Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1916

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2022
Hierbij zend ik u het verslag van de Eurogroep en Ecofinraad van 5 en
6 december 2022 te Brussel.
Dit verslag is voor een deel een aanvulling op het deelverslag van de
Eurogroep/Ecofinraad van 8 december jl.1 en de brief van 13 december jl.2
over besluitvorming inzake het opschorten van middelen voor Hongarije
uit hoofde van de MFK-rechtsstaatsverordening, het Hongaarse
herstelplan, financiële steun aan Oekraïne en het Richtlijnvoorstel voor
een minimumbelasting voor multinationals (Pijler 2), alsmede de brief van
de Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst van 16 december jl. over
het akkoord op Pijler 2. Het bijgevoegde verslag informeert uw Kamer
over de schriftelijke procedure waarmee de besluitvorming over deze vier
dossiers in de Raad formeel is afgerond.
Tevens informeer ik u in bijgevoegd verslag over de algemene oriëntatie
die op 7 december jl. in het Comité van Permanente Vertegenwoordigers
(Comité des représentants permanents; Coreper) is bereikt over de
voorstellen voor de Verordening (AMLR) en Richtlijn (AMLD6) gericht op
het voorkomen van het gebruik van het financiële stelsel voor witwassen
en financieren van terrorisme.
Het verslag gaat daarnaast in op twee toezeggingen uit het Commissiedebat Eurogroep/Ecofinraad van 1 december jl. Dit betreft allereerst de
vraag of de door de Europese Commissie voorgestelde uitgavenregel
voor een herzien Stabiliteits- en Groeipact (SGP) niet beter kan worden
aangemerkt als een saldo-regel en of het voorgestelde raamwerk de
noodzakelijke investeringen in klimaat niet kan tegenwerken. Daarnaast
gaat het verslag in op de vraag welk type instrument zich leent voor
crisissituaties en hoe de inzet hiervan past binnen een herzien SGP.

1
2

kst-21501-07-1916
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Bijlage bij Kamerstuk 21 501-07, nr. 1912.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1914.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

1

In het verslag van de volgende Eurogroep en Ecofinraad zal ik terugkomen
op het toegezegde overzicht van wat de Europese Commissie heeft
geleend op de kapitaalmarkt en de Nederlandse blootstelling daaraan. Dit
stelt mij in staat om dit overzicht op de meest recente cijfers te baseren.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

2

Verslag Eurogroep en Ecofinraad 5 en 6 december Verslag
Eurogroep en Ecofinraad 5 en 6 december 2022, Algemene
Oriëntatie Verordening en Richtlijn gericht op het voorkomen van
het gebruik van het financiële stelsel voor witwassen en financieren van terrorisme en twee toezeggingen uit het commissiedebat Eurogroep/Ecofinraad d.d. 1 december 2022
Raad van Gouverneurs van het Europees Stabiliteitsmechanisme
De Raad van Gouverneurs (RvG) van het Europees Stabiliteitsmechanisme
(ESM) kwam op 5 december jl. bijeen. Ten eerste is ingestemd met het
besluit omtrent het aflopen van de tijdelijke correctieperiode van Estland.
Dit betekent dat Estland ongeveer 56 miljoen euro kapitaal moet inleggen
per 2023 en dat de overige deelnemende landen geld terugkrijgen.3 Ten
tweede heeft de RvG ingestemd met de toetreding van Kroatië tot het
ESM. Kroatië had hiervoor een aanvraag bij het ESM ingediend en voert
per 1 januari 2023 de euro als betaalmiddel in. Ten derde heeft de RvG
ingestemd met het voorstel om KPMG als externe accountant in te huren
per 2023.
Eurogroep
Inclusieve samenstelling
Macro-economische ontwikkelingen en vooruitzichten
De Eurogroep heeft een gedachtewisseling gewijd aan de macroeconomische en budgettaire situatie in de eurozone, in navolging op de
publicatie van de herfstraming van de Europese Commissie (Commissie)
op 11 november jl. In deze gedachtewisseling ging vooral aandacht uit
naar de hoge inflatie en energieprijzen. Veel lidstaten gaven aan belang te
hechten aan goede afstemming en coördinatie tussen lidstaten om de
huidige uitdagingen het hoofd te bieden. Nederland sprak daarbij
waardering uit voor de inzet van de Commissie voor dergelijke
coördinatie.
Veel lidstaten gaven aan met interesse te kijken naar het zogenoemde
two-tier model. In zo’n systeem krijgen bedrijven en huishoudens een
basispakket energiediensten tegen een gesubsidieerde prijs. Voor het deel
van het energieverbruik dat dit basispakket overschrijdt, gelden marktconforme prijzen. Het Nederlandse prijsplafond energie voor huishoudens en
andere kleinverbruikers (per 1 januari 2023) is een voorbeeld van een
dergelijk systeem. Een soortgelijk two-tier model wordt ook in Duitsland
en Oostenrijk gebruikt.
Nederland gaf in de gedachtewisseling aan dat het two-tier model een
goede weg vooruit is. Daarbij merkte Nederland wel op dat bij een
dergelijk plafond het van cruciaal belang is dat de besparingsprikkel intact
blijft. Het is van belang om een afname naar vraag in energie te realiseren. Ook lichtte Nederland toe dat bij een prijsplafond het van belang is
om de maatregelen van dekking te voorzien en de staatsschuld niet te
laten oplopen. In de gedachtewisseling werd verder gemarkeerd dat er
verschillende uitdagingen zijn in het ontwerp van een two-tier model, en
dat implementatie hiervan afhankelijk is van de energiemarkt van
lidstaten. Hierbij bestaat een belangrijk onderscheid tussen huishoudens
en energie-intensieve bedrijven. Tegelijkertijd hielden meerdere lidstaten

3

De teruggave van kapitaal is al verwerkt in de begroting van Financiën voor 2022: https://
www.rijksfinancien.nl/memorie-van-toelichting/2022/OWB/IX/onderdeel/1075463.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

