Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 291

Voorstel van wet van het lid Van Vliet tot
wijziging van Boek 6 en Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek in verband met het invoeren
van een verbod op het vragen van een toeslag
voor het gebruik van betaalkaarten (Wet verbod
toeslag gebruik betaalkaarten)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. Algemeen deel
1. Inleiding
«Surcharging» ziet op de kosten die in rekening worden gebracht voor het
gebruik van een specifiek betaalmiddel (vaak creditcards). Door wijziging
van de artikelen 230k, lid 1, van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek en 520,
lid 3, van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW) zal surcharging
in de toekomst verboden zijn.
Veel consumenten worden bij het gebruik van bepaalde betaalmiddelen
(met name creditcards) geconfronteerd met een veelvoorkomend
probleem. Bij bestelling van een product of dienst via internet (het meest
in het oog springende voorbeeld zijn vliegtickets) worden bij het
afrekenen veel hogere kosten doorberekend wanneer er voor betaling met
de creditcard wordt gekozen. Voor een vliegticket van € 99,– wordt
zomaar € 7,50 in rekening gebracht. Dit komt neer op 7,6% van de
aankoopprijs, terwijl de kosten van grote webwinkels, in verband met hun
inkoopkracht, vaak richting 1% van het aankoopbedrag gaan. Voor gebruik
van andere betaalmethodes zoals iDeal worden zelden extra kosten in
rekening gebracht. Ook is het zo dat de kosten flink per aanbieder
verschillen. Waar de ene luchtvaartmaatschappij € 15,– per ticket in
rekening brengt voor een creditcardbetaling, rekent de andere niets.1
2. Aanleiding en achtergrond
In huidige wetgeving is momenteel al geregeld dat «de vergoeding die de
handelaar aan de consument vraagt voor het gebruik van een bepaald
betaalmiddel ten hoogste de kosten van het gebruik daarvan voor de
handelaar bedraagt». Dit is geregeld in artikel 230k, lid 1, van Boek 6 van
het BW. De praktijk laat echter zien dat dit verbod met voeten wordt
getreden. Het is namelijk bijzonder moeilijk om controle uit te voeren op
nakoming hiervan omdat de afspraken over hetgeen de handelaar aan de
betalingsdienstverlener moet betalen per overeenkomst verschillen en
1

kst-34291-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

M. Feytens en I. Zuurmond, «Afrekenen met betaaltoeslagen», Consumentengids mei 2015,
blz. 38 en 39.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 291, nr. 3

1

deze overeenkomsten niet openbaar zijn. Het is dus onmogelijk aan te
tonen dat de aan de consument doorberekende kosten de werkelijke
kosten van de handelaar overschrijden. De handelaars kunnen daardoor
veel te hoge tarieven aan de consument berekenen. Zij weten immers dat
de wet in de praktijk niet kan worden gehandhaafd.
Met onderhavig wetsvoorstel wil de initiatiefnemer daarom een stap
verder gaan: niet enkel het berekenen van kosten die bóven de werkelijke
kosten uitkomen moet verboden zijn, maar het in rekening brengen van
kosten door de handelaar bij de consument voor het gebruik van een
specifiek betaalmiddel an sich wordt verboden. Initiatiefnemer is van
mening dat de kosten die de handelaar maakt voor een bepaald betaalmiddel in de kostprijs verrekend moeten worden. De lidstaten van de
Europese Unie worden overigens door de Europese Commissie expliciet
opgeroepen een dergelijk verbod in te voeren, zoals hieronder zal blijken.
Niet alleen artikel 230k, lid 1, van Boek 6 van het BW zal hiertoe gewijzigd
moeten worden; ook artikel 520, lid 3, van Boek 7 van het BW zal moeten
worden aangepast. Dit artikellid bepaalt dat «de betaaldienstverlener niet
belet dat de begunstigde van de betaler een vergoeding vraagt of een
korting aanbiedt voor het gebruik van een bepaald betaalinstrument».
3. Terminologie
Over surcharging is op Europees niveau al een en ander geregeld. Er is
een aantal richtlijnen dat in dit kader van belang is. Alvorens hierop in te
gaan, wordt kort uiteengezet hoe een transactie voor aankoop van een
product met betaling via een creditcard verloopt. De consument (de
betaler/kaarthouder) koopt een product van de handelaar (winkelier/
begunstigde/merchant in onderstaand schema) en betaalt aan die
handelaar de toeslag voor betaling met de creditcard (surcharge fee). De
consument krijgt de creditcard van de kaartuitgever (creditcardmaatschappij/issuer in onderstaand schema) en betaalt voor de kosten van het
rekeningoverzicht en het gebruik van de creditcard. De kaartuitgever
betaalt op haar beurt het aan de handelaar verschuldigde bedrag aan de
bank van de handelaar (acquirer in onderstaand schema) en ontvangt van
deze bank een afwikkelingsvergoeding (interchange fee). De bank doet de
creditcard-transactie af aan de handelaar (waarmee hij een overeenkomst
heeft) en ontvangt van de handelaar de Merchant Service Charge (MSC).
Deze vierpartijentransactie ziet er schematisch als volgt uit.2

