NLR-CR-2009-319

Contourberekeningen Geilenkirchen
Ondersteunend aan de Motie Neppérus en Samsom
D.H.T. Bergmans en H.A. Lania

Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
National Aerospace Laboratory NLR

NLR-CR-2009-319

Contourberekeningen Geilenkirchen
Ondersteunend aan de Motie Neppérus en Samsom
D.H.T. Bergmans en H.A. Lania

Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder
voorafgaande schriftelijke toestemming van de eigenaar.
Opdrachtgever

VROM

Contractnummer

4090091084

Eigenaar

VROM

NLR Divisie

Air Transport

Verspreiding

Beperkt

Rubricering titel

Ongerubriceerd
November 2009

Goedgekeurd door:
Auteur

Reviewer

Beherende afdeling

NLR-CR-2009-319

Samenvatting
Het ministerie van VROM heeft het NLR gevraagd inzicht te verschaffen in de effecten op de
geluidsbelasting van een vermindering van het aantal vliegbewegingen en van een veranderende
vlootsamenstelling van vliegbewegingen van en naar de NAVO vliegbasis Geilenkirchen over
Nederlands grondgebied. Dit onderzoek vindt plaats naar aanleiding van de motie van de leden
Neppérus en Samsom.
In de motie wordt de regering onder meer verzocht zich onverminderd te blijven inzetten voor
een vermindering van de geluidsoverlast van de AWACS vliegbewegingen met 35% ten
opzichte van het maximaal aantal toegestane vliegbewegingen. De leden van de Tweede Kamer
hebben aangegeven dat de reductie van de geluidsoverlast zowel kan worden bereikt door een
reductie van het aantal vliegbewegingen als door de inzet van stillere toestellen. Om de effecten
van een aantal mogelijkheden om de geluidsoverlast te reduceren in kaart te brengen, zijn
verschillende scenario’s bestudeerd. Ten eerste is gekeken naar scenario’s met verschillende
aantallen vliegbewegingen:
•

Een scenario met 3600 vliegbewegingen. Dit is het maximale aantal vliegbewegingen ten
tijde van de vaststelling van de geluidszone;

•

Een scenario met 3000 vliegbewegingen. Dit aantal vliegbewegingen is meegenomen
omdat er een afspraak tussen de NAVO en Nederland is gemaakt waarbij een maximaal
aantal van 2996 vliegbewegingen vastgelegd is;

•

Een scenario met 2800 vliegbewegingen. Dit scenario is doorgerekend omdat dit een
indicatie geeft van de situatie zoals die de afgelopen jaren was;

•

Een scenario met 2600 vliegbewegingen. Dit getal wordt genoemd in de motie;

•

Een scenario met 2340 vliegbewegingen. Dit is het aantal vliegbewegingen dat volgt uit een
reductie van het maximale aantal vliegbewegingen met 35%.

Ten tweede is onderzocht wat het effect is van een aangepaste vlootsamenstelling waarbij een
aantal vliegbewegingen met stillere vliegtuigen wordt uitgevoerd. Ten derde is geanalyseerd hoe
de geluidsbelasting verandert indien het jaarlijkse aantal vliegbewegingen gereduceerd wordt
met 160 vliegbewegingen ten opzichte van de situatie in 2008. Deze reductie wordt
bewerkstelligd door een aantal AWACS en Ilyushin-76 vliegbewegingen uit te plaatsen naar
andere luchthavens.

3

NLR-CR-2009-319

De effecten de verschillende maatregelen op de geluidsbelasting zijn op twee manieren
geanalyseerd:
•

Door de oppervlakte van de 35 Ke-contour te bepalen;

•

Door het aantal woningen binnen de 35 Ke-contour te bepalen.

De resultaten van de verschillende berekeningen worden vergeleken met de resultaten van het
scenario met 3600 vliegbewegingen. Dit resulteert in de volgende bevindingen:
1.

Een reductie van het jaarlijkse aantal vliegbewegingen met 35% (van 3600 tot 2340)
resulteert in een afname van de oppervlakte van de 35 Ke-contour met 42% Het aantal
woningen binnen de 35 Ke-contour neemt hierbij met 62% af;

2.

Een reductie van het jaarlijkse aantal vliegbewegingen van 3600 tot 3000 (een afname van
17%) resulteert in een afname van de oppervlakte van de 35 Ke-contour met 21% Het
aantal woningen binnen de 35 Ke-contour neemt hierbij met 34% af;

3.

