Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3720
Vragen van de leden Van Weyenberg (D66) en Slootweg (CDA) aan de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de gedeeltelijke
AOW-opbouw van in Nederland wonende mensen met een Surinaamse
achtergrond (ingezonden 22 januari 2020).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 19 augustus 2020)Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 1778
Vraag 1
Klopt het dat de uitspraken van de Hoge Raad (BNB 1959/162), het voormalige College Gelijke Behandeling (Oordeel 2007–4) en de Centrale Raad van
Beroep (CRvB) (ECLI: NL: CRVB:2016:1225) alleen toetsen of het onderscheid
tussen ingezetene van het Europese Rijk van Nederland en niet-ingezetene
geoorloofd is bij de toepassing van het sociale zekerheidsrecht en daarmee
de AOW-opbouw?
Antwoord 1
Het is correct dat zowel de Centrale Raad van Beroep als de Commissie
Gelijke Behandeling geoordeeld hebben dat er een objectieve rechtvaardiging
is voor het onderscheid dat wordt gemaakt tussen een ingezetene van het
Europees deel van het Koninkrijk en een ingezetene van een deel van het
Koninkrijk buiten Europa. In het arrest van de Hoge Raad uit 1959 is
geoordeeld dat met het Rijk wordt bedoeld het deel van het Koninkrijk in
Europa.
De Centrale Raad van Beroep geeft in de uitspraak uit 2016 aan dat het
Statuut van het Koninkrijk voorschrijft dat de onderdelen van het Koninkrijk
zelf zorgdragen voor de sociale zekerheid. Op grond van deze regel in het
Statuut waren Surinaamse Nederlanders die van 1957 tot 1975 woonachtig
waren in Suriname, verzekerd voor de oudedagsvoorziening in Suriname.
Daarnaast heeft de Centrale Raad zich uitgesproken over het onderscheid
naar woonplaats tussen Nederlanders die – na invoering van de AOW in 1957
– een periode in Suriname hebben gewoond, en andere Nederlanders.
Daarover heeft de Centrale Raad geoordeeld dat een beroep op het verbod
van discriminatie naar woonplaats niet slaagt. De afbakening van de kring
van verzekerden van de volksverzekeringen tot ingezetenen is toelaatbaar.
De Commissie Gelijke Behandeling was in 2007 van oordeel dat er sprake
was van een objectieve rechtvaardiging voor het criterium «ingezetene» in de
AOW.

ah-tk-20192020-3720
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 2
Klopt het dat deze uitspraken niet per definitie leiden tot de constatering dat
er geen onderscheid kan worden gemaakt, indien gewenst, tussen mensen in
Nederland met een gedeeltelijke AOW die altijd in het Koninkrijk der
Nederlanden hebben gewoond en die buiten het Koninkrijk der Nederlanden
hebben gewoond? Klopt het dat hier niet per definitie uit afgeleid kan worden
dat er geen onderscheid kan worden gemaakt tussen verschillende nietingezetenen van Europees Nederland?
Antwoord 2
Zowel de Centrale Raad als de Commissie Gelijke Behandeling concluderen
dat er een objectieve rechtvaardiging is voor het onderscheid naar ingezetenschap dat wordt gemaakt in de AOW. Het klopt verder dat deze uitspraken het
niet onmogelijk maken dat burgers AOW krijgen over de jaren dat zij geen
ingezetene waren in Nederland. Op basis van de AOW en bestendige
rechtspraak is de overheid hier echter niet toe verplicht. In het geval een
groep burgers over de jaren dat ze niet-ingezetene waren in Nederland, toch
recht krijgt op AOW over die jaren, dan vormt dit een inbreuk op ons stelsel
van volksverzekeringen, waarin ingezetenschap in Nederland een voorwaarde
is om voor een uitkering in aanmerking te komen. Ook zal het toekennen van
het recht aan een groep mogelijk een uitwerking hebben naar andere
groepen die nu ook geen opbouw van AOW hebben voor de tijd dat ze
niet-ingezetenen waren in Nederland.
Als er voor de Surinaamse Nederlanders een uitzondering gemaakt wordt op
de voorwaarde van ingezetenschap in de AOW, dan bestaat de mogelijkheid
dat ook voor andere niet-ingezetenen een uitzondering gemaakt zou moeten
worden. Het is immers de vraag of er een objectieve rechtvaardiging is om
Surinaamse Nederlanders wel te behandelen alsof ze ingezetene waren in
Nederland, terwijl ze in Suriname woonden, en andere burgers die een
bepaalde periode onder vergelijkbare omstandigheden geen ingezetene
waren, niet zo te behandelen. Wanneer alleen de Surinaamse Nederlanders
tegemoet worden gekomen, kunnen andere groepen in vergelijkbare
omstandigheden met een beroep op het beginsel van gelijke behandeling om
dezelfde regeling vragen, indien zij een onvolledige AOW hebben vanwege
het feit dat zij een deel van hun leven geen ingezetene waren van Nederland.
Vraag 3
Welke bestaande regelingen zijn er die specifiek gericht zijn op in Nederland
wonende mensen met een Surinaamse of Antilliaanse achtergrond, zoals de
Toeslagregeling pensioenen Suriname en Nederlandse Antillen?