2

W. Rank en L. Silverentand, NautaDutilh, Advies inzake mogelijkheden wettelijk verbod
surcharging, blz. 3 (bijlage bij deze memorie van toelichting, Ter inzage gelegd bij het Centraal
Informatiepunt Tweede Kamer).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 291, nr. 3

2

Onderhavig initiatiefwetsvoorstel is tweeledig en ziet zowel op de toeslag
voor het gebruik van een bepaald betaalmiddel die de consument aan de
handelaar moet betalen als op de vergoeding die de begunstigde van de
betaler kan vragen voor het gebruik van een bepaald betaalinstrument. Dit
laatste betreft alle transacties, en niet alleen transacties tussen consumenten en handelaren.
4. Verhouding tot bestaand en komend Europees recht
Met betrekking tot surcharging en dit initiatiefwetsvoorstel is de volgende
Europese regelgeving van belang:
– Richtlijn 2007/64/EG (hierna: Richtlijn PSD1) bevat regels over
betalingsdiensten in de Europese Unie.3
– Richtlijn 2011/83/EU (hierna: de Richtlijn consumentenrechten) bevat
onder andere regels over de kosten die handelaars aan consumenten
in rekening mogen brengen.4
– Verordening 2015/751 (hierna: de Verordening afwikkelingsvergoedingen) bevat regels over de maximale vergoedingen die betalingsdienstaanbieders voor kaarttransacties mogen bieden of verlangen.5
De toeslag die de handelaar aan de consument kan vragen (de surcharge
fee) is op grond van artikel 19 van de Richtlijn consumentenrechten
maximaal even hoog als de gemaakte kosten. Deze bepaling is in

3

Richtlijn 2007/64/EG van het Europees parlement en de Raad van 13 november 2007 betreffende betalingsdiensten in de interne markt tot wijziging van de Richtlijnen 97/7/EG,
2002/65/EG, 2005/60/EG en 2006/48/EG, en tot intrekking van Richtlijn 97/5/EG (PbEU 2007,
L 319).
4
Richtlijn 2011/83/EU van het Europees parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende
consumentenrechten, tot wijziging van Richtlijn 93/13/EEG van de Raad en van Richtlijn
1999/44/EG van het Europees parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 85/577/EEG
en van Richtlijn 97/7/EG van het Europees parlement en de Raad (PbEU 2011, L 304).
5
Verordening 2015/751/EU van het Europees parlement en de Raad van 29 april 2015 betreffende
afwikkelingsvergoedingen voor op kaarten gebaseerde betalingstransacties (PbEU 2015, L 231).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 291, nr. 3

