Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 545

Wet- en regelgeving financiële markten

Nr. 184

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 december 2022
In opdracht van het Ministerie van Financiën heeft SEO Economisch
Onderzoek (SEO) de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de
regelingen voor de fiscale beleggingsinstelling (fbi) en de vrijgestelde
beleggingsinstelling (vbi) in de Wet op de vennootschapsbelasting 1969
geëvalueerd. Het evaluatierapport van SEO is op 7 juli 2022 aan uw Kamer
aangeboden.1 Daarbij is aangegeven dat het kabinet het rapport nader zal
bestuderen en dat op een later moment een inhoudelijke reactie en
beleidsvoornemens met betrekking tot de fbi en de vbi naar uw Kamer
gestuurd zullen worden. Met deze brief kom ik hieraan tegemoet. Ook
maak ik in deze brief het beleidsvoornemen met betrekking tot het fonds
voor gemene rekening (fgr) kenbaar.
1. Opbouw brief
Deze brief is als volgt opgebouwd. Na een beknopte weergave van de
kabinetsreactie (onderdeel 2) wordt achtereenvolgens nader ingegaan op
de bevindingen uit de evaluatie en beleidsvoornemens van het kabinet
met betrekking tot de fbi (onderdeel 3), de vbi (onderdeel 4) en het fgr
(onderdeel 5). Onderdeel 6 sluit deze brief af met enkele slotopmerkingen.
2. Kabinetsreactie
SEO heeft de regelingen voor de fbi en de vbi in de vennootschapsbelasting (Vpb) geëvalueerd aan de hand van doeltreffendheid en doelmatigheid. Deze regelingen leiden ertoe dat, onder voorwaarden, effectief
een vrijstelling geldt voor de Vpb.
Het evaluatierapport van SEO is opgesteld in het kader van de Strategische Evaluatie Agenda, een Rijksbreed instrument dat moet leiden tot
beter en meer bruikbaar inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid
van het beleid. Voor doeltreffendheid dienen de doelen van het beleid
1

kst-32545-184
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 32 140, nr. 130.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

1

behaald te worden dankzij inzet van het beleid. Doelmatigheid vereist dat
deze realisatie van de doelen gepaard gaat met acceptabele uitvoeringskosten, administratieve lasten en beperkte neveneffecten. Beide
regelingen waren nog niet eerder geëvalueerd.
Een fbi belegt of in vastgoed of in effecten. Hierna wordt daarom
onderscheid gemaakt tussen de vastgoed-fbi en de effecten-fbi. In de
evaluatie concludeert SEO dat het fbi-regime in nationaal verband
doeltreffend en doelmatig is. In internationaal verband is de mate waarin
het fbi-regime bijdraagt aan de Nederlandse concurrentiepositie volgens
het onderzoek beperkt. Het kabinet is tevreden met de positieve uitkomst
van het onderzoek naar de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de
effecten-fbi. Tevens erkent het kabinet dat de doeltreffendheid van het
fbi-regime voor wat betreft de internationale concurrentie beperkt is tot
het voorkomen van een verdere uitstroom van Nederlandse beleggingsinstellingen naar Luxemburg of Ierland. Gezien de positieve evaluatie van
de effecten-fbi ziet het kabinet op dit moment geen dringende noodzaak
voor aanpassingen van de effecten-fbi.
In het evaluatierapport geeft SEO aan dat de vastgoed-fbi in binnenlandse
verhoudingen tot een evenwichtige behandeling leidt, maar dat in
internationale verhoudingen sprake kan zijn van een heffingslek. Ook voor
de vastgoed-fbi beschouwt SEO het regime als doelmatig. Het kabinet
heeft op Prinsjesdag 2022 de zogenoemde vastgoedmaatregel aangekondigd.2 Aanvankelijk is daarbij aangegeven dat deze maatregel op
1 januari 2024 in werking zal treden. Het kabinet heeft echter – mede naar
aanleiding van geuite zorgen over het tijdsbestek om te reorganiseren
tijdens consultatie van (participanten in) vastgoed-fbi’s en (institutionele)
beleggers – besloten om de inwerkingtreding van de vastgoedmaatregel
uit te stellen tot 1 januari 2025. Dit houdt tevens verband met het besluit
van het kabinet om te voorzien in flankerend beleid in de overdrachtsbelasting per 1 januari 2024 (zie hierna). Partijen zullen dan voldoende tijd
hebben om te kunnen anticiperen op de vastgoedmaatregel en om
eventueel een herstructurering uit te voeren. De vastgoedmaatregel
houdt, kort gezegd, in dat een fbi niet meer direct in vastgoed mag
beleggen. Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt tussen in
Nederland en buiten Nederland gelegen vastgoed. Als gevolg van de
voorgenomen maatregel wordt de winst van vastgoed-fbi’s vanaf
1 januari 2025 belast tegen het reguliere Vpb-tarief. De aangekondigde
vastgoedmaatregel beoogt de fiscale behandeling over resultaten uit
vastgoed evenwichtiger te maken en de opbrengst van de maatregel dient
ter dekking van het koopkrachtpakket dat volgt uit de augustusbesluitvorming.
Het vbi-regime heeft als doel het verbeteren van de concurrentiepositie
van Nederlandse beleggingsinstellingen. Uit de evaluatie blijkt dat dit doel
niet geheel wordt gerealiseerd. Wel slaagt het vbi-regime erin om
obstakels weg te nemen voor kleine particuliere beleggers om collectief te
beleggen en draagt het regime eraan bij dat een verdere uitstroom van
beleggingsinstellingen wordt voorkomen. Om die reden stelt het kabinet
voor om de voorwaarden voor toepassing van het vbi-regime aan te
passen.
Tot slot is in de brief van 1 juli 20213 aan uw Kamer toegezegd dat een
eventuele aanpassing van de definitie van het fgr in samenhang zal
worden bekeken met de aanbevelingen die voortvloeien uit de evaluatie
van het fbi- en vbi-regime. In lijn met deze toezegging heeft het kabinet
2
3

