Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 839

Jeugdzorg

Nr. 53

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR JEUGD EN GEZIN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 maart 2010
Tijdens het Algemeen Overleg gesloten jeugdzorg van 17 maart 2010 heb
ik u toegezegd de antwoorden op de vragen waarvoor de tijd ontbrak om
ze te beantwoorden, schriftelijk toe te zenden. De antwoorden treft u
hieronder aan.
Tegelijkertijd wil ik van de gelegenheid gebruik maken om terug te komen
op de bevindingen van de Algemene Rekenkamer, alsmede op de relatie
tussen de mogelijke sluiting van justitiële jeugdinrichtingen en de
gesloten jeugdzorg.
Bevindingen Algemene Rekenkamer
Tijdens het Algemeen Overleg heb ik kanttekeningen geplaatst bij stellige
conclusies die uit de bevindingen van de Rekenkamer getrokken leken te
worden. Deze bevindingen zijn het resultaat van een waardevolle
risicoanalyse van de instroom, doorstroom en uitstroom in de gesloten
jeugdzorg. Ter wille van de jongeren vind ik met de Rekenkamer dat
risico’s op onnodig lang verblijf zo klein mogelijk moeten zijn. Er moet dus
alles aan gedaan worden om te voorkomen dat lange wachttijden in de
open jeugdzorg zouden leiden tot onnodige instroom in de gesloten zorg.
Ik deel met de Algemene Rekenkamer dat het belangrijk is dat er beter
zicht komt op het traject dat jeugdigen doorlopen in de jeugdzorg. Want
ook al ontbreekt het aan gegevens om te duiden hoe groot of klein de
risico’s op onnodige instroom zijn, de aanbevelingen van de Rekenkamer
om tot een betere informatievoorziening te komen neem ik serieus.
De beleidsinformatie baart mij al langer zorgen, doordat de gegevens niet
altijd betrouwbaar geleverd kunnen worden en ook niet altijd bruikbaar
zijn. Sinds 2008 ben ik bezig met het traject Beter Anders Minder (BAM),
een traject om de informatievoorziening structureel te verbeteren. Dit
traject, waarin ik samenwerk met IPO en MOgroep, betreft een grondige
herijking van de beleidsinformatie. In de nieuwe beleidsinformatie is de
focus verschoven van het uitvragen van beleidsinformatie gericht op
producten naar informatie die vertrekt vanuit de cliënten. Op dit moment

kst-31839-53
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 53

1

ben ik bezig de Algemene Maatregel van Bestuur op te stellen, waarin de
resultaten van BAM neergelegd zullen worden. Deze AMvB zal bij uw
Kamer voorgehangen worden.
Ook is het van groot belang om – geaggregeerd – het pad van de jeugdige
door de zorg te kunnen volgen. Om dit mogelijk te maken bereid ik een
wetsvoorstel burgerservicenummer (BSN) voor dat naar verwachting voor
de zomer ter consultatie naar veldpartijen wordt verzonden.
Naar aanleiding van de opmerking waarom voor de Rekenkamer niet
duidelijk was welke criteria gelden voor plaatsing in de gesloten
jeugdzorg meld ik u het volgende. De Rekenkamer was ten tijde van hun
onderzoek nog niet op de hoogte van de toen nog te maken afspraken
over de plaatsing vanaf 1 januari 2010. Inmiddels heb ik de Algemene
Rekenkamer geïnformeerd dat er een protocol is van de bureaus
jeugdzorg en de aanbieders.
Het bestaan van verschillende wettelijke regimes wat volgens de
Algemene Rekenkamer van invloed kan zijn op plaatsing in de gesloten
jeugdzorg, zal onderdeel uitmaken van de discussie die gevoerd zal gaan
worden over een nieuw stelsel voor de zorg voor jeugdigen.
Capaciteit gesloten jeugdzorg
Op 1 februari 2010 bedroeg de capaciteit van de gesloten jeugdzorg 1582
plekken. Eind 2010 zal de capaciteit gegroeid zijn naar 1650 plekken. De
beslissing voor de uitbreiding van de capaciteit die in 2010 wordt
opgeleverd is al in 2008 genomen en is inmiddels in een gevorderd
stadium. Zo is de nieuwbouw van Transferium in Heerhugowaard in 2009
gestart en kan de locatie eind 2010 in gebruik genomen worden.
Op 1 maart 2010 bedroeg de gemiddelde doorlooptijd vanaf aanmelding
bij de plaatsingscoördinatie tot opname in een instelling voor gesloten
jeugdzorg minder dan een maand. Op die datum waren 88 jeugdigen nog
niet geplaatst in een instelling voor gesloten jeugdzorg. Op diezelfde
datum waren er overigens 165 lege plekken beschikbaar1. Er is dus in
totaliteit geen sprake van een tekort aan plaatsen gesloten jeugdzorg.
Het feit dat desondanks sprake is van jeugdigen die nog niet geplaatst zijn
komt onder andere doordat het matchen tussen vraag en aanbod op
regionaal niveau zorgvuldig moet gebeuren en dus een aantal dagen kost.
Daarnaast is de meest geschikte plek voor een jeugdige niet altijd per
direct beschikbaar. Wel worden de jeugdigen binnen een maand
geplaatst. Overigens worden jeugdigen die als urgent worden aangemeld
binnen enkele dagen geplaatst.
Gegeven de nu beschikbare capaciteit en de voorgenomen uitbreiding is
het niet nodig de capaciteit voor de gesloten jeugdzorg verder te
vergroten. Daarbij komt dat het werken in zorgtrajecten naar verwachting
zal leiden tot een kortere periode van geslotenheid.
Vermissingen

