Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2958
Vragen van het lid Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk) aan de Minister van Veiligheid en
Justitie over het bericht dat een festivalbezoeker is overleden na hardhandig
optreden van de Haagse politie (ingezonden 3 juli 2015).
Antwoord van Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
5 augustus 2015)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Arrestant overleden na aanhouding»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 15
Heeft u een overzicht van het aantal personen dat de afgelopen tien jaar
overleden is tijdens of na de arrestatie door de politie? Hoeveel van deze
personen had een niet-Westerse achtergrond? Wat waren de oorzaken van
het overlijden?
Kunt u een overzicht geven van het aantal onderzoeken dat naar geweld door
politiemedewerkers is gestart, het aantal zaken dat vervolgens op basis van
die onderzoeken tegen politiefunctionarissen is aangespannen, het aantal
politiefunctionarissen dat uiteindelijk schuldig werd bevonden en de sancties
die deze personen kregen?
Antwoord 2 en 15
Op dit moment kan ik het volgende overzicht, afkomstig uit het jaarbericht
2014 van het Openbaar Ministerie, geven van het aantal onderzoeken door de
Rijksrecherche in de afgelopen vijf jaar naar het soort incidenten. Het
overzicht geeft over de periode 2010–2014 aan hoeveel onderzoeken de
Rijksrecherche heeft verricht naar schietincidenten (gevallen van vuurwapengebruik door opsporingsambtenaren met de dood of enig lichamelijk letsel
tot gevolg) en naar overige confrontaties van personen met de politie (met de
dood of zwaar lichamelijk letsel tot gevolg).

1

ah-tk-20142015-2958
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Nos.nl, 28 juni 2015, http://nos.nl/artikel/2044041-arrestant-overleden-na-aanhouding.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Aantal onderzoeken door de Rijksrecherche per soort incident

2010

2011

2012

2013

2014

Schietincidenten
Overige confrontaties met politie
(ongeval, achtervolging, aanhouding)

25

30

25

33

33

13

3

20

14

8

Een overzicht op het detailniveau zoals gevraagd, is binnen het tijdsbestek
voor de beantwoording van Kamervragen niet te geven. Daarnaast is het op
grond van wettelijke bepalingen niet toegestaan om bepaalde politiegegevens
– in dit geval aangaande Rijksrecherche-onderzoeken naar personen die zijn
overleden terwijl zij aan de zorg van de politie waren toevertrouwd – over de
gevraagde periode van tien jaar te bewaren. Bovendien wordt niet geregistreerd of betrokkenen een «niet-Westerse achtergrond» hebben.
Vraag 3, 9 en 10
Wat vindt u van de beelden van de arrestatie van Mitch Henriquez?2
Doet het overlijden van Mitch Henriquez u persoonlijk verdriet? Wat gaat u
doen voor zijn nabestaanden?
Begrijpt u de woede en emoties die het overlijden van Mitch Henriquez door
politiegeweld in de samenleving losmaakt?
Antwoord 3, 9 en 10
Het is zeer treurig dat de heer Henriquez is overleden. Ik betuig mijn
medeleven aan de nabestaanden. De Rijksrecherche onderzoekt bij het
overlijden van een arrestant alle gebeurtenissen vanaf de eerste melding tot
en met het overlijden. Zo ontstaat een zo volledig mogelijk beeld van alle
omstandigheden die een rol zouden kunnen hebben gespeeld. Nu het
onderzoek nog in volle gang is, kan ik hierover geen uitspraken doen.
De burgemeester van Den Haag heeft de afgelopen periode intensief contact
met de familie onderhouden en alle steun toegezegd, bijvoorbeeld op het
gebied van de repatriëring en de uitvaart.
Het overlijden van de heer Henriquez heeft veel emotionele reacties
opgeroepen. Dat mensen deze emoties wilden uiten is begrijpelijk. Dat een
aantal relschoppers misbruik heeft gemaakt van de situatie door geweld te
gebruiken, vernielingen aan te richten en winkels te plunderen, keur ik echter
ten zeerste af.
Vraag 4
Waarom hebben de agenten Mitch Henriquez niet trachten te reanimeren
terwijl op de beelden duidelijk te zien is dat hij er uiterst slecht aan toe is en
je letterlijk een agent hoort zeggen: «Er zit weinig leven meer in»? Waarom is
er geen ambulance gekomen? Waarom gaan de agenten zelf met Mitch
Henriquez sjorren en slepen? Wat is de standaardprocedure in dit soort
gevallen waarbij de arrestant duidelijk in hoge medische nood is?
Antwoord 4
In het belang van het lopende onderzoek van de Rijksrecherche kan ik op dit
moment geen inhoudelijke uitspraken doen.
In zijn algemeenheid kan ik uw Kamer melden dat iedere politiefunctionaris in
de basisopleiding wordt getraind in levensreddend handelen met de training
Eerste Hulp door Politie. Er worden handvatten gegeven aan de politiefunctionaris op straat om eerste hulp te verlenen en daarbij te bepalen in hoeverre
medische zorg noodzakelijk is. De training is een afgeleide van een EHBOopleiding en bevat de meest voorkomende medische situaties waar een
politiefunctionaris in de uitvoering van zijn werkzaamheden mee te maken
kan krijgen.
Vraag 5
Waarom zijn de betrokken politiemensen gedurende het onderzoek naar de
zaak niet direct op non-actief gesteld? Is verdenking van dood door schuld
geen reden tot het onmiddellijk op non-actief stellen van politiemensen? Zo
nee, waarom niet?
2