Een reductie van het jaarlijkse aantal vliegbewegingen van 3600 tot 2800 (een afname van
22%) resulteert in een afname van de oppervlakte van de 35 Ke-contour met 27% Het
aantal woningen binnen de 35 Ke-contour neemt hierbij met 47% af;

4.

Een reductie van het jaarlijkse aantal vliegbewegingen van 3600 tot 2600 (een afname van
28%) resulteert in een afname van de oppervlakte van de 35 Ke-contour met 34% Het
aantal woningen binnen de 35 Ke-contour neemt hierbij met 54% af;

5.

Het aanpassen van de vlootsamenstelling met deels stillere vliegtuigen (TCA en
tankervliegtuigen) ten opzichte van het jaar 2008 resulteert in een afname van de
oppervlakte van de 35 Ke-contour met 36% ten opzichte van de 35 Ke-contour van het
scenario met 3600 vliegbewegingen;

6.

Een reductie van 160 vliegbewegingen (AWACS en vrachtvliegtuigen) ten opzichte van het
jaar 2008 resulteert in een afname van de oppervlakte van de 35 Ke-contour met 31% ten
opzichte van de 35 Ke-contour van het scenario met 3600 vliegbewegingen.

Indien de geluidsbelasting gereduceerd wordt door zowel de vlootsamenstelling aan te passen
(resultaat 5) als door het aantal vliegbewegingen met 160 te reduceren (resultaat 6), geeft dit een
41% kleinere 35 Ke-contour ten opzichte van dezelfde contour van het scenario met 3600
vliegbewegingen.
Voor het bepalen van de effecten van de verschillende maatregelen is de jaarberekening van
2008 als uitgangspunt genomen. De scenario’s met de andere aantallen vliegbewegingen zijn
bepaald door het op- en neerschalen van de verkeersaantallen van de berekening van het jaar
2008.

4

NLR-CR-2009-319

Voorts zijn er vergelijkingen gemaakt ten opzichte van het scenario van 3600 vliegbewegingen
behorende bij de vaststelling van de geluidszone.
Wanneer een of meerdere maatregelen in de praktijk ingevoerd worden, zullen een aantal
verschillen optreden ten opzichte van de situatie zoals die in het jaar 2008 was. Naast de
aantallen vliegbewegingen zullen bijvoorbeeld ook de vlootsamenstelling en de gevlogen routes
anders zijn dan in het jaar 2008. Hierdoor zal ook het effect van de maatregelen verschillen ten
opzichte van de in dit rapport beschreven resultaten. Wel geven de resultaten uit dit rapport een
indicatie van de te verwachten effecten van de beschreven maatregelen.

5

NLR-CR-2009-319

Deze pagina is opzettelijk blanco.

