Evaluatie Regeling taken meteorologie en
seismologie (Rtms)
Versie 004
Datum
Status

20 mei 2019
Definitief

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Colofon

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Den Haag
Contactpersonen
Versie
Opdrachtgevers

Loco Secretaris-Generaal Infrastructuur en Waterstaat
Directeur-Generaal Water en Bodem

Auteurs

Pagina 2 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

●

Inhoud

●

Inhoud—3
Inleiding—6

1
1.1
1.2
1.3
1.4

Onderzoeksaanpak—7
Onderzoeksvragen—7
Evaluatieperiode—8
Gevolgde werkwijze—9
Leeswijzer—9

2
2.1
2.2
2.3

Conclusies en aanbevelingen—10
Algemene conclusies—10
Deelconclusies—10
Aanbevelingen—13

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.2
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.2.4
3.2.5
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3

Achtergrond Wet en Regeling taken meteorologie en seismologie—17
De Wet taken meteorologie en seismologie—17
Totstandkoming van de wet—17
Parlementaire behandeling—19
Ingangsdatum—19
De Regeling taken meteorologie en seismologie (Rtms)—19
Totstandkoming van de regeling—19
Ingangsdatum—19
Doel van de regeling—19
Bevindingen—20
Conclusies—21
Relatie brief, wet en regeling—21
Juridische invalshoek—21
Bevindingen—22
Conclusies—22

4
4.1
4.1.1
4.1.2
4.2
4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.3
4.3.1
4.3.2
4.3.3
4.3.4
4.3.5

Algemene weerberichten—23
Omschrijving in de wet en de regeling—23
Bevindingen—23
Conclusies—23
Verspreiding van het algemeen weerbericht via een KNMI-app—23
Omschrijving in de wet en de regeling—23
Bevindingen—24
Conclusies—24
De KNMI-app en de scope van het algemeen weerbericht—24
Omschrijving algemeen weerbericht—24
Verschillen tussen de internetsite en de app—24
Bevindingen—25
Conclusies—26
Aanbevelingen—26

Pagina 3 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

5
5.1
5.2
5.3
5.3.1
5.4
5.5
5.6
5.7

Weerwaarschuwingen—27
Omschrijving in de wet en de regeling—27
Waarschuwingssystematiek—28
Afgegeven weerwaarschuwingen door het KNMI—29
Beoordeling afgegeven weerwaarschuwingen—30
Wijze van ondersteuning bij (dreigende) calamiteiten in het kader van weerwaarschuwingen—30
Bevindingen weerwaarschuwingen—30
Conclusies—31
Aanbevelingen—32

6
6.1
6.2
6.2.1
6.2.2
6.2.3
6.2.4
6.2.5
6.2.6
6.3
6.3.1
6.3.2
6.3.3
6.3.4
6.3.5

Waarschuwingen bij calamiteiten—33
Omschrijving in de wet en de regeling—33
Wijze van ondersteuning bij (dreigende) calamiteiten in het kader van de GRIP-systematiek—33
Registratie door het KNMI—33
Registratie door de veiligheidsregio’s—34
Wijze van ondersteuning bij (dreigende) calamiteiten in het kader van de GRIP-systematiek—35
Bevindingen—35
Conclusies—37
Aanbevelingen—38
Wijze van ondersteuning bij (dreigende) calamiteiten die verband houden met waterbeheer—38
Inventarisatie (dreigende) calamiteiten die verband houden met waterbeheer—38
Gegevensoverdracht via Extranet KNMI—38
Bevindingen—39
Conclusies—40
Aanbevelingen—41

7
7.1
7.2
7.2.1
7.3
7.4
7.5
7.6

Seismologische meldingen—42
Omschrijving in de wet en de regeling—42
Waarnemingen—42
Aardbevingen per plaats—42
Dienstverlening—43
Bevindingen—43
Conclusies—44
Aanbevelingen—44

8
8.1
8.2
8.2.1
8.2.2
8.2.3
8.2.4
8.2.5
8.3
8.3.1
8.3.2
8.3.3

Dienstverlening op verzoek door het KNMI—45
Achtergronden van de dienstverlening—45
Dienstverlening op verzoek door het KNMI: ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’—45
Omschrijving in de wet en de regeling—45
Uitwerking in een Protocol—46
Bevindingen—46
Conclusies—47
Aanbeveling—47
Dienstverlening op verzoek door het KNMI: Publiek-private samenwerking—47
Omschrijving in de wet en de regeling—47
Bevindingen—48
Conclusies—48

Pagina 4 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

8.3.4
8.4
8.4.1
8.4.2
8.4.3
8.5
8.5.1
8.5.2
8.5.3

Aanbevelingen—48
Dienstverlening ten behoeve van infrastructuur (w.o. gladheidsbestrijding)—49
Omschrijving in de wet en de regeling—49
Bevindingen—49
Conclusies—49
Opleiden van meteorologen door het KNMI—49
Bevindingen—49
Conclusies—50
Aanbevelingen—50

9
9.1
9.1.1
9.2
9.3
9.4

Het activiteitenprogramma—51
Omschrijving in de wet en de regeling—51
Twee typen onderzoek in de regeling—51
Bevindingen—52
Conclusies—52
Aanbevelingen—53

10
10.1
10.1.1
10.1.2
10.1.3
10.1.4
10.1.5
10.2
10.2.1
10.2.2
10.2.3
10.2.4
10.3

Transparantie en overleg—54
Onderzochte cases—54
Case A—54
Bevindingen Case A—54
Case B—55
Bevindingen Case B—55
Conclusies—55
Overleg in OFL-Meteo—55
Rol OFL-Meteo—55
In wet- en regelgeving beschreven rol van het OFL-Meteo—56
Bevindingen—56
Conclusies—56
Aanbevelingen—56

11
11.1
11.2

Beantwoording twee hoofdvragen evaluatie—58
Hoe werkt de regeling in brede zin in de praktijk?—58
Conclusies—58

Bijlage A
Bijlage B
Bijlage C
Bijlage D
Bijlage E
Bijlage F
Bijlage G
Bijlage H
Bijlage I
Bijlage J
Bijlage K

Confrontatie bijlage 1 brief 28 maart 2013 met wet en regeling—59
Algemeen weerbericht en (weers-) waarschuwingen—64
Beknopt overzicht werkwijze afgegeven weerwaarschuwingen door het KNMI—67
Vergelijking regeling en werkwijze weerwaarschuwingen boven land—68
Afgegeven weerwaarschuwingen door het KNMI (code oranje en rood)—69
Dienstverlening door het KNMI bij weerwaarschuwingen en calamiteiten—71
Aantal GRIP-situaties bij de veiligheidsregio’s in 2017—74
Dienstverlening op verzoek door het KNMI—75
Overzicht van mogelijke dienstverlening door het KNMI—77
Geraadpleegde literatuur—78
Overzicht geïnterviewde personen/organisaties—79

Pagina 5 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Inleiding

De evaluatie van de Regeling taken meteorologie en seismologie (Rtms) is uitgevoerd door het FlexTeam van
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Het team, dat ondergebracht is bij de Directie
Bestuursondersteuning, verricht werkzaamheden voor de leden van de Bestuursraad. Opdrachtgevers voor de
evaluatie waren dhr. Dronkers in zijn rol als eigenaar van het KNMI en dhr. Heij in zijn rol als coördinerend
beleidsmatig opdrachtgever van het KNMI binnen het Ministerie van IenW. De evaluatie is begeleid door een
begeleidingscommissie 1 van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL-Meteo) onder voorzitterschap van
dhr. Cohen.
De Rtms is, gelijktijdig met de Wet taken meteorologie en seismologie (Wtms), in werking getreden op 1 januari
2016. In de toelichting op de regeling is aangegeven dat binnen één jaar tot anderhalve jaar na de
inwerkingtreding aangevangen zal worden met een evaluatie. In de zomer van 2017 is binnen het toenmalige
Overlegorgaan Infrastructuur en Milieu, Meteorologie (OIM-Meteo) voor het eerst gesproken over de
elementen van een mogelijke evaluatie te verrichten door een extern bureau.
Als gevolg van de herverdeling van taken tussen de departementen, is er vanaf de zomer van 2017 weinig
voortgang geboekt. In mei 2018 is de noodzaak van een evaluatie in een gesprek van de voorzitter van het OFLMeteo opnieuw onder de aandacht gebracht bij de eigenaar van het KNMI, de loco-Secretaris-Generaal van het
Ministerie van IenW.
In juni 2018 is het FlexTeam gevraagd een plan van aanpak op te stellen voor de uitvoering van de evaluatie. Op
basis van een uit 2017 daterend concept-plan van aanpak heeft het FlexTeam de belangrijkste
onderzoeksvragen verwoord, de te volgen aanpak en een indicatie gegeven voor de benodigde doorlooptijd van
de evaluatie.
Op 4 september 2018 is binnen de begeleidingscommissie van het OFL-Meteo de opdracht aan het FlexTeam
besproken en werd het plan van aanpak beoordeeld. Na enkele aanpassingen werd het plan van aanpak
unaniem vastgesteld. In hoofdstuk 1 wordt ingegaan op het plan van aanpak en de daarin verwoorde
onderzoeksvragen.
De voortgang van de evaluatie is voor het eerst op 13 november 2018 besproken met de
begeleidingscommissie van het OFL-Meteo. Op verzoek van de voorzitter van het OFL-Meteo heeft het
FlexTeam deelgenomen aan twee reguliere overleggen van het OFL-Meteo (op 12 november en 4 december
2018) waarin actuele problematiek rond het KNMI was geagendeerd. Doel was kennis te nemen van specifieke
problematiek tussen marktpartijen en het KNMI. Dit heeft ertoe geleid dat er naast het reeds vastgestelde plan
van aanpak enkele onderzoeksvragen aan de evaluatie zijn toegevoegd gericht op te identificeren van ‘rode
draden’ in de relatie tussen het Ministerie van IenW, het KNMI en de marktpartijen.
Op 18 december 2018 is het eerste concept van de eindrapportage besproken in de begeleidingscommissie. Het
tweede concept is op 19 februari in de begeleidingscommissie besproken. Op basis van deze bespreking en
schriftelijke reacties van de leden van de begeleidingscommissie is op 7 maart door het FlexTeam de eindversie
van het rapport aan de begeleidingscommissie toegezonden. De finale opmerkingen zijn in de voorliggende
versie verwerkt.

1 Leden van de begeleidingscommissie waren het KNMI, MeteoGroup, het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, de NVWB, de
Veiligheidsregio’s en de Waterschappen/Rijkswaterstaat.

Pagina 6 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

1

Onderzoeksaanpak

1.1

Onderzoeksvragen

De onderzoeksvragen zijn gebaseerd op vragen die tijdens het OIM-Meteo op 10 juli 2017 aan de orde kwamen
en een concept opdrachtformulering van het OIM-Meteo, gedateerd 4 oktober 2017. Tijdens de bijeenkomst
van de begeleidingscommissie van het OIM-Meteo op 4 september 2018 is gesproken over een nadere
precisering van de onderzoeksvragen. Dit heeft geleid tot de onderstaande onderzoeksvragen.
I.

Hoofdvragen
De evaluatie dient antwoord te geven op de volgende hoofdvragen:
1.
Hoe werkt de Rtms in brede zin in de praktijk?
2.
Welke aanpassingen in de Rtms, de uitvoeringspraktijk of het achterliggende beleid zijn
noodzakelijk om eventueel gebleken tekortkomingen te ondervangen en de Rtms als zodanig
toekomstbestendig te maken?
In de toelichting op de Rtms staan twee verplichtingen die onderdeel uit moeten maken van de
evaluatie:
A.
De werking in de praktijk van de knip bij GRIP 2 voor de kosteloze ondersteuning bij
maatschappij-ontwrichtend weer en calamiteiten door het KNMI aan bestuursorganen.
Vanwege de implicaties voor de veiligheidsregio’s en de beperkte verwachte negatieve
effecten voor de meteosector is gekozen voor een knip bij GRIP 2. Hierbij is afgesproken om
de werking in de praktijk expliciet te laten terugkomen in de evaluatie van de regeling, waarbij
de verschillende betrokken partijen overzicht zullen geven van de situaties waarin
voornoemde ondersteuning is verleend en hoe dit is verlopen (artikel 8 lid 1 en artikel 9 lid 2
van de Rtms).
B.
Het Protocol unieke kennis. Dit Protocol zal eveneens worden meegenomen in de evaluatie
van de werking van de regeling (artikel 11 lid 2).
Deze twee verplichte onderdelen van de evaluatie zijn uitgewerkt in onderstaande deelvragen 2 tot en
met 5. Daarnaast zijn deelvragen geformuleerd om de gehele regeling te evalueren en de hoofdvragen
te kunnen beantwoorden.

