> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling Democratie

Turfmarkt 147
Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
www.rijksoverheid.nl

Datum

7 juni 2022

Betreft

Reactie op de jaarverslagen 2020 van de Nationale
ombudsman en de Kinderombudsman

www.linkedin.com/company/
ministerie-van-bzk
Kenmerk
2023-0000595977
Uw kenmerk

Hierbij reageer ik namens het kabinet op het Jaarverslag 2021 van de Nationale
ombudsman en van de Kinderombudsman. Dit doe ik mede namens de
staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De Minister van Defensie
heeft gereageerd op het Jaarverslag 2021 van de Veteranenombudsman in de
Veteranennota 2021–2022, die op 8 juni aan uw Kamer is gezonden. In deze brief
ga ik per thema in op het jaarverslag van de Nationale ombudsman en daarna ga ik
in op het jaarverslag van de Kinderombudsman. Ik deel graag eerst met u enkele
algemene reflecties.
De jaarverslagen van de ombudsmannen houden de overheid een spiegel voor
vanuit het burgerperspectief. Om de relatie met de samenleving te versterken,
moet de overheid juist vanuit dat perspectief kijken naar haar eigen handelen en
oog hebben voor de soms onrechtvaardige uitkomsten daarvan. Het werk van de
ombudsmannen is daarom van groot belang en wordt door het kabinet zeer
gewaardeerd. Daar komt bij dat de ombudsmannen praktische oplossingen en
interventies aanreiken die direct het verschil kunnen maken voor burgers.
Boodschap ombudsmannen: de burger kan niet wachten
De ombudsmannen schrijven in hun voorwoord dat het vertrouwen van burgers in
de overheid in 2021 verder op de proef werd gesteld. Door het aftreden van het
kabinet, de verkiezingen en de lange formatie kwamen veel noodzakelijke
ontwikkelingen in een “wachtstand” terecht. De ombudsmannen roepen de
overheid op om door te pakken op de onderwerpen die te lang zijn blijven liggen.
Het aantal mensen dat niet meer mee kan doen aan de samenleving is in 2021
toegenomen. Deze groep dreigt langdurig in een kwetsbare positie te komen.
Te vaak blijkt de overheid niet in staat om burgers op een adequate manier te
helpen. De reflex is dan vaak om meer maatwerk te bieden. Maar maatwerk is
volgens de ombudsmannen geen oplossing voor slecht beleid. De ombudsmannen
blikken tevens terug op de aanpak van de coronapandemie in 2021. Deze vroeg om
onconventionele maatregelen die raakten aan fundamentele rechten van burgers.
Volgens de ombudsmannen is daarbij onvoldoende gekeken naar de
proportionaliteit van de maatregelen en het effect op het leven van mensen. In het
bijzonder vragen zij aandacht voor de impact die de coronamaatregelen hebben
gehad op kinderen en jongeren.

Pagina 1 van 10

Een benaderbare en mensgerichte overheid
Het baart mij zorgen dat het de overheid niet altijd lukt om zekerheid te bieden,
kwetsbare mensen te beschermen en fouten (tijdig) te herstellen. Ik onderschrijf
dan ook het pleidooi van de ombudsmannen voor een overheid die benaderbaar is
en persoonlijk contact heeft met burgers. Ook onderschrijf ik het uitgangspunt dat
maatwerk geen oplossing is voor beleid dat onvoldoende uitgaat van het
burgerperspectief. Over het bevorderen van de menselijke maat in en bij de
toepassing van wetten en regels stuur ik voor het zomerreces een brief naar de
Kamer. Hierin ga ik in op het vervolg van het onderzoek naar hardvochtige effecten
van wetten en regels1, een nieuwe beleidsvisie op hardheidsclausules en op de
hoofdlijnen van een wetsvoorstel tot aanpassing van de Algemene wet
bestuursrecht om deze meer mensgericht te maken.
Het jaarverslag biedt concrete aanbevelingen om burgers beter van dienst te zijn
en zo het vertrouwen in de overheid te vergroten. Bij de opvolging van deze
aanbevelingen vinden de ombudsmannen mij aan hun zijde. Daartoe zal ik, vanuit
mijn rol als coördinerende minister op democratie en bestuur, in samenwerking
met mijn collega vakdepartementen toezien op de opvolging van de aanbevelingen.
In het coalitieakkoord stelt het kabinet daarnaast extra middelen beschikbaar voor
de ombudsmannen.

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling
Democratie

Datum
7 juni 2022
Kenmerk
2023-0000595977

Thema 1: Armoede
Hersteloperatie van de kinderopvangtoeslagaffaire
De Nationale ombudsman stelt terecht dat de klachtenbehandeling door de
Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) tekortschoot in de periode van
maart tot juli 2021.
Daarna heeft de voormalig staatsecretaris van Financiën – Toeslagen en Douane de
volgende maatregelen genomen:



Verhoging van de capaciteit van het klachtenteam van het UHT. In de
zomer en het najaar van 2021 zijn de achterstanden ingelopen.
Borging van goede toegankelijkheid en zorgvuldige registratie. Daarmee is
aan de basisvereisten van professionele klachtbehandeling voldaan.

