Onzichtbare slachtoffers
van mensenhandel in 2022

Inhoud

Onzichtbare slachtoffers
van mensenhandel in 2022

Hoofdstuk 1 Inleiding

3

Hoofdstuk 2 Onderzoeksverantwoording

7

Hoofdstuk 3 Slachtoffers van mensenhandel in beeld

9

Hoofdstuk 4 Conclusie

20

Hoofdstuk 5 Aanbevelingen

26

Bibliografie

30

Bijlage Definities

31

Centrum Kinderhandel en Mensenhandel
S.R. van Bemmel
D. Langerak
I. van Kampen
2023
Centrum Kinderhandel en Mensenhandel
Burgemeester Schalijlaan 70
2908 LS Capelle aan den IJssel
info@hetckm.nl
www.hetckm.nl
Vormgeving: Renske de Boer | DesignFestijn
Fotografie: Annelien Nijland, iStock, Pexels

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

2

Hoofdstuk 1
Inleiding

In het najaar van 2022 komt de zeventienjarige Nora op Chat met Fier. Ze vertelt
dat ze begin dit jaar is ingetrokken bij haar vriend, omdat het na het overlijden
van haar jongere zusje thuis niet goed ging. De eerste maanden hebben ze het
gezellig samen, maar daarna eist haar vriend dat Nora, als ze bij hem wil blijven
wonen, seks heeft met zijn vrienden. Zo kan ze volgens hem de huur betalen.
Uit het chatgesprek blijkt dat de vrienden op de hoogte zijn dat Nora hiertoe
wordt gedwongen. Als Nora op een dag tegenstribbelt, krijgen zijn vrienden
namelijk de opdracht om haar met zijn allen te mishandelen en verkrachten, wat
zij ook doen. Verder weet niemand van haar situatie af. Nora is één van de 199
slachtoffers die in 2022 bij Chat met Fier hun verhaal deelden.

dan 20% ten opzichte van het voorgaande jaar, en zelfs meer dan 40% ten opzichte
van 2019. Vanwege het geringe en afnemende aantal slachtoffers dat in beeld
komt, wierp de Nationaal Rapporteur reeds in 2019 de vraag op in hoeverre de
officiële statistieken zich nog laten lenen voor het monitoren van het beleid en
het signaleren van trends en ontwikkelingen.4

Groot deel slachtoffers mensenhandel uit beeld

Ook slachtoffers van criminele uitbuiting, blijven onopgemerkt. Criminele
uitbuiting verwijst naar een situatie waarin personen worden gedwongen
strafbare feiten te verrichten in opdracht van een mensenhandelaar. Ondanks 55
geregistreerde Nederlandse slachtoffers in 2021, het hoogste aantal slachtoffers
van deze vorm van mensenhandel bij CoMensha, vertegenwoordigt dit slechts
een klein deel van de daadwekelijke slachtofferpopulatie. Diverse recente
onderzoeken laten zien dat het waarschijnlijk om duizenden Nederlandse
slachtoffers van criminele uitbuiting in Nederland gaat.5 Het risico bestaat dat
slachtoffers vanwege misidentificatie als dader in beeld komen en, in plaats van te
worden beschermd, worden vervolgd.

Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
(WODC) blijkt dat er in Nederland in de periode 2016 tot en met 2019 jaarlijks
ongeveer 5.000 slachtoffers van mensenhandel zijn. Circa 30% hiervan heeft de
Nederlandse nationaliteit en 12% is minderjarig.1
De officiële statistieken, gerapporteerd door de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (hierna: Nationaal
Rapporteur), laten echter zien dat slechts een klein gedeelte van deze slachtoffers
bekend zijn bij de autoriteiten en dat het overgrote gedeelte onzichtbaar is. In
2021 werden slechts 791 slachtoffers van mensenhandel geregistreerd bij het
Coördinatiecentrum Mensenhandel2 (CoMensha).3 Dit is een afname van meer

1
2

3

Van Dijk, Cruyff & Van der Heijden, 2021.
CoMensha is verantwoordelijk voor de registratie van het aantal slachtoffers van mensenhandel dat in
Nederland in beeld is. Onder meer opsporingsorganisaties (politie, Kmar en ISZW), hulpverleningsinstanties en ngo’s maken een melding bij CoMensha op het moment wanneer zij in contact komen met
een (mogelijk) slachtoffer.
Nationaal Rapporteur, 2022a.

Een specifieke vorm van mensenhandel, binnenlandse seksuele uitbuiting, bracht
in 2021 189 Nederlandse slachtoffers aan het licht, waarvan 50 minderjarig
waren. Hoewel dit een lichte stijging is ten opzichte van het voorgaande jaar, is
het nog altijd een fractie van het aantal slachtoffers met de Nederlandse identiteit
dat door het WODC geschat wordt.

4
5

Nationaal Rapporteur, 2019, p. 162.
Zie bijvoorbeeld: CKM, 2020a; 2022a; Üstüner, De Winter, Smulders, Jansen & Kolthoff, 2022; Van
den Berg & Rekers, 2022.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

3

Minder verdachten in beeld bij de politie en het
Openbaar Ministerie

Ook wanneer wordt gekeken naar de strafrechtelijke aanpak van mensenhandel,
blijkt dat het aantal geïdentificeerde slachtoffers door de politie en vervolgde
daders door het Openbaar Ministerie (OM) in het afgelopen jaar is afgenomen.
Waar de politie in 2019 en 2020 respectievelijk nog 953 en 468 slachtoffers bij
het CoMensha meldde, is dit in 2021 gedaald naar 307 slachtoffers. Daarbij dient
te worden opgemerkt dat de politie, als gevolg van een beleidswijziging in 2019,
waarschijnlijk vooral minder Afrikaanse slachtoffers met een Dublinindicatie
heeft gemeld.6 Het is momenteel onduidelijk hoeveel Nederlandse (minderjarige)
slachtoffers de politie in het afgelopen jaar heeft gemeld.
Naast een daling in het aantal slachtoffers dat door de politie is opgemerkt, is er
ook een afname in de vervolging van daders door het OM merkbaar. Waar in 2021
nog 236 verdachten voor mensenhandel in beeld kwamen bij het OM, daalde
dit in 2021 naar 186.7 Het aantal complexe onderzoeken nam eveneens af, van
28 naar 22. Daarmee zijn de afspraken zoals vastgesteld in de Veiligheidsagenda
2019-2022, te weten 220 ingeschreven mensenhandelzaken in 2022 – niet
gehaald. In het jaarverslag van het OM wordt niet ingegaan op de reden hiervan.

Verlies van zicht op mensenhandel is verontrustend

Het feit dat Nederlandse slachtoffers van mensenhandel vrijwel niet meer in
beeld komen in de officiële registraties is om diverse redenen zorgelijk. In de
eerste plaats betekent dit dat mogelijk honderden Nederlandse slachtoffers,
vaak nog minderjarig, niet worden geholpen en beschermd en dat hun
mensenhandelaren niet worden geïdentificeerd, opgespoord en vervolgd. In de
tweede plaats kan door een daling in het aantal geïdentificeerde slachtoffers –
zonder dat er reden is om aan te nemen dat het daadwerkelijke aantal slachtoffers
ook is afgenomen – onterecht het beeld ontstaan dat de problematiek omtrent
mensenhandel in Nederland klein is.9 Dit kan mogelijk resulteren in een afname
van de maatschappelijke en politieke wil om mensenhandel te bestrijden,
waardoor de benodigde capaciteit, middelen en expertise die voor een effectieve
aanpak nodig zijn niet of onvoldoende worden vrijgemaakt. Ten derde is het
voor het ontwikkelen en monitoren van effectief beleid tegen mensenhandel
van doorslaggevend belang kennis te hebben over de aard en omvang van
mensenhandel in Nederland. Het identificeren van slachtoffers, het begrijpen
van de methoden van daders en het herkennen van uitbuitingssituaties biedt
cruciale inzichten voor het vormgeven van beleid en nieuwe interventies.10

De afname van zowel het aantal slachtoffers dat door de politie gemeld wordt
als de bij het OM ingeschreven verdachten, mag opvallend worden genoemd. Zo
spraken de onderzoekers van het WODC de verwachting uit dat de opsporing
van mensenhandel in 2022 weer beter op gang zou komen, vanwege toegenomen
opsporingsactiviteiten en de opheffing van coronamaatregelen, waardoor
vergunde seksbedrijven weer open kunnen.8 Bovendien zijn prostitutiecontroles
hervat, wat een stijging van meldingen in 2022 had moeten bevorderen.

6
7
8

Nationaal Rapporteur, 2022a.
Politie, 2023, p. 28.
Van Dijk, Cruyff, & Van der Heijden, 2021.

9
10

Farrell, Owens & McDevitt, 2014.
Zie hierover ook de aangenomen motie van Kuik en van der Graaf over de meerwaarde van anonieme
online hulpverlening voor het verkrijgen van beter zicht op de aard en omvang van mensenhandel in
Nederland. Kamerstuk 28 638, nr. 166.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

4

Doel van dit onderzoek

Dit onderzoek heeft als doel bij te dragen
aan het vergroten van het zicht op en
inzicht in de slachtofferpopulatie van
mensenhandel in Nederland.11 Dit rapport
richt zich op het aantal slachtoffers dat
in 2022 in beeld is gekomen via de online
hulpverleningstool “Chat met Fier”. Het
is het vierde jaar op rij dat CKM met dit
rapport komt 12,13,14

In de afgelopen drie jaar kwamen er in totaal bijna 800 slachtoffers op Chat met
Fier om over hun situatie te spreken met een hulpverlener.15 Deze slachtoffers
zijn voornamelijk jonge, vaak minderjarige, Nederlandse meiden. Velen van hen
bevinden zich op het moment van chatten in een (meerjarige) uitbuitingssituatie.
Hoewel de meeste gevallen betrekking hebben op seksuele uitbuiting, is er in
toenemende mate sprake van slachtoffers van criminele uitbuiting die hun
verhaal op Chat met Fier delen. Bovendien gaat in ruim de helft van de gevallen
om slachtoffers die nog niet bij andere instantie in beeld waren en die op de
chat voor het eerst over hun situatie spreken (first disclosure). Dit betekent
dat deze slachtoffers vaak niet in de officiële registraties voorkomen en er dus
nog geen informatie over hen beschikbaar is. De slachtoffers die via de chat in
beeld komen, vormen daarom een waardevolle en noodzakelijke aanvulling op
de officiële registraties. De inzichten uit dit rapport kunnen worden ingezet bij
het vormgeven en monitoren van beleid en het signaleren van nieuwe trends en
ontwikkelingen.
Leeswijzer

Dit rapport gaat in Hoofdstuk 2 in op de onderzoeksverantwoording. In
Hoofdstuk 3 wordt stilgestaan bij de slachtoffers van mensenhandel die in
2022 op de chat kwamen, waarbij achtereenvolgens wordt ingegaan op de
slachtoffers van seksuele uitbuiting en criminele uitbuiting. Het rapport eindigt
in Hoofdstuk 4 met een conclusie en komt daarbij tot 3 aanbevelingen.

11
12
13
14

Vanwege het belang dat het CKM hecht aan het verkrijgen van beter inzicht in de aard en omvang van
mensenhandel, kiest de organisatie ervoor om deze rapporten jaarlijks uit eigen middelen te financieren.
CKM, 2020b.
CKM, 2021a.
CKM, 2022b.

