Welzijnscommissie vogelgriep 2016

Den Haag, 3 juli 2017
Referentienummer: 2017.124

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep
Inhoud
1.

Aanleiding ................................................................................................................................... 2

2.

Achtergrond ................................................................................................................................ 2

3.

Werkwijze ................................................................................................................................... 3

4.

Feiten en cijfers ........................................................................................................................... 3

5.

Bevindingen ................................................................................................................................ 4

6.

Aanbevelingen ............................................................................................................................ 5

7.

6.1

Algemeen ............................................................................................................................ 5

6.2

Aanbevelingen voor het welzijn van dieren........................................................................ 5

6.3

Aanbevelingen ten aanzien van de procedure ................................................................... 6

Samenvatting .............................................................................................................................. 7

Bijlage 1:

Overzicht bedrijven ......................................................................................................... 8

Bijlage 2:

Uitwerking aanbeveling structurele commissie............................................................ 11

2017.124

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

1

Welzijnscommissie vogelgriep 2016

1.

Aanleiding

In het najaar van 2016 wordt HPAI (hoog pathogene aviaire influenza, vogelgriep) geconstateerd
in Europa. Op 26 november wordt in Biddinghuizen het eerste Nederlandse pluimveebedrijf
getroffen.
Hierop zijn direct maatregelen ingesteld om de verspreiding van vogelgriep tegen te gaan en het
risico op een besmetting bij pluimveebedrijven te minimaliseren.
Op 19 april 2017 zijn bijna alle landelijke maatregelen tegen de verspreiding van vogelgriep, zoals
de ophok- en afschermplicht, weer ingetrokken. Het risico op vogelgriepbesmetting door wilde
watervogels is dusdanig afgenomen dat de maatregelen niet langer noodzakelijk zijn. Alleen de
hygiënemaatregelen om de stal en het erf te mogen betreden blijven voorlopig nog in stand. De
hygiënemaatregelen verkleinen de kans op insleep en verspreiding van allerlei ziektes in de stal.
Één van de getroffen maatregelen is het instellen van een commissie die toezicht houdt op het
welzijn van dieren bij het bestrijden van de crisis. De “Welzijnscommissie vogelgriep 2016” is
verzocht binnen drie maanden na het intrekken van de laatste maatregel schriftelijk haar
eindrapport uit te brengen.
In het voorliggende eindrapport wordt een totaalbeeld gegeven van de bevindingen van de
commissie over de ruimingsacties en worden aanbevelingen gedaan voor mogelijke verbeteringen
en oplossingen van mogelijke knelpunten.

2.

Achtergrond

Het kabinet vindt bij de bestrijding van dierziekten bewaking van dierenwelzijnsaspecten van groot
belang. Mede daarom is de “Welzijnscommissie Vogelgriep 2016” in het leven geroepen. Deze
commissie heeft tot taak na te gaan of de ruimingsacties die plaatsvinden ter bestrijding van de
uitbraak van vogelgriep op een uit oogpunt van dierenwelzijn verantwoorde wijze worden gedaan.
In brede zin doet de welzijnscommissie aanbevelingen om welzijnsproblemen die zich voordoen bij
bestrijding van een uitbraak tot een oplossing te brengen. De commissie rapporteert hierover aan
de staatssecretaris van Economische Zaken.
De Welzijnscommissie Vogelgriep 2016 is ingesteld per 18 november 2016. De taken en
verantwoordelijkheden van de commissie staan beschreven in de Staatscourant van 12 december
2016, nr. 64357-n1.
De commissie heeft in het kader van de bestrijding van de in november 2016 aangetroffen Hoog
Pathogene Aviaire Influenza (vogelgriep) tot taak:
a)

na te gaan of de ruimingsacties op een uit het oogpunt van dierenwelzijn verantwoorde
wijze worden uitgevoerd;

b)

aanbevelingen te doen voor oplossingen van welzijnsproblemen die zich voordoen.

2017.124

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

2

Welzijnscommissie vogelgriep 2016

3.

