Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 120

Beleidsdoorlichting Wonen en Rijksdienst

Nr. 13

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 31 oktober 2018
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de brief van 3 juli 2018 inzake de beleidsdoorlichting Kwaliteit
Rijksdienst (Kamerstuk 34 120, nr. 12).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 30 oktober 2018.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De waarnemend griffier van de commissie,
Hendrickx

kst-34120-13
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 120, nr. 13

1

1.
Op welke manier gaat onderzocht worden of de bedrijfsvoering binnen de
Rijsdienst beter bestuurbaar, datagedreven en efficiënter is geworden?
Zoals aangegeven in de Kamerbrief van 3 juli 2018 waarin de onderzoeksopzet van de beleidsdoorlichting met u gedeeld is (Kamerstuk
34 120, nr. 12), ziet de beleidsdoorlichting op mijn systeemverantwoordelijkheid voor en kaderstellende rol in de rijksbrede bedrijfsvoering. De
beleidsdoorlichting gaat in op hoe ik invulling geef aan deze systeemverantwoordelijkheid. Dragen de verantwoordelijkheden en instrumenten die
ik heb bij aan de realisatie van de algemene doelstelling van het beleidsartikel: het tot stand brengen van een moderne rijksoverheid met goede
prestaties op het gebied van de rijksbrede bedrijfsvoering, goed werkgeverschap, en management van de Rijksdienst van hoge kwaliteit?
De beleidsdoorlichting gaat in op de effectiviteit van de ingezette
(financiële) instrumenten vanuit artikel 3 – waaronder mijn kaderstellende
rol en de verschillende opdrachten en subsidies – en de Algemene
Bestuursdienst.
De beleidsdoorlichting gaat niet in op de mate waarin de bedrijfsvoering
van individuele ministeries beter bestuurbaar, datagedreven en/of
efficiënter is geworden. De beleidsdoorlichting gaat niet in op de
bedrijfsvoering van individuele ministeries, omdat dit niet onder mijn
verantwoordelijkheid valt. De comptabiliteitswet 2016 bepaalt in artikel 4.1
lid 2 sub a dat de Minister belast met de leiding van een ministerie
verantwoordelijk is voor de bedrijfsvoering van het betreffende ministerie.
2.
Kan er een link worden gelegd tussen het verantwoordingsonderzoek van
de Algemene Rekenkamer over de bedrijfsvoering van de ministeries en
de doelen die de Minister van Binnenlandse Zaken nastreeft ten aanzien
van de rijksbrede bedrijfsvoering?
De verantwoordingsonderzoeken van de Algemene Rekenkamer worden,
voor zover ze zien op de rijksbrede bedrijfsvoering en mijn rol daarin,
meegenomen in de beleidsdoorlichting.
Daarbij merk ik op dat er inmiddels gevolg is gegeven aan de specifieke
aanbevelingen uit de Staat van de rijksverantwoording 2017 (bijlage bij
Kamerstuk 34 950, nr. 3), onder meer ten aanzien van de masterplannen
voor rijkskantoorhuisvesting. In de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk
2017 (JBR), die 16 mei 2018 aan uw Kamer is aangeboden (Kamerstuk
31 490, nr. 239), wordt gerapporteerd over diverse aspecten rond de
rijkshuisvesting en het overige rijksvastgoed. Over de opvolging van de
specifieke aanbevelingen over ICT verwacht ik u op de korte termijn een
Kamerbrief te sturen.
Voor een belangrijk deel zien de verantwoordingsonderzoeken van de
Algemene Rekenkamer echter op de (bedrijfsvoering van de) individuele
ministeries. Zoals eerder aangegeven, gaat de beleidsdoorlichting niet in
op de bedrijfsvoering van individuele ministeries.
3.
Kan de beleidsdoorlichting ingaan op langdurige knelpunten bij diverse
rijksonderdelen, zoals de onderbezetting en wervingsproblematieken bij
de politie, defensie en de belastingdienst: de oorzaken, effecten en
verbeterpunten?
De verschillende vakministers zijn werkgever voor hun ministerie en
daarmee verantwoordelijk voor de invulling van hun werkgeversrol en
verantwoordelijk voor de invulling van de departementale bedrijfsvoering,
waar het personeelsbeleid onder valt. De beleidsdoorlichting gaat in op
mijn systeemverantwoordelijkheid voor de rijksbrede bedrijfsvoering en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 120, nr. 13

