Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 200 XIII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat, Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en
Diergezondheidsfonds 2018

Nr. 7

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 juni 2019
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, belast
met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer
verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 23 mei 2019 voorgelegd aan de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit. Bij brief van 4 juni 2019 zijn ze door de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
Adjunct-griffier van de commissie,
De Leau

kst-35200-XIII-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

1

1
Op welke manier en/of met welke financiële bijdrage(n) is vanuit het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) de Onderzoeksagenda Varkenshouderij ondersteund?
Antwoord
De Onderzoeksagenda Varkenshouderij bestaat uit de volgende werkpakketten, waaraan in 2018 door LNV met het volgende bedrag is bijgedragen:
a. Vitaliteit biggen: € 80.000,–
b. Verantwoord omgaan met staarten: € 104.000,–
c. Castratie en berengeur: € 51.000,–
d. Informatiestromen in de varkenshouderij: geen
e. Pilot gezonde bedrijven (in het kader van vermindering van het
antibioticagebruik): geen
2
Van wanneer tot wanneer loopt de Onderzoeksagenda Varkenshouderij?
Antwoord
De Onderzoeksagenda Varkenshouderij loopt van 2017 tot en met 2020.
3
Wat zijn of waren de concrete, afrekenbare doelstellingen van de
Onderzoeksagenda Varkenshouderij?
Antwoord
In de Onderzoeksagenda Varkenshouderij verbindt de varkensvleesketen
de thema’s maatschappelijke acceptatie (waaronder diergezondheid en
dierenwelzijn) én duurzaamheid. Hierbij ligt de focus op het «robuuste
varken». Een robuuste zeug werpt vitale biggen, met een geringe
biggensterfte. Aan het «robuuste varken» zijn geen ingrepen nodig, met
uitzondering van het aanbrengen van de merken voor identificatie.
Couperen van staarten, knippen of slijpen van tandjes van pasgeboren
biggen en castreren van beerbiggen moet op termijn niet meer nodig zijn.
Het varken kan soorteigen gedrag vertonen in een omgeving waarin
natuurlijk gedrag mogelijk is. In combinatie met preventief diermanagement leidt dit tevens tot een minimale noodzaak voor de inzet van
antibiotica. Voor de onderwerpen biggensterfte en couperen van staarten
verantwoordt het bedrijfsleven de voortgang van de realisatie.
Voor het werkpakket «Verminderen antibioticagebruik en pilot gezonde
bedrijven» is er een promotieonderzoek gestart. Dit wordt mogelijk
gemaakt door ZonMw en uitgevoerd door ZLTO, Faculteit Diergeneeskunde Utrecht en IRAS en wordt ondersteund door de Producenten
Organisatie Varkenshouders (POV). Dit biedt een coachingstraject voor de
varkenshouder, zodat samen met de dierenarts en voeradviseur gewerkt
kan worden aan de optimalisatie van de diergezondheid op het bedrijf. De
verwachting is dat eind 2021 de resultaten hiervan bekend zijn.1
Daarnaast is in 2016 beleidsondersteunend onderzoek gestart naar
mogelijke kritische succesfactoren voor een laag antibioticumgebruik in
de varkenshouderij. Uw Kamer is hierover in de Kamerbrief van
1

https://www.zlto.nl/nieuwsberichten/2019/openbaar/01-januari/samenwerking-verbetert-dediergezondheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

2

21 december 2017 geïnformeerd (Kamerstuk 29 683, nr. 235). Een
vervolgonderzoek met verdiepende analyses is gestart om achterliggende
factoren van gevonden associaties te achterhalen. De uitkomsten worden
dit jaar nog verwacht.
Voor het onderdeel Gezondheidsladder van dit werkpakket verwijs ik uw
Kamer naar de antwoorden op de vragen 10 tot en met 15.
Verder is serologisch onderzoek uitgevoerd bij wilde zwijnen. Doel van dit
onderzoek was het meten en monitoren van het voorkomen van
niet-aangifteplichtige dierziekten bij wilde zwijnen. Dit onderzoek is
volledig gefinancierd door het bedrijfsleven.
4
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van de Onderzoeksagenda
Varkenshouderij?
Antwoord
Op verschillende onderwerpen uit de Onderzoeksagenda Varkenshouderij
zijn concrete resultaten geboekt.
Couperen staarten: (1) De ontwikkeling van een risicobeoordeling. Een
instrument om te kunnen beoordelen wat de risico’s op gezondheidsproblemen op een varkensbedrijf. Het instrument analyseert alle risicofactoren op het bedrijf en daarmee ook het multifactoriële probleem van
staartbijten (2) In november 2018 is een nieuwe brochure hokverrijking
beschikbaar gekomen voor de varkenshouders. De brochure geeft
beoordelingscriteria die aangeven of de gebruikte hokverrijking
voldoende tegemoetkomt aan de behoefte van het varken en welke
voordelen het aanbieden van hokverrijking heeft, zowel voor het welzijn
van varkens als ook voor bijvoorbeeld de gezondheid. (3) In een netwerk
met 14 varkenshouders is gestart met een pilot om varkens met lange
staarten te houden. (4) Internationaal is met name met de landen
Duitsland, Denemarken en België nauwe afstemming gezocht voor
onderzoek en om praktijkervaringen te delen.
Bigvitaliteit: (1) In 2018 is de checklist bigvitaliteit verschenen. Deze bevat
alle succesfactoren en verbeterpunten die de overleving van biggen in de
kraamstal vergroten. Met de checklist plus drie protocollen kunnen
varkenshouders nu zeer doelgericht de uitval van biggen in de kraamstal
verminderen. De drie protocollen bevatten tips en adviezen over zorg
rondom geboorte, reinigen en ontsmetten van stallen en succesvol
houden van opfokzeugen. (2) Tevens hebben in 2018 meerdere bijeenkomsten met zeugenhouders plaatsgevonden waarbij ook de checklist is
besproken en waarbij de varkenshouders bewuster zijn geworden van
succes- en risicofactoren voor bigoverleving. (3) In de opgerichte
focusgroep bigvitaliteit wordt gewerkt aan oplossingen voor vragen rond
de thema’s geboortezorg, voeding- en voerstrategie, vervangingsbeleid
zeugen, huisvesting, weersinvloeden, uitbraak van ziektes en ook hoeveel
melk de zeug bij vorige geboortes gaf. Uit deze opsomming blijkt ook dat
er veel factoren meespelen om de bigvitaliteit te verbeteren. De focusgroep deelt de resultaten en oplossingen met andere experts en zij dragen
deze weer over aan de zeugenhouders.
Castratie: De activiteiten op het terrein van castratie hebben betrekking op
het verspreiden van en communiceren naar andere lidstaten over de
kennis en ervaring, die in Nederland is opgedaan met alternatieven voor
castratie. De uitgebreide rapportages over de voortgang van bigvitaliteit
en couperen staarten over 2018 zullen in juni met de beleidsbrief
dierenwelzijn aan de Tweede Kamer worden aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

3

Voor wat betreft de voortgang op bigvitaliteit en staart couperen, verwijs
ik u verder naar de voortgangsrapportages die jaarlijks naar de Tweede
Kamer worden gestuurd. Voor informatie over de gezondheidsladder
verwijs ik u naar vraag 10 tot en met 15
5
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van de
Onderzoeksagenda Varkenshouderij worden behaald?
Antwoord
De realisatie van de doelen en afspraken worden gemonitord en vastgesteld door de Stuurgroep Onderzoeksagenda Varkenshouderij. Het
Ministerie van LNV heeft zitting in deze stuurgroep.
6
Kunt u bevestigen dat uw ministerie het programma bigvitaliteit vier jaar
lang (voor de jaren 2017–2020) met een bedrag van € 80.000 per jaar heeft
gesubsidieerd?
Antwoord
Ja, ik kan bevestigen dat in het kader van de Onderzoeksagenda Varkenshouderij er voor het programma bigvitaliteit voor de jaren 2017–2020 een
bedrag van € 80.000 ex. btw per jaar vanuit het Ministerie van LNV
beschikbaar is gesteld.
7
Wat zijn of waren de concrete, afrekenbare doelstellingen van het
programma bigvitaliteit?
Antwoord
Voordat cofinanciering door het Ministerie van LNV werd verstrekt diende
door de stuurgroep «Bigvitaliteit» een plan van aanpak te worden
opgesteld. Dit plan2 is in 2016 aan uw Kamer gestuurd en het doel van het
plan is om uitval van biggen verder te verkleinen.
8
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van het programma bigvitaliteit?
Antwoord
Uw Kamer is over de resultaten dusver geïnformeerd via de 1e Voortgangsrapportage Plan van aanpak «»Verlaging biggenuitval»» over 2016
(2017D13800) en de 2e Voortgangsrapportage over 2017 (Kamerstuk
28286, nr. 991). Zie voor een aantal resultaten in 2018 het antwoord op
vraag 4.
De uitgebreide 3de rapportage over de voortgang van bigvitaliteit over
2018 zal in juni met de beleidsbrief dierenwelzijn aan de Tweede Kamer
worden aangeboden.

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/07/08/plan-van-aanpak-verlagingbiggenuitval

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

4

9
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van het
programma bigvitaliteit zijn of worden behaald?
Antwoord
De realisatie van de doelen en afspraken worden gemonitord en vastgesteld door de Stuurgroep Onderzoeksagenda Varkenshouderij. Het
Ministerie van LNV heeft zitting in deze stuurgroep.
De activiteiten binnen het programma bigvitaliteit worden zeer
nauwlettend gevolgd door mijn ministerie, die ook zitting heeft in de
begeleidingscommissie bigvitaliteit. De jaarrapportages worden kritisch
bekeken en besproken met de sector.
10
Kunt u bevestigen dat uw ministerie financieel bijdraagt aan de ontwikkeling van een Gezondheidsladder voor de varkenshouderij?
Antwoord
De gezondheidsladder voor de varkenshouderij is een initiatief van de
sector. De sector is zelf verantwoordelijk voor de ontwikkeling en de uitrol
ervan in de praktijk. Om de ontwikkeling van dit instrument mogelijk te
maken, heb ik een financiële bijdrage vanuit het Ministerie van LNV
toegezegd. Op dit moment wordt een plan uitgewerkt voor de ontwikkeling van het instrument, in 2018 heeft het Ministerie daarom nog geen
financiële bijdrage geleverd.
11
Indien uw ministerie financieel bijdraagt aan de ontwikkeling van een
Gezondheidsladder voor de varkenshouderij, wat is de totale hoogte van
de financiële bijdrage?
Antwoord
Met de sector is afgesproken dat het plan dat zij opstellen voor 50% wordt
gefinancierd door de sector zelf, en de andere 50% wordt gefinancierd
door het Ministerie. Het plan is nu nog in ontwikkeling, dus met de sector
worden nog nadere afspraken gemaakt over de hoogte en fasering van
financiering.
12
Van wanneer tot wanneer loopt de Gezondheidsladder voor de
varkenshouderij?
Antwoord
De sector heeft voor de ontwikkeling van de Gezondheidsladder een
werkgroep ingericht waarin verschillende partijen deelnemen. Ook het
Ministerie van LNV neemt deel aan deze werkgroep.
Het instrument is momenteel nog in ontwikkeling, streven van de sector is
om nog voor het einde van 2019 een pilot te draaien. Op basis van de
ervaringen van de pilot kan een plan worden gemaakt voor een bredere
uitrol in de praktijk. Daar is op dit moment door de sector nog geen
tijdsplanning aan verbonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

5

13
Wat zijn of waren de concrete, afrekenbare doelstellingen van de
Gezondheidsladder voor de varkenshouderij?
Antwoord
De sector zal in overleg met de betrokken partijen in 2019 afspraken
maken ten aanzien van de doelstellingen en resultaten. Ik zal uw Kamer
hierover te zijner tijd over informeren.
14
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van de Gezondheidsladder voor
de varkenshouderij?
Antwoord
Omdat de plannen om te komen tot de ontwikkeling van het instrument
nog gemaakt worden, zijn er tot op heden nog geen concrete resultaten
behaald.
15
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van de
Gezondheidsladder voor de varkenshouderij worden behaald?
Antwoord
De sector zal in overleg met de betrokken partijen in 2019 afspraken
maken ten aanzien van de doelstellingen en resultaten.
16
Op welke manier en/of met welke financiële bijdrage(n) is vanuit het
Ministerie van LNV het sectorplan Vitaal Kalf ondersteund?
Antwoord
Ondersteunend aan dit plan lopen diverse onderzoeken die de overheid
vanuit het topsectorenbeleid (PPS onderzoeken) mede financiert. Dat is
ten eerste de PPS «Vitaal gezond kalf in een duurzame veehouderij». Doel
van deze PPS is de reductie van dierziekteproblematiek en antibioticumgebruik door een ketenbrede aanpak. De tweede PPS «Kansen Kalf in de
Keten» gaat over het verhogen van de weerbaarheid en vitaliteit van het
jonge kalf op het melkveebedrijf en innovaties in de keten. In 2018 zijn
vanuit LNV geen financiële uitgaven gedaan voor het plan vitaal kalf.
17
Van wanneer tot wanneer loopt het sectorplan Vitaal Kalf?
Antwoord
Het plan vitaal kalf is een plan van de melkveesector, kalversector en vee
en logistiek. Het sectorplan kent geen formele einddatum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