15

In de jaren 2019, 2020 en 2021 kwamen er respectievelijk 265, 251 en 285 slachtoffers van mensenhandel op Chat met Fier. CKM, 2020b; 2021a; 2022b.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

5

Over Chat met Fier:
Elk
jaar
verschijnen
bij
hulpen
behandelcentrum
Fier
meer
dan
12.000 unieke personen op de digitale
hulpverleningsfunctie Chat met Fier en
worden meer dan 20.000 chatgesprekken
gevoerd.
Deze (anonieme) gesprekken gaan met name over problemen die bezoekers
ervaren op het gebied van geweld in afhankelijkheidsrelaties, waaronder
mensenhandel. Slachtoffers ervaren veel terughoudendheid om over deze
onderwerpen te praten, maar via de chat lukt dat wel. In veel gevallen vertellen
de bezoekers op de chat dan ook voor de eerste keer over de problematiek
waarmee zij worstelen (first disclosure), hebben ze last van traumaklachten
en speelt er onveiligheid. De medewerkers van de chat zijn getrainde HBOprofessionals die werkzaam zijn bij Fier. Ze hebben veel kennis en ervaring op
het gebied van (online) hulpverlening bij misbruik, geweld en uitbuiting en
gaan met het slachtoffer in gesprek. Samen met het slachtoffer proberen zij
te zoeken naar hulp en ondersteuning en, daar waar mogelijk, ondersteunen
zij bij het in veiligheid brengen van het slachtoffer. Chat met Fier werkt
samen met off- en online partners, zoals: Kindertelefoon, politie, Veilig Thuis,
Centrum Seksueel Geweld (CSG), NOC*NSF, helpwanted.nl, en 113-online.
In de afgelopen jaren zijn er afspraken gemaakt tussen de politie en Chat met
Fier over het doorverwijzen van slachtoffers van mensenhandel die op de chat
komen en met de politie willen praten over hun situatie naar de AVIM-eenheid
in de regio waarin zij wonen.
www.chatmetfier.nl

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

6

Hoofdstuk 2

Onderzoeksverantwoording

Voor dit onderzoek zijn alle gesprekken geanalyseerd van unieke bezoekers die
in de periode van 1 januari 2022 tot en met 31 december 2022 voor het eerst in
beeld kwamen van Chat met Fier én bij wie de hulpverlener heeft aangemerkt
dat deze persoon een hulpvraag had inzake mensenhandel.16 Dit resulteerde in
308 gesprekken. Bezoekers kwamen in 2022 op twee verschillende manieren in
beeld bij hulpverleners van Chat met Fier. Het grootste gedeelte (70,5%) van de
bezoekers kwam direct in contact via de online hulpverleningstool Chat met Fier.
Daarnaast kwam 29,5% in beeld via het chatplatform van het Centrum Seksueel
Geweld. Tijdens het coderen van deze chatgesprekken bleek dat verschillende
bezoekers onder twee of meer gebruikersnamen van de chat gebruik hebben
gemaakt. Deze 18 zogenoemde ‘dubbelingen’ zijn voorafgaand aan de analyse
aan elkaar gekoppeld. Daarnaast bleek uit 61 gesprekken dat de bezoeker een
hulpvraag had die niet aan mensenhandel gerelateerd was. In zulke gevallen ging
het vaak om hulpvragen met betrekking tot andere vormen van seksueel geweld
of om gevallen waarin sprake was van sextortion zonder de combinatie met
uitbuiting. Daarnaast kwamen er regelmatig bezoekers chatten over financiële
problemen of afpersing. Ook deze gesprekken zijn voorafgaand aan de analyse
uit het databestand gehaald.
Dit betekent dat in het jaar 2022 229 unieke bezoekers met een hulpvraag
rondom mensenhandel in beeld zijn gekomen van de chat. Het gaat hierbij om
slachtoffers die zelf aangeven dat zij door iemand worden gedwongen om seks
te hebben met anderen of tot het plegen van criminele feiten. Tevens kan het
gaan om bezoekers die zich zorgen maken dat iemand uit hun omgeving hiertoe
wordt gedwongen. Hoewel de betaling en de uitbuiter bepalende aspecten zijn
voor de juridische definitie van mensenhandel, is het voor slachtoffers niet altijd

16

De voor dit onderzoek geanalyseerde chats zijn volledig anoniem. Hierdoor is er geen sprake is van
verwerking van persoonsgegevens. Chatters zijn geïnformeerd over het gebruik van de anonieme chats
voor (wetenschappelijk) onderzoek en kwaliteitsbevordering.

duidelijk in hoeverre er sprake is van een betaling of in hoeverre het misbruik
geregeld wordt door de uitbuiter. Bovendien is het definiëren van het type geweld
als zijnde mensenhandel niet het primaire doel van de chat.
Hoewel met uiterste zorgvuldigheid is getracht het aantal dubbelingen uit
de dataset te verwijderen, kan niet worden uitgesloten dat het onverhoopt is
voorgekomen dat een persoon dubbel is meegenomen in het onderzoek. Ook
is het in theorie mogelijk dat een slachtoffer en iemand uit de omgeving van het
slachtoffer afzonderlijk van elkaar een chatgesprek hebben gevoerd over dezelfde
situatie van mensenhandel. Omdat slechts een klein aantal chatters zelf geen
slachtoffer is, zal dit weinig invloed hebben op de resultaten van dit onderzoek.
Tegelijkertijd is het mogelijk dat sommige slachtoffers van mensenhandel wél op
de chat terecht zijn gekomen, maar niet als zodanig zijn geregistreerd of herkend
door de hulpverleners. Zo is het mogelijk dat de slachtoffers niet de gehele
situatie beschrijven, omdat ze zich schamen of bang zijn voor de gevolgen van
de onthulling op zichzelf of naasten, of omdat zij zichzelf niet als slachtoffer
herkennen.17 Als laatste is het van belang om te onderstrepen dat dit onderzoek
en de voorgaande onderzoeken geen cohortstudies zijn. Hoewel dit onderzoek
enkel chats bekijkt die in 2022 gestart zijn, is het mogelijk dat dezelfde casus van
mensenhandel in eerdere onderzoeken meegenomen is, wanneer het slachtoffer
of de omgeving in verschillende jaren onder een andere gebruikersnaam van de
chat gebruik maakte.
Voor het coderen en analyseren van de chatgesprekken is gebruik gemaakt
van een codeboek, waarin diverse variabelen, zoals de achtergrond van de
bezoeker, de duur van de uitbuitingssituatie en de achtergrond van de pleger,
zijn gedefinieerd. Dit codeboek is een herziening van het codeboek gehanteerd

17

Covers et al. 2022; Ullman et al., 2010.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

7

in het onderzoek ‘Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel 2021’.18 Zo is
in dit onderzoek de variabele ‘dwangmiddelen’ gewijzigd ten opzichte van de
voorgaande rapportages. Het doel hiervan is dat de huidige dwangmiddelen
een betere weergave zijn van de wijze waarop en afhankelijkheid in de praktijk
worden vormgegeven. Vooral de variabele geweld is uitgesplitst in meerdere
subvormen van geweld, om zo een beter beeld te krijgen van de wijze waarop
geweld een rol speelt bij de uitbuitingssituatie.19 Daarnaast is in dit onderzoek
ook de variabele ‘klant’ toegevoegd en is er gekeken naar de kennis die de klant
had over het feit dat hij of zij van doen had met een minderjarige en/of slachtoffer
van mensenhandel. De huidige variabele zijn toegevoegd teneinde het beeld over
de mensenhandelsituatie verder te verrijken.

18
19

Wanneer twijfel bestond over het coderen van een variabele werd hierover overleg
gevoerd tussen de onderzoekers. Het bleek niet mogelijk om in elk gesprek elke
variabele te coderen. Daarom is ervoor gekozen om bij de bespreking van de
resultaten alleen te rapporteren over de populatie van wie de informatie bekend
is. Hierdoor kan het aantal respondenten per variabele verschillen. Daarbij is
het belangrijk om aan te geven dat de resultaten dienen te worden beschouwd
als een ondergrens nu de hulpverleners niet specifiek naar de informatie uit het
codeboek vragen. Een lijst met definities van de belangrijkste variabelen die in dit
onderzoek zijn gehanteerd, is opgenomen in de bijlage. De gecodeerde data is tot
slot in SPSS geanalyseerd.

CKM, 2022b.
De huidige dwangmiddelen zijn gebaseerd op het theoretisch raamwerk van Louannou & Oostinga
(2015).

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

8

Hoofdstuk 3

Slachtoffers van mensenhandel in beeld

·

20

26

27

21

21
18

15

17

18
15

15

15
10

10
5

stu
s
Sep
tem
ber
Ok
tob
er
No
vem
ber
De
cem
ber

Jul
i

Au
gu

i
Jun

Me
i

ril

t

0
Ap

Veruit de meeste bezoekers kwamen op de chat om te praten over
een situatie van seksuele uitbuiting (n = 210). In 14 gevallen betrof
het bezoekers die op de chat kwamen vanwege uitsluitend criminele
uitbuiting. In 5 gevallen ging het om bezoekers die een hulpvraag hadden
over zowel criminele uitbuiting als seksuele uitbuiting, waarbij 3 chats
startten vanuit zorgen over seksuele uitbuiting. In 2 chats werden de
criminele uitbuiting en seksuele uitbuiting vrijwel gelijktijdig benoemd.
Op de chat kwamen voornamelijk personen die zelf slachtoffer zijn van
mensenhandel (86,9%). In de overige chats kwam de persoon praten over
een bekende die (mogelijk) slachtoffer is van mensenhandel. Daarvan waren
15 chatters personen uit de sociale omgeving van het slachtoffer, zoals
vrienden of kennissen van het slachtoffer, maar ook onderwijspersoneel
en hulpverlening. Daarnaast waren 14 bezoekers familieleden van het
slachtoffer. In 1 geval betrof het de partner van een slachtoffer.

26

Ma
ar

·

25

ari
Feb
rua
ri

In 2022 zijn in totaal 229 unieke personen op de chat gekomen om te praten over
een situatie van mensenhandel.

30

Jan
u

Achtergrondkenmerken bezoekers 2022

Figuur 1. Datum eerste gesprek chatter (n = 229)

Aantal chatters

In dit hoofdstuk wordt allereerst ingegaan op de bevindingen ten aanzien van
alle bezoekers die in 2022 op de chat kwamen en een hulpvraag hadden over
mensenhandel. In §3.1 wordt specifiek gekeken naar bezoekers met een hulpvraag
ten aanzien van seksuele uitbuiting. Aansluitend wordt ingegaan op de situaties
van criminele uitbuiting (§3.2) die in beeld kwamen van de chat.

Figuur 2. Vormen van uitbuiting (n = 229)

Seksuele uitbuiting N = 210 (92%)
Seksuele en criminele uitbuiting N = 14 (6%)
Criminele uitbuiting N = 5 (2%)

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

9

·
·
·
·

Slachtoffers die op de chat kwamen en slachtoffers die werden besproken
waren voornamelijk vrouwen of meisjes (n = 212; 92,6%). Daarvan
ging het in 197 chats over seksuele uitbuiting, in 10 chats over criminele
uitbuiting en in 5 chats over zowel seksuele als criminele uitbuiting.
Verder waren 13 slachtoffers man (5,7%). Dit betrof in 10 chats seksuele
uitbuiting en in 3 chats criminele uitbuiting. Verder hebben 2 chatters als
gender ‘neutraal’ ingevuld en hebben 2 chatters geen gender ingevuld20.
Van alle slachtoffers die de chat bezochten of op de chat besproken
werden, was het jongste slachtoffer jonger dan 12 en het oudste slachtoffer
ouder dan 6521. De gemiddelde leeftijd van de slachtoffers was 21 jaar (de
mediaan is 19 jaar). In 41,3% ging het om minderjarige slachtoffers (n=83)
en 18,9% van de slachtoffers was jonger dan 16.22 Van alle slachtoffers was
76,6% bovendien jonger dan 25 jaar.
Op twee gesprekken na, zijn alle gesprekken in het Nederlands gevoerd.
Dit betekent zeer waarschijnlijk dat alle andere bezoekers op de chat de
Nederlandse nationaliteit hadden of in Nederland zijn opgegroeid.
Van de 229 chatters gaven er 17 aan naar de chat te zijn doorverwezen
vanuit hulpverlening, met name door huisartsen, psychologen of
maatschappelijk werkers (n = 9) en de Kindertelefoon (n = 6). Naast
doorverwijzingen vanuit hulpverlening gaven chatters aan op de chat te
zijn beland via zoekmachines (n = 10), media (n = 3), advies vanuit nabije
omgeving (n = 1) en de website van CSG (n = 2).

Figuur 3. Achtergrond bezoeker (n = 229)

15

Sociale omgeving

199

Slachtoffer

1

Partner

14

Familielid

0

50

100

150

200

Aantal bezoekers

Figuur 4. Mensenhandel per gender (n = 229)
Seksuele en
criminele uitbuiting
Seksuele uitbuiting
Criminele uitbuiting

0%
20

21
22

Het online hulpverleningsplatform biedt drie opties die chatters kunnen aangeven als het gaat om hun
gender. Dit zijn man, vrouw en neutraal. Wanneer zij dit niet invullen, is hun gender ‘onbekend’. De
keuze voor ‘neutraal’ kan betekenen dat een chatter of slachtoffer zich identificeert met een andere
genderidentiteit dan man of vrouw.
Om de privacy van de slachtoffers te garanderen is er voor gekozen om niet de specifieke leeftijden van
deze personen te benoemen.
De gemiddelde leeftijd van de minderjarige slachtoffers is 15 jaar en de mediaan is 16 jaar.

