Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

33 694

Internationale Veiligheidsstrategie

Nr. 49

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 september 2019
Zoals toegezegd tijdens het Algemeen Overleg «Nucleaire ontwapening»
op 4 oktober 2018 (Kamerstuk 33 694, nr. 23) informeer ik middels deze
brief uw Kamer over de Nederlandse inzet inzake nucleaire risicobeperking op basis van het Clingendael-papier hierover, daarbij tevens de
mogelijkheid van een stappenplan overwegende. Deze brief licht allereerst
toe waarom het kabinet zich inzet voor nucleaire risicobeperking in de
context van het bestaande ontwapeningsbeleid en internationale
ontwikkelingen. Vervolgens beschrijft de brief het lopende project om
nieuwe maatregelen ter verlaging van nucleaire risico’s te ontwikkelen.
Tot slot schetst de brief hoe Nederland in gesprek is met partners om het
belang van nucleaire risicobeperking hoog op de internationale agenda te
zetten.
Het belang van nieuwe maatregelen ter beperking van nucleaire
risico’s
Het kabinet laat onderzoek uitvoeren naar maatregelen die bijdragen aan
de beperking van de risico’s op de inzet van nucleaire wapens, en zet zich
internationaal in voor draagvlak en implementatie van zulke maatregelen.
Dergelijke maatregelen zijn van groot belang gezien de toenemende
instabiliteit in de wereld en de oplopende spanningen tussen kernwapenstaten.
Nucleaire risicobeperking ondersteunt het bredere Nederlandse veiligheidsbeleid. In de Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie
(Kamerstuk 33 694, nr. 12) staat bovendien dat het voorkomen van
onveiligheid waar mogelijk een van de pijlers van de Nederlandse
internationale veiligheidsstrategie is. Maatregelen ter vermindering van
het risico op de inzet van kernwapens vergroten de Nederlandse en de
internationale veiligheid.
Bovendien is nucleaire risicobeperking een wezenlijk onderdeel van een
evenwichtig ontwapeningsbeleid. Conform het regeerakkoord zet

kst-33694-49
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 694, nr. 49

1

Nederland zich, binnen het kader van de bondgenootschappelijke
afspraken, actief in voor een kernwapenvrije wereld, gezien de grote
risico’s van proliferatie van deze wapens. Dit op basis van de richtlijnen in
de Kamerbrief over de Nederlandse inzet inzake nucleaire ontwapening
d.d. 21 juni 2018 (Kamerstuk 33 694, nr. 20). Daarbij is van belang dat het
proces van nucleaire ontwapening de internationale veiligheid en
stabiliteit vergroot, en dat de kans op conflict en de inzet van een
kernwapen tot een absoluut minimum beperkt blijft. Het kabinet
benadrukt dat de inspanningen op het terrein van nucleaire risicobeperking een aanvulling zijn op de bestaande inspanningen voor stapsgewijze nucleaire ontwapening.
Het idee van nucleaire risicobeperking is niet nieuw. Reeds tijdens de
Koude Oorlog hielden VS- en Sovjetexperts zich bezig met het ontwikkelen en opzetten van initiatieven die risico’s op nucleaire escalatie,
bijvoorbeeld door miscommunicatie of ongelukken, moesten beperken.
Sommige van deze mechanismen, zoals de rechtstreekse telefoonverbinding tussen het Witte Huis en het Kremlin, bestaan nog steeds.
Gezien de huidige veranderde internationale verhoudingen, vergrote
spanningen, de alsmaar toenemende druk op internationale wapenbeheersingsinstrumenten, en de vele recente technologische ontwikkelingen, is het belangrijk dat de internationale gemeenschap beziet hoe
dergelijke Koude-Oorlogsmechanismen kunnen worden aangepast aan
een meer multipolaire werkelijkheid.
Nederlandse inzet op het gebied van nucleaire risicobeperking
Het kabinet heeft in 2018 het instituut Clingendael gevraagd opties op het
gebied van nucleaire risicobeperking in kaart te brengen. Dit heeft
geresulteerd in een algemeen overzicht van verschillende typen maatregelen, die breed zijn gedeeld. Zo heeft Nederland dit onderwerp internationaal op de agenda gezet, bijvoorbeeld tijdens de voorbereidende
bijeenkomsten in 2018 en 2019 op de toetsingsconferentie van het
Non-Proliferatieverdrag (NPV) die volgend jaar zal plaatsvinden.
Omdat het Clingendael-onderzoek een eerste algemene inventarisatie van
opties betrof, heeft het kabinet een vervolgproject in gang gezet. Dit
onderzoek loopt nog door tot en met het voorjaar van 2020. Het wordt
uitgevoerd door de Britse denktank British American Security Information
Council (BASIC) in samenwerking met Kings College London en Instituut
Clingendael. Naast dit door Nederland gefinancierde project wordt ook
door het Onderzoeksinstituut van de VN voor Ontwapeningsvraagstukken
(UNIDIR) onderzoek gedaan naar nucleaire risicobeperking.
In het kader van dit project zijn door BASIC diverse rondetafelbijeenkomsten georganiseerd, waaraan vertegenwoordigers van
kernwapenstaten en niet-kernwapenstaten deelnemen. Op basis van deze
gesprekken en verder onderzoek zullen sommige ideeën uit het
Clingendael-rapport verder uitgewerkt worden. De inzet is dat dit
resulteert in relevante beleidsopties.
Omdat het project nog in gang is, is het nu te vroeg om te speculeren over
de precieze uitkomsten van dit onderzoek. Wel lijken bepaalde opties
veelbelovender dan anderen. Het gaat dan bijvoorbeeld om grotere
transparantie tussen kernwapenbezitters (zowel op het gebied van
capaciteiten als dat van nucleaire doctrines), om verbeterde communicatiemethoden en andere vertrouwenwekkende maatregelen op nucleair en
conventioneel vlak, om het anticiperen en vroegtijdig voorkomen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 694, nr. 49