II.

Deelvragen
1.
Kijk bij de beantwoording van hoofdvraag 1 naar de globale werking van artikel 4.
Hoe is de werking van de andere thematiek uit de regeling, bijvoorbeeld hetgeen in de
regeling uitgewerkt ten aanzien van de algemene weerberichten?
2.
Stel een feitelijk overzicht op van hoe vaak, in de evaluatieperiode, alle situaties
genoemd in de artikelen 6 tot en met 10 2 van de regeling zijn voorgekomen, en
a. indien voorgekomen, hoe in de betreffende situatie door betrokken partijen is
gehandeld, en
b. beoordeel of dit volgens de regeling gebeurde, en
c. beschrijf of de uitvoering van de handelingen genoemd onder punt «2a.»,

2 In de regeling gaat het over:

1.
2.
3.
4.
5.
6.

7.

het uitvaardigen van weerwaarschuwingen voor gevaarlijk weer boven land en de ruime binnenwateren;
weerwaarschuwingen voor maatschappij-ontwrichtend weer boven land;
weerwaarschuwingen voor gevaarlijk weer boven de ruime binnenwateren en de zee;
weerwaarschuwingen voor maatschappij-ontwrichtend weer boven de ruime binnenwateren en de zee;
ondersteuning door het KNMI aan bestuursorganen in geval van een ramp of ernstige vrees voor het ontstaan daarvan (situatie
vanaf GRIP-2);
ondersteuning door het KNMI van bestuursorganen zodra een alarmeringspeil (in het kader van de Waterwet) is of naar
verwachting zal worden overschreden. Hierbij wordt uitgegaan van de alarmering van het WMCN en Rijkswaterstaat; en
informatie over significante bodembewegingen.

Pagina 7 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

3.
4.

5.
6.

i. leidde tot problemen of ongewenste effecten,
ii. invloed had op de verhoudingen tussen partijen,
iii. leidde tot gemiste kansen, of
iv. leidde tot directe of indirecte maatschappelijke (immateriële) schade.
d. analyseer of de afgegeven weeralarmen gegrond dan wel ongegrond waren. 3
Worden de veiligheidsketens in Nederland op de in de regeling vastgelegde wijze maximaal
bediend en wordt de maatschappelijke veiligheid daarmee in voldoende mate geborgd?
Hoe verloopt de werking en toepassing van het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’?
Tot op heden is het Protocol nog niet (volledig) doorlopen.
a. Wat zijn de ervaringen tot nu toe met het gegeven dat het Protocol is vastgesteld? Welke
werking gaat van het Protocol uit?
b. Hoe vaak heeft een bestuursorgaan of overheidsbedrijf een verzoek voor een product of
dienst ingediend bij het KNMI, waarvoor het Protocol moest worden gevolgd. Oftewel
hoe vaak heeft ‘Stap 1’ van het Protocol zich voorgedaan?
c. Hoe vaak heeft de situatie zich voorgedaan dat er zich een wijziging van het verzoek als
bedoeld in deelvraag «4b.» heeft voorgedaan waardoor afgezien is van het doorlopen
van het Protocol na Stap 1?
d. Op grond van welke overwegingen is in deze situaties afgezien van het doorlopen van
het Protocol?
e. Beschrijf of de uitvoering van de handelingen,
i. leidde tot problemen of ongewenste effecten,
ii. invloed had op de verhoudingen tussen partijen,
iii. leidde tot gemiste kansen, of leidde tot directe of indirecte maatschappelijke
(immateriële) schade
Zijn er ten aanzien van de thematiek in de deelvragen 2 t/m 4 discussiepunten, wrijfpunten of
problemen met de uitvoerbaarheid en zijn er situaties die leiden tot ‘stress’ met betrekking
tot de werkingssfeer?
Breng in kaart wat de visie, mening en houding is van bestuursorganen (zoals gemeenten,
provincies), overheidsbedrijven (NS, ProRail, TENNET) en privaatrechtelijke rechtspersonen
(IBM, Atos) die (nog) niet aan het OIM-Meteo overleg deelnemen.

Aanvullend op de hierboven beschreven deelvragen is tijdens het OFL-Meteo van 4 december een nieuwe
deelvraag aan de opdracht aan het FlexTeam toegevoegd over de relatie tussen het KNMI en de marktpartijen.
7.
Breng de ‘rode draden’ in de relatie tussen het KNMI en de marktpartijen in beeld, mede op
basis van de casuïstiek zoals aangemeld voor de bijeenkomsten van het OFL-Meteo van
12 november en 4 december 2018, zijnde de ‘weer-app van het KNMI’, de ‘aanbesteding
‘waarschuwingen extreme buien’ en de ‘Nationale Regenradar’.
1.2

Evaluatieperiode

De evaluatie richt zich op de ervaringen met de regeling opgedaan in de periode 1 januari 2016 tot en met juni
2018.

In antwoord op een feitelijke schriftelijke vraag 226 naar aanleiding van de Begroting voor het jaar 2018 van het Ministerie van IenM 2018
antwoordde de staatssecretaris van IenM als volgt: ‘In het 2016 jaarverslag van het KNMI is opgenomen hoeveel weerwaarschuwingen in
dat jaar door het KNMI zijn uitgegeven (https://magazines.rijksoverheid.nl/knmi/jaaroverzicht/2016/01/waarschuwingen-in-2016). Door
het KNMI worden deze waarschuwingen per kwartaal en jaarlijks geëvalueerd. In het kader van de evaluatie van de RtMS, behorend bij de
WtMS, zal de evaluatie van de huidige Weeralarmsystematiek in 2018 plaatsvinden.’ (Kamerstukken II, 34775 XII, nr. 6).
3

Pagina 8 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

1.3

Gevolgde werkwijze

Tijdens de evaluatie is een desk-study gedaan naar door de partijen aangeleverde documenten, zijn
kamerstukken bestudeerd en zijn wet- en regelgeving bestudeerd. Tevens is gebruik gemaakt van verslagen van
het OIM-Meteo.
In het kader van de evaluatie zijn met alle betrokken partijen individuele gesprekken gevoerd. 4 Van deze
gesprekken zijn verslagen gemaakt die ter goedkeuring aan de betrokken zijn voorgelegd. Deze verslagen
maken geen deel uit van de rapportage. De input uit de verslagen is geanonimiseerd verwerkt in deze
rapportage. Het FlexTeam kan niet uitsluiten dat bepaalde passages die gebaseerd zijn op deze input te
herleiden zijn naar organisaties en haar medewerkers.
1.4

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 worden enkele algemene conclusies weergegeven en de conclusies en aanbevelingen uit de
achterliggende hoofdstukken.
Hoofdstuk 3 gaat kort in op de achtergrond en totstandkoming van de Wet taken meteorologie en seismologie
en de voor deze evaluatie relevante onderdelen. Vervolgens wordt stilgestaan bij de totstandkoming van de
Regeling taken meteorologie en seismologie. De status van de wet, regeling en kamerbrieven komen tevens aan
de orde.
In hoofdstuk 4 komt het algemeen weerbericht aan bod. Aandacht wordt besteed aan de wijze waarop het
KNMI invulling geeft aan de verspreiding van het algemeen weerbericht en de aard van de informatie.
In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de systematiek van de weerwaarschuwingen. Naast de beschrijving van de
werkwijze is tevens in kaart gebracht hoe vaak het KNMI in de onderzoeksperiode (2016 tot en met juni 2018)
een weerwaarschuwing heeft afgegeven en bezien in hoeveel van deze waarschuwingen de verwachte
overschrijding van de gedefinieerde drempelwaarden zich daadwerkelijk hebben voorgedaan.
In hoofdstuk 6 besteedt aandacht aan calamiteiten waarbij het weer een factor vormt en hoe vaak deze
situaties zich hebben voorgedaan. Daarbij wordt ook beschreven hoe de communicatie in de praktijk is
ingericht. Daarbij wordt aandacht besteed aan de GRIP-2-problematiek en de opschaling binnen het
waterbeheer.
Hoofdstuk 7 gaat in op de seismologische meldingen die het KNMI afgeeft, beschreven wordt wat er in de
regeling is vastgelegd en hoe hier in de praktijk mee wordt omgegaan.
Hoofdstuk 8 heeft betrekking op de dienstverlening die het KNMI op verzoek verleent. Na een korte introductie
waarin wordt weergegeven welke dienstverlening en ondersteuning het KNMI kan verlenen, wordt met name
gekeken naar de werking van het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ en de samenwerking van het
KNMI via een publiek private samenwerking.
Hoofdstuk 9 gaat in op het activiteitenprogramma en de strategische onderzoeksprogramma van het KNMI.
In hoofdstuk 10 wordt stilgestaan bij twee relevante cases, het in de regeling bepaalde overleg tussen het KNMI
in het OFL-Meteo en de transparantie tussen de betrokken partijen.
In het laatste hoofdstuk, hoofdstuk 11, komen de twee hoofdvragen van de evaluatie aan de orde, inclusief de
bijbehorende conclusies.

4

In bijlage K is een overzicht opgenomen van de geïnterviewde personen en organisaties.

Pagina 9 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

2

Conclusies en aanbevelingen

2.1

Algemene conclusies

Alvorens in te gaan op de individuele conclusies uit de achterliggende hoofdstukken wordt ingegaan op de
achtergrond van de gesignaleerde problemen rond de regeling en de wijze waarop de regeling wordt toegepast.
Het principe ‘de markt tenzij’, één van de beleidsuitgangspunten in de Wet en Regeling taken meteorologie en
seismologie, houdt in dat – met uitzondering van in de wet en regeling vastgelegde activiteiten van het KNMI
voor de publieke taken van bestuursorganen – bestuursorganen geacht worden dienstverlening op het gebied
van meteorologie af te nemen van marktpartijen. Alleen in het geval die dienstverlening niet door de
marktpartijen geleverd kan worden, mag het KNMI als dienstverlener naar bestuursorganen optreden.
Dergelijke beperkingen zijn het KNMI niet opgelegd als het gaat om dienstverlening binnen de Rijksoverheid.
Dat bestaande marktverhoudingen gerespecteerd moeten worden als het om publieke dienstverlening van het
KNMI met betrekking tot rampen en (dreigende) incidenten aan bestuursorganen gaat, wordt in toenemende
mate door het KNMI en de bestuursorganen ter discussie gesteld.
De overheid wordt als één geheel gezien: een knip in de publieke rol van het KNMI bij kwesties van openbare
orde en veiligheid tussen bestuursorganen en de rijksoverheid wordt door het KNMI en de bestuursorganen, uit
het oogpunt van het honoreren van marktverhoudingen, afgewezen. Over de gehele keten van
informatievoorziening moet politieke verantwoordelijkheid kunnen worden afgelegd. Dat geldt ook voor
weersinformatie die onderdeel uitmaakt van besluitvormingsprocessen op het terrein van openbare orde en
veiligheid.
2.2

Deelconclusies

1.

De Regeling taken meteorologie en seismologie is in het najaar van 2015 na uitgebreide consultatie tot
stand gekomen. Er is voor gekozen de details van de uitwerking van de wet in een meer flexibele
ministeriële regeling uit te werken: de Regeling taken meteorologie en seismologie.

2.

De Kamerbrief van 28 maart 2013 heeft op zichzelf geen juridische status, maar is input geweest voor
en maakt daarmee onderdeel uit van de parlementaire behandeling. Teksten uit de bijlage bij de
Kamerbrief hebben door opname in de memorie van toelichting op de wet wel een zekere juridische
status verkregen. Immers alleen hetgeen opgenomen in (de artikelen van) de wet en regeling is
juridisch bindend. De in de Kamerbrief van 28 maart 2013 aangekondigde werkinstructie van de
Secretaris-Generaal voor het KNMI is niet tot stand gekomen. Maar met de veelal letterlijke opname
van de teksten uit de Kamerbrief in de memorie van toelichting op de wet en de toelichting op de
regeling kan beargumenteerd worden dat deze in de Kamerbrief aangekondigde ‘werkinstructie’ in de
ministeriële regeling is vastgelegd.

3.