3

een pleidooi voor gerichte maatregelen die passen in de specifieke
situatie van afzonderlijke lidstaten.
Tevens werd bij deze gedachtewisseling aandacht besteed aan de
gevolgen van de Inflation Reduction Act (IRA) voor de EU. Verschillende
lidstaten pleitten daarbij voor verbetering van het concurrentievermogen
van de EU.
Reguliere samenstelling
Beoordeling ontwerpbegrotingen en de budgettaire situatie en
vooruitzichten van de Eurozone als geheel
De Eurogroep besprak de algemene begrotingssituatie en de vooruitzichten in de eurozone, en evalueerde de economische en budgettaire
situatie van de eurozonelanden. De gedachtewisseling was gebaseerd op
de adviezen van de Commissie over de ontwerpbegrotingsplannen van de
eurozonelanden en de mededeling van de Commissie over haar algemene
beoordeling van de ontwerpbegrotingsplannen.
De Commissie gaf aan dat het begrotingsbeleid van de eurozone naar
verwachting in 2022 duidelijk expansief zal zijn en in 2023 grotendeels
neutraal. De overheidstekorten zijn substantieel gedaald in 2022 na een
piek van 7% bbp in 2020, dankzij het economisch herstel en het uitfaseren
van de steunmaatregelen na de coronacrisis. Vanwege de aanhoudende
onzekerheid omtrent energieprijzen en omdat meerdere lidstaten hun
energiemaatregelen voor 2023 nog niet hebben aangekondigd, gaf de
Commissie aan dat het begrotingsbeleid voor de eurozone als geheel in
2023 expansiever kan uitpakken dan momenteel wordt verwacht. De
nadruk ligt daarbij op het beschermen van kwetsbare huishoudens en
bedrijven, terwijl de flexibiliteit behouden blijft om zich indien nodig aan
te passen aan de snel evoluerende situatie. De Eurogroep was van
mening dat het begrotingsbeleid erop gericht moet zijn de schuldhoudbaarheid te behouden en het groeipotentieel op duurzame wijze te
verhogen. Dit vergemakkelijkt de taak van het monetair beleid om er voor
te zorgen dat de inflatie tijdig terugkeert naar de ECB middellangetermijndoelstelling van 2%. Na afloop van de vergadering is een verklaring
gepubliceerd over deze bespreking.4
De Commissie merkte op dat de totale kosten voor de steunmaatregelen
in reactie op de hoge energieprijzen 1,3% bbp beslaan in 2022 en dat
minder dan 30% van deze maatregelen tijdelijk en gericht is. Hierbij komt
dat twee derde van deze maatregelen prijsmaatregelen zijn (in plaats van
inkomensmaatregelen), hetgeen de prikkel tot energiebesparing kan
verminderen. De Commissie verwacht dat de energiemaatregelen in 2023
0,9% bbp in de eurozone zullen beslaan, maar merkte hierbij op dat dit
nog zou kunnen toenemen indien aangekondigde maatregelen worden
verlengd of uitgebreid. Een dergelijke verlenging van de bestaande
maatregelen of nieuwe maatregelen zullen bijdragen aan hogere
uitgavengroei en hogere tekorten en schulden in 2023. De Commissie
vindt het daarom van belang dat lidstaten deze maatregelen gerichter
maken op de kwetsbaarste huishoudens en bedrijven, ook om de prikkel
tot energiebesparing intact te laten en deze maatregelen te laten aflopen
zodra de energieprijzen normaliseren.
De Eurogroep beveelt lidstaten aan om binnen het nationale begrotingsproces de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de
4

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2022/12/05/eurogroup-statement-ondraft-budgetary-plans-for-2023/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

4

begroting 2023 in overeenstemming is met de aanbevelingen van de
Raad, rekening houdend met de economische omstandigheden.
Aangezien de informatie over de energiesteunmaatregelen een belangrijke drijfveer is voor de beoordeling van dit jaar, verwelkomt de
Eurogroep het voornemen van de Commissie om de ontwikkelingen
nauwlettend te volgen en een update te geven voor onze komende
besprekingen.
Tijdens de bespreking in de Eurogroep heeft Nederland uitleg gegeven
over de constatering van de Commissie dat Nederland gedeeltelijk niet
aan de landspecifieke aanbeveling voldoet omdat het verwachte expansieve begrotingsbeleid niet overeenkomt met het aanbevolen neutrale
begrotingsbeleid voor 2023. Nederland gaf aan dat het coalitieakkoord
(Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) omvangrijke investeringen bevat om
meerdere maatschappelijke uitdagingen te kunnen adresseren. Gezien de
urgentie hiervan vindt het kabinet een tijdelijke verslechtering van de
overheidsfinanciën acceptabel. Tegelijkertijd gaf Nederland in de
Eurogroep over het prijsplafond voor energie aan het van belang te
vinden om de maatregelen van dekking te voorzien en de staatsschuld
niet te laten oplopen. Zoals reeds gemeld bij verschijnen van de
Najaarsnota zoekt het kabinet hier de komende maanden een oplossing
voor.
Presentatie van de Europese Commissie van de ontwerpaanbevelingen voor de eurozone
De Europese Commissie heeft in de Eurogroep haar aanbevelingen voor
de Raadsaanbeveling betreffende het economisch beleid in de eurozone
gepresenteerd. De Eurogroep zal de ontwerpaanbevelingen in januari
bespreken waarna de (aangepaste) aanbevelingen door de Ecofinraad op
17 januari worden goedgekeurd. Hierna zal de Europese Raad deze
aanbeveling bekrachtigen, waarna de Ecofinraad de aanbevelingen
formeel aanneemt.
Wat betreft de eurozone-aanbevelingen stelt de Commissie voor om in
2023 het begrotingsbeleid te coördineren om tijdig terug te keren naar het
inflatiedoel van 2%. Om huishoudens en bedrijven te beschermen tegen
hoge energieprijzen moeten lidstaten steunmaatregelen ontwerpen die
tijdelijk en gericht zijn en generieke steunmaatregelen vermijden. Daarbij
is het van belang dat de prikkel om gasverbruik te verminderen blijft
bestaan. Verder wordt aanbevolen om op middellange termijn begrotingsbeleid te voeren dat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën
waarborgt en de potentiële economische groei verhoogt. De tweede
aanbeveling heeft betrekking op publieke investeringen om economische
en sociale veerkracht te versterken en de groene en digitale transitie te
ondersteunen. Ook dienen lidstaten middels RepowerEU Europa’s
energie-onafhankelijkheid te vergroten. Aanbeveling drie roept onder
andere op om de teruggang in koopkracht te beperken, met name voor
lage inkomens, door middel van loongroei. Zogenaamde tweede ronde
effecten voor de inflatie dienen hierbij voorkomen te worden. Aanbeveling
vier benoemt het belang dat steun aan bedrijven tijdelijk moet zijn en
gericht moet zijn op levensvatbare bedrijven. De prikkel voor gasbesparing moet hierbij intact blijven. Daarnaast is het van belang om de
effectiviteit van insolventieraamwerken te versterken. Tot slot beveelt de
Commissie aan om de macro-economische stabiliteit te waarborgen,
financiële integratie te stimuleren en risico’s te monitoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