Kamerstuk 36 202, nr. 6 (Aanbiedingsbrief pakket Belastingplan 2023).
Kamerstuk 32 545, nr. 136.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

2

besloten om het toestemmingsvereiste bij een fgr, dat internationaal
ongebruikelijk is, te vervangen door een meer gangbare definitie. Het
kabinet is voornemens om de belastingplicht van het fgr voor de Vpb
hierop te laten aansluiten, waarbij rekening gehouden wordt met de
oorspronkelijk doelstelling voor de zelfstandige belastingplicht van het fgr.
De maatregelen voor de fbi, vbi en het fgr zullen de komende periode
verder uitgewerkt worden in een wetsvoorstel dat op Prinsjesdag 2023
ingediend zal worden bij uw Kamer. De maatregelen zullen in het eerste
kwartaal van 2023 ter internetconsultatie worden aangeboden. De
bedoeling is dat de maatregelen voor de vbi en het fgr met ingang van
1 januari 2024 in werking zullen treden. De vastgoedmaatregel zal per
1 januari 2025 in werking treden (met flankerend beleid in de overdrachtsbelasting dat gaat gelden per 1 januari 2024).
3. Fbi
3.1. Achtergrond
Het onderzoek van SEO laat zien dat de wetgever bij de implementatie van
het fbi-regime in de jaren zestig diverse doelen nastreefde:
1. Evenwichtige behandeling: een gelijke behandeling van een open
beleggingsfonds (een beleggingsinstelling zonder rechtspersoonlijkheid)4 en een beleggingsmaatschappij (een beleggingsinstelling met
rechtspersoonlijkheid).
2. Neutraliteit: het wegnemen van fiscale belemmeringen voor collectieve beleggingsvormen: geen economische dubbele belasting van
beleggingsinkomsten en geen uitstel van betaling.
3. Internationale concurrentiepositie: een gelijk speelveld met vergelijkbare buitenlandse fondsen: geen gunstigere fiscale behandeling van
beleggingen in buitenlandse fondsen in de Nederlandse inkomstenbelasting (IB) en Vpb.
Een fbi stelt particulieren en institutionele beleggers in staat om collectief
te beleggen in effecten en vastgoed. Door collectief te beleggen is een
grotere risicospreiding (en daarmee ook een hoger rendement) mogelijk
en ontstaat er gemakkelijker toegang tot beleggingsmarkten. Fiscaal
wordt de fbi zodanig behandeld dat beleggen via een fbi niet zwaarder
wordt belast dan rechtstreeks beleggen. Dit vindt – kort gezegd – plaats
door bij de fbi geen Vpb te heffen over de winst (nultarief) en van de fbi te
eisen dat de gehele winst moet worden uitgekeerd aan de aandeelhouders. De uitkering van de winst (dividend) moet plaatsvinden binnen
acht maanden na het einde van elk boekjaar. Op het uitgekeerde dividend
moet de fbi 15% dividendbelasting inhouden. Op die manier wordt de
belastingheffing over de winst van de fbi veiliggesteld.5
In de praktijk zijn er fbi’s die zich richten op particuliere beleggers
(retailmarkt, veelal beursgenoteerd) en fbi’s die in handen zijn van (een
beperkt aantal) institutionele beleggers, zoals verzekeraars en pensioenfondsen (niet-beursgenoteerd).