Kijkend naar de wijze waarop het algemeen weerbericht op de internetsite van het KNMI wordt
gepresenteerd, kan vastgesteld worden dat de daar beschikbare informatie voldoet aan de vereisten
van wet en regeling. De weersverwachting wordt op landelijk niveau gepresenteerd en kent een
grafische weergave waarbij voor zes ‘landsdelen’ een nadere duiding wordt gegeven. Het KNMI is in
staat om het algemeen weerbericht te voorzien van een prognose die verder reikt dan 14 dagen. De
limitatieve lengte van het beschreven weerbericht overschrijdt regelmatig de in de regeling
opgenomen grens van 150 woorden.

4.

Er is geen juridisch bezwaar tegen het gebruik van een weerapp door het KNMI als invulling van het
begrip ‘gangbare communicatiemiddelen’ om het algemeen weerbericht te verspreiden. Doel is het
algemeen publiek de gelegenheid te geven van het algemeen weerbericht kennis te nemen. De wet en

Pagina 10 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

regeling kennen geen limitatieve opsomming van de te gebruiken publiek toegankelijke
communicatiemiddelen.
5.

Wat betreft scope van de weersverwachtingen biedt de KNMI-app locatie-specifieke verwachtingen
gericht op de individuele gebruiker, met meer detail (waaronder uurspecifiek) dan de website van het
KNMI en tevens met de mogelijkheid voor pushberichten. De KNMI-app geeft uitgebreidere
radarinformatie dan de website van het KNMI (tijdshorizon en geografische dekking). De KNMI-app is
op dit punt strijdig met de regeling. Dit kan in potentie marktverstorend zijn.
De KNMI-app biedt ook informatie ten aanzien van weerswaarschuwingen. Deze informatie is identiek
aan die op de website. Ook voor de weerswaarschuwingen biedt de KNMI-app de mogelijkheid van
pushberichten. Gezien de publieke taak van het KNMI op het gebied van veiligheid kan deze informatie
niet als ‘marktverstorend’ worden beschouwd.
Ten aanzien van de melding van seismologische bodembewegingen, waar het KNMI ook een
publieksgerichte veiligheidstaak heeft, biedt de app geen informatie.

6.

Uit de confrontatie van de teksten in de wet en de regeling met de toepassing van de
weerwaarschuwingen en –alarmen in de praktijk blijkt dat enerzijds de regeling zeer specifiek
voorschrijft wanneer een code geel en/of code oranje moet worden afgegeven, maar dat de regeling
anderzijds geen enkele uitspraak doet over het afgeven van een code rood of weeralarm.
Het opnemen van de drempelwaarden voor het uitvaardigen van weerwaarschuwingen in de Rtms was
destijds een bewuste keuze: een ministeriële regeling is relatief snel aan te passen. De mate van detail
waarop de drempelwaarden in de regeling zijn vastgelegd bieden duidelijkheid en een goede leidraad
voor het uitgifteproces. Nadeel is wel dat het detailniveau in voorkomende gevallen te rigide is. In die
gevallen zouden de drempelwaarden flexibeler moeten kunnen worden toegepast. Zeker als in de
toekomst naast de weeralarmen (code rood) ook de weerwaarschuwingen (codes geel en oranje) niet
enkel op basis van drempelwaarden maar op basis van impact afgegeven zouden worden. Deze nieuwe
werkwijze is momenteel nog niet uitgewerkt.
Voor het afgeven van een code oranje wordt in de praktijk een andere gebiedsgrootte toegepast
(provincies) dan in de regeling voorgeschreven (standaardgebiedsgrootte). Een verdere beperkte
verfijning van de weerwaarschuwingen voor het algemeen publiek is mogelijk en wenselijk, waarbij wel
geborgd moet worden dat de waarschuwing gericht blijft op het algemeen publiek en niet doelgroep
specifiek wordt (surfers, tuinders, etc.).

7.

Weersinformatie vormt bij de bestrijding van incidenten en calamiteiten in alle stadia een belangrijke
factor. De in de Rtms vastgelegde knip bij GRIP-2 lijkt vooral een theoretische betekenis te hebben en
los te staan van de informatiebehoefte van de veiligheidsregio’s gezien hun rol in het kader van orde
en veiligheid. In de praktijk hanteren de regio’s de GRIP systematiek op verschillende wijzen.
In de huidige praktijk zoeken veiligheidsregio’s – indien (nog) niet is opgeschaald tot GRIP-2 of hoger –
alternatieve weersinformatie of nemen ondanks hetgeen vastgelegd in de Rtms toch telefonisch
contact op met het KNMI. Dat deze informatiebehoefte reëel is blijkt uit het grote aantal
contactmomenten van politie en brandweer met de weerkamer van het KNMI. Er bestaat een
duidelijke behoefte aan een ‘single tone of voice’ voordat is opgeschaald naar GRIP-2.

8.

Bij de waterbeheerders (waterschappen en Rijkswaterstaat) bestaat behoefte aan eenduidige
weersinformatie en meteorologische duiding ter ondersteuning van haar beslissingsondersteunende
systemen tijdens een (dreigende) crisis. Deze systemen zijn van belang in de aanloop naar een
crisissituatie om eventuele gevolgen van wateroverlast of –tekort te mitigeren door het treffen van
preventieve maatregelen. De waterschappen hebben behoefte aan een verdere verfijning en integratie
van meetpunten.
Het gebruik van de op maat gesneden applicatie (Extranet) die door het KNMI samen met de
waterschappen ontwikkeld is, is sterk teruggelopen door de bepalingen in de regeling over de
doorberekening van integrale kosten door het KNMI. De waterschappen hebben nu de mogelijkheid
om kosteloos gebruik te maken van Extranet tijdens crisissituaties. Buiten een crisissituatie kunnen de

Pagina 11 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

waterschappen alleen tegen betaling gebruik maken van het Extranet-Plus pakket. In de praktijk
gebeurt dit door drie waterschappen. Daarnaast hebben waterschappen dienstverleningsovereenkomsten met marktpartijen en nemen enkele waterschappen de ruwe open data af bij het KNMI ten
behoeve van hun eigen, zelf ontwikkelde, beslissingsondersteunende systemen. Het Afsprakenkader
van de Unie van Waterschappen en het KNMI met betrekking tot het gebruik van Extranet-Plus buiten
crisissituaties is strijdig met hetgeen bepaald is in de regeling.
9.

De informatievoorziening rond de seismologische meldingen is in de Rtms helder en eenduidig
omschreven. Er zijn geen opmerkingen over de wijze waarop de taken van het KNMI met betrekking
tot de seismologie in de Rtms staan beschreven.

10.

In haar huidige vorm wordt het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ niet toegepast. Het
KNMI heeft aangegeven dat in de periode vanaf februari 2017 tot heden zich wel bestuursorganen of
overheidsbedrijven bij het KNMI hebben gemeld voor het verlenen van diensten op verzoek. Echter, de
eerste, verkennende gesprekken, waarin het KNMI de vragende bestuursorganen en/of
overheidsbedrijven onder meer heeft gewezen op het Protocol, hebben nooit geleid tot
vervolgstappen na ‘Stap 1’: het zich melden van een bestuursorgaan of overheidsbedrijf bij het KNMI
met een verzoek voor een product of dienst. 5 Ook kan het zijn dat wel een vervolg is gegeven aan de
samenwerking, maar dat het KNMI zelf tot de conclusie is gekomen dat het Protocol niet gevolgd
hoefde te worden (onderdeel van ‘Stap 2’) 6. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn indien het verzoek valt
binnen de beschreven dienstverlening op verzoek in de overige onderdelen van artikel 11 van de Rtms.

11.

Er zijn sinds de inwerkingtreding van de wet en regeling in 2016 geen publiek private samenwerkingen
van het KNMI met een marktpartij geweest. Zowel het KNMI als de marktpartijen staan wel open voor
onderlinge samenwerkingsverbanden. Het verstevigen van het reguliere overleg tussen het KNMI,
marktpartijen en gebruikers, waarin ook de onderlinge ontwikkelambities worden besproken, kunnen
het vinden van publiek private samenwerkingskansen vergroten. Mogelijk kunnen (bestaande)
financiële instrumenten, bijvoorbeeld de PPS-toeslag, hier behulpzaam bij zijn.

12.

Weersinformatie bij gladheidsbestrijding is afkomstig van zowel het KNMI als van marktpartijen. Voor
de rijkswegen wordt gebruik gemaakt van informatie van het KNMI. Andere wegbeheerders nemen
deze informatie af van marktpartijen. In de praktijk leidt dit tot verschillende keuzes bij de
gladheidsbestrijding. Dit wordt niet als een probleem ervaren.

13.

Wat betreft het opleiden van meteorologen lijkt de gehele meteorologische sector het bieden van een
beroepsopleiding voor meteorologen door het KNMI te ondersteunen.

14.

Vooralsnog is door het KNMI geen invulling gegeven aan hetgeen gesteld in artikel 4 van de wet en
artikel 13 van de regeling ten aanzien van het Activiteitenprogramma en werkprogramma. Een
Activiteitenprogramma zoals bedoeld in deze artikelen van de wet en de regeling is tot op heden nog
niet vastgesteld door de minister, noch gepubliceerd. Een openbaar jaarlijks werkprogramma,
gebaseerd op het Activiteitenprogramma, dat volgens de memorie van toelichting op de wet
uitgebracht zou moeten worden, is door het KNMI vooralsnog niet gepubliceerd.

15.

Er is geen vierjaarlijks Strategisch Onderzoeksprogramma beschikbaar waarin voor ieder
onderzoeksproject wordt beschreven wat de potentiële meerwaarde van het onderzoek is voor de
publieke kennisinfrastructuur voor de meteorologie of andere geofysische terreinen, zoals wel
voorgeschreven in de regeling. Wel is op het ‘Research’-deel van de website van het KNMI

Letterlijke tekst ‘Stap 1’ van het Protocol: Een bestuursorgaan of overheidsbedrijf meldt zich bij het KNMI met het (gemotiveerd) verzoek
voor de levering van een specifiek product of specifieke dienst, benodigd voor de uitvoering van een wettelijke taak (lees: een
projectvoorstel).
6 Eerste zin van ‘Stap 2’ van het Protocol: Het KNMI onderzoekt of het verzoek afkomstig is van een bestuursorgaan of overheidsbedrijf en
controleert of het protocol moet worden gevolgd.
5

Pagina 12 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

(https://www.knmi.nl/research) een uitgebreid overzicht te vinden van een grote hoeveelheid
onderzoeksprojecten van het KNMI. Onduidelijk is echter of dit overzicht volledig is en of het
fundamenteel of toegepast onderzoek betreft.
Dat daarbij geen gebruik wordt gemaakt van de voorgeschreven overheidswebsite
(www.rijksoverheid.nl), maar van een andere overheidswebsite (eigen website van het KNMI), is
weliswaar niet overeenkomstig de regeling, maar maakt materieel gezien geen verschil. De koppeling
van het Strategisch Onderzoeksprogramma met het Activiteitenprogramma (bijlage bij) lijkt in de
huidige, gebruikelijke digitale publicatiewijzen niet noodzakelijk en overbodig.
16.

Uit de twee cases die in deze evaluatie op verzoek van het OFL-Meteo zijn onderzocht moet
geconcludeerd worden dat er in beide gevallen een uitgebreide juridische afweging is gemaakt door
het Ministerie van IenW en het KNMI over de wijze waarop de rol van het KNMI ingevuld diende te
worden. Vastgesteld kan worden dat er tussen het KNMI en de in het OFL-Meteo vertegenwoordigde
marktpartijen geen regulier overleg over de cases heeft plaatsgevonden.
Vanuit het oogpunt van transparantie in het kader van het principe ‘de markt tenzij’ schiet de huidige
overlegvorm tekort. Op dit moment is er geen ander overleggremium tussen betrokken partijen dan
het OFL-Meteo. Het OFL heeft, zoals vastgelegd in de Wet overleg infrastructuur en milieu, een
adviserende rol in het kader van beleidsontwikkeling en de totstandkoming van wet- en regelgeving
van het Ministerie van IenW. In de Rtms wordt aan het OFL-Meteo bij de uitvoering van deze regeling
een raadplegende rol toebedeeld.
In het in 2017 vastgestelde ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ heeft het OFL-Meteo
aanvullend daarop een executieve rol gekregen bij het bepalen of er bij het KNMI sprake is van unieke
kennis. Daarmee is het OFL-Meteo een platform geworden waar discussies over de afbakening van
taken tussen markt en KNMI, en daarbij gewenste transparantie gevoerd worden. Naast deze rol in het
kader van het Protocol is het OFL-Meteo een podium geworden waar (eventuele) belangtegenstellingen en conflicten tussen de verschillende betrokken partijen worden geagendeerd.
Deze rollen lijken verder te gaan dan hetgeen bepaald is in de instellingswet van het OFL.