2

op mijn directe verantwoordelijkheid als werkgever Rijk. Als Minister van
BZK ga ik niet over de doelmatigheid van de bedrijfsvoering bij de politie,
defensie en de belastingdienst. Eventuele knelpunten bij de politie,
defensie en de belastingdienst vallen daarmee buiten de scope van de
beleidsdoorlichting.
4.
Wordt ook de samenwerking die volgt uit de systeemverantwoordelijkheid
en de kaderstellende rol van het ministerie geëvalueerd? Hoe gaat de
samenwerking met andere onderdelen uit het stelsel?
In de beleidsdoorlichting wordt ingegaan op de instrumenten die ik tot
mijn beschikking heb om invulling te geven aan mijn systemverantwoordelijkheid. Centraal instrument hierin zijn de kaders die ik vaststel ten
aanzien van de rijksbrede bedrijfsvoering. Deze kaders worden vastgesteld na overleg met de andere ministeries. De samenwerking tussen de
verschillende ministeries is geformaliseerd in verschillende departementale commissies, waaronder de Interdepartementale Commissie
Bedrijfsvoering Rijk (ICBR). Het stelsel van interdepartementale
commissies – en daarmee de geformaliseerde samenwerking tussen de
verschillende ministeries op het terrein van de rijksbrede bedrijfsvoering –
wordt meegenomen in de beleidsdoorlichting.
5.
Kan de beleidsdoorlichting ingaan op de doelmatigheid en doeltreffendheid van het nieuwe werken?
De Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) heeft als uitgangspunt
dat beleidsdoorlichtingen zijn gebaseerd op syntheseonderzoek: als basis
voor beleidsdoorlichtingen moeten beschikbare evaluaties van de
relevante beleidsinstrumenten worden genomen. Vanaf 2015 wordt er
jaarlijks binnen de rijksdienst onderzoek gedaan naar het gebruik en de
beleving van flexibele kantoren en de effecten van tijd, plaats en
apparaatonafhankelijk werken (TPAW). Periodiek vindt er meta-onderzoek
plaats waarin analyses worden gedaan van alle onderzoeken die hebben
plaatsgevonden. In 2015 is de eerste meta-evaluatie gedaan (Evaluatie van
de kantooromgeving en TPAW in de praktijk). In 2019 wordt de tweede
meta-analyse verwacht. Indien tijdig beschikbaar, wordt ook deze
evaluatie meegenomen in de beleidsdoorlichting.
6.
Kan de beleidsdoorlichting ingaan op de doelmatigheid en doeltreffendheid van inbesteding, danwel uitbesteding van specialistische taken,
zoals o.a. ICT?
De keuze voor inbesteding danwel uitbesteding en de doelmatigheid en
doeltreffendheid daarvan is onderdeel van de bedrijfsvoering van de
verschillende (individuele) ministeries. Zoals in mijn eerdere antwoorden
aangegeven, gaat de beleidsdoorlichting niet in op de invulling van
bedrijfsvoering bij de verschillende ministeries, hier zijn de individuele
vakministers voor verantwoordelijk. In de beleidsdoorlichting wordt
daarom niet ingegaan op de doelmatigheid en doeltreffendheid van
inbesteden danwel uitbesteding van specialistische taken bij individuele
ministeries. De beleidsdoorlichting gaat wel in op de kaders die ik heb
vastgesteld op het terrein van de rijksbrede bedrijfsvoering, waaronder de
kaders op gebied van inkoop en aanbesteden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 120, nr. 13