6

18
Wat zijn of waren de concrete, afrekenbare doelstellingen van het
sectorplan Vitaal Kalf?
Antwoord
Het doel van dit plan is het opzetten en implementeren van een kalfvolgsysteem en een herziening en uitbreiding van de kwaliteitsvoorschiften
voor alle aan de keten verbonden partijen.
19
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van het sectorplan Vitaal Kalf?
Antwoord
In 2018 zijn de herziene kwaliteitsvoorschriften voor verzamelcentra en
collecterende kalverhandelaren geïmplementeerd. En daarnaast is sinds
medio 2018 registratie van transport van kalveren tussen melkveehouder
en verzamelcentrum of kalverhouder in het kalfvolgsysteem (KVS)
verplicht. Dit dient ter gebruik voor tracering en in de toekomst moet het
KVS bijdragen aan het verbeteren van de kwaliteit van jonge kalveren.
Eind 2018 was ca. 90% van de aangevoerde kalveren bestemd voor de
kalverhouderij geregistreerd in KVS.
20
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van het
sectorplan Vitaal Kalf zijn of worden behaald?
Antwoord
Het bestuur van de stichting brancheorganisatie kalversector heeft in 2017
een Centraal College van Deskundigen Vitaal Kalf ingesteld dat toeziet op
de uitvoering van het sectorplan.
21
Op welke manier en/of met welke financiële bijdrage(n) is vanuit het
Ministerie van LNV het Actieplan brandveilige stallen ondersteund?
Antwoord
Vanuit het Ministerie van LNV is voor de uitvoering van de projectleiding
van het nieuwe Actieplan brandveilige veestallen 2018–2022 aan
LTO-Nederland een subsidie beschikbaar gesteld van ten hoogste
€ 180.831,– (exclusief BTW). Dit bedrag wordt verdeeld over een periode
van vijf jaar.
Naast deze financiële bijdrage is het Ministerie van LNV vertegenwoordigd in de stuurgroep en de werkgroep van het nieuwe actieplan.
Daarnaast is door het Ministerie van EZK een bedrag van € 28.556,–
(inclusief BTW) betaald aan het Economisch Instituut voor de Bouw voor
de uitvoering van een onderzoek naar stalbrandpreventie.
22
Wat zijn de concrete, afrekenbare doelstellingen van het Actieplan
brandveilige stallen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

7

Antwoord
In de brief Stalbranden (Kamerstuk 35000 XIV, nr. 71) zijn de doelstellingen
van het nieuwe Actieplan brandveilige veestallen 2018 – 2022 weergegeven. Tevens schetst deze brief de tussentijdse resultaten van de aanpak
van stalbranden. Doel van het actieplan is om de kans op een stalbrand en
daarmee dierlijke slachtoffers te verminderen, mede door het verder
brandveiliger maken van bestaande stallen. Uit onderzoek blijkt dat
kortsluiting de belangrijkste oorzaak is van een stalbrand. Het verkleinen
van de kans op kortsluiting door periodieke elektrakeuringen heeft
daarom de hoogste prioriteit gekregen.
23
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van het Actieplan brandveilige
stallen?
Antwoord
De brief Stalbranden (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 71) geeft uitgebreid
informatie over de tussentijdse resultaten van het Actieplan brandveilige
veestallen 2018 – 2022. LTO-Nederland rapporteert jaarlijks over de
voortgang van het nieuwe actieplan. De eerste voortgangsrapportage, die
binnenkort verschijnt, wordt medio juni met de eerste stand-van-zaken
beleidsbrief dierenwelzijn naar de Tweede Kamer gestuurd.
Een belangrijk actiepunt in 2018 was het opstellen van sectorplannen.
Inmiddels hebben de varkenshouderij, pluimveehouderij, melkveehouderij
en kalverhouderij sectorplannen opgesteld. Deze sectorplannen zijn de
verantwoordelijkheid van de betreffende veehouderijsectoren. Hierin heeft
het verkleinen van de kans op kortsluiting de hoogste prioriteit gekregen,
aangezien kortsluiting de belangrijkste oorzaak is van een stalbrand.
Inmiddels hebben de varkens-, pluimvee- en kalverensector verplichte
elektrakeuringen in hun kwaliteitssystemen opgenomen. Meer dan 90%
van de primaire veehouderijbedrijven is aangesloten bij deze systemen.
Naar verwachting worden alle elektrakeuringen dit jaar afgerond.
24
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van het
Actieplan brandveilige stallen zullen worden behaald?
Antwoord
De Ministeries van BZK en LNV zijn samen met de Dierenbescherming,
Brandweer Nederland, het Verbond van Verzekeraars en LTO Nederland
(projectleiding) vertegenwoordigd in de stuurgroep en de werkgroep van
het actieplan. In beide groepen wordt de voortgang van het actieplan
besproken en bestaat de mogelijkheid om bij te sturen.
25
Op welke manier en/of met welke financiële bijdrage(n) is vanuit het
Ministerie van LNV het Plan van aanpak welzijn geitenbokjes ondersteund?
Antwoord
Het Plan van aanpak welzijn geitenbokjes is door de sector zonder enige
vorm van ondersteuning en zonder financiële bijdrage vanuit het
Ministerie van LNV tot stand gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

8

26
Van wanneer tot wanneer loopt het Plan van aanpak welzijn geitenbokjes?
Antwoord
De maatregelen uit het Plan van aanpak welzijn geitenbokjes zijn per
1 januari 2018 van kracht geworden. In het plan van aanpak zijn doelen
opgenomen tot en met het jaar 2020. Na dat jaar volgt een evaluatie. Op
basis van de uitkomsten van de evaluatie kan het plan van aanpak verder
geactualiseerd worden.
27
Wat zijn of waren de concrete doelstellingen van het Plan van aanpak
welzijn geitenbokjes?
Antwoord
Doelstelling van het Plan van aanpak welzijn geitenbokjes is «om het
welzijn van àlle geitenlammeren naar een gerechtvaardigd niveau te
brengen wat wordt gemeten via een maximaal uitvalspercentage voor
geitenlammeren op melkgeitenbedrijven en bokkenmesterijen.» Concreet
heeft zich dit vertaald in een norm van maximaal 9,3% sterfte onder
lammeren in de eerste 21 dagen na geboorte, op individuele bedrijven
over het jaar 2020. Het percentage van 9,3% was de gemiddelde sterfte op
de 70% best presterende bedrijven in 2016. Zoals aangegeven in
antwoord op vraag 26 zal de norm van 9,3% na 2020 geëvalueerd worden.
28
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van het Plan van aanpak welzijn
geitenbokjes?
Antwoord
Het Platform Melkgeitenhouderij (LTO geitenhouderij en de Nederlandse
Geiten Zuivel Organisatie, NGZO) heeft recent de voortgangsrapportage
over het jaar 2018 afgerond. Deze wordt in juni met mijn stand-vanzakenbrief dierenwelzijn aan uw Kamer meegestuurd.
29
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van het Plan
van aanpak welzijn geitenbokjes zijn of worden behaald?
Antwoord
Voor alle melkgeitenhouders wordt op basis van gegevens uit het
Identificatie en Registratie systeem (I&R-systeem) elk kwartaal het rollend
jaargemiddelde van de uitval van de op het bedrijf geboren lammeren tot
21 dagen berekend. Het betreft hierbij de uitval op het eigen bedrijf, maar
ook de uitval van lammeren die zijn afgevoerd naar elders, bijvoorbeeld
naar een bokkenmesterij. Per kalenderjaar wordt voor de uitval een
streefgebied, signaleringsgebied en actiegebied vastgesteld. Indien een
bedrijf in het actiegebied ligt moet samen met de 1-op-1 dierenarts en een
vertegenwoordiger van de zuivelonderneming een verbeterplan opgesteld
worden. Indien een bedrijf in het actiegebied geen verbeterplan op laat
stellen of de vaststelde maatregelen niet uitvoert, dan volgt intrekking van
de KwaliGeit-erkenning. Zonder deze erkenning mag een melkgeiten-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

9

houder geen zuivel leveren aan een bij de NGZO aangesloten
zuivelbedrijf.
30
Op welke manier en/of met welke financiële bijdrage(n) wordt vanuit het
Ministerie van LNV het Plan van aanpak konijnenfokkerij ondersteund?
Antwoord
In 2018 zijn geen financiële uitgaven gedaan voor een plan van aanpak
konijnenfokkerij.
Wel werd in 2018 gewerkt aan de PPS Konijnenhouderij – mede gefinancierd door LNV –, die in 2015 is goedgekeurd.
31
Van wanneer tot wanneer loopt het Plan van aanpak konijnenfokkerij?
Antwoord
Ik ga ervan uit dat uw vraag betrekking heeft op het plan van aanpak over
zorg voor jonge konijnen. Hierover wordt u in juni geïnformeerd in de
stand-van-zakenbrief dierenwelzijn. Dit plan zal vijf jaar bestrijken. Ik ben
nog in gesprek over het plan van aanpak. Een startdatum is nog niet
bekend.
32
Wat zijn de concrete, afrekenbare doelstellingen van het Plan van aanpak
konijnenfokkerij?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 31.
33
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van het Plan van aanpak
konijnenfokkerij?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 31.
34
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van het Plan
van aanpak konijnenfokkerij zijn of worden behaald?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 31.
35
Kunt u een uiteenzetting geven van de nationale historie van beleid op het
gebied van eiwittransitie, inclusief Kamerstuknummers?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

10

Antwoord
In de Toekomstvisie op de Veehouderij (Kamerstuk, 28 973, nr. 18 en nr.
29) wordt de inzet van het kabinet Balkenende IV gericht op een meer
duurzaam voedselsysteem. Daarbij wordt de eiwittransitie (de overgang
naar productie en consumptie van duurzame dierlijke producten en
plantaardige alternatieven daarvoor) als beleidsprioriteit genoemd, met
aandacht voor de maatschappelijke dialoog en onderzoek en innovatie.
In de beleidsbrief Duurzame voedselproductie (Kamerstuk 31 532, nr. 118)
wordt de verduurzaming van de eiwitproductie en -consumptie als een
belangrijke uitdaging voor de voedselketen genoemd. De inzet werd
daarbij gericht op alternatieve of «nieuwe» eiwitten afkomstig van
peulvruchten, insecten of van micro-organismen (bijv. algen). Deze
eiwitten werden als alternatief gezien voor bekende dierlijke eiwitten
vanwege de lagere ecologisch footprint.
In het vervolg op die brief en mede in reactie op het WRR-rapport, heeft
het kabinet Rutte II in oktober 2015 de brief Voedselagenda voor veilig,
gezond en duurzaam voedsel uitgebracht (Kamerstuk 31 532, nr. 156); een
meer integrale benadering van volksgezondheid, ecologische
houdbaarheid en een robuust voedselsysteem (voedselzekerheid). De
ingezette lijn met betrekking tot eiwitten wordt daarin voortgezet, met
focus op meer duurzame consumptie (meer plantaardige producten) en
het verminderen van de afhankelijkheid van import van eiwitgewassen.
In de door het kabinet omarmde transitieagenda Biomassa en Voedsel is
onder andere de doelstelling van een dieet met 40% dierlijk-60% plantaardig eiwit in 2050 opgenomen. Voor de kortere termijn (2025) zet het
kabinet in op een evenwichtig, duurzaam en gezond voedingspatroon
volgens de Schijf van 5.
In mijn LNV-visie Waardevol en verbonden wordt verwezen naar het
voedselbeleid (Kamerstuk 31 532, nr. 193) waarin o.a. wordt ingezet wordt
op het vergroten van duurzame voedselproductie en -consumptie.
36
Kunt u een uiteenzetting geven van de Europese historie van beleid op het
gebied van eiwittransitie, inclusief nummer beleidsstuk?
Antwoord
Voor de eiwittransitie is in het verleden in de EU geen specifiek beleid
geformuleerd. Er is dan ook geen EU-doelstelling op het gebied van de
eiwittransitie.
Europa heeft zich middels de GLB wel gericht op m.n. de plantaardige
teelten. Het GLB geeft de mogelijkheid om teelt van eiwitgewassen extra
te stimuleren. De keuze hiervoor is aan de afzonderlijke Lidstaten. Ook is
door de EU onderzoek gefinancierd naar o.a. nieuwe, plantaardige
eiwitproductie.
De Europese Commissie heeft vorig jaar de wens uitgesproken om een
Europese strategie te ontwikkelen om de productie van plantaardige
eiwitten binnen de Europese grenzen te stimuleren om minder afhankelijk
te zijn van geïmporteerde soja (verminderen van geopolitieke handelsrisico’s) en meer zelfvoorzienend te zijn in de eiwitproductie voor (humaan)
voedsel en diervoeders.
37
Welke doelstellingen zijn er in het verleden en heden geformuleerd op het
gebied van de eiwittransitie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