1
Dit is exclusief de lege plekken bij De Sprint
(hier worden geen jeugdigen meer geplaatst)
en de lege plekken bij de landelijke specialisaties.

Een instelling voor gesloten jeugdzorg houdt ingeval van een vermissing
de plek veertien dagen vrij voor de jeugdige. Is de jeugdige na veertien
dagen nog niet terug, dan wordt de plek vrijgegeven voor een nieuwe
plaatsing. Voor alle duidelijkheid, zolang de machtiging gesloten
jeugdzorg nog van kracht is hebben de instellingen in de zorgregio een
opnameplicht.
Zodra de betreffende jongere getraceerd is, kan hij of zij weer geplaatst
worden. Indien er sprake is van een urgente plaatsing kan dat op heel
korte termijn plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 53

2

Op de vraag of het personeel van een instelling een jeugdige mag
tegenhouden als deze wil weglopen, kan ik u antwoorden dat dit mag
voor zover dit gebeurt op het terrein van de instelling die is aangewezen
als accommodatie voor gesloten jeugdzorg. Indien een jeugdige een
machtiging gesloten jeugdzorg heeft en zich binnen een accommodatie
voor gesloten jeugdzorg bevindt mag het personeel beperkende maatregelen toepassen zoals vastpakken en vasthouden. Ook in de rechtbank
mag het personeel de jongere vastpakken en vasthouden.
Kwaliteit
Over de verbetering van de kwaliteit in de gesloten jeugdzorg kan ik het
volgende opmerken. Op 25 november 20091 heb ik uw Kamer geïnformeerd over het actieplan professionalisering. Het doel van het actieplan is
om op termijn de beroepsuitoefening in de jeugdzorg op een hoger plan
te brengen. De Stuurgroep actieplan professionalisering heeft eind juni
2010 de volgende producten op het gebied van scholing gereed. Er zijn
twee beroepsprofielen ontwikkeld, een voor jeugdzorgwerker en een voor
gedragswetenschapper. Deze profielen vormen de basis voor wat je in de
jeugdzorg moet kennen en kunnen. Verder is er een uitstroomprofiel voor
het HBO dat aansluit op de beroepsprofielen. Het actieplan is onder meer
van toepassing op alle professionals in de jeugdzorg, inclusief de gesloten
jeugdzorg. De deskundigheidsbevordering van het personeel maakt
tevens deel uit van de jaarplannen van de instellingen voor gesloten
jeugdzorg.
Kwaliteit van zorg in de gesloten jeugdzorg is een van de speerpunten
voor de komende jaren. Het is van belang om meetbare en vergelijkbare
gegevens te verkrijgen over de instellingen voor gesloten jeugdzorg en de
jongeren die daar verblijven. De resultaten van het programma Effectiviteitsonderzoek nieuw zorgaanbod voor jongeren met ernstige gedragsproblemen verwacht ik medio 2010. Hoofdstuk twee uit het onderzoek heb ik
u bij mijn brief van 9 maart 2010 toegestuurd. Verder ben ik op dit
moment in overleg met ZonMw over het starten van longitudinaal
onderzoek in de gesloten jeugdzorg.
Inspectie
De Inspectie jeugdzorg heeft tijdens de toezichtsbezoeken in het kader van
de eerste stap van het stapsgewijze toezicht getoetst aan de hand van
indicatoren. In de rapporten die de Inspectie heeft opgesteld naar
aanleiding van het toezicht in de gesloten jeugdzorginstellingen, heeft de
Inspectie in haar rapporten aanbevelingen gedaan aan de instellingen.
Met iedere instelling zijn afspraken gemaakt over de indicatoren die nog
op operationeel niveau gebracht moeten worden en binnen welke termijn
dit moet gebeuren. Een van de indicatoren waarop wordt getoetst, is of
beperkende maatregelen worden toegepast door getrainde en geïnstrueerde medewerkers. De instellingen die op deze indicator onvoldoende
scoorden, hebben van de Inspectie een beperkte periode de tijd gekregen
om de medewerkers de benodigde trainingen te laten volgen.