20%
Man

40%
Neutraal

60%
Onbekend

80%

100%
Vrouw

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

10

Figuur 5. Leeftijd slachtoffers (n = 201)

25

Aantal slachtoffers

20
15

Seksuele uitbuiting
Criminele uitbuiting

10

Seksuele en criminele uitbuiting

5
0

<12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

32

33

34

35

39

43

46

47

>50

Leeftijden

·

Wat opvalt met betrekking tot de uitbuitingssituaties

Uit de analyse van de chatgesprekken komen ook enkele opvallende bevindingen
naar voren:

·

23
24

In 92 chatgesprekken werd duidelijk op welke wijze de pleger en het
slachtoffer elkaar hebben leren kennen, in gevallen dat zij geen familie
waren23. In 77,2% van deze gesprekken heeft het slachtoffer de pleger
offline ontmoet. In 22,8% gaf het slachtoffer aan dat hij of zij de pleger
online heeft ontmoet, waarbij datingapps en Instagram het vaakst
werden genoemd.24

Deze groep is hierbij weggelaten gezien het bij familierelaties vanzelfsprekend is dat zij elkaar offline
hebben leren kennen.
Eerder onderzoek van het CKM (2021b) laat zien dat online contact vooral een belangrijke rol speelt als
slachtoffer en dader onbekenden van elkaar zijn. In bijna 80% van die gevallen, met name bij minderjarige slachtoffers, wordt het eerste contact dan online gelegd, bijvoorbeeld via social media, dating-apps of
sekssites.

·
25

In 199 van de gesprekken waarin de bezoeker zelf slachtoffer is, werd
besproken of deze in het chatgesprek voor de allereerste keer praatte over
de uitbuitingssituatie. Dit wordt ook wel first disclosure genoemd. In
104 chatgesprekken (59,4%) was sprake van een first disclosure in de chat.
Wanneer alleen wordt gekeken naar de slachtoffers die op het moment van
eerste contact nog in een uitbuitingssituatie zaten25, gaf 67,2% aan dat er
sprake was van first disclosure. Verder gaven 27 (20,1% van 134 aantal
acuut onveilige slachtoffers) van deze acuut onveilige slachtoffers aan dat
zij al weleens hebben gepraat over de uitbuitingssituatie.
Bovendien gaven 22 bezoekers (9,6%) expliciet aan dat zij ook nog andere
slachtoffers kennen die bij de uitbuitingssituatie betrokken waren. Dit
geeft een ondergrens weer, omdat dit niet standaard door chatmedewerkers
wordt uitgevraagd.

134 bezoekers waren slachtoffer en acuut onveilig, waarvan bij 117 bekend was of er sprake was van first
disclosure.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

11

·

Tot slot bleek dat dwang middels het gebruik van (dreiging met) geweld
of sextortion (het onder druk zetten met naaktbeelden) of inwonend zijn
bij de pleger26 de meest genoemde dwangmiddelen waren. Alle dreiging
met of toepassing van seksueel, fysiek, verbaal of psychisch geweld door
de dader richting het slachtoffer is aangemerkt als geweld. Daarbij kan
een slachtoffer te maken hebben met meerdere dwangmiddelen. In 158
chats werd minimaal één dwangmiddel genoemd. In totaal zijn 337
dwangmiddelen genoemd.

Figuur 6. Dwangmiddelen (n = 158)
Volgen en stalken
Dreigen met onthulling
Financiële afhankelijkheid
Sextortion
Seksueel geweld
Psychologisch geweld
Monitoring
Middelenafhankelijkheid
Liefdesrelatie
Isolatie
Inwonend
Fysiek geweld
Fictieve schulden
Dreigen met geweld
Cadeaus
Bedreiging van familie/naasten
Anders

11
2
34
8
35
15
6
19
9
39
80
17
24
6
18
12

0

26

Dakloze jongen gedwongen
tot seksuele uitbuiting

2

10

20

30

40

50

60

70

80

Een 21-jarige jongen vertelt op de chat voor het eerst over zijn ervaring
met seksuele uitbuiting. Hij vertelt al een paar maanden te wonen bij
een vriend die hij online heeft leren kennen. Deze man dwingt hem
tot seksafspraken met andere mannen. Wanneer hij weigert om naar
deze afspraken te gaan, gebruikt de man geweld. Voorheen woonde
de jongen samen met zijn vader. Zijn ouders zijn toen hij jonger was
gescheiden en sindsdien heeft hij geen contact meer met zijn moeder.
Hij is aan het einde van zijn tienerjaren uit huis gevlucht omdat zijn
vader hem niet accepteerde omdat hij op mannen valt. Hij is gaan
rondzwerven, heeft een jaar op allerlei plekken gewoond, seks tegen
betaling gehad om zich zelf te kunnen onderhouden, tot hij de man
ontmoette die hem op het moment van chatten dwingt tot seks met
anderen. De jongen vertelt over één klant in het bijzonder die erg
gewelddadig is tijdens de seksafspraken, waardoor hij regelmatig
gewond raakt.

Hieronder vallen ook slachtoffers die bij hun ouders wonen en door hen worden uitgebuit (n=24).

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

12

Vergelijking met voorgaande jaren

In 2022 zijn er 229 slachtoffers van mensenhandel in beeld gekomen bij Chat met
Fier. Dit is een daling ten opzichte van 2019, 2020 en 2021 met respectievelijk
295 en 283 en 314 slachtoffers. In vergelijking met 2019, 2020 en 2021 vielen
enkele zaken op:
Ook het aantal bezoekers dat zelf slachtoffer van mensenhandel is
(geweest), is dit jaar afgenomen. In 2019, 2020 en 2021 maakten
respectievelijk 261, 250 en 285 slachtoffers van mensenhandel gebruik
van de chat. In het jaar 2022 waren 199 bezoekers zelf slachtoffer. In
hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de mogelijke verklaringen van deze
afname in bezoekers op de chat.
De gemiddelde leeftijd van de slachtoffers is in 2022 hetzelfde als in het
jaar 2021, namelijk 21 jaar. De mediaan is 19 jaar waar deze in 2021 18
jaar was. In 2020 was de gemiddelde leeftijd van de slachtoffers 19 jaar.
Ook waren er in 2022, net als in 2021, minder minderjarige slachtoffers
(respectievelijk 41,3 % en 40,0%) dan in 2020 (60%). Dit verschil wordt
waarschijnlijk veroorzaakt door een verandering in de registratie van
leeftijden op de chat.27
In 2022 deden 104 slachtoffers hun first disclosure op de chat, waarvan
90 slachtoffers op het moment van het eerste contact op de chat in een
uitbuitingssituatie zaten. In 2021 waren dit respectievelijk 117 en 101
en in 2020 82 en 74 slachtoffers. Over het jaar 2019 zijn deze cijfers niet
bekend.
In 2022 kwamen minder mannelijke slachtoffers (n=13, 6%) van
mensenhandel in beeld dan in 2021 (n=24, 8%) en in 2020 (n=19, 7%).
Van de 13 slachtoffers in 2022 hebben 10 slachtoffers seksuele uitbuiting
meegemaakt. In 2021 hadden 16 mannen seksuele uitbuiting meegemaakt.
In 2020 16 mannen en in 2019 was dit het geval voor alle 6 mannen.

·
·
·
·

·

We zien een afname in het aantal slachtoffers van criminele uitbuiting
(al dan niet in combinatie met seksuele uitbuiting). In 2022 zijn dit er
slechts 19 terwijl dit er in 2021 36 waren.

Figuur 7. Slachtoffers van mensenhandel per jaar
261
261

2019
2020

Chatter is283
zelf slachtoffer

283
285

2021

285in beeld
Slachtoffers
314

314

199

2022

199

229

0

50

229

100 150 200 250 300

Figuur 8. Mannelijke slachtoffers en slachtoffers van
criminele uitbuiting per jaar
261
6

2019

295
7
251

19

2020

Aantal mannelijke
283
slachtoffers mensenhandel

23

Aantal slachtoffers
285
criminele uitbuiting

24
36

314

13

2022
Voorheen werd bij aanmelding op de chat de leeftijd automatisch weergegeven als 16, wat de bezoeker
vervolgens kon aanpassen of verwijderen. Wanneer de bezoeker dit niet aanpaste, kon dus onterecht de
leeftijd van 16 jaar worden geregistreerd. Per 2021 wordt het invulvakje voor leeftijd leeg gehouden tot
de bezoeker dit invult.

251

251

2021

27

295
295

199

19

0

5

10

15

20

25

30

35

40

229

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

13

3.1 Slachtoffers van seksuele 		
uitbuiting
In 2022 kwamen in totaal 210 bezoekers op de chat om te praten over seksuele
uitbuiting. Bij deze bezoekers was er geen sprake van een combinatie tussen
seksuele en criminele uitbuiting. Van deze 210 bezoekers waren er 183 zelf
slachtoffer.

zijn of worden uitgebuit is bijna de helft minderjarig. Dit betekent dat een
aantal slachtoffers voor het eerst tot seks zijn gedwongen toen zij jonger
dan 10 jaar waren. Het gaat in deze gevallen uitsluitend om kinderen die
door een familielid worden of zijn uitgebuit.
Figuur 9. Tijd sinds seksuele uitbuiting (n = 171)

Wat is bekend over de slachtoffers van seksuele
uitbuiting?

·
·

De slachtoffers van seksuele uitbuiting zijn voornamelijk vrouwen
of meisjes (94,7%). In 2022 kwamen 10 mannelijke slachtoffers van
seksuele uitbuiting in beeld van de chat. Eén slachtoffer heeft als geslacht
‘neutraal’ aangegeven.
Het jongste slachtoffer is jonger dan 12 jaar oud en het oudste slachtoffer
is ouder dan 65. De gemiddelde leeftijd van de slachtoffers is 21 jaar (de
mediaan is 19 jaar) en 39,9% van de slachtoffers is minderjarig. 19,1
procent van de slachtoffers is zelfs 15 jaar of jonger.

Wat is bekend over hun veiligheid en de duur van de
uitbuitingssituatie?

·
·
·

28

In een groot deel van de chats (83%) bevindt het slachtoffer zich op het
moment van het eerste contact met de chat in een acuut onveilige situatie.
De duur van de uitbuiting was bij 53,4% meer dan een jaar en in 41,7%
zelfs meer dan twee jaar. In 17,5% werd genoemd dat de uitbuiting zelfs
langer dan 5 jaar speelt of speelde. Dit betekent dat veel van de slachtoffers
die op de chat komen in een langdurige en structurele uitbuitingssituatie
vastzitten of hebben gezeten28.
Wanneer specifiek wordt gekeken naar de slachtoffers die langer dan 5 jaar

Deze bevinding is in lijn met de chatgesprekken uit het jaar 2021. Zo was de duur van de uitbuiting
toen bij 56% meer dan een jaar, bij 43% meer dan twee jaar en bij 23% meer dan 5 jaar.

Minder dan 1 jaar geleden N = 5 (3%)
Meer dan 1 jaar geleden N = 24 (14%)
Acuut onveilig N = 142 (83%)

Figuur 10. Duur seksuele uitbuiting (n = 103)29

Minder dan 7 dagen
Minder dan 3 maanden
Tussen de 3 en 12 maanden
Tussen de 1 en 2 jaar
Tussen de 2 en 5 jaar
Tussen de 5 en 10 jaar
Meer dan 10 jaar
Meerdere jaren

8

32
12
16
15
3
9

0

29

229

8

5

10

15

20

25

30

35

De categorie ‘meerdere jaren’ is gescoord wanneer uit het chatgesprek duidelijk werd dat het slachtoffer
langer dan twee jaar werd of is uitgebuit, bijvoorbeeld door zelf ‘meerdere jaren’ te zeggen, maar onduidelijk werd om hoeveel jaar dit precies ging.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

14

·
·

Wat is bekend over de plegers van seksuele uitbuiting?

·
·
Minderjarig meisje uitgebuit
door oom
Halverwege 2022 komt er een veertienjarig meisje op de chat. Ze
deelt dat ze al een aantal jaar seksueel wordt misbruikt door haar
oom. Dit is begonnen toen ze eens bij hem bleef logeren. Ze schat in
dat ze destijds ongeveer elf jaar oud was. De laatste tijd nodigt haar
oom echter ook andere mannen uit waarmee ze seks moet hebben.
Haar oom is op de hoogte van haar schoolrooster en weet zodoende
precies wanneer ze (alleen) thuis is. Hij haalt haar dan op en brengt
haar naar huizen in de omgeving of naar zijn eigen woning. Eén keer
moest ze zelfs met hem mee naar Duitsland, waar ze ook gedwongen
seks heeft gehad met verschillende personen. Van de gedwongen
seksuele handelingen zijn meermaals videobeelden gemaakt door
verschillende mannen. Wanneer het meisje niet mee wil werken
worden haar oom en de aanwezige mannen gewelddadig en dreigen
ze met de openbaarmaking van de videobeelden.

