Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1370

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 april 2014
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
14 april 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1370
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1370

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 14 APRIL 2014
Bosnië-Herzegovina
De Raad sprak ernstige zorg uit over de stilstand in het toenaderingsproces tot de EU door een gebrek aan politieke wil bij de Bosnische
politici om daadwerkelijk de noodzakelijke hervormingen door te voeren.
Bosnië-Herzegovina blijft hierdoor achterop in vergelijking met andere
landen in de regio. De EU veroordeelde in dit verband het gebruik van
retoriek gericht op afscheiding en verdeling. Meerdere lidstaten gaven aan
dat de politieke leiders van Bosnië-Herzegovina meer in het landsbelang
en niet louter in hun eigen belang of dat van hun eigen groep moeten
handelen.
De Raad onderstreepte dat de inhoudelijke voorwaarden voor voortgang
in het EU-pre-accessietraject onverminderd van kracht blijven. Ministers
riepen het Bosnische leiderschap op zich in te spannen voor daadwerkelijke sociaaleconomische ontwikkeling, in het bijzonder de aanpak van de
hoge jeugdwerkloosheid, het zakenklimaat te verbeteren, de rechtsstaat te
versterken, mensenrechten te beschermen en corruptie te bestrijden. De
politieke leiders moeten de recente publieke protesten serieus nemen en
de bevolking, inclusief de jongere generatie, voldoende kansen bieden. In
dit licht verwelkomde de Raad het nieuwe initiatief van de Commissie om
het EU-beleid via een «Compact for Growth» te richten op sociaaleconomische hervormingen om de economie te herstarten en banen te creëren.
Hierbij zal nauw worden gecoördineerd en samengewerkt met o.a. de
internationale financiële instellingen en het maatschappelijk middenveld.
De samenwerking op het gebied van de rechtsstaat zal worden verbreed
en zich nog meer richten op de bestrijding van corruptie. De Raad
bevestigde dat het aanpassen van de discriminerende bepalingen in de
Bosnische grondwet een essentiële voorwaarde is voor de inwerkingtreding van het Stabilisatie- en Associatieakkoord met de EU. Om te
voorkomen dat verdere voor Bosnië-Herzegovina geoormerkte EU-preaccessiesteun (IPA) wordt ingehouden, zal de Bosnische Raad van
Ministers overeenstemming moeten bereiken over een mechanisme om
met één mond te spreken over EU-zaken (opzetten van een EUcoördinatiemechanisme).
Oekraïne
De Raad sprak over de situatie in Oekraïne, in het bijzonder over de
ontwikkelingen in het oosten van het land. Een groot aantal lidstaten,
waaronder Nederland, sprak zijn bezorgdheid uit over deze ontwikkelingen, waarbij een vergelijking werd getrokken met hetgeen zich in de
Krim had afgespeeld. De Raad veroordeelde de acties van gewapende
personen in een groot aantal steden in Oost-Oekraïne, waarbij overheidsgebouwen zijn bezet. De Raad besloot in dit verband om de lijst van
personen en/of entiteiten waarvoor visumrestricties en tegoedenbevriezing van toepassing zijn uit te breiden. De EU riep op tot dialoog
tussen alle betrokken partijen om de situatie vreedzaam op te lossen.
Tegelijk werd Rusland opgeroepen om de territoriale soevereiniteit van
Oekraïne te steunen, de acties in Oekraïne te veroordelen en bij te dragen
aan de stabilisering van het land. De Raad herhaalde dat verdere stappen
door Rusland om de situatie in Oekraïne te destabiliseren kunnen leiden
tot economische sancties en nam nota van de voorbereidingen van de
Commissie die hiertoe gaande zijn. Een aantal lidstaten, waaronder
Nederland, onderstreepte dat de EU eerst het volledige potentieel van de
huidige sancties zou moeten benutten alvorens de stap naar een volgende
fase te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1370