5

Mededeling van de Europese Commissie inzake het Stabiliteitsen Groeipact (SGP) en de Macro-economische onevenwichtigheidsprocedure (MEOP)
Op 9 november jl. publiceerde de Europese Commissie een mededeling
waarin zij uiteen zet wat volgens haar de contouren moeten zijn van de
hervorming van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) en de MacroEconomische onevenwichtigheidsprocedure (MEOP). In de Eurogroep gaf
de Commissie een presentatie over de mededeling, waarbij de nadruk lag
op de eurozone-aspecten van het SGP. De Commissie vestigde de
aandacht op de noodzaak van de juiste balans tussen schuldafbouw en de
implementatie van goede investeringen, het belang van heldere regels en
procedures en de jaarlijkse ontwerpbegrotingen die door eurolanden
worden opgesteld. De voorzitter van de Eurogroep merkte op dat
effectieve begrotingsregels essentieel zijn voor de fundamenten van de
eurozone. Het voorgestelde werkplan voor besprekingen van de eurozoneaspecten van het SGP en de MEOP in de Eurogroep in het kader van de
eventuele hervorming van het SGP en de MEOP werd vastgesteld
(besprekingen zijn voorzien op 16 januari en 13 maart 2023).
Post-programma surveillance rapporten Cyprus, Ierland, Portugal,
Spanje
De Eurogroep heeft een terugkoppeling ontvangen van de
post-programma surveillance (PPS) rapporten van Cyprus, Ierland,
Portugal en Spanje. De instellingen (Europese Commissie, Europese
Centrale Bank, Internationaal Monetaire Fonds en Europees Stabiliteitsmechanisme) presenteerden de belangrijkste resultaten van de meest
recente verslagen over de vier lidstaten. Deze presentatie is door de leden
van de Eurogroep aangehoord.
Post-programma surveillance rapport Griekenland
De Eurogroep heeft een terugkoppeling ontvangen van het PPS rapport
van Griekenland. Voor Griekenland is dit het eerste PPS-rapport. Eerdere
rapporten voor Griekenland waren in het kader van verscherpt toezicht.
Met het aflopen van het verscherpt toezicht in augustus jl. valt
Griekenland nu onder dezelfde procedures als de andere voormalige
programma-landen. Tijdens de Eurogroep werd gemarkeerd dat dit een
bijzonder en historisch moment is.
De Europese Commissie concludeert in het rapport dat Griekenland aan
de afgesproken hervormingen heeft voldaan, ondanks de gevolgen van de
oorlog van Rusland in Oekraïne. Griekenland heeft acties voltooid op het
gebied van begrotingsbeleid, belastinginning, justitie, financiële sector
hervormingen, verbeteringen aan het kadaster en privatiseringen. Op
enkele gebieden moet nog wel verdere voortgang worden geboekt, onder
meer op het gebied van gezondheidszorg, arbeidswetgeving en het
wegwerken van betalingsachterstanden.
De economie van Griekenland is sterk gegroeid in het eerste halfjaar van
2022, maar wordt nu gehinderd door de hoge energieprijzen en de
daarmee gepaard gaande inflatie, net zoals de rest van Europa. De
Commissie raamt de economische groei voor 2022 in zijn geheel op 6%, in
2023 op 1% en in 2024 op 2%. De Commissie merkt daarbij op dat de
implementatie van het herstel en veerkrachtplan belangrijk is voor het
ondersteunen van de economie onder de huidige moeilijke economische
omstandigheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