Uit de herijking van de hersteloperatie bleek dat ouders een snel, maar vooral
zorgvuldig proces willen, met eerder persoonlijk contact. Dit komt overeen met de
observaties van de Nationale ombudsman. Naar aanleiding hiervan biedt het UHT
nu versneld duidelijkheid. Over de overige maatregelen, die eerder met uw Kamer
zijn gedeeld,2 vindt nu besluitvorming plaats. Begin juni wordt uw Kamer hierover
nader geïnformeerd.
Zzp’ers financieel in de knel
De Nationale ombudsman bespreekt in zijn jaarverslag verschillende financiële
problemen waar zelfstandigen tegenaan lopen, mede als gevolg van de
coronacrisis. Inzake de schuldhulpverlening onderneemt het kabinet het volgende:




De minister van Armoedebeleid, participatie en pensioenen gaat in overleg
met de VNG, om te zorgen dat gemeenten beter invulling kunnen geven
aan hun wettelijke taak om adequate hulp te bieden aan zelfstandig
ondernemers met schulden.
De Nationale ombudsman heeft op 14 april jl. het rapport 'Zelfstandigen
over de drempel' gepubliceerd. Uit het rapport van de Nationale
ombudsman blijkt dat veel gemeenten hier al stappen in hebben gezet,
maar ook dat er meer nodig is. Het kabinet komt voor de zomer met een
uitgebreide reactie op dit rapport.

Ook de Belastingdienst zet zich in om zelfstandigen in financiële problemen
tegemoet te komen door:



1
2

Waar mogelijk maatwerk te bieden in schrijnende situaties.
Verzoeken om sanering te behandelen met een welwillende blik. Vanaf 1
augustus 2022 wordt tijdelijk genoegen genomen met een lager
uitkeringspercentage bij minnelijke saneringsakkoorden.

Kamerstukken II, 2020/21, 33510, nrs. 24 en 95.
Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 1003.
Pagina 2 van 10



Deel te nemen aan de casuïstiektafel, waar de Belastingdienst samen met
RVO en UWV werkt aan individuele oplossingen voor ondernemers met
schuldstapeling.

Tenslotte onderzoekt het kabinet, ter uitvoering van de motie Stoffer/Idsinga,
scenario’s om problemen met het aflossen van de opgebouwde coronaschuld het
hoofd te bieden. De uitkomsten van de onlangs afgeronde internetconsultatie
worden daarin meegenomen.
Schuldenvrije toekomst
Het kabinet deelt de opvatting van de Nationale ombudsman dat mensen met
problematische schulden snel en goed geholpen moeten worden en zicht moeten
hebben op een schuldenvrije toekomst. Gemeenten hebben daartoe een
hulppakket, en als dat niet werkt volgt de schuldsanering via de wettelijke
schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp).
Het kabinet stelt hiertoe onder meer de volgende aanpassingen voor van de Wsnp:
 De goede trouw toets om toegang te krijgen tot de Wsnp wordt verkort
van vijf naar drie jaar.
 Invoering van een hardheidsclausule, die kan worden toegepast nadat
mensen opnieuw het gemeentelijk traject hebben doorlopen.

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling
Democratie

Datum
7 juni 2022
Kenmerk
2023-0000595977

Voor de hardheidsclausule komen mensen in aanmerking die buiten hun schuld
opnieuw in de financiële problemen zijn gekomen. Ook staat dit traject open voor
mensen die eerder een Wsnp-traject niet hebben afgerond en die daar door de
rechter-commissaris en bewindvoerder wel toe in staat worden geacht.
De Recofa (rechters-commissaris in faillissementszaken) heeft aangegeven dat zij
iedere burger of Wsnp-bewindvoerder die op de hardheidsclausule een beroep doen
de mogelijkheid zullen geven om in te stromen als de persoon verder aan de Wsnpcriteria voldoet. Het kabinet zal een vinger aan de pols houden hoe vaak een
beroep wordt gedaan op de hardheidsclausule en of de rechter-commissaris daar
coulant mee omgaat.
Schrijnende situatie van vrouwen in de opvang
De Nationale ombudsman vraagt al enige tijd aandacht voor de financieel
kwetsbare positie van de vrouwen in de opvang. Het kabinet neemt een aantal
maatregelen om hun positie te verbeteren:
 Een nieuwe werkwijze, waardoor vrouwen kinderbijslag en het
kindgebonden budget toegekend krijgen;
 Het sneller uitbetalen van bijstandsuitkeringen, door problemen te
verhelpen met de inschrijving bij de Basisregistratie Personen.
 In aanvulling hierop heeft de VNG recent de handreiking 'vrouwen uit de
knel' ontwikkeld.
Ook werkt het kabinet samen met een groot aantal partijen aan het verbeteren van
de doorstroom naar passende huisvesting. Dit doet het kabinet door:

Samenwerking met provincies, gemeenten en woningcorporaties in het
programma 'Een thuis voor iedereen'. Daarmee wordt passende huisvesting
gerealiseerd voor mensen in specifieke aandachtsgroepen, met een
evenwichtige verdeling over gemeenten en met de juiste zorg,
ondersteuning en begeleiding.3

Gemeenten wettelijk te verplichten in dat kader woonzorgvisies en
urgentieregelingen op te stellen (beoogd per 2024).
Thema 2: Toegang tot voorzieningen
Toekomst van de zorg
Eind 2020 entameerde de Nationale ombudsman een discussie over de toekomst
van het zorgstelsel. De minister van VWS heeft destijds de handschoen opgepakt
en hierover een brede veldconsultatie georganiseerd4. Mede in reactie hierop neemt
het kabinet onder meer de volgende maatregelen:


3
4

Het opstellen van regiobeelden die een herschikking van het zorglandschap
tot gevolg kunnen hebben;

Kamerstukken II, 2021/22, 32847, nr. 883.
Kamerstukken II 2020/21, 35570, nr. 38.
Pagina 3 van 10




Het afsluiten van een integraal zorgakkoord en een woon zorg programma;
Passende zorg wordt de norm. Het kabinet maakt onder andere afspraken
hierover met veldpartijen in het integrale zorgakkoord. Daarnaast werkt het
kabinet bijvoorbeeld ook aan het verbeteren en verbreden van de toets op
het basispakket. Uw Kamer wordt hierover na de zomer geïnformeerd.

Ondersteuning mantelzorg schiet tekort
De 5 miljoen mantelzorgers die Nederland rijk is, zijn van onschatbare waarde voor
hun naasten en voor ons zorgstelsel. Tegelijkertijd voelen velen van hen (9,1%)
zich overbelast. De Nationale ombudsman stelt terecht dat deze groep beter moet
worden ondersteund. Onder het vorige kabinet zijn hier al de nodige stappen in
gezet, in het samenwerkingsprogramma 'Samen sterk voor mantelzorg'5. Dit
kabinet bouwt hierop voort door:





Publicatie van de Handreiking Logeerzorg, om gemeenten te ondersteunen
bij het inkopen en inrichten van het aanbod respijtzorg;
Faciliteren van het netwerk logeerzorg voor gemeenten, verzekeraars en
zorgprofessionals, om ervaringen uit te wisselen en de praktijk te
verbeteren;
Mantelzorgers inzicht geven in de taken die zwaar vallen of energie geven
via mantelzorgtest.nl. Deze site verwijst ook door naar bestaand lokaal
aanbod aan ondersteuning;
In 75 pilots zijn gemeenten aan de slag gegaan om de toegang tot
mantelzorgvoorzieningen te verbeteren, bijvoorbeeld door de toegang meer
te stroomlijnen of te experimenteren met een mantelzorgverklaring. Een
adviesteam ondersteunt deze pilot-gemeenten met het opstellen van
plannen en het doorvoeren van verbeteringen. Ervaringen worden breed
gedeeld en geëvalueerd zodat ook andere gemeenten hiervan kunnen
leren.

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling
Democratie

Datum
7 juni 2022
Kenmerk
2023-0000595977

Daarnaast werkt het kabinet de komende tijd toe naar een integrale visie op
informele zorg - inclusief mantelzorg - met een bijbehorende uitvoeringsagenda.
Thema 3: Fundamentele rechten
Klachtbehandeling etnisch profileren
Onjuist gebruik van afkomst-gerelateerde indicatoren kunnen grote gevolgen
hebben voor burgers. Het kabinet onderschrijft dan ook de opvatting van de
Nationale ombudsman dat mensen die te maken hebben met etnische profilering
serieus moeten worden genomen. Het kabinet neemt daarom op de volgende wijze
actie:





Het delen van de uitkomsten van het onderzoek "Verkleurde beelden" van
de Nationale ombudsman in het interdepartementale netwerk van
klachtbehandelaars. Bij de bespreking hiervan betrek ik de Nationale
ombudsman.6
Inzet op het verhogen van de meldings- en aangiftebereidheid inzake
discriminatie binnen de Rijksoverheid.7
Kennisverspreiding onder medewerkers van de overheid over het gebruik
van het juridisch toetsingskader etnisch profileren van het College voor de
Rechten van de Mens. Ook wordt kennis verspreidt over waar medewerkers
van de overheid terecht kunnen bij klachten.8

Behoorlijk gebruik van data en algoritmen
De Nationale Ombudsman stelt terecht vast dat het perspectief van burgers moet
worden versterkt in de wijze waarop data en algoritmen door de overheid worden
ingezet, en door daarbij de nadruk te leggen op duidelijkheid, toegankelijkheid en
oplossingsgerichtheid. Daartoe neemt het kabinet de volgende maatregelen:




Publieksvoorlichting over hoe de overheid data en algoritmen inzet;
Het creëren van een algoritmeregister;
Samenwerking tussen verschillende ministeries aan instrumenten voor
verbeterde transparantie van besluitvorming en de zorgvuldige vertaling

Samen sterk voor de mantelzorg, 9 november 2020, bijlage 2020D44999.
Kamerstukken II, 2021/22, 30950, nr. 281.
7
Kamerstukken II, 2021/22, 30950, nr. 280.
8
Idem.
5
6

Pagina 4 van 10

van wetten naar algoritmen. Daarbij is een centrale vindplaats gecreëerd
voor open regels, zodat burgers dit vertaalproces beter kunnen controleren.
De dilemma's omtrent de inzet van algoritmen en de (potentiële) impact daarvan
dienen wat het kabinet betreft in een open dialoog te worden besproken met
burgers, organisaties die opkomen voor de belangen van burgers en experts.
Het kabinet is het met de Nationale ombudsman eens dat burgers uit systemen
moeten kunnen worden gehaald en dat persoonlijk contact van grote waarde is.
Daartoe zet het kabinet zich in om:




Te zorgen dat burgers de mogelijkheid hebben hun recht te halen bij een
neutrale (rechterlijke) instantie, waarbij zij kunnen beschikken over
voldoende informatie, advies, rechtsbijstand en begeleiding bij
onderhandelingen.
Fouten in registraties te verhelpen door het openen van het Meldpunt
Fouten in Overheidsregistraties (per januari 2021)

Ook zonder wettelijke verplichting zijn menselijke tussenkomst en transparantie
raadzaam. Naast de mogelijkheid om fouten te corrigeren, vergroot dit het inzicht
bij zowel burgers als de overheid over hoe systemen werken.

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling
Democratie

Datum
7 juni 2022
Kenmerk
2023-0000595977

In de uitwerking van de Hoofdlijnenbrief over Digitalisering worden bovenstaande
trajecten in samenhang bezien.
Onacceptabele omstandigheden noodopvang Heumensoord
Na signalen van de Nationale ombudsman en het College voor de Rechten van de
Mens, heeft het kabinet onderkend dat de tijdelijke noodopvang voor evacués uit
Afghanistan niet optimaal is en zo snel mogelijk wordt afgeschaald. Daartoe heeft
het kabinet:



Begin februari 2022 de locatie gesloten, indachtig de benodigde tijd voor
verhuizing van bewoners en afbouw van de noodopvanglocatie;
De bewoners verspreid over de verschillende locaties van het Centraal
Orgaan opvang asielzoekers (COA);

Het COA zet zich in om de situatie van Afghaanse evacués zoveel mogelijk te laten
aansluiten op reguliere COA-processen. De inzet is thans gericht op huisvesting van
de betrokkenen in Nederlandse gemeenten.
Aandacht voor slachtoffers bij strafbeschikkingen
Het OM en het kabinet achten het van groot belang dat slachtofferrechten worden
gerespecteerd. De zorgen van de Nationale ombudsman, Slachtofferhulp Nederland
en slachtofferadvocatuur hieromtrent zijn begrijpelijk. Mede naar aanleiding van
recent overleg tussen het Ministerie van JenV en het OM hierover, neemt het OM de
volgende maatregelen:





In de betreffende beleidsregel heeft het OM geëxpliciteerd dat ernstige
spreekrechtwaardige feiten, waarbij het slachtoffer of familieleden van het
overleden slachtoffer te kennen heeft/hebben gegeven van het spreekrecht
gebruik te willen maken, niet worden afgedaan met een OMstrafbeschikking.9
Het OM brengt deze beleidsregel, met de contra-indicaties voor toepassing
van de OM-strafbeschikking, onder de aandacht van hun officieren.
Het OM zal de ervaringen met het proces rondom de OM-strafbeschikking
monitoren en waar nodig het werkproces aanpassen. Op dit moment
onderzoekt het OM een aantal zaken waarvoor mogelijk ten onrechte een
strafbeschikking is uitgevaardigd.

De minister van Justitie en Veiligheid en de minister voor Rechtsbescherming
reageren voor 1 juli a.s. schriftelijk op de brief van de Nationale ombudsman van
17 mei jl.
Weinig extra standplaatsen voor woonwagenbewoners
Sinds de invoering van het Gemeentelijk Beleidskader Woonwagen- en
Standplaatsenbeleid in 2018, is het aantal standplaatsen voor woonwagens beperkt
gestegen. Mijn ambtsvoorganger heeft aangegeven de teleurstelling van
9