6

NLR-CR-2009-319

Inhoud

1

Inleiding

9

2

Verschillende aantallen vliegbewegingen

10

2.1

Introductie

10

2.2

Resultaten

11

2.2.1

Geluidscontouren

11

2.2.2

Woningtellingen

14

Veranderende vlootsamenstelling

15

3.1

Introductie

15

3.2

Resultaten

16

3

4

Conclusies

18

Referenties

20

Appendix A

Motie Neppérus en Samsom

21

Appendix B

35 Ke-contouren (afzonderlijk)

22

Appendix C

Scenario’s veranderende vlootsamenstelling

31

7

NLR-CR-2009-319

Afkortingen
AWACS

Airborne Early Warning And Control System

Ke

Kosteneenheid

NAVO

Noord-Atlantische Verdragsorganisatie

NLR

Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium

VROM

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu

8

NLR-CR-2009-319

1

Inleiding

Het ministerie van VROM heeft het NLR gevraagd inzicht te verschaffen in de effecten op de
geluidsbelasting van een vermindering van het aantal vliegbewegingen en van een veranderende
vlootsamenstelling van vliegbewegingen van en naar de NAVO vliegbasis Geilenkirchen over
Nederlands grondgebied. Dit onderzoek vindt plaats naar aanleiding van de motie van de leden
Neppérus en Samsom (zie Appendix A).
In de motie wordt de regering onder meer verzocht zich onverminderd te blijven inzetten voor
vermindering van de geluidsoverlast van de AWACS vliegbewegingen met 35% ten opzichte
van het maximaal aantal toegestane vliegbewegingen. Dit rapport brengt de geluidsbelasting in
kaart voor verschillende aantallen vliegbewegingen. Ook wordt geanalyseerd wat de impact op
de geluidsbelasting is van het verplaatsen van verkeer en het gebruik van stillere vliegtuigen.
In hoofdstuk 2 worden de resultaten van verschillende theoretische scenario’s met verschillende
aantalen vliegbewegingen per jaar weergegeven. Dit betreft onder andere de jaarberekening
2008 met 2883 vliegbewegingen, het scenario met 3600 vliegbewegingen (het maximale
toegestane aantal vliegbewegingen) en een scenario met 35% minder vliegbewegingen ten
opzichte van het maximale toegestane aantal vliegbewegingen (2340 vliegbewegingen).
Ook wordt de geluidsbelasting van scenario’s met 2600, 2800 en 3000 vliegbewegingen
geanalyseerd. De keuze voor een scenario met 2600 vliegbewegingen hangt samen met het feit
dat dit getal in de motie wordt genoemd. Een scenario met 2800 vliegbewegingen is interessant
omdat dit een indicatie geeft van de situatie zoals die de afgelopen jaren was. Tot slot is een
scenario met 3000 vliegbewegingen meegenomen in de rapportage omdat er afspraken met de
NAVO bestaan waarbij een maximaal aantal van 2996 vliegbewegingen vastgelegd is.
De scenario’s met 2340, 2600, 2800, 3000 en 3600 vliegbewegingen worden bepaald door het
op- en neerschalen van de verkeersaantallen van de jaarberekening 2008. Hoofdstuk 2 toont de
contouren van de verschillende scenario’s. Als maat voor de geluidsoverlast wordt de
oppervlakte van de 35 Ke-contour gebruikt. Tevens zijn de aantallen woningen binnen de
contouren geteld. Voorts is een scenario gehanteerd waarbij uitgegaan wordt van 3600
vliegbewegingen behorende bij de vaststelling van de geluidszone.
In hoofdstuk 3 worden de 35 Ke-contouren weergegeven in het geval dat een aantal niet
AWACS vliegtuigen vervangen worden door stillere vliegtuigen. Ook worden de contouren
getoond voor een situatie waarin een aantal vliegbewegingen verplaatst worden (dit naar

9

NLR-CR-2009-319

aanleiding van de brief van de staatssecretaris van defensie [ref.1]). Om vast te kunnen stellen
welk effect deze veranderingen hebben op de geluidsoverlast, worden de contouren horende bij
deze scenario’s met veranderende vlootsamenstelling vergeleken met de vastgestelde zone en
met de jaarberekening van 2008. Tot slot worden in hoofdstuk 4 alle resultaten samengevat en
worden hieruit conclusies getrokken.
Voor het bepalen van de effecten van de verschillende maatregelen is de jaarberekening van
2008 als uitgangspunt genomen. Wanneer een of meerdere maatregelen in de praktijk ingevoerd
worden, zullen een aantal verschillen optreden ten opzichte van de situatie zoals die in 2008
was. Naast de aantallen vliegbewegingen zullen bijvoorbeeld ook de vlootsamenstelling en de
gevlogen routes anders zijn dan in 2008. Hierdoor zal ook het effect van de maatregelen
verschillen ten opzichte van de in dit rapport beschreven resultaten. Wel geven de resultaten uit
dit rapport een indicatie van de te verwachten effecten van de beschreven maatregelen.

2 Verschillende aantallen vliegbewegingen
2.1 Introductie
In de motie Neppérus en Samsom (zie Appendix A) worden de volgende aantallen
vliegbewegingen specifiek genoemd (citaten):
•

“een vermindering van de geluidsoverlast met 35% ten opzichte van het maximaal
toegestane aantal vliegbewegingen”;

•

“dat: de staatssecretaris van defensie zich op termijn wil inzetten voor een vermindering tot
2600 vliegbewegingen”;

•

“Het aantal vliegbewegingen in 2008 2840 bedroeg”.

Een vermindering van het aantal vliegbewegingen met 35% resulteert in 2340 vliegbewegingen
per jaar. In de motie wordt over 2840 vliegbewegingen gesproken in het jaar 2008, het NLR
gaat uit van 2883 vliegbewegingen die verwerkt zijn voor de Ke-jaarberekening 2008. Dit aantal
wordt in het vervolg van deze rapportage gebruikt voor het jaar 2008.
Kortom, de aantallen 2340, 2600, 2883 en 3600 zijn relevant met betrekking tot de motie.
Daarom zijn de 35 Ke-contouren berekend voor scenario’s met deze aantallen vliegbewegingen.
Dit hoofdstuk laat het effect zien van het op- en neerschalen van de jaarberekening 2008 om
inzichtelijk te maken hoe de 35 Ke-contouren eruit zouden zien voor deze verkeersaantallen.
Door het jaar 2008 als referentie te gebruiken, wordt zoveel mogelijk aangesloten op de actuele
vlootsamenstelling.