3

7.
Op welke wijze wordt het Bureau Algemene Bestuursdienst (ABD)
betrokken in de beleidsdoorlichting? In hoeverre wordt nagegaan of het
Bureau ABD zelf doeltreffend en doelmatig is geweest?
Een lid van het Bureau Algemene Bestuursdienst (ABD) is vertegenwoordigd in de begeleidingscommissie van de beleidsdoorlichting. Er
wordt in de beleidsdoorlichting ingegaan op de doeltreffendheid en
doelmatigheid van de ABD-programma’s voor de hoogste ambtenaren
binnen de rijksoverheid (programma-uitgaven). De beleidsdoorlichting
gaat niet in op de bedrijfsvoering van de ABD. De ABD-bedrijfsvoering
valt niet onder begrotingsartikel 3 Kwaliteit Rijksdienst – apparaatsuitgaven vallen onder artikel 11 van de BZK-begroting – en valt daarom
buiten de scope van de beleidsdoorlichting.
8.
Zijn de evaluaties van ontwikkelprogramma’s voor het management van
de Rijksdienst (ABD) de enige bron om inzicht te geven in hoeverre het
doel, het management van de rijksdienst van hoge kwaliteit, is bereikt?
De beschikbare evaluaties van de ontwikkelprogramma’s zijn een bron,
maar niet de enige bron. Het onderzoeksbureau kan bijvoorbeeld
aanvullende informatie ophalen door gesprekken te voeren met de
medewerkers van Bureau ABD. Daarnaast geven de op de website van de
ABD gepubliceerde factsheets, brochures en feiten & cijfers gedetailleerd
inzicht in de dienstverlening aan en de mobiliteit en de samenstelling van
de ABD-doelgroep.
9.
Wordt bij de beleidsdoorlichting ingegaan op de doelmatigheid en
doeltreffendheid van de in- of uitbesteding van specialistische taken, zoals
en met name op het gebied van ICT en beveiliging? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, hoe wordt dat vorm gegeven?
Zie mijn antwoord op vraag 6.
10.
Hoe kan een syntheseonderzoek worden gedaan op basis van onderzoeken naar uiteenlopende beleidsinstrumenten die ook nog weinig
inzicht lijken te bieden in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het
betreffende beleidsinstrument?
11.
In hoeverre is deze lijst van evaluaties compleet en worden eventuele
witte vlekken in het evaluatiemateriaal opgevuld?
De onderzoeksopzet die ik op 3 juli 2018 met u gedeeld heb, bevat
voorbeelden van belangrijke evaluaties van individuele beleidsinstrumenten. Er zijn meer evaluaties van individuele beleidsinstrumenten
beschikbaar.
De Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek bepaalt dat een beleidsdoorlichting in de basis bestaat uit syntheseonderzoek. In beleidsdoorlichtingen wordt de beleidstheorie geschetst aan de hand van de input,
activiteiten, output, outcome en de impact. Mocht het zo zijn dat er bij
gebruikmaking van beschikbare evaluaties van beleidsinstrumenten
informatielacunes geconstateerd worden, dan kan het onderzoeksbureau
altijd besluiten om aanvullend onderzoek te doen om een uitspraak te
kunnen doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde
beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 120, nr. 13

4

12.
Waarom worden de jaarlijkse verantwoordingsonderzoeken van de
Algemene Rekenkamer over onder meer de rijksbrede bedrijfsvoering niet
meegenomen?
Zie mijn reactie op vraag 2. De jaarlijkse verantwoordingsonderzoeken
van de Algemene Rekenkamer worden alleen meegenomen voor zover
relevant voor mijn systeemverantwoordelijkheid voor en kaderstellende
rol in de rijksbrede bedrijfsvoering.
13.
Wat is de rol van de Algemene Rekenkamer bij de opzet en uitvoering van
de beleidsdoorlichting, gezien de rol van de Algemene Rekenkamer bij het
verantwoordingsonderzoek van de afzonderlijke ministeries?
De Algemene Rekenkamer heeft geen rol in de opzet of de uitvoering van
de beleidsdoorlichting. De Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE),
op grond waarvan deze beleidsdoorlichting plaatsvindt, geeft de
Algemene Rekenkamer ook geen rol. Het Ministerie van Financiën, meer
precies de Inspectie der Rijksfinanciën, heeft als kritische gesprekspartner
namens de Minister van Financiën zitting in de begeleidingscommissie
van de beleidsdoorlichting conform de RPE. Tevens schrijft de RPE voor
dat een onafhankelijke deskundige betrokken moet worden bij de
beleidsdoorlichting.
14.
Wordt bij de beleidsdoorlichting ingegaan op het werkgeverschap van de
overheid op specialistische gebieden, zoals en met name op het gebied
van ICT, en de invloed op de kwaliteit van de Rijksdienst?
In de beleidsdoorlichting wordt ingegaan op de invulling die ik geef aan
mijn verantwoordelijkheid als werkgever voor het Rijk. Daaronder vallen
ook de acties die ik neem om bij het Rijk voldoende ICT’ers aan te kunnen
blijven trekken. In december van 2017 heb ik u over de aanpak
ICT-personeel Rijk geïnformeerd (Kamerstukken 31 490 en 26 643, nr. 235).
Veel van de in deze Kamerbrief aangekondigde maatregelen zijn in de
loop van dit jaar in gang gezet.
15.
In hoeverre doen ministeries afzonderlijk onderzoek naar doelmatigheid
en doeltreffendheid van de bedrijfsvoering?
De Comptabiliteitswet bepaalt in artikel 4.1 lid 2 sub b dat de Ministers die
belast zijn met de leiding van een ministerie periodiek onderzoek (laten)
doen naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van de bedrijfsvoering
van het betreffende ministerie. Daarbij merk ik op dat de uitvoering van de
bedrijfsvoering veelal is belegd bij agentschappen. Volgens artikel 7 van
de Regeling agentschappen worden agentschappen tenminste eens in de
vijf jaar op de doelmatigheid en doeltreffendheid van hun functioneren
doorgelicht door de verantwoordelijke Minister en de Minister van
Financiën.
16.
In hoeverre geven de afzonderlijke evaluaties inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid?
Afzonderlijke evaluaties geven zo veel als mogelijk inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid. De mate waarin hier inzicht in
kan worden gegeven, verschilt per evaluatie. Ook wanneer een evaluatie
geen volledig oordeel geeft over de doeltreffendheid en doelmatigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 120, nr. 13