Werkwijze

De commissie stelt volgens het instellingsbesluit haar eigen werkwijze vast en voorziet in haar
secretariaat. Naast de gevraagde eindrapportage rapporteert de commissie wanneer zij dat nodig
acht over de totale welzijnssituatie aan de staatssecretaris.
De commissie hecht aan haar onafhankelijkheid. Ze heeft het ondersteunend bureau van de Raad
voor Dierenaangelegenheden (RDA team) gevraagd het secretariaat te verzorgen.
Kern in de werkwijze is dat de commissie zich bij ruimingen ter plekke een beeld vormt van de
welzijnstoestand van dieren en de risico’s op onnodig lijden van dieren en zich zo nodig laat
informeren door externe personen en organisaties.
Voor haar analyse heeft de commissie naast haar eigen waarnemingen ook informatie opgevraagd
van de crisisorganisatie (zoals bijvoorbeeld informatie over de vergassingsrapporten van de
ruimingen) en andere deskundigen geraadpleegd (bijvoorbeeld over de algehele welzijnstoestand
in relatie tot de crisismaatregelen).
De commissie vond het niet noodzakelijk om bij alle ruimingen aanwezig te zijn. Op basis van een
risico analyse is de noodzaak van haar aanwezigheid afgewogen. In deze analyse zijn onder meer
het aantal dieren, het type bedrijf, de diersoort en de dodingsmethode betrokken. De risico
analyse is mede gebaseerd op informatie en een inschatting van welzijnsproblemen van de NVWA.
De bevindingen zijn direct gedeeld met de crisisorganisatie zodat praktische aanbevelingen ook
snel toegepast kunnen worden. Daarnaast is de staatssecretaris op de hoogte gebracht van de
bevindingen.

4.

Feiten en cijfers

De NVWA meldt dat in de periode 9 november 2016 tot en met 19 april 2017 65 besmettingen zijn
vastgesteld: 46 besmettingen bij wilde vogels, 10 bij vogels van hobbyhouders en 9 bij
commerciële pluimveebedrijven.
De vogels op de besmette locaties zijn geruimd. Rond de commerciële bedrijven zijn ook de
pluimveebedrijven die in de 1-km cirkel liggen en de risicovolle contactbedrijven preventief
geruimd. Er zijn in totaal 10 bedrijven preventief geruimd.
Op 9 commerciële bedrijven zijn 221.332 dieren gedood vanwege besmetting. Bij 10
hobbyhouders zijn 517 dieren gedood. Op de 10 preventief geruimde bedrijven ging het om
496.395 dieren.

2017.124

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

3

Welzijnscommissie vogelgriep 2016

Voor het doden van de vogels op commerciële bedrijven zijn er conform de vastgestelde
procedures twee methoden beschikbaar, te weten container- en stalvergassing. Beide worden
uitgevoerd door een ervaren bedrijf waarmee afspraken zijn gemaakt over hun dienstverlening.
Containervergassing wordt alleen ingezet wanneer stalvergassing niet toegepast kan worden of bij
dieraantallen tot 10.000 stuks.
Deze methoden zijn niet toegepast voor het doden van vogels van hobbyhouders. De vogels op
deze adressen zijn gedood door een NVWA dierenarts, de praktiserend dierenarts of door een
gespecialiseerd bedrijf met kleinschalige containervergassing.
Bij alle ruimingen was een dierenarts tijdens het doden van de vogels op het bedrijf of op het
adres aanwezig. De NVWA maakt verslag op van de ruimingen, mede aan de hand van de
rapportages van de ingeschakelde bedrijven. Het welzijn van de dieren maakt deel uit van de
rapportages.

5.