Aanwijzing OM-strafbeschikking – BWBR0046521
Pagina 5 van 10

woonwagenbewoners hierover te begrijpen.10 Kern van het Gemeentelijk
Woonwagen- en Standplaatsenbeleid is dat gemeenten rekening houden met de
specifieke woonbehoefte van woonwagenbewoners en moeten voorzien in
voldoende standplaatsen. Steeds meer gemeenten ontwikkelen inmiddels
woonwagen- en standplaatsenbeleid of ze geven aan dit te gaan doen. Een aantal
gemeenten heeft voor de realisatie van standplaatsen een bijdrage ontvangen uit
de 50 miljoen euro die voor de huisvesting van specifieke doelgroepen is
vrijgemaakt.
Het kabinet gaat in aanvulling daarop gemeenten vragen de behoefte van
woonwagenbewoners (of mensen die in een woonwagen willen wonen) in kaart te
brengen in woonzorgvisies, dit regionaal af te stemmen en daarover
prestatieafspraken te maken met betrokken partijen.11 De woonzorgvisies worden
wettelijk verplicht voor alle aandachtsgroepen, beoogde inwerkingtreding is 2024.

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling
Democratie

Thema 4: Participatie en invloed

Datum
7 juni 2022

Verkiezingen en de coronacrisis
De Nationale ombudsman meldt rondom de Tweede Kamerverkiezingen enige
klachten te hebben doorgegeven aan de Kiesraad en adviseert met deze klachten
rekening te houden tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart 2022. De
klachten hadden met name betrekking op het briefstemmen.

Kenmerk
2023-0000595977

De Tweede Kamerverkiezing is door het ministerie van BZK geëvalueerd, met
inbegrip van de klachten die de Nationale ombudsman heeft doorgegeven.12 De
evaluatie van de Tweede Kamerverkiezing is betrokken bij de besluitvorming over
de verlenging van de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19, in aanloop naar de
gemeenteraadsverkiezingen. Hierbij is de mogelijkheid tot briefstemmen uit de wet
geschrapt. Overigens is op 30 mei het parlement geïnformeerd13 dat het kabinet de
Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 per 1 juli 2022 wil laten vervallen.
Openstaan voor burgerinitiatieven
Als minister van Binnenlandse Zaken herken ik mij in de aanbevelingen van het
jaarverslag van de Nationale Ombudsman over het open staan voor
maatschappelijke initiatieven. De door de Nationale ombudsman genoemde
coproductie tussen de overheid en de Burgeralliantie Voorschoten, na succesvol
inroepen van het uitdaagrecht, is een van de vele mooie voorbeelden van recente
initiatieven door het hele land. Een open en uitnodigende houding van de overheid
is daarbij cruciaal.
Dit kabinet wil op decentraal niveau mogelijkheden voor burgerparticipatie en
maatschappelijke initiatieven vergroten door:






Indiening van het wetsvoorstel versterking participatie op decentraal
niveau. Dit wetsvoorstel beoogt gemeenteraden en de andere decentrale
vertegenwoordigende organen te stimuleren om bij verordening heldere
kaders voor inwoners en volksvertegenwoordigers te scheppen over
burgerparticipatie.
Het ontwikkelen van flankerend beleid bij het wetsvoorstel, ter
ondersteuning bij de implementatie. BZK stimuleert in samenwerking met
de VNG het decentrale bestuur en ambtelijke organisaties om ruimte te
geven aan maatschappelijke initiatieven en buurtrechten, waaronder het
uitdaagrecht. Leergangen, trainingen en tips die bijdragen aan
democratisch ambtelijk vakmanschap en een open en uitnodigende houding
voor burgerinitiatieven blijven beschikbaar en actief onder de aandacht
gebracht via www.lokale-democratie.nl.
Verder inzetten op directe ondersteuning van burgercollectieven zoals het
Burgerinitiatief Voorschoten, Landelijk Samenwerkingsverband Actie
Bewoners (LSA) en het Landelijk Vereniging van Kleine Kernen (LVKK).

Klachtafhandeling van taken die de gemeente heeft uitbesteed
Het kabinet onderschrijft het uitgangspunt van de Nationale ombudsman dat de
overheid die taken uitbesteedt, op die taken aanspreekbaar moet blijven voor
Kamerstukken II, 2020/21, 32847, nr. 99.
Kamerstukken II, 2021/22, 32847, nr. 883.
12
Kamerstukken II, 2020/21, 35165, nr. 40.
13
Kamerstukken II, 2021/22, 35887, nr. 9.
10
11

Pagina 6 van 10

burgers. Juist ook omdat klachten belangrijk zijn om beleid te verbeteren. Op basis
van hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht kunnen burgers klachten
indienen over gemeenten en over aanbieders van uitbestede gemeentelijke taken.
Daarnaast zijn er domeinspecifieke wettelijke verplichtingen voor het inrichten van
het klachtrecht (denk aan Jeugdwet en Wmo).
Het is belangrijk dat mensen dichtbij ondersteuning hebben om de weg te vinden
en hun recht te kunnen halen. Hier wordt op verschillende manieren aan gewerkt:




Klachten in het sociaal domein worden idealiter zoveel mogelijk langs
informele weg en in overleg opgelost, zonder dat de burger zich
genoodzaakt voelt zijn toevlucht te zoeken in juridische procedures. De
Handreiking geschilbeslechting in het sociaal domein14 helpt gemeenten
daarbij.
Eventuele juridische ondersteuning moet laagdrempelig beschikbaar zijn.
Om dit te verbeteren stelt het kabinet geld beschikbaar om in negen pilot
gemeenten te kijken hoe op lokaal niveau de samenwerking tussen het
juridisch en sociaal domein kan worden versterkt.15

Van overheden mag daarnaast in elk geval verwacht worden dat zij de
klachtbehandeling door de uitvoerende instelling monitoren, bijvoorbeeld door het
controleren van de door de uitvoerende instelling over diens klachtbehandeling
opgemaakte jaarverslagen.