11

Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 35.
38
Welke Europese doelstellingen zijn er in het verleden en heden geformuleerd op het gebied van de eiwittransitie?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 36.
39
Welke Europese en nationale onderzoeken er momenteel lopen er ten
behoeve van de eiwittransitie?
Antwoord
In het onderzoek ligt de focus aan de productiekant op nieuwe teelten,
optimaal hergebruik van biomassa en het beschikbaar maken ervan voor
voedsel en diervoeders. Onderzoek dat in Nederland op diverse universiteiten en hogescholen wordt uitgevoerd omvat onder meer werk aan
peulvruchten (veldbonen), eendenkroos, microalgen, zeewier (Proseaweed) en insecten. Europees kennen we initiatieven die zich richten op
peulvruchten, insecten en fermenterende eiwitbronnen; de EU investeert
vooral in onderzoek naar peulvruchten om via die weg als EU minder
afhankelijk te worden van soja importen.
Voorbeelden binnen Topsectoren zijn:
– Verteerbaarheid en biobeschikbaarheid van (nieuwe) duurzame
eiwitten
– Ontwikkeling van een nieuwe generatie vleesvervangers met behulp
van een textureringstechnologie
– Verbeterde alternatieven voor vlees en zuivel, vanuit duurzame
eiwitbronnen
– Verhoging van groente- en fruitconsumptie door «nudging»
– Ontsluiting inhoudstoffen microalgen
– Vervanging van melk- door planteiwitten in kaas
– Fermenteren van plantaardige eiwitten
– Eiwitvalorisate reststromen bierbrouwerij
Voorbeelden van onderzoek binnen de EU:
– Opschaling van mycoproteinen
– Ontwikkeling van duurzame insectenketens
– EUCLEG (5 miljoen euro) is gericht op minder eiwitimport door het
veredelen van nieuwe rassen peulvruchten
– LEGVALUE (6 miljoen euro) en TRUE (5 miljoen euro) betreffen de
ontwikkeling van duurzame teeltsystemen en ketens voor peulvruchten
Voor een evenwichtiger eiwitconsumptie is het nodig om een brede keus
aan aantrekkelijk voedsel van andere eiwitbronnen aan te bieden en
consumenten aan te moedigen in de richting van deze keuzes. Lopende
initiatieven in Nederland zijn gericht op het ontwikkelen van verbeterde
alternatieven voor vlees- en zuivelproducten.
Het consumentenonderzoek richt zich in Nederland en Europa voornamelijk op het gedrag van consumenten met betrekking tot de consumptie
van nieuwe eiwitbronnen, bijvoorbeeld gericht op wat consumenten
motiveert om meer plantaardig te gaan eten en welke informatie in de
supermarkten daarvoor nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

12

40
Welke Europese stakeholders zijn momenteel betrokken bij het opstellen
van het Europese beleid rondom de eiwittransitie?
Antwoord
Stakeholders zijn onder andere:
• De Europese Commissie en de participerende lidstaten, met name
vanuit de Ministeries van Landbouw
• Onderzoeks- en kennisinstellingen zoals WUR, INRA (French National
Institute for Agricultural Research) en andere partners uit H2020
projecten, zoals Nordic Food Policy Lab.
• NGO’s en lobby-organisaties zoals IUCN en Green Protein Alliance
• Internationaal opererende bedrijven zoals Unilever, Vivera, Cargill,
41
Welke nationale stakeholders zijn momenteel betrokken bij het opstellen
van het nationale beleid rondom de eiwittransitie?
Antwoord
Stakeholders zijn onder andere:
• onderzoeks- en kennisinstellingen zoals PBL, RLI, WUR, Louis Bolk,
RIVM, TNO en het Voedingscentrum
• brancheorganisaties zoals Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland
(LTO), Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), Koninklijke
Horeca Nederland (KHN), Federatie Nederlandse Levensmiddelen
Industrie (FNLI), MVO Ketenorganisatie voor Oliën en Vetten en de
Vereniging van Nederlandse zetmeelfabrikanten.
• NGO’s zoals Natuur en Milieu, IUCN en initiatieven als de Green
Protein Alliance, Transitiecoalitie Voedsel, de Stichting Noordzeeboerderij (zeewier), FoodValley en MVO Nederland
• bedrijven zoals AVEBE, Seaweed Harvest Holland, Vegetarische Slager,
Unilever en diverse startups en scale ups.
42
Kunt u aangeven welke provincies er bezig zijn met het opstellen van
beleid rondom de eiwittransitie en waar dit beleid op gericht is?
Antwoord
De provincies Flevoland, Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel werken
samen met relevante stakeholders om te komen tot een nationale aanpak.
Het Ministerie van LNV is betrokken in deze samenwerking. Er wordt
momenteel ook gewerkt aan de Regio Deal Foodvalley door onder meer
de provincies Gelderland, Utrecht en het Rijk. Hierin is ook specifiek
aandacht voor een versnelde transitie naar een duurzaam en gezond
voedselsysteem. De eiwittransitie is hier een onderdeel van en een van de
uitdagingen is om alternatieve regionale eiwitbronnen beter te benutten.
Bijvoorbeeld door reststromen uit de landbouw- en voedselproductiesystemen op te waarderen, en het testen van de toepasbaarheid van nieuwe
eiwitrijke gewassen.
43
Welke risico’s en kansen neemt u waar ten aanzien van het beleid rondom
de eiwittransitie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

13

Antwoord
De eiwittransitie, waarbij een verschuiving plaatsvindt naar een meer
plantaardige eiwitproductie en -consumptie, heeft naar verwachting een
positieve invloed op de volksgezondheid, het halen van klimaatdoelen en
kan resulteren in een duurzamere eiwitvoorziening voor voedsel en
diervoeders. Mijn inzet is onder andere gericht op het stimuleren van
onderzoek en innovaties voor nieuwe (plantaardige) eiwitten en een
duurzamer en gezonder voedingspatroon. In dit licht zie ik kansen voor
economische bedrijvigheid (waaronder de export van innovatieve
producten), voor het terugdringen van de milieueffecten, ziektekosten en
welvaartsziekten als gevolg van een veranderd voedingspatroon. In de
PBL-publicatie «Dagelijkse kost» (april 2019) is aangegeven dat een
gewijzigd voedingspatroon resulteert in een 6 miljard euro mindere
uitgaven aan zorgkosten. Ik zie beperkte risico’s; niet alle investeringen in
kennis en innovaties leiden tot in praktijk realiseerbare en te vermarkten
producten. Bovendien is bij de eiwittransitie beoogde verduurzaming van
de consumptie en wijziging van het voedingspatroon sterk afhankelijk van
gedragsverandering van consumenten. Beïnvloeding van gedrag is lastig.
44
Kunt u een uiteenzetting geven van de overheidsgelden die in het
verleden en heden begroot zijn ten behoeve van de eiwittransitie en met
welk doel?
Antwoord
Overheidsgelden voor de eiwittransitie zijn en worden vooral besteed aan
kennisontwikkeling en innovatie. Circa 10 jaar geleden is al gestart met
het meerjarige onderzoeksprogramma Innovaties Eiwitketens (PIEK) -met
een focus op kweekvlees en -vis, insecten en vleesvervangers- waaraan
een budget van circa € 7 miljoen is besteed. Vanaf 2008 is gewerkt aan
een SBIR programma «Nieuwe eiwitten op het menu», in 2017 is gestart
met een nieuwe SBIR «New Food Callenge», gericht op nieuwe aantrekkelijke producten gebaseerd op eiwitten; voor beide programma’s was circa
€ 3 miljoen beschikbaar.
Momenteel wordt circa € 1 miljoen per jaar besteed aan de teelt van
zeewier en dit jaar is een vierjarig kennisbasis-programma «The protein
transition» gestart door WUR met een budget van circa € 1,5 miljoen per
jaar. Ook is sprake van een groot NWO-programma PULSE waarin met
eiwit-ingrediënten uit peulvruchten (erwt, veldboon, lupine) een impuls
wordt gegeven aan de eiwittransitie.
Momenteel wordt in circa 10 programma’s publiek/privaat gewerkt aan
innovaties in de eiwitvoorziening; hiermee is circa € 2–3 miljoen op
jaarbasis gemoeid.
Voor circa € 200.000 per jaar wordt consumentenonderzoek uitgevoerd.
45
Hoeveel eendagskuikens zijn er geëxporteerd in 2018?
Antwoord
Er zijn in 2018 ongeveer 202 miljoen eendagskuikens geëxporteerd vanuit
Nederland. Ongeveer tien procent hiervan betrof export naar landen
buiten Europa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

14

46
Met welk doel zijn de in 2018 geëxporteerde eendagskuikens geëxporteerd (om te worden gehouden als leghen of in een fok- en vermeerderingsbedrijf voor leghennen of vleeskuikens)?
Antwoord
De eendagskuiken zijn geëxporteerd voor al de in de vraag genoemde
doelen.
47
Naar welke landen zijn de in 2018 geëxporteerde eendagskuikens
geëxporteerd?
Antwoord
Het grootste deel van de eendagskuikens had een bestemming binnen
Europa (inclusief Noorwegen, Oekraïne en Zwitserland). Het grootste deel
daarvan ging naar Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk en Polen.
Buiten Europa betrof het ruim vijftig verschillende landen, waarbij Ghana,
Rusland en de Filipijnen het grootste aantal ontvingen.
48
In hoeveel vluchten zijn de in 2018 geëxporteerde eendagskuikens
vervoerd?
Antwoord
Voor wat betreft derde landen ging het om ongeveer 800 vluchten.
Transport binnen de Europese Unie betreft meestal wegvervoer.
49
Hoeveel vleeskippen zijn er geboren in 2018?
Antwoord
Deze gegevens worden als zodanig niet vastgelegd. In 2018 zijn
606.523.000 broedeieren voor vleeskuikens ingelegd. Het aantal eendagskuikens zou bij benadering berekend kunnen worden aan de hand van het
uitkomstpercentage dat voor vleeskippen circa 80% bedraagt.
50
Hoeveel vleeskuikens zijn er vroegtijdig gestorven in de stal in 2018?
Antwoord
Vleeskuikenhouders in Nederland geven bij de hoogste bezettingsgraad
het uitvalpercentage door aan RVO.nl op het moment dat het koppel is
afgevoerd naar het slachthuis. Dus het absolute aantal gestorven dieren
wordt niet opgegeven. Daarnaast is het ook zo dat het merendeel van de
vleeskuikens in Nederland niet op de hoogste bezettingsgraad wordt
gehouden en die houders zijn niet verplicht een uitvalspercentage aan
RVO.nl door te geven. Ik heb dus geen gegevens over het totaal aantal
vroegtijdig gestorven vleeskuikens in 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

15

51
Hoeveel van de vroegtijdig in de stal in 2018 gestorven vleeskuikens
werden er gehouden in de hoogste bezetting van 42 kilo, ofwel zo’n
twintig kippen per vierkante meter?
Antwoord
Uit cijfers van RVO.nl blijkt dat het uitvalspercentage in stallen met de
hoogste bezettingscategorie in 2018 gemiddeld 3,5% was. Het is niet
mogelijk dit om te rekenen naar het totaal aantal gestorven vleeskuikens.
Zie ook het antwoord op vraag 50.
52
Hoeveel legkippen zijn er geboren in 2018?
Antwoord
Deze gegevens worden als zodanig niet vastgelegd. In 2018 zijn
126.098.000 broedeieren voor leghennen ingelegd. Het aantal eendagskuikens zou bij benadering berekend kunnen worden aan de hand van het
uitkomstpercentage dat voor legkippen circa 85% bedraagt.
53
Hoeveel legkippen zijn er vroegtijdig gestorven in de stal in 2018?
Antwoord
Voor houders van legkippen is het niet verplicht deze gegevens door te
geven aan de overheid. Ik beschik daarom niet over deze gegevens.
54
Hoeveel eenden zijn er in 2018 geboren in de eendenhouderij?
Antwoord
Deze gegevens worden als zodanig niet vastgelegd.
In 2018 zijn 6.094.000 broedeieren voor eenden ingelegd. Het aantal
eendagskuikens zou bij benadering berekend kunnen worden aan de hand
van het uitkomstpercentage dat voor eenden circa 80% bedraagt.
55
Hoeveel eenden zijn er vroegtijdig in de stal gestorven in 2018?
Antwoord
Voor eendenhouders is het niet verplicht deze gegevens door te geven
aan de overheid. Ik beschik daarom niet over deze gegevens.
56
Hoeveel konijnen zijn er in 2018 geboren in de konijnenhouderij?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

16

Antwoord
Voor konijnenhouders is het niet verplicht deze gegevens door te geven
aan de overheid. Ik beschik daarom niet over deze gegevens.
57
Hoeveel konijnen zijn er in 2018 vroegtijdig gestorven in de konijnenhouderij?
Antwoord
Voor konijnenhouders is het niet verplicht deze gegevens door te geven
aan de overheid. Ik beschik daarom niet over deze gegevens.
58
Indien de gegevens over het aantal in 2018 geboren konijnen in de
konijnenhouderij niet bekend zijn: waarom worden deze cijfers niet
geregistreerd?
Antwoord
Een houder van konijnen is volgens het Besluit houders van dieren
verplicht maandelijks het aantal levend geboren konijnen te registreren in
de bedrijfsadministratie en deze registratie moet drie jaar bewaard
worden. De gegevens hoeven niet te worden geregistreerd in het officiële
I&R systeem. Bij een controle op het bedrijf kan een inspecteur van de
NVWA om de gegevens vragen en is een houder verplicht inzage te
geven.
59
Indien de gegevens over het aantal in 2018 vroegtijdig gestorven konijnen
in de konijnenhouderij niet bekend zijn: waarom worden deze cijfers niet
geregistreerd?
Antwoord
De houder van konijnen is volgens het Besluit houders van dieren
verplicht maandelijks het uitvalpercentage voor gespeende konijnen,
voedsters en opfokkonijnen te berekenen. Indien het uitvalpercentage
hoger is dan 10% moet de konijnenhouder een dierenarts consulteren met
als doel dat percentage te verlagen. Het is echter niet verplicht deze
gegevens aan de overheid te verstrekken. Bij controle op het bedrijf
kunnen deze gegevens worden ingezien
60
Hoe vaak vinden er controles plaats op dieraantallen in de veehouderij?
Antwoord
In het kader van de controles Mestwetgeving vinden er jaarlijks controles
plaats op dieraantallen in de Veehouderij. In het kader van de meststoffenwet wordt gerekend met «gemiddeld aantal dieren in een kalenderjaar» voor gebruiksnormen (inclusief derogatie), mestverwerkingsplicht en dierrechten. In 2015 ging het om 155 inspecties waarbij in 75
gevallen een proces verbaal is aangezegd voor overschrijding voor de
productierechten. In 2016 ging het om 198 inspecties met 38 aangezegde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