https://www.youtube.com/watch?v=XndoaVthK3Y;
https://www.youtube.com/watch?v=Zxp2C6yuTao

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Het uitgangspunt bij onderzoek naar politiegeweld is of de geweldsbevoegdheid als bedoeld in de Politiewet 2012 en de Ambtsinstructie gelegitimeerd is
toegepast. Zodra op basis van onderzoek het vermoeden bestaat dat het
geweld niet gelegitimeerd is toegepast, kan de politiechef daartoe een aantal
ordemaatregelen nemen. Dat is in dit geval ook gebeurd. De politiechef heeft
de betrokken politiefunctionarissen in afwachting van de uitkomst van het
ingestelde onderzoek buiten functie gesteld.
Vraag 6, 7, 8, 18 en 19
Welke maatregelen zijn er door politie, gemeente en/of het Ministerie van
Veiligheid en Justitie genomen nadat in oktober 2013 drie oud-agenten naar
buiten traden over de cultuur van racisme, intimidatie en bovenmatig geweld
tegen etnische minderheden die al jarenlang bij het Haagse politiebureau De
Heemstraat zou heersen?3
Bent u bereid politiebureau De Heemstraat onder curatele te stellen (dan wel
de burgemeester van Den Haag te verzoeken dit te doen) zodat een bewindvoerder van buitenaf de cultuur van racisme en buitensporig geweld kan
doorbreken? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid ervoor te zorgen dat bij alle medewerkers van bureau De
Heemstraat een racismecheck wordt gedaan in de vorm van een psychologisch onderzoek naar racistische neigingen en gedragingen? Zo nee, waarom
niet?
Heeft u al gehoor gegeven aan de oproep in oktober 2013 van Amnesty
International4 waarin zij de Nederlandse overheid en politie vraagt om het
bestaan van etnisch profileren te onderkennen en af te wijzen, meer
inspanningen te verrichten om etnisch profileren tegen te gaan en de
uitvoering van de proactieve politietaak beter te monitoren? Zo ja, waar blijkt
dat uit? Zo nee, waarom niet?
Staat u nog steeds achter uw brief van 8 juli 2014 aan de Kamer5 waarin u
aangeeft dat een rapport en eerder onderzoek niet wijzen op stelselmatige
discriminatie door de politie? Bent u bereid uw beleid aan te passen op basis
van de bevindingen uit recent onderzoek?6 Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6, 7, 8, 18 en 19
Ik sta nog steeds achter de genoemde brief. In onderzoeksrapporten zijn geen
aanwijzingen gevonden voor stelselmatig discriminerende profilering door de
Nederlandse politie. Ook de Nationale ombudsman is in 2014 tot de conclusie
gekomen dat het beeld dat agenten in de Schilderswijk structureel discrimineren en disproportioneel geweld gebruiken, niet door onderzoek wordt
bevestigd.
Dit laat onverlet dat de bestrijding van discriminatie erg belangrijk blijft. Ik zet
me hier doorlopend voor in, zoals is toegelicht in onder meer de brief van
8 juli 2014 (Kamerstuk 29 628, nr. 463), de Voortgangsbrief discriminatie van
11 februari jl. (Kamerstuk 30 950, nr. 76) en de brief van 30 juni jl. in reactie
op het proefschrift «A Public Anthropology of Policing: Law Enforcement and
Migrants in the Netherlands» (Kamerstuk 29 628, nr. 541). Gelet op het
bovenstaande ben ik niet bereid om politiebureau De Heemstraat onder
curatele te stellen, om de medewerkers van dit bureau aan een racismecheck
te onderwerpen of de proactieve politietaak beter te monitoren.
Vraag 11, 16 en 17
Welk beleid gaat u voeren om buitensporig politiegeweld tegen te gaan?
Welk beleid gaat u voeren om de cyclus van «Onrechtvaardigheid zorgt voor
onrust en onrust werkt onveiligheid in de hand» te doorbreken?
Kunt u zich voorstellen dat burgers zich machteloos voelen als ze getuige zijn
van excessief politiegeweld? Wat moeten burgers doen als zij zien hoe
politiemensen excessief geweld gebruiken? Bent u het er mee eens dat 112
3

