijkt Nederland momenteel hoe de CITES Big Cat Taskforce
– die zich onder meer richt op het adequaat aanpakken van de illegale handel
in grote katachtigen – ondersteund kan worden.

5

Convention on Migratory Species of de Conventie van Bonn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4