2

De Ministers herhaalden hun veroordeling van de illegale annexatie van
de Krim door Rusland en gaven aan deze niet te zullen erkennen. Op basis
van een juridische analyse van de Commissie zal de EU bezien welke
verdere consequenties dit zal hebben voor de relaties met de Krim.
De Raad onderstreepte dat Rusland en Oekraïne met elkaar in dialoog
moeten gaan om een politieke oplossing te vinden voor de problemen.
Het is hierbij uitsluitend aan Oekraïne om te beslissen over de toekomst
en staatkundige inrichting van het land. De EU staat klaar om bij te dragen
aan een constructieve dialoog en verwelkomde de voor 17 april voorziene
bijeenkomst van de Ministers van Buitenlandse Zaken van Oekraïne,
Rusland, de VS samen met de EU Hoge Vertegenwoordiger. Tijdens die
bijeenkomst zou ook gesproken moeten worden over steun aan de
economische stabilisatie van Oekraïne; ook Rusland zou daaraan moeten
bijdragen.
De Ministers besloten op korte termijn verder te onderzoeken op welke
wijze Oekraïne verder kan worden gesteund bij het ontwikkelen van de
rechtsstaat en de hervorming van de veiligheidssector, waaronder steun
aan de politie. EDEO zal hiertoe alle mogelijke opties onderzoeken,
waaronder een mogelijke missie in het kader van het GVDB. De Ministers
onderstreepten het belang van verdere hervormingen door Oekraïne,
waaronder de bescherming van minderheden, politieke inclusiviteit voor
alle bevolkingsgroepen en grondwettelijke hervormingen. De Raad
benadrukte het belang van vrije en eerlijke verkiezingen op 25 mei
aanstaande.
De Raad nam het besluit aan om, vooruitlopend op de ondertekening en
inwerkingtreding van het Vrijhandelsdeel van het Associatieakkoord
(DCFTA) eenzijdig douanetarieven voor goederen afkomstig uit Oekraïne
te verlagen of in geheel te schrappen. Ook nam de Raad het besluit inzake
het verlenen van macro-financiële assistentie voor Oekraïne aan,
waarmee de EU in totaal EUR 1,6 miljard voor Oekraïne heeft gereserveerd. Uitbetaling daarvan is gekoppeld aan instemming van de Raad van
Bewindvoerders van het IMF met een tweejarig IMF-programma voor
Oekraïne van USD 14 tot 18 miljard, dat zal worden uitgekeerd in tranches
nadat voldaan wordt aan vooraf gestelde conditionaliteiten. Instemming
met het programma door de Raad van Bewindvoerders van het IMF wordt
eind april / begin mei a.s. verwacht. Voor de EU-steun wordt tevens een
«Memorandum of Understanding» opgesteld tussen de Europese
Commissie en de Oekraïense autoriteiten.
De Raad bevestigde dat de EU bereid is om Oekraïne verder te helpen bij
de diversificatie van zijn energieaanvoer, verdere energie efficiency en
effectieve aansluitingen op Europese energienetwerken. De Commissie
werd verzocht om in samenspraak met de lidstaten te antwoorden op de
brief van president Poetin over energieleveranties aan en via Oekraïne. De
Raad onderstreept het belang van onderhandelingen om uitstaande
geschillen over energieleveranties en betalingen op te lossen. De
Russische unilaterale verhoging van de energieprijzen voor Oekraïne zijn
in dit verband zorgwekkend. Het kabinet moedigt de Russische regering
en de Europese Commissie aan om op regelmatige basis contact te
onderhouden over een onverstoorde energietoevoer.
De Raad verwelkomde het besluit om Moldavië vanaf 28 april toe te
voegen aan de lijst van landen wier onderdanen geen visum meer nodig
hebben om naar het Schengengebied te reizen. Tot slot keek de Raad
vooruit naar de ondertekening van de Associatieakkoorden met zowel
Georgië als Moldavië, uiterlijk in juni 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1370