17

proces verbalen. En in 2017 betrof het 186 inspecties met 51 aangezegde
proces verbalen. Zie ook het Kamerstuk «Aanhangsel van de Handelingen
2018–2019 nr. 79», waarin de aantallen afgeronde controles op dierrechten
over de jaren 2015–2017 zijn vermeld.
61
Wie voert de controles op dieraantallen in de veehouderij uit?
Antwoord
Om te controleren of een houder voldoet aan de voorwaarden voor de
dieraantallen voor het gemiddeld aantal dieren dat hij/zij in een kalenderjaar houdt, voert RVO.nl jaarlijks een administratieve controle uit op
basis van de bij RVO.nl aanwezige gegevens. Indien er sprake is van
inconsequenties of verdachte waardes worden deze doorgestuurd naar de
NVWA. De NVWA onderzoekt op basis van de aangeleverde informatie of
er aanleiding is voor een bedrijfscontrole. Indien dit het geval is, dan voert
de NVWA deze uit.
62
Hoeveel controles op dieraantallen in de veehouderij hebben er plaatsgevonden in 2018?
Antwoord
De NVWA voert in het kader van de Meststoffenwet bedrijfsinspecties uit
volgens de werkwijze zoals is beschreven in het antwoord op vraag 61.
Hierin worden verschillende onderdelen gecontroleerd, zoals de gebruiksnormen, mestverwerkingsplicht en dierrechten. In 2018 zijn 123 controles
op bedrijfsinspecties afgerond. Hierin zaten 79 bedrijven met varkens
en/of pluimvee waarbij voor al deze bedrijven het onderdeel dierrechten
in de controle is meegenomen. Daarnaast voert de omgevingsdienst
controles op dieraantallen uit op basis van de omgevingswet.
63
In welke sectoren van de veehouderij hebben controles op dieraantallen
plaatsgevonden in 2018?
Antwoord
De controles waren vooral gericht op de sectoren rundvee, varkens en
kippen en incidenteel op andere sectoren als daar meststoffeninspecties
werden uitgevoerd.
64
Bij hoeveel bedrijven in de veehouderij zijn er controles uitgevoerd op
dieraantallen in 2018?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 62.
65
Wat waren de bevindingen van de uitgevoerde controles op dieraantallen
in de veehouderij in 2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

18

Antwoord
Van de 123 uitgevoerde controles, zoals omschreven in het antwoord bij
vaag 62, waren 50 controles akkoord en 73 controles niet akkoord. De
bevindingen die niet akkoord waren, hadden onder andere betrekking op
gebruiksnormen, mestverwerkingsplicht, administratieve verplichtingen,
aan- en afvoer van meststoffen en dierrechten. In 32 zaken was er sprake
van overschrijding van de productierechten welke heeft geleid tot het
aanzeggen van een proces-verbaal. Het gaat bij deze cijfers om risicogerichte controles, waarbij er al een risicogerichte keuze heeft plaatsgevonden voor het controleren van bedrijven.
66
Op welke wijze worden de controles op dieraantallen in de veehouderij
uitgevoerd?
Antwoord
De controle op de dieraantallen vindt op verschillenden manieren plaats.
Zo wordt er gebruik gemaakt van de gegevens uit het Identificatie en
Registratie systeem, van gegevens uit de bedrijfsadministraties van de
houder en worden er fysieke (deel)tellingen uitgevoerd.
67
Wordt bij de controles op dieraantallen in de veehouderij uitsluitend de
administratie van de veehouder gecontroleerd of worden er ook tellingen
uitgevoerd?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 66.
68
Aan welke specifieke emissiearme investeringen in stallen en technieken
in de varkens- (€ 40 miljoen), pluimvee- (€ 15 miljoen) en melkgeitenhouderij (€ 5 miljoen) om de emissie van stank, fijnstof, endotoxinen,
ammoniak en methaan tegen te gaan, wordt de € 60 miljoen uit het
budget Hoofdlijnenakkoord warme sanering varkenshouderij besteed, hoe
verhouden deze technieken zich tot al bestaande technieken om stallen
emissiearmer te maken en wat zijn hierbij de concrete voorwaarden of
doelstellingen?
Antwoord
De € 60 miljoen wordt ingezet voor (de ontwikkeling van) integrale,
brongerichte, emissiereducerende maatregelen, waarmee de kwaliteit van
de leefomgeving rondom varkens-, pluimvee- en melkgeitenhouderijen
wordt verbeterd. Daarnaast wordt het stalklimaat verbeterd, doordat de
uitstoot van schadelijke emissies zoveel mogelijk bij de bron wordt
voorkomen. Deze brongerichte aanpak verschilt daardoor van de huidige
technieken, waarbij de focus ligt op end-of-pipe maatregelen, zoals
luchtwassers. De emissiereductie-eisen voor ammoniak, broeikasgassen
(methaan en lachgas), geur en fijnstof/endotoxinen zijn ambitieus en
gericht op de Stal van de Toekomst. Op dit moment wordt op basis van
onderzoek de emissiereductieopgave in kaart gebracht. Dit verduurzamingsspoor wordt uitgewerkt in een innovatie- en investeringsprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

19

69
Betekent het definitief doorhalen van de opgekochte rechten, zoals
vastgelegd in het Hoofdlijnenakkoord warme sanering varkenshouderij,
een evenredige verlaging van het landelijk fosfaatplafond?
Antwoord
Zoals ik uw Kamer tijdens het Algemeen Overleg over het mestbeleid van
13 december 2018 heb aangegeven zijn de sectorplafonds, waaronder het
fosfaatplafond voor de varkenshouderij, vastgelegd in het zesde actieprogramma en zullen zij onderdeel gaan uitmaken van de Meststoffenwet
(Kamerstuk 33 037, nr. 349). Het definitief doorhalen van de varkensrechten in het kader van de warme sanering van de varkenshouderij heeft
hier geen invloed op.
70
Indien het definitief doorhalen van de opgekochte rechten, zoals
vastgelegd in het Hoofdlijnenakkoord warme sanering varkenshouderij,
niet een evenredige verlaging van het landelijk fosfaatplafond betekent,
aan welke sector wordt de vrijkomende fosfaatruimte toegekend?
Antwoord
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 69 is het sectorplafond voor
de varkenshouderij opgenomen in het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn en zal in dat kader worden vastgelegd in de Meststoffenwet. De
fosfaatruimte blijft daarmee beschikbaar voor de varkenshouderij.
71
Hoeveel fte zijn binnen het ministerie als tijdelijke kracht belast met het
mestdossier en hoeveel fte zijn binnen de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO) belast met het mestdossier?
Antwoord
Binnen het ministerie is in (een deel van) 2018 ongeveer 3,5 fte ingezet
vanuit tijdelijke krachten op het mestbeleid. Dit betreft onder andere
tijdelijke inzet vanuit de beleidspool of bijvoorbeeld I-Interim Rijk. Bij de
NVWA zijn in 2018 52.5 fte belast met de uitvoering, en daarnaast 15 fte in
tijdelijke dienst. Bij RVO waren in 2018 280 fte betrokken bij het
mestdossier, waarvan 224 fte in ambtelijke dienst.
72
Klopt het dat op het kerndepartement van LNV veertien van de 450 fte
werken op het thema dierenwelzijn/dierenrechten, zijnde 3,1%?
Antwoord
Op het kerndepartement van het Ministerie van LNV werken ongeveer 11
fte beleidsmedewerkers en 3 fte juristen op het thema dierenwelzijn/
dierenrechten. Ook de leiding van het departement besteedt hier, gegeven
de politieke aandacht, veel tijd aan. De capaciteit wordt flexibel ingezet,
onder andere naar gelang de prioriteiten die de politiek en de betrokken
bewindspersonen stellen. Dierenwelzijn is een onderwerp dat zowel de
maatschappij, politiek als media veel aandacht krijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

20

73
Hoeveel van de veertien fte die op het kerndepartement LNV aan
dierenwelzijn/dierenrechten werkzaam zijn, werken er op dierenwelzijn en
hoeveel werken er op dierenrechten?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 72.
74
Wat is uw definitie van dierenwelzijn en wat is uw definitie van
dierenrechten?
Antwoord
Mijn vertrekpunt is dat dierenwelzijn de kwaliteit van leven is zoals een
dier dat zelf ervaart (Bracke et al, 1999). Dit concept houdt rekening met de
bestaande wetenschappelijke – en ook maatschappelijke – inzichten over
het bewustzijn van dieren. Dit betekent dat dieren het recht hebben in
goede omstandigheden te leven, geen ongerief mogen ondervinden, dat
dieren positieve ervaringen kunnen opdoen en zich kunnen aanpassen
aan veranderende omstandigheden. Het belang van de mens is daarbij
niet altijd leidend. Voor een uitgebreide toelichting van mijn visie verwijs
ik naar mijn Beleidsbrief Dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286, nr. 991).
75
Hoeveel geld is er in 2018 besteed aan het instrument «herstelmaatregelen» in het Programma Aanpak Stikstof (PAS)?
Antwoord
Het uitvoeren van herstelmaatregelen is gedecentraliseerd beleid.
Zodoende zijn provincies verantwoordelijk voor het uitvoeren van de
herstelmaatregelen met betrekking tot het Programma Aanpak Stikstof.
De betreffende provincies leggen (financiële) verantwoording af aan de
provinciale staten. Omdat ervoor is gekozen om de bestuurlijke verantwoordelijkheid bij de provincies te beleggen, heb ik geen financieel
overzicht meer over de herstelmaatregelen.
76
Kunt u een overzicht geven van de biggensterfte vanaf het jaar 2009 t/m
2018, met daarin de definitie van biggensterfte (in- of exclusief doodgeboren biggen), de sterfte in aantallen, de sterfte in percentages en de
bronnen van de cijfers?
Antwoord
De sterftecijfers in percentages van de jaren 2009 tot en met 2017 zijn als
volgt (bron: Agrovision). Dit is het percentage sterfte onder levend
geboren biggen tot aan spenen.
2009
2010
2011
2012
2013

12,8%
12,6%
12,8%
13,0%
13,3%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

21

2014
2015
2016
2017

13,3%
13,8%
13,6%
13,3%

2018 volgt in de voortgangsrapportage die ik uw Kamer op korte termijn
toestuur.
77
Wanneer stuurt u de Kamer uw Plan van aanpak biggensterfte, zoals
verzocht in de motie van het lid De Groot (Kamerstuk 28 286, nr. 1025)?
Antwoord
De 3de rapportage over de voortgang van het plan van aanpak «Verlaging
biggenuitval» over 2018 zal in juni met de beleidsbrief dierenwelzijn aan
de Tweede Kamer worden aangeboden.
78
Kunt u bevestigen dat één van de acties van de Stuurgroep Bigvitaliteit uit
het eerste Plan van aanpak biggensterfte (november 2009) was om
jaarlijks de sterftecijfers te monitoren en breed te communiceren?
Antwoord
Ja, dat kan ik bevestigen. Ook in het nieuwe plan van aanpak «»Verlaging
biggenuitval»» uit 2016 staat dat de voortgang en resultaten over de
uitvoering van het plan via de website www.vitalevarkens.nl openbaar
gemaakt worden.
79
Kunt u bevestigen dat de Stuurgroep Bigvitaliteit al vrij snel de sterftecijfers op https://www.vitalevarkens.nl niet meer actualiseerde en op een
gegeven moment de sterftecijfers helemaal verwijderd heeft?
Antwoord
Ik kan nu niet meer achterhalen wat eerst wel en nu niet meer op deze
website is gepubliceerd. Dit kan ik dus niet bevestigen.
80
Heeft de Stuurgroep Bigvitaliteit wel jaarlijks gerapporteerd over de
sterftecijfers biggen en deze aan het ministerie gestuurd?
Antwoord
De Stuurgroep Bigvitaliteit heeft over het plan van aanpak uit 2009
jaarlijks gerapporteerd over de sterftecijfers van biggen en deze aan het
Ministerie gestuurd.
81
Indien de Stuurgroep Bigvitaliteit wel jaarlijks heeft gerapporteerd over de
sterftecijfers biggen en deze aan het ministerie gestuurd, kunt u deze
rapportages aan de Kamer sturen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