17.

In het licht van de doelen van de wet (het regelen van de overheidszorg op het gebied van
meteorologie, seismologie en overige geofysische terreinen) voldoet de regeling. De regeling heeft
duidelijkheid gebracht in de taken van het KNMI en de afbakening van taken tussen het KNMI en de
marktpartijen.
In algemene zin wordt de regeling ervaren als logisch opgebouwd en begrijpelijk. Op hoofdlijnen biedt
de regeling werkbare kaders. Op een aantal punten in de regeling bestaat behoefte aan actualisering
van de regeling of is sprake van een gewenste aanpassing van de regeling. Hierover worden in dit
rapport aanbevelingen gedaan.

Tijdens de evaluatie zijn geen opmerkingen gemaakt over artikel 3 (Internationale Samenwerking) en artikel 14
(Raad van Toezicht) in de regeling anders dan dat hetgeen hierin vastgelegd helder en uitvoerbaar is en geen
aanpassing behoeft.
2.3

Aanbevelingen

1.

Op het gebied van de weersverwachting gaat de KNMI-app op een aantal punten verder dan gesteld in
de regeling, waardoor deze in potentie marktverstorend kan zijn. Gezien de status-quo gedachte die
door de wetgever in de memorie van toelichting op de wet is overgenomen, wordt aanbevolen de
KNMI-app op deze aspecten zodanig aan te passen dat de KNMI-app wel aan de randvoorwaarden van
de regeling voldoet.

Pagina 13 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

2.

Op het punt van de limitatieve lengte van het beschreven weerbericht (max. 150 woorden) wordt
aanbevolen om deze limiet niet langer als harde grens in een artikel van de regeling op te nemen, maar
om deze grens als richtlijn op te nemen in de toelichting op de regeling, waar het KNMI incidenteel van
kan afwijken.
Aanbevolen aanpassing: Rtms artikel 4, lid 4 onder a.

3.

Er is nog geen andere uitgewerkte weerwaarschuwingssystematiek voorhanden dan de systematiek
die ontwikkeld is in 2015 en is opgenomen in de Rtms. Feitelijk ontbreekt in de regeling de grondslag
voor het uitgeven voor een code rood of weeralarm. Deze zou voor de volledigheid in naam
toegevoegd moeten worden aan de regeling. Ook wordt aanbevolen om in de artikelen van de regeling
expliciet op te nemen dat het KNMI, na overleg met het expertteam en/of het Weer Impact Team
(WIT), van de opgenomen drempelwaarden voor weerwaarschuwingen mag afwijken.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 6, lid 1 en 2.

4.

Wat betreft de verdere verfijning van het huidige geografische niveau is het waarschuwen op een
kleiner schaalniveau – zeker voor bepaalde weerfenomenen – een optie die door het KNMI en de
marktpartijen gezamenlijk verkend moet worden. Hierbij dient ook gezamenlijk nagedacht te worden
over een verspreidingswijze waarbij de geografische doelgroep zo goed mogelijk bereikt kan worden.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 6, lid 3.

5.

Aanbevolen wordt de in wet- en regeling aangebrachte knip voor de verplichte afname van
weersinformatie van het KNMI bij GRIP-2 los te laten. In de praktijk blijkt er een grote behoefte te zijn
aan een ‘single tone of voice’ met betrekking tot meteorologische informatie die van belang is bij
incidenten, rampen of calamiteiten. Dit ongeacht de mate van opschaling.
Aanbevolen wordt om verplichte winkelnering voor bestuursorganen in te stellen voor het afnemen
van meteorologische informatie bij de beheersing of bestrijding van een (dreigend) incident, calamiteit
of ramp. Hierbij moet het gaan om een acute (dreigende) situatie waarbij de openbare orde of
veiligheid in het geding is en weerfactoren van belang zijn. Deze dienstverlening zal door het KNMI om
niet worden geleverd. Uitgezonderd hiervan is weersinformatie in het kader van gladheidsbestrijding.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 8, lid 1 onder a en b.

6.

Aanbevolen wordt bestuursorganen bij (dreigende) incidenten of calamiteiten die verband houden
met het waterbeheer, zoals hoogwater, watertekort en milieu-incidenten – in ieder geval vanaf het
moment dat het WMCN zijn partners waarschuwt voor de overschrijding van afgesproken criteria en er
sprake is van informatieve opschaling 7 – te verplichten weersinformatie af te nemen bij het KNMI.
De afname van deze informatie geschiedt door middel van het door het KNMI en de waterschappen
gezamenlijk ontwikkelde Extranet. Levering van deze gegevens door het KNMI geschiedt om niet. Over
de scope van de te leveren informatie (Extranet of Extranet Plus) dient nader overleg plaats te vinden.
Uitgangspunt daarbij is een ‘single tone of voice’ waarbij alle bestuursorganen over identieke
informatie en ondersteuning door het KNMI beschikken bij (dreigende) incidenten of calamiteiten in
het waterbeheer. De verplichte afname heeft geen betrekking op meteorologische producten ten
behoeve van het reguliere waterbeheer. Deze worden in lijn met de wet niet geleverd door het KNMI.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 9, lid 1.

7.

Aanbevolen wordt om de Regeling taken meteorologie en seismologie Hoofdstuk 6 Seismologische
meldingen niet te wijzigen.

8.

Aanbevolen wordt om de toepassing van het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ inzichtelijker te maken. Daartoe dient het KNMI alle verzoeken gericht op het leveren van een specifiek

7 Verwezen wordt naar het ‘Landelijk draaiboek hoogwater en overstromingen’ en het ‘Landelijk draaiboek waterverdeling en droogte’. In

het tweede draaiboek wordt deze fase ‘informatieve opschaling’ naar niveau 1 genoemd. In deze draaiboeken zijn ook de afgesproken
criteria opgenomen.

Pagina 14 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

product of dienst afkomstig van bestuursorganen en overheidsbedrijven 8 te melden aan het OFLMeteo. Dit betreft ook de verzoeken waarvan na verkennende gesprekken, is besloten geen gebruik te
maken van het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’. Indien het verzoekende bestuursorgaan
of overheidsbedrijf dat wenst, kan het KNMI de melding aan het OFL-Meteo anonimiseren.
Aanbevolen aanpassing: Protocol Stap 1
9.

Het wordt aanbevolen mogelijke samenwerkingsvormen als regulier onderwerp tijdens de overleggen
tussen het KNMI, marktpartijen, gebruikers en andere betrokkenen te agenderen. Daarnaast wordt
aanbevolen dat het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een overzicht opstelt van de
(financiële) instrumenten ter bevordering van publiek private samenwerking. Mocht uit de
inventarisatie van het ministerie naar deze instrumenten blijken dat artikel 12 van de regeling
beperkend is voor de gewenste publiek private samenwerking, dan dient dit artikel aangepast te
worden.

10.

Zowel marktpartijen als het KNMI hebben aangegeven te willen kijken naar een rol voor het KNMI bij
het opzetten van een beroepsopleiding voor meteorologen. Aanbevolen wordt dat de partijen hierover
met elkaar in overleg treden.

11.

Het KNMI zal de komende periode alsnog uitvoering moeten geven aan artikel 4 van de wet en artikel
13 van de regeling over het Activiteitenprogramma en het jaarlijks werkprogramma. Wat betreft de
publicatie van beide documenten wordt geadviseerd om deze te publiceren op de eigen website van
het KNMI in plaats van de nu voorgeschreven website www.rijksoverheid.nl.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 13, derde lid.

12.

De regeling schrijft voor dat het Strategisch Onderzoeksprogramma als bijlage bij het
Activiteitenprogramma wordt gepubliceerd op www.rijksoverheid.nl. Voorgesteld wordt om de
koppeling tussen het Activiteitenprogramma en het Strategisch Onderzoeksprogramma (als bijlage
daarbij) los te laten en het Strategisch Onderzoeksprogramma als eigenstandig document na
vaststelling door de hoofddirecteur van het KNMI op de website van het KNMI (in plaats van op
www.rijksoverheid.nl) te publiceren.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 13, tweede en derde lid.

13.

Op dit moment wordt de relatie tussen het KNMI en de marktpartijen te veel beheerst door incidenten
die voeding geven aan onderling wantrouwen. Daarmee worden door alle partijen kansen gemist.
Onderlinge samenwerking tussen bestuursorganen en het KNMI en de marktpartijen en het KNMI
levert een win-win-situatie op voor alle betrokkenen. Samenwerking zal leiden tot productontwikkeling
zowel bij marktpartijen als bij het KNMI. Productontwikkeling binnen het KNMI komt vervolgens door
de opendata-policy de gehele sector ten goede. Essentieel hierbij is dat er een goede transparantie is
tussen het KNMI en de marktpartijen. Hierin kunnen het jaarlijks te publiceren werkprogramma en het
Activiteitenprogramma een belangrijke rol spelen.

14.

De bestaande overlegvormen tussen markt en KNMI zijn aan een herziening toe. Daartoe dient de rol
van het OFL-Meteo te worden teruggebracht tot de wettelijk vastgelegde beleidsmatige adviesrol van
het OFL en dient de wederzijdse informatievoorziening verbeterd te worden.
Het overleg tussen betrokkenen dient opnieuw vormgegeven te worden. Dit kan in een op te richten
gremium onder voorzitterschap van de eigenaar van het KNMI. De voorzitter treedt namens de
minister op en kan, gehoord hebbende dit gremium, instructies geven aan het KNMI. In dit gremium
zijn tenminste de huidige deelnemers aan het OFL-Meteo vertegenwoordigd. Het gremium komt
viermaal per jaar bijeen.
Het gremium krijgt een rol in het kader van artikel 11, lid 2 (‘Protocol toetsing unieke kennis en
middelen’), artikel 12, lid 3 (PPS) en artikel 13 (Activiteitenprogramma). Iedere vergadering worden

8

Niet bedoeld wordt telefonische verzoeken om meteo-informatie aan de weerkamer.

Pagina 15 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

wijzigingen en ontwikkelingen in het kader van het jaarlijkse werkprogramma en vierjaarlijkse
Activiteitenprogramma (artikel 4 van de wet en artikel 13 van de regeling) besproken en de daaruit
voortvloeiende wijzigingen in de producten- en dienstencatalogus van het KNMI.
Doel van het gremium is de transparantie tussen de betrokken partijen te vergroten en de
samenwerking te bevorderen.