10

NLR-CR-2009-319

Ook scenario’s met 2800 en 3000 vliegbewegingen zijn doorgerekend. Zoals eerder beschreven
geeft het scenario met 2800 een indicatie van de situatie zoals die zich de laatste jaren voor
heeft gedaan. Het aantal van 3000 vliegbewegingen is gekozen omdat dit aantal in een afspraak
tussen de NAVO en Nederland is vastgelegd. Voor alle scenario’s zijn de geluidscontouren
bepaald en zijn de effecten van verschillende aantallen vliegbewegingen op de geluidscontour in
kaart gebracht. Voorts is een scenario gehanteerd waarbij uitgegaan wordt van 3600
vliegbewegingen behorende bij de vaststelling van de geluidszone.
2.2 Resultaten
2.2.1 Geluidscontouren
De 35 Ke-contouren voor de verschillende scenario’s zijn weergegeven in figuur 1. De reden
dat de figuur de 35 Ke-contouren laat zien is dat de oorspronkelijke vastgestelde zone ook is
uitgedrukt in een 35 Ke-contour. De zone is bepaald met een berekening voor in totaal ongeveer
3600 vliegbewegingen [ref.2]. Deze zone wordt in figuur 1 weergegeven met de rode lijn. De
verschillende scenario’s worden in de legenda benoemd met het aantal vliegbewegingen,
waarbij ENDG 2008 de 35 Ke-contour bij de jaarberekening van 2008 hoort. Appendix B toont
figuren waarin iedere contour afzonderlijk vergeleken wordt met de 35 Ke-contour van de zone.
Tabel 1: Oppervlakten binnen de berekende 35 Ke-contouren en de landsgrens

Scenario’s met

Oppervlakte

Verschil in

Verschil in

aantal

van de 35Ke-

oppervlakte

oppervlakte

contour

t.o.v. scenario

t.o.v.

per jaar

2

[Km ]

3600

(zone) 3600

2340

1.60

- 42%

- 55%

2600

1.84

- 34%

- 48%

2800

2.03

- 27%

- 42%

(2008) 2883

2.10

- 24%

- 40%

3000

2.21

- 21%

- 37%

3600

2.78

0%

- 21%

(zone) 3600

3.52

27%

0%

vliegbewegingen

In figuur 1 is te zien dat de oppervlakte van de contouren afneemt bij een afnemend aantal
vliegbewegingen. Tabel 1 geeft de oppervlakten van de verschillende contouren die in figuur 1
te zien zijn. Een contouroppervlak betreft oppervlak van het deel van een contour dat op
Nederlands grondgebied ligt. Tevens wordt het verschil in oppervlakte weergegeven ten
opzichte van de zone en van het tot 3600 vliegbewegingen opgeschaalde scenario van het

11

NLR-CR-2009-319

jaar 2008. De contouroppervlakte ten opzichte van de zone en ten opzichte van scenario 3600 is
in een percentage uitgedrukt. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt wat de invloed van het aantal
bewegingen op de oppervlakte van de 35 Ke-contour is.
Uit tabel 1 en figuur 1 blijkt dat de contouroppervlakte van de tot 3600 vliegbewegingen
opgeschaalde jaarberekening 2008 kleiner is dan oppervlakte van de 35 Ke-contour van de zone.
Dit wil zeggen dat de routes, de vlootsamenstelling en de vliegprocedures in het jaar 2008 en de
gehanteerde opschaling van het feitelijk gebruik leiden tot een 35 Ke-contour die 21% kleiner is
dan dezelfde contour van de zone. De zone wordt met scenario 3600 (2008 opgeschaald) wel
overschreden. Deze overschrijding vindt plaats aan de noordzijde van de zone nabij de
landsgrens. Hier bevindt de roze contour (scenario 3600) zich buiten de rode contour (de zone).