Bevindingen

De bevindingen zijn per ruiming gerapporteerd. Hieronder volgt een beknopte opsomming op
hoofdlijnen. De commissie waardeert de openheid van de NVWA, bijvoorbeeld door het op eigen
initiatief melden van (mogelijke) problemen.
In bijlage 2 staat een overzicht van de constateringen en aanbevelingen na de ruimingen die de
commissie heeft waargenomen.
De welzijnscommissie vindt, op basis van eigen bevindingen en de gegevens die haar ter
beschikking zijn gesteld, dat de ruimingen met voldoende aandacht voor het welzijn van de dieren
zijn uitgevoerd.
De NVWA heeft de commissie gemeld dat een aantal dieren het vergassingsproces heeft overleefd.
In totaal gaat het om zeven dieren, waarvan vier kuikens. De uitvoerder van de vergassingen
heeft hierop de werkwijze voor het doden van kuikens op details aangepast. De kans op overleven
moet ten alle tijden minimaal zijn en alle maatregelen zijn ook hierop gericht. De protocollen zijn
gebaseerd op actuele kennis en er is toezicht op de toepassing. De commissie beschouwt het
aantal levende dieren ten opzichte van de geruimde aantallen als ongewenst, maar het aantal
dieren dat het proces overleefde ziet de commissie niet als signaal voor mogelijk onzorgvuldig
handelen. Waar logische opties waren, zijn de procedures aangepast.
Een andere bevinding betrof de toepassing van de aanbevelingen van de OIE (World Organization
for Farm Animal Health). De OIE beveelt voor watervogels 80% aan, terwijl bij ruimingen voor alle
soorten 60% gebruikt is. De commissie ondersteunt de mening van de crisisorganisatie dat ook
volstaan kan worden met een minimum van 60% CO 2 in plaats van 80% voor watervogels zoals

2017.124

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

4

Welzijnscommissie vogelgriep 2016

eenden en ganzen. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat eenden, ganzen, kalkoenen,
vleeskuikens en leghennen gebaseerd op EEG metingen bij vergelijkbare CO2 / O2 concentraties,
het bewustzijn verliezen en dood gaan. Ook het verloop van de bloedwaarden (pCO 2, pO2, pH,) is
vergelijkbaar. De waarnemingen tijdens de huidige AI uitbraak laten geen ander beeld zien. De eis
van de OIE van 80% is gebaseerd op de aanname dat watervogels langer tegen een hoog CO2 of
laag O2 percentage kunnen dan kippen en kalkoenen.
De commissie heeft geen aanwijzingen dat 60% voor de geruimde watervogels niet toereikend zou
zijn. Bij het duiken of onder water foerageren spelen andere fysiologische processen dan bij het
blootstellen aan hoge CO2 concentraties. Daarnaast zijn de CO2 concentraties bij verdoven zo ver
buiten de fysiologisch aanpassingsmogelijkheden van dieren dat deze aanname niet op gaat.
De crisisorganisatie is professioneel opgezet met betrokken mensen en heeft in algemene en
praktische zin aandacht voor het welzijn van dieren.
In algemene zin ziet commissie ruimte voor verbeteringen voor de specifieke ruimingen zoals ze
zijn voorgekomen. Ze doet hiertoe de navolgende aanbevelingen.

6.

Aanbevelingen

6.1

Algemeen

Blijf investeren in discipline bij alle betrokkenen.
De crisis heeft deze keer niet sterk om zich heen gegrepen. De goede discipline in de sector in het
volgen van (preventieve) maatregelen zal hier naar verwachting van de commissie aan hebben
bijgedragen. Het is cruciaal dat deze aandacht niet verslapt om het risico op onnodig lijden van
dieren te minimaliseren.

6.2

Aanbevelingen voor het welzijn van dieren

Onderzoek toepassing van alternatieve ruimingsmethoden voor stallen/diergroepen die niet geschikt
zijn voor stalvergassing.
Het doden van dieren zonder hanteren (drijven, dragen) verdient uit welzijnsoogpunt de voorkeur.
In andere landen is doden met een schuimdeken, gevuld met stikstofgas toegestaan en voor de
praktijk beschikbaar. Deze methode is effectiever (sneller, met minder welzijnsaantasting) dan
containervergassing. Een dergelijke methode kan effectief toegepast worden in stallen waar
stalvergassing (vanwege de open constructie van de stal) niet mogelijk is. Mogelijk kan ook voor
de Nederlandse situatie een dergelijke werkwijze nader worden onderzocht en betrokken worden
bij de aanbesteding.