6

Budgettair verwacht de Commissie dat het primair begrotingstekort van
1,6% bbp in 2022 weer zal omslaan in een primair overschot van 1,1% in
2023 en 2,2% in 2024. De verwachte verbetering is deels toe te schrijven
aan de uitfasering van de nog overgebleven steunmaatregelen ter reactie
op de coronapandemie en het invoeren van belastingmaatregelen om de
budgettaire kosten van energiesubsidies te dekken, zoals een belasting op
elektriciteitswinsten boven een bepaald niveau. Voor deze laatste
categorie, de energie-gerelateerde maatregelen (netto kosten van 2,3%
bbp in 2022 en 0,5% bbp in 2023) gaat de Commissie ervan uit dat ze eind
2023 worden uitgefaseerd. Verder houdt Griekenland de groei van lonen
in de publieke sector en van uitkeringen beperkt. De schuldratio van
Griekenland zal als gevolg hiervan naar verwachting dalen van 194,5%
bbp in 2021 naar 156,9% bbp in 2024.
De Eurogroep kwam tot de conclusie dat de noodzakelijke voorwaarden
aanwezig waren om de vrijgave van de achtste en laatste tranche van
beleidsafhankelijke schuldmaatregelen en de afschaffing van de
verhoogde rentemarge op een deel van de EFSF-leningen tot het einde
van de looptijd van die leningen te bevestigen en nam daarover een
verklaring aan.5
Verkiezing van voorzitter van de Eurogroep
Pascal Donohoe is herkozen tot voorzitter van de Eurogroep voor een
periode van 2,5 jaar, per 13 januari 2023.
Eurogroep werkprogramma voor I/2023
Het werkprogramma voor de Eurogroep tot aan juli 2023 is gepresenteerd
door de voorzitter van de Eurogroep. De besprekingen in de Eurogroep in
de eerste helft van 2023 zullen in het teken staan van de oorlog in
Oekraïne, de hoge energie- en grondstoffenprijzen en de inflatie. Herstel
en duurzame groei van de economie op de lange termijn zal daarbij
centraal staan. De Eurogroep zal in het bijzonder aandacht hebben voor
het voorstel van de Europese Commissie inzake de toekomst van het SGP
en MEOP. Het werkprogramma is online raadpleegbaar.6
Ecofinraad
Rechtsstaatverordening Hongarije, Herstelplan Hongarije, richtlijn
implementatie minimum winstbelasting, financiële steun aan
Oekraïne
In de brief over het deelverslag van de Ecofinraad die uw Kamer op
8 december jl. heeft ontvangen7 heeft het kabinet een toelichting gegeven
op vier dossiers die op het laatste moment van de agenda van de
Ecofinraad zijn gehaald: het uitvoeringsbesluit maatregelen tegen
Hongarije op grond van de MFK-rechtsstaatsverordening, het RRF-plan
van Hongarije, het wetgevingspakket voor financiële steun aan Oekraïne
en het richtlijnvoorstel voor de implementatie van de minimum winstbelasting (Pijler 2). Van het driedelige wetgevingspakket ten aanzien van de
steun aan Oekraïne (het MFB-voorstel, de wijziging van de
MFK-verordening en de wijziging van het Financieel Reglement) is op
5

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2022/12/05/eurogroup-statement-ongreece/.
6
https://www.consilium.europa.eu/media/60538/eurogroup-work-programme-for-the-first-half-of2023.pdf.
7
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/12/08/deelverslag-ecofinecofinraadontbijt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

7

8 december jl. alleen de benodigde wijziging van het Financieel
Reglement goedgekeurd. De andere twee onderdelen werden ook van de
agenda gehaald. In de brief is uw Kamer voorts geïnformeerd over de
verwachte besluitvorming op deze dossiers en de Nederlandse inzet
daarbij.
Op zaterdag 10 december stemde de Raad via een schriftelijke procedure
in met een aangepaste MFB-verordening voor steun aan Oekraïne, waarin
een terugvaloptie is opgenomen om met bilaterale garanties van
26 lidstaten in die steun te kunnen voorzien. Vervolgens zijn de betreffende vier dossiers opnieuw geagendeerd voor de vergadering van het
Comité van Permanente Vertegenwoordigers (Comité des représentants
permanents; Coreper) op 12 december jl. Hier is akkoord bereikt over deze
vier dossiers afzonderlijk. De Tweede Kamer is op 13 december, op hun
verzoek, direct geïnformeerd over de uitkomsten van deze COREPERvergadering geïnformeerd.8 De formele besluitvorming is op 15 december
jl. afgerond, waarmee de Raad de aanname van de vier dossiers heeft
bevestigd. Uw Kamer is separaat reeds geïnformeerd over het positieve
besluit ten aanzien van de minimum winstbelasting.9 Conform de
Nederlandse inzet10, 11, 12, 13, heeft Nederland ingestemd met het
uitvoeringsbesluit voor maatregelen tegen Hongarije op grond van de
MFK-rechtsstaatsverordening, waarmee circa 6,3 miljard van de
EU-fondsen voor Hongarije wordt opgeschort, ingestemd met het
richtlijnvoorstel voor de implementatie van de minimum winstbelasting
(Pijler 2) en ingestemd met het nog openstaande onderdeel van het
wetgevingspakket voor financiële steun aan Oekraïne: de wijziging in de
MFK-verordening ten behoeve van de garantstelling via de marge van het
Eigenmiddelenbesluit (de headroom). De steun aan Oekraïne wordt
daarmee conform het Commissievoorstel door heel de Unie gedragen,
waardoor de terugvaloptie die de Raad had ontwikkeld voor steun met
26 landen niet meer nodig is. Dit betekent ook dat de steun zonder
vertraging kan worden gegeven en dat de budgettaire verwerking in de
Nederlandse begroting conform de reeds ingediende nota van wijziging14
kan worden voltooid, mits de leenovereenkomst tussen de Commissie en
Oekraïne nog in 2022 wordt getekend. Nederland heeft zich onthouden
van stemming over het RRF-plan Hongarije.
Voor een nadere toelichting over het verloop van de besluitvorming
verwijs ik u graag naar de hierboven genoemde brieven.
Herziening van de Richtlijn energiebelastingen
De Ministers hebben van gedachten gewisseld over de herziening van de
Richtlijn energiebelastingen ten behoeve van het verdere onderhandelingsproces over deze herziening. De herziening van de Richtlijn energiebelastingen is onderdeel van het Fit for 55-pakket dat de Commissie op
14 juli 2021 heeft gepubliceerd. In de Ecofinraad lagen twee vragen voor
om meer politieke richting te geven voor het verdere onderhandelingsproces. Deze vragen zagen op het spanningsveld tussen enerzijds de
klimaatambitie en anderzijds rekening houden met de huidige situatie op
de energiemarkt en verschillen tussen lidstaten in de energiemix en
geografische situatie.
8