12

NLR-CR-2009-319

Figuur 1: 35 Ke-contouren van scenario’s met verschillende aantallen vliegbewegingen

13

NLR-CR-2009-319

2.2.2 Woningtellingen
Net als bij het schalen ten opzichte van het referentiescenario (jaarberekening 2008), is bij het
tellen van de woningen zoveel mogelijk aangesloten op de actuele situatie. De woningtelling
wordt alleen uitgevoerd voor woningen die in Nederland liggen. De aantallen woningen binnen
de contouren en binnen Nederland zijn geteld door het Kadaster. Het Kadaster maakte hierbij
gebruik van haar actuele (juni 2009) gegevens. In tabel 2 worden de resultaten van de
woningtellingen weergegeven. Voor het tellen van het aantal woningen in de zone zijn ook
actuele gegevens gebruikt.
Tabel 2: Aantal woningen binnen de berekende 35 Ke-contouren en de landsgrens

Scenario’s met

Aantal

Verschil in

Verschil in

aantal

woningen

aantal

aantal

vliegbewegingen

binnen de

woningen t.o.v.

woningen t.o.v.

35Ke-contour

scenario 3600

zone

2340

78

- 62%

- 63 %

2600

93

- 54%

- 56 %

2800

107

- 47%

- 50 %

(2008) 2883

115

- 43%

- 46 %

3000

133

- 34%

- 38 %

3600

203

0%

-5%

(zone) 3600

214

5%

0%

per jaar

Tabel 2 geeft het aantal woningen binnen de berekende 35 Ke- contouren weer en geeft het
verschil in het aantal woningen ten opzichte van de zone en het opgeschaalde scenario met 3600
vliegbewegingen. Uit de woningtelling blijkt dat voor de scenario’s met 2340 en 3600
vliegbewegingen het aantal woningen binnen de 35 Ke-contour respectievelijk 78 en 203 is. Dit
wil zeggen dat het aantal woningen binnen de 35 Ke-contour 62% lager is voor het 2340
scenario in vergelijking met het 3600 scenario. De scenario’s met 2800 en 3000
vliegbewegingen laten een afname van het aantal woningen met respectievelijk 47% en 34%
zien.

14

NLR-CR-2009-319

3

Veranderende vlootsamenstelling

3.1 Introductie
De volgende citaten uit de motie Neppérus en Samsom (Appendix A) betreffen maatregelen om
een geluidsreductie te bewerkstelligen:
•

“verzoekt de regering daartoe nog dit jaar meer dan 25 geplande vliegbewegingen naar het
buitenland te verplaatsen”;

•

“verzoekt de regering de afspraken met de NAVO over het maximum aantal
vliegbewegingen en andere maatregelen voor 2010 en volgende jaren verder aan te
scherpen, zodat uiterlijk in 2012 de geluidsreductie van 35% kan worden bereikt”.

De staatssecretaris van defensie heeft een aanbod gedaan dat Nederland in de toekomst 160
vliegbewegingen op Nederlandse luchtvaartterreinen laat uitvoeren om de geluidsoverlast
rondom de vliegbasis Geilenkirchen te verminderen. In [ref.1] schrijft de staatssecretaris: “een
concreet aanbod van Nederland om 120 vliegbewegingen (AWACS/ Training- en
Transporttoestellen (TCA)) en 40 vrachtvluchten over te nemen”. Met dit aanbod worden
vliegbewegingen naar Nederlandse militaire luchtvaartterreinen verplaatst.
Daarnaast kan het inzetten van geluidsarmere vliegtuigen op termijn gezien worden als een
extra maatregel om de geluidsbelasting te verminderen. Mogelijk worden in de toekomst een
aantal niet AWACS vliegtuigen vervangen door geluidsarmere vliegtuigen. Vliegtuigen zoals de
TCA en Tanker K35E worden mogelijk vervangen door modernere (stillere) vliegtuigen.
In dit hoofdstuk worden drie scenario’s met een andere vlootsamenstelling besproken:
1.

Deels stillere vliegtuigen; in dit scenario dat gebaseerd is op de jaarberekening van 2008
worden TCA en Tanker K35E vervangen door modernere (stillere) vliegtuigen. Dit
betekent indirect dat er meer AWACS vliegbewegingen worden uitgevoerd, doordat de
trainingsvliegbewegingen die door de TCA worden uitgevoerd deels in een nieuwe
simulator en deels door AWACS vliegtuigen zullen worden uitgevoerd.

2.

Minder vliegbewegingen; in dit scenario wordt het aanbod van de staatssecretaris verwerkt.
Een reductie van het jaarlijkse aantal vliegbewegingen waarbij 160 vliegbewegingen
minder plaatsvinden. Deze reductie wordt bewerkstelligd door een vermindering van het
aantal AWACS en Ilyushin-76 vliegbewegingen. Ook deze berekening is gebaseerd op de
jaarberekening van 2008.

3.

Een combinatie van scenario’s 1 en 2.

