Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 393

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID, VAN
FINANCIËN, VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT EN VOOR
RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 februari 2023
Een Engelstalig telefoontje van de rijksoverheid met het verzoek om geld
over te maken of een product dat je online hebt besteld en waarvoor je
hebt betaald, maar dat door de verkoper nooit geleverd wordt. Van deze
twee vormen van online fraude ontving de Fraudehelpdesk in 2022 de
meeste meldingen1. Door online fraude lijden jaarlijks vele duizenden
burgers financiële schade2. Die is vaak relatief beperkt – met bedragen tot
50 euro – maar slachtoffers raken soms ook tot tienduizenden euro’s kwijt,
waardoor zij in financiële problemen kunnen komen3. Naast financiële
schade kunnen slachtoffers bovendien te maken krijgen met psychische of
emotionele schade doordat zij zijn opgelicht. Velen schamen zich dat zij in
deze vormen van online oplichting zijn getrapt. Maar iedereen kan
slachtoffer worden, van jong tot oud; en zowel burgers als bedrijven: in
2021 werd tien procent van de Nederlandse bevolking slachtoffer van een
vorm van online fraude4.
Integrale Aanpak Online Fraude en Actieplan
Daarom moeten wij het aantal slachtoffers van online fraude terugdringen. De digitale criminaliteit groeit sterk ten opzichte van criminaliteit
in de fysieke wereld en omdat het hier om een grote hoeveelheid zaken
gaat waarvan de bulk relatief beperkte bedragen betreft, is het voor de
opsporing ondoenlijk om die allemaal op te pakken. Daarbij is voorkomen
ook beter dan genezen. Om slachtofferschap te verminderen is een breder
scala aan (preventieve) interventies nodig, die gelijktijdig en gericht
worden ingezet. Dat een combinatie van interventies succesvol kan zijn,
laat bijvoorbeeld de samenwerking tussen de politie en Marktplaats in de
1

Bron: Fraudehelpdesk.
Fraudehelpdesk, fraudevictimisatie-in-nederland.pdf (utwente.nl), Kamerstuk 29 911, nr. 385.
fraudevictimisatie-in-nederland.pdf (utwente.nl)
4
Veiligheidsmonitor 2021 (cbs.nl)
2
3

kst-29911-393
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 911, nr. 393

1

aanpak van betaalverzoekfraude zien5. Doordat deze partijen al meer dan
tien jaar samenwerken aan de verstoring en preventie van deze vorm van
online fraude, is deze met 75% afgenomen6.
Ook in de opsporing en vervolging boeken de politie en het openbaar
ministerie successen7.
Om het aantal slachtoffers van online fraude terug te dringen, zijn wij
samen met publieke en private partners met de integrale aanpak online
fraude gestart, die we in onze brief van 8 juli 2022 (Kamerstuk 29 911, nr.
372) hebben aangekondigd8. Het actieplan online fraude dat we uw Kamer
met deze brief in de bijlage toesturen, laat zien welke acties we samen
met een groot aantal partners hebben afgesproken uit te voeren, bovenop
de veelheid aan acties die alle partijen nu al zelf ondernemen9.
We richten ons daarbij op zes doelstellingen, namelijk:
U Het verbeteren van het zicht op (de aanpak van) online fraude
U Het optimaliseren van gegevensdeling
U Het opwerpen van (technische) barrières & interventies
U De opvolging door de politie en het Openbaar Ministerie
U Het vergroten van weerbaarheid van burgers
U Het verbeteren van hulp aan slachtoffers
Om gericht aan deze doelstellingen te werken, leggen we de focus van het
actieplan op de online fraudevormen die door de partners binnen de
integrale aanpak als meest impactvol en voorkomend zijn geïdentificeerd.
Deze worden nader toegelicht in het bijgevoegde actieplan. Het gaat om:
• Aan- en verkoopfraude;
• Phishing met betaalgegevens;
• Vriend in nood fraude (ofwel hulpvraagfraude);
• (Bank)helpdeskfraude; en
• Identiteitsfraude.
In het bijgevoegde actieplan staan de acties die we met elkaar hebben
vastgesteld, inclusief een concreet tijdspad. We noemen hier enkele
voorbeelden, Er wordt een online platform ontwikkeld voor uitwisseling
van informatie over trends en modus operandi van online fraude, zodat
partijen de meest effectieve interventies kunnen inzetten en hun aanpak
kunnen bijstellen naar veranderingen in werkwijzen van criminelen. Ook
worden gedragsinterventies onderzocht om social engineering10 tegen te
gaan en daarmee de weerbaarheid van burgers online te vergroten. Er
wordt een pilot opgezet rondom het uitwisselen van gegevens van
verdachte «devices» en er worden producten ontwikkeld om slachtoffers
beter te kunnen helpen, zoals een factsheet over doorverwijzing voor
meldpunten. Voor het overige verwijzen wij u naar het actieplan zelf.