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1974.
Kamerstuk 25 087, nr. 302.
10
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1871.
11
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1909.
12
Brief van 30 november 2022 van de Minister van Financiën over uitvoeringsbesluit Hongarije
en MFK-rechtsstaatverordening.
13
Bijlage bij Kamerstuk 21 501-07, nr. 912.
14
Kamerstuk 36 200 IX, nr. 10.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

8

De meeste lidstaten verwelkomden en onderschreven de klimaatdoelstellingen van de herziening van de Richtlijn energiebelastingen en gaven aan
vaart te willen maken op dit dossier. Meerdere lidstaten gaven hierbij wel
aan dat het belangrijk is de juiste balans te vinden tussen enerzijds de
realisatie van de klimaatdoelstellingen en anderzijds het voldoende
rekening houden met de sociaaleconomische omstandigheden van
lidstaten. Een aantal lidstaten benadrukte daarbij het belang van
flexibiliteit.
Nederland heeft zich uitgesproken voor een ambitieuze herziening in het
licht van de klimaatdoelstellingen van het Fit for 55-pakket. Nederland
toonde hierbij begrip voor de specifieke situatie van verschillende
lidstaten, maar deelde ook haar zorgen over het ambitieniveau en
benadrukte dat de klimaatdoelen niet uit oog mogen worden verloren.
Nieuwe eigen middelen – stand van zaken
Het voorzitterschap heeft een toelichting gegeven op de voortgang
rondom de door de Europese Commissie voorgestelde nieuwe eigen
middelen tijdens het Tsjechische voorzitterschap. Dit zijn eigen middelen
waarvoor de grondslag wordt gevormd door de inkomsten uit drie
beleidsvoorstellen: de beleidsvoorstellen voor (wijzigingen in) het
EU-emissiehandelssysteem (Emission Trading System; ETS), een
koolstofcorrectie aan de grens (Carbon Border Adjustment Mechanism;
CBAM) en een herverdeling van de winsten en heffingsrechten tussen
landen via Pijler 1 uit het Inclusive Framework-akkoord (IF) van de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).
De ETS- en de CBAM-beleidsvoorstellen zijn door de Commissie gedaan
als onderdeel van het Fit for 55-pakket.
Het voorzitterschap heeft aangegeven dat weinig voortgang op de eigen
middelen zelf is geboekt, maar dat er druk gewerkt wordt aan de
onderliggende beleidsvoorstellen. Hierbij gaf het voorzitterschap aan dat
zij voor CBAM en ETS voor het einde van dit jaar nog een politiek akkoord
hoopt te bereiken. De Commissie bedankte het Tsjechische voorzitterschap voor de inzet en gaf aan graag voortgang te willen boeken onder
het Zweedse voorzitterschap. In het derde kwartaal van 2023 wordt een
aanvullend voorstel voor nieuwe eigen middelen verwacht.
Stand van de uitvoering van wetgeving inzake financiële diensten
Het voorzitterschap van de Raad en de Commissie hebben de Ecofinraad
geïnformeerd over de lopende wetgevingsvoorstellen op het terrein van
financiële diensten.15 Een aantal lidstaten greep deze gelegenheid aan om
hun kandidatuur voor de Anti-Money Laundering Authority (AMLA) uit te
lichten.
Mededeling van de Europese Commissie inzake het Stabiliteitsen Groeipact (SGP) en de Macro-economische onevenwichtigheidsprocedure (MEOP)
De Ministers hebben voor het eerst van gedachten gewisseld over de
mededeling van de Europese Commissie van 9 november jl. waarin zij
uiteen zet wat volgens haar de contouren moeten zijn van de hervorming
van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) en de Macro-Economische
onevenwichtigheidsprocedure (MEOP).

15

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15127–2022-INIT/en/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

9

De Commissie gaf een presentatie over haar plannen, riep lidstaten op om
bij te dragen aan de gedachtewisseling en was van mening dat een
spoedige overeenstemming over de weg voorwaarts van belang is. De
Commissie gaf aan veel vragen te hebben ontvangen van lidstaten over
de mededeling, wat het belang van de herziening van het SGP onderstreept, aldus de Commissie
Lidstaten lichtten vervolgens hun eerste reacties op het voorgestelde
contouren van het SGP en de MEOP toe. De meeste lidstaten verwelkomden het werk van de Commissie, maar gaven aan meer informatie
nodig te hebben om de voorstellen te kunnen beoordelen. Sommige
lidstaten zien de contouren van de Commissie als een goed uitgangspunt
voor de gedachtewisseling, terwijl anderen daarover terughoudender
waren en wezen op de fundamentele wijzigingen in de begrotingsregels
die de Commissie voor ogen heeft. Meerdere lidstaten wezen op het
ambitieuze tijdspad en onderschreven het belang om de politieke
gedachtewisseling op technisch niveau goed voor te bereiden. Nederland
benadrukte de urgentie om deze discussie vooruit te brengen en riep op
om geregeld in de Raad over de herziening van het SGP te spreken.
Daarnaast gaf Nederland aan dat het voorgestelde raamwerk een goede
basis biedt voor verdere discussie en dat de mededeling op meerdere
aspecten aansluit bij de Nederlandse inzet en het paper met Spanje.16
Nederland gaf aan dat waarborgen nodig zijn, voornamelijk op het gebied
van transparantie, gelijke behandeling, voldoende ambitie voor schuldafbouw door landen met hoge schulden en effectieve handhaving.
Nederland gaf aan uit te kijken naar verdere gedachtewisseling.
Het kabinet zal in de komende maanden waar mogelijk samen met andere
lidstaten bepleiten dat de Nederlandse aandachtspunten en oplossingsrichtingen onderdeel uitmaken van de conclusies van de Raad en mogelijk
ook de Europese Raad, zodat de Commissie hier rekening mee houdt in de
verwachte wetgevende voorstellen. Aanpassingen aan het SGP moeten
volgens het kabinet leiden tot een daadwerkelijke versterking van het
begrotingsraamwerk, waarin opwaartse economische convergentie,
houdbare overheidsfinanciën en effectieve naleving en handhaving van
de begrotingsregels centraal staan.
Europees Semester: herfstpakket
De Europese Commissie heeft in de Ecofinraad het herfstpakket gepresenteerd dat op 22 november jl. verscheen. Het pakket bestaat uit verschillende onderdelen, waaronder: de jaarlijkse analyse van de groeiprioriteiten van de Europese Unie (Annual Sustainble Growth Survey; ASGS),
het jaarlijkse rapport over het waarschuwingsmechanisme (Alert
Mechanism Report; AMR) in het kader van de macro-economische
onevenwichtighedenprocedure (MEOP) en het voorstel voor de aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone
(eurozone-aanbeveling).
De Eurogroep zal het voorstel voor de eurozone-aanbeveling naar
verwachting op de volgende bijeenkomst op 16 januari 2023 bespreken,
waarna de Ecofinraad de (aangepaste) aanbevelingen goedkeurt. De
Europese Raad bekrachtigt daarna deze aanbeveling, waarna de
Ecofinraad deze formeel aanneemt.
In de Annual Sustainable Growth Survey blikt de Commissie vooruit op de
belangrijkste economische beleidsuitdagingen voor het komende jaar. De
prioriteiten zijn door de Commissie onderverdeeld in vier gebieden:
16