4

Uit het SEO rapport volgt dat die een bijzondere overeenkomst betreft tussen die partijen: de
beheerder, bewaarder en de participanten. Een beleggingsfonds geeft bij toetreding van de
participanten participatiebewijzen (bewijzen van deelgerechtigdheid) uit. Bij een open
beleggingsfonds waren de participatiebewijzen in de jaren zestig genoteerd op de beurs.
5
Voor binnenlandse aandeelhouders heeft de dividendbelasting het karakter van een
voorheffing en kan de dividendbelasting worden verrekend met de IB/Vpb of, bij pensioenfondsen, worden teruggevraagd. Voor buitenlandse aandeelhouders is de dividendbelasting in
beginsel eindheffing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

3

Er wordt, zoals hiervoor opgemerkt, bij het fbi-regime verder onderscheid
gemaakt tussen de effecten-fbi en de vastgoed-fbi. Vastgoed-fbi’s
beleggen in vastgoed. Effecten-fbi’s beleggen in effecten, schuldvorderingen en andere financiële instrumenten. In totaal zijn er momenteel circa
300 fbi’s, waarvan 240 effecten-fbi’s en 60 vastgoed-fbi’s.
3.2 Uitkomst evaluatie effecten-fbi
Het evaluatierapport laat zien dat met betrekking tot de effecten-fbi sprake
is van doeltreffendheid op de eerste twee beleidsdoelen van de fbi
(evenwichtige behandeling en neutraliteit). In binnenlandse verhoudingen
bestaat een evenwichtige behandeling tussen fondsen en is er neutraliteit
wat de belastingheffing betreft. Voor de Nederlandse markt is de fbi dan
ook een concurrerend regime. Het derde beleidsdoel (internationale
concurrentiepositie) kent echter een beperkte doeltreffendheid. Voor de
buitenlandse markt is de fiscaliteit niet noodzakelijk doorslaggevend. SEO
wijst erop dat de fiscaliteit voor de vormgeving van het productaanbod
niet per se doorslaggevend is. Ook de manier waarop het toezicht is
ingericht, de mogelijkheden van het gebruik van het verdragennetwerk en
de operationele overwegingen bij de aanbieders bepalen of aanbieders
kiezen om producten aan te bieden via een fbi of via een buitenlands
regime (zoals Luxemburg of Ierland). Marktpartijen kiezen alleen voor een
Nederlandse fbi als dit een duidelijke meerwaarde heeft. Voor het
bedienen van Nederlandse klanten bestaat deze meerwaarde in sommige
gevallen. In die zin is de fbi volgens SEO niet internationaal concurrerend.
Voor de Belastingdienst zijn er beperkte uitvoeringskosten en relatief
beperkte administratieve lasten voor de belastingplichtigen, daarom ziet
SEO de effecten-fbi vanuit het perspectief van de uitvoerbaarheid wel als
een doelmatige regeling.
3.3 Voornemen kabinet effecten-fbi
Het kabinet is tevreden met de grotendeels positieve uitkomst van het
onderzoek naar de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de
effecten-fbi in binnenlandse verhoudingen. Het regime voor de
effecten-fbi is dan ook een effectieve fiscale regeling. Het kabinet erkent
daarbij dat de doeltreffendheid van het fbi-regime wat betreft de
internationale concurrentie beperkt is tot het voorkomen van een verdere
uitstroom van Nederlandse beleggingsinstellingen voor Nederlandse
beleggers naar Luxemburg of Ierland. Zoals SEO aangeeft is fiscaliteit niet
per se doorslaggevend voor de keuze voor een fbi maar spelen ook
andere aspecten een rol. Om die reden ligt een wijziging in de fiscale weten regelgeving voor effecten-fbi’s niet voor de hand.
SEO doet een aantal aanbevelingen die de doeltreffendheid en doelmatigheid van het fbi-regime voor de effecten-fbi zouden kunnen verbeteren.
Het kabinet ziet op dit moment – gezien de positieve evaluatie van de
effecten-fbi en de aangekondigde vastgoedmaatregel – onvoldoende
aanleiding om deze aanbevelingen om te zetten in concrete beleidsvoornemens.
3.4 Uitkomst evaluatie vastgoed-fbi
In het evaluatierapport wordt aangegeven dat ook het regime bij een
vastgoed-fbi in binnenlandse verhoudingen tot een evenwichtige heffing
leidt, maar dat in buitenlandse verhoudingen door verdragstoepassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