3

Overige internationale organisaties
Ook in ander internationaal verband werd afgelopen dagen gesproken
over Oekraïne.
NAVO
Zoals gemeld in het verslag van de NAVO-ministeriële bijeenkomst d.d.
1 en 2 april (brief d.d. 9 april 2014, kenmerk DVB/VD-030/2014), gaf de
Noord-Atlantische Raad (NAR) de opdracht aan de militaire autoriteiten
om op korte termijn uit te werken welke opties er zijn om bondgenoten
die zich bedreigd voelen als gevolg van de huidige crisis extra «reassurance» te bieden. Op basis van een voorstel van SACEUR wordt
momenteel door het Militair Comité van de NAVO gewerkt aan een pakket
van mogelijke maatregelen. Nederland zet zich ervoor in dat een
evenwichtig, proportioneel pakket wordt samengesteld waarmee
bezorgde bondgenoten zich er zichtbaar van verzekerd kunnen voelen dat
het Bondgenootschap hun zorgen met woord en daad serieus neemt.
Nadat op militair niveau overeenstemming is bereikt zal de NAR hierover
een formeel besluit moeten nemen.
OVSE
De OVSE Monitoringsmissie telt thans 100 waarnemers uit 40 OVSElanden, onder wie drie Nederlandse waarnemers. De waarnemers
opereren vanuit tien locaties in Oekraïne, te weten Kharkiv, Luhansk,
Donetsk, Dnepropetrovsk, Kherson, Odessa, Chernivtsi, Ivano-Frankivsk,
Lviv enKiev. Inmiddels is de tweede fase van de missie van start gegaan
met de werving van een tweede lichting waarnemers (additioneel
100 waarnemers). Nederland heeft wederom kandidaat-waarnemers
aangeboden. Op uitnodiging van Oekraïne voert Nederland, tezamen met
de Benelux-partners, sinds maandag 14 april jl. een vierdaagse missie uit
in het kader van het Weens Document. De missie, waaraan ook gastwaarnemers uit Zweden, Tsjechië en Georgië deelnemen, vindt plaats in het
Noordoosten van Oekraïne. Doel van de missie is het waarnemen van
militaire ontwikkelingen die reden tot zorg kunnen vormen.
Raad van Europa
In de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa (PACE) is
afgelopen week gesproken over de positie van de delegatie van de
Russische Federatie. In dit debat is met overgrote meerderheid besloten
om de Russische delegatie tot en met 26 januari 2015 (het einde van de
2014-zitting) het stemrecht te ontnemen. Daarnaast mag zij ook niet
vertegenwoordigd zijn in de belangrijke organen binnen PACE. De
delegatie van de Russische Federatie beraadt zich op haar positie. Ook
heeft Secretaris-Generaal Jagland het geactualiseerde Actieplan tussen de
Raad van Europa en Oekraïne aangepast en gepresenteerd. Dit plan is er
op gericht op korte termijn actie te nemen om de bescherming van
mensenrechten beter te garanderen, de grondwet te hervormen, de
wetten rondom democratische processen in overeenstemming met de
Europese normen te brengen, te investeren in de kennis van de leden van
het Oekraïense parlement op het gebied van mensenrechten, rechtsstaat,
anti-corruptie en democratie en om de participatie van het maatschappelijk middenveld en NGO’s beter in te bedden in besluitvorming.
VN
Op verzoek van Rusland kwam zondagavond 13 april jl. de Veiligheidsraad
in spoedzitting bijeen. ASG Fernandez-Taranco gaf een feitelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1370