Plan voor bijzondere situaties.
De NVWA wordt geadviseerd een plan op te stellen dat voorziet in bijzondere situaties. Denk
bijvoorbeeld aan het ruimen van dieren bij handelaren. Het betreft hier vaak dieren die qua

2017.124

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

5

Welzijnscommissie vogelgriep 2016

gewicht en qua gewenning aan mensen aanmerkelijk verschillen van het in leg- en vleessector
bedrijfsmatig gehouden pluimvee, terwijl ook de huisvesting van deze dieren aanmerkelijk
verschilt van die van de eerder genoemde bedrijfsmatig gehouden groep.
Het op te stellen plan omvat in ieder geval richtlijnen voor het vangen en dragen van dergelijke
dieren en voor het voorafgaand aan iedere ruiming instrueren van de bij de ruiming betrokken
ruimingsploeg.
Het verantwoord dragen van dieren, binnen EU kaders, dat past voor ruimingen in speciale
gevallen zou eveneens onderdeel van dit plan horen te zijn. Juist in deze situaties is het uit
oogpunt van dierenwelzijn noodzakelijk om goed voorbereid te starten en afspraken te maken wat
geoorloofd is bij de omgang en met name het dragen van bijzondere dieren.

Omgaan met ruimingen die zich uitstrekken over meerdere dagen en ruimingen die deels in de
avond, zonder daglicht, moeten worden uitgevoerd.
De commissie doet verder de aanbeveling om vast te leggen hoe omgegaan moet worden met
(preventieve) ruimingen die veel tijd in beslag nenen ruimingen die zich over meerdere dagen
uitstrekken. Aandachtspunten hierin zijn het zorgdragen voor voldoende verlichting zodat een
ruiming niet hoeft te worden afgebroken en/of aanwijzingen in de ruimingsinstructies dat bij het
onderbreken van ruimingen voorzien moet worden in water en voedsel voor de dieren.

Stallen vooraf indelen op mogelijke aanpak bij ruiming
Sommige staltypen zijn ongeschikt voor stalvergassingen. Stalvergassing is vanuit welzijnsoptiek
te verkiezen boven containervergassing. De commissie adviseert bij nieuw- of verbouw van stallen
(vergunningverlening) de werkwijze bij ruiming te betrekken (stalvergassing mogelijk of niet,
bereikbaarheid). Hierbij kan aansluiting worden gezocht bij evacuatie en ruimingsplannen in geval
van calamiteiten.

6.3

Aanbevelingen ten aanzien van de procedure

Stel een structurele commissie in die onafhankelijk van de crisisorganisatie rapporteert over
dierenwelzijn in brede zin.
In de voorliggende crisis en bij eerdere crises is de betreffende welzijnscommissie te laat
opgestart. Hierdoor ontstaat een onnodig risico dat inhoudelijke, praktische en formele zaken niet
adequaat en/of niet tijdig ingevuld kunnen worden. De huidige commissie kon aanwezig zijn bij de
eerste ruiming van een besmet bedrijf. Daarvoor zijn de dieren van een tweetal hobbyhouders
geruimd.
De commissie vindt dat een welzijnscommissie structureel ingesteld moet zijn. Er is een reële
dreiging op uitbraken van dierziekten zoals in de afgelopen jaren is gebleken. In 2014 en 2016 is
het met een uitbraak van AI tot een crisis gekomen. Het is denkbaar dat Nederland ook opnieuw
geconfronteerd gaat worden met (andere) dierziekten die (grootschalig) ingrijpen noodzakelijk
maken. In bijlage 2 is deze aanbeveling nader onderbouwd en uitgewerkt.

2017.124

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

6

Welzijnscommissie vogelgriep 2016

7.