4

sprake kan zijn van een heffingslek.6 Hiér wordt de realisatie van het doel
evenwichtige behandeling dus beperkt door verdragstoepassing.
Daarnaast wordt het regime van de vastgoed-fbi ook als doelmatig
beschouwd. Er zijn beperkte uitvoeringskosten voor de Belastingdienst en
beperkte administratieve lasten. Wel zijn er in sommige gevallen extra
administratieve lasten door beperkte flexibiliteit in aanpalende activiteiten
die in het regime ontplooid mogen worden. Het rapport geeft als
aandachtspunt met betrekking tot de doelmatigheid dat het hiervoor
gesignaleerde heffingslek kan zorgen voor verlies van belastinginkomsten
en onzekerheid door juridische procedures (en de mogelijke beleidsreactie
vanuit het Ministerie van Financiën).
3.5 Voornemen kabinet vastgoed-fbi
Het kabinet heeft op Prinsjesdag 2022 invoering van de zogenoemde
vastgoedmaatregel in de Vpb aangekondigd. Op basis van de vastgoedmaatregel mag de fbi niet meer direct in Nederlands en buitenlands
vastgoed beleggen. Als gevolg van de voorgenomen maatregel wordt de
winst van vastgoed-fbi’s vanaf 1 januari 2025 belast tegen het reguliere
Vpb-tarief. De vastgoedmaatregel heeft geen gevolgen voor de effectenfbi’s. Indirect beleggen via een vennootschap die op haar beurt vastgoed
houdt is nog wel mogelijk. Een fbi kan dus in vastgoed (blijven) beleggen
door middel van het houden van aandelen in een regulier belaste
dochtervennootschap (vastgoedbeleggingsdochters).
Op Prinsjesdag is aangekondigd dat de vastgoedmaatregel op 1 januari
2024 in werking zal treden. Het kabinet heeft echter – mede naar
aanleiding van gesprekken met vertegenwoordigers van vastgoed-fbi’s en
(institutionele) beleggers – besloten om de inwerkingtreding van de
vastgoedmaatregel uit te stellen tot 1 januari 2025. Hiermee wil het
kabinet bewerkstellingen dat er voldoende tijd en handelingsperspectief is
om te kunnen anticiperen op de gevolgen van de vastgoedmaatregel.
Vertegenwoordigers van fbi’s en de (institutionele) beleggers hebben
aangegeven dat zij 9 tot 12 maanden nodig hebben om te kunnen
herstructureren en goed voorbereid te kunnen zijn op de vastgoedmaatregel. Daarnaast houdt de uitgestelde inwerkingtreding van de vastgoedmaatregel verband met het besluit van het kabinet om te voorzien in een
flankerende maatregel die met ingang van 1 januari 2024 in werking zal
treden (zie hierna). Het kabinet heeft het voornemen om het wetsvoorstel
in het eerste kwartaal van 2023 te consulteren en vervolgens op Prinsjesdag 2023 in te dienen bij uw Kamer.
Bij de uitwerking van het wetsvoorstel zal in kaart worden gebracht hoe
het huidige vastgoed-fbi landschap er precies uitziet, onder andere voor
wat betreft het aantal (wel en niet beursgenoteerde) fbi’s en het soort
vastgoed zij vertegenwoordigen met welk beleggingsvolume.
Het kabinet heeft de vastgoedmaatregel onder meer genomen ter dekking
van het koopkrachtpakket dat volgt uit de augustusbesluitvorming.
Daarnaast kunnen in bepaalde gevallen resultaten uit (Nederlands)
vastgoed in handen van een fbi niet worden belast. Het vorige kabinet
heeft dit heffingslek in 2019 uitgebreid toegelicht.7 In die brief is uiteen-

6

Buitenlandse belastingplichtige beleggers kunnen een beroep doen op een verlaagd verdragstarief voor deelnemingsdividenden (doorgaans 0% of 5%) uitgekeerd door een fbi. Dit kan
omdat inde meeste verdragen niet is geregeld dat die vermindering van dividendbelasting niet
geldt voor dividenduitkeringen door fbi’s. Het gevolg is dat Nederland zijn heffingsrecht op de
winsten uit het vastgoed onder veruit de meeste verdragen niet of niet volledig kan
effectueren.
7
Kamerstuk 35 300 IX, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