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1837.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

10

1) klimaatbeleid, 2) productiviteit, 3) rechtvaardigheid en 4) macroeconomische stabiliteit, en hebben tot doel om de economie duurzamer,
veerkrachtiger en inclusiever te maken.
Het Alert Mechanism Report spoort aan de hand van een scorebord met
indicatoren mogelijke macro-economische onevenwichtigheden op en
bepaalt welke lidstaten onderworpen worden aan nader onderzoek. Deze
onderzoeken moeten uitwijzen of en in welke mate de betreffende
lidstaten te kampen hebben met macro-economische onevenwichtigheden en in hoeverre deze een risico vormen voor de lidstaten zelf, de
eurozone, of de EU als geheel.
De Commissie is voornemens om dit jaar in tien lidstaten met bestaande
onevenwichtigheden de ontwikkeling ervan nader te onderzoeken. Dit zijn
Frankrijk, Duitsland, Nederland, Portugal, Roemenië, Spanje, Zweden,
Cyprus, Griekenland en Italië. Hiervan zijn in Cyprus, Griekenland en Italië
ernstige onevenwichtigheden geconstateerd. Daarnaast wil de Commissie
ook onderzoeken starten naar potentiële nieuwe onevenwichtigheden in
Tsjechië, Estland, Letland, Litouwen, Luxemburg en Slowakije. De
resultaten van de diepteonderzoeken worden in het voorjaar van 2023
verwacht. Als onderdeel van het analytische raamwerk voor de diepteonderzoeken zal de Commissie drie thematische notities opstellen over de
ontwikkelingen op de huizenmarkt, concurrentievermogen en over
handelsbalansen.
Wat betreft de eurozone-aanbevelingen stelt de Commissie voor om in
2023 het begrotingsbeleid te coördineren om tijdig terug te keren naar het
inflatiedoel van 2%. Om huishoudens en bedrijven te beschermen tegen
hoge energieprijzen moeten lidstaten steunmaatregelen ontwerpen die
tijdelijk en gericht zijn en generieke steunmaatregelen vermijden. Daarbij
is het van belang dat de prikkel om gasverbruik te verminderen blijft
bestaan. Verder wordt aanbevolen om op middellange termijn begrotingsbeleid te voeren dat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën
waarborgt en de potentiële economische groei verhoogt. De tweede
aanbeveling heeft betrekking op publieke investeringen om economische
en sociale veerkracht te versterken en de groene en digitale transitie te
ondersteunen. Ook dienen lidstaten middels RepowerEU Europa’s
energie-onafhankelijkheid te vergroten. In aanbeveling drie wordt onder
andere opgeroepen om de teruggang in koopkracht te beperken, met
name voor lage inkomens, door middel van loongroei waarbij
zogenaamde tweede ronde effecten voor de inflatie voorkomen dienen te
worden. Aanbeveling vier gaat in op het belang dat steun aan bedrijven
tijdelijk moet zijn en gericht op levensvatbare bedrijven. De prikkel voor
gasbesparingen moet hierbij worden gewaarborgd. Daarnaast is het van
belang om de effectiviteit van insolventieraamwerken te versterken. Tot
slot beveelt de Commissie aan om de macro-economische stabiliteit te
waarborgen, financiële integratie te stimuleren en risico’s te monitoren.
Nederland heeft de presentatie van het herfstpakket aangehoord. Het
parlement wordt per brief geïnformeerd over de Nederlandse inzet in de
besprekingen over het herfstpakket die in de komende maanden volgen.
Presentatie Jaarverslag van de Europese begroting 2021 door de
Europese Rekenkamer
De Europese Rekenkamer (ERK) presenteerde in de Ecofinraad het
jaarverslag over Europese begroting 2021. De presentatie van het
jaarverslag met de bevindingen van de ERK is voor de Raad het startpunt
van de dechargeprocedure.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