22

Antwoord
Uw Kamer is over de resultaten dusver geïnformeerd via de 1ste Voortgangsrapportage Plan van aanpak «»Verlaging biggenuitval»» over 2016
(2017D13800) en de 2de Voortgangsrapportage over 2017 (Kamerstuk
28286, nr. 991). De 3de rapportage over de voortgang van het plan van
aanpak «Verlaging biggenuitval» over 2018 zal in juni met de beleidsbrief
dierenwelzijn aan de Tweede Kamer worden aangeboden. Ook de twee
eerdere rapportages zal ik zo spoedig mogelijk aan uw Kamer sturen.
82
Hoeveel voortgangsrapportages zijn er verschenen naar aanleiding van
het eerste Plan van aanpak biggensterfte?
Antwoord
Naar aanleiding van het eerste Plan van aanpak biggensterfte uit 2009 zijn
vijf voortgangsrapportages verschenen.
83
Kunt u bevestigen dat er vijf voortgangsrapportages zouden moeten zijn
verschenen naar aanleiding van het eerste Plan van aanpak biggensterfte?
Antwoord
Ja dat kan ik bevestigen. Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 81
zal ik ook de twee eerdere rapportages zo snel mogelijk aan uw Kamer
sturen.
84
Op welke manier en/of met welke financiële bijdrage(n) is vanuit het
Ministerie van LNV sinds 2009 bijgedragen aan onderzoek, overleg,
programma’s, symposia en dergelijke om te komen tot een einde aan het
couperen van biggenstaartjes?
Antwoord
Sinds 2009 heeft het Ministerie van LNV direct of indirect bijgedragen aan
onderzoeksprojecten (waarvan één nog loopt) met als doel meer kennis te
genereren over het voorkomen van staartbijten en voorwaarden om te
stoppen met het couperen van biggenstaarten. Tot en met 2019 gaat het
ongeveer om € 1,2 miljoen. Dit is exclusief de bijdrage aan (Europese)
projecten gerelateerd aan het welzijn van varkens, waarvan staartbijten
één van de onderdelen is. Verder zet het Ministerie van LNV zich in een
Europees kader in om stappen te zetten om niet meer structureel
varkensstaarten te couperen ten einde een level playing field te bereiken.
85
Wat zijn uw concrete, afrekenbare doelstellingen op het gebied van het
beëindigen van het couperen van biggenstaartjes?
Antwoord
In de Europese richtlijn 2008/120 tot vaststelling van minimumnormen tot
bescherming van varkens is opgenomen dat de ingreep van het couperen
van een deel van de staart een uitzondering is op het verbod op ingrepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

23

die resulteren in de beschadiging of het verlies van een gevoelig deel van
het lichaam of in een wijziging van de botstructuur.
Hierbij is opgenomen dat het couperen van staarten niet als routinemaatregel mag worden uitgevoerd, maar alleen wanneer bepaalde kwetsuren
aan oren en staarten bij andere varkens zijn geconstateerd. Voordat tot de
ingreep couperen wordt besloten, moeten maatregelen worden getroffen
om staartbijten en andere gedragsstoornissen te voorkomen, de
omgeving en de varkensdichtheid in aanmerking genomen. Hiertoe
moeten ontoereikende omgevingsfactoren of beheerssystemen worden
aangepast.
In de praktijk blijkt het lastig te zijn om effectieve preventiemaatregelen te
treffen en dat heeft ertoe geleid dat in de meeste landen van de EU in
relatief veel gevallen biggenstaarten worden gecoupeerd.
De Europese Commissie (EC) realiseert zich dat het stoppen geen
eenvoudige zaak is en heeft een traject ingezet om in heel de EU stappen
te zetten om te komen tot het verminderen en uiteindelijk niet meer
structureel couperen van de varkensstaarten. Zij heeft ter verduidelijking
van de Varkensrichtlijn 2008/120/EC een aanbeveling opgesteld (2016/336)
met maatregelen om het couperen van staarten minder noodzakelijk te
maken. Het gaat daarbij om te beginnen om aanwijzingen voor verrijkingsmateriaal en het opstellen en uitvoeren van een risicobeoordeling
per bedrijf.
Ik ben hierover voortdurend in overleg met de varkenssector om tot
concrete stappen te komen om niet meer structureel varkensstaarten te
couperen en te komen tot een reële einddatum voor het couperen.
86
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van de maatregelen die u heeft
genomen op het gebied van het beëindigen van het couperen van
biggenstaartjes?
Antwoord
Ik kan uw Kamer melden dat in november 2018 de brochure hokverrijkingsmaterialen beschikbaar is gekomen naar aanleiding van de nieuwe
aanwijzingen voor verrijkingsmateriaal van de Europese Commissie. In de
brochure is duidelijk aangegeven wat verwacht wordt op het gebied van
het aanbieden van hokverrijkingsmaterialen in de varkensstal. In eerste
instantie zal de NVWA waarschuwend optreden indien niet wordt voldaan
aan de voorwaarden voor hokverrijking om de ondernemers gelegenheid
te bieden zich aan te passen aan deze verandering. Daarna zal de
NVWA gebruik maken van andere sanctionerende mogelijkheden. Er loopt
een project waarbij circa 15 bedrijven onder begeleiding stappen zetten
om niet meer routinematig te couperen. Daarnaast is het bekend dat een
zeer beperkt aantal varkensbedrijven in Nederland niet meer coupeert
omdat ze de varkens met staarten op basis van een financiële
meerwaarde kunnen afzetten. De markt hiervoor is echter heel beperkt.
87
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of er minder biggenstaartjes worden gecoupeerd en wie is hier voor verantwoordelijk?
Antwoord
Er is geen verbod op het couperen van biggenstaarten. Het couperen van
staarten mag echter niet als routinemaatregel worden uitgevoerd, maar
alleen wanneer bepaalde kwetsuren door staartbijten zijn geconstateerd.
Vóórdat tot deze ingrepen wordt besloten, moeten maatregelen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

24

getroffen om staartbijten en andere gedragsstoornissen te voorkomen, de
omgeving en de varkensdichtheid in aanmerking genomen. Hiertoe
moeten ontoereikende omgevingsfactoren of beheerssystemen worden
aangepast. Het gaat om de toetsing of er voldoende maatregelen zijn
genomen voordat er wordt overgegaan tot couperen. De sector/
varkenshouders zijn eerstverantwoordelijken voor het terugdringen van
het aantal (routinematig) gecoupeerde biggen. WUR heeft een risicobeoordeling ontwikkeld (gefinancierd door het Ministerie van LNV en in
samenspraak met de sector) waarmee de diverse risicofactoren voor
staartbijten kunnen worden beoordeeld. Varkenshouders kunnen op basis
hiervan maatregelen treffen. Waaronder het aanpassen van omgevingsfactoren of beheerssystemen, waarbij de omgeving en de varkensdichtheid in aanmerking worden genomen en die dienen ter voorkoming
van staartbijten en andere gedragsstoornissen. De varkenssector heeft
aangegeven de risicobeoordeling onderdeel te laten worden van het
private kwaliteitssysteem voor het houden van varkens. De NVWA
controleert sinds 2018 op het klimaat in varkensstallen als een van de
factoren die een rol spelen bij staartbijten. De NVWA start daarnaast dit
jaar met de aangescherpte controle op het voldoen aan de eisen van de
hokverrijking.
88
Kunt u de 5.903.679 varkens die in 2017 vroegtijdig zijn gestorven (zoals
vermeld in de RVO-rapportage Dierregistraties) onderverdelen naar:
doodgeboren biggen, biggetjes bij de zeug, gespeende biggen, vleesvarkens, kraamzeugen, overige zeugen, fokberen?
Antwoord
Aparte cijfers over «»doodgeboren biggen, biggetjes bij de zeug,
gespeende biggen, kraamzeugen en overige zeugen»» worden niet
geregistreerd. In het I&R systeem wordt bij varkens onderstaande
onderverdeling gemaakt in categorieën en aantal doodmeldingen varkens.
De aantallen wijken iets af van de aantallen in de genoemde rapportage.
Dit komt omdat sommige meldingen nog aangepast/hersteld zijn.
Diercategorie

Biggen
Fokberen
Slachtzeugen en slachtbiggen
Vleesvarkens
Zeugen en fokgelten
Totaal

Aantal
meldingen

Aantal dood

69.311
130
655
119.846
38.868
228.810

5.386.624
150
12.189
441.390
61.636
5.901.989

89
Hoeveel varkens zijn er in 2018 vroegtijdig gestorven, onderverdeeld naar:
doodgeboren biggen, biggetjes bij de zeug, gespeende biggen, vleesvarkens, kraamzeugen, overige zeugen, fokberen?
Antwoord
Aparte cijfers over «»doodgeboren biggen, biggetjes bij de zeug,
gespeende biggen, kraamzeugen en overige zeugen»» worden niet
geregistreerd. In het I&R systeem wordt bij varkens onderstaande
onderverdeling gemaakt in categorieën en aantal doodmeldingen varkens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

25

Diercategorie

Biggen
Fokberen
Slachtzeugen en slachtbiggen
Vleesvarkens
Zeugen en fokgelten
Totaal

Aantal
meldingen

Aantal dood

65.562
188
721
117.924
39.682
224.077

5.148.212
203
17.110
465.038
68.524
5.699.087

90
Kunt u de resultaten van het onderzoek dat is uitgevoerd naar aanleiding
van de in 2015 aangenomen motie van de leden Thieme en Van Dekken
(Kamerstuk 34 300 XIII, nr. 151) naar de Kamer sturen?
Antwoord
Dit gaat om het PPS onderzoek AF-16017: Verbeteren dierenwelzijn tijdens
CO2 verdoven.
Ik zal uw Kamer in de loop van deze zomer over de bevindingen
informeren.
91
Kunt u uiteenzetten wat de nieuwe Best Beschikbare Technieken (BBT)conclusies van de Europese Commissie voor IPPC-bedrijven concreet
betekenen voor houderijsystemen van varkens en kippen?
(www.agriholland.nl/nieuws/artikel.html?id=212982)
Antwoord
Voor ammoniak hebben de BBT-conclusies geen invloed op de vergunningen, het Besluit emissiearme huisvesting voldoet aan de
BBT-conclusies.
De Europese BBT-conclusies bevatten diverse fijnstofemissiereducerende
technieken die voor bestaande IPPC-pluimveehouderijen worden gezien
als BBT. Dit betekent dat voor fijnstof ook voor bestaande stallen bij
IPPC-veehouderijen het bevoegd gezag moet afwegen welke emissiereducerende techniek moet worden toegepast. Het bevoegd gezag moet
binnen 4 jaar na publicatie (dus uiterlijk in februari 2021) de vergunningen
van bestaande IPPC-pluimveehouderijen geactualiseerd hebben. Voor
varkenshouderijen en nieuwe pluimveehouderijen zijn er geen consequenties ten aanzien van de eisen voor fijnstof.
Voor geur moet het bevoegd gezag beoordelen of de BBT-conclusies voor
IPPC-veehouderijen, zowel varkens als pluimvee, ertoe leiden dat
actualisatie van de betreffende vergunningen nodig is. Afhankelijk van de
geursituatie, kan actualisatie bestaan uit het toevoegen van enkele
voorschriften, zoals het voorschrijven van een geurbeheersplan, door het
bevoegd gezag, maar deze zullen niet leiden tot toepassing van een
andere huisvestingstechniek.
92
Op welke termijn verwacht u dat de snavelbehandeling bij kalkoenen
wordt beëindigd en waar hangt deze einddatum vanaf?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

26

Antwoord
Voor deze groep is een overgangstermijn op het verbod ingeregeld om
nog verder onderzoek te kunnen doen naar de voorwaarden en omstandigheden die nodig zijn voor het succesvol onbehandeld laten van deze
dieren. Onderzoekers en de kalkoensector bekijken op dit moment welk
aanvullend onderzoek kan worden uitgevoerd. De vrijstellingsregeling die
voorziet in een vrijstelling op het verbod op snavelbehandeling van
kalkoenen geldt in principe tot 1 september 2023 (Kamerstuk 28 286 983).
93
Heeft de Vereniging van de Nederlandse Pluimveeverwerkende Industrie
(NEPLUVI) inmiddels haar sectorprotocol aangepast aan het hitteprotocol
voor transport tijdens extreme temperaturen?
Antwoord
De pluimveesector heeft een protocol voor pluimveetransport bij hoge en
lage omgevingstemperaturen opgesteld, wat is vastgesteld door het
bestuur van Stichting AVINED. Hierin is NEPLUVI vertegenwoordigd. Dit
protocol sluit niet aan bij het Nationaal plan voor veetransport bij extreme
temperaturen, omdat er niet is opgenomen dat er bij buitentemperaturen
van 35 graden en hoger geen dieren vervoerd zullen worden. Ik vind het
een slechte zaak dat de pluimveesector ondanks herhaaldelijk verzoek nog
geen protocol heeft ingediend dat voldoet aan het uitgangspunt van het
nationaal plan om bij een temperatuur hoger dan 35 graden geen dieren
meer te vervoeren. Daarom zal ik NEPLUVI hierop aanspreken en bekijken
hoe de sector wel dit uitgangspunt gaat toepassen.
94
Welke vijf grote pluimveeslachterijen gebruiken nog het waterbad als
bedwelmingsmethode?
Antwoord
In verband met privacy doe ik geen uitspraken over de bedrijfsvoering bij
individuele bedrijven.
95
Hoeveel middelgrote en kleine pluimveeslachterijen gebruiken nog het
waterbad als bedwelmingsmethode?
Antwoord
Vijf grote en twee kleine pluimveeslachterijen gebruiken het waterbad als
primaire bedwelmingsmethode.
96
Hoeveel kippen, onderverdeeld naar vleeskuikens en leghennen, en
hoeveel eenden zijn in 2018 geslacht met het elektrisch waterbad als
bedwelmingsmethode?
Antwoord
Het gaat om 89,3 miljoen vleeskuikens, 5,7 miljoen overige kippen en 8,4
miljoen eenden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