5

gezet dat in bepaalde omstandigheden met buitenlandse beleggers
resultaten uit (Nederlands) vastgoed in handen van fbi’s effectief niet
worden belast, terwijl Nederland juist een internationaal gebruikelijk
heffingsrecht heeft ten aanzien van dit vastgoed. Hierdoor loopt de
Nederlandse schatkist belastingontvangsten mis. De verwachte opbrengst
van de maatregel zal bij de uitwerking van het wetsvoorstel worden
gekwantificeerd. De aangekondigde vastgoedmaatregel beoogt de fiscale
behandeling over resultaten uit vastgoed evenwichtiger te maken en de
opbrengst van de maatregel dient ter dekking van het koopkrachtpakket.
Flankerend beleid
De vastgoedmaatregel raakt fbi’s die direct beleggen in Nederlands
vastgoed. Voor fbi’s die beleggen in buitenlands vastgoed heeft de
maatregel naar verwachting minder vergaande gevolgen omdat het
heffingsrecht over buitenlands vastgoed is voorbehouden aan het land
waar het vastgoed is gelegen (situsbeginsel).
Voorafgaand aan de inwerkingtreding van de vastgoedmaatregel per
1 januari 2025 zullen bepaalde (niet-beursgenoteerde) vastgoed-fbi’s
waarschijnlijk willen herstructureren om zelfstandige Vpb-plicht voor hun
beleggingsresultaat te voorkomen. Bij beleggers in niet-beursgenoteerde
fbi’s kan bijvoorbeeld worden gedacht aan pensioenfondsen die bij een
rechtstreekse belegging in vastgoed zouden zijn vrijgesteld van Vpb voor
hun beleggingsresultaat. Voor hen speelt bij die herstructureringen de
overdrachtsbelasting een belangrijke rol. De herstructurering kan
afhankelijk van de situatie leiden tot belastbare feiten voor de
overdrachtsbelasting, waarbij de bestaande vrijstellingen niet altijd van
toepassing zullen zijn. In voorkomende gevallen kan dat tot (maatschappelijk) ongewenste effecten leiden voor bijvoorbeeld (institutionele)
beleggers die investeren in de Nederlandse woningmarkt, welke effecten
bij uitwerking van het wetsvoorstel in kaart zullen worden gebracht. Het
kabinet wil deze onbedoelde effecten zoveel mogelijk voorkomen. Daarom
heeft het kabinet ervoor gekozen om te voorzien in flankerend beleid bij
de invoering van de vastgoedmaatregel. De voorgenomen flankerende
maatregel die per 1 januari 2024 in werking zal treden, ziet op een
voorwaardelijke vrijstelling van overdrachtsbelasting gedurende het jaar
2024 voor verkrijgingen in het kader van een herstructurering die direct
samenhangen met de fbi-vastgoedmaatregel.
Omdat de effecten van de vastgoedmaatregel en de daarbij te nemen
flankerende maatregelen nog nader uitgewerkt en gekwantificeerd
worden, maken ze geen deel uit van het stapelingsonderzoek dat BZK in
samenwerking met Financiën laat uitvoeren naar de effecten van een
aantal maatregelen op de rendementen van woningmarktbeleggers. Zoals
bovenstaand aangegeven zal bij de nadere uitwerking van het
wetsvoorstel worden gekeken naar de effecten hiervan.
Aanbevelingen SEO
SEO doet met betrekking tot de vastgoed-fbi enkele aanbevelingen die de
doeltreffendheid en doelmatigheid van het fbi-regime voor de
vastgoed-fbi kunnen verbeteren. Vanwege de door het kabinet aangekondigde vastgoedmaatregel hebben deze aanbevelingen haar belang
verloren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

6

4. Vbi
4.1 Achtergrond
Net zoals het fbi-regime, beoogt het vbi-regime het collectief beleggen te
faciliteren door het voorkomen van extra belastingheffing ten opzichte
van rechtstreeks beleggen. Het onderzoek van SEO laat zien dat het
vbi-regime één hoofddoel kent, te weten het verbeteren van de concurrentiepositie van Nederlandse beleggingsinstellingen door de belastingconcurrentie aan te gaan met andere jurisdicties. Het vbi-regime is bedoeld
voor beleggingsinstellingen die deelnemingsrechten aanbieden aan een
breed publiek. Het vbi-regime is in 2007 in de Vpb opgenomen. Het
vbi-regime is alleen van toepassing, indien aan bepaalde voorwaarden
wordt voldaan. Enkele voorwaarden zijn dat een vbi alleen een nv of een
fgr kan zijn, of een daarmee vergelijkbaar naar het recht van bepaalde
andere Staten opgericht lichaam. Een vbi mag uitsluitend beleggen in
financiële instrumenten (bijvoorbeeld effecten en deposito’s) en banktegoeden.
Een beleggingsinstelling die aan de wettelijke eisen van het vbi-regime
voldoet, is vrijgesteld van Vpb. Het op enig moment niet voldoen aan één
of meerdere bovengenoemde voorwaarden leidt tot verlies van de
vbi-status. Een vbi hoeft geen aangifte Vpb te doen, omdat deze subjectief
is vrijgesteld. Een in Nederland gevestigde vbi is geen inhoudingsplichtige voor de dividendbelasting.
4.2 Uitkomst evaluatie vbi-regime
In het evaluatierapport geeft SEO aan dat het vbi-regime erin slaagt om
obstakels weg te nemen voor kleine particuliere beleggers om collectief te
beleggen. De bijdrage van het vbi-regime aan de Nederlandse concurrentiepositie is echter beperkt. Er is geen doelrealisatie op het verbeteren van
de concurrentiepositie van Nederlandse beleggingsinstellingen. Het
rapport geeft aan dat dit komt doordat de fiscaliteit niet per se de
doorslaggevende factor is voor de keuze waar een beleggingsinstelling
wordt gevestigd. Bovendien waren op het moment van introductie van
het vbi-regime al veel beleggingsinstellingen naar Luxemburg of Ierland
vertrokken. Er zijn weinig beleggingsinstellingen teruggekomen naar
Nederland of aangetrokken vanuit het buitenland die nu gebruik maken
van het vbi-regime. Wel draagt het regime eraan bij dat een verdere
uitstroom van beleggingsinstellingen wordt voorkomen. Ongeveer 30 van
de circa 1350 vbi’s zijn beleggingsinstellingen die worden aangeboden
aan een breed publiek (retail beleggers) dan wel institutionele beleggers.
Het regime wordt dus overwegend gebruikt door niet-beoogde
gebruikers: vermogende personen en families. Het regime biedt voor deze
groep gebruikers de mogelijkheid van zogenoemde «boxarbitrage» tussen
box 2 en box 3 in de IB. Daarbij wordt opgemerkt dat sinds 20 september
2016 een verplichte afrekening geldt over de latente aanmerkelijkbelangclaim op het niveau van een aanmerkelijkbelanghouder.8 De afrekening is
echter beperkt tot nieuwe gevallen. Het gevolg hiervan is dat de instroom
van niet-beoogd gebruik nagenoeg is opgedroogd. Het regime is vanuit
uitvoeringsperspectief wel doelmatig door lage uitvoeringskosten en
administratieve lasten. Dit komt door de afwezigheid van een aangifteplicht.