·

Wanneer een bezoeker een pleger noemde, ging het meestal om de (ex-)
partner van het slachtoffer (65,2%), gevolgd door een familielid van het
slachtoffer (22,6%) en een persoon uit de sociale omgeving (11%).
Wanneer de pleger een persoon uit de sociale omgeving van het slachtoffer
was, ging het voornamelijk over vrienden en kennissen van het slachtoffer
(n = 5), vrienden van vrienden, familie of een (ex-)partner (n = 5) of een
contact opgedaan via sociale media (n = 5).
Wanneer de dader uit de familiaire kring kwam, betrof het in de meeste
gevallen één of beide ouders van het slachtoffer (n = 28, 75,7%). Dit was
vaker de (stief) vader (n = 21) dan de moeder (n = 4) of beide (pleeg)ouders
(n = 3).
Tot slot valt op dat in 55 chatgesprekken (26,2%) de bezoeker aangaf dat
er sprake was van meerdere plegers die bij de uitbuiting betrokken waren.
Het ging hierbij om personen die betrokken waren bij de uitbuiting en
dus niet om eventuele klanten van het slachtoffer.
In 13 gesprekken werd duidelijk dat er zowel meerdere plegers als meerdere
slachtoffers betrokken waren bij de uitbuitingssituatie.

Figuur 11. Slachtoffer-daderrelatie bij seksuele 		
uitbuiting (n = 164)

(Ex-)partner N = 107 (65%)
Familielid N = 37 (23%)
Slachtoffer kent pleger niet N = 2 (1%)
Sociale omgeving N = 18 (11%)

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

15

Deel klanten maakt
moedwillig misbruik
van slachtoffers
In dit onderzoek is voor het eerst verkend of op basis van de chatgesprekken
kan worden herleid in hoeverre de ‘klanten’ van slachtoffers van seksuele
uitbuiting op de chat kennis hadden van het feit dat zij een afspraak hadden
met een minderjarige en/of een slachtoffer van mensenhandel. Met de term
klanten wordt hierbij verwezen naar personen die betalen voor seks met een
slachtoffer van mensenhandel. Klanten die tegen betaling seks hebben met
een minderjarige zijn per definitie strafbaar (onder meer onder art. 248b Sr
en art. 245 Sr). Wanneer het gaat om slachtoffers ouder dan 18 jaar, dan zijn
klanten sinds 2021 ook strafbaar als zij weten of ernstige reden hebben om te
vermoeden dat er sprake is van dwang (art. 273g Sr). Tot op heden is er voor
zover bekend nog vrijwel geen onderzoek verricht naar de kennis van de klant
over de uitbuitingssituatie.30 Het schaarse onderzoek dat verricht is, heeft zich
bovendien uitsluitend gebaseerd op informatie uit opsporingsonderzoeken,
op basis waarvan vaak niet duidelijk wordt of de klanten wisten van de dwang
en minderjarigheid, nu dit voor de strafbaarstelling niet van belang is.31
Om meer zicht te krijgen op de kennis die klanten hebben over de
uitbuitingssituatie is in de chatgesprakken uit het jaar 2022 middels een
kwalitatieve onderzoeksmethode informatie verzameld en geanalyseerd.
Hiervoor is in alle gesprekken van slachtoffers van seksuele uitbuiting en
slachtoffers van zowel seksuele uitbuiting als criminele uitbuiting (n=188)

30
31

Nationaal Rapporteur, 2015.
De minderjarigheid van het slachtoffer is geobjectiveerd, waarmee wordt bedoeld dat het voor de strafbaarstelling niet uitmaakt of de klant weet had van de minderjarigheid of niet. Dit kan wel meespelen in
strafoplegging.

onderzocht in hoeverre de klant op de hoogte was van de minderjarigheid en/
of dwang van het slachtoffer en welke rol hij of zij hierin zelf speelde. Om dit
te bepalen is bijvoorbeeld gekeken naar de leeftijd van het slachtoffer ten tijde
van de afspraken met de klanten, de aanwezigheid van de mensenhandelaar en
zijn of haar relatie tot het slachtoffer, in hoeverre er (fysiek of seksueel) geweld
is gebruikt door de klant, of er sprake was van dwang en/of chantage vanuit de
klant en of het slachtoffer zelf heeft kenbaar gemaakt dat hij of zij gedwongen
werd of niet wilde. Uit deze analyse blijkt dat in 43 gesprekken met slachtoffers
naar voren komt dat klanten op de hoogte waren van de minderjarigheid of
dwang van het betreffende slachtoffer.32 Daarbij is het belangrijk om aan te
geven dat deze resultaten dienen te worden beschouwd als een ondergrens nu
de hulpverleners niet specifiek naar deze informatie vragen. Bovendien hadden
slachtoffers vaak meerdere klanten en vindt of vond de uitbuiting gedurende
langere periode plaats.33 In de meeste gevallen gaat het om een combinatie van
twee of meer indicatoren (n=32) die erop wijzen dat de klant op de hoogte was
van de dwang en minderjarigheid. In de bereidheid van de gesprekken blijkt

32

33

In acht andere gesprekken zijn de onderzoekers van mening dat de klanten ten minste op de hoogte
hadden moeten zijn van het feit dat het slachtoffer minderjarig was of gedwongen werd. Het gaat hierbij
in zeven gevallen om minderjarige slachtoffers, waarvan er drie 14 jaar oud zijn. Vaak in combinatie met
het feit dat de vrienden van de mensenhandelaar de betalende klanten zijn, en het daarom waarschijnlijk
is dat zij weet hebben van de minderjarigheid van het slachtoffer. Omdat het in deze gesprekken echter
niet kan worden vastgesteld dat de klanten hiervan weet hadden, is ervoor gekozen om deze niet mee te
nemen in de analyse. Klanten die tot dit misbruik overgingen zijn uiteraard wel strafbaar volgens onder
meer art. 248b Sr., art. 245 Sr. en art. 273g Sr.
In 18 van de 28 gesprekken waarin iets over de duur van de uitbuiting bekend is, geven slachtoffers aan
langer dan een jaar in de uitbuitingssituatie te zitten.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

16

bovendien dat de klant(en) niet alleen op de hoogte was van de minderjarigheid
en of uitbuitingssituatie, maar ook actief participeerde in het uitoefenen van
deze dwang.
In 23 gesprekken wordt bijvoorbeeld duidelijk dat het gaat om slachtoffers
van een zéér jonge leeftijd. Het gaat in dat geval om slachtoffers in de leeftijd
tot en met 13 jaar, maar in meerdere gevallen zelfs om jonger dan 10 jaar oud.
Uit 28 gesprekken blijkt ook dat de mensenhandelaar zelf bij de afspraak
aanwezig was, waarbij het in 22 gevallen gaat om een of beide (stief)ouders
die de afspraak met de klant maken en ook zelf bij de afspraak aanwezig zijn.
In de gevallen waarbij een ouder aanwezig is, gaat het meestal om zéér jonge
slachtoffers. Klanten betalen daarbij het geld vaak direct aan de ouder, en zijn
ervan op de hoogte dat het slachtoffer het kind is van die ouder. In meerdere
gevallen plegen de ouder en betalende klant samen het seksueel misbruik.
Uit het onderzoek blijkt bovendien dat klanten niet alleen op de hoogte
zijn van de minderjarigheid of de dwang, maar dat zij hierin vaak ook zelf
actief participeren. In 24 gesprekken wordt bijvoorbeeld duidelijk dat de
klant fysiek of seksueel geweld gebruikt tegenover het slachtoffer, vaak in
overleg – of samen met – de mensenhandelaar. Meerdere slachtoffers spreken
bijvoorbeeld over het feit dat zij geslagen of mishandeld zijn door klanten.
Ook geven zij aan door klanten te zijn vastgebonden, te zijn opgesloten in
een kamer of te zijn geblinddoekt. In diverse gesprekken geven slachtoffers
ook aan dat er sprake is van (groeps)verkrachtingen waarbij klanten geweld
gebruiken. In acht gevallen noemt het slachtoffer dat de klant het misbruik
heeft gefilmd, waarbij soms ook gedreigd wordt om deze video’s openbaar te
maken als het slachtoffer niet meewerkt. In zes gevallen geven slachtoffers ook
aan dat zij klanten hebben duidelijk gemaakt dat zij geen seks wilden, maar dat
de klanten hen hiertoe toch dwongen met geweld of bedreiging. Daarbij gaat
het om slachtoffers die dit verbaal hebben aangegeven, maar bijvoorbeeld ook
om slachtoffers die tegenstribbelden of moesten huilen.

Bovenstaande bevindingen, hoewel verkennend van aard, wijzen op twee
belangrijke inzichten. In de eerste plaatst toont het aan dat een deel van de
klanten kennis heeft van de uitbuiting van, vaak zeer jonge, slachtoffers van
seksuele uitbuiting, en hierin soms ook actief participeert. Deze daders komen
op dit moment nog niet – zichtbaar – in de strafrechtketen terug, althans niet
in de context van mensenhandel. Zo zijn de voor dit onderzoek geanalyseerde
zaken wezenlijk andere zaken dan degene die beschreven zijn in eerdere
onderzoeken van klanten die voor art. 248b Sr. veroordeeld zijn, en waarbij de
uitbuiting veel meer in een ‘gereguleerde setting’ lijkt plaats te vinden, zoals
in een hotel of waarbij de klanten en slachtoffers via seksadvertentiewebsites
in contact zijn gekomen. De huidige zaken lijken een veel sterkere relatie te
hebben met zaken van seksueel misbruik met een betalingselement, hoewel
daarvoor meer onderzoek daarvoor nodig is. Zo gaat het vaak ook om klanten
die kennissen of vrienden zijn van het slachtoffer en vindt het misbruik vaak
plaats in de woning van het slachtoffer, de mensenhandelaar of de klant. Gezien
de ernst en lange duur van de zaken, de jonge leeftijd van de slachtoffers en
het feit dat deze zaken niet in beeld lijken te komen, is het van belang dat er
meer inzicht in en aandacht voor komt voor hoe deze specifieke groep klanten
opereert en in contact komt met deze slachtoffers.
Ten tweede wijst het onderzoek ook op het belang van het in 2021 in werking
getreden wetsartikel 273g Sr. dat gericht is op het strafbaar stellen van de
persoon die weet of ernstige reden heeft om te vermoeden dat degene van wie
hij seks koopt slachtoffer is van mensenhandel. Hierop staat een maximale
gevangenisstraf van 4 jaar, of in het geval dat het een minderjarige betreft,
zelfs zes jaar. Vanwege de noviteit van het wetsartikel is het op dit moment nog
onduidelijk in hoeverre klanten sinds 2021 voor dit artikel vervolgd worden,
maar het onderzoek laat zien dat er een relatief grote groep is die hiervoor in
aanmerking komt en dat het een bruikbaar instrument kan zijn in de aanpak
van mensenhandel.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

17

3.2 Slachtoffers van criminele 		
uitbuiting
In 2022 kwamen in totaal 19 bezoekers op de chat om te praten over criminele
uitbuiting. Hiervan waren er 16 zelf slachtoffer. In 5 van de 19 gevallen ging het
om een combinatie van criminele uitbuiting en seksuele uitbuiting.
Wat is bekend over de slachtoffers van criminele
uitbuiting?

·

Jongen verstrikt in crimineel
circuit
Eind 2022 komt er een veertienjarige jongen op de chat. Hij vertelt
hoe hij sinds kort het “criminele pad is opgegaan”. Hij komt met
een concrete hulpvraag op de chat. Hij wil namelijk weten hoe hij
kan stoppen met het plegen van criminele feiten nu hij bang is voor
de gevolgen daarvan. De uitbuitingssituatie is ontstaan toen zijn
vrienden van de voetbal hem voorstelde aan een groepje jongens. De
jongen beschrijft op de chat hoe de criminele activiteiten waartoe
hij gedwongen wordt over de maanden geleidelijk zijn ontwikkeld
van het verkopen van joints op de sportclub tot het vervoeren van
kilo’s cocaïne. Hij beschrijft hoe hij als loopjongen de taken moet
oppakken waarbij hij een groot risico loopt opgemerkt en opgepakt
te worden door de politie, terwijl de andere personen simpelweg
het geld verdienen wat hij voor hen opbrengt.