4

opsomming van de ontwikkelingen en herhaalde het streven van de VN
naar een vreedzame oplossing. Hij waarschuwde dat het conflict licht
ontvlambaar is en sprak zijn zorg uit over het risico van uitbreiding van
het conflict naar Rusland en Europa. De bijeenkomst kenmerkte zich door
een herhaling van standpunten waarbij het merendeel van de VR-leden
Russische acties in de Oekraïne afkeurde en anderzijds RF zich uitsprak
tegen het voornemen van de Oekraïense president om het leger in te
zetten tegen de pro-Russische betogers.
Inmiddels heeft de Oekraïense president volgens nieuwsberichten
telefonisch de VN verzocht om een VN-vredesmacht in het oosten van het
land. Uiteindelijk zal de VN Veiligheidsraad hierover moeten besluiten.
Syrië
De Ministers uitten grote zorgen over de deplorabele situatie in Syrië.
Nederland kaartte in die context het falen aan van de internationale
gemeenschap, mede afgeleid door de crisis in Oekraïne, om iets aan het
conflict in Syrië te doen. De Raad herhaalde dat er enkel een politieke
oplossing kan zijn voor het conflict en benadrukte het belang om het
Genèveproces nieuw leven in te blazen. Het mislukken van de eerste twee
rondes van de onderhandelingen wijt de EU aan de tegenwerking van het
Syrische regime. De Raad riep degenen die invloed hebben op het
Syrische regime op om druk uit te oefenen, met het oog op een constructievere opstelling in de onderhandelingen. Nederland gaf aan dat de
aanhoudende geruchten over de rol van Turkije in het conflict in overleg
met Turkije geadresseerd moeten worden. De schijn van westerse steun
aan terroristen via Turkije zou het regime in de kaart kunnen spelen.
De EU herhaalde dat verkiezingen in Syrië enkel kunnen plaatsvinden
binnen het raamwerk van het Genève Communiqué, middels een eerlijk
politiek proces waarin ook vrouwen en het maatschappelijk middenveld
een actieve en betekenisvolle rol vervullen. De Raad maakte duidelijk dat
verkiezingen georganiseerd door het regime buiten dit raamwerk geen
geloofwaardigheid zullen hebben.
De Raad veroordeelde ten zeerste de oorlogsmisdaden en de misdaden
tegen de menselijkheid voor een groot deel gepleegd door het Syrische
regime en door milities en terroristische organisaties. De Ministers
spraken in deze context hun verontwaardiging uit over de bombardementen van het regime met vatenbommen in bewoonde gebieden en
uithongering als oorlogstactiek. De EU benadrukte dat de daders hiervoor
verantwoording moeten afleggen. De Raad riep de VN-Veiligheidsraad op
de situatie in Syrië door te verwijzen naar het Internationaal Strafhof. Ook
benadrukte de EU door te gaan met haar sanctiebeleid tegen het regime.
De Raad betreurde het gebrek aan vooruitgang op het gebied van toegang
tot humanitaire hulp, waarbij hij het regime primair verantwoordelijk
houdt voor het opwerpen van obstakels om effectief hulp te kunnen
bieden. De Raad riep de VN-Veiligheidsraad op om verdere maatregelen
te nemen indien niet-naleving van resolutie 2139 continueert. Enkele
lidstaten benadrukten daarbij het belang om meer te doen op het gebied
van humanitaire hulp.
De appeals van de VN voor Syrië blijven ernstig ondergefinancierd. De
Raad moedigde partners daarom aan om financiering beschikbaar te
blijven stellen. Nederland benadrukte daarbij dat het van belang was dat
alle landen, inclusief EU-lidstaten, hun financiële beloften (pledges)
daadwerkelijk nakomen en dat de Europese Commissie hierop toeziet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1370

5

Tot slot besprak de Raad de voortgang van de VN/OPCW-missie voor het
ontmantelen van de chemische wapens van Syrië. Deze missie heeft te
maken met vertragingen. De EU herhaalde daarom dat het Syrische
regime zijn internationale verplichtingen volledig moet nakomen, zodat de
deadline van eind juni 2014 gehaald zou worden. Ook moeten alle
openstaande vragen over de Syrische declaratie worden geadresseerd.
Overig
Conform de motie Segers heeft de Minister van Buitenlandse Zaken
tijdens de Raad collega’s voorgelegd of de zorgelijke ontwikkelingen met
betrekking tot de rechtsstaat in Turkije, in het bijzonder de blokkade van
Twitter en YouTube als onaanvaardbare inperking van de vrijheid van
meningsuiting, aanleiding geven de stand van de toetredingsonderhandelingen tussen de EU en Turkije te herzien. Geen van de geraadpleegde
collega’s is de opvatting toegedaan dat een dergelijke herziening zou
bijdragen aan het verbeteren van de situatie van de rechtsstaat in Turkije.
Velen steunen de opvatting dat deze toetredingsonderhandelingen juist
het podium bieden deze ontwikkelingen aan de orde te stellen en daarmee
Turkije aan te moedigen stappen voorwaarts te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1370

6