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling
Democratie

Datum
7 juni 2022
Kenmerk
2023-0000595977

Verder is het van belang dat overheden zich inzetten om laagdrempelig contact
tussen inwoner en overheid vorm te geven, zeker als het gaat om klachten.
Daartoe werkt de minister van BZK aan het programma ‘Prettig contact met de
overheid’.16 Dit programma beoogt regeldruk te verminderen, en zowel de
dienstverlening van de overheid, als de kwaliteit van regels te verbeteren.
Thema 5: Leefbaarheid
Gevolgen Gaswinning in Groningen en Drenthe
Het nieuwe kabinet werd op de dag van de beëdiging geconfronteerd met lange
rijen wachtende bewoners, zoals te zien op de voorzijde van het jaarverslag van de
Nationale ombudsman. De subsidieregeling voor bewoners die was bedoeld als
tegemoetkoming voor het verduurzamen en verbeteren van hun woning leidde tot
grote teleurstelling. Het kabinet heeft de Kamer vrijwel direct laten weten het
budget zodanig te verhogen dat iedere particuliere woningeigenaar die onder de
voorwaarden valt, in aanmerking kan komen voor deze subsidieregeling17.
Eigenaren hebben nu ruim drie jaar de tijd om rustig een aanvraag in te dienen op
het moment dat hen goed uitkomt.18 Hiermee worden lange wachttijden, zoals op
10 januari 2022, voorkomen.
De Nationale ombudsman verwijst in zijn jaarverslag naar het rapport “Verscheurd
vertrouwen” dat hij in november 2021 heeft uitgebracht. Hij vat de belangrijkste
conclusies samen in het jaarverslag. Het vorige kabinet heeft gereageerd op dit
rapport.19 De hoofdpunten van de reactie zijn inmiddels door het nieuwe kabinet
onderschreven en verder deels uitgewerkt in de volgende nieuwe
beleidsvoornemens:




Het kabinet heeft een novelle ingediend die bewoners recht geeft op
kosteloze bouwkundige, financiële en juridische bijstand.20
Het kabinet stuurt binnen afzienbare tijd de algemene maatregel van
bestuur naar uw Kamer die de samenwerking tussen IMG en NCG verder
regelt.
Het kabinet start nog voor de zomer met een zogenoemde dorpenaanpak.
Onderdeel hiervan is dat er iemand wordt aangesteld als verbinder met
mandaat om onnodige vertraging te voorkomen, knopen door te hakken

Handleiding geschilbeslechting sociaal domein, 20 juni 2016, bijlage nr.
2016D25528
15
Kamerstukken II 2021/22, 31753, nr. 248, p. 8
16
Zie voor meer info de factsheet “Prettig contact met de overheid” van de VNG.
17
Kamerstukken II 2021/22, 33529, nr. 946.
18
Kamerstukken II 2021/22, 33529, nr. 1021.
19
Kamerstukken II 2021/22, 33529, nr. 1000.
20
Kamerstukken II 2021/22, 36094, nr. 3.
14

Pagina 7 van 10



waar processen spaak dreigen te lopen, onuitlegbare verschillen recht te
trekken en bewoners daadwerkelijk centraal te stellen. De dorpenaanpak
start in vier dorpen in de kern van het aardbevingsgebied, maar is een
leertraject voor de gehele versterkingsoperatie. Doel is zicht te krijgen op
wat er nodig is om versnelling van de totale versterkingsoperatie mogelijk
te maken.21
Het kabinet informeert uw Kamer voor de zomer over de mogelijkheden om
onuitlegbare verschillen zoveel mogelijk te beperken. Datzelfde geldt voor
de invulling van de ambitie uit het coalitieakkoord om herstel van
funderingen onderdeel te laten uitmaken van de versterkings- en
hersteloperatie.

De staatsecretaris van Mijnbouw gaat zelf actief in gesprek met de bewoners in
Groningen door ten minste twee dagen per maand vanuit Groningen te werken.
Nadere toelichting op de inzet van het kabinet is te vinden in de beleidsbrief die op
7 februari jl.22 naar Uw Kamer is gestuurd.
Het kabinet wil het vertrouwen van de Groningers terugwinnen door naast hen te
staan en concrete resultaten te leveren. Daarnaast blijft het kabinet zich de
komende jaren inzetten voor duurzaam partnerschap met de regio. Samen werken
we aan nieuwe kansen en nieuw perspectief voor een regio waar het veilig en fijn
wonen, werken en ondernemen is.