3

Nederland geïmplementeerd in artikel 230k, lid 1, van Boek 6 van het BW
en op 13 juni 2014 in werking getreden. Dit artikellid luidt:
Artikel 6:230k van het BW
1. De vergoeding die de handelaar aan de consument vraagt voor het
gebruik van een bepaald betaalmiddel bedraagt ten hoogste de kosten
van het gebruik daarvan voor de handelaar.
In overweging 54 van de Richtlijn consumentenrechten staat:
«Overeenkomstig artikel 52, lid 3, van Richtlijn 2007/64/EG van het
Europees parlement en de Raad van 13 november 2007 betreffende
betalingsdiensten in de interne markt (PB L 319 van 5.12.2007, blz. 1))
moeten de lidstaten de mogelijkheid hebben het recht van handelaars te
ontzeggen of te beperken om consumenten kosten aan te rekenen,
rekening houdend met de noodzaak de concurrentie aan te moedigen en
het gebruik van efficiënte betaalinstrumenten te bevorderen. In elk geval
moet handelaars worden verboden om consumenten kosten aan te
rekenen die de kosten voor de handelaar als gevolg van het gebruik van
een bepaald betaalmiddel overschrijden.»
De in deze overweging genoemde andere richtlijn betreft de Richtlijn
PSD1 (Payment Services Directive). Belangrijk is artikel 52, lid 3, van die
richtlijn; de bepaling over de kosten. De Nederlandse versie van dit
artikellid luidt:
Artikel 52, lid 3, van richtlijn PSD1
3. De betalingsdienstaanbieder belet niet dat de begunstigde van de
betaler een vergoeding vraagt of een korting aanbiedt voor het gebruik
van een bepaald betaalinstrument. De lidstaten mogen echter het recht
om een vergoeding te verlangen voor met debetkaarten verrichte
betalingen ontzeggen of beperken, met inaanmerkingneming van de
noodzaak concurrentie en het gebruik van efficiënte betaalinstrumenten
aan te moedigen.
Van belang hierbij is de tweede zin van dit artikellid. De mogelijkheid voor
lidstaten om het recht om een vergoeding te verlangen te beperken of te
ontzeggen lijkt in de Nederlandse tekst beperkt te zijn tot betalingen met
debetkaarten. Uit de memorie van toelichting bij artikel 520, lid 3, van
Boek 7 van het BW blijkt dat de Nederlandse wetgever hier inderdaad van
uit is gegaan.6
Uit onderzoek van NautaDutilh is echter naar voren gekomen dat de
beperking tot debetkaarten onjuist is.7 Hiervoor zijn drie argumenten aan
te voeren.
Ten eerste wordt met artikel 52 derde lid, van Richtlijn PSD1 uitvoering
gegeven aan overweging 42 bij deze richtlijn, waarin deze beperking (ook
in de Nederlandse tekst) tot debetkaarten niet is opgenomen:
«Ten behoeve van de transparantie en de mededinging zou de betalingsdienstaanbieder niet mogen beletten dat de begunstigde van de betaler
voor het gebruik van een specifiek betaalinstrument een vergoeding
verlangt. Hoewel het de begunstigde vrij zou moeten staan voor het
gebruik van een bepaald betaalinstrument kosten aan te rekenen, kunnen
de lidstaten beslissen of zij een dergelijke praktijk aan een verbod of aan
6
7

Kamerstukken II 2008–2009, 31 892, nr. 3, blz. 34 en 35.
W. Rank en L. Silverentand, NautaDutilh, Advies inzake mogelijkheden wettelijk verbod
surcharging, blz. 4–8 (bijlage bij deze memorie van toelichting).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 291, nr. 3