Samenvatting

Gegeven de uitgangspunten in de crisisorganisatie zijn de ruimingen met voldoende aandacht voor
dierenwelzijn uitgevoerd. Onnodig lijden is tot een minimum beperkt.
Er is ruimte voor verbeteringen in praktische zin, de commissie heeft daartoe een aantal concrete
aanbevelingen gedaan. Deze aanbevelingen gaan met name over het voorbereid te zijn op
bijzondere situaties en het hanteren van dieren. Het merendeel van de aanbevelingen is reeds
tijdens de crisisbestrijding opgepakt.
De commissie vindt dat het aantal besmette bedrijven beperkt is gebleven. De discipline in de
sector heeft er toe bijgedragen dat de crisis niet ernstiger om zich heen heeft gegrepen.
Vanzelfsprekend houdt dit niet in dat de aandacht voor de problematiek mag verslappen, alleen als
alle betrokkenen een maximale inspanning doen kan het risico beperkt blijven.
De commissie constateert dat een gerichte communicatie bijdraagt aan het noodzakelijke
draagvlak voor de bestrijding van de crisis. Ze adviseert om bij alle ruimingen de noodzaak
hiervan helder te blijven communiceren en de gevolgde transparante afwegingen openbaar te
maken. Dit kan bijvoorbeeld aan de hand van het “One Health” afwegingskader van de Raad voor
Dierenaangelegenheden. Dit voorkomt dat tijdens de crisisbestrijding onnodige (maatschappelijke)
discussie ontstaat over de noodzaak van met name preventieve ruimingen in relatie tot
dierenwelzijn.
De commissie beveelt aan om de taken van de commissie structureel te beleggen onafhankelijk
van de crisisorganisatie zodat de staatssecretaris geïnformeerd en geadviseerd kan worden over
het welzijn van dieren en ethische afwegingen in de meest brede zin bij het bestrijden van
dierziektecrises.

Welzijnscommissie Vogelgriep 2016
Dr. Marien Gerritzen
Dr. Ir. Ferry Leenstra
Dr. Ruurd Stolp (voorzitter)
Secretariaat: RDA-team, Ir Marc Schakenraad

2017.124

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

7

Welzijnscommissie vogelgriep 2016

Bijlage 1:

Overzicht bedrijven

Datum

Aantal dieren

Aantal stallen

Type ruiming

Aanbevelingen commissie

Oordeel commissie

26-11-2016

10.000

1 stal met
vleeseenden

Containervergassing vleeseenden

De ruiming is adequaat en met
voldoende aandacht voor
dierenwelzijn uitgevoerd.

27-11-2016

67.000

Stalvergassing,
1 containervergassing bij eenden van
3 dagen oud

27-11-2016

42.000

9 stallen waarvan 2
leeg. 6 stallen met
vleeseenden van
diverse leeftijden
geruimd
3 Stallen met
vleeseenden; 2
stallen met eenden
van ongeveer drie
weken leeftijd. 1 stal
met eenden van
zeven weken leeftijd.

Nagaan of het drijven/vangen/verplaatsen
van eenden voorafgaande aan container
vergassen zodanig kan worden aangepast
dat de daarvoor benodigde tijd kan worden
bekort en zo de periode van belasting voor
de dieren verminderd.
Zorg voor kratjes of dozen om jonge eendjes
naar de containers te brengen

De ruiming is adequaat en met
voldoende aandacht voor
dierenwelzijn uitgevoerd.

27-11-2016

40.000

Stalvergassing

28-11-2016

16.000

Containervergassing

Niet bezocht

N.v.t.

28-11-2016

20.000

Stalvergassing

Niet bezocht

N.v.t.

1-12-2016

8.500

2 stallen met
vleeseenden
4 stallen met
vleeseenden
1 stal met
vleeskuikens
1 stal met
vleeseenden

Nagaan of het drijven/vangen/verplaatsen
van eenden voorafgaande aan container
vergassen zodanig kan worden aangepast
dat de daarvoor benodigde tijd en daarmee
de tijdsgerelateerde belasting voor de
dieren kan worden bekort.
Zorg voor adequate verlichting, zodat de
ruiming niet afgebroken hoeft te worden.
Overweeg zsm regulier slachten van
slachtrijpe eenden, als dat qua gezondheid
van de dieren, testuitslagen en
contactstructuren verantwoord lijkt
Niet bezocht

Stalvergassing

Niet bezocht

N.v.t.

2017.124

Containervergassing vleeskuikens.

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

De ruiming is adequaat en met
voldoende aandacht voor
dierenwelzijn uitgevoerd

N.v.t.

8

Welzijnscommissie vogelgriep 2016
Datum

Aantal dieren

Aantal stallen

Type ruiming

Aanbevelingen commissie

Oordeel commissie

1-12-2016

15.500

Stalvergassing

Niet bezocht

N.v.t.