15

NLR-CR-2009-319

De uitgangspunten van deze scenario’s, waaronder de verschillende aantallen vliegbewegingen
per vliegtuigtype per jaar, zijn in meer detail beschreven in Appendix C. De resultaten van deze
scenario’s worden in de volgende paragraaf vergeleken met de jaarberekening van 2008, het
scenario met 3600 vliegbewegingen en met de zone.
3.2 Resultaten
In figuur 2 zijn de resultaten weergegeven van scenario 1, 2 en 3. Het scenario 1 met deels
stillere vliegtuigen leidt tot een kleinere contour (de zwarte lijn) in vergelijking met het scenario
2 met minder vliegtuigen (de lichtbruine lijn). Een combinatie van scenario 1 en 2 (scenario 3)
leidt tot verdere afname van de contouroppervlakte (de paarse lijn). Alle scenario’s kennen het
feitelijk gebruik in het jaar 2008 als uitgangspunt.
Tabel 3: Oppervlakten 35 Ke-contouren binnen de landsgrens

Oppervlakte van

Verschil in

Verschil in

de 35Ke-contour

oppervlakte t.o.v.

oppervlakte t.o.v.

[Km ]

scenario 3600

zone

Scenario 1

1.78

- 36%

- 49%

Scenario 2

1.93

- 31%

- 45%

Scenario 3

1.64

- 41%

- 53%

Jaarberekening 2008

2.10

- 24%

- 40%

Scenario 3600

2.78

0%

- 21%

Zone

3.52

27%

0%

2

Tabel 3 geeft de oppervlakten horende bij de verschillende contouren in figuur 2 weer. Uit de
tabel volgt hoeveel procent de oppervlakte van de contouren lager is ten opzichte van de
oppervlakte van de contour met 3600 vliegbewegingen en de zonecontour. Indien een aantal
vliegbewegingen met stillere vliegtuigen gevlogen wordt, leidt dit tot een afname van de
contouroppervlakte met 36% ten opzichte van de contour met 3600 vliegbewegingen. Als het
aanbod van Nederland om 160 vliegbewegingen over te nemen [ref.1] wordt uitgevoerd
resulteert dit in een contour die 31% kleiner is dan de contour met 3600 vliegbewegingen.
Wanneer beide maatregelen gecombineerd worden, geeft dit een 41% kleinere contour ten
opzichte van de contour met 3600 vliegbewegingen.

16

NLR-CR-2009-319

Figuur 2: 35 Ke-contouren van scenario’s met veranderende vlootsamenstelling

17

NLR-CR-2009-319

4 Conclusies
In de motie van Neppérus en Samsom wordt de regering verzocht zich onverminderd te blijven
inzetten voor vermindering van de geluidsoverlast van de AWACS vliegbewegingen met 35%
ten opzichte van het maximale toegestane aantal vliegbewegingen. In dit rapport zijn een aantal
maatregelen geanalyseerd die een reductie op de geluidsbelasting ten gevolge kunnen hebben.
De uitkomsten van de berekeningen in termen van de oppervlakte in vierkantenkilometers (km2)
en het aantal woningen binnen de 35 Ke-contour worden vergeleken met de resultaten
behorende bij een scenario met 3600 vliegbewegingen dat is bepaald door de jaarberekening
van 2008 op te schalen tot 3600 bewegingen. Tevens is een vergelijking gemaakt met de
kentallen die horen bij de geluidszone. De resultaten worden hieronder samengevat.
Aangezien de zone berekend is voor ongeveer 3600 vliegbewegingen leidt een afname van het
aantal vliegbewegingen met 35% tot 2340 vliegbewegingen. Het terugbrengen van het jaarlijkse
aantal vliegbewegingen tot 2340 resulteert in een afname van de oppervlakte van de 35 Kecontour met 42% ten opzichte van de contour met 3600 vliegbewegingen. Het aantal woningen
binnen deze contour neemt met 62% af. Ten opzichte van de geluidszone zijn de reducties
respectievelijk 55% en 63%.
Indien het aantal vliegbewegingen van 3600 wordt teruggebracht naar 3000, 2800 of 2600 heeft
dit de volgende effecten op de geluidsbelasting (de reductie ten opzichte van de kentallen
behorende bij de geluidszone is groter):
•

Een reductie van het jaarlijkse aantal vliegbewegingen van 3600 tot 3000 (een afname van
17%) resulteert in een afname van de oppervlakte van de 35 Ke-contour met 21% en een
afname van het aantal woningen met 34%. Ten opzichte van de geluidszone zijn de deze
reducties respectievelijk 37% en 38%.