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling
Democratie

Datum
7 juni 2022
Kenmerk
2023-0000595977

Beter informeren van burgers
Het kabinet onderschrijft het belang dat de Nationale ombudsman eraan hecht om
te zorgen dat (voorgenomen) overheidsbesluiten die in de leefomgeving burgers
raken hen bereiken. Op 1 juli 2021 is de Wet elektronische publicaties (Wep)
daartoe in werking getreden. De Wep regelt onder meer de online publicatie van
overheidsbesluiten en maakt deze centraal doorzoekbaar. Ook kunnen burgers zich
op termijn laten attenderen op nieuwe publicaties (bijvoorbeeld op publicaties die
betrekking hebben op een bepaalde straal rond de eigen woning).
Thema 6: Caribisch Nederland
Klachtbehandeling door het Korps Politie Caribisch Nederland
Op aanbevelen van de Raad van de Rechtshandhaving bespreekt de
korpsbeheerder KPCN regelmatig met het korps de voortgang van de uitvoering
van de gedane toezeggingen. Ook de aanbevelingen van de Nationale ombudsman
worden bij dat gesprek betrokken.
Lopend onderzoek armoedebestrijding
Een belangrijk doel van het nieuwe kabinet is om de levensstandaard voor de
inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba te verbeteren en de armoede te
bestrijden.23 Daartoe onderneemt het kabinet het volgende:





Toewerken naar een ijkpunt sociaal minimum. Dit doen we stapsgewijs en
samen met de openbare lichamen, zodat zij in staat worden gesteld hun
taken beter te kunnen uitvoeren. Om meer zekerheid te krijgen over
voldoende inkomen is ook een adequaat stelsel van sociale zekerheid
nodig, samen met een hoger wettelijk minimumloon. Daarnaast is sociaalmaatschappelijke ondersteuning nodig, gericht op individuele begeleiding
en vorming van de mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, zodat zij
uiteindelijk ook op eigen kracht in hun inkomen kunnen voorzien.
Aanpakken van de hoge kosten van levensonderhoud en nutsvoorzieningen
en komen met concrete voorstellen. Toegezegd is de Kamer hierover voor
de zomer nader te informeren.
Ontwikkelen van een integrale aanpak om de situatie van jongeren op de
eilanden te verbeteren. Dit mede naar aanleiding van het onderzoek van de
Nationale ombudsman over de ervaringen van alleenstaande ouders en
kinderen die op of rond de armoedegrens leven. Ook hierover wordt de
Kamer voor de zomer geïnformeerd.

Afgehandelde kwesties

Kamerstukken II 2021/22, 33529, nr. 1024.
Kamerstukken II 2021/22, 33529, nr. 948.
23
Kamerstukken II 2021/22, 35 925 IV, nr. 42.
21
22

Pagina 8 van 10

In een aantal gevallen constateert de Nationale ombudsman in zijn jaarverslag
gelukkig ook dat de overheid op een adequate manier heeft gereageerd op zijn
signalen. Dit is het geval bij de invordering van studieschulden door DUO, de AVGdrempels die kwetsbare burgers troffen, de achterstanden bij de Huurcommissie,
de zorg voor nabestaanden door het OM en de participatie bij infrastructurele
rijksprojecten. Ook de ongemerkte schulden bij het CAK zijn naar tevredenheid van
betrokkenen opgelost. Het doet mij deugd dat het in deze gevallen gelukt is tot
betere resultaten voor burgers te komen. Het zijn voorbeelden van een lerende en
responsieve overheid die tot navolging strekken.
Onderzoeken Nationale ombudsman
De Nationale ombudsman kondigt een aantal onderzoeken aan in zijn jaarverslag,
naar sociale minima, de invloed van burgers in het sociaal domein, en de
vluchtelingenproblematiek in Caribisch Nederland. Het kabinet ziet deze
onderzoeken met belangstelling tegemoet.
Jaarverslag 2021 Kinderombudsman