4

beperkingen onderwerpen, indien zulks naar hun oordeel gerechtvaardigd
zou zijn wegens oneerlijke prijsstelling of een prijsstelling die het gebruik
van een bepaald betaalinstrument negatief zou kunnen beïnvloeden,
mede gelet op de noodzaak concurrentie en het gebruik van efficiënte
betaalinstrumenten aan te moedigen.»
Ten tweede is de beperking tot debetkaarten niet opgenomen in andere
taalversies van deze richtlijn, zoals de Engelse, Duitse en Franse versie:
«The payment service provider shall not prevent the payee from
requesting from the payer a charge of from offering him a reduction for
the use of a given payment instrument. However, Member States may
forbid or limit the right to request charges taking into account the need to
encourage competition and promote the use of efficient payment
instruments.»
«Der Zahlungsdienstleister darf dem Zahlungsempfänger nicht
verwehren, vom Zahler für die Nutzung eines bestimmten Zahlungsinstruments ein Entgelt zu verlangen oder ihm eine Ermäßigung anzubieten. Die
Mitgliedstaaten können jedoch das Recht auf Erhebung von Entgelten
untersagen oder begrenzen, um der Notwendigkeit Rechnung zu tragen,
den Wettbewerb und die Nutzung effizienter Zahlungsinstrumente zu
fördern.»
«Le prestataire de services de paiement n’empêche pas le bénéficiaire
d’appliquer des frais ou de proposer une réduction au payeur pour
l’utilisation d’un instrument de paiement donné. Cependant, les États
membres peuvent interdire ou limiter le droit de demander des frais
compte tenu de la nécessité d’encourager la concurrence et de favoriser
l’utilisation de moyens de paiement efficaces.»
Ten derde heeft ook het Hof van Justitie van de Europese Unie verduidelijkt dat het recht om een vergoeding voor het gebruik van een bepaald
betaalmiddel te ontzeggen of te beperken, niet beperkt is tot debetkaarten.8 Één van de prejudiciële vragen van het Oberste Gerichtshof van
Oostenrijk in deze zaak luidde:
«Moet artikel 52, lid 3, van richtlijn 2007/64 aldus worden uitgelegd dat het
zich verzet tegen de toepassing van een nationale wettelijke regeling die
een algemeen verbod op het in rekening brengen van toeslagen door de
begunstigde behelst en met name geen onderscheid maakt tussen
verschillende betaalinstrumenten?»
Deze vraag werd als volgt door het Hof van Justitie van de Europese Unie
beantwoord:
«Artikel 52, lid 3, van richtlijn 2007/64 moet aldus worden uitgelegd dat
het de lidstaten de bevoegdheid verleent om de begunstigden van een
betaling een algemeen verbod op te leggen om de betaler kosten in
rekening te brengen voor het gebruik van welk betaalinstrument dan ook,
mits de betrokken nationale regeling – in haar geheel gezien – rekening
houdt met de noodzaak om de concurrentie en het gebruik van efficiënte
betaalinstrumenten aan te moedigen, waarbij het aan de verwijzende
rechter staat om dit te verifiëren.»
Op basis van bovenstaande argumenten kan geconcludeerd worden dat
Richtlijn PSD1 in beginsel het vragen van een vergoeding voor het gebruik
van een specifiek betaalinstrument toestaat, maar lidstaten de
8

Hof van Justitie van de Europese Unie; 9 april 2014, C-616/11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 291, nr. 3

5

bevoegdheid verleent die mogelijkheid te beperken of uit te sluiten,
ongeacht het type betaalinstrument. Nederland heeft nog geen gebruik
gemaakt van die bevoegdheid. Het onderhavige korte initiatiefvoorstel
voorziet hierin.
Ook van belang is artikel 4 van de Verordening afwikkelingsvergoedingen,
dat bepaalt dat de afwikkelingsvergoeding voor creditcardtransacties
maximaal 0,3% van de transanctiewaarde mag bedragen. Deze afwikkelingsvergoeding betreft dus niet de surcharge fee (de toeslag die de
handelaar aan de consument kan vragen); het betreft de vergoeding die
de bank (acquirer in het schema) aan de kaartuitgever (creditcardmaatschappij/issuer in het schema) verschuldigd is. Het gaat dus over de
interbancaire vergoedingen die in het schema zijn aangeduid met 1.
Artikel 4 van deze verordening zal op 9 december 2015 in werking treden.
In de verordening is expliciet geregeld dat lidstaten voor binnenlandse
kaarttransacties lagere maximale afwikkelingsvergoedingen mogen
vaststellen.
Als gevolg van deze wijziging zijn afwikkelingsvergoedingen dus
gemaximeerd, waardoor ook de kosten die de bank aan de handelaar kan
doorberekenen beperkt zijn en daardoor de kosten die de handelaar aan
de consument kan doorberekenen. Hiermee blijft echter het hierboven
genoemde bezwaar van gebrek aan handhaving overeind.
Ter vervanging van Richtlijn PSD1 ligt er een voorstel voor een gewijzigde
richtlijn betreffende betalingsdiensten bij het Europees parlement voor:
Richtlijn PSD2.9 Verwacht wordt dat Richtlijn PSD2 in september 2015
door het Europese parlement wordt aangenomen en tussen oktober en
december 2015 wordt gepubliceerd. Daarna hebben de lidstaten twee jaar
om Richtlijn PSD2 te implementeren. Implementatie in Nederland zal dus
naar verwachting uiterlijk in december 2017 plaats moeten vinden.10
Kort gezegd zal Richtlijn PSD2 toeslagen die de handelaar bij de
consument in rekening brengt verbieden voor zover de betrokken
transactie een op kaarten gebaseerde transactie is die onder de Verordening afwikkelingsvergoedingen valt. Dit verbod is opgenomen in
artikel 55, vierde lid, van Richtlijn PSD2, en zal in Nederland dus ook
geïmplementeerd moeten worden. Lidstaten worden expliciet opgeroepen
het verbod op toeslagen voor betalingen waarvan de interbancaire
vergoedingen zijn geregeld in de Verordening afwikkelingsvergoedingen
al eerder te verbieden dan wordt voorgeschreven in Richtlijn PSD2.11
Overigens hebben dertien lidstaten tot nu toe gebruik gemaakt van de
mogelijkheid in Richtlijn PSD1 om toeslagen door de handelaar aan de
betaler te verbieden, waardoor er een zeer heterogene betaalmarkt in de
Unie is ontstaan.12 In de overwegingen bij Richtlijn PSD2 wordt nadruk
gelegd op het misbruik dat thans plaatsvindt.13