•

Een reductie van het jaarlijkse aantal vliegbewegingen van 3600 tot 2800 (een afname van
22%) resulteert in een afname van de oppervlakte van de 35 Ke-contour met 27% en een
afname van het aantal woningen met 47%. Ten opzichte van de geluidszone zijn deze
reducties respectievelijk 42% en 50%.

•

Een reductie van het jaarlijkse aantal vliegbewegingen van 3600 tot 2600 (een afname van
28%) resulteert in een afname van de oppervlakte van de 35 Ke-contour met 34% en een
afname van het aantal woningen met 54%. Ten opzichte van de geluidszone zijn deze
reducties respectievelijk 48% en 56%.

18

NLR-CR-2009-319

Als Nederland 160 vliegbewegingen overneemt (120 AWACS vliegbewegingen en 40
vliegbewegingen met Ilyushin-76 toestellen, maatregel 1), resulteert dit in een contour die 31%
kleiner is dan de contour voor 3600 vliegbewegingen, opgeschaald ten opzichte van het feitelijk
aantal vliegbewegingen in het jaar 2008. Ten opzichte van de geluidszone resulteert deze
maatregel met het verplaatsen van 160 vliegbewegingen in een contour die 45% kleiner is.
Wanneer de geluidsbelasting wordt gereduceerd door een aantal vracht- en tanker vluchten met
stillere vliegtuigen te vliegen (maatregel 2) geeft dit een 36% kleinere 35 Ke-contour ten
opzichte van de contour voor 3600 vliegbewegingen. Ten opzichte van de geluidszone resulteert
deze maatregel met deels stillere vluchten in een afname van 49%.
Tot slot kunnen de twee bovengenoemde maatregelen gecombineerd worden, hetgeen een
afname in contouroppervlakte van 41% geeft in vergelijking met de contour voor 3600
vliegbewegingen. Ten opzichte van de geluidszone resulteert een combinatie van beide
maatregelen in een afname van 53%.

19

NLR-CR-2009-319

Referenties
[1]

Brief van de staatssecretaris van defensie, Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal, 18 februari 2009, 31 700 XI, Nr. 72

[2]

C.S. Beers, ‘The Noise load around airbase Geilenkirchen – zone calculation – ’
NLR TR88003 (Confidential), 1988

20

NLR-CR-2009-319

Appendix A

Motie Neppérus en Samsom

Vaststelling begroting Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) en
Waddenfonds 2009.

31700 XI 78 Motie van de leden Neppérus en Samsom, Vergaderjaar 2008-2009, Nr. 78 Voorgesteld 3 maart 2009

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende, dat:
•

de motie Neppérus/Koopmans (31 444 XI, nr. 10) uitspreekt om via alle mogelijke opties het aantal
vluchten in de komende jaren verder terug te dringen of vliegroutes aan te passen met als doel een
vermindering van de geluidsoverlast met 35% ten opzichte van het maximaal toegestane aantal
vliegbewegingen;

•

deze geluidsreductie bereikt kan worden door stillere motoren dan wel vermindering van het aantal
vluchten;

•

het aantal vluchten in 2008 2840 bedroeg;

•

de staatssecretaris van Defensie zich op termijn wil inzetten voor een vermindering tot 2600 vluchten,
waarvan 160 in de vorm van verplaatsing van vluchten naar een ander – Nederlands – vliegveld;

verzoekt de regering om zich onverminderd te blijven inzetten op vermindering van de geluidsoverlast van de
AWACS vluchten met 35% ten opzichte van het maximaal aantal toegestane vliegbewegingen in de komende jaren;

verzoekt de regering daartoe nog dit jaar meer dan de 25 geplande vluchten naar het buitenland te verplaatsen;

verzoekt de regering de geluidsreducerende maatregelen zoals vliegen met minder gewicht en het kiezen van andere
aanvliegroutes nog dit jaar toe te passen;

verzoekt de regering de afspraken met de NAVO over het maximum aantal vluchten en andere maatregelen voor 2010
en volgende jaren verder aan te scherpen, zodat uiterlijk in 2012 de geluidsreductie van 35% kan worden bereikt,
en gaat over tot de orde van de dag.