8

Hierbij moet er bij omzetting van een «eigen» reeds bestaande regulier belaste privébeleggingsvennootschap in een vrijgestelde beleggingsinstelling afgerekend worden in box 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

7

4.3 Voornemen kabinet vbi
Het vbi-regime is onder meer opgericht om obstakels voor collectief
beleggen voor particuliere beleggers weg te nemen. Een van de uitgangspunten is te voorkomen dat particuliere beleggers die collectief beleggen
slechter af zijn dan particulieren die individueel beleggen. Bij collectief
beleggen wordt het geld van een groot aantal beleggers samengevoegd.
Dit levert schaalvoordelen op, risico’s kunnen beter worden gespreid en
de particuliere belegger kan gebruik maken van de expertise van de
fondsbeheerder. Collectief beleggen faciliteert op deze manier de
vermogensopbouw en is van belang bij pensioenopbouw. Daarom vindt
het kabinet het belangrijk dat collectief beleggen niet minder aantrekkelijk
wordt dan individueel beleggen. Het kabinet hecht aan het blijven
faciliteren van collectief beleggen en zal daarom het vbi-regime, in
aangepaste vorm, blijven handhaven. In lijn met de aanbevelingen van
SEO is het kabinet voornemens het vbi-regime te versoberen door
bijvoorbeeld de regeling alleen open te stellen voor beleggingsinstellingen die een vergunning hebben en onder toezicht staan van de
Autoriteit Financiële Markten (AFM) en de Nederlandsche Bank (DNB).
Deze voorgenomen aanpassing is in lijn met één van de aanbevelingen
van SEO en zorgt ervoor dat de toegang tot het vbi-regime wordt beperkt
tot beleggingsinstellingen die deelnemingsrechten aanbieden aan een
breed publiek of institutionele beleggers. Deze aanpassing gaat het
niet-beoogde gebruik van het vbi-regime tegen. Voor de bestaande
niet-beoogde vbi’s (met name vermogende particulieren en families) komt
het vbi-regime te vervallen. Zij worden door deze aanpassing regulier
belastingplichtig in de Vpb. Het gaat hierbij met name om familiefondsen
in de vorm van een fgr die opteren voor het vbi-regime.
Met het laten voortbestaan van het vbi-regime in aangepaste vorm blijft
collectief beleggen voor particuliere beleggers aantrekkelijk (door gelijke
fiscale behandeling in vergelijking met individueel beleggen) en wordt
voorkomen dat beleggingsinstellingen die nu nog gevestigd zijn in
Nederland naar het buitenland vertrekken.
5. Fgr
5.1 Achtergrond
In de brief van 1 juli 20219 is aan uw Kamer toegezegd om een eventuele
aanpassing van de definitie van het fgr in samenhang met de evaluatie
van het fbi- en vbi-regime te bezien. Het fgr is met ingang van 1970 in de
Vpb opgenomen. De reden van de opname van het fgr in de Vpb was om
beleggingsmaatschappijen die als rechtsvorm de nv hadden en de open
beleggingsfondsen gelijk te behandelen. Open beleggingsfondsen
vervullen in het maatschappelijk verkeer namelijk eenzelfde functie als
nv’s.
Er is sprake van een fgr die voor de Vpb belastingplichtig is (de
zogenoemde open fgr), indien de bewijzen van deelgerechtigdheid in het
fgr verhandelbaar zijn. De bewijzen van deelgerechtigdheid worden als
verhandelbaar aangemerkt, indien voor vervreemding niet de
toestemming van alle participanten vereist is (toestemmingsvereiste).
Indien bij een fgr daarentegen wel een dergelijke toestemming is vereist,
is sprake van een zogenoemde besloten fgr (transparant en dus niet
zelfstandig belastingplichtig voor de Vpb: de beleggingen worden
rechtstreeks bij achterliggende participanten in de heffing van de IB of
9