2

nucleaire escalatieroutes, en om het voorkomen van excessieve tijdsdruk
voor nucleaire beslissingen.
Hoe nu verder?
Nederland gaat verder met het samen met partners goede voorstellen
ontwikkelen en in overleg met kernwapenstaten bezien hoe deze in de
praktijk gebracht kunnen worden. Hoewel een stappenplan niet kan
vooruitlopen op de uitkomsten van het onderzoek, heeft Nederland voor
vervolgstappen de volgende routes geïdentificeerd:
1. Nederland blijft de ronde tafels van het lopende onderzoeksproject
steunen, waaraan zowel kernwapenstaten als niet-kernwapenstaten
(zoals Nederland) deelnemen. Deze gesprekken hebben nu al geleid
tot een toegenomen interesse van sommige kernwapenstaten in het
onderwerp. Nederland is ook bilateraal met hen hierover in gesprek.
2. Het onderwerp van nucleaire risicobeperking is – mede dankzij
Nederland – op politiek niveau aangekaart tijdens een ministerieel
overleg met 16 landen op 11 juni jl. in Stockholm. Dat resulteerde in
een ministeriële verklaring die het belang van nucleaire risicobeperking benadrukt.
3. Ook in NAVO-verband heeft het kabinet het belang van nucleaire
risicobeperking opgebracht. Binnen de nucleaire alliantie hebben
immers zowel de drie kernwapenstaten als de overige bondgenoten
een rol te spelen om nucleaire risico’s te anticiperen en waar mogelijk
te beperken. De betrokkenheid van de NAVO kan zich richten op
diplomatieke maatregelen, maar ook binnen het eigen nucleaire
beleid kan de NAVO een bijdrage leveren aan risicobeperking. Dit
blijft de komende tijd een speerpunt van de Nederlandse inzet,
waaraan de nucleaire taak die Nederland vervult binnen de NAVO ook
bijdraagt.
4. Nucleaire risicobeperking vormt het onderwerp van een van de
werkgroepen van het nieuwe VS-ontwapeningsinitiatief Creating the
Environment for Nuclear Disarmament (CEND) dat deze zomer van
start is gegaan en waarin Nederland een rol als een van de vicevoorzitters van de drie werkgroepen vervult.
Zoals gezegd zal Nederland nucleaire risicobeperking ook op de kaart
zetten tijdens de toetsingsconferentie van het NPV in 2020. Daar zullen
ook de resultaten van het onderzoeksproject worden gepresenteerd. Uw
Kamer zal op de hoogte worden gehouden van verdere ontwikkelingen op
dit belangrijke dossier.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 694, nr. 49

3