11

Op basis van het jaarverslag stelt de Raad ieder jaar Raadsaanbevelingen
op voor het Europees Parlement, dat decharge verleent aan de Europese
Commissie over de uitvoering van de Europese begroting. In januari 2023
starten de inhoudelijke en technische besprekingen in het Begrotingscomité (Raadswerkgroep), die resulteren in een dechargeadvies van de
Raad aan het Europees Parlement. De Ecofinraad beslist, waarschijnlijk in
februari of maart, met gekwalificeerde meerderheid over het dechargeadvies.
De ERK geeft in zijn rapport over het verslagjaar 2021 wederom een
afkeurende verklaring ten aanzien van de uitgaven van de Europese
begroting. Het gemiddelde foutenpercentage (onrechtmatigheden) schat
de ERK in op 3,0%. Dit is een toename ten opzichte van 2020, toen het
foutenpercentage 2,7% was. De tolerantiegrens is maximaal 2%. Met
name de uitgaven met een hoog risico, waarbij sprake is van vergoedingen op basis van declaraties (ten opzichte van bijvoorbeeld het
toekennen van subsidies), kennen een relatief hoog foutenpercentage van
4,7% (2020: 4,0%). Dergelijke uitgaven zijn vaak omgeven door complexe
regels voor het ontvangen en aanvragen van deze vergoedingen.
Het foutenpercentage betekent niet dat sprake is van fraude. De ERK heeft
echter wel vijftien gevallen van vermoedelijke fraude geconstateerd, die
zijn gemeld aan het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF). De
ERK heeft verder een goedkeurende verklaring afgegeven over de
betrouwbaarheid van de financiële overzichten, zoals de balans en
kasstroomoverzichten. Ook de ontvangsten bevatten geen fouten van
materieel belang.
Voor Nederland vormen het oordeel en de bevindingen van de ERK een
belangrijke bijdrage in de standpuntbepaling ten aanzien van de aanname
van Raadsaanbevelingen voor decharge. In eerdere jaren heeft Nederland
zich doorgaans kritisch opgesteld in de discussie over de Raadsaanbevelingen voor decharge. De Raadsaanbevelingen waren volgens Nederland
in het verleden in de meeste jaren onvoldoende in lijn met het oordeel
van de ERK, wat meestal resulteerde in een tegenstem voor de aanname
van de Raadsaanbevelingen. Ook dit jaar zal het kabinet zich actief
inzetten voor Raadsaanbevelingen die de conclusies van de ERK
voldoende reflecteren. Indien de concept-Raadsaanbevelingen dit jaar een
onvoldoende krachtig signaal geven met betrekking tot het overschrijden
van de materialiteitsgrens zal het kabinet tegen aanname daarvan
stemmen.
Nederland heeft de presentatie van de ERK aangehoord. De Tweede
Kamer wordt te zijner tijd geïnformeerd over de inhoud van de Raadsaanbevelingen over de decharge en het uiteindelijke oordeel van het kabinet
hierover.
Follow-up van de aanname van de Europese begroting 2023
Tijdens de Ecofinraad heeft het voorzitterschap informatie gegeven over
de follow-up van de aanname van de Europese begroting voor 2023. Op
14 november jl. is een akkoord bereikt tussen de Raad van de Europese
Unie en het Europees Parlement (EP) over deze begroting. Nederland
heeft ingestemd met het akkoord.17
De Ecofinraad heeft daarbij een kritische verklaring over heading 7
(administratieve uitgaven) van het Meerjarig Financieel Kader (MFK)
aangenomen waarin zij haar teleurstelling uit over het verzoek van het EP
17

Kamerstuk 21 501-03, nr. 172.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

12

voor extra personeel. Dit is volgens de Raad niet in lijn met de
ER-conclusies van juli 2020 over een stabiel personeelsbestand van de
instellingen. Bovendien heeft het EP bij de Europese begroting 2022 ook
veel extra FTE gekregen zonder gedegen onderbouwing. Daarnaast brengt
het de balans tussen de EU-instellingen in gevaar.
Verder is het statement kritisch over de houdbaarheid van automatische
salarisindexatie bij de Europese instellingen in tijden van hoge inflatie en
de hoge druk die dit met zich meebrengt op de administratieve uitgaven
in 2023 en verder. De Commissie wordt verzocht om uiterlijk 1 juni 2023
(voorafgaand aan publicatie conceptbegroting 2024) met maatregelen te
komen om de druk op de administratieve uitgaven te verminderen zodat
het deelplafond uit het MFK voor begrotingscategorie 7 niet wordt
overschreden en de inzet van speciale instrumenten niet nodig is.
Overig
Algemene Oriëntatie Verordening en Richtlijn gericht op het
voorkomen van het gebruik van het financiële stelsel voor
witwassen en financieren van terrorisme
Ik informeer uw Kamer graag over de algemene oriëntatie die op
7 december jl. in Coreper is vastgesteld voor de onderhandelingen met
het Europees Parlement over de voorstellen voor de Verordening (AMLR)
en Richtlijn (AMLD6) gericht op het voorkomen van het gebruik van het
financiële stelsel voor witwassen en financieren van terrorisme18 De twee
voorstellen beogen een eenduidig regelgevend kader in het leven te
roepen voor partijen die onder de reikwijdte van deze verordening vallen
(meldingsplichtige instellingen) waar het gaat om het voorkomen van
witwassen en het financieren van terrorisme (AMLR) en waar het
voortbouwt op de bevoegdheden van toezichthouders en de Financial
Intelligence Unit (FIU) uit de huidige AMLD (AMLD6). Het bereikte akkoord
is in belangrijke mate in lijn met de Nederlandse inzet uit het BNC-fiche
dat uw Kamer op 24 september 2021 heeft ontvangen.19 Onder meer is er
een duidelijk kader voor gegevensverwerking in het leven geroepen; is er
ruimte behouden om nationaal strengere regels te stellen voor
hoog-risico sectoren, zoals de trustsector; zijn de bepalingen omtrent
uiteindelijk belanghebbenden (UBO’s) verduidelijkt en verder geharmoniseerd. Daarnaast zijn de risicogebaseerde en proportionele benadering
specifiek voor Politiek Prominente Personen (PEP’s) en de limiet op
contante betalingen vanaf 10.000 euro, maar met ruimte voor lagere
limieten nationaal, aanvaardbaar gezien de verhoudingen in de Raad.
Nadat ook het Europees Parlement een standpunt heeft bepaald, zullen de
trilogen starten. De voorstellen zullen na afloop van de trilogen opnieuw
in de Raad voorliggen voor formele aanname.
Toezegging over de vraag of de door Commissie voorgestelde
nationale primaire uitgavenplafonds in het kader van een herzien
SGP niet beter kunnen aangemerkt als saldo-regel en of het
geschetste raamwerk noodzakelijke investeringen in klimaat niet
tegenwerkt
In het Commissiedebat Eurogroep/Ecofinraad van 1 december jl. heb ik
toegezegd om terug te komen op de vraag of de in de Commissiemededeling voorgestelde nationale netto primaire uitgavenplafonds in het
18

https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/mpo/2022/12/coreper-2-(319032)/ en
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/12/07/anti-money-launderingcouncil-agrees-its-position-on-a-strengthened-rulebook/.
19
Kamerstuk 22 112, nr. 3202.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