Neppérus
Samsom

21

NLR-CR-2009-319

Appendix B

35 Ke-contouren (afzonderlijk)

Figuur B.1: 35 Ke-contour

- Zwarte lijn: referentie scenario (jaarberekening 2008)
- Rode lijn: zone [ref.2]

22

NLR-CR-2009-319

Figuur B.2: 35 Ke-contour

- Lichtpaarse lijn: scenario 2340
- Rode lijn: zone [ref.2]

23

NLR-CR-2009-319

Figuur B.3: 35 Ke-contour

- Donkerpaarse lijn: scenario 2600
- Rode lijn: zone [ref.2]

24

NLR-CR-2009-319

Figuur B.4: 35 Ke-contour

- Lichtblauwe lijn: scenario 2600
- Rode lijn: zone [ref.2]

25

NLR-CR-2009-319

Figuur B.5: 35 Ke-contour

- Bruine lijn: scenario 3000
- Rode lijn: zone [ref.2]

26

NLR-CR-2009-319

Figuur B.6: 35 Ke-contour

- Magenta lijn: scenario 3600
- Rode lijn: zone [ref.2

27

NLR-CR-2009-319

Figuur B.7: 35 Ke-contour

- Zwarte lijn: scenario 1
- Donkerblauwe lijn: scenario 2008
- Rode lijn: zone [ref.2]

28

NLR-CR-2009-319

Figuur B.8: 35 Ke-contour

- Oranje lijn: scenario 2
- Donkerblauwe lijn: scenario 2008
- Rode lijn: zone [ref.2]

29

NLR-CR-2009-319

Figuur B.9: 35 Ke-contour

- Roze lijn: scenario 3
- Donkerblauwe lijn: scenario 2008
- Rode lijn: zone [ref.2]

30

NLR-CR-2009-319

Appendix C

Scenario’s veranderende vlootsamenstelling

In tabel B1 is de vlootsamenstelling voor de scenario’s met verschillende vlootsamenstelling
weergeven. De tabel geeft het aantal vliegtuigen per vliegtuigtype. Hieronder worden de
veranderingen van de scenario’s 1, 2 en 3 ten opzichte van de referentie jaarberekening 2008
verder toegelicht.
Scenario 1 – Deels met stillere vliegtuigen
In dit scenario is de TCA vervangen door een Airbus A320. De TCA wordt ingezet voor het
vervoeren van vracht en voor het trainen van AWACS vliegers. Als de TCA vervangen wordt
door een A320 transportvliegtuig zullen de trainingsvliegbewegingen deels in een vernieuwde
simulator en deels door AWACS toestellen worden uitgevoerd. Daarom is in scenario 1
aangenomen dat het vervangen van de 415 TCA vliegbewegingen door een geluidsarmer
vliegtuig leidt tot 200 extra AWACS vliegbewegingen. In totaal 215 TCA
vrachtvliegbewegingen worden door de geluidsarmere A320 uitgevoerd. Daarnaast worden in
dit scenario de 33 tanker vliegbewegingen die uitgevoerd worden door vliegtuigen met
verouderde motoren uitgevoerd door tankers met nieuwe motoren. Het totaal aantal
vliegbewegingen van 2883 blijft in dit scenario gelijk.
Scenario 2 – Met minder vliegbewegingen
In de brief van de staatssecretaris van defensie [ref.1] wordt geschreven: “een concreet aanbod
van Nederland om 120 vliegbewegingen (AWACS/ training- en transportvluchten (TCA)) en 40
vrachtvluchten over te nemen”. In scenario 2 worden naar aanleiding van dit aanbod 40
Ilyushin-76 vliegbewegingen en 120 AWACS vliegbewegingen verwijderd uit het referentie
scenario 2008. Het totale aantal vliegbewegingen neemt hierdoor met 160 af tot 2723.
Scenario 3 – Deels met stillere vliegtuigen en met minder vliegbewegingen
In Scenario 3 worden de effecten van scenario 1 en 2 gecombineerd. Het totaal aantal
vliegbewegingen t.o.v. 2008 neemt af tot 2723.

31

NLR-CR-2009-319

Tabel C.1: Veranderende vlootsamenstelling

Vliegtuigtype
AWACS
(met oude generatie motoren)
AWACS*
(met huidige generatie motoren)
Tanker
(met oude generatie motoren)
Tanker
(met huidige generatie motoren)
TCA
(met oude generatie motoren)
A320
(met huidige generatie motoren)
Ilyushin-76
(met oude generatie motoren)
Verschillende vliegtuigen
waaronder de C160 (Transall)
Totaal aantal vliegbewegingen

2008

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

1847

2047

1727

1927

33

33

33

33

33

0

33

0

271

304

271

304

415

0

415

0

0

215

0

215

44

44

4

4

240

240

240

240

2883

2883

2723

2723

*Engelse of Franse AWACS

32