1

Kamerstuk 31 839, nr. 23

Naar aanleiding van het toezicht door de Inspectie bij de 13 min groep van
Horizon is tijdens het algemeen overleg een vraag gesteld over het
toepassen van holding in deze groep. Alle kinderen in de gesloten
jeugdzorg hebben ernstige opgroei- en opvoedproblemen. Dit geldt ook
voor de kinderen die in de 13 min groep van Horizon verblijven. Juist
omdat het gaat om jongere kinderen moet de rechtspositie van deze
kinderen gewaarborgd zijn. De beperkende maatregel die volgens de Wet
op de jeugdzorg mag worden toegepast, is vastpakken en vasthouden. Dit
is toegestaan voor zover dit nodig is voor de veiligheid van de jeugdige of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 53

3

anderen. Gezien de problematiek van de kinderen die in de 13 min groep
verblijven, kan het nodig zijn om deze maatregel op deze grond toe te
passen.
Het is niet toegestaan om deze maatregel toe te passen als disciplineringsmaatregel en ook niet om deze te gebruiken wanneer het kind wordt
uitgedaagd en daarop agressief reageert. Hierover heeft de Inspectie zich
uitgesproken in het rapport over de 13 min groep van Horizon. Daarop
heeft de directie van Horizon een verbeterplan opgesteld. Het vervolgtoezicht bij de 13 min groep van Horizon vindt eind mei plaats.
Vraag over samenplaatsen daders en slachtoffers
In reactie op de vraag of het kan voorkomen dat daders en slachtoffers
worden samengeplaatst in de gesloten jeugdzorg wil ik het volgende
opmerken. Jongeren die in de gesloten jeugdzorg verblijven, komen hier
nadat de kinderrechter een machtiging heeft afgegeven. Het komt voor
dat jongeren die in de gesloten jeugdzorg verblijven een eerdere
strafrechtelijke veroordeling hebben gehad. Om ervoor te zorgen dat
jongeren die slachtoffer zijn geweest van een jongere met een eerdere
strafrechtelijke veroordeling niet met deze «dader» wordt samengeplaatst,
is het van belang dat de plaatsingscoördinator hier alert op is. Hier ligt
een taak voor meerdere instanties zoals bureau jeugdzorg, de Raad voor
de kinderbescherming en voor de instelling zelf. Als het gaat om meisjes
die slachtoffer zijn van een pooierboy is het onderscheid goed te maken.
Deze meisjes kunnen geplaatst worden in een instelling die alleen meisjes
behandelt en worden niet op een gemengde groep geplaatst.
Definitie afzonderen
De aanbieders van gesloten jeugdzorg hebben gezamenlijk een definitie
voor afzonderen opgesteld. Het betreft alle maatregelen die een jongere
voor korte of langere tijd fysiek buiten de groep plaatsen als reactie op
concreet, niet- getolereerd gedrag. Het doel is om meer eenduidigheid te
krijgen binnen de gesloten jeugdzorg ten aanzien van kamerplaatsingen
en afzonderingen. Het uitgangspunt hierbij zijn de principes van proportionaliteit en subsidiariteit. Met andere woorden: de minst belastende en
tegelijkertijd de meest effectieve behandeling wordt als eerste geïndiceerd. Is dit niet toereikend, dan wordt naar een intensievere aanpak