9

Proposal for a directive of the European Parliament and of the Council on payment services in
the internal market and amending Directives 2002/65/EC, 2013/36/EU and 2009/110/EC and
repealing Directive 2007/64/EC, definitieve versie van 2 juni 2015 (interinstitutional file
2013//264 (COD)).
10
W. Rank en L. Silverentand, NautaDutilh, Advies inzake mogelijkheden wettelijk verbod
surcharging, blz. 9 (bijlage bij deze memorie van toelichting).
11
Zie overweging 63 van Richtlijn PSD2: «As according to the abovementioned regulation the
interchange fees would be limited before the prohibition set in this directive, Member States
should consider to prevent payees from requesting charges for the use of payment instruments for which interchange fees are regulated under chapter 2 of Regulation (EU)
No xxxxxxxx»
12
Zie overweging 63 van Richtlijn PSD2.
13
Zie overweging 63 van de Richtlijn PSD2: «There are also many examples of merchants having
surcharged consumers at levels much higher than the cost borne by the merchant for the use
of a specific payment instrument.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 291, nr. 3

6

Concluderend kan worden gesteld dat Europese regelgeving een
expliciete grondslag biedt voor onderhavig voorstel.
5. Inhoud van het voorstel
In de hiervoor beschreven Europese regelgeving is een belangrijk
criterium voor een verbod op surchargen «de noodzaak de concurrentie
aan te moedigen en het gebruik van efficiënte betaalinstrumenten te
bevorderen». Hier is zeker sprake van. Wanneer er voor het ene betaalmiddel exorbitante vergoedingen worden gevraagd en voor het andere
geen enkele vergoeding, komt dit de concurrentie niet ten goede. Voorts is
het zo dat de consument soms geen enkele keuze in betaalmiddelen heeft
en de vergoeding dus moet accepteren. Als surcharging wordt verboden,
wordt het gebruik van efficiënte betaalinstrumenten bevorderd. Het
verbod bevordert het gebruik van efficiënte betaalinstrumenten omdat er
in het vervolg kostenneutraal uit betaalmiddelen gekozen kan worden.
Om surcharging te verbieden zijn twee wijzigingen in het Burgerlijk
Wetboek nodig. Ten eerste wordt artikel 230k van Boek 6 van het BW
aangepast. Voorgesteld wordt om het eerste lid van dat artikel als volgt te
laten luiden: «De handelaar vraagt geen vergoeding aan de consument
voor het gebruik van een bepaald betaalmiddel». Zodoende wordt de
consument niet belast omdat hij een bepaald betaalmiddel gebruikt.
Ten tweede wordt artikel 520, lid 3, van Boek 7 van het BW gewijzigd door
het schrappen van de zinsnede «een vergoeding vraagt of». Zodoende
komt artikel 520, lid 3, van Boek 7 van het BW te luiden: «De betaaldienstverlener belet niet dat de begunstigde van de betaler een vergoeding
vraagt of een korting aanbiedt voor het gebruik van een bepaald betaalinstrument». Op deze manier wordt surcharging in zijn geheel uitgesloten.
Met deze wijzigingen kiest initiatiefnemer voor een ruim verbod op
surcharging. Surcharging wordt ingevolge de voorgestelde wijziging in
Boek 7 niet enkel verboden voor betalingen waarbij de interbancaire
vergoedingen zijn geregeld in de Verordening afwikkelingsvergoedingen
(vierpartijentransactie), zoals uit Richtlijn PSD2 voortvloeit, maar ook voor
driepartijentransacties (waarbij de bank en de kaartuitgever één zijn). De
grondslag van deze verdere beperking kan worden gevonden in artikel 55,
lid 4a, van de Richtlijn PSD2.14
Bovendien worden afwikkelingsvergoedingen ook meteen op 0 procent
gezet in plaats van op maximaal 0,3 procent.
Men zou zich kunnen afvragen waarom er niet gewacht wordt op
implementatie van Richtlijn PSD2. Ten eerste duurt het nog zeker ruim
twee jaar voordat Richtlijn PSD2 in Nederlandse wetgeving is geïmplementeerd. Voor consumenten is dit niet gunstig; het beste is surcharging
zo snel mogelijk te verbieden. Ten tweede behelst het onderhavige verbod
een ruimer verbod dan in Richtlijn PSD2 is voorzien, zodat wachten op de
implementatie van deze richtlijn niet afdoende zou zijn.
6. Uitvoerings- en handhavingsaspecten
De naleefbaarheid zal voor handelaren geen problemen opleveren: zij
kunnen hun werkelijke kosten voor een bepaald betaalmiddel in de
kostprijs verrekenen. Ook zal de handhaafbaarheid geen problemen
opleveren. Zodra de consument wordt geconfronteerd met aanvullende
kosten voor het gebruik van een bepaald betaalmiddel kan hij hiervan
melding maken bij de Autoriteit Consument en Markt (hierna: de ACM)