14-12-2016

63.000

2 stallen met
vleeseenden
2 stallen met
leghennen

stalvergassing bij scharrellegbedrijf

Geen

17.12.2016
13.00-17.30 uur

15000

1 stal vleeseenden

Containervergassing vleeseenden

17.12.2016

40000

2 stallen
Preventief
Naastgelegen bedrijf
vleeseenden besmet
met HPAI, op bedrijf
geen besmetting
vastgesteld

Stalvergassing Vleeskuikens

18.12.2016
20.12.2016
20.12.2016

ca. 29.000
ca. 48.000
ca. 12.000

De crisisorganisatie wordt verzocht om na
de crisis alternatieve dodingsmethoden te
overwegen die opdrijven en vangen van de
dieren overbodig maken, bijvoorbeeld door
het inzetten van
schuimvergassingsmethode met gebruik van
stikstof.
De leden van de commissie hebben de start
en deels de uitvoering van de stalvergassing
waargenomen. Het was daarbij niet
mogelijk om de dieren direct waar te
nemen. Ontwikkeling van gasconcentratie
en van temperatuur voldeden gedurende de
waarnemingsperiode aan de daarover
gemaakte afspraken.
Niet bezocht
Niet bezocht
Evalueer de keuze voor containervergassing
overdag boven het wachten tot de
apparatuur voor stalvergassing beschikbaar
is of wachten tot de gebruikelijke
donkerperiode voor de dieren aangebroken
is.

De ruiming is adequaat en met
voldoende aandacht voor
dierenwelzijn uitgevoerd.
De ruiming werd vanuit
dierenwelzijnsperspectief
adequaat uitgevoerd

20.12.2016

ca. 140.000

20.12.2016

92.000

2017.124

3 stallen

Stalvergassing leg pluimvee
Stalvergassing ouderdieren
Containervergassing preventief te
ruimen legpluimvee

Stalvergassing preventief te ruimen
legpluimvee
Containervergassing Preventief te
ruimen kuikens

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

De ruiming is adequaat en
zover zichtbaar met voldoende
aandacht voor dierenwelzijn
uitgevoerd.

Niet bezocht

N.v.t.
N.v.t.
De ruiming is tijdens de
aanwezigheid van de
commissie adequaat en met
voldoende aandacht voor
dierenwelzijn uitgevoerd,
gegeven de keus voor ruiming
overdag met
containervergassing.
N.v.t.

Niet bezocht

N.v.t.

9

Welzijnscommissie vogelgriep 2016
Datum

Aantal dieren

Aantal stallen

Type ruiming

Aanbevelingen commissie

Oordeel commissie

22.12.2016

6.000

Dierenhandel

Containervergassing
eenden, kippen, ganzen, zwanen,
kalkoen, parkieten

De welzijnscommissie vraagt uit oogpunt
van dierenwelzijn aandacht voor het dragen
van dieren in situaties waarin de diversiteit
aan dieren groot is. In praktische zin zou
gekeken kunnen worden naar de looppaden
voordat het dragen begint. Hoe korter de
looppaden, des te minder kans op onnodig
ongerief. Bij zo een grote diversiteit zou het
goed zijn van tevoren af te spreken hoe
iedere soort gefixeerd en vervoerd wordt.
Een instructie met beeldmaterialen voor de
ruimers kan hierin behulpzaam zijn.

25.12.2016
25.12.2016
08.03.2017

27.000
30.000
40 kippen en 8
duiven

Een ruiming met veel
verschillende diersoorten is
complex en vraagt bijzondere
aandacht van de
crisisorganisatie.
Gegeven de omstandigheden
en voor zover de
waarnemingen van de
commissie kunnen overzien is
het doden van de dieren
middels vergassing adequaat
uitgevoerd.
De commissie ziet ruimte voor
verbetering van het welzijn bij
het vangen en dragen van de
dieren. Ze heeft hiertoe de
direct betrokkenen enkele
praktische aanbevelingen
gedaan.
N.v.t.
N.v.t.
De ruiming verliep rustig en
adequaat en werd met
voldoende aandacht voor
dierenwelzijn uitgevoerd.