27

97
Hoeveel inspecties zijn er in 2018 uitgevoerd bij pluimveeslachterijen die
de waterbadmethode gebruiken?
Antwoord
De bepaling van het aantal uit te voeren inspecties op pluimveeslachthuizen wordt bepaald aan de hand van het risicoprofiel van het slachthuis.
Dat werkt voor pluimveeslachterijen die het waterbad als bedwelmingsmethode gebruiken niet anders dan voor slachthuizen die deze bedwelmingsmethode niet gebruiken.
98
Hoeveel inspectierondes zijn er in 2018 uitgevoerd bij pluimveeslachterijen die de waterbadmethode gebruiken?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord op vraag 97.
99
Waren de inspecties bij pluimveeslachterijen op de waterbadbedwelming
aangekondigd?
Antwoord
Deze inspecties waren niet aangekondigd.
100
Hoeveel inspecties op de waterbadbedwelming hebben er in 2015, 2016,
2017 en 2018 plaatsgevonden met behulp van de zogenaamde «meetkip»?
Antwoord
Het aantal waterbadmetingen voor de jaren 2015, 2016, 2017 en 2018 is
als volgt:
2015
2016
2017
2018

26
10
22
19

101
Wat waren de nalevingspercentages op het gebied van bedwelming bij
pluimveeslachterijen die nog de waterbadmethoden gebruiken als
bedwelmingsmethode, per slachterij?
Antwoord
Op de internetsite van de NVWA is de naleefmonitor gepubliceerd3. In het
generiek tabellenboek zijn de nalevingspercentages per bedwelmingsmethode onder W3 opgenomen. Daarnaast wordt sinds 2018 het tabel3

https://www.nvwa.nl/onderwerpen/inspectieresultaten-pluimvee-slachterijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

28

lenboek per bedrijf openbaar gemaakt. Hier vindt u de individuele scores
op het gebied van bedwelmen per bedrijf.
102
Welke sancties heeft u opgelegd bij het niet correct uitvoeren van de
waterbadbedwelming?
Antwoord
Er zijn corrigerende interventies, schriftelijke waarschuwingen en
boeterapporten opgelegd, conform het interventiebeleid van de NVWA.
103
Bent u in gesprek met de slachterijen die nog gebruik maken van de
waterbadbedwelming, met als doel dit te beëindigen?
Antwoord
Noch door mijn ministerie, noch door de NVWA worden gesprekken
gevoerd met slachterijen met als doel het gebruik van het waterbad te
beëindigen. Door de NVWA worden wel inspecties uitgevoerd op correcte
uitvoering van de vereiste methodes en naleving van de vereiste cruciale
parameters bij waterbadbedwelming.
104
Maakt de pluimveeslachterij te Beringe gebruik van de waterbadbedwelming?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 94.
105
Wat is de reden dat de eendenslachterij te Ermelo nog niet is overgestapt
op gasbedwelming?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 94.
106
Voor hoeveel melkveehouders is vrijstelling verleend op het verbod voor
vriesbranden dat per 1 januari 2019 geldt en wat is de reden voor deze
vrijstelling?
Antwoord
Het is nog niet bekend hoeveel melkveehouders gebruik willen maken van
de vrijstelling op het verbod op vriesbranden. De vrijstellingsregeling
treedt namelijk 1 juni 2019 in werking. Rundveehouders die gebruik willen
maken van de vrijstelling, moeten zich aanmelden vóór 1 augustus 2019.
De tijdelijke vrijstelling staat bovendien alleen open voor rundveehouders
die vóór 1 juni 2019 het vriesbranden toepassen als onderdeel van de
bedrijfsvoering. De aanleiding voor deze vrijstellingsregeling is de motie
Heerema (Kamerstuk 28 286, nr. 940) waarbij de regering is verzocht om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

29

bij de inwerkingtreding van het besluit waarbij het vriesbranden als
toegestane ingreep wordt geschrapt, het vriesbranden uit te faseren. Om
te voorkomen dat de gewenste uitfasering van de ingreep een open einde
krijgt, is bepaald dat de vrijstelling vervalt bij overdracht of een andere
wijziging in de juridische vorm of structuur van het bedrijf. Daarnaast is
bepaald dat de vrijstelling geldt tot 1 januari 2023. In aanvulling hierop zal
met een algemene maatregel van bestuur worden voorzien in een
uitzondering van het verbod op vriesbranden, waarbij wordt uitgegaan
van een termijn waarbinnen normaal gesproken sprake is van
bedrijfsbeëindiging.
107
Hoeveel kalfjes staan er nog op vloeren zonder rubberen matten, hoeveel
kalverbedrijven betreft dat en welk percentage van de kalverbedrijven is
dat?
Antwoord
Om het comfort voor het kalf te vergroten is er afgelopen jaren grootschalig praktijkonderzoek gedaan naar alternatieve vloeren. Hieruit is
gebleken dat kalveren op alternatieve vloeren (met rubber) meer comfort
ervaren dan op de referentievloeren (beton en hout) maar de overige
dierkenmerken die in het onderzoek zijn onderzocht zoals de klinische
gezondheid en de technische prestaties werden niet of nauwelijks
beïnvloed door het vloertype. In mijn brief aan uw Kamer van januari jl.
(Kamerstuk 28 286, nr. 942) heb ik aangegeven niet voornemens te zijn om
een verplichting op te leggen voor rubbermatten en hiermee verder te
gaan dan de Europese kalver-richtlijn. Er is wel een subsidieregeling voor
de aanschaf van alternatieve vloeren ingesteld. Vooralsnog zijn er 145
aanvragen toegekend voor de subsidieregeling op alternatieve vloeren in
kalverstallen. Totaal zijn er circa 1500 kalverhouderijen in Nederland. Ik
heb er geen zicht op of er kalverhouders zijn die buiten de subsidieregeling om toch vloeren met rubber in de stal hebben.
108
Hoe controleert u of de private keten-kwaliteitszorgsysteem van de
Nederlandse Geitenzuivel Organisatie (NGZO) zichzelf goed controleert op
de in het systeem verplicht gestelde pijnbestrijding bij het onthoornen van
geiten?
Antwoord
NGZO heeft Qlip opdracht gegeven om te bewaken of melkgeitenhouders
de normen naleven die zijn vastgelegd in het handboek. Qlip is voor deze
activiteiten geaccrediteerd volgens ISO/IEC 17020. De ISO/IEC 17020 is een
norm die inspectiebedrijven kunnen hanteren onder andere om aan te
tonen dat zij deskundig en onafhankelijk zijn. Hierop houdt de Raad voor
Accreditatie toezicht.
109
Waar is de € 2.155.000 die in 2018 is besteed in het kader van de
Investeringsregeling duurzame stallen, concreet aan uitgegeven?
Antwoord
In tegenstelling tot wat uit de tabel met Uitgaven subsidies duurzame
veehouderij op bladzijde 15 van de Slotwet zou kunnen blijken, zijn er in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

30

2018 geen uitgaven gedaan voor de Investeringsregeling Duurzame
stallen. De betalingen voor deze regeling zijn in 2017 beëindigd.
Het bedrag van € 2.155.000,– is in 2018 besteed aan de uitbetaling van de
bonussen in 2018 aan melkveehouders in het kader van de Regeling
fosfaatreductieplan 2017. Dit is terug te lezen op pagina 101 van het
Jaarverslag.
110
Hoeveel bedrijven hebben een bijdrage gekregen uit het budget voor de
Investeringsregeling duurzame stallen en wat is het gemiddelde bedrag
per bedrijf?
Antwoord
De Investeringsregeling duurzame stallen is in 2018 niet meer opengesteld. Er zijn in 2018 ook geen uitgaven verricht voor eerdere openstellingen van deze regeling.
111
Wat zijn de voorwaarden van de Investeringsregeling duurzame stallen op
het gebied van dierenwelzijn?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 110.
112
Kunt u garanderen dat maatregelen die worden genomen in het kader van
de Investeringsregeling duurzame stallen niet ten koste gaan van het
welzijn van de dieren in de stallen?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 110.
113
Op welke wijze wordt gecontroleerd of maatregelen die worden genomen
in het kader van de Investeringsregeling duurzame stallen niet ten koste
gaan van dierenwelzijn?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 110.
114
Op welke manier en/of met welke financiële bijdrage(n) is vanuit het
Ministerie van LNV het Plan van aanpak mestfraude ondersteund?
Antwoord
Het Ministerie van LNV draagt niet financieel bij aan het Plan van aanpak
Mestfraude wat door de sector is opgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

31

115
Wat zijn de concrete, afrekenbare doelstellingen van het Plan van aanpak
mestfraude?
Antwoord
De sector heeft haar eigen verantwoordelijkheid genomen zoals
beschreven in het sectorplan van aanpak mestfraude. Ik heb u in een brief
aan uw Kamer van 20 december 2017 (Kamerstuk 33 037, nr. 249)
geïnformeerd over de vier onderdelen die zijn benoemd met de daarbij te
bereiken doelen. Hierbij gaat het onder andere om het opstellen van een
gedragscode die door ondernemers kan worden ondertekend als aanzet
op weg naar private borging en het opstellen en ondertekenen van een
integriteitsverklaring door bestuurders. Daarnaast is er najaar 2019 een
certificeringsysteem dat privaat wordt geborgd. Door aanpassing in de
technologie voor het verantwoorden van mest wordt onrealistische invoer
bij mineralenverantwoording tegengegaan en wordt toegewerkt naar
real-time verantwoording van mesttransport.
116
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van het Plan van aanpak
mestfraude?
Antwoord
Eind juni 2019 zal ik uw Kamer en de Europese Commissie een voortgangsrapportage toesturen waarin ook de voortgang van de in september
2018 aan Uw Kamer en de Europese Commissie verstuurde Versterkte
Handhavingsstrategie Mest is opgenomen waar ook het Plan van aanpak
mestfraude van de sector onderdeel van is.
117
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van het Plan
van aanpak mestfraude worden behaald?
Antwoord
Zoals ik mijn brief aan uw Kamer van 20 december 2017 (Kamerstuk
33 037, nr. 249) heb toegezegd, volg ik de voortgang van de uitvoering van
het plan van aanpak van mestfraude van de sector nauwgezet en heb ik
hierover regelmatig bestuurlijk overleg met de betrokken partijen. De
voortgang van het plan van aanpak van de sector tegen mestfraude is
onderdeel van de voortgangsrapportage die ik uw Kamer en de Europese
Commissie eind juni zal doen toekomen.
118
Op welke manier en/of met welke financiële bijdrage(n) is vanuit het
Ministerie van LNV het Plan van aanpak vogelgriep ondersteund?
Antwoord
Ik ga ervan uit dat met het plan van aanpak vogelgriep de roadmap
strategische aanpak vogelgriep wordt bedoeld.4
4

(https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2019/03/26/roadmap-strategische-aanpakvogelgriep).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

32

In 2018 is de totstandkoming van de roadmap op twee manieren
ondersteund vanuit het ministerie. De onafhankelijke voorzitter die het
proces heeft begeleid is door het ministerie betaald. Daarnaast is door het
Ministerie van LNV inhoudelijk meegedacht en meegeschreven aan de
roadmap. De roadmap is in 2019 opgeleverd. In 2018 zijn vooruitlopend
op het accorderen van de roadmap door alle partijen, al een aantal acties
ingezet.
In 2019 wordt de opvolging van verschillende acties uit de Roadmap
strategische aanpak vogelgriep door het Ministerie van LNV (mede)
gefinancierd en ondersteund. Er worden verschillende bronnen gebruikt
voor de financiering, daarbij wordt waar mogelijk aangesloten bij
bestaande financieringsinstrumenten, bijvoorbeeld het budget voor de
wettelijke onderzoekstaken van Wageningen Bioveterinary Research
(WBVR) (163.000,– voor 2019 en 2020),het programmabudget van de
LNV-directie Dierlijke Agroketens en Dierenwelzijn (in 2018 80.000,–), het
budget voor beleidsondersteunend onderzoek en het PPS onderzoeksprogramma. Ook wordt onderzocht of kan worden aangesloten bij onderzoeksprogramma’s, die vanuit de EU worden gefinancierd. Een totaalbedrag is momenteel nog niet te geven.
De pluimveesector financiert ook zelfstandig een aantal acties. De
opvolging van de acties uit de roadmap wordt aangestuurd door de drie
partijen die het document hebben opgesteld: het Ministerie van LNV,
Avined en de Dierenbescherming. Veel van de acties betreffen onderzoek.
Maar niet allemaal. Zo wordt dit jaar een workshop georganiseerd rond
het thema «structuurmaatregelen», waarvoor alle belangenpartijen
worden uitgenodigd. Deze bijeenkomst is de start van de actie 13 uit de
roadmap, het ontwikkelen van een plan van aanpak structuurmaatregelen.
119
Wat zijn de concrete, afrekenbare doelstellingen van het Plan van aanpak
vogelgriep?
Antwoord
De inzet is om alle 28 acties, die in de roadmap staan beschreven, uit te
voeren5. Een vijftal acties zijn reeds uitgevoerd. En een elftal acties zijn in
het stadium van uitvoering. De opvolging van de acties uit roadmap wordt
in een regulier kwartaaloverleg tussen pluimveesector en het Ministerie
van LNV besproken. Tweemaal per jaar schuift ook de Dierenbescherming
hiervoor bij dit overleg aan.
120
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van het Plan
van aanpak vogelgriep zullen worden behaald?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 119.
121
Op welke manier en/of met welke financiële bijdrage(n) is vanuit het
Ministerie van LNV het Protocol Veetransport onder extreme temperaturen ondersteund?