Pagina 16 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

3

Achtergrond Wet en Regeling taken meteorologie en seismologie

In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de totstandkoming van de Wet taken meteorologie en seismologie en
de voor deze evaluatie relevante onderdelen. Vervolgens wordt stilgestaan bij de totstandkoming van de
Regeling taken meteorologie en seismologie. De status van de wet, regeling en kamerbrieven komen tevens aan
de orde.
3.1

De Wet taken meteorologie en seismologie

3.1.1
Totstandkoming van de wet
Op 29 april 2010 stuurde het kabinet Balkenende IV, naar aanleiding van de evaluatie van de Wet op het
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, een voorstel van wet tot wijziging van deze wet aan de Tweede
Kamer. De evaluatie, waar de wetswijziging op was gebaseerd, gaf geen aanleiding tot een principiële
herschikking van taken tussen het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut en private partijen.
Op 14 oktober 2010 trad het kabinet Rutte-Verhagen aan. In de financiële paragraaf van het Regeerakkoord van
dit kabinet was, in het kader van de bezuinigingen, afgesproken dat de taken van het KNMI nader zouden
worden bezien, evenals een eventuele privatisering van het instituut. Dit was aanleiding voor de nieuwe
bewindspersoon om een breed en fundamenteel onderzoek te starten naar de taken die het KNMI op grond
van de huidige wet op het KNMI uitvoert. Tevens werd onderzocht welke maatschappelijke behoefte er op de
langere termijn bestond aan het uitvoeren van taken op het gebied van weer, klimaat en seismologie. Hierbij
kwam de rol van marktpartijen uitdrukkelijk aan de orde. De kwaliteit van het werk van het KNMI als instituut
op het gebied van weer, klimaat en seismologie stond daarbij niet ter discussie (Kamerstuk 32 379, nr. 6).
Het brede en fundamentele onderzoek is in 2011 uitgevoerd en stond onder leiding van een hoge ambtenaar
van het toenmalige Ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM). Er was sprake van een projectmatige
aanpak, waarbij alle partners van het KNMI werden betrokken: de operationele partners van het KNMI zoals
RIVM en RWS, andere departementen, marktpartijen, de luchtvaartsector, wetenschappelijke instituties,
overheidsklanten buiten de Rijksoverheid (zoals waterschappen), de internationale meteorologische
gemeenschap en de marktpartijen (NVWB en MeteoConsult (nu MeteoGroup)). In samenspraak met dit team
werd door de toenmalige staatssecretaris van IenM op 28 maart 2013 een brief opgesteld waarin de Tweede
Kamer werd geïnformeerd over de voornemens van het kabinet met betrekking tot de beoogde toekomstige
positionering van het KNMI. Hiermee werd tegemoet gekomen aan de toezegging in de brief van haar
ambtsvoorganger van 26 september 2011 (Kamerstuk 32 379, nr. 7). De brief van 28 maart 2013 gaf de
bevindingen weer van het brede onderzoek naar de toekomst van het KNMI.
In de brief werden de volgende uitgangspunten geformuleerd die in een nieuwe wet en regeling moesten
worden gevat:
• De behoefte aan een onafhankelijk en gezaghebbend nationaal referentie-instituut op het gebied van
weer, klimaat en aardbevingen.
• Dat de maatschappelijke meerwaarde van de producten en diensten van het KNMI groot is.
• Dat voor de marktpartijen een gelijk speelveld met het KNMI van belang is. De bestaande
marktverhoudingen worden zoveel mogelijk gerespecteerd. Samenwerking met private partijen moet
mogelijk zijn, gericht op het leveren van unieke kennis ten behoeve van innovaties.
• Ter ondersteuning van de uitvoering van diverse publieke taken zou een overheidsbrede
dienstverlening door het KNMI in beginsel mogelijk moeten zijn, een en ander met inachtneming van
het respecteren van de bestaande marktverhoudingen.
• Het op een bestendige wijze waarborgen van de wetenschappelijke onafhankelijkheid van het KNMI
moet de schijn van belangentegenstelling met de ministeriële verantwoordelijkheid voorkomen;
• privatiseren van het KNMI is om verschillende redenen niet wenselijk.

Pagina 17 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

De herziene positionering van het KNMI bestond volgens de brief van 28 maart 2013 uit de volgende
elementen:
1.

2.

3.

Nationaal referentie-instituut
Het KNMI gaat opereren als een referentie-instituut, dat een onafhankelijke en gezaghebbende
autoriteit is en nationaal en internationaal wordt erkend. Aansluiting bij internationale
(onderzoeks-)gremia is daarvoor essentieel. Het KNMI verzorgt, zo stelt de brief van 2013, excellente
dienstverlening aan het Rijk en andere overheidsorganisaties. De status van agentschap blijft
behouden.
Publieke dienst voor weer, klimaat en aardbevingen
Het KNMI is een publieke dienst in het kader van weer, klimaat en aardbevingen die in het bijzonder
diverse overheidsorganisaties ondersteunt bij publieke taken en verantwoordelijkheden op het gebied
van openbare orde en veiligheid, zowel beleidsmatig als operationeel (inclusief preparatie, oefening en
advies). Dit geldt voor het gehele grondgebied van Nederland, dus inclusief de BES-eilanden. Hierbij is
geen sprake van gedwongen winkelnering, behoudens een aantal bij wet opgedragen taken zoals de
luchtvaartmeteorologie. Er is ook geen leveringsplicht aan overheidsorganisaties (met uitzondering
binnen de rijksoverheid). Via instructies van de Secretaris-Generaal van IenM, als eigenaar van het
agentschap, worden bestaande marktverhoudingen gerespecteerd op basis van een «Nee, tenzij»
benadering.
Basistaken en maatwerk
Het KNMI verricht basistaken in opdracht van en betaald door het Ministerie van IenM. Daarbij stelt
het KNMI ook waarschuwingen voor gevaarlijk weer (zoals weeralarmen) ter beschikking aan de
burger. Het KNMI opereert in het nationale meteorologische en seismologische meetnet, publiceert
nationale klimaatprojecties en beheert fondsen op het gebied van aardobservatie. Verder is het KNMI
verantwoordelijk voor de instandhouding van de meteorologische en seismologische kennisbasis en
voor de internationale vertegenwoordiging van Nederland in diverse internationale
intergouvernementele organisaties. Het KNMI levert ook op verzoek van het Rijk en andere
overheidsorganisaties en met inachtneming van de «nee, tenzij benadering» maatwerkproducten en diensten. Om ervoor te zorgen dat sprake zal zijn van het leveren van gewenste en gevraagde
producten en diensten stelt het KNMI – op basis van de missie en daaruit voortvloeiende strategische
visie – jaarlijks een geactualiseerd Meerjaren Activiteiten Programma (MAP) op. Hierin staan alle
activiteiten (basisproducten en diensten) beschreven die het KNMI met behulp van de
agentschapbijdrage uitvoert, met uitzondering van het strategische onderzoek. Ook het maatwerk dat
in aanvulling op de basistaken en -diensten in opdracht van IenM wordt uitgevoerd is onderdeel van
dit MAP. Welk strategisch onderzoek uitgevoerd wordt door het KNMI, wordt vastgelegd in een
Meerjaren Strategisch Onderzoeksprogramma (MSO). Dit betreft onderzoek dat noodzakelijk is voor
het verwerven van inzichten om taken in de toekomst adequaat te kunnen blijven uitvoeren. Het MAP
wordt door de minister van IenM vastgesteld, het MSO door de Hoofddirecteur van het KNMI.
Aanvullend op de activiteiten op basis van het MAP zal jaarlijks een overzicht worden gepubliceerd van
de activiteiten die het KNMI uitvoert voor andere overheidsorganisaties dan IenM.

In de Kamerbrief wordt aangegeven dat via instructies van de Secretaris-Generaal van IenM, als eigenaar van
het agentschap, de bestaande marktverhoudingen zullen worden gerespecteerd op basis van een «Nee, tenzij»
benadering. Daarbij wordt verwezen naar bijlage 1 van de brief.
Door de marktpartijen wordt de status van deze brief en haar bijlagen, als weergave van de met de markt
gemaakte afspraken, als belangrijk ervaren en gezien als bindende weergave van de tussen de markt en
overheid in 2013 gemaakte afspraken. De marktpartijen menen dat de hierin vastgelegde afspraken nog steeds
bindend zijn. Hierop wordt later teruggekomen.
De staatssecretaris kondigde aan dat het voorliggende wetsvoorstel uit 2010 zou worden ingetrokken en een
nieuw wetsvoorstel zou worden ingediend.

Pagina 18 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

3.1.2
Parlementaire behandeling
Eind 2013 werd het nieuwe wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer. Naar aanleiding van opmerkingen van
de diverse partijen werd op 10 april 2014 door de regering een nota van wijziging ingediend. Deze had
betrekking op het ondersteunen van bestuursorganen, de rechterlijke organisatie, overheidsbedrijven of
openbare lichamen bij de uitvoering van aan hen bij of krachtens wet opgedragen taken.
Op 23 juni 2015 werd een gewijzigd wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer. De discussie met de Tweede
Kamer spitste zich in deze periode vooral toe op artikel 5 van het wetsvoorstel: ‘Bestuursorganen nemen de
ondersteuning, bedoeld in artikel 3, eerste lid, onderdeel g, af bij Onze Minister indien sprake is van verwacht
of werkelijk maatschappij-ontwrichtend weer of calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt.’
In het wetsvoorstel staat opgenomen dat dit kosteloos zal geschieden (artikel 3, lid 1 onder d). Tevens werd een
amendement van De Vries/Van Veldhoven aangenomen. Dit amendement leidde er met de toevoeging van het
huidige artikel 5 toe dat bestuursorganen, zoals waterschappen, gemeenten en veiligheidsregio’s in geval van
maatschappij-ontwrichtend weer (waarvan in ieder geval sprake is in situaties van GRIP 3 en hoger) of
calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt weersinformatie afnemen bij de minister. En met
wijziging van artikel 3 regelde dit amendement dat deze informatie in de genoemde situaties kosteloos zal
worden verstrekt.
3.1.3
Ingangsdatum
Met inachtneming van de aangenomen amendementen werd de wet op 23 juni 2015 door de Tweede Kamer
aangenomen. De fracties van de PVV, de Groep Bontes/Van Klaveren, de ChristenUnie, de SGP, de VVD,
Houwers, Klein, de Groep Kuzu/Öztürk, 50PLUS, Van Vliet, D66, GroenLinks en de PvdA stemden voor het
wetsvoorstel, de overige fracties tegen. Op 25 juni 2015 heeft de voorzitter van de Tweede Kamer aan de
Kamer medegedeeld dat de fractie van het CDA geacht wenst te worden vóór dit wetsvoorstel te hebben
gestemd. De Eerste Kamer heeft het voorstel op 22 september 2015 als hamerstuk afgedaan. De SP en PvdD is
daarbij aantekening 9 verleend. De wet is op 23 september 2015 in het Staatsblad gepubliceerd en trad middels
een Koninklijk Besluit op 1 januari 2016 in werking.
3.2

De Regeling taken meteorologie en seismologie (Rtms)

3.2.1
Totstandkoming van de regeling
De wet gaat niet in op de details van de uitvoering. Er is bewust voor gekozen om de uitwerking neer te leggen
een aparte ministeriële regeling: de Regeling taken meteorologie en seismologie (Rtms). Een regeling is
flexibeler doordat het aanpassen van een regeling een relatief korte doorlooptijd heeft (enkele maanden). De
Regeling taken meteorologie en seismologie kwam binnen relatief korte tijd tot stand en trad, tegelijkertijd met
de wet, op 1 januari 2016 in werking.
3.2.2
Ingangsdatum
De regeling is op 8 december 2015 door de staatssecretaris ondertekend, werd op 22 december 2015
gepubliceerd in de Staatscourant en trad op 1 januari 2016 in werking.
3.2.3
Doel van de regeling
De Rtms heeft een ordenende functie bij het helder afbakenen van de wettelijke publieke taak die aan de
minister van Infrastructuur en Milieu op het gebied van meteorologie, seismologie en andere geofysische
terreinen is opgedragen. Uitgaande van het profijtbeginsel worden diensten aan overheidsorganisaties die
voorheen op grond van het algemeen weerbericht werden aangeboden voortaan tegen integrale kostprijs
verricht. Tevens worden met deze interventie vraagsturing en efficiëntie gestimuleerd. Ten slotte worden
onafhankelijkheid en kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek beter geborgd onder meer middels de
instelling van een raad van toezicht.

9 Met het vragen van aantekening kunnen leden aangeven dat zij, als er stemming zou hebben plaatsgevonden over een wetsvoorstel,

tegen zouden hebben gestemd.