·
·
·
·

In 2022 kwamen 3 mannelijke en 15 vrouwelijke slachtoffers van
criminele uitbuiting in beeld van de chat. Zoals te zien is in Figuur 4 zijn
alle slachtoffers van zowel seksuele als criminele uitbuiting vrouw. De
slachtoffers van uitsluitend criminele uitbuiting zijn overwegend vrouwen
(n=10) en in mindere mate mannen (n=3). Eén slachtoffer van uitsluitend
criminele uitbuiting heeft als geslacht ‘neutraal’ aangegeven.
Het jongste slachtoffer van criminele uitbuiting was 12 jaar oud en
het oudste slachtoffer was 26 jaar oud. De gemiddelde leeftijd van de
slachtoffers was 19 jaar (de mediaan is 17 jaar). Van de 19 slachtoffers was
55,6% minderjarig.
De criminele uitbuiting bestond bij 13 slachtoffers uit het vervoeren en/
of verhandelen van drugs en drie slachtoffers werden gedwongen tot
het plegen van diefstal. Andere beschreven vormen van criminaliteit zijn
witwassen en ronselen voor de prostitutie.
In 16 chats (84,2%) bevond het slachtoffer zich op het moment van het
eerste contact met een hulpverlener van de chat in een acuut onveilige
situatie.
De duur van de uitbuiting was in 3 gevallen drie tot 12 maanden. 2
chatters werden of zijn een tot twee jaar lang uitgebuit. In 2 gesprekken
werd aangegeven dat het slachtoffer al langer dan twee jaar is of wordt
uitgebuit.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

18

Figuur 12. Vormen van criminele uitbuiting (n = 19)
Ronselen voor prostitutie

1

Geld witwassen of geldezel

1
13

Drugscriminaliteit

3

Diefstal

1

Verkoop illegale goederen

0

·
·

Wanneer een bezoeker een pleger noemde, ging het meestal om een (ex-)
partner van het slachtoffer (n = 10), gevolgd door een iemand uit de
sociale omgeving (n = 6) en een familielid van het slachtoffer (n = 2).
Wanneer het een persoon uit de sociale omgeving van het slachtoffer
betrof, ging het voornamelijk om vrienden van het slachtoffer. Wanneer
de dader uit de familiale kring kwam, betrof het in één geval de moeder
van het slachtoffer. In het andere geval is onbekend op welke manier de
dader familie van het slachtoffer was.
In 6 van de 19 chatgesprekken gaf de bezoeker aan dat er sprake is van
meerdere plegers die bij de uitbuiting betrokken waren. In 2 gevallen
waren er meerdere slachtoffers.

3

6

9

12

15

Figuur 13. Slachtoffer-daderrelatie bij criminele
uitbuiting (n = 19)
6

Sociale omgeving

1

Slachtoffer kent pleger niet

2

Familielid

10

(Ex-)partner

0

2

4

6

8

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

10

19

Hoofdstuk 4
Conclusie

In 2021, het meest recente jaar waarover de cijfers bekend zijn, kwamen 791
van de naar schatting34 jaarlijks 5.000 slachtoffers van mensenhandel in beeld
van de Nederlandse autoriteiten.35 Daarbij ging het slechts in 50 gevallen om
minderjarige slachtoffers van binnenlandse seksuele uitbuiting. Dit betekent
dat deze groep nagenoeg uit beeld is verdwenen. Het zicht op mensenhandel
is al jarenlang zeer beperkt en zelfs verslechterd sinds de implementatie van de
Algemene verordening gegevensverwerking (AVG). Hierdoor zijn meldende
instanties (nog) terughoudender geworden om slachtoffers bij CoMensha
te melden, vooral als het (minderjarige) Nederlandse slachtoffers betreft.
Het is hierdoor de vraag in hoeverre de officiële registraties nog een accurate
weerspiegeling zijn van de daadwerkelijke problematiek in Nederland.36
Dit is een zorgelijke constatering. Kennis over wie de slachtoffers van
mensenhandel zijn, biedt namelijk belangrijke handvatten voor het ontwikkelen
van effectief beleid om mensenhandel tegen te gaan. Het is om die reden dan ook
van groot belang (beter) zicht te krijgen op de slachtoffers van mensenhandel in
Nederland. Dit rapport, dat dit jaar voor de vierde keer is verschenen, heeft dan
ook als voornaamste doel om aanvullend inzicht te verschaffen in de slachtofferen dadergroepen van mensenhandel, en vooral op die groep die buiten het zicht
van de officiële registraties blijven.
In 2022 kwamen 229 unieke bezoekers op Chat met Fier met een hulpvraag
over mensenhandel. In 199 gevallen betrof het daarbij een slachtoffer van
mensenhandel, waarbij het 183 keer ging om een slachtoffer van seksuele
uitbuiting en 19 keer ging om een slachtoffer van (ook) criminele uitbuiting.
Slachtoffers op Chat met Fier waren voornamelijk meisjes of vrouwen. Deze

34
35
36

Van Dijk, Cruyff & Van der Heijden, 2021.
Nationaal Rapporteur 2022a.
Dit is een vraag die de Nationaal Rapporteur zelf ook opwerpt (2019, p 162).

slachtoffers zijn beduidend jonger dan slachtoffers die voorkomen in de officiële
registraties.37 Ruim 40% van de slachtoffers was minderjarig en bijna een vijfde
was zelfs vijftien jaar of jonger. Circa 70% van de slachtoffers zat tijdens het eerste
chatgesprek nog in een uitbuitingssituatie en voor ruim de helft gold dat deze
situatie al langer dan een jaar duurde. Dit betekent dat veel van de slachtoffers
zelf nog jonger zijn op het moment dat de uitbuitingssituatie aanvangt. Tot slot
gaf ruim de helft van de slachtoffers aan dat zij op de chat voor de allereerste keer
spraken over de situatie waarin zij zich bevonden (first disclosure). Bij slachtoffers
die wel al eerder iemand in vertrouwen hadden genomen over hun situatie betrof
het vaak een vriend of familielid en geen officiële instantie. Dit wijst uit dat
een groot deel van de slachtoffers die in beeld komen van Chat met Fier (nog)
nergens anders in beeld zijn, niet voorkomen in de officiële registraties en geen
andere bescherming en ondersteuning krijgen.
In de analyse van de chatgesprekken vallen de volgende thema’s op.
Afname aantal slachtoffers op de chat

In 2022 kwamen minder bezoekers op Chat met Fier met een hulpvraag over
mensenhandel dan in voorgaande jaren. Meerdere onderliggende factoren liggen
mogelijk ten grondslag aan deze daling en het betekent dan ook niet dat er
daadwerkelijk minder slachtoffers van mensenhandel in Nederland waren in het
afgelopen jaar. In de eerste plaats zijn er in 2022, in tegenstelling tot voorgaande
jaren, geen (grootschalige) bewustwordingscampagnes geweest rondom Chat met
Fier. Het gebrek aan zichtbaarheid lijkt derhalve te hebben geresulteerd in een
verminderd aantal hulpvragers. Bovendien is het online hulpverleningslandschap

37

Over de periode 2016-2020 lag de gemiddelde leeftijd van slachtoffers van binnenlandse seksuele uitbuiting op 25 jaar. Nationaal Rapporteur, 2021, p. 37.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

20

– naar aanleiding van de coronamaatregelen, waarbij de reguliere, fysieke
hulpverlening niet of slecht bereikbaar was – in de afgelopen jaar vergroot en
zijn er meer online hulpaanbieders gekomen. Het is mogelijk dat een deel van
de slachtoffers van mensenhandel hierdoor bij andere online hulpaanbieders in
beeld is gekomen. Tot slot is er in 2022, mede naar aanleiding van de aflevering
van Boos over de misstanden bij de Voice veel maatschappelijke aandacht en
zichtbaarheid geweest voor seksueel geweld en misbruik. Het is mogelijk dat deze
aandacht deels ten koste is gegaan van de aandacht voor mensenhandel, waardoor
minder slachtoffers zijn geïnformeerd over het bestaan van mensenhandel en
mogelijkheden tot hulp. Uit de volgende rapportage zal moeten blijken of het
aantal slachtoffers in 2023 weer op hetzelfde niveau ligt als in de jaren 20192021, waarbij het aantal bezoekers stabiel bleef. Desalniettemin blijkt uit het
onderzoek dat het aantal van 83 minderjarige Nederlandse slachtoffers van
mensenhandel dat in 2022 via de chat in beeld komt, nog altijd hoger is dan de
aantallen die worden geregistreerd in de officiële statistieken.38 Bovendien lukt
het via de chat om met specifieke slachtoffergroepen in contact te komen die via
andere wegen niet worden bereikt. Deze bevindingen tonen dan ook het belang
van online hulpverlening, maar benadrukken daarbij ook de blijvende noodzaak
van bewustwordingscampagnes en zichtbaarheidsinitiatieven om slachtoffers
effectief te kunnen bereiken en te ondersteunen.39

38

39

In de rapportage van de Nationaal Rapporteur wordt alleen aangegeven dat er 50 minderjarige slachtoffers van binnenlandse seksuele uitbuiting geregistreerd waren in 2021, het meest recente jaar. Hoeveel
minderjarige slachtoffers van criminele uitbuiting in beeld kwamen, wordt niet vermeld. Nationaal
Rapporteur, 2022a, p. 7. 83-8-75.
In dit kader is de motie van Kuik en van der Graaf uit 2021 relevant die de regering verzoekt om voor de
komende jaren een plan uit te werken om de minst zichtbare groep van slachtoffers van mensenhandel
en uitbuiting beter in beeld te krijgen, in het bijzonder door middel van ondersteuning via anonieme
chatfuncties. Zie Kamerstuk 3570, nr. 50, d.d. 26 november 2020.

Nieuw licht op rol klanten van slachtoffers
mensenhandel

Voor dit onderzoek is een verkennende kwalitatieve analyse uitgevoerd naar de
achtergrond van ‘klanten’40 die seks kopen van (minderjarige) slachtoffers van
mensenhandel en hun rol in en kennis over de mensenhandelsituatie. Uit het
onderzoek blijkt dat uit ten minst 43 van de 188 slachtoffergesprekken blijkt
dat klanten op de hoogte waren van de minderjarigheid of uitbuiting van het
betreffende slachtoffer. Bovendien geldt dat de meerderheid van deze klanten
ook actief participeerde in het uitvoeren van deze dwang. Ook geldt dat de
meerderheid van de slachtoffers meer dan één klant had en de uitbuitingperiode
vaak (al) langer dan een jaar plaatsvond. Daarbij vormen de 43 gesprekken
bovendien een ondergrens, aangezien hulpverleners niet specifiek naar deze
informatie vragen op de chat.
Voor zover bekend is dit daarmee de eerste verkenning naar Nederlandse
klanten die misbruik maken van slachtoffers van mensenhandel dat gebaseerd
is op andere data dan informatie uit de strafrechtketen.41 De analyse werpt
dan ook een nieuw licht op de assumptie dat klanten vaak onbewust zijn van
de minderjarigheid of de gedwongen omstandigheden waarin slachtoffers van
mensenhandel hun werk uitvoeren. Een assumptie die voortkomt uit eerder
onderzoek gebaseerd op informatie uit de strafrechtketen, waarbij vaak niet kan
worden bewezen dat de klanten bewust op zoeken waren naar een minderjarigen
of een slachtoffer van mensenhandel, noch dat zij hiervan op de hoogte
waren.42 Ook uit de slachtofferverklaringen binnen de voor deze onderzoeken
geanalyseerde opsporingsonderzoeken wordt vaak niet duidelijk of de klanten
wisten van de dwang en minderjarigheid.

40
41
42

Klanten die seksueel misbruik maken van een (minderjarig) slachtoffer van mensenhandel zijn strafbaar
via onder meer art. 248b Sr. of art. 273g Sr. In gevallen dat het slachtoffer vijftien jaar of jonger is dan
een klant ook vervolgd worden voor andere artikelen, zoals bijvoorbeeld art. 245 Sr.
Zie bijvoorbeeld: Nationaal Rapporteur (2015) en het nog te publiceren rapport van CKM naar de
achtergrond en modus operandi van klanten die seks kopen van minderjarigen (2023 verwacht).
Zo blijkt bijvoorbeeld uit het rapport dat de rechter slechts bij 1 van de 24 verdachten in de Valkenburgse Zedenzaak tot de conclusie kwam dat deze bewust op zoek was naar een minderjarige. Nationaal
Rapporteur, 2015, p. 60-61.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

