Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1085
Vragen van het lid Minhas (VVD) aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat over het interview bij het WNL programma «Sven op 1»
(ingezonden 7 december 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat)
(ontvangen 19 december 2022).
Vraag 1
Klopt het dat u 5 december jl. met Eurocommissaris Vâlean heeft gesproken
over de onderhandse gunning van het hoofdrailnet (HRN) aan de NS en de
Europese Commissie van mening is dat deze gunning in strijd is met de
Europese regels voor marktwerking op het spoor? Zo ja, kunt u dit toelichten?
Antwoord 1
Het klopt dat ik op 5 december jl. heb gesproken met Transportcommissaris
Vâlean over de voorgenomen gunning van het hoofdrailnet. Uit het gesprek
bleek dat de mening van de Europese Commissie, zoals verwoord in de brief
van Transportcommissaris Vâlean van 18 juli jl., ongewijzigd is.
Vraag 2
Kunt u toelichten waarom u de media eerder heeft geïnformeerd over de
uitkomst van het gesprek met Eurocommissaris Vâlean dan de Kamer?
Antwoord 2
Op dinsdag 6 december was ik te gast in het radioprogramma «Sven op 1»
om een toelichting te geven op de besluiten van de Transportraad van
5 december jl., met name waar het de opname van de Lelylijn in het TEN-T
netwerk betreft. De vragen over de HRN-concessie heb ik desgevraagd tijdens
dit programma beantwoord. Daarbij was mijn voornemen zo snel mogelijk
melding te maken van het gesprek met Transportcommissaris Vâlean in een
brief aan uw Kamer. Dit is inmiddels gebeurd via de recente Kamerbrief.1

1

ah-tk-20222023-1085
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 29 984, nr. 1077

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Klopt het dat er is gesproken over onder meer uw voornemen om nu geen
marktanalyse uit te voeren voor de Nederlandse spoormarkt? Heeft Eurocommissaris Vâlean in het gesprek aangegeven nog steeds te eisen dat Nederland een marktanalyse uitvoert? Zo ja, kunt u dit toelichten?
Antwoord 3
In het gesprek met Transportcommissaris Vâlean heb ik mijn voornemen
toegelicht om nu geen marktanalyse uit te voeren. Commissaris Vâlean bleef
in dit gesprek bij haar standpunt zoals genoemd in haar brief van 18 juli jl.,
waaronder de eis tot het uitvoeren van een marktanalyse.
Vraag 4
Klopt het dat u een marktanalyse weigert uit te voeren met een beroep op de
door de Kamer aangenomen motie-Alkaya c.s. (Kamerstuk 29 984, nr. 1012),
waarin u gevraagd wordt om geen marktanalyse uit te voeren?
Antwoord 4
In het debat met de Kamer is uitvoerig gesproken over de voor- en nadelen
van het uitvoeren van een beknopte marktanalyse. Zoals ik heb aangegeven,
ben ik van mening juridisch niet verplicht te zijn om deze uit te voeren, maar
ik heb ook duidelijk de risico’s geschetst van het niet uitvoeren van deze
analyse. Mede gelet op de motie om geen marktanalyse uit te voeren, die
breed is gesteund en aangenomen, heb ik ervoor gekozen om deze marktanalyse nu niet uit te voeren.
Daarover heb ik u geïnformeerd in de recente Kamerbrief.2
Vraag 5
In hoeverre dreigt er een conflictsituatie te ontstaan tussen de Europese
Commissie en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W),
aangezien Eurocommissaris Vâlean heeft aangegeven dat ons land serieuze
risico’s loopt de Europese wetgeving te overtreden met forse boetes als
gevolg? Kunt u in kaart brengen hoeveel de procedure naar verwachting zal
kosten, met daarbij een specificatie van ten minste de kosten voor de
juridische inzet van advocaten, de inzet van eigen personeel van het
ministerie en de potentiële schadeclaims van derde partijen, waaronder
andere vervoerders?
Antwoord 5
In de technische briefing die plaatsvond voorafgaand aan het Commissiedebat van 1 november jl. zijn de financiële en juridische risico’s toegelicht. De
Europese Commissie kan een formele inbreukprocedure bij het Hof van
Justitie van de Europese Unie (hierna: het Hof) starten als zij van oordeel is
dat Nederland het Europees recht niet goed naleeft. Het Hof oordeelt of
Nederland het EU-recht heeft geschonden.
Een inschatting van de kosten die zijn verbonden aan een eventuele
procedure voor het Hof kan ik op dit moment nog niet maken. Bij het
Ministerie van Buitenlandse Zaken zijn juristen werkzaam die gemachtigd zijn
om in Luxemburg op te treden namens de Nederlandse regering bij zaken die
spelen bij het Hof. Bij een eventuele procedure voor het Hof zal de procesvertegenwoordiging van het Ministerie van Buitenlandse Zaken samenwerken
met ambtenaren van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat die ook
nu al bij de voorgenomen concessieverlening betrokken zijn. Het is op dit
moment nog niet bekend of de inzet van externe adviseurs of advocaten
nodig zal zijn.
Vraag 6
Hoe verhoudt uw besluit om geen marktanalyse uit te voeren zich tot de
motie-Minhas (Kamerstuk 29 984, nr. 1042) en uw eigen uitspraken dat «een
beknopte marktanalyse nodig zal zijn», onder meer omdat als die analyse niet
uitgevoerd zou worden en/of een infractieprocedure verloren wordt, derde
partijen potentiële schadeclaims zouden kunnen indienen, gedaan tijdens het
commissiedebat over de HRN-concessie?
2