2017.124

Diverse hokken

Vergassing in daartoe ingerichte
aanhanger

Eindrapport Welzijnscommissie Vogelgriep 2016

Niet bezocht
Niet bezocht
Geen

10

Bijlage 2:

Uitwerking aanbeveling structurele commissie

Volksgezondheids- en veterinaire overwegingen zijn belangrijk bij de afweging van
maatregelen in geval van een uitbraak van een zoönose of besmettelijke dierziekte .
Daarnaast spelen economische afwegingen een rol. Bij het beoordelen van de aan
dergelijke maatregelen verbonden risico’s behoort ook een gedegen afweging van het
risico op onnodig lijden van dieren die onder een dergelijke maatregel zullen vallen. Bij
de bestrijding van dierziekten is bewaking van dierenwelzijnsaspecten van groot belang,
er is hiervoor een stijgende maatschappelijke aandacht. Een commissie die rapporteert
over de welzijnsaspecten in brede zin, onafhankelijk van de reguliere crisisorganisatie,
kan deze maatschappelijke zorg adresseren.
De werkwijze die de commissie heeft gevolgd om haar taakopdracht in te vullen , heeft
gewerkt. De commissie heeft zich bij de gemelde ruimingen een voldoende beeld kunnen
vormen en de contacten met crisisorganisatie waren constructief en open.
Daarnaast heeft de commissie ook bij anderen (onder meer leden van de Raad voor
Dierenaangelegenheden) informatie ingewonnen om zich een beeld te vormen over de
totale gezondheids- en welzijnssituatie in de pluimveesector ten tijde van de
crisismaatregelen.
In de voorliggende crisis is de welzijnscommissie te laat opgestart. Het bleek voor de
commissie bijvoorbeeld niet mogelijk om goed voorbereid te zijn op haar opdracht en er
was een onnodig risico dat praktische (bijvoorbeeld bemensing van commissie en
secretariaat, aanwezigheid bij ruimingen) en formele zaken (bijvoorbeeld taakopdracht,
financiën) niet adequaat ingevuld konden worden.
De commissie vindt dat de taken structureel belegd moeten zijn. Er is een reële dreiging
op uitbraken van dierziekten zoals in de afgelopen jaren is gebleken. In 2014 en 2016 is
het met een uitbraak van AI tot een crisis gekomen. Het is denkbaar dat Nederland ook
opnieuw geconfronteerd gaat worden met Varkenspest, MKZ of andere dierziekten die
(grootschalig) ingrijpen noodzakelijk maken.
Een structurele commissie heeft voordelen boven een ad hoc commissie, zowel in
inhoudelijke als procesmatige zin. Een permanente commissie kan zich voorbereiden op
haar taak en gedurende het jaar, ook in ”vredestijd”, advies geven over
dierenwelzijnsaspecten. Er zullen altijd incidentele ruimingen zijn die de aandacht
behoeven, bijvoorbeeld in geval van laag-pathogene influenza besmettingen. Daarnaast
kan ze een vinger aan de pols houden bij de opvolging van de uitgebrachte adviezen.

11

Een permanente commissie kan sneller opschalen en starten met haar eigenlijke
opdracht. Werkwijze en andere praktische zaken en sommige voorbereidingen kunnen
buiten de crisistijd gedaan worden.
De commissie stelt hier een kleine groep voor die continuïteit bewaakt. Onder meer door
bij te dragen aan de follow up van de adviezen en mee te denken met nieuwe relevante
ontwikkelingen. Aan deze kleine groep zou een netwerk van deskundigen gekoppeld
kunnen worden dat afhankelijk van de crisis ingezet kan worden. Het heeft voordelen uit
oogpunt van expertise en beheer om (leden van) de kerngroep samen te laten vallen
met de RDA. Een grote staande operationele organisatie is niet nodig, maar een kleine
die ontwikkelingen volgt en zorgt voor aanpassing van werkwijze van de commissie én
die toegang heeft tot een netwerk van snel te benaderen experts, waarmee reeds
voorlopige afspraken gemaakt zijn, die de bedrijfsbezoeken kunnen doen.
De commissie heeft zich via andere experts eveneens een beeld proberen te vormen van
de totale welzijnssituatie in relatie tot de voorliggende crisis (zie crisis). Dit is ad hoc
gebeurd. Bij een eventueel volgende keer is het wenselijk dat de commissie zelf op een
gestructureerde wijze inbreng organiseert vanuit deskundigen uit diverse
maatschappelijke geledingen.

12