5

Een vorm van online fraude waarbij het slachtoffer via een nep-betaalverzoek naar een
phishingsite wordt geleid. Via de phishingsite maakt de fraudeur de inloggegevens van het
slachtoffer buit.
6
Politie en Marktplaats bundelen krachten: betaalverzoekfraude met ruim 75% afgenomen |
politie.nl
7
https://www.om.nl/actueel/nieuws/2022/10/25/man24-die-valse-anwb-betalingsherinneringenverstuurde-krijgt-drie-jaar-celstraf, https://www.om.nl/actueel/nieuws/2023/01/10/assengrootschalige-bankhelpdeskfraudeen https://www.politie.nl/nieuws/2023/januari/31/01-drieverdachten-van-bankhelpdeskfraude-aangehouden.html
8
Zie voor een overzicht van alle partners de bijlage bij Kamerstuk 29 911, nr. 385.
9
Kamerstuk 29 911, nr. 385.
10
Bij social engineering maken fraudeurs misbruik van menselijke eigenschappen zoals angst,
hebzucht, nieuwsgierigheid, vertrouwen en onwetendheid om slachtoffers (geld afhandig) te
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 911, nr. 393

2

In 2022 hebben we al een aantal acties gerealiseerd die bijdragen aan de
zes doelstellingen. Zo zijn er in de veiligheidsagenda concrete afspraken
gemaakt over de aanpak van gedigitaliseerde criminaliteit, waaronder
online fraude, door de politie en het Openbaar Ministerie11. Die zien op
het aantal strafrechtelijke onderzoeken, alternatieve interventies en
fenomeenonderzoeken.
Verder zijn in het kader van weerbaarheid van burgers meerdere
campagnes gestart, waaronder een campagne van de politie gericht op
geldezels die hun bankrekening beschikbaar stellen aan fraudeurs. Ook is
de campagne ¨Eerst checken, dan bestellen¨ opgezet door de Fraudehelpdesk in samenwerking met de Autoriteit Consument & Markt, het
Europees Consumenten Centrum, het Landelijk Meldpunt Internet
Oplichting van de politie en de Consumentenbond12. Deze campagne was
gericht op malafide aanbieders op internet rondom de feestdagen en
Black Friday. Voorts hebben de banken de campagne «Frauderen zo werkt
het!» gelanceerd, waardoor burgers fraude kunnen leren herkennen en
voorkomen. Ook hebben telecomaanbieders doelgerichte maatregelen
getroffen die helpen om spoofing (vervalsing) van afzenderinformatie bij
telefoongesprekken en sms berichten13 tegen te gaan. Om het zicht op
online fraude te verbeteren heeft de politie opdracht gegeven tot een
wetenschappelijk onderzoek naar de aard van criminele netwerken die
gebruikmaken van geldezels, waaronder netwerken actief in online fraude.
Het onderzoek heeft ook als doel om mogelijke aangrijpingspunten voor
zowel de preventie, verstoring als opsporing van deze criminele
netwerken te identificeren. De resultaten worden voor eind 2023 verwacht.
Meerjarige financiering
Tijdens het Commissiedebat ondermijning van 10 november 2022
(Kamerstuk 29 911, nr. 383) heeft de Minister van Justitie en Veiligheid
toegezegd om uw Kamer nader te informeren over de financiering van de
integrale aanpak online fraude voor 2023, 2024 en 2025. De financiering is
gevonden binnen de begrotingen van de Ministeries van Justitie en
Veiligheid en Economische Zaken en Klimaat en betreft afgerond 2,4
miljoen euro voor 2023 en voor de jaren 2024 en 2025 afgerond 2,3
miljoen euro. Deze middelen zorgen ervoor dat kosten voor de huidige
acties uit het actieplan online fraude gedekt zijn.
Governance van de integrale aanpak
Effectieve samenwerking is gediend met duidelijke onderlinge afspraken,
commitment van de betrokken partijen om een bijdrage te (blijven)
leveren en een structuur die de samenwerking ondersteunt. De integrale
aanpak kent een kerngroep, die de rol heeft van «spin in het web». De
kerngroep bestaat uit de Politie, het Openbaar Ministerie, VNO-NCW/MKB
Nederland, Vodiom, Consumentenbond, Nederlandse Vereniging van
Banken, COIN, Thuiswinkel.org, Meta, Vereniging Nederlandse
Gemeenten en de Ministeries van Economische Zaken en Klimaat, van
Financiën en van Justitie en Veiligheid. Naast de leden van de kerngroep,
is een veel grotere kring van organisaties betrokken bij de aanpak van
online fraude, die worden geïnformeerd en bevraagd om bijvoorbeeld
deel te nemen aan werkgroepen. Verschillende doelstellingen uit het
actieplan kennen een werkgroep met een aanjagende en uitvoerende rol.
Daarnaast zal er, indien nodig en wenselijk, met bestuurders van aan de
integrale aanpak deelnemende partners worden overlegd om de integrale
11

Kamerstuk 28 684, nr. 717.
Eerst checken, dan bestellen – Fraudehelpdesk
13
Dit betreft bijvoorbeeld het vervalsen van een telefoonnummer of, bij sms berichten, het tonen
van de naam van een bekende instelling zoals een bank (smishing).
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 911, nr. 393

3

aanpak op koers te houden. Verder wordt jaarlijks een conferentie
georganiseerd voor bestuurders (en beleidsmakers) van een grotere kring
van organisaties, betrokken bij de aanpak van online fraude. Daarin wordt
overleg gecombineerd met aandacht voor onder andere innovaties,
nieuwe vormen van online fraude, effectieve maatregelen, uitkomsten van
onderzoek. In de samenwerking en bij uitvoering van acties zijn we alert
op samenhang met (bestaande) overlappende trajecten, programma’s en
beleidsterreinen, bijvoorbeeld op het gebied van cybercrime en initiatieven zoals het Actieprogramma Veilig Ondernemen.14 Waar dat kan,
bundelen we de krachten.
Vooruitblik
Met veel energie en vertrouwen gaan we, samen met de betrokken
partners, ook in 2023 aan de slag met de uitvoering van het actieplan. We
zijn onze partners erkentelijk voor de goede en intensieve samenwerking
tot dusver. Zoals gemeld in de brief van 8 juli 2022 ontvangt uw Kamer in
het najaar van 2023 de eerste voortgangsrapportage over de integrale
aanpak.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

14

Kamerstuk 29 911, nr. 385.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 911, nr. 393

4