Omroep West, 16 oktober 2013, http://www.omroepwest.nl/nieuws/16-10-2013/oud-agentenhaagse-politie-gebruikt-buitensporig-geweld-tegen-allochtonen
4
http://www.amnesty.nl/nieuwsportaal/nieuws/proactief-politieoptreden-leidt-tot-discriminatiein-nederland
5
Kamerstuk 29 628, nr. 463.
6
Trouw, 9 juni 2015, http://www.trouw.nl/tr/nl/4492/Nederland/article/detail/4064791/2015/06/09/
Discriminatie-bij-politie-ook-hier-gewoon.dhtml

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

niet het geschikte nummer hiervoor is en dat veel mensen dat niet zullen
bellen? Zo nee, waarom niet?
Moet er niet een onafhankelijke instantie komen waar burgers misdragingen
door de politie kunnen melden? Zo nee, waarom niet? Is het niet beter dat die
onafhankelijke instantie dan ook oordeelt over incidenten waarbij politiemedewerkers zijn betrokken in plaats van dat het OM en/of de Rijksrecherche dit
doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11, 16 en 17
Politieagenten zijn bevoegd om binnen de uitoefening van hun functie
geweld te gebruiken. Als geweld wordt gebruikt, zal dit altijd binnen de
grenzen van proportionaliteit moeten gebeuren en binnen de kaders van de
geweldsinstructie. Ook geldt er voor politieagenten een meldingsplicht bij de
aanwending van geweld. Die plicht ziet niet alleen op vuurwapengebruik,
maar is veel breder. Dit zorgt er onder andere voor dat er goed zicht is op het
gebruikte geweld en dat kan worden getoetst of er sprake is van proportioneel geweld.
Voorts heb ik, zoals ik uw Kamer op 10 juli jl. per brief heb gemeld, de
Inspectie Veiligheid en Justitie verzocht een onderzoek in te stellen naar het
gebruik van de nekklem door de politie. Tevens onderzoekt de Inspectie de
opleiding en training van politiemedewerkers in het gebruik van fysieke
verwurgingstechnieken in de basispolitiezorg om aangehouden personen
onder controle te brengen. Zodra de Inspectie haar bevindingen oplevert, zal
ik uw Kamer hierover informeren.
Indien iemand van mening is dat de politie buitenproportioneel geweld heeft
gebruikt, kan diegene daar een klacht over indienen of aangifte doen. Voor
het indienen van klachten over de politie bestaat een klachtenprocedure die
garanties biedt voor een onafhankelijke klachtenbehandeling. Iedere eenheid
heeft een onafhankelijke klachtencommissie waarvan de leden sinds
1 december 2014 door mij worden benoemd. De leden van de klachtencommissie zijn onafhankelijk en functioneren zonder last of ruggespraak. De
voorzitter en zijn plaatsvervanger(s) heb ik expliciet belast met de bewaking
van de onafhankelijkheid van de commissie.
In eerste instantie wordt een klacht in behandeling genomen door de
klachtencoördinator van de eenheid, die, indien de klager daartoe bereid is,
een bemiddelingsgesprek met de beklaagde politiefunctionaris kan organiseren. Deze fase is gericht op zowel het herstel van het vertrouwen van de
klager in de politie als op het versterken van het lerend vermogen van de
politie en het afleggen van verantwoording door de politie. Als de klager
hierna niet tevreden is, wordt de klacht voorgelegd aan de onafhankelijke
klachtencommissie. Indien de klager niet tevreden is over de afhandeling van
zijn klacht, kan hij zich wenden tot de Nationale ombudsman, waarna de
externe klachtprocedure begint. De Nationale ombudsman constateert in zijn
jaarverslag over 2014 (Kamerstuk 34 167, nr. 2) dat met de invoering van de
nationale politie een professionaliseringsslag is gemaakt bij de interne
klachtenbehandeling door de politie.
Vraag 12 en 13
Waarom heeft het Openbaar Ministerie (OM) in een persbericht gezegd dat
Mitch Henriquez in het politiebusje onwel is geworden, terwijl op de beelden
duidelijk is te zien dat hij al tijdens de arrestatie buiten bewustzijn was?
Wat is de reden dat dit oorspronkelijke persbericht later weer is ingetrokken?
Wie heeft daartoe besloten? Tussen welke mensen van het OM en welke
mensen van politie is er contact geweest? Ontstaat zo niet het beeld dat het
OM de zaak in de doofpot probeerde te stoppen en van koers wijzigde toen
beeldmateriaal van de arrestatie naar buiten kwam? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12 en 13
Wanneer sprake is van een overlijden na gebruik van geweld door de politie
is het van groot belang daar snel duidelijkheid over te geven. De Rijksrecherche zal in deze zaak alle gebeurtenissen vanaf de eerste melding tot en met
het overlijden onderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4