Pagina 19 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

De regeling is in drie hoofddelen te verdelen:
Het eerste onderwerp betreft de uitwerking van de informerings- en waarschuwingszorg van de minister.
Hieronder vallen het algemeen weerbericht, weerwaarschuwingen, waarschuwingen bij calamiteiten en
seismologische meldingen.
Het tweede onderwerp van de regeling is het benoemen van de verschillende weergerelateerde extra diensten
en producten die het ministerie op verzoek kan leveren. Gegevens die ten behoeve van de publieke taken
worden verzameld zijn tevens toegankelijk voor marktpartijen. Voor alle bovengenoemde extra dienstverlening
wordt een integrale kostprijs in rekening gebracht welke bepaald wordt volgens een kostencalculatiemodel dat
voldoet aan het besluit Markt en Overheid. Het kostencalculatiemodel is opvraagbaar bij het KNMI en
wijzigingen worden besproken in het OIM-Meteo.
Het derde onderwerp van de regeling behelst meer de organisatie van de dienstverlening van het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu.
3.2.4
Bevindingen
Op 9 september 2015 vond in het Overleg Meteorologie (OIM-Meteo) van het (toenmalige) Overlegorgaan
Infrastructuur en Milieu (OIM) voor de eerste maal een overleg plaats over de regeling. 10 Doel van deze eerste
bijeenkomst was tweeledig.
In de eerste plaats het informeren van de deelnemers over de parlementaire behandeling van de wet en de
stand van zaken. Op het moment van dit eerste overleg had de Tweede Kamer de wet aangenomen en lag de
behandeling van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer.
Het tweede doel van het overleg was om in een oriënterend gesprek de visie van de deelnemers op de
toekomstige dienstverlening van het KNMI te vernemen, inclusief de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt
en op de mogelijke samenwerkingsafspraken. Het overleg werd afgesloten met de afspraak om een
werkgroep 11 te formeren die een concept regeling zal opstellen en dat deze half oktober gereed zal zijn. Dit
concept zou vervolgens aan het OIM-Meteo worden voorgelegd ter consultatie en advisering aan de
staatssecretaris van IenM.
Het ministerie was verrast door de aanname in de Tweede Kamer van het amendement De Vries/Van
Veldhoven en dus moest snel de eenduidige weersinformatievoorziening van de overheid bij (dreigende) crises
geregeld worden. Tijdens de werkgroep Rtms van het OIM-Meteo ging het met name over de vraag hoe de
publieke taak van de minister van IenM en de verantwoordelijkheid voor de veiligheid bij het KNMI kon worden
gelegd, zonder dat daarbij concurrentie met weersinformatie vanuit de private sector zou optreden. Ook de
uitwerking van de criteria onder welke de verplichte dienstverlening bij calamiteiten plaatsvindt was onderwerp
van gesprek in de werkgroep. De verplichting om bij het KNMI-diensten af te nemen is beperkt gebleven tot
situaties rond weerwaarschuwingen, -alarmen en bij calamiteiten (zie hoofdstuk 5 Rtms). Deze dienstverlening
is kosteloos.
In de regeling van 2016 is veel overgenomen uit de ‘oude’ regeling maar nu met een betere rubricering en op
een aantal punten een verdere precisering (zoals de werkwijze rond weeralarmen). De concept regeling,
opgesteld door de werkgroep Rtms, heeft vervolgens van 19 oktober 2015 tot en met 16 november 2015 een
consultatieronde doorlopen. Tijdens deze consultatieronde heeft op 10 november 2015 een overleg van het
OIM-Meteo plaatsgehad. Op basis van alle reacties zijn er enkele aanpassingen in de regeling gedaan waarbij
het OIM-Meteo een positief advies heef gegeven voor de regeling.
De belangrijkste punten uit het overleg worden hieronder opgesomd.
•
Er is gesproken over de kosteloze ondersteuning bij maatschappij-ontwrichtend weer en calamiteiten
waarbij het weer een belangrijke rol speelt in verhouding tot verschillende GRIP-niveaus waaraan deze

10
Bij dit overleg waren de volgende organisaties vertegenwoordigd: Aeolis, Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing IenM,
InfoPlaza, KNMI, Kustwacht, MeteoGroup, Ministerie van Defensie/Luchtmacht, Ministerie van EZ, Ministerie van IenM, Ministerie van
VenJ/NCTV, NVWB, Rijkswaterstaat, RTL Nederland (Buienradar), The Meteo Company, Unie van Waterschappen Weathernews Benelux.
11 Leden van de werkgroep waren: het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (drie leden, zowel beleidsmatig als juridisch), Unie van
Waterschappen, Ministerie van Veiligheid en Justitie (incl. NCTV), NVWB en het KNMI.

Pagina 20 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

ondersteuning gekoppeld is. Vanuit het OIM-Meteo is een werkgroep ingesteld die zich bezig heeft
gehouden met het opstellen van de kaders in de regeling. Vanwege de implicaties voor de
veiligheidsregio’s, en de beperkte verwachte negatieve effecten voor de meteosector is gekozen voor een
knip bij GRIP 2. Hierbij is afgesproken om de werking in de praktijk expliciet te laten terugkomen in de
evaluatie van de regeling, waarbij de verschillende betrokken partijen (e.g. KNMI, Veiligheidsregio’s)
overzicht zullen geven van de situaties waarin voornoemde ondersteuning is verleend en hoe dit is
verlopen.
In de consultatie is ook stilgestaan bij de invulling van de algemene weerberichten van het KNMI (artikel 4,
lid 3). Hierbij is door alle partijen gezamenlijk besloten dat het hier gaat om een algemeen weerbericht
waar de kennis die beschikbaar is die van belang zou kunnen zijn voor de publieke sector op beknopte
wijze gedeeld wordt.
Aangaande de evaluatie van de regeling is afgesproken dat er een jaar tot anderhalf jaar na de
inwerkingtreding van de regeling aangevangen zal worden met een evaluatie. Voor deze evaluatie zal het
OIM-Meteo het voortouw nemen en zullen o.a. het onder andere het KNMI en het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu participeren. Daarnaast zal het OIM-Meteo in haar regulier overleg met enige
regelmaat stilstaan bij de werking van de regeling.
Ook is in het overleg aandacht besteed aan hoe om te gaan met unieke kennis. Hierover zal een protocol
worden opgesteld met afspraken door leden van het OIM-Meteo. Dit protocol zal eveneens worden
meegenomen in de evaluatie van de werking van de regeling.

•

•

•

3.2.5
Conclusies
De Regeling taken meteorologie en seismologie is in het najaar van 2015 na uitgebreide consultatie tot stand
gekomen. Er is voor gekozen de details van de uitwerking van de wet in een meer flexibele ministeriële regeling
uit te werken: de Regeling taken meteorologie en seismologie.
3.3

Relatie brief, wet en regeling

3.3.1
Juridische invalshoek
In recente bijeenkomsten van het OFL-Meteo is door de marktpartijen aan de orde gesteld in hoeverre de brief
van 28 maart 2013 bekend is bij de betrokkenen en bekend is welke status de brief heeft ten aanzien van wet
en regeling.
De brief van 28 maart 2013 bevatte de beleidslijn van de toenmalige staatssecretaris. De brief kondigt aan dat
via instructies van de Secretaris-Generaal van IenM, als eigenaar van het agentschap, de bestaande
marktverhoudingen worden gerespecteerd op basis van een «Nee, tenzij» benadering 12. In bijlage 1 van de
brief zijn de specifieke met de marktpartijen gemaakte afspraken vastgelegd over de rol van het KNMI. Deze
beleidslijn, voorzien van bijlagen, vormde een weergave van de afspraken die vlak voorafgaand aan de
indiening van het nieuwe wetsvoorstel, in goed overleg, tot stand waren gekomen.
Over deze beleidsbrief is met de Tweede Kamer gesproken. De beleidsbrief vormde een momentopname
binnen het wetgevingsproces en heeft een bijdrage geleverd aan de totstandkoming van de wet. Op het
wetsvoorstel zijn in de dialoog met de Tweede Kamer amendementen aangebracht. De wet trad vervolgens in
2016 in werking. De regeling vormde een nadere uitwerking binnen de kaders van de wet.
In de Memorie van toelichting op de wet, Tweede Kamer 33802, nr. 3, geeft de staat staatssecretaris aan:
‘In de afgelopen twee jaar is verschillende keren overleg gevoerd met vertegenwoordigers van de weerbedrijven
op de Nederlandse markt over de rol van het KNMI bij de levering van weergerelateerde producten en diensten.
Dit heeft geresulteerd in hun steun voor de voorgestelde positionering, de rol en taken van het KNMI en de wijze
waarop deze formeel worden verankerd. Over de uitkomsten van deze consultatie heb ik de Tweede Kamer
geïnformeerd bij brief van 28 maart 2013. Het voorliggende wetsvoorstel is een uitvloeisel van dit proces.’

12

Het KNMI levert geen diensten aan bestuursorganen en overheidsbedrijven tenzij….

Pagina 21 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Strikt juridisch gezien zijn alleen (de artikelen in) de wet en de regeling van kracht en juridisch bindend. Zaken
die wel in de brief van 28 maart 2013 zijn vastgelegd, maar niet in wet of regeling zijn geland, zijn niet bindend.
3.3.2
Bevindingen
De vraag die naar voren komt is of alle in de brief van 28 maart 2013 gemaakte afspraken daadwerkelijk zijn
opgenomen in de wet en de regeling. Omdat de marktpartijen van mening zijn dat alle in de bijlage 1 van de
Kamerbrief (die betrekking heeft op de inperkingen van weergerelateerde producten en diensten KNMI buiten
de Rijksoverheid) een bindend document is, is in deze evaluatie nagegaan of de in deze bijlage gemaakte
afspraken onverkort zijn overgenomen in wet of regeling. In bijlage A bij deze evaluatie is deze analyse
weergegeven.
Om te borgen dat het KNMI weergerelateerde producten en diensten al dan niet zal leveren aan
overheidsorganisaties buiten de Rijksoverheid wordt in de bijlage op de Kamerbrief gesteld dat het Ministerie
van IenM in zijn rol als eigenaar van het agentschap KNMI hiertoe een instructie zal geven. Zowel in de wet als
in de regeling komt het in de brief gehanteerde begrip ‘werkinstructie van de Secretaris-Generaal voor het
KNMI’ niet terug.
Wel kan in algemene zin gesteld worden dat teksten zoals verwoord in bijlage 1 van de brief van 28 maart (in
enkele gevallen vrijwel letterlijk) zijn opgenomen in de memorie van toelichting op de wet en de toelichting op
de (ministeriële) regeling. Waar geen letterlijke opname heeft plaatsgevonden is een uitgebreidere, juridisch
beter houdbare tekst gehanteerd. Deze niet letterlijke weergave is in alle gevallen in lijn met het
gedachtengoed uit de Kamerbrief van 28 maart 2013 zoals uit de tekstvergelijking in bijlage A bij deze evaluatie
blijkt.
3.3.3
Conclusies
De Kamerbrief van 28 maart 2013 heeft op zichzelf geen juridische status, maar is input geweest voor en maakt
daarmee onderdeel uit van de parlementaire behandeling. Teksten uit de bijlage bij de Kamerbrief hebben door
opname in de memorie van toelichting op de wet wel een zekere juridische status verkregen. Immers, zoals
eerder ook toegelicht, alleen hetgeen opgenomen in (de artikelen van) de wet en regeling is juridisch bindend.
De in de Kamerbrief van 28 maart 2013 aangekondigde werkinstructie van de Secretaris-Generaal voor het
KNMI is niet tot stand gekomen. Maar met de veelal letterlijke opname van de teksten uit de Kamerbrief in de
memorie van toelichting op de wet en de toelichting op de regeling kan beargumenteerd worden dat deze in de
Kamerbrief aangekondigde ‘werkinstructie’ in de ministeriële regeling is vastgelegd.

Pagina 22 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

4

Algemene weerberichten

In dit hoofdstuk komt het algemeen weerbericht aan bod. Over dit onderwerp kwam tijdens de evaluatie naar
voren dat er een verschil van inzicht bestaat tussen het KNMI en de marktpartijen over de wijze waarop het
KNMI via een weer-app invulling geeft aan de verspreiding van het algemeen weerbericht en de aard van de
informatie. In dit hoofdstuk wordt aan deze problematiek aandacht besteed.
4.1

Omschrijving in de wet en de regeling

In bijlage B is weergegeven welke teksten in wet en regeling specifiek zijn opgenomen over de aard van het
algemeen weerbericht en over de wijze van verspreiding.
4.1.1
Bevindingen
In de evaluatie kwam niet naar voren dat er rond de definitie van het algemeen weerbericht, zoals
weergegeven in de regeling aanpassingen gewenst zijn door de betrokkenen. Wel werd aangegeven dat er
technologische mogelijkheden zijn om in de weersverwachting met een langere periode dan de huidige
14 dagen te werken. Deze begrenzing in de regeling wordt door het KNMI als beperkend ervaren. Dit betreft
ook de beperking van het algemeen weerbericht tot maximaal 150 woorden. Complexe situaties nopen volgens
het KNMI om incidenteel meer woorden te gebruiken.
4.1.2
Conclusies
Kijkend naar de wijze waarop het algemeen weerbericht op de internetsite van het KNMI wordt gepresenteerd,
kan vastgesteld worden dat de daar beschikbare informatie voldoet aan de vereisten van wet en regeling. De
weersverwachting wordt op landelijk niveau gepresenteerd en kent een grafische weergave waarbij voor zes
‘landsdelen’ een nadere duiding wordt gegeven. Het KNMI is in staat om het algemeen weerbericht te voorzien
van een prognose die verder reikt dan 14 dagen. De limitatieve lengte van het beschreven weerbericht
overschrijdt regelmatig de in de regeling opgenomen grens van 150 woorden.
4.2

Verspreiding van het algemeen weerbericht via een KNMI-app

De marktpartijen vertegenwoordigd binnen het NVWB hebben de vraag gesteld of het voor het KNMI
geoorloofd is om het algemene weerbericht via een app te verspreiden naar het algemeen publiek. De app is
beschikbaar sinds het najaar van 2017. 13
4.2.1
Omschrijving in de wet en de regeling
In de discussie rond de KNMI-app wordt door de marktpartijen verwezen naar hetgeen hierover in de brief aan
de Tweede Kamer van 28 maart 2013 is verwoord:
‘Met betrekking tot de weergerelateerde producten en diensten handhaaft het KNMI de wijze waarop ook nu
reguliere publieke voorlichting via internet plaatsvindt. Dat betekent dat het KNMI via internet een algemeen
weerbericht voor geheel Nederland afgeeft, aangevuld met berichtgeving over weerwaarschuwingen en duiding
van extreme weersituaties.‘
Deze limitatieve omschrijving van de verspreidingswijze (‘internet’) is door de wetgever niet letterlijk
overgenomen. De memorie van toelichting op de wet neemt de wetgever wel de status-quo gedachte van brief
over maar geeft geen limitatieve opsomming van de wijze waarop het KNMI het algemeen weerbericht mag
verspreiden:

13

De KNMI-app is ontwikkeld in samenwerking met het Belgische KMI. Beide apps zijn identiek.