5

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/publicaties/2019/03/26/
roadmap-strategische-aanpak-vogelgriep/19075657+bijlage.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

33

Antwoord
Er is geen sprake van een financiële bijdrage vanuit het ministerie. Er is
wel ambtelijke inhoudelijke ondersteuning over dit onderwerp.
122
Wat zijn de concrete, afrekenbare doelstellingen van het Protocol
Veetransport onder extreme temperaturen?
Antwoord
Een beter dierenwelzijn bij veetransport bij extreme temperaturen was het
hoofddoel van het Nationaal plan voor veetransport bij extreme temperaturen. Ten eerste door meer bewustwording te creëren bij veetransporteurs, chauffeurs en veehouders over de risico’s van vervoer bij extreme
temperaturen en de mogelijkheden om deze te beperken. Ten tweede door
het opstellen en afstemmen van mogelijke maatregelen. Een derde doel
was het creëren van een overlegstructuur met duidelijke aanspreekpunten
op het gebied van veetransport bij extreme temperaturen, zodat er snel
geschakeld kan worden als er zich incidenten voordoen.
123
Wat zijn tot nu toe de concrete resultaten van het Protocol Veetransport
onder extreme temperaturen?
Antwoord
Er is in de zomer van 2018 63 keer gebruik gemaakt van het tropenrooster
voor exportcertificering; 49 keer in de ochtenduren en 14 keer in de
avonduren. Slachthuizen hebben tijdens extreem warme dagen ook
gebruik gemaakt van vroegere openingstijden, maar aantallen hiervan zijn
niet vastgelegd. Uit de controles van de NVWA van de afgelopen zomers
bleek dat transporteurs, chauffeurs en exploitanten van slachthuizen zich
steeds meer bewust zijn van de problemen die kunnen ontstaan tijdens
warme dagen en passende maatregelen treffen. De NVWA houdt bij haar
controles rekening met de specifieke omstandigheden tijdens het
transport en neemt hierbij ook mee of er maatregelen zijn getroffen om de
aantasting van het welzijn van de dieren ten gevolge van hoge temperaturen te voorkomen. Hierbij wordt onder andere gekeken naar de
maatregelen uit de sectorprotocollen. Een ander resultaat is dat er
duidelijke aanspreekpunten zijn bij de sector en de overheid over dit
onderwerp, die met regelmaat overleggen en elkaar snel kunnen vinden
als het nodig is.
124
Hoe wordt gemeten of anderszins gecontroleerd of de doelen van het
Protocol Veetransport onder extreme temperaturen worden behaald?
Antwoord
Er wordt onder andere gekeken naar de uitkomsten van de controles van
de NVWA tijdens dagen met extreme temperaturen. Voorafgaand aan de
zomer en voorafgaand aan de winter vindt overleg plaats tussen NVWA,
de sectorpartijen en het Ministerie van LNV. Hier worden controleresultaten en ervaringen uitgewisseld en dit kan aanleiding zijn voor eventuele
aanpassingen van het Nationaal plan voor veetransport bij extreme
temperaturen. Dit kunnen de onderliggende sectorprotocollen, NVWA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

34

werkvoorschriften of afspraken betreffen. Er vinden ook overleggen plaats
met dierenwelzijnsorganisaties, zoals Eyes on Animals en de Dierenbescherming.
125
Waar is de € 583.000 die in 2018 is besteed in het kader van de Regeling
fijnstofmaatregelen, concreet aan uitgegeven?
Antwoord
De Regeling fijnstofmaatregelen was bedoeld om bedrijven te stimuleren
te investeren in fijnstofmaatregelen. Voor 2018 stonden oorspronkelijk
geen uitgaven geraamd.
In 2018 zijn echter nog aanvragen tot subsidievaststelling en dus
uitbetaling gedaan.
126
Hoeveel bedrijven hebben een bijdrage gekregen uit het budget voor de
Regeling fijnstofmaatregelen en wat is gemiddelde bedrag per bedrijf?
Antwoord
In 2018 hebben zeven aanvragers een bijdrage ontvangen uit het budget
voor de Regeling fijnstofmaatregelen. Het gemiddelde bedrag per
aanvraag bedroeg circa € 83.000.
127
Wat valt er concreet onder de post «overig» onder de subsidies Duurzame
veehouderij, aan welke projecten of wat voor bedrijven is dit budget van
€ 145.000 uitgegeven en met welke concrete doelstellingen?
Antwoord
Het budget van € 145.000,– is hoofdzakelijk uitgegeven voor de uitfinanciering van een beëindigings- en saneringsregeling uit 2000 en 2001. Doel
van deze regeling was het stimuleren van bedrijfsbeëindiging en het
opkopen en laten vervallen van mestproductierechten.
128
Welke initiatieven heeft u in 2017 en 2018 ondernomen om ervoor te
zorgen dat mensen weten waar hun voedsel vandaan komt?
Antwoord
Het Ministerie van LNV heeft in de afgelopen jaren zelf diverse initiatieven
ondernomen om te stimuleren dat mensen weten waar hun voedsel
vandaan komt, dan wel initiatieven daartoe van anderen financieel mede
mogelijk gemaakt. Voorbeelden hiervan zijn te vinden in onderzoeken en
kennisverspreiding, green deals, regiodeals, activiteiten van het Voedingscentrum, activiteiten in de topsectoren – waaronder de Dutch Agri Food
Week – en kennisprojecten in het innovatieprogramma DuurzaamDoor en
educatieve projecten onder de vlag van het programma Jong Leren Eten.
Jong Leren Eten
Het educatieve programma «Jong Leren Eten» (JLE) heeft als doel dat
kinderen en jongeren de competenties ontwikkelen een gezonde en
duurzame voedselkeuze te kunnen maken. Het programma richt zich op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

35

de leeftijdsgroep 0–18 jaar, en werkt derhalve via kinderopvang, primairen voortgezet onderwijs en MBO. Naast theoretische kennis via lespakketten en educatieve materialen voorziet het programma in praktische
(voedsel)vaardigheden zoals gastlessen, excursies, boerderijeducatie,
kooklessen, moes- en schooltuinieren en consumentenvaardigheden. Het
programma wordt zowel tussentijds als aan het eind (na 2020) geëvalueerd door een extern bureau. Een tussentijdse evaluatie van het
programma wordt in 2019 aan uw Kamer gestuurd.
Al het materiaal van JLE draagt in meer of minder mate bij aan kennis
over de herkomst van voedsel. Hierna zijn enkele activiteiten aangegeven
die in 2017 en 2018 daar expliciet op gericht waren.
– Jaarlijks stappen minimaal 300 scholen in op het traject «gezonde
school», vignet voeding. Onderdeel van deze certificering is de keuze
voor gezonde en duurzame voeding. In 2017 en 2018 zijn 621 scholen
gestart. In 2019 zullen nogmaals 328 scholen starten. Jaarlijks
investeert het Ministerie van LNV € 0,9 miljoen.
– Extra inspanning wordt gericht op boerderijeducatie, koken en
tuinieren, ook voor scholen die niet het gezonde schoolvignet willen
behalen. In 2017/2018 hebben 327 scholen hiervoor een extra bijdrage
ontvangen met een totale omvang van € 0,7 miljoen.
– Landelijk is geïnvesteerd in het versterken van educatie over voedsel
op (school)boerderijen. Hierin is in 2017 en 2018 samen € 240.000,–
extra geïnvesteerd. In een aantal provincies heeft dat geleid tot een
cofinanciering op dit thema.
– In samenwerking met het programma JOGG is op ca. 450 kinderopvanglocaties een moestuin en programma gerealiseerd, waarvoor
jaarlijks € 0,1 miljoen beschikbaar is.
– Aanleg en gebruik van moes- en schooltuinen stimuleert het Ministerie
van LNV door in tien provincies elk € 50.000,– te investeren (dus € 0,5
miljoen zowel in 2017 als 2018). De provincies hebben vervolgens in
2017 en 2018 ca. € 4 miljoen geïnvesteerd met cofinanciering. Hiermee
zijn ca. 1000 extra groene schoolpleinen en schooltuinen gerealiseerd.
– In de update en uitbreiding van «Smaaklessen» is vanuit het programma JLE een bijdrage van € 430.000,– geïnvesteerd voor de
periode 2017–2020.
DuurzaamDoor
Vanuit het Kennis- en Innovatie programma DuurzaamDoor worden
eveneens enkele activiteiten ondernomen en ondersteund op het gebied
van voedsel en voeding, met name via de Participatietafel Voedsel. Enkele
daarvan hebben ook betrekking op kennis over de herkomst van voedsel.
Dat betreft onder andere:
– Korte Keten Alliantie, waaronder transparantie in de keten.
– Community of Practice Stadslandbouw, diverse lokale en regionale
acties, gericht op informatie aan burgers betreffende herkomst van
voedsel en kennen van voedselbronnen dichtbij.
– Diverse regionale netwerken, gericht op verbinding boer-burger,
waaronder De Fruitmotor (Betuwe), Duinboeren (Brabant) en Voedselbossen (Flevoland).
Met bovenstaande activiteiten is in de periode 2017–2018 een investering
gemoeid van ca. € 100.000,–.
129
Kunt u per initiatief gericht op het stimuleren dat mensen weten waar hun
voedsel vandaan komt, uiteenzetten wat de concrete en afrekenbare
doelen hierbij zijn, wat het beoogde tijdspad hiervoor is, hoe u gaat meten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

36

of anderszins na zult gaan of deze doelen worden behaald en wat de
bijbehorende (financiële) bijdrage hieraan is vanuit uw ministerie?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 128.
130
Hoe vaak heeft de NVWA in 2018 de logboeken van veehouders bekeken
om te controleren of een dierenarts een plaatselijke verdoving heeft
gegeven voor het onthoornen van kalfjes en zijn hierbij in 2018 overtredingen geconstateerd? Zo ja, hoeveel?
Antwoord
Het gebruik van diergeneesmiddelen (zoals verdoving) wordt bijgehouden
in het medisch register. Het bijhouden van het medisch register is
onderdeel van inspecties. Er is in 2018 vier keer een overtreding vastgesteld op het onvolledig bijhouden van het medisch register. Het
onthoornen van kalveren valt onder het inspectieonderwerp ingrepen. Er
zijn in 2018 geen overtredingen geconstateerd op het onderwerp
ingrepen.
131
Wat is er concreet bekostigd met de budgetten die zijn uitgegeven onder
de posten Opdrachten Duurzame veehouderij, Opdrachten Mestbeleid,
Opdrachten Plantaardige productie, Opdrachten Plantgezondheid,
Opdrachten Diergezondheid en dierenwelzijn, Opdrachten Voedselagenda,
Opdrachten Voedselveiligheid en kwaliteit en Opdrachten Voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid, naar welke
partijen zijn deze budgetten gegaan en wat waren hierbij de concrete
doelstellingen of voorwaarden?
Antwoord
De uitgaven voor opdrachten duurzame veehouderij in 2018 betroffen
voornamelijk projecten op het gebied van intensieve veehouderij,
duurzame landbouw en emissiearm veevoeder. Begunstigden zijn onder
andere de varkenshouderij (i.v.m. het Actieplan vitalisering varkenshouderij), de stichting Weidegang (i.v.m. het project Nieuwe weiders), de
stichting Zeldzame huisdierrassen, de stichting MVO Nederland (i.v.m. het
programma Van Kiem tot kracht), een onderzoeksbureau (i.v.m. de
evaluatie van het zelfstandig bestuursorgaan Skal Biocontrole) en de
melkveehouderij (i.v.m. de regeling emissiearm veevoeder).
Met deze bijdragen werd beoogd dat de varkenshouderij een bijdrage
levert aan fosfaatreductie, de weidegang wordt gestimuleerd, de
projectactiviteiten van de stichting Zeldzame huisdierrassen werden
ondersteund, bedrijven werden geholpen om hun duurzame innovaties op
te schalen en een voortrekkersrol te vervullen bij de verduurzaming van
hun sector, Skal Biocontrole als zelfstandig bestuursorgaan werd
geëvalueerd en oplossingen in beeld werden gebracht of kennis werd
gegenereerd om de emissie van methaan in de melkveehouderij te
verminderen.
De uitgaven van mestbeleid betreffen voor het grootste deel de financiering van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (Wageningen
Economic Research), waarbinnen monitoring plaatsvindt van de kwaliteit
van grond- en oppervlaktewater op landbouwbedrijven om het effect van
het mestbeleid te kunnen meten en te kunnen voldoen aan de monito-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

37

ringsverplichtingen van de Europese Commissie. Daarnaast zijn nog
diverse kleinere opdrachten betaald: implementatie onafhankelijke
monsterneming, fosfaat monitoring door het CBS, een bijdrage ten
behoeve van het nutriëntenplatform.
132
Kunt u bevestigen dat de begrotingsreserve Landbouw € 25.367.000
bedraagt?
Antwoord
Ja.
133
Aan welk deel van het saldo van de begrotingsreserve Landbouw zitten
juridische verplichtingen en aan welk deel niet?
Antwoord
Van het saldo is 13% juridisch verplicht. Het overig deel (87%) is bestemd
voor flankerend beleid pelsdierhouderij (slopen en/of ombouwen van
stallen of gebouwen) in verband met het verbod op het houden van
pelsdieren vanaf 1 januari 2024 en is daarmee volledig bestuurlijk
gebonden.
134
Aan welk deel van het saldo van de begrotingsreserve Visserij zitten
juridische verplichtingen en aan welk deel niet?
Antwoord
Het saldo van de begrotingsreserve Visserij bevat geen juridische
verplichtingen. Deze gelden betreffen het nog niet bestede nationaal deel,
dat nodig is om aanspraak te maken op ruim € 100 mln gelden die
beschikbaar zijn uit het EFMZV-fonds (2014–2020). Hiermee draagt het
Ministerie van LNV bij aan de innovatie en verduurzaming van de
visserijsector en kan Nederland voldoen aan de Europese verplichtingen
ten aanzien van datacollectie.
135
Hoeveel NVWA-controles hebben er in 2018 plaatsgevonden op primaire
bedrijven in de varkenshouderij?
Antwoord
Bij de beantwoording van deze vraag, evenals bij de vragen 136 t/m 151
en 166 t/m 167 ga ik ervan uit dat u doelt op controles in het kader van
dierenwelzijn. Er vinden ook overige controles plaats op primaire
bedrijven.
Voor een inspectie van het dierenwelzijn zijn in 2018 174 bedrijven
bezocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