Vraag 14
Zijn het OM en de Rijksrecherche in zijn algemeenheid wel voldoende
objectief om onderzoek naar politiegeweld te doen? Zo ja, waar baseert u dat
op? Zo nee, wat zijn mogelijke alternatieven?
Antwoord 14
Ja, dat is het geval. De Rijkrecherche opereert onafhankelijk van de politie. De
Rijksrecherche valt onder de verantwoordelijkheid van het College van
procureurs-generaal van het OM en verricht haar onderzoeken rechtstreeks in
opdracht van het College. Op deze wijze kan de Rijksrecherche onpartijdig en
met distantie onderzoek verrichten naar geweldsaanwending door politiefunctionarissen. Op basis van de onderzoeksresultaten van de Rijksrecherche zal
het OM onafhankelijk, zorgvuldig en weloverwogen een beslissing over
eventuele vervolging nemen.
Vraag 20
Vindt u dat het vertrouwen in en het gezag van de politie door het overlijden
van Mitch Henriquez is geschaad? Zo ja, wat gaat u daaraan doen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 20
Ik span mij ervoor in om het vertrouwen in de politie te behouden en waar
nodig verder te verstevigen. Een snel, zorgvuldig en onafhankelijk onderzoek
van de Rijksrecherche draagt daar aan bij. Dat het OM al op 1 juli de eerste
bevindingen heeft gepresenteerd, toont aan dat de Rijksrecherche met dit
onderzoek snel en voortvarend te werk gaat.
Vraag 21
Wat voor invloed heeft het overlijden van Mitch Henriquez na zijn arrestatie
door de politie op de reputatie van Nederland in het buitenland? Is Den Haag
nog wel de stad van vrede en veiligheid waar de stad bekend door is? Of
ontstaat hier een sfeer als in de Verenigde Staten waar regelmatig AfroAmerikanen door racistische politieagenten worden doodgeschoten, met
massale rellen tot gevolg? Zo ja, wat bent u van plan daaraan te doen? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 21
Zoals ik hierboven heb toegelicht, zijn er geen aanwijzingen van stelselmatig
etnisch profileren of discrimineren binnen en door de politie. Wat er in dit
specifieke geval gebeurd is, zal uit het onderzoek van de Rijksrecherche
moeten blijken.
Voor de beeldvorming in het buitenland zal bepalend zijn hoe wij omgaan
met dit betreurenswaardige incident en de wijze waarop wordt uitgezocht wat
er precies is gebeurd, door middel van een zorgvuldig onderzoek door de
Rijksrecherche.
Vraag 22
Bent u bereid een racismeregister in te voeren waar uitingen van racisme
worden geregistreerd en het voor de geregistreerde onmogelijk wordt om
voor een overheidsorganisatie te werken? Zo nee, waarom niet? Vindt u dat
het geen probleem is als de overheid racisten in dienst heeft? Vindt u niet dat
racistische uitingen het imago van hardwerkende en welwillende politiemensen schaden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 22
Binnen de overheid kan – indien de aard van de functie en het risico dat aan