overgestapt. Dit houdt in dat afzonderen op maat plaatsvindt. In de
voorbereiding van de definitie voor afzonderen is overleg geweest met
een aantal GGZ-instellingen en zijn ook de mogelijkheden van de BOPZ
bekeken. Uiteindelijk is gekozen voor deze definitie waarbij het wettelijke
begrip dat door de Wet op de jeugdzorg wordt geboden wordt ingekaderd
ter bevordering van de rechtspositie van de jongeren in de gesloten
jeugdzorg.
Integrale zorg voor jeugdigen met zware gedragsproblemen
Zoals ik u al heb gemeld in mijn brief van 9 maart 2010 moet de gesloten
jeugdzorg een integraal onderdeel gaan uitmaken van de jeugdzorg.
Plaatsing in een gesloten setting is dan één van de mogelijkheden om
jeugdigen met zware gedragsproblemen te behandelen. Het is niet het
eindpunt en niet het beginpunt maar een onderdeel van de zorg aan de
individuele jeugdige. Om dit te bewerkstelligen wordt in de komende
jaren fors ingezet op de ontwikkeling van zorgtrajecten, kwaliteit en
effectieve methoden.
Het adagium van de zorg voor jeugdigen met zware problemen is dat zij
de zorg zo lang als nodig en zo kort als mogelijk in een gesloten setting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 53

4

krijgen. De behandeling moet op de individuele jeugdige en zijn specifieke
problemen worden afgestemd en daarmee ook de duur dat een jeugdige
in geslotenheid doorbrengt. Dit verschilt dus per jeugdige.
Om dit te bereiken stimuleer ik dat er trajectafspraken gemaakt worden
door provincies, bureaus jeugdzorg en zorgaanbieders met ketenpartners
over instroom, doorstroom en uitstroom van jeugdigen. De ketenpartners
zijn niet alleen instellingen voor provinciale jeugdzorg maar nadrukkelijk
ook instellingen voor jeugd LVG en jeugd GGZ en gemeenten.
Al in een vroeg stadium tijdens de plaatsing in een instelling voor
gesloten jeugdzorg zou duidelijk moeten zijn hoe het hele zorgtraject van
de jeugdige er uit gaat zien. Gesloten jeugdzorg is daarbij één onderdeel
in het zorgtraject, waar ook aansluitende residentiële zorg in een open
setting en ambulante zorg thuis of bij zelfstandige kamerbewoning deel
van kan uitmaken net als plaatsing in een LVG of GGZ instelling. De
gesloten jeugdzorg levert in een dergelijk traject de specifieke expertise
op het gebied van het omgaan met en het behandelen van jeugdigen met
ernstige gedragsproblemen. Deze expertise kan bestaan uit het behandelen van een jeugdige in een instelling voor gesloten jeugdzorg. Maar
het is ook denkbaar dat een instelling expertise ter beschikking stelt voor
de behandeling van een jeugdige in een andere instelling, bijvoorbeeld
een LVG of GGZ instelling.
Daarnaast maken onderwijs, vrije tijdsbesteding en arbeidstoeleiding
integraal onderdeel uit van het zorgtraject net als ondersteuning van het
netwerk waartoe de jeugdige behoort.
De minister voor Jeugd en Gezin,
A. Rouvoet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 53

5