Kamerstuk 32 545, nr. 136.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

8

Vpb betrokken). Er is ook geen sprake van een open fgr, indien de
vervreemding van de bewijzen van deelgerechtigdheid uitsluitend kan
geschieden aan het fonds zelf of aan bloed- en aanverwanten in de rechte
lijn van de participant, ook zonder dat daarvoor de toestemming van alle
participanten vereist is (de zogenoemde inkoopvariant).
Het toestemmingsvereiste komt ook voor bij beoordeling of een commanditaire vennootschap (cv) zelfstandig belastingplichtig (open) of transparant (besloten) is. Deze beoordeling van de fiscale behandeling van een
cv en fgr werkt op grond van de jurisprudentie door naar de kwalificatie
van buitenlandse rechtsvormen. Dit heeft tot gevolg dat bepaalde
buitenlandse rechtsvormen voor Nederlandse fiscale doeleinden als
niet-transparant (zelfstandig belastingplichtig) worden aangemerkt, terwijl
ze door een andere staat als transparant (niet-zelfstandig belastingplichtig) worden gezien. Dit leidt tot kwalificatieverschillen tussen
belastingstelsels en wordt in de praktijk als knellend ervaren. In het
consultatievoorstel tot aanpassing van het kwalificatiebeleid is om die
reden een andere definitie van het (open) fgr voorgesteld.10 Er werd –
kortgezegd – voorgesteld dat sprake is van een open fgr indien de
verhandelbaarheid van bewijzen van deelgerechtigdheid op een gereglementeerde markt of daarmee vergelijkbaar handelsplatform. Ook zou er
sprake zijn van een open fgr indien deze fgr de verplichting heeft tot
inkoop van eigen deelnemingsrechten. Aangezien de praktijk, waaronder
investeerders en beleggingsinstellingen, behoefte heeft aan de huidige
twee varianten van het fgr (open en besloten), werd in dit consultatiedocument door het kabinet voorgesteld om beide varianten te laten bestaan,
waarbij voor het onderscheid tussen de varianten (het toestemmingsvereiste) werd vervangen door een ander criterium. In de brief van 1 juli
202111 is aangegeven dat de internetconsultatie veel inhoudelijk reacties
heeft opgeleverd. Een groot deel van die reacties heeft betrekking op de
voorgestelde definitie van het (open) fgr. Uit die reacties blijkt dat de in
het consultatiedocument voorgestelde definitie voor het (open) fgr
ingrijpende gevolgen kan hebben voor institutionele beleggers, zoals
pensioenfondsen en verzekeraars, bij de spreiding van beleggingsrisico’s.
Omdat institutionele beleggers die fgr’s gebruiken als rechtsvorm voor
hun beleggingsvehikels doorgaans gebruik maken van het fbi- of
vbi-regime is in eerdergenoemde brief van 1 juli 2021 aangegeven dat het
wenselijk is om de aanpassing van de definitie van het fgr zoveel mogelijk
in samenhang te bezien met de aanbevelingen die voorvloeien uit de
voorgenomen evaluatie van het fbi- en vbi-regime.
Medio 2019 waren er bijna 1800 beleggingsfondsen in de vorm van een
fgr Vpb-plichtig. Hiervan zijn er naar schatting 200 (beursgenoteerde)
fondsen. De overige fgr’s zijn hoofdzakelijk familiefondsen die om
uiteenlopende redenen kunnen zijn opgezet. Hier valt te denken het doel
om box 3 vermogen zonder heffing van Vpb naar box 2 van de Wet
inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001) over te hevelen. Tevens wordt de
open fgr veelal gebruikt als anonimiseringsstructuur voor vermogende
particulieren, omdat een fgr niet wordt ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel en ook geen plicht heeft om
jaarcijfers te publiceren. Een fgr moet echter wel sinds invoering van het
zogenoemde UBO12-trust register13 in veel gevallen haar uiteindelijk
belanghebbenden registeren.
10

Overheid.nl | Consultatie Consultatiedocument aanpassing fiscaal kwalificatiebeleid rechtsvormen (internetconsultatie.nl).
11
Kamerstuk 32 545, nr. 136.
12
UBO staat voor: Ultimate Beneficial Owner.
13
Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden van trusts en soortgelijke
juridische constructies Stb. 2021, nr. 610.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