5

van het beleid, zijn evaluaties waardevol. De evaluaties geven namelijk
inzicht in de activiteiten en output van het beleid, op basis waarvan de
toegevoegde waarde van het beleid kan worden beoordeeld.
17.
Hoe worden beleidsdoorlichtingen bij mede overheden zoals provincies,
gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen vormgegeven? En wat is de taak van regionale en lokale rekenkamers bij deze
beleidsdoorlichtingen?
Artikel 213a van de Gemeentewet (resp. artikel 217a van de Provinciewet)
bevat de verplichting dat het college (resp. gedeputeerde staten) periodiek
onderzoek verricht naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het
door hem gevoerde bestuur. De raad (resp. provinciale staten) stelt bij
verordening regels hierover. Het college dient verslag uit te brengen aan
de raad over het onderzoek (artikel 213a, tweede lid). Het college stelt de
rekenkamer of, indien geen rekenkamer is ingesteld, personen die de
rekenkamerfunctie uitoefenen, tijdig op de hoogte van de onderzoeken die
hij doet instellen en zendt haar, onderscheidenlijk hen, een afschrift van
een verslag als bedoeld in het tweede lid (artikel 213a, derde lid).
Rekenkamers ondersteunen de raad/provinciale staten bij het uitvoeren
van zijn controlerende taak. Rekenkamers kunnen van de hierboven
genoemde verslagen gebruik maken ten behoeve van hun wettelijke
opdracht tot het verrichten van onderzoek naar de doelmatigheid,
doeltreffendheid en rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur
resp. provinciebestuur gevoerde bestuur. Rekenkamers zijn bevoegd om
onderzoek te doen naar gemeenschappelijke regelingen waaraan de
gemeente of provincie deelneemt (artikel 184, eerste lid, onder a, van de
Gemeentewet resp. artikel 185, eerste lid, onder a, van de Provinciewet).
Het artikel 213a-onderzoek wordt in de praktijk van medeoverheden divers
toegepast. Er wordt momenteel in opdracht van het Ministerie van BZK
een onderzoek verricht naar de werking van het controle-instrumentarium
van de raad in de praktijk, waaronder het artikel 213a-onderzoek. De
uitkomsten van dit onderzoek worden eind 2018 verwacht.
De Waterschapswet kent een vergelijkbaar artikel (109a) als artikel 213a
Gemeentewet aangaande het periodiek uit te voeren onderzoek door het
dagelijks bestuur van een waterschap naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het door hem gevoerde bestuur. Waterschappen zijn anders
dan gemeenten en provincies niet een algemeen maar een functioneel
bestuur en zijn niet gedualiseerd. Mede hierdoor kent de Waterschapswet
geen verplichting tot het instellen van een rekenkamer of rekenkamerfunctie. In de praktijk hebben veel waterschappen bij verordening een
rekenkamercommissie of een daarmee vergelijkbaar orgaan ingesteld.
18.
Kunnen lessen die uit deze beleidsdoorlichting worden getrokken gedeeld
worden met de mede overheden zodat zij, voor zover relevant, er hun
voordeel mee kunnen doen?
De beleidsdoorlichting wordt met uw Kamer gedeeld en daarmee
openbaar gemaakt. Medeoverheden die in de uitkomsten van de
beleidsdoorlichting geïnteresseerd zijn, kunnen de beleidsdoorlichting te
zijner tijd via de website rijksoverheid.nl downloaden.
19.
Wie wordt de onafhankelijke persoon die betrokken wordt bij de
beleidsdoorlichting?
Een universitair hoofddocent verbonden aan het instituut Bestuurskunde
van de universiteit Leiden zal optreden als onafhankelijk deskundige. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 120, nr. 13

6

onafhankelijk deskundige heeft deel uitgemaakt van verschillende
evaluatie- en begeleidingscommissies en is een expert op het terrein van
de methodologie van beleidsdoorlichtingen.
20.
Waarom is er gekozen om deze beleidsdoorlichting te laten uitvoeren door
een onderzoeksbureau?
Er is gekozen voor een extern onderzoeksbureau in verband met hun
onafhankelijkheid en vanwege het feit dat een extern bureau met een
frisse en onafhankelijke blik naar de onderwerpen kijkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 120, nr. 13

7