13

kader van een herzien SGP niet beter kunnen worden aangemerkt als
saldo-regel. Achtergrond hiervan was het feit dat deze plafonds gecorrigeerd worden voor discretionaire inkomstenmaatregelen, naast de
correctie voor rente-uitgaven en cyclische werkloosheidsuitgaven. De
uitgavenplafonds kunnen hierdoor worden aangepast bij een eventuele
wijziging in de discretionaire inkomsten van een lidstaat. In die zin begrijp
ik de opmerking dat het bij dit systeem voor een deel om sturing op het
begrotingssaldo gaat. De sturing is echter niet volledig op het begrotingssaldo, juist omdat rente-uitgaven en cyclische werkloosheidsuitgaven
uitgezonderd worden en omdat meevallers in de inkomsten die los staan
van discretionaire inkomstenmaatregelen niet leiden tot meer ruimte voor
hogere uitgaven. Het kabinet is van mening dat dit voldoende helder is
door te spreken van netto primaire uitgaven (in plaats van primaire
uitgaven). Sturing op netto primaire uitgaven is daarnaast al onderdeel
van de Europese begrotingsregels (in de huidige regels wordt er middels
de uitgavenregel in de preventieve arm gestuurd op netto primaire
uitgaven), vanwege de voordelen die dit met zich meebrengt: door het
corrigeren van discretionaire inkomstenmaatregelen heeft het SGP geen
invloed op de omvang van begroting, door het corrigeren van renteuitgaven wordt er gestuurd op uitgaven waar lidstaten direct controle op
hebben en het corrigeren van cyclische werkloosheidsuitgaven stimuleert
anticyclisch begrotingsbeleid.
Ook heb ik toegezegd in te gaan op zorgen van Kamerleden of het
raamwerk dat wordt geschetst in de Commissiemededeling noodzakelijke
investeringen in klimaat niet tegenwerkt. In algemene zin werken de
begrotingsregels noodzakelijke investeringen niet tegen. Overheden
kunnen immers binnen hun begrotingen prioriteiten stellen om dergelijke
investeringen tot stand te brengen. Daarnaast is in de Commissiemededeling van 9 november jl. veel aandacht voor het belang van investeringen en hervormingen, hetgeen volgens de Commissie een integraal
onderdeel van de Europese begrotingsregels moet worden. De
Commissie stelt voor dat lidstaten langere aanpassingspaden krijgen
indien zij zogenoemde prioritaire investeringen en hervormingen
implementeren. In de Commissiemededeling worden er meerdere criteria
genoemd waaraan deze investeringen en hervormingen zullen worden
getoetst. Eén van deze criteria is dat de maatregelen moeten bijdragen
aan de gezamenlijke EU prioriteiten, waaronder de Nationale Energie- en
Klimaatplannen (in lijn met de doelstellingen van de EU Klimaatwet). Het
kabinet is daarom van mening dat de contouren van een hervormd SGP
zoals uiteengezet in de Commissiemededeling voldoende rekenschap
geeft van het belang van publieke investeringen in klimaat, hetgeen het
kabinet steunt. In de Ecofinraad is over het algemeen steun uitgesproken
voor het integraal meewegen van investeringen en hervormingen. Daarbij
gaven veel lidstaten wel aan vragen te hebben over hoe de maatregelen
getoetst zullen worden en hoe deze zich verhouden tot de budgettaire
opgave die wordt vastgesteld in de structurele- en begrotingsplannen van
lidstaten.
Toezegging over welk type instrumenten zich lenen voor crisissituaties en hoe de inzet hiervan past binnen een herzien SGP.
Tijdens het Commissiedebat Eurogroep/Ecofinraad van 1 december jl. heb
ik toegezegd om terug te komen op de vraag welk type instrumenten zich
lenen voor crisissituaties en hoe inzet hiervan past binnen een eventueel
gemoderniseerd SGP. In de brief over de toekomst van de Economische
en Monetaire Unie van 2 september jl.20 is het kabinet ook ingegaan op
crisisinstrumenten. Daarbij is een overzicht gegeven van bestaande
20

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1825.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

14

instrumenten die in reactie op voorgaande crises zijn opgericht,
waaronder het ESM, de betalingsbalanssteun van de Unie, het gemeenschappelijk afwikkelfonds voor banken, SURE, en het Europees herstelinstrument (NGEU) met de herstel- en veerkrachtfaciliteit (Recovery and
Resilience Facility; RRF) als voornaamste onderdeel. In de brief heeft het
kabinet ook zijn visie gegeven op eventuele nieuwe crisisinstrumenten,
zoals een permanente stabilisatiefunctie. De discussie over instrumenten
gericht op crisissituaties maakt geen onderdeel uit van de discussie over
de herziening van het SGP. Naar verwachting zullen de discussies onder
lidstaten over de hervorming van het SGP al uitdagend genoeg zijn,
zonder deze te verbinden aan andere EU onderwerpen. Het huidige SGP
bevat daarnaast al veel flexibiliteit om lidstaten in geval van een crisis de
ruimte te geven om hierop met hun begrotingsbeleid te reageren. De
Europese Commissie heeft in haar mededeling van 9 november jl.
aangegeven dat in een eventueel gemoderniseerd SGP, flexibiliteit om te
kunnen reageren op een crisis moet blijven bestaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1916

15