Pagina 23 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

‘Met betrekking tot de weergerelateerde producten en diensten zal de wijze waarop ook nu reguliere publieke
informatievoorziening plaatsvindt worden gehandhaafd. Dat betekent dat het KNMI via de gangbare
communicatie- en informatietechnologie een algemeen weerbericht voor geheel Nederland afgeeft, aangevuld
met berichtgeving over weerwaarschuwingen en duiding van extreme weersituaties.’
In de toelichting op de regeling wordt over de verspreiding van het algemeen weerbericht het volgende gesteld:
‘Het inlichten van het algemeen publiek gebeurt via publiek toegankelijke communicatiemiddelen, zoals radio,
teletekst, internet en twitterberichten’ en ‘Het KNMI stelt het algemeen weerbericht ter beschikking via
moderne communicatiemiddelen zoals het internet, via de website van het KNMI.’
4.2.2
Bevindingen
Uit de genoemde teksten uit de wet en de regeling kan afgeleid worden dat er enerzijds sprake is van een
status-quo ten aanzien van het algemeen weerbericht, maar dat er geen limitatieve opsomming bestaat van de
media die door het KNMI kunnen worden gebruikt voor de verspreiding van het algemeen weerbericht. Gezien
de aard van de technologische ontwikkelingen lijkt dat ondoenlijk. Vandaar de omschrijving ‘gangbare
technologie’.
4.2.3
Conclusies
Er is geen juridisch bezwaar tegen het gebruik van een weerapp door het KNMI als invulling van het begrip
‘gangbare communicatiemiddelen’ om het algemeen weerbericht te verspreiden. Doel is het algemeen publiek
de gelegenheid te geven van het algemeen weerbericht kennis te nemen. De wet en regeling kennen geen
limitatieve opsomming van de te gebruiken publiek toegankelijke communicatiemiddelen.
4.3

De KNMI-app en de scope van het algemeen weerbericht

4.3.1
Omschrijving algemeen weerbericht
In de wet is geen nadere invulling gegeven aan wat er onder een algemeen weerbericht verstaan moet worden.
Ook de brief van 28 maart 2013 besteedt aan dit onderwerp geen aandacht. De regeling doet dit wel en maakt
een onderscheid tussen verplichte elementen en optionele elementen in het algemeen weerbericht (voor een
volledig overzicht wordt verwezen naar bijlage B).
Verplicht zijn temperatuur, windsnelheid en –richting, neerslagsoort en –intensiteit en bewolking. Optioneel
zijn zichtwaarde, onweer, luchtdruk, gladheid, ijsaanzetting en zonkracht.
In de toelichting op de regeling wordt aangeduid dat het algemeen weerbericht niet gericht is op doelgroepspecifieke toepassingen en derhalve globale omschrijvingen dient te bevatten van weersverschijnselen in
plaats, tijd en intensiteit.
Tevens stelt de toelichting dat de berichten kunnen bestaan uit een korte beschrijving van maximaal 150
woorden en dat ter verduidelijking weerkaarten kunnen worden gebruikt. Het KNMI kan geanimeerde
weerkaarten publiceren van de weersverschijnselen van de afgelopen twee uur. Het KNMI gebruikt het
weerbericht niet om commerciële activiteiten te ontplooien. Deze mogelijkheid wordt overgelaten aan de
markt. De regeling stelt dat het algemeen publiek rekening kan houden met vooruitzichten tot 14 dagen en
maximeert de periode van de weersverwachtingen van het KNMI tot deze termijn.
4.3.2
Verschillen tussen de internetsite en de app
De KNMI-app biedt op het gebied van de reguliere weersverwachting dezelfde informatie als de internetsite
van het KNMI maar kent een aantal onderdelen die meer informatie bieden:
a.

Weersverwachting:
Eerste 48 uur
De app biedt een weersverwachting welke locatie-specifiek (door de gebruiker ingevoerd) is en
daarnaast in de eerste 48 uur een weersverwachting geeft voor ieder uur.

Pagina 24 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

De website van het KNMI geeft een weersverwachting voor zes onderscheiden ‘landsdelen’, welke in
de eerste 48 uur gespecificeerd is in een verwachting voor de dag en voor de nacht.
14-daagse weerverwachting
Zowel op de website als in de app wordt een verwachting weergegeven voor 14 dagen vooruit.
Op de site wordt een landelijk beeld gepresenteerd voor de eerstvolgende zes dagen. De daarop
volgende 7 dagen worden zeer globaal en niet per dag van een verwachting voorzien.
De app biedt voor de eerste periode van 7 dagen dezelfde informatie als de site.
De verwachting voor de periode van 14 dagen wordt weergegeven in drie afzonderlijke grafieken voor
de maximum temperatuur, minimum temperatuur en neerslag. Bij grafieken met de temperatuur
worden tevens de 90% zekerheidsbanden en het langjarig gemiddelde weergegeven.
Notificatie
De app biedt de gebruiker de mogelijkheid voor een plaats naar keuze tweemaal daags een
pushbericht te ontvangen met de weersverwachting. Deze optie is op de website niet aanwezig.
b.

Weerswaarschuwing:
Algemeen
De app toont de actuele en verwachte weerswaarschuwingen (op de dag zelf tot en met 48 uur
vooruit). Dit is vergelijkbaar met de website van het KNMI.
Notificatie
Binnen de app bestaat, net als bij de weersverwachting, de mogelijkheid om voor
weerswaarschuwingen voor één of meerdere provincies (in Nederland, België en Luxemburg) een
pushbericht te ontvangen voor weerwaarschuwingen. Daarbij heeft de gebruiker tevens de keuze uit
drie alerteringsniveaus (alleen code rood, zowel code oranje als rood, of alle waarschuwingen). Deze
optie is op de website niet aanwezig.

c.

Tijdshorizon radarbeelden:
De website van het KNMI toont radarbeelden van neerslag over het afgelopen uur.
De app toont in het startvenster van de gekozen locatie identieke gegevens als op de website, namelijk
het radarbeeld van heel Nederland van het afgelopen uur.
Bij openklikken toont de app twee aanvullingen op het landelijke radarbeeld:
• de neerslag van het afgelopen uur op de door de gebruiker gekozen locatie wordt in een grafiek
weergegeven.
• de verwachte neerslag voor de komende twee uur voor geheel Nederland (in het kaartbeeld) en
specifiek voor de gekozen locatie in de grafiek. Daarbij zijn de Nederlandse en Belgische
radarbeelden gecombineerd.

d.

Weersinformatie over België en Luxemburg:
De app is samen met het KMI en MeteoLux ontwikkeld. De app biedt de mogelijkheid om de
weersverwachting en radarbeelden (twee uur terug en drie uur vooruit) voor alle plaatsen in België en
Luxemburg op te roepen. Volgens de Regeling is het niet de taak van het KNMI om hierover
weersverwachtingen te geven.
De Belgische radarbeelden worden door het KMI niet als open data beschikbaar gesteld en zijn niet
beschikbaar voor (Nederlandse) marktpartijen. De KNMI-app biedt daardoor als enige Nederlandse
weerapp Belgische en Luxemburgse radarbeelden.

4.3.3
Bevindingen
De marktpartijen zijn van mening dat de KNMI-app met locatie-specifieke gegevens en een uitgebreider
radarbeeld (tijdshorizon en geografische dekking) dan op de KNMI-website een (reclamevrij) alternatief voor
bekende apps van marktpartijen vormt. Dit wordt als ‘marktverstorend’ ervaren.

Pagina 25 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

In een schriftelijke reactie aan Aeolis van 14-12-2017 geeft het KNMI aan dat de app van het KNMI valt aan te
merken als een “publiek toegankelijk communicatiemiddel”. De KNMI-app maakt gebruik van een
internetverbinding. Het KNMI stelt vast dat door het gebruik van de KNMI-app en het op deze wijze duiden van
algemene weerberichten en weerwaarschuwingen dit bijdraagt aan de veiligheid van de Nederlandse inwoners,
aangezien een groot deel van de samenleving communiceert met gebruik van apps. Op deze wijze wordt
volgens het KNMI voldaan aan de zorgplicht van de minister van IenW.
Tevens merkt het KNMI in haar brief op dat de informatie die in de weer-app beschikbaar wordt gesteld
nagenoeg dezelfde informatie weergeeft zoals op de website van het KNMI is opgenomen.
4.3.4
Conclusies
Wat betreft scope van de weersverwachtingen biedt de KNMI-app locatie-specifieke verwachtingen gericht op
de individuele gebruiker, met meer detail (waaronder uurspecifiek) dan de website van het KNMI en tevens
met de mogelijkheid voor pushberichten. De KNMI-app geeft uitgebreidere radarinformatie dan de website van
het KNMI (tijdshorizon en geografische dekking). De KNMI-app is op dit punt strijdig met de regeling. Dit kan in
potentie marktverstorend zijn.
De KNMI-app biedt ook informatie ten aanzien van weerswaarschuwingen. Deze informatie is identiek aan die
op de website. Ook voor de weerswaarschuwingen biedt de KNMI-app de mogelijkheid van pushberichten.
Gezien de publieke taak van het KNMI op het gebied van veiligheid kan deze informatie niet als
‘marktverstorend’ worden beschouwd.
Ten aanzien van de melding van seismologische bodembewegingen, waar het KNMI ook een publieksgerichte
veiligheidstaak heeft, biedt de app geen informatie.
4.3.5
Aanbevelingen
Op het gebied van de weersverwachting gaat de KNMI-app op een aantal punten verder dan gesteld in de
regeling, waardoor deze in potentie marktverstorend kan zijn. Gezien de status-quo gedachte ten aanzien van
het algemeen weerbericht die door de wetgever in de memorie van toelichting op de wet is overgenomen,
wordt aanbevolen de KNMI-app op deze aspecten zodanig aan te passen dat de KNMI-app wel aan de
randvoorwaarden van de regeling voldoet.
Op het punt van de limitatieve lengte van het beschreven weerbericht (max. 150 woorden) wordt aanbevolen
om deze limiet niet langer als harde grens in een artikel van de regeling op te nemen, maar om deze grens als
richtlijn op te nemen in de toelichting op de regeling, waar het KNMI incidenteel van kan afwijken.
Aanbevolen aanpassing: Rtms artikel 4, lid 4 onder a.