Antwoord 3
De genoemde Toeslagregeling houdt in dat Nederland sinds 1985 de
pensioenen van voormalige Koninkrijksambtenaren in Suriname en de
Nederlandse Antillen betaalt. Belanghebbenden zijn gepensioneerden die zich
vóór 1 mei 1985 blijvend in Nederland hebben gevestigd, dan wel hun
nabestaande(n). In eerste instantie betrof het een tijdelijke voorschotregeling
en deze werd op 9 december 1993 bij wet bekrachtigd op basis van een
Ministerraadsbesluit van 26 juni 1992. Dit is de enige mij bekende bestaande
regeling specifiek gericht op in Nederland wonende mensen met een
Surinaamse of Antilliaanse achtergrond. Van belang bij deze regeling is dat
het een bijzondere regeling betreft voor ambtenaren met een arbeidsrechtelijk
karakter. De voorwaarden en rechten in het kader van deze regeling zijn
gerelateerd aan de ambtelijke arbeidsbetrekking en niet aan het ingezetenschap. Het gaat in deze regeling derhalve niet om de relatie met de overheid
van het land waar men ingezetene is, maar om de relatie tussen de overheid
als werkgever en de ambtenaar.
Vraag 4
Heeft de Sociale Verzekeringsbank na de onafhankelijkheid van Suriname
actief kenbaar gemaakt aan Surinamers die naar Nederland immigreerden dat
zij geen AOW-jaren hebben opgebouwd vanaf 1957, ook al waren ze
onderdeel van het Koninkrijk, en dat zij dus AOW-jaren moesten inkopen om
geen AOW-gat te hebben?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Voor Surinamers die naar Nederland kwamen was het mogelijk om zich, voor
de jaren dat men in Suriname heeft gewoond, in te kopen voor het AOWpensioen. Hiermee wordt voorkomen dat men later een gekort AOW-pensioen
heeft.
In de jaren zestig en zeventig is meerdere malen een generaal pardon
verleend voor personen voor wie de toen geldende beslistermijn van één jaar
reeds was verstreken. Hen werd alsnog de mogelijkheid geboden zich binnen
een beperkte termijn in te kopen. In totaal zijn er een achttal generaal
pardonregelingen geweest die betrekking hadden op de vrijwillige verzekering AOW. De laatste generaal pardon-periode liep tot 1 januari 1976. In 2001
is de termijn voor inkoop verlengd van 1 naar 5 jaar. In 2008 is deze termijn
nog verlengd naar 10 jaar.
Omtrent de mogelijkheid tot inkoop werd in het verleden algemene voorlichting gegeven door de SVB die niet gericht was op specifieke groepen zoals de
Surinamers die zich in Nederland vestigden. In de periode van 2009 tot 2014
heeft de SVB de voorlichting aan immigranten over de mogelijkheid tot
inkoop AOW geïntensiveerd. De belangstelling voor de inkoopregeling bleef
echter zeer laag. In 2014 is de Inkoopregeling aangepast; de inkooppremie is
kostendekkend gemaakt en er is een termijn van tenminste vijf jaar verzekering geïntroduceerd. De SVB heeft de specifieke voorlichting toen beëindigd
vanwege de geringe belangstelling en kosten (kosten/baten) alsmede omdat
de doelgroep door de aanpassing van de inkoopregeling niet meer gericht
benaderd kon worden.
Vraag 5
Is een eenmalige uitkering aan een specifieke groep mensen in de Nederlandse samenleving mogelijk als de overweging is dat deze mensen zijn
benadeeld in het verleden?
Antwoord 5
In algemene zin kan worden gesteld dat een uitkering onder voorwaarden
mogelijk is voor een specifieke groep mensen in de Nederlandse samenleving
als de overweging is dat deze mensen in het verleden benadeeld zijn.
Belangrijke voorwaarde daarbij is dat deze groep op objectieve gronden kan
worden afgebakend en evenals de aard van de benadeling, de omvang van
de benadeling en de veroorzaker van de benadeling. De objectieve gronden
moeten voldoende onderscheidend zijn om precedentwerking tegen te gaan.
In de brief die ik over dit onderwerp vandaag naar de Kamer heb gestuurd,
heb ik reeds aangegeven dat het loslaten van het ingezetenschap of op
andere wijze specifiek voor de bedoelde groep Surinaamse Nederlanders
AOW-rechten toekennen, waarschijnlijk leidt tot ongelijke behandeling voor
(andere) groepen mensen. Deze groepen met onvoldoende opbouw voor een
volledige AOW-uitkering kunnen dan net als de Surinaamse Nederlanders ook
een beroep doen op een volledige AOW-uitkering. Dit kan het einde
betekenen van de AOW in zijn huidige vorm en waarborgt onvoldoende een
ouderdomsvoorziening waarin solidariteit en betaalbaarheid zijn gegarandeerd.
Vraag 6
Bent u bereid om alle juridische mogelijkheden te onderzoeken voor het
repareren van de gedeeltelijke AOW-opbouw voor de periode tussen 1957 en
1975 van mensen met een Surinaamse achtergrond die in Nederland wonen?
Antwoord 6
De problematiek van onvolledige AOW-opbouw door ouderen van Surinaamse afkomst gaat mij zeer ter harte. Ik begrijp ook, vanuit de geschiedenis, de emoties die dit met zich mee brengt. Er wordt al lang over gesproken.
Vertegenwoordigers van de Nederlands Surinaamse gemeenschap hebben bij
herhaling verzocht om een regeling te treffen voor deze groep. Er is ook vele
malen grondig en serieus naar gekeken. Zoals hiervoor aangegeven, betreft
het een zeer complexe problematiek die raakt aan de principes van de AOW.
De AOW is een opbouwverzekering en volksverzekering. Ook raakt het aan de
verdeling van bevoegdheden tussen Nederland en Suriname, zoals geregeld
in het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden van 1954.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

In de brief die ik vandaag aan de Kamer heb gestuurd, heb ik bericht over het
juridische kader en de gevolgen van het repareren van de gedeeltelijke
AOW-opbouw.
Vraag 7
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Antwoord 7
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4