21

Uit de analyse die voor dit onderzoek is uitgevoerd komt daarentegen
ontegenzeggelijk naar voren dat een deel van de betrokken klanten wel degelijk
weet heeft van het feit dat er sprake was van minderjarigheid en dwang. In
meerdere gevallen participeren klanten zelfs actief in het uitvoeren van deze
dwang. Zo spreken 23 slachtoffers over klanten die fysiek en/of seksueel geweld
gebruiken, soms zelfs met gebruik van wapens of in groepsverband. Ook geven
slachtoffers aan dat zij door klanten zijn vastgebonden of opgesloten of dat het
seksueel misbruik door klanten is gefilmd en de slachtoffers hiermee vervolgens
onder druk zijn gezet. Verder geven slachtoffers aan dat zij vertelden dat zij niet
wilden of tegenstribbelden, maar dat de klant de afspraak desondanks – en tegen
hun wil - heeft doorgezet. Ook kan niet worden voorbijgegaan aan de jonge
leeftijd van de slachtoffers die in dit onderzoek naar voren komen. In 23 van de
43 gesprekken betreft het een slachtoffer dat, ten tijde van de eerste afspraken,
jonger was dan dertien jaar, en in meerdere gevallen zelf jonger was dan tien jaar
oud. Bovendien zijn er vaak onmiskenbare signalen aanwezig met betrekking tot
de situatie en locatie die duiden op dwang. Zo spreken slachtoffers bijvoorbeeld
over het feit dat afspraken plaatsvonden in hun slaapkamer in het ouderlijk
huis, vaak onder toezicht van de ouders van slachtoffers die hun eigen kinderen
hiertoe dwongen. Ook bevonden slachtoffers zich soms in afgesloten kamers en
waren de mensenhandelaren tijdens de afspraak vaak aanwezig in dezelfde ruimte.
In de meeste gesprekken (n=32) ging het bovendien om een combinatie van een
of meerdere van bovengenoemde indicatoren die erop wijzen dat de klant op de
hoogte was van de dwang en minderjarigheid.
De bevindingen uit deze analyse, hoewel verkennend van aard, zetten het heersende
beeld van de klant als onwetende betrokkene bij de mensenhandelsituatie op
losse schroeven. De analyse toont een verontrustend beeld van een bestaande
groep klanten met kennis over en betrokkenheid bij de dwang en mensenhandel.
Bovendien lijkt het te gaan om andere daders dan degene die op dit moment in
beeld komen van de strafrechtketen. De slachtoffers op de chat lijken bijvoorbeeld
veel vaker buiten de ‘reguliere setting’, zoals in hotels of via seksadvertentiewebsites,
te worden uitgebuit of aangeboden. Het gaat bijvoorbeeld om klanten die in een
meer gesloten setting handelen. Bijvoorbeeld omdat ze kennissen of vrienden zijn
van de mensenhandelaar en het misbruik vindt ook vaak plaats in de woning van
het slachtoffer, de mensenhandelaar of de klant. Het type zaken lijkt dan ook meer

overeenkomsten te hebben met zaken van seksueel misbruik, waarbij hier ook een
betalingselement aanwezig is. Vanwege de ernst van de situatie is het van belang dat
snel meer zicht komt op wie deze klanten zijn en hoe zij opereren.
Daarnaast zijn de bevindingen ook relevant in het kader van het in 2021 in werking
getreden wetsartikel 273g Sr. dat gericht is op het strafbaar stellen van de persoon
die weet of ernstige reden heeft om te vermoeden dat degene van wie hij seks
koopt slachtoffer is van mensenhandel. Op dit moment is nog niet bekend hoe
vaak klanten voor dit delict vervolgd worden, maar het huidige onderzoek laat zien
dat er voldoende gronden bestaan om de strafrechtelijke pijlen te richten op deze
klanten.
Slachtoffers op de chat worden lang uitgebuit

Het huidige onderzoek laat opnieuw zien dat slachtoffers die op Chat met Fier
komen zich vaak al zeer lange tijd in een uitbuitingssituatie bevinden. Bijna de
helft van de slachtoffers van seksuele uitbuiting geeft aan dat zij al langer dan
twee jaar wordt uitgebuit en bijna één op de vijf stelt dat dit zelfs al langer dan
vijf jaar duurt. Hoewel er slechts beperkte kennis bestaat over de uitbuitingsduur
van slachtoffers van mensenhandel die wél in beeld zijn van de autoriteiten,
lijkt het er op dat slachtoffers op de chat veel langer worden uitgebuit dan de
slachtoffers die voorkomen in de officiële registraties. Zo blijkt uit onderzoek
van het CKM naar de uitbuiting van 39 slachtoffers van binnenlandse seksuele
uitbuiting die in opsporingsonderzoeken van de politie voorkwamen dat de
gemiddelde uitbuitingsduur 9 maanden was.43 Voor minderjarige slachtoffers
was de uitbuitingsperiode bovendien korter.
Voornoemde legt niet alleen bloot dat de slachtoffers die de chat benaderen
vastzitten in langdurige en structurele situaties van uitbuiting, maar werpt
ook de vraag op hoe het komt deze slachtoffers minder goed lijken te worden
opgemerkt door signalerende instanties, zoals hulpverleningsorganisaties en
opsporingsinstanties. In het afgelopen jaar werd deze constatering reeds gedaan,

43

CKM 2021b, p. 60-61.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

22

hetgeen resulteerde in een aanbeveling aan de staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid om te investeren in het opdoen van specifieke kennis over de kwetsbare
groepen die buiten het beeld van de autoriteiten blijven en deze kennis om te zetten
in acties gericht op bewustwording, signalering en bescherming. Het feit dat al vier
jaar op rij een groep slachtoffers in beeld van Chat met Fier komt die structureel
en langdurig wordt uitgebuit, maar niet zichtbaar is in de officiële registraties,
maakt dan ook dat deze groep als prioriteit in de aanpak van mensenhandel moet
worden beschouwd. Dit betekent dan ook dat de aanbeveling in het vorige rapport
onverkort van kracht blijft.
Ouders als mensenhandelaren grote blinde vlek in
aanpak seksuele uitbuiting

Het huidige onderzoek onderstreept tot slot opnieuw een verontrustend beeld:
ouders die in aanzienlijke mate betrokken zijn bij het seksueel uitbuiten van hun
eigen kinderen. Dit fenomeen, dat nu voor de vierde keer op rij uit het onderzoek
naar Chat met Fier naar voren komt, baart grote zorgen. Uit een verkennende
analyse blijkt dat er in de periode 2019-2022 ruim 90044 gesprekken met unieke
slachtoffers van seksuele uitbuiting zijn gevoerd.45 In maar liefst 98 van deze
gesprekken bleek daarbij dat één of beide ouders betrokken was bij de uitbuiting
van hun eigen kind(eren). Hierbij gaat het merendeels om de biologische vader of
moeder, maar ook stief- of pleegouders blijken in sommige gevallen betrokken te
zijn bij deze vorm van mensenhandel. In totaal waren hierbij ruim 100 slachtoffers
betrokken. De slachtoffers zijn zeer jong. Maar liefst circa een derde van hen is
veertien jaar of jonger. Ongeveer vier op de vijf slachtoffers bevindt zich op het
moment van chatten nog in de uitbuitingssituatie en ruim 70% van de slachtoffers
vertelt op de chat voor het eerst over de situatie waarin zij vastzitten. Slachtoffers
bevinden zich bovendien vaak al lange tijd in een uitbuitingssituatie. Twee derde
geeft aan al langer dan een jaar uitgebuit te worden en ruim een kwart zelfs vijf jaar
of langer. Dit betekent dat de seksuele uitbuiting vaak al op zéér jonge leeftijd start.

44
45

Dit zijn het aantal unieke slachtoffers van seksuele uitbuiting over deze periode.
Voor deze analyse is gekeken naar variabelen die zijn verzameld over slachtoffers die in de periode
2019-2022 op Chat met Fier hebben gechat en daarbij aangaven door een of beide (stief- of pleeg)ouders
seksueel te zijn uitgebuit.

Hoewel er in de afgelopen tien jaar enkele gevallen in de media46 zijn beschreven,
waarin kinderen, vaak minderjarig, door hun eigen ouders seksueel zijn
uitgebuit, komen er voor zover bekend tot op heden slechts zeer sporadisch
ouders in beeld van de autoriteiten. Zo stelde de politie in reactie op bevindingen
uit een eerder rapport van het CKM dat zij ouders inderdaad soms tegenkomen
als dader, maar niet in de omvang die in het rapport naar voren komt.47 Ook
uit de Dadermonitor mensenhandel lijkt naar voren te komen dat vooral
andere daders in beeld komen. Zo is de gemiddelde leeftijd van veroordeelde
mensenhandelaren van binnenlandse seksuele uitbuiting 29 jaar, en is zelfs
een derde jonger dan 23.48 Dit lijkt erop te duiden dat het hierbij vaak niet om
ouders gaat. Dat ouders wel degelijk relatief vaak als dader van mensenhandel
betrokken zijn, blijkt echter ook andere landen voor te komen. Zo is er in de
Verenigde Staten al langer aandacht voor en zicht op ouders die hun eigen
kinderen uitbuiten, en vormen zij al jarenlang een aanzienlijk deel van de
daderpopulatie.49 In de afgelopen jaren zijn er ook in landen als Duitsland,50
België,51 Italië,52 en Griekenland53 zaken geweest waarin kinderen door hun (stief-

46

47
48
49
50

51
52
53

Een zoekslag op Google brengt bijvoorbeeld de volgende zaken aan het licht die in de afgelopen jaren
in de Nederlandse media verschenen: https://www.rtlnieuws.nl/editienl/artikel/2631696/vader-biedtdochter-aan-voor-seks-eis-2-jaar-cel; https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/
Gerechtshoven/Gerechtshof-Den-Haag/Nieuws/Paginas/15-jaar-voor-vader-wegens-seksueel-misbruik-en-mensenhandel-van-zijn-3-dochters.aspx; https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/
artikel/4599241/taakstraf-voor-moeder-die-dochter-aanbood-voor-seks; https://www.waldnet.nl/wn/
nieuws/72862/Oentsjerker_biedt_dochter_aan_als_prostituee:_vier_jaa r_cel_en_tbs_.html, https://
www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Rechtbanken/Rechtbank-Zeeland-West-Brabant/Nieuws/Paginas/uitspraak-zeeuwse-zedenzaak.aspx (geraadpleegd op 18 augustus 2023).
Brief van de staatssecretaris van justitie en veiligheid van 15 september 2021 met het onderwerp appreciatie rapport Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel 2020.
Nationaal Rapporteur 2022b, p. 100.
Zie bijvoorbeeld Cole & Anderson 2013; Reid et al. 2015; Sprang & Cole 2018; Allert et al. 2022;
White et al. 2023.
https://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/kriminalitaet/mutter-und-neuer-partner-zwingen-tochter-zur-prostitution-18692433.html; https://www.berliner-zeitung.de/mensch-metropole/crime-minderjaehrige-in-berlin-auf-dem-strich-warum-bist-du-so-spaet-noch-unterwegs-li.251647. (geraadpleegd
op 28 augustus 2023).
https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210901_93053709 (geraadpleegd op 28 augustus 2023).
https://www.tageszeitung.it/2018/02/20/mutter-als-zuhaelterin/ (geraadpleegd op 28 augustus 2023).
https://www.ekathimerini.com/news/1195508/mother-accused-of-abetting-pedophiles/ (geraadpleegd
op 28 augustus 2023).

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

23

of pleeg)ouders seksueel werden uitgebuit, wat laat zien dat het een fenomeen is
dat breder voor lijkt te komen.
Ondanks herhaalde aandacht vanuit het CKM voor deze problematiek, via
onder meer aanbevelingen tot het vergroten van het inzicht in en aandacht voor
de problematiek, is er tot op heden weinig vooruitgang geboekt. De omvang
van deze groep en het feit dat dit patroon stabiel blijft binnen de chatgegevens,
laat echter zien dat ouders die hun eigen kinderen uitbuiten een van de grootste
blinde vlekken vormt binnen zowel de slachtoffer- als de dadergerichte aanpak
van seksuele uitbuiting. Het gaat hier immers niet alleen om daders die buiten
beeld blijven, maar ook om groepen jonge en zeer kwetsbare slachtoffers die niet
worden gesignaleerd en beschermd. Meer inzicht in de achtergrond en werkwijze
van deze ouders, de klanten die van de slachtoffers misbruik maken en de manier
waarop zij met elkaar in contact komen, is dan ook een noodzakelijke eerste
stap voor het vormgeven van een effectieve aanpak en voor het ontwerpen van
passende interventies.
Zien we veranderingen op basis van eerdere
aanbevelingen?

In het vorige rapport54 zijn drie aanbevelingen gedaan. In de eerste plaats is de
staatssecretaris van Justitie en Veiligheid aanbevolen om te investeren in het
vergaren van specifiek kennis over de grote groepen kwetsbare slachtoffers van
mensenhandel die al jarenlang vastzitten in hun mensenhandelsituatie en niet in
beeld komen bij de autoriteiten, en acties in te zetten gericht op bewustwording,
signalering en bescherming. In reactie op de aanbeveling heeft de toenmalig
staatssecretaris aangegeven dat er diverse trajecten lopen met betrekking tot
het vergroten van de zichtbaarheid van slachtoffers van mensenhandel, en dat
het beschermen van kwetsbare jongeren een speerpunt wordt in het nieuwe
programma Samen tegen Mensenhandel.55 Op het moment van schrijven is dit
programma echter nog in ontwikkeling. Gezien reeds voor het vierde jaar op rij

54
55

CKM, 2022b.
Beleidsreactie van de staatssecretaris op het CKM rapport Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel
in 2021, d.d. 8 november 2022.

nieuwe slachtoffers van mensenhandel op Chat met Fier komen die aangeven
langdurig en structureel te worden uitgebuit, blijft deze aanbeveling daarmee
onverkort van kracht.
Ten tweede werd de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid aanbevolen om
de rol van anonieme online hulpverlening in de aanpak van mensenhandel te
versterken met het doel dat slachtoffers de hulp en bescherming krijgen waar
ze recht op hebben. Deze aanbeveling sluit aan op de aangenomen motie van
Kuik en van der Graaf uit 2020 die de regering verzoekt om voor de komende
jaren een plan uit te werken om de minst zichtbare groep van slachtoffers van
mensenhandel en uitbuiting beter in beeld te krijgen, in het bijzonder door
middel van ondersteuning van anonieme chatfuncties.56 Mede naar aanleiding
hiervan heeft het Verwey-Jonker Instituut in opdracht van het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport onderzoek uitgevoerd naar de vindbaarheid,
toegankelijkheid en waardering van het laagdrempelig online hulpaanbod voor
slachtoffers en plegers van geweld in en afhankelijkheidssituaties, waaronder
mensenhandel. Dit rapport is in 2023 gepubliceerd.57 Het onderzoek komt
tot de conclusie dat het zoeken naar hulp een complex en langdurig proces is
voor slachtoffers van geweld in afhankelijkheidssituaties, maar dat zowel online
laagdrempelige als online specialistische hulpverlening hierbij een belangrijke
rol kunnen spelen. Het rapport vormt daarmee een mooi startpunt voor het
ontwikkelen van verdere initiatieven, maar het is belangrijk dat de vertaalslag
richting de praktijk, en in het bijzonder naar de aanpak van mensenhandel, op
korte termijn ook wordt gemaakt.