Pagina 26 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

5

Weerwaarschuwingen

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de systematiek van de weerwaarschuwingen. Naast de beschrijving van de
werkwijze is tevens in kaart gebracht hoe vaak het KNMI in de onderzoeksperiode (2016 tot en met juni 2018)
een weerwaarschuwing heeft afgegeven en bezien in hoeveel van deze waarschuwingen de verwachte
overschrijding van de gedefinieerde drempelwaarden zich daadwerkelijk hebben voorgedaan.
5.1

Omschrijving in de wet en de regeling

In artikel 3, eerste lid onderdeel b van de wet is bepaald dat de minister zorg draagt voor waarschuwingen aan
het algemeen publiek bij verwacht of werkelijk gevaarlijk of maatschappij-ontwrichtend weer of
waarschuwingen bij calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt. Tevens is in de wet vastgelegd dat
bij ministeriële regeling regels worden gesteld over deze waarschuwingen (artikel 3, lid 2 onderdeel a).
Aanvullend is in artikel 5 van de wet vastgelegd dat bestuursorganen, zoals gemeentes, waterschappen en
veiligheidsregio’s verplicht zijn om in geval van verwacht of werkelijk maatschappij-ontwrichtend weer en
calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt dienstverlening af te nemen bij het KNMI. Het deel met
betrekking tot de calamiteiten komt in het volgende hoofdstuk aan de orde.
In de memorie van toelichting op de wet is te lezen dat in de Tweede Kamer een brede steun was voor de voor
de veiligheidstaken van het KNMI, zoals het weeralarm. Ook stelt deze memorie van toelichting dat het
belangrijk [is] dat er één autoriteit is die weerwaarschuwingen afgeeft aan het publiek bij (potentieel)
maatschappij-ontwrichtend weer.
De weerwaarschuwingen zijn in de regeling nader uitgewerkt in Hoofdstuk 4, welke bestaat uit de artikelen 5, 6
en 7. De toelichting op de regeling stelt dat ‘deze artikelen de voorwaarden beschrijven waaronder
waarschuwingen voor gevaarlijke of maatschappij-ontwrichtende weersomstandigheden worden afgegeven
boven land respectievelijk de ruime binnenwateren en de zee. De term ‘gevaarlijk weer’ komt overeen met wat
men in de praktijk code geel noemt. Vanaf code oranje is er sprake van ‘maatschappij-ontwrichtend weer’.
Naast de drempelwaarden voor verwacht gevaarlijk weer, of verwacht maatschappij-ontwrichtend weer geeft
artikel 5 de algemene bepalingen voor weerwaarschuwingen, zoals de wijze van openbaarmaking, de termijn en
het afmelden. Zo is in de regeling opgenomen:
• hoe de waarschuwingen worden verspreid (via publiek toegankelijke communicatiemiddelen en
inclusief een nadere grafische of woordelijke specificatie van het weer, tijdstip of –periode en
kwantitatieve waarde van het weersverschijnsel)
• wanneer de waarschuwingen worden verspreid (niet eerder dan 48 uur voor verwacht gevaarlijk weer
en niet eerder dan 24 uur voor verwacht maatschappij-ontwrichtend weer)
• dat een weerwaarschuwing voor maatschappij-ontwrichtend weer wordt ingetrokken door middel van
een afmeldbericht.
• een weerwaarschuwing voor maatschappij-ontwrichtend weer boven land wordt uitgegeven indien
het gebied waarvoor de waarschuwing geldt, minimaal 2.500 km2 bedraagt of een coherente band met
een lengte van tenminste 50 km omvat.
Uit praktijksituaties is vastgesteld bij welke weersverschijnselen en bij welke intensiteit er sprake is van
gevaarlijk of maatschappij-ontwrichtend weer. Met klimatologische gegevens is vastgesteld welke
weerverschijnselen voor Nederland een rol spelen en hoe vaak die bij bepaalde weeromstandigheden
optreden. De Wet bepaalt dat de minister van Infrastructuur en Waterstaat in ieder geval bij gevaarlijk of
maatschappij-ontwrichtend weer of bij calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt een
weerwaarschuwing afgeeft. Het is van belang dat er in dit geval één instituut optreedt als weerautoriteit ten
behoeve van een heldere verantwoordelijkheid en het vermijden van onduidelijkheid bij het publiek of

Pagina 27 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

hulpdiensten. De wet regelt tevens dat het publiek via algemeen toegankelijke communicatiemiddelen wordt
ingelicht. Op deze manier is gegarandeerd dat er continue toegang is tot kosteloze weerinformatie. Dit is
vergelijkbaar met de reguliere algemene weerberichten.
Op verzoek kunnen bestuursorganen gebruik maken van meer doelgroep-specifieke weerwaarschuwingen. Een
algemene weerwaarschuwing is niet altijd toegespitst op het gebied van de verzoeker, maar grover ingedeeld.
Tegen betaling van de integrale kosten kunnen overheidsorganisaties een signalering krijgen voor een voor hun
taakgebied relevant verwacht maatschappij-ontwrichtend weerbeeld of calamiteit waarbij het weer een rol
speelt (Rtms, artikel 11, lid e, sub 1).
5.2

Waarschuwingssystematiek

De waarschuwingssystematiek in de praktijk is gebaseerd op hetgeen vastgelegd in de wet, de regeling en het
rapport ‘Herijking Waarschuwingssystematiek’ uit 2015 van het KNMI. De systematiek bestaat uit de codes
geel, oranje en rood (weeralarm), met bijbehorende adviezen aan het algemeen publiek. In de wet en de
regeling is overigens geen verwijzing opgenomen naar de kleurcoderingen, maar de (opgenomen)
drempelwaarden in de regeling en het rapport komen in wel overeen:
• Code groen: Geen bijzonderheden
Het verwachte weertype geeft geen aanleiding voor het uitgeven van een waarschuwing.
• Code geel: Wees alert
Deze waarschuwing verschijnt op zijn vroegst 48 uur voordat het weerverschijnsel met een zekerheid
van minstens 60 procent kan optreden.
• Code oranje: Wees voorbereid
Deze waarschuwing verschijnt op zijn vroegst 24 uur voordat het weerverschijnsel met een zekerheid
van minstens 60 procent kan optreden.
• Code rood (weeralarm): Onderneem actie
Het weeralarm wordt uitgegeven bij een mogelijk grote impact van het weer op de samenleving en
verschijnt op zijn vroegst 12 uur voordat het weerfenomeen kan optreden. Code rood kan ook
uitgegeven worden als er een kleine kans is op een extreme weersituatie, maar de veiligheidsrisico’s
groot zijn.
De kleurcoderingen die het KNMI gebruikt sluiten aan bij de internationale standaarden. De website
www.meteoalarm.eu geeft alle uitstaande waarschuwingen van Europese landen weer.
De in de regeling opgenomen drempelwaarden voor gevaarlijk en maatschappij-ontwrichtend weer zijn
letterlijk overgenomen uit het genoemde rapport ‘Herijking Waarschuwingssystematiek’. Opvallend is dat in de
regeling geen drempelwaarden voor een code rood, oftewel weeralarm zijn opgenomen. Bepalend om te
komen tot een code rood is de verwachte impact. De veiligheidsmeteoroloog gebruikt de genoemde
drempelwaarden als leidraad om op meteorologische gronden te adviseren over een eventuele code rood. Het
daadwerkelijk uitgeven van een code rood gebeurt op basis van een impactanalyse en na overleg met het
expertteam en het Weer Impact Team (WIT).
De werkwijze met betrekking tot de uitgifte van waarschuwingen door het KNMI is vastgelegd in de
‘Werkinstructie Uitgifte waarschuwing Code Geel, Code Oranje en Code Rood (Weeralarm)’ van het KNMI. 14
Deze werkinstructie beschrijft de acties die ondernomen moeten worden om eventueel op te schalen (groengeel-oranje-rood). De werkinstructie heeft als doel om een zorgvuldige afweging te maken alvorens tot uitgifte
van een waarschuwing of weeralarm wordt overgegaan. Voorafgaand aan het besluit tot uitgifte vindt een
brede afweging plaats; bij een mogelijk weeralarm wordt zowel interne als externe deskundigheid betrokken,
zowel op meteorologisch gebied als met betrekking tot de impact op de samenleving van het verwachte

14

Voor deze evaluatie is versie 2.1 van 11 juni 2018 gebruikt.

Pagina 28 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

extreme weer. In bijlage C is een beknopte beschrijving van de werkwijze voor het uitgeven van codes oranje en
rood opgenomen.
Voor de gebiedsgrootte voor waarschuwingen voor maatschappij-ontwrichtend weer boven land is in de
regeling de zogenoemde Standaard Gebieds Grootte (SGG) opgenomen. Voor SGG geldt: tenminste 50x50 km
groot dan wel een coherente band van tenminste 50 km lengte boven het Nederlandse vasteland. In de praktijk
wordt – indien er sprake is van verwacht maatschappij-ontwrichtend weer in een gebied gelijk aan of groter
dan de SGG – de waarschuwing afgegeven voor de provincies waarin (een deel van) het maatschappijontwrichtende weer verwacht wordt. Gezien de oppervlakten en ‘vormen’ van de provincies betekent dat
vrijwel altijd een mismatch tussen de locatie waar het maatschappij-ontwrichtende weer verwacht wordt en de
provincie(s) waar de waarschuwing voor wordt afgegeven. Zo kan het zijn dat voor de gehele provincie NoordHolland een waarschuwing wordt afgegeven (lengte van de Noordzeekust tussen Wijk aan Zee en Den Helder is
langer dan 50km en voldoet dus aan de SGG), terwijl in een deel van de provincie (bijvoorbeeld Het Gooi) geen
maatschappij-ontwrichtend weer wordt verwacht.
Een laatste element dat niet in de regeling is vastgelegd, maar in de praktijk wel wordt gehanteerd en eveneens
afkomstig is uit het rapport ‘Herijking Waarschuwingssystematiek’ uit 2015 is dat – alvorens een code geel of
oranje wordt uitgegeven – de kans dat een drempelwaarde wordt overschreden minimaal 60% moet zijn. De
werkwijze in de praktijk is samengevat in onderstaand figuur (bron website KNMI).
In bijlage D is een samenvattend overzicht opgenomen van de werkwijze omtrent de weerwaarschuwingen,
waar deze werkwijze is vastgelegd en de discrepanties tussen de regeling en de werkwijze.

5.3

Afgegeven weerwaarschuwingen door het KNMI

Het KNMI heeft op zijn website een overzicht opgenomen van alle codes rood en oranje vanaf 2010. 15 In de
onderzoeksperiode 2016 tot en met juni 2018 is er in totaal 3 keer een code rood afgegeven door het KNMI en
24 keer een code oranje. Er is geen overzicht bekend van codes geel die door het KNMI zijn afgegeven. Jaarlijks
geldt er zo’n 30-40% van de dagen een code geel waarschuwing.

15

https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/archief-codes-rood-en-oranje

Pagina 29 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

5.3.1
Beoordeling afgegeven weerwaarschuwingen
Bij het afgeven van een waarschuwing wordt gebruik gemaakt van een kansbenadering. Hieruit volgt dat na een
weerwaarschuwing het verwachte weer niet altijd daadwerkelijk optreedt dan wel dat een weerwaarschuwing
soms niet wordt uitgegeven terwijl het weer dat bij de waarschuwing hoort in meer of mindere mate wel
optreedt. De afgegeven codes rood en oranje worden door het KNMI geëvalueerd. Deze evaluaties richten zich
zowel op de vraag of de code terecht is afgegeven, als op het uitgifteproces. Naast de evaluaties van alle codes
oranje en rood, kunnen – op voordracht van een veiligheidsmeteoroloog – ook vermeende gemiste codes
oranje/rood worden geëvalueerd. Dit betreft in de praktijk codes geel die eigenlijk een code oranje hadden
moeten zijn.
Van alle codes oranje en rood worden daarnaast meteorologische evaluatieverslagen opgesteld. Deze verslagen
geven een inhoudelijke beschrijving van de opgetreden weersituatie in vergelijking met de uitgegeven
weerberichten. Deze verslagen zijn te vinden op de eerder vermelde internetpagina van het KNMI.
2018
2016
2017
(t/m juni)
Totaal
Terecht Onterecht
Totaal
Terecht Onterecht
Totaal
Terecht Onterecht
Code rood
1
1
0
1
1
0
1
1
0
Code oranje
8
5
3
10
9
1
6
6
0
Code geel*
*
1
2
*
*
1
*
*
1
*Code geel: in de tabel zijn enkel de vijf codes geel opgenomen die door het KNMI zijn geëvalueerd. Het betrof codes geel
die op de rand van code oranje zaten. Achteraf gezien hadden vier van deze vijf waarschuwingen een code oranje moeten
zijn. ‘Onterecht’ bij code geel in de tabel betekent dus: ‘had code oranje moeten zijn’.

Bij terecht afgegeven waarschuwingen en alarmen was ook in de opgetreden weersituatie sprake van een
overschrijding van de vastgelegde drempelwaarden. In de evaluatieperiode bleken alle afgegeven codes rood
terecht te zijn. Voor de codes oranje is het aantal onterecht afgegeven waarschuwingen in de
onderzoeksperiode afgenomen van 3 tot 0. Ook voor de codes geel die zijn afgegeven, maar achteraf bezien
eigenlijk een code oranje hