Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1916
Vragen van het lid Karabulut (SP) aan de Staatssecretaris van Defensie over
chroom-6 in PC-7 lestoestellen in Woensdrecht (ingezonden 11 februari 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Visser (Defensie) (ontvangen 5 maart 2021),
Vraag 1, 2
Is het waar dat in 13 PC-7 lestoestellen van het 131e squadron op Woensdrecht chroom-6 is vastgesteld?1 Heeft het onderzoek daarover inmiddels
uitsluitsel gegeven? Zo nee, wanneer verwacht u dat?
Kunt u aangeven op welke wijze de constatering is gedaan en om welke
reden het onderzoek is gedaan?
Antwoord 1, 2
Ja, dat klopt. Bij onderhoudswerkzaamheden in de PC-7 is in de cockpit en in
de avionics bay, een compartiment aan de binnenzijde van het toestel waarin
elektronische apparatuur is gemonteerd, van één van de PC-7 toestellen stof
aangetroffen. Uit voorzorg is gecontroleerd of het aangetroffen stof chroom-6
bevatte. Daarbij is geconstateerd dat dit het geval was. Hierop is het vliegen
met de PC-7 tijdelijk stil gelegd en is aan het Coördinatiecentrum Expertise
Arbeidsomstandigheden en Gezondheid (CEAG) advies gevraagd.
In 2017 heeft een vergelijkbare situatie plaatsgevonden met chroom-6
houdend stof in de cockpit van de PC-7. Toen hebben luchtmetingen van het
CEAG aangetoond dat de grenswaarden niet werden overschreden. Omdat de
huidige situatie zeer vergelijkbaar is, heeft het CEAG beoordeeld dat ook in
deze situatie een eventuele blootstelling via de lucht (tijdens onderhoud en
tijdens vliegen) laag zal zijn en de grenswaarden niet zal overschrijden.
Blootstelling via de huid bij onderhoudswerkzaamheden wordt voorkomen
door het toepassen van maatregelen zoals het dragen van speciale handschoenen. Het CEAG heeft geadviseerd de toestellen voor ze in gebruik
worden genomen schoon te maken.
De veiligheid van de werknemers staat voor mij voorop. Dat is de reden dat
het vliegprogramma uit voorzorg is stopgezet. Nadat de PC-7 toestellen zijn
schoongemaakt en zijn gecontroleerd, is het vliegen hervat. De toestellen zijn
weer inzetbaar en hebben daadwerkelijk gevlogen.

1

ah-tk-20202021-1916
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Verdenking chroom-6 in lestoestellen, 5 februari 2021, https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/
2021/02/05/verdenking-chroom-6-in-lestoestellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe verhoudt dit onderzoek zich tot uw brief van 4 december 2018 waarin u
meldt dat voor de PC-7 wel degelijk voor één van de drie lagen chroom-6houdende verf is gebruikt?2
Bent u voornemens ook deze laatste laag chroom-6-verf nu te verwijderen?
Zo ja, wanneer en welke chroom-vrije verf zal dan worden gebruikt? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3, 4
In mijn brief van 4 december 2018 over de stand van zaken met betrekking tot
de terugdringing van het gebruik van chroom-6 houdende verf op luchtvaartuigen (Kamerstuk 35 000 X, nr. 70) en mijn brief van 17 november 2020 over
de stand van zaken van chroom-6 bij Defensie (Kamerstuk 35 570 X, nr. 66) is
aangegeven dat voor de PC-7 een chroomvrij verfsysteem is gecertificeerd
voor de buitenzijde van de romp en voor de cockpit van het toestel. Dit
chroomvrije verfsysteem wordt aangebracht wanneer een toestel van een
nieuwe verflaag moet worden voorzien, zodat werknemers geen onnodig
risico op blootstelling lopen. In 2018 heeft er een upgrade van de cockpit van
de PC-7 plaatsgevonden waarbij in de cockpit een chroomvrij verfsysteem is
toegepast. Dit staat los van de situatie in de avionics bay, waarin chroom-6 in
een compartiment aan de binnenzijde van het toestel is aangetroffen. In de
binnenzijde bevindt zich het airframe (het skelet) van het vliegtuig dat
chroom-6 houdende verf bevat, zoals bij nagenoeg alle vliegtuigen. Het
verfsysteem aan de binnenzijde wordt niet vervangen, omdat er geen
chroomvrij verfsysteem is gecertificeerd voor afgesloten delen.
In mijn brief van 4 december 2018 over de stand van zaken met betrekking tot
de terugdringing van het gebruik van chroom-6 houdende verf op luchtvaartuigen (Kamerstuk 35 000 X, nr. 70) schreef ik hierover dat een luchtvaartuig
licht en sterk moet zijn. Dit geldt in het bijzonder voor militaire vliegtuigen die
aan grote krachten onderhevig zijn. Corrosie op onderdelen van het airframe
kan een desastreus effect hebben op de sterkte en daarmee de luchtwaardigheid. Mede om die reden is een chroom-6 houdend verfsysteem dat corrosie
actief tegengaat van groot belang voor de vliegveiligheid. Defensie past de
arbeidshygiënische strategie toe, zoals beschreven in mijn brief van 4 juli
2019 over toezeggingen over chroom-6 (Kamerstuk 35 000 X, nr. 147), in
volgorde van substitutie, technische maatregelen, organisatorische maatregelen en persoonlijke beschermingsmaatregelen. Bij werkzaamheden aan de
PC-7 worden de noodzakelijke veiligheidsmaatregelen voor het werken met
chroom-6 getroffen.

2

Brief, 4 december 2018; Kamerstuk 35 000 X, nr. 70 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen
(officielebekendmakingen.nl)
Voor de PC-7 is een chroomvrij verfsysteem gecertificeerd voor de buitenzijde van de romp en
de cockpit van het toestel. Dit chroomvrije verfsysteem wordt aangebracht wanneer een toestel
van een nieuwe verflaag moet worden voorzien, zodat werknemers geen onnodig risico op
blootstelling lopen. Een deel van de romp moest recent worden voorzien van een nieuwe
verflaag en daarvoor is het chroomvrije verfsysteem toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2