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling
Democratie

Datum
7 juni 2022
Kenmerk
2023-0000595977

Mede namens de staatsecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport reageer ik
op het jaarverslag van de Kinderombudsman.
Ik heb het jaarverslag met veel belangstelling gelezen en ik waardeer het werk van
de Kinderombudsman zeer. De Kinderombudsman voorziet de overheid van
belangrijke signalen en adviezen. Met haar ombudswerk en onderzoeken levert de
Kinderombudsman een belangrijke bijdrage aan het verbeteren van de positie van
kinderen en jongeren in Nederland.
In april 2021 heeft de Kinderombudsman een rapportage ingediend bij het VNKinderrechtencomité. In haar rapportage benoemt de Kinderombudsman
knelpunten op het gebied van kinderrechten in Nederland. Deze rapportage diende
als input voor de zitting van de Nederlandse regering voor het VNKinderrechtencomité die in februari 2022 plaatsvond. Inmiddels heeft het VNKinderrechtencomité Concluding Observations uitgebracht. De staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport zal hierover voor de zomer een kabinetsreactie
sturen aan uw Kamer.
Daarnaast heeft de Kinderombudsman ook in 2021 aandacht gevraagd voor de
effecten van de coronamaatregelen op kinderen en jongeren. Op 14 maart 2022
heeft de Kinderombudsman de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een
brief aangeboden met een aantal punten voor het lange termijnplan om met het
coronavirus om te gaan. Hierin benoemt de Kinderombudsman dat het kabinet het
belang van kinderen weinig vooropstelt in het coronabeleid en roept op tot extra
aandacht voor kwetsbare kinderen en jongeren. Ik onderschrijf dat de coronacrisis
een negatieve impact heeft gehad op (kwetsbare) kinderen en jongeren. Op 5 juli
2021 heeft de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport uw kamer
geïnformeerd over de aanpak voor herstel en perspectief voor jeugd. De
staatssecretaris ontwikkelt daarnaast een brede aanpak voor mentale gezondheid
met bijzondere aandacht voor jeugd, werkenden en kwetsbare groepen. Deze
wordt naar verwachting voor de zomer met uw Kamer gedeeld.
De Kinderombudsman heeft samen met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd,
Nationale Ombudsman, Nederlandse Zorgautoriteit en Raad voor Volksgezondheid
en Samenleving (coalitie Samen Verder) een analyse over de complexe jeugdzorg
gepresenteerd. De samenwerkingscoalitie sprak met jongeren, ouders,
professionals en beleidsmakers, om oplossingen te vinden voor de aanpak van
complexe jeugdzorg. Samen met de samenwerkingscoalitie roept de
Kinderombudsman op tot passende en toegankelijke zorg, tot het loslaten van de
leeftijdsgrens van 18 jaar, en tot een systematische, integrale aanpak van
problemen. In maart 2022 heeft de coalitie Samen Verder ook een
vervolgrapportage uitgebracht. De staatssecretaris erkent de huidige knelpunten in
de jeugdzorg. Over de visie op het jeugdzorgstelsel en noodzakelijke hervormingen
is uw Kamer geïnformeerd op 13 mei 2021. Bij de verdere uitwerking hiervan
zullen de adviezen van de Kinderombudsman worden meegenomen.
In 2021 heeft de Kinderombudsman ook een aantal publicaties uitgebracht. Zo
heeft de Kinderombudsman met het rapport Mijn Zorg, Mijn Zaak (juni 2021)
aandacht gevraagd voor het betrekken van kinderen bij hun medische behandeling.
Pagina 9 van 10

In reactie hierop heeft het ministerie van VWS subsidie toegekend aan het
programma Samen beslissen voor kinderen met een zorgvraag en hun naasten.
Met het rapport Wie geeft mij(n) zak- en kleedgeld? vroeg de Kinderombudsman
opnieuw aandacht voor het probleem dat jongeren die in jeugdzorginstellingen
verblijven, niet altijd zak- en kleedgeld ontvangen. De Kinderombudsman roept het
ministerie van VWS op om tot een landelijke regeling te komen. Hierover voert het
ministerie van VWS nu gesprekken met Jeugdzorg Nederland en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten. De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport informeert uw kamer hier na de zomer over. Tot slot gaf een eerste analyse
van klachten over pestgedrag aanleiding voor de Kinderombudsman om hier nader
onderzoek naar te doen. De uitkomsten worden in de eerste helft van 2022
verwacht.
Slot
Voor een goed functionerende democratische rechtsstaat is het nodig dat de
overheid ten dienste staat van de samenleving. Het kan niet zo zijn dat mensen zeker als zij zich in een kwetsbare positie bevinden - geen gehoor vinden bij de
overheid of zelfs verder in de problemen komen als gevolg van overheidshandelen.
Doelmatigheid, doeltreffendheid en efficiency zijn niet zaligmakend. Ook publieke
waarden zoals evenredigheid, rechtvaardigheid en responsiviteit zijn nodig. Dat
vraagt om een overheid die de juiste verhoudingen in het oog houdt en luistert
naar wat er in de samenleving leeft. Als minister van BZK is het mijn ambitie daar
een bijdrage aan te leveren. Dat doe ik onder andere door het bevorderen van de
menselijke maat in regels en wetten, het stimuleren van mogelijkheden tot
burgerparticipatie en burgerinitiatieven en door zorg te dragen voor een sterk en
stabiel binnenlands bestuur met voldoende institutionele tegenmacht. Het werk van
de Nationale ombudsman is daarbij van grote waarde.

Directoraat-Generaal
Bestuur, Ruimte en Wonen
Directie Democratie en
Bestuur | Afdeling
Democratie

Datum
7 juni 2022
Kenmerk
2023-0000595977

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Hanke Bruins Slot

Pagina 10 van 10