Kamerstuk 29 984, nr. 1077

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Zoals ik heb aangegeven, ben ik van mening juridisch niet verplicht te zijn om
nu een marktanalyse uit te voeren. Ik vind mijn standpunt om géén marktanalyse te houden juridisch goed verdedigbaar. Ik verwijs hiervoor naar de
totstandkomingsgeschiedenis van de PSO-verordening en ook naar de
jurisprudentie van het Hof. Ik heb u geschetst welke mogelijke risico’s hieraan
verbonden zijn. Desalniettemin is uw Kamer helder geweest in haar voorkeur.
Uiteraard betekent dit wel dat ik vorm ga geven aan risicobeheersing, onder
andere door de uitwerking van een «plan B».
Vraag 7
Bent u het ermee eens dat u als Staatssecretaris juridisch of vanuit maatschappelijk gewenst belang gehouden bent aan schadebeperkend handelen
en dus het risico op dergelijke schadeclaims zoveel mogelijk dient af te
wenden?
Antwoord 7
Het is mijn primaire verantwoordelijkheid om, binnen de kaders van de
nationale en Europese regels, de continuïteit en kwaliteit van het personenvervoer op het spoor te waarborgen. Op basis van een zorgvuldig doorlopen
proces is duidelijk geworden dat gunning van de voorgenomen concessie aan
NS de beste mogelijkheden biedt om dit te doen. Het is begrijpelijk dat
concurrenten van de beoogde concessiehouder teleurgesteld zijn over dit
besluit. Een rechtmatige aanpak is mijns inziens de beste manier om
eventuele schadeclaims af te wenden. Mijn overtuiging is dat de voorgenomen gunning dit ook is. Uiteraard ben ik daarnaast ook verantwoordelijk voor
een degelijke risicobeheersing. Dat zal ik onder andere doen door de
uitwerking van een «plan B».
Vraag 8
Hoe verhoudt uw stap zich tot de uitspraak van de kortgedingrechter van
1 december 2020, waarin zij vaststelde dat u gehouden bent om geen
onrechtmatige route te bewandelen?
Antwoord 8
De kortgedingrechter heeft in haar uitspraak van 1 december 2020 overwogen
dat het, mede met het oog op de belangen van derden, op de weg van de
Staatssecretaris ligt om het voornemen tot onderhandse gunning van de
HRN-concessie alsnog te wijzigen indien haar mocht blijken dat onderhandse
gunning in deze vorm op grond van het Unierecht niet is toegestaan. De door
de Staat in acht te nemen zorgvuldigheid brengt immers mee dat de Staat
geen voornemen dient uit te werken dat in strijd is met een EU-verordening.
Daaraan voegde de kortgedingrechter echter toe dat het aan het Hof van
Justitie van de EU is om uiteindelijk te beslissen over de interpretatie van een
EU-verordening.
Ik ben ervan overtuigd dat mijn voornemen (zoals voorgelegd in het
programma van eisen) niet in strijd is met het EU-recht. Het is uiteindelijk het
Hof dat beslist over de juiste interpretatie van het EU-recht.
Vraag 9
Hoeveel infractieprocedures worden jaarlijks gewonnen of verloren door
lidstaten?
Antwoord 9
De Europese Commissie is in 2020 903 infractieprocedures tegen lidstaten
gestart en in 2021 847. Het overgrote deel betreft infracties wegens niet
tijdige implementatie van EU-regelgeving: in 2021 571 van de 8473. De
Europese Commissie is in 2021 26 infractieprocedures tegen Nederland
gestart, waarvan 20 wegens niet-tijdige implementatie. Op de vraag hoeveel
infractieprocedures worden gewonnen of verloren is geen exact antwoord te
geven, omdat niet alle procedures naar het Hof gaan. Het is niet na te gaan of
de lidstaat in die gevallen de procedure «wint» of «verliest». Overigens geldt

3

https://commission.europa.eu/law/law-making-process/applying-eu-law/infringementprocedure/2021-annual-report-monitoring-application-eu-law_nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

in het algemeen dat een relatief gering aantal van het totaal aantal gestarte
procedures het Hof bereikt. Van de zaken die uiteindelijk het Hof bereiken
wordt het overgrote deel in het voordeel van de Europese Commissie beslist.
Vraag 10
Op welke termijn verwacht u dat de infractieprocedure zal starten? Heeft u in
beeld hoelang de infractieprocedure in beslag zal nemen en welke onzekerheden dat met zich meebrengt voor spoorvervoerders?
Antwoord 10
Het is aan de Europese Commissie om te besluiten of, en zo ja, wanneer zij
een inbreukprocedure zal starten.
De inbreukprocedure kent twee fases: de administratieve en de contentieuze
fase. De duur van de administratieve fase is op voorhand niet te bepalen
omdat voor de Europese Commissie in deze fase geen termijnen gelden. De
lidstaten krijgen van de Europese Commissie gebruikelijk steeds een termijn
van twee maanden om te reageren. Daarna kan de Europese Commissie
besluiten de zaak bij het Hof aanhangig te maken. Ook hiervoor gelden geen
termijnen voor de Europese Commissie: het is aan de Commissie om te
beslissen wanneer zij de zaak naar het Hof stuurt. De zogeheten contentieuze
fase, dat is wanneer de zaak voor het Hof is gebracht, duurt gemiddeld
ongeveer 21 maanden.
De onzekerheden voor spoorvervoerders zijn hetzelfde als bij andere
rechtszaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4