de werkzaamheden is verbonden hierom vragen – van de sollicitant een
zogenaamde Verklaring omtrent gedrag (VOG) gevraagd worden. Daarnaast
zijn sommige (overheids)functies aangewezen als vertrouwensfuncties,
waarvoor een veiligheidsonderzoek van de AIVD benodigd is. Voor verdere
informatie wil ik u wijzen op de beantwoording van de Kamervragen van het
lid Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk) met kenmerk 2015Z04628.
Wanneer een betrokkene in aanmerking wenst te komen voor een aanstelling
bij de politie, dient hij hiervoor een betrouwbaarheid- en geschiktheidsonderzoek te ondergaan. In een dergelijk onderzoek wordt naslag gedaan in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

5

justitiële en politiegegevens en een gesprek gevoerd met betrokkene. Hierbij
wordt extra aandacht besteed aan integriteitsaspecten.
Klachten en signalen over onder andere ongewenste omgangsvormen van
medewerkers van de politie en andere overheidsorganisaties kunnen worden
gemeld. De organisatie kan hiernaar onderzoek doen en waar nodig
maatregelen treffen tegen de betrokken medewerker. Op dit moment zijn
aanvullende maatregelen mijns inziens niet nodig.
Ik vind iedere vorm van racisme of discriminatie verwerpelijk en schadelijk.
Zoals gezegd zijn er geen aanwijzingen van stelselmatig discrimineren of
etnisch profileren binnen en door de politie.
Vraag 23
Wanneer is het onderzoek naar de dood van Mitch Henriquez afgerond? Bent
u bereid aan te dringen op de grootst mogelijke zorgvuldigheid en spoed?
Bent u in verband met de onrust in de samenleving bereid de onderzoeksresultaten naar de Tweede Kamer te sturen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 23
Het onderzoek van de Rijksrecherche zal naar verwachting zeker nog enkele
maanden duren. In het belang van het onderzoek kan ik geen nadere
uitspraken doen voordat het hele onderzoek is afgerond. Alsdan zal over de
uitkomsten ervan worden gecommuniceerd.
Vraag 24
Bent u als Minister van Veiligheid en Justitie de eindverantwoordelijke voor
het bewezen overlijden van mensen door politiegeweld? Is het bewezen
overlijden van mensen door politiegeweld reden voor u om af te treden? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 24
De politie doet haar werk in opdracht van en ondergeschiktheid aan het
bevoegd gezag. Ik kan niet vooruit lopen op de uitkomsten van het onderzoek
van de Rijksrecherche. Hieruit zal moeten blijken of de politie onjuist of
onzorgvuldig heeft gehandeld. Ik ben politiek verantwoordelijk voor de
politieorganisatie. Vanuit die verantwoordelijkheid zie ik het als mijn taak om
maatregelen te treffen om, als daar sprake van is, dergelijk handelen in de
toekomst zoveel mogelijk te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

6