56
57

Kamerstuk 3570, nr. 50, d.d. 26 november 2020..
Verwey-Jonker, 2023.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

24

Met betrekking tot het versterken van het online hulpverleningsaanbod in
de aanpak van mensenhandel is het CKM in opdracht van het ministerie van
Justitie en Veiligheid in 2023 begonnen met een tweejarige pilot gericht op het
ontwikkelen van een landelijk, online hulpplatform voor jongeren (tot en met
23 jaar) die geronseld dreigen te worden of geronseld zijn voor criminaliteit, of
vastzitten en gedwongen worden tot (verdere) criminaliteit. Het doel hiervan is
het creëren van een veilige omgeving waar deze jongeren terecht kunnen voor
hulp en bescherming, en om het zicht te vergroten op de aard en omvang van
criminele uitbuiting in Nederland. Het platform zal in 2023 operationeel zijn.
Tot slot is de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid aanbevolen om te investeren
in onderzoek naar seksuele uitbuiting door ouders. De staatssecretaris heeft
in reactie aangegeven dat de bevindingen haar grote zorgen baren en dat zij in
gesprek gaat met het CKM over de mogelijkheid en meerwaarde tot onderzoek
naar deze problematiek.58 In het voorjaar van 2023 heeft inderdaad een gesprek

58

Beleidsreactie van de staatssecretaris op het CKM rapport Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel
in 2021, d.d. 8 november 2022.

plaatsgevonden naar aanleiding van de bevindingen tussen het ministerie en
het CKM, maar er is vooralsnog geen zicht op concrete vervolgstappen. Reeds
eerder, in september 2021, stelde de toenmalige staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid dat het departement werkt aan een plan dat zich richt op de minst
zichtbare groep slachtoffers van mensenhandel, namelijk kwetsbare jongeren, en
dat de rol van ouders hierin ook expliciet zou worden meegenomen.59 Op dit
moment is onduidelijk wat de stand van zaken van dit plan is en in hoeverre
ouders als daders worden meegenomen in de herziening van het programma
Samen tegen Mensenhandel. Gezien de ernst van het delict, en het feit dat dit jaar
voor het vierde jaar op rij blijkt dat ouders een belangrijke – maar onzichtbare –
dadergroep zijn, geldt deze aanbeveling onverkort.

59

Beleidsreactie van de staatssecretaris op het CKM rapport Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel
in 2020, d.d. 15 september 2021.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

25

Hoofdstuk 5
Aanbevelingen

Mensenhandel is een grove inbreuk op de
fysieke, psychische en seksuele integriteit van
slachtoffers. In Nederland worden jaarlijks
ongeveer 5.000 personen slachtoffer van
mensenhandel. Circa 30% hiervan heeft de
Nederlandse nationaliteit en 12% is minderjarig.60
Slechts één op de zes slachtoffers komt in beeld van de Nederlandse autoriteiten,
en met name (minderjarige) Nederlandse slachtoffers van seksuele uitbuiting
blijven uit het zicht. Via Chat met Fier is het dit jaar opnieuw gelukt om in contact
te komen met een grote groep slachtoffers die nog nergens anders in beeld is. In
totaal kwamen in 2022 229 Nederlandse slachtoffers van mensenhandel in beeld
van de Chat met Fier, waarvan 40% minderjarig was. Ruim de helft vertelden
op de chat voor het eerst over hun situatie. Op deze manier draagt Chat met
Fier niet alleen direct bij aan het ondersteunen van verborgen slachtoffergroepen
van mensenhandel, maar geneert het ook inzicht in de trends en ontwikkelingen
voor het vormen van effectief beleid.
De bevindingen van dit onderzoek resulteren in 3 aanbevelingen.

60

Van Dijk, Cruyff & Van der Heijden, 2021.

1.

Politieke onzekerheid mag
aanpak mensenhandel niet 		
schaden

Vanuit de politiek is er in de afgelopen jaren in toenemende mate aandacht
gekomen voor mensenhandel, en heeft het thema zelfs een prominente plek
gekregen in het regeerakkoord van het Kabinet Rutte IV. In de afgelopen twee
jaar is er als gevolg hiervan hard gewerkt aan een continuering en herziening
van het Rijksbrede programma Samen tegen Mensenhandel, waarin een breed
scala aan maatregelen zal worden opgenomen om de aanpak van mensenhandel
ook in de toekomst blijvend te versterken. Op het moment van schrijven is de
herziening van het actieprogramma echter nog in ontwikkeling, en met de val
van het Kabinet Rutte IV, en de nieuwe verkiezingen die op 22 november van
dit jaar zullen plaatsvinden, is er dan ook een onzekere periode aangebroken als
het gaat om de prioritering en continuering van de aanpak van mensenhandel in
Nederland.
Deze onzekerheid richt zich in de eerste plaats op het huidige demissionair
kabinet, en op de vraag op welke wijze zij zich in de nog te resteren periode tot het
onderwerp zullen verhouden. Naast de vraag wat de val van het kabinet betekent
voor de herziening van het actieprogramma Samen tegen Mensenhandel, lopen er
op dit moment bijvoorbeeld ook twee wetsvoorstellen, te weten het Wetsvoorstel
seksuele misdrijven en het Wetsvoorstel regulering sekswerk, waarvan de
behandeling op het moment van schrijven onzeker is geworden.
De onzekerheid omtrent de aanpak van mensenhandel richt zich ook op de verdere
toekomst. Sinds de installatie van het Kabinet Rutte IV is er vanuit het ministerie
van Justitie en Veiligheid – in samenwerking met tal van andere departementen
en organisaties betrokken bij de aanpak van mensenhandel – hard gewerkt aan

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

26

een herziening van het programma Samen tegen Mensenhandel. Bovendien is er
voor het eerst structureel geld vrijgemaakt voor het uitvoeren van maatregelen
die in dit programma zullen worden opgenomen. Het is de vraag in hoeverre een
volgend kabinet zal voortborduren op deze inspanningen en zich zal inzetten
voor de nog blijvende uitdagingen waarvoor Nederland gesteld staat, zoals:

·
·
·
·
·

Dit leidt tot de volgende aanbeveling:

Het demissionair kabinet Rutte IV en
het nog te vormen kabinet worden
aanbevolen om zich onverminderd
in te spannen voor de blijvende
uitdagingen in de aanpak van
mensenhandel.

Het vergroten van het zicht op de groep minderjarige slachtoffers van
seksuele uitbuiting die al jarenlang vrijwel volledig uit beeld is verdwenen;
Het identificeren, opsporen en vervolgen van daders van criminele
uitbuiting en het signaleren en beschermen van slachtoffers van deze vorm
van mensenhandel;
Het beter in beeld krijgen en aanpakken van ouders die betrokken zijn
bij de uitbuiting van hun eigen kinderen, en het beschermen van deze
slachtoffers;
Het aanpakken van de vraagzijde van betaalde seks met een (minderjarige)
slachtoffers van seksuele uitbuiting;
Het betrekken van internetbedrijven, seksadvertentieplatforms en sociale
mediaplatforms bij de aanpak van mensenhandel en het voorkomen dat
slachtoffers online worden geronseld, gedwongen en uitgebuit

De bevindingen van dit rapport – en de ernst en omvang van mensenhandel
in Nederland – tonen aan dat mensenhandel helaas nog altijd een realiteit is in
Nederland en, de vaak zeer jonge, slachtoffers nog dagelijks de verschrikkingen
van hun uitbuitingssituatie ondergaan. Slachtoffers zijn niet gebaat bij politieke
onzekerheid. Zij hebben tastbare steun, bescherming en kansen nodig om hun
leven op te bouwen. Het verleden heeft helaas te vaak laten zien dat de aanpak van
mensenhandel broos is, en dat iets waarvan het jarenlang heeft geduurd om op te
bouwen, snel kan afbrokkelen als prioriteit, daadkracht en middelen verdwijnen.
Met jaarlijks 5.000 slachtoffers van mensenhandel is het dan ook essentieel dat de
aanpak van mensenhandel niet lijdt onder politieke onzekerheid, maar zowel op
de korte als op de lange termijn onverkort prioriteit houdt.

2

Pak klanten aan die 				
. moedwillig misbruik maken
van (minderjarige) 			
slachtoffers van
mensenhandel

Uit het huidige onderzoek blijkt dat een aanzienlijk deel van de klanten van de
slachtoffers op Chat met Fier op de hoogte is van het feit dat zij van doen hebben
met een, vaak zeer jong, slachtoffer van seksuele uitbuiting, maar de afspraak
toch doorzetten. Bovendien participeert het merendeel van deze klanten ook
actief in het uitoefen van deze dwang. Het gaat hierbij om klanten die tegen

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

27

betaling seks hebben met een slachtoffer jonger dan 13 jaar oud – in diverse
gevallen zelfs 10 jaar oud, om klanten die slachtoffers vastbinden, opsluiten,
verkrachten of mishandelen of op andere manieren fysiek of seksueel geweld
aandoen, klanten die weten dat zij van doen hebben met een minderjarig kind
van de mensenhandelaar, om klanten die de afspraak doorzetten terwijl de
mensenhandelaar in dezelfde ruimte is, het misbruik filmen en het slachtoffer
hier vervolgens mee chanteren of die doorgaan terwijl het slachtoffer aangeeft dit
niet te willen of tegenstribbelt. In de meeste gevallen (n=32) gaat het bovendien
om een combinatie van twee of meer van bovengenoemde situaties.

van mensenhandel, en de regering verzoekt om het aanpakken en ontmoedigen
van de klant te betrekken bij de herijking van het programma Samen tegen
Mensenhandel.61
Dit leidt tot de volgende aanbeveling:

De bevindingen uit dit onderzoek tonen daarmee aan dat een deel van de
klanten een actieve bijdrage heeft bij het in standhouden van mensenhandel
en het opzettelijk misbruiken van deze slachtoffers, en dat hiervoor een markt
bestaat. Daarbij lijkt het ook te gaan om andere klanten dan diegene die
op dit moment bij de politie in beeld komen bij mensenhandelsituaties en
lijkt het hierbij meer te gaan om vormen van seksueel misbruik waarbij een
betalingselement aanwezig is. Zo vinden de afspraken vaak plaats bij de klant,
het slachtoffer of de mensenhandelaar, en gaat veelal om vrienden of bekenden
van de mensenhandelaar. De bevindingen onderstrepen ook dat er veel kansen
liggen met betrekking tot het in 2021 in werking getreden wetsartikel 273g
Sr. dat gericht is op het strafbaar stellen van de persoon die weet of ernstige
reden heeft om te vermoeden dat degene van wie hij seks koopt slachtoffer is van
mensenhandel. Op dit moment is het nog te vroeg om te zeggen hoe vaak het
Openbaar Ministerie klanten voor dit delict vervolgt, maar het onderzoek laat
zien dat er een groep klanten is die willens en wetens seksueel misbruik maakt van
(minderjarige) slachtoffers van seksuele uitbuiting. Daarmee lijkt dit wetsartikel
een nuttig instrument te kunnen zijn in de brede aanpak van mensenhandel.
De zeer jonge leeftijd van de slachtoffers die in dit onderzoek aan het woord
komen, de gewetenloosheid van de klanten die bij deze zaken betrokken zijn, en
het feit dat het hier gaat om een groep klanten die buiten het vizier blijven van de
politie en het Openbaar Ministerie, benadrukken het belang van een stevige inzet
op klanten in de aanpak van mensenhandel. In dit kader mag ook niet onvermeld
blijven dat hiertoe een breed aangenomen motie ligt van Kuik en Bikker die de
regering verzoekt om te erkennen dat klanten een van de kernoorzaken vormen

De staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid wordt als coördinerend
bewindspersoon aanbevolen om
een strategie te ontwikkelen die
ziet op de aanpak van personen
die moedwillig seks tegen betaling
hebben met (minderjarige)
slachtoffer van mensenhandel en
deze te verankeren in het programma
Samen tegen Mensenhandel.