9

Uit het voorgaande blijkt dat er ten aanzien van het fgr twee knelpunten
kunnen worden onderscheiden:
1) Het toestemmingsvereiste dat bepaalt of een fgr Vpb-plichting is, is
internationaal ongebruikelijk en kan leiden tot kwalificatieverschillen
tussen belastingstelsels.
2) Het feitelijk gebruik van de open fgr sluit niet volledig aan bij de
oorspronkelijke doelstelling voor de zelfstandige belastingplicht van
een fgr.
Het tweede knelpunt volgt ook uit het evaluatierapport van SEO. Als
oplossingsrichtingen draagt SEO aan het aanscherpen van de
voorwaarden of het schrappen van de zelfstandige belastingplicht van een
fgr. Deze oplossingsrichtingen beogen arbitrage tussen box 2 en box 3
tegen te gaan.
5.2 Voornemen kabinet fgr
Het kabinet begrijpt de reacties uit de internetconsultatie en wil hieraan
tegemoetkomen door (i) het onderscheid tussen het open fgr (zelfstandig
belastingplichtig) en het besloten fgr (transparant) te behouden en (ii) het
toestemmingsvereiste bij de kwalificatie van het open fgr te vervangen
door een ander criterium met als doel kwalificatieverschillen tussen
belastingstelsel zoveel mogelijk te voorkomen.
Bij het oprichten van een beleggingsfonds door institutionele beleggers
zoals pensioenfondsen wordt vaak gebruik gemaakt van een fgr. Het fgr
kan dan òf als een besloten fgr òf als een open fgr worden vormgegeven,
waarbij ten aanzien van een open fgr vaak ook het fbi-regime van
toepassing is. Beide beleggingsstructuren zijn nodig om pensioenfondsen
in staat te stellen om zo efficiënt mogelijk collectief te beleggen. Het
kabinet hecht eraan dat deze groep gebruikers van het fgr niet nadelig
wordt getroffen door een wijziging in de belastingplicht van het open fgr.
Daarbij dient het besloten fgr beschikbaar te blijven voor pensioenfondsen die als gevolg van de voorgenomen vastgoedmaatregel na
1 januari 2024 niet langer gebruik meer kunnen maken van het fbi-regime.
In lijn met een van de aanbevelingen van SEO onderzoekt het kabinet een
aanpassing van de voorwaarden van het open fgr. Daarbij wordt gekeken
of het mogelijk is om de definitie van het fgr meer aan te laten sluiten bij
de definities van beleggingsinstellingen in de Wet op het financieel
toezicht (Wft). In de aangescherpte definitie van een fgr wordt het
toestemmingsvereiste niet relevant voor de zelfstandige belastingplicht
van een fgr. Het is vooralsnog wel de bedoeling van het kabinet dat een
fgr besloten (transparant) voor fiscale doeleinden blijft, indien het fgr een
inkoopvariant in zijn fondsvoorwaarden opneemt. Zoals aangegeven,
dienen institutionele beleggers (zoals pensioenfondsen) de mogelijkheid
te hebben om te beleggen via besloten fgr (als alternatief op het
fbi-regime). Gelet op het voorstaande acht het kabinet het van belang dat
de praktijk de gelegenheid heeft om te kunnen reageren op de voorgestelde wijzigingen in de definitie van het fgr. Dit kan middels de voorgenomen internetconsultatie die gepland staat in het eerste kwartaal van
2023.
6. Tot slot
De hiervoor genoemde evaluatie van SEO geeft een goed en nuttig inzicht
in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het fbi-regime en het
vbi-regime. Met de hiervoor geschetste maatregelen hoopt het kabinet de
doeltreffendheid en doelmatigheid van deze fiscale regelingen te
verbeteren. Daarnaast wordt de regeling van het fgr meer in lijn gebracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

10

met een gangbare definitie en wordt het internationaal ongebruikelijke
toestemmingsvereiste vervangen. De geschetste maatregelen, inclusief de
flankerende maatregel die verband houden met de introductie van de
vastgoedmaatregel, zullen de komende tijd verder uitgewerkt worden in
een apart wetsvoorstel dat op Prinsjesdag 2023 aan uw Kamer aangeboden zal worden. Het kabinet heeft het voornemen om de maatregelen
begin 2023 te (internet)consulteren. De beoogde maatregelen ten aanzien
van het vbi-regime en aanpassing van de definitie van het fgr zullen met
ingang van 1 januari 2024 in werking treden, de vastgoedmaatregel per
1 januari 2025 en het daarbij behorende flankerende beleid in de
overdrachtsbelasting per 1 januari 2024 met een horizonbepaling tot en
met 31 december 2024
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 184

11