14

De tekst van artikel 55, lid 4a, van richtlijn PSD2 luidt als volgt: Notwithstanding paragraph 4,
Member States may forbid or limit the right of the payee to request charges taking into
account the need to encourage competition and promote the use of efficient payment
instruments.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 291, nr. 3

7

zodat deze handhavend richting de handelaar kan optreden. De ACM
houdt immers toezicht op de naleving van artikel 230k van Boek 6 van het
BW.
7. Gevolgen van het voorstel
De Europese Commissie stelt dat een verbod op surcharging de Europese
consument op jaarbasis € 730 miljoen euro zal opleveren (beraamd in
2013).15 Het CBS stelt dat het economische aandeel van Nederland in het
Europese BBP een kleine 5% is.16 Ook de berekening van het Nederlandse
aandeel in de «Business-To-Consumer» e-commerce omzet, komt uit op
een aandeel van 5% van de totale omzet van lidstaten waar surcharging is
toegestaan.17
Uitgaande van die 5% levert een verbod op surcharging de Nederlandse
consument een besparing op van minimaal € 36,5 miljoen euro op
jaarbasis.
Het belangrijkste gevolg van het wetsvoorstel is dat de consument een
ruimere – want kostentechnisch neutrale – keuze uit betaalmiddelen krijgt.
II. Artikelsgewijze toelichting
Artikel I
Dit artikel wijzigt artikel 230k, lid 1, van Boek 6 van het BW. Op grond
hiervan mag de handelaar aan consumenten geen vergoeding meer
vragen voor het gebruik van een bepaald betaalmiddel. Thans mag de
handelaar (de merchant in het schema) een vergoeding vragen die ten
hoogste de kosten voor het gebruik van dat betaalmiddel door de
handelaar bedraagt. De Nederlandse wetgever gaat ervan uit dat deze
kosten kunnen betreffen: a) de kosten per transactie die een betaaldienstverlener (de acquirer in het schema; bijvoorbeeld een bank) de handelaar
in rekening brengt, en b) de vaste kosten die een handelaar in rekening
worden gebracht door een betaaldienstverlener, zoals de periodiek
verschuldigde kosten voor een betaalsysteem die een bank de handelaar
in rekening brengt.18 De huidige tekst van artikel 230k van Boek 6 van het
BW is een implementatie van artikel 19 van de Richtlijn consumentenrechten. Zoals in paragraaf 4 van het algemeen deel van de toelichting is
uiteengezet, is de in artikel 52, derde lid, van Richtlijn PSD1 opgenomen
bevoegdheid om doorberekening van deze kosten geheel te verbieden
ook van toepassing op de kosten die door handelaren aan consumenten
worden doorberekend.
Artikel II
Dit artikel wijzigt artikel 520, lid 3, van Boek 7 van het BW. Momenteel
wordt hierin geregeld dat de betaaldienstverlener (bijvoorbeeld banken of
creditcardmaatschappijen) niet mag beletten dat de begunstigde een
vergoeding vraagt van de betaler of juist een korting aanbiedt voor het
gebruik van een bepaald betaalinstrument. De voorgestelde wijziging
bewerkstelligt dat een vergoeding voor het gebruik van een bepaald
betaalinstrument niet langer mag worden gevraagd. Hierbij wordt gebruik
gemaakt van de mogelijkheden die artikel 52, derde lid, van Richtlijn
PSD1, alsmede artikel 55, leden 4 en 4a, van Richtlijn PSD2 bieden. De
15