38

136
Hoeveel NVWA-controles die in 2018 hebben plaatsgevonden op primaire
bedrijven in de varkenshouderij waren bij vermeerderingsbedrijven,
hoeveel bij vleesvarkensbedrijven en hoeveel bij gesloten bedrijven?
Antwoord
De NVWA maakt geen onderscheid naar type bedrijf (vermeerderingsbedrijven, vleesvarkensbedrijven en gesloten bedrijven). Wel wordt bij een
inspectie geregistreerd welke categorieën varkens aanwezig waren op het
bedrijf.
Op 73 bedrijven waren alleen vleesvarkens aanwezig. Op 15 bedrijven
waren alleen gespeende biggen aanwezig. Op 11 bedrijven waren alleen
vleesvarkens en gespeende biggen aanwezig. Op de overige 75 waren
verschillende diercategorieën aanwezig. Op 32 van deze 75 bedrijven
waren zowel vleesvarkens als vermeerderingsdieren aanwezig.
137
Hoeveel van de NVWA-controles die in 2018 hebben plaatsgevonden op
primaire bedrijven in de varkenshouderij waren op basis van een melding
en hoeveel hiervan waren op basis van regulier toezicht?
Antwoord
Van de 174 geïnspecteerde bedrijven op dierenwelzijn zijn er 141
geïnspecteerd in het kader van regulier toezicht. Er zijn 33 inspecties
uitgevoerd op basis van een melding of op eigen initiatief van de
inspecteur.
138
Hoeveel NVWA-controles hebben er in 2018 plaatsgevonden op opfokbedrijven met leghennen?
Antwoord
Er zijn in 2018 geen opfokbedrijven voor leghennen bezocht in het kader
van dierenwelzijn.
139
Hoeveel van de NVWA-controles die in 2018 hebben plaatsgevonden op
opfokbedrijven met leghennen waren op basis van een melding en
hoeveel hiervan waren op basis van regulier toezicht?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 138.
140
Hoeveel NVWA-controles hebben er in 2018 plaatsgevonden op primaire
bedrijven met leghennen?
Antwoord
Er hebben in 2018 30 inspecties op bedrijven met leghennen plaatsgevonden in het kader van dierenwelzijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

39

141
Hoeveel van de NVWA-controles die in 2018 hebben plaatsgevonden op
primaire bedrijven met leghennen waren op basis van een melding en
hoeveel hiervan waren op basis van regulier toezicht?
Antwoord
Zes van deze inspecties waren op basis van een melding, 24 op basis van
regulier toezicht.
142
Hoeveel NVWA-controles hebben er in 2018 plaatsgevonden op primaire
bedrijven met vleeskuikens?
Antwoord
In 2018 hebben er 176 fysieke inspecties op bedrijven met vleeskuikens
plaatsgevonden in het kader van dierenwelzijn. Daarnaast hebben er 123
administratieve inspecties plaatsgevonden gericht op overbezetting in de
stal.
143
Hoeveel van de NVWA-controles die in 2018 hebben plaatsgevonden op
primaire bedrijven met vleeskuikens waren op basis van een melding en
hoeveel hiervan waren op basis van regulier toezicht?
Antwoord
15 van de inspecties waren op basis van meldingen, dit waren zowel
interne meldingen afkomstig van een NVWA dierenarts op een slachthuis
en externe meldingen. De overige 284 inspecties (fysiek en administratief)
waren onderdeel van regulier toezicht.
144
Hoeveel NVWA-controles hebben er in 2018 plaatsgevonden op primaire
bedrijven in de melkveehouderij?
Antwoord
In 2018 hebben er in totaal 622 inspecties op bedrijven met rundvee
(waaronder bedrijven met melkvee en/of vlees- en/of opfokkalveren)
plaatsgevonden in het kader van dierenwelzijn. Dit is het aantal inspecties,
inclusief herinspecties. Een onderscheid tussen bedrijven met (alleen)
melkvee of bedrijven met (alleen) vleeskalveren is hierbij niet te maken.
145
Hoeveel van de NVWA-controles die in 2018 hebben plaatsgevonden op
primaire bedrijven in de melkveehouderij waren op basis van een melding
en hoeveel hiervan waren op basis van regulier toezicht?
Antwoord
Hiervan waren 339 inspecties op basis van meldingen en 283 inspecties
via regulier toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

40

146
Hoeveel NVWA-controles hebben er in 2018 plaatsgevonden op primaire
bedrijven met vleeskalfjes?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 144.
147
Hoeveel van de NVWA-controles die in 2018 hebben plaatsgevonden op
primaire bedrijven met vleeskalfjes waren op basis van een melding en
hoeveel hiervan waren op basis van regulier toezicht?
Antwoord
In het kader van dierenwelzijn hebben in 2018 geen inspecties plaatsgevonden bij vleeskalverenhouders op basis van regulier toezicht.
148
Hoeveel NVWA-controles hebben er in 2018 plaatsgevonden op primaire
bedrijven met melkgeiten?
Antwoord
In 2018 zijn 3 melkgeitenhouders geïnspecteerd in het kader van
dierenwelzijn.
149
Hoeveel van de NVWA-controles die in 2018 hebben plaatsgevonden op
primaire bedrijven met melkgeiten waren op basis van een melding en
hoeveel hiervan waren op basis van regulier toezicht?
Antwoord
In het kader van dierenwelzijn hebben er in 2018 geen controles plaatsgevonden op primaire bedrijven met melkgeiten op basis van een melding.
150
Hoeveel NVWA-controles hebben er in 2018 plaatsgevonden op opfokbedrijven met geitenbokjes?
Antwoord
In 2018 zijn 6 bokkenmesters geïnspecteerd in het kader van dierenwelzijn.
151
Hoeveel van de NVWA-controles die in 2018 hebben plaatsgevonden op
opfokbedrijven met geitenbokjes waren op basis van een melding en
hoeveel hiervan waren op basis van regulier toezicht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

41

Antwoord
De zes bokkenmesters zijn geïnspecteerd op basis van regulier toezicht. Er
hebben geen controles plaatsgevonden op opfokbedrijven met geitenbokjes op basis van een melding.
152
Hoeveel dieren zijn er in heel 2018 onbedwelmd geslacht?
Antwoord
In heel 2018 zijn er 66.858 dieren onbedwelmd geslacht.
153
Kunt u het aantal dieren dat in 2018 onbedwelmd is geslacht onderverdelen per diersoort?
Antwoord
Hieronder vindt u de gevraagde uitsplitsing per diersoort:
Kalveren
Runderen
Geiten
Schapen jonger dan 1 jaar
Schapen ouder dan 1 jaar
Totaal

1.283
10.849
2.025
47.154
5.547
66.858

154
Hoeveel dieren die in 2018 onbedwelmd zijn geslacht, zijn geslacht om te
worden verwerkt tot koosjer vlees?
Antwoord
De NVWA houdt hierover geen gegevens bij.
155
Kunt u het aantal dieren die in 2018 onbedwelmd zijn geslacht om te
worden verwerkt tot koosjer vlees, uitsplitsen per diersoort?
Antwoord
De NVWA houdt hierover geen gegevens bij.
156
Hoeveel dieren die in 2018 onbedwelmd zijn geslacht, zijn geslacht om te
worden verwerkt tot halal vlees?
Antwoord
De NVWA houdt hierover geen gegevens bij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

42

157
Kunt u het aantal dieren die in 2018 onbedwelmd zijn geslacht om te
worden verwerkt tot halal vlees, uitsplitsen per diersoort?
Antwoord
De NVWA houdt hierover geen gegevens bij.
158
Hoeveel dieren zijn er onbedwelmd geslacht tijdens het offerfeest in 2018?
Antwoord
Er zijn tijdens het offerfeest 2018 35.495 dieren onbedwelmd geslacht.
159
Kunt u het aantal dieren dat is geslacht tijdens het offerfeest in 2018
uitsplitsen per diersoort?
Antwoord
Er zijn 34.325 schapen en geiten en 1.170 runderen geslacht tijdens het
offerfeest 2018.
160
Kunt u het aantal onbedwelmd aangesneden dieren in 2018 uitsplitsen
naar het aantal dieren dat direct na het aansnijden een bedwelming kreeg,
het aantal dieren dat kort voor het verstrijken van de 40 seconden een
bedwelming kreeg en het aantal dieren dat geen bedwelming kreeg
omdat ze binnen 40 seconden na het aansnijden het bewustzijn hadden
verloren?
Antwoord
De NVWA legt deze gegevens niet standaard vast. Voor het offerfeest 2018
beschikt de NVWA wel over deze gegevens: er zijn 23.559 dieren direct na
aansnijden bedwelmd, 477 dieren voor de 40 seconden en 11.459 dieren
hebben geen nabedwelming gekregen, omdat deze reeds binnen 40
seconden na aansnijden het bewustzijn hadden verloren.
161
Kunt u bij het aantal onbedwelmd aangesneden dieren in 2018 uitgesplitst
naar het aantal dieren dat direct na het aansnijden een bedwelming kreeg,
het aantal dieren dat kort voor het verstrijken van de 40 seconden een
bedwelming kreeg en het aantal dieren dat geen bedwelming kreeg
omdat ze binnen 40 seconden na het aansnijden het bewustzijn hadden
verloren, een onderscheid maken tussen de verschillende diersoorten?
Antwoord
Voor wat betreft het offerfeest 2018 gaat het bij runderen respectievelijk
om 941, 177 en 52 dieren; bij schapen en geiten gaat het respectievelijk
om 22.618, 300 en 11.407 dieren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

43

162
Hoeveel overtredingen heeft de NVWA geconstateerd bij het onverdoofd
slachten van dieren in 2018?
Antwoord
Er zijn 242 overtredingen vastgesteld bij het onbedwelmd slachten in
2018.
163
Wat waren de overtredingen die de NVWA heeft geconstateerd bij het
onverdoofd slachten van dieren in 2018?
Antwoord
Het betrof omissies op gebied van vakbekwaamheidseisen van het
personeel, het correct fixeren van dieren, het correct uitvoeren van steken
en verbloeden en het correct toepassen van nabedwelming.
164
Hoeveel rapporten van bevindingen zijn er in 2018 geschreven die
betrekking hadden op geconstateerde overtredingen bij het onverdoofd
slachten van dieren?
Antwoord
Er zijn tien rapporten van bevindingen geschreven die betrekking hebben
op overtredingen met betrekking tot onbedwelmd slachten.
165
Hoeveel boetes zijn er in 2018 opgelegd voor geconstateerde overtredingen bij het onverdoofd slachten van dieren?
Antwoord
In 2018 zijn er 9 bestuurlijke boetes opgelegd in het kader van het
onverdoofd slachten van dieren. Het betreft hier een overtreding van de
Wet Dieren, houders van dieren, verordening (EG) nr 1099/2009.
166
Wat was de toezichtsintensiteit van de NVWA in 2018?
Antwoord
In 2018 hebben er 1.583 inspecties in het kader van dierenwelzijn
plaatsgevonden op primaire bedrijven. Dit is zowel in regulier toezicht als
op basis van meldingen. Het kan niet worden uitgesloten dat in dit aantal
inspecties ook inspecties bij hobbymatige dierhouders zijn meegeteld.
Op het terrein van dierenwelzijn zijn, gebaseerd op data van CBS en de
gecombineerde opgave, in totaal circa 39.900 bedrijven te inspecteren
(peildatum 1 april 2017).
Op basis van het aantal uitgevoerde inspecties is de toezichtintensiteit op
primaire bedrijven in het kader van dierenwelzijn 3,97%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

44

167
Hoeveel primaire bedrijven zijn er in totaal door de NVWA geïnspecteerd
in 2018?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord bij vraag 166.
168
Worden tijdens een NVWA-inspectie per bedrijf alle locaties en/of stallen
per locatie geïnspecteerd?
Antwoord
Of alle locaties/stallen van een bedrijf worden geïnspecteerd, is afhankelijk
van het soort inspectie (domein), de risicoselectie en indien van
toepassing de (externe) opdracht. Een externe opdracht is bijvoorbeeld
een inspectie bij een opslaghouder.
169
Indien per bedrijf tijdens een NVWA-inspectie niet alle locaties en/of
stallen per locatie worden geïnspecteerd, welk deel wordt er geïnspecteerd en hoe wordt deze selectie gemaakt?
Antwoord
Bij een selectie wordt aan de hand van de risico-selectie, bijvoorbeeld op
diercategorie, huisvestingscategorie of status van de houder (bijvoorbeeld
een stopper) een locatie en/of stal geïnspecteerd. Voor nalevingsmetingen
geldt hetzelfde. Bij aanleiding tijdens de inspectie worden andere stallen
en indien van toepassing andere locaties ook geïnspecteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XIII, nr. 7

45