61

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 36 222, nr. 31.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

28

3

Prioriteer de aanpak van
. ouders die hun kinderen
seksueel uitbuiten

Uitbuiting is in alle gevallen zorgelijk, maar wanneer ouders betrokken zijn bij de
uitbuiting van hun eigen kinderen is dat in het bijzonder schrijnend. Kinderen
bevinden zich immers in een inherente afhankelijkheidspositie ten opzichte van
hun ouders en van hen kan maar moeilijk worden verwacht dat zij zich hieruit
zelfstandig losmaken. Het huidig onderzoek laat helaas voor het vierde jaar op rij
zien dat een grote groep ouders in Nederland hun kinderen seksueel uitbuiten.

zich richt op de meest kwetsbare slachtoffers van mensenhandel.62 Tot op heden
zijn er echter nog altijd geen zichtbare maatregelen genomen noch is er kennis
over deze specifieke vorm van mensenhandel verzameld. Alleen door proactief
in te zetten op het bestrijden van deze vorm van mensenhandel, kunnen deze
daders worden opgespoord en vervolgt en de slachtoffers worden beschermd.
Dit leidt tot de volgende aanbeveling:

In de afgelopen vier jaar hebben ruim 100 kinderen op Chat met Fier aangeven
dat zij seksueel worden of zijn uitgebuit door een of beide (stief- of pleeg)ouders.
Het gaat hierbij grotendeels om zeer jonge slachtoffers, een derde is 14 jaar of
jonger, die zich op het moment van chatten in een langdurige uitbuitingssituatie
bevinden. Bovendien vertelt meer dan 70% van deze slachtoffers op de chat
voor het eerst over de situatie waarin zij zich bevinden. Dit betekent dat zij nog
nergens anders in beeld zijn of ondersteund worden. Ouders als daders van
mensenhandel en kinderen als slachtoffers vormen daarmee misschien wel een
van de grootste blinde vlekken in de aanpak van seksuele uitbuiting. Gezien de
jonge leeftijd wijst dit ook op een groep klanten die bewust op zoek is naar zeer
jonge kinderen om seks mee te hebben tegen betaling, welke op dit moment nog
volledig buiten beeld blijft.

De staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid wordt als coördinerend
bewindspersoon aanbevolen om
prioriteit te geven aan de aanpak
van ouders die hun eigen kinderen
uitbuiten en aan het bereiken en
beschermen van de betrokken
slachtoffers, en, conform de eerdere
toezegging, maatregelen hiertoe te
integreren in het programma Samen
tegen Mensenhandel.

Vanwege de ernst van deze vorm van mensenhandel, de kwetsbaarheid van de
betrokken slachtoffers, en het gebrek aan zicht op deze problematiek, heeft het
CKM in de voorgaande twee rapporten telkens expliciet aandacht gevraagd
voor deze groep daders en slachtoffers. In september 2021 heeft de toenmalig
staatssecretaris daarop aangegeven dat de rol van ouders bij mensenhandel
expliciet zou worden meegenomen in het te ontwikkelen plan van aanpak dat

62

Beleidsreactie van de staatssecretaris op het CKM rapport Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel
in 2020, d.d. 15 september 2021.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

29

Bibliografie
Allert, J. (2022). Justice Professionals’ Lens on Familial Trafficking Cases.
Criminal Justice Review, 47(2), 137-277.
Berg, van den, P. & Rekers, M. (2022). Criminelen ronselen jongeren.
Leerlingenalert.
Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2020a). Dader of slachtoffer?
Criminele uitbuiting; een verkenning onder scholen. CKM.
Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2020b). Onzichtbare
slachtoffers van mensenhandel 2019. CKM.
Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2021a). Onzichtbare slachtoffers
van mensenhandel 2020. CKM.
Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2021b). Daders van
binnenlandse seksuele uitbuiting. CKM.
Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2022a). Kijken met andere
ogen. Een landelijke verkenning naar criminele uitbuiting in dertien (middel)
grote gemeenten in Nederland. CKM.
Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2022b). Onzichtbare
slachtoffers van mensenhandel 2021. CKM.
Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (2023 verwacht). Op de koop
toe. Een onderzoek naar de ontwikkelingen in de strafoplegging sinds 2015 van
klanten die seks kopen van minderjarigen. CKM.
Cole, J. & Anderson, E. (2013). Sex Trafficking of Minor in Kentucky. Center on
Trauma and Children Reports, 8, 1-45.
Covers, M. , Noteboom, F., Dam, A., & Bicanic, I. (2022). Drempels voor
disclosure van seksueel geweld in anonieme online hulpverlening. Centrum
Seksueel Geweld.
Dijk, van, J., Cruyff, M. & van der Heijden, P. (2021). Multiple Systems Estimation
Slachtoffers. Mensenhandel Nederland 2016-2019. Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum.
Farrell, A., Owens, C. & McDevitt, J. (2014). New laws but few cases:

understanding the challenges to the investigation and prosecution of human
trafficking cases. Crime, Law and Social Change, 61, 139–168.
Loannou, M. & Oostinga, M. (2015). An empirical framework of
control methods of victims of human trafficking for sexual exploitation, Global
Crime, 16:1, 34-49.
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen
(2015). De klant erbij. Nationaal Rapporteur
Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2019).
Slachtoffermonitor mensenhandel 2014-2018. Nationaal Rapporteur
Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2021).
Slachtoffermonitor mensenhandel 2016-2020. Nationaal Rapporteur
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen
(2022a). Slachtoffers van mensenhandel in beeld bij CoMensha 2017-2021.
Nationaal Rapporteur.
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen
(2022b). Dadermonitor mensenhandel 2017-2021. Nationaal Rapporteur.
Politie (2023). Jaarverantwoording politie 2022. Politie.
Reid, J. A., Huard, J. & Haskell, R. A. (2015). Family-facilitated juvenile sex
trafficking. Journal of Crime and Justice, 38(3), 361-376.
Ullman, S. E., Foynes, M. M., & Tang, S. S. (2010). Benefits and barriers to
disclosing sexual trauma: A contextual approach. Journal of Trauma and
Dissociation, 11, 127-133.
Üstüner, A., De Winter, M., Smulders, I., Jansen, J. & E. Kolthoff (2022).
Criminele uitbuiting onder scholieren in Zeeland. Avans Hogeschool.
Verwey-Jonker (2023). Laagdrempelige hulp voor slachtoffers en
plegers van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Verwey-Jonker.
Sprang, G., & Cole, J. (2018). Familial sex trafficking of minors: Trafficking
conditions, clinical presentation, and system involvement. Journal of Family
Violence, 33, 185-195

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

30

Bijlage
Definities

Achtergrond chatter
·

·

·
·

·

·

Slachtoffer - Dit betreft een persoon die op de chat komt en
aangeeft dat hij of zij door iemand gedwongen wordt om seks te hebben
met (een) ander(en) of tot het plegen van criminele feiten.
Familielid - Dit betreft elke genoemde bezoeker op Chat met Fier
die familie is van het slachtoffer, behalve wanneer dit de (ex-) partner is.
Vader, moeder, broers, zussen, ooms en tantes, e.d. vallen allemaal onder
deze categorie.
(Ex-)partner - Dit betreft elke genoemde bezoeker op Chat met
Fier die in een romantische relatie is, of is geweest, met het slachtoffer.
Sociale omgeving - Dit betreft elke genoemde bezoeker op
Chat met Fier die direct onderdeel uitmaakt van de sociale omgeving van
het slachtoffer, maar geen familielid of partner is. Hierbij kan gedacht
worden aan vrienden, kennissen, docenten, buurtgenoten, e.d.
Klant - Dit betreft elke genoemde bezoeker die op Chat met
Fier komt en aangeeft zelf een seksafspraak te hebben gemaakt met
een (vermoedelijk) slachtoffer van mensenhandel, ongeacht of deze
seksafspraak daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.
Anders - Dit zijn alle personen die op de Chat komen, maar niet in
één van bovenstaande categorieën passen.

Pleger
·

·
·

Familielid - Dit betreft elke genoemde pleger die familie is van het
slachtoffer, behalve wanneer dit de (ex-)partner is. Vader, moeder, broers,
zussen, ooms en tantes, grootouders en stiefouders vallen allemaal onder
deze categorie.
(Ex-)partner - Dit betreft elke genoemde pleger die in een
romantische relatie is, of is geweest, met het slachtoffer.
Sociale omgeving - Dit betreft elke genoemde pleger die
direct onderdeel uitmaakt van de sociale omgeving van het slachtoffer,
maar geen familielid of (ex-)partner is. Hierbij kan gedacht worden aan
vrienden, kennissen, docenten, en buurtgenoten.

Vormen van mensenhandel
·

·

·

Seksuele uitbuiting - Er is sprake van seksuele uitbuiting
wanneer een persoon wordt gedwongen tot het verrichten van seksuele
diensten tegen betaling waarbij het verdiende geld, diensten of middelen
dienen te worden afgestaan aan zijn/haar uitbuiter. Hiervan kan zowel
fysiek als digitaal sprake zijn.
Criminele uitbuiting - Van criminele uitbuiting is sprake
wanneer een persoon wordt gedwongen tot het plegen van criminele
feiten.
Arbeidsuitbuiting - Er is sprake van arbeidsuitbuiting als
mensen gedwongen werken en anderen hun inkomsten afnemen en/of
hen onder mensonterende omstandigheden laten werken.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

31

Dwangmiddelen
· Sextortion - Wanneer een slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar
omgeving aangeeft dat er sprake is van chantage met seksueel expliciet
materiaal en dit wordt ingezet door de pleger om het slachtoffer seksueel of
crimineel uit te buiten.
· Middelenafhankelijkheid - Wanneer een slachtoffer zelf of
iemand uit zijn of haar omgeving aangeeft dat er sprake is van afhankelijkheid
van verdovende middelen (drugs of alcohol) en dit wordt ingezet door de
pleger om het slachtoffer seksueel of crimineel uit te buiten.
· Laag verstandelijke beperking (LVB) - Wanneer een
slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar omgeving aangeeft dat er sprake is
van een laag verstandelijke beperking.
· Leeftijdsverschil - Wanneer er een machtsverhouding bestaat
tussen de pleger en het slachtoffer door een grote leeftijdsverschil. Een groot
leeftijdsverschil is aangemerkt wanneer dader en slachtoffer zich in een
andere levensfase bevinden (bijvoorbeeld volwassen dader en een puber).
Indien er sprake is van 17 en 19 jaar, is dit bijvoorbeeld niet als zodanig
gecodeerd.
· Inwonend - Wanneer een slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar
omgeving aangeeft dat er sprake dat het slachtoffers inwoont bij de dader en
het huis moet verlaten wanneer niet wordt meegewerkt aan het hebben van
seks met derden en/of het plegen van criminele feiten.

· Geweld - Wanneer een slachtoffer zelf of iemand uit zijn of haar
omgeving aangeeft dat de dader seksueel, fysiek, verbaal of psychisch geweld
gebruikt tegenover het slachtoffer, of hiermee dreigt, om het slachtoffer te
dwingen tot seks met derden en/of het plegen van criminele feiten.
· Financiële afhankelijkheid - Wanneer een slachtoffer zelf of
iemand uit zijn of haar omgeving aangeeft dat er sprake is van financiële
afhankelijkheid en dat het slachtoffer zich niet in primaire levensbehoeften,
zoals eten en kleding, kan voorzien zonder ondersteuning van de dader.
· Anders - Dit zijn alle dwangmiddelen die voorkomen in de
chatgesprekken, maar niet in één van bovenstaande categorieën passen.

Overig
·
·

First disclosure - Wanneer een slachtoffer voor de eerste keer
met iemand praat over de mensenhandelsituatie.
Acuut onveilig - Wanneer het slachtoffer zich ten tijde van
het eerste chatgesprek nog in een onveilige situatie bevindt en de
verwachting is dat het geweld, indien er geen interventie plaatsvindt,
niet zal stoppen.

Onzichtbare slachtoffers van mensenhandel in 2022

32

Samen bereiken
we meer
Steun ons werk
met een donatie

Volg CKM op
social media

Blijf alert met
onze nieuwsbrief

elke euro is er één

schrijf je in

Heb je zelf hulp nodig of maak je je zorgen
om iemand? Ga naar Chat met Fier.

www.chatmetfier.nl

© 2023 Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel. www.hetckm.nl | info@hetckm.nl