http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13–719_en.htm.
http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/bedrijven/publicaties/artikelen/archief/2013/2013-onk2012-art.htm.
17
http://www.ecommerce-europe.eu/facts-figures/.
18
J.H, Nieuwenhuis, C.J.J.M. Stolker & W.L. Valk, Burgerlijk Wetboek, boeken 3,4,5 en 6, tekst en
commentaar, Deventer: Wolters Kluwer 2015, blz. 3460.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 291, nr. 3

8

voorgestelde wijziging sluit aan bij artikel 55, vierde lid, van Richtlijn
PSD2, waarin is bepaald dat het vragen van vergoedingen voor het
gebruik van betaalinstrumenten die onder hoofdstuk 2 van de Verordening afwikkelingsvergoedingen of onder Verordening 260/2012/EU19
vallen is verboden. Ook sluit de voorgestelde wijziging aan bij artikel 55,
lid 4a van Richtlijn PSD2, dat luidt: Notwithstanding paragraph 4, Member
States may forbid or limit the right of the payee to request charges taking
into account the need to encourage competition and promote the use of
efficient payment instruments. In het algemeen deel van de toelichting is
reeds uiteengezet waarom een verbod op surcharging van belang is bij
het nastreven van deze doelen. Anders dan de wijziging in artikel 230k van
Boek 6 van het BW betreft het hier alle transacties, en niet alleen
transacties tussen consumenten en handelaren. De mogelijkheid om een
korting aan te bieden voor het gebruik van een bepaald betaalinstrument
blijft bestaan. Op grond van de artikelen 52 van Richtlijn PSD1 en
artikel 55 van Richtlijn PSD2 hebben lidstaten uitsluitend de mogelijkheid
om toeslagen voor het gebruik van een bepaald betaalmiddel te
verbieden.
Artikel III
Dit artikel bevat de citeertitel van de wet.
Artikel IV
Dit artikel regelt de inwerkingtreding. Bepaald is dat deze wet in werking
treedt op de eerste kalenderdag van de maand na de maand waarin deze
wet in het Staatsblad is gepubliceerd. Gekozen is voor onmiddellijke
inwerkingtreding, waardoor het voorgestelde verbod op surcharging
direct van kracht wordt.
De initiatiefnemer is van oordeel dat de Overgangswet Nieuw Burgerlijk
Wetboek (hierna: ONBW) niet van toepassing is op het wetsvoorstel.
Artikel 190a van de ONBW refereert aan artikel 6:230k van het BW, waarop
de voorgestelde wijziging in artikel I van het wetsvoorstel ziet. In
artikel 190a van de ONBW is geregeld dat de wijzigingen die de richtlijn
consumentenrechten in Boek 7 van het BW heeft aangebracht, niet van
toepassing zijn op overeenkomsten die vóór 13 juni 2014 zijn gesloten. Op
die overeenkomsten blijft de oude afdeling 9A van Boek 7 van het BW van
toepassing. Omdat dit wetsvoorstel geen implementatie bevat van de
richtlijn consumentenrechten, staat artikel 190a van de ONBW niet in de
weg aan onmiddellijke inwerkingtreding. De Overgangswet kent geen
bepaling over artikel 520 van Boek 7 van het BW, waardoor ook de
voorgestelde wijziging ten aanzien van dit artikel onmiddellijk in werking
kan treden.
Van Vliet

19

Verordening 260/2012/EU van het Europees parlement en de Raad van 14 maart 2012 tot
vaststelling van technische en bedrijfsmatige vereisten voor overmaking en automatische
afschrijvingen in euro en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 924/2009 (PbEU 2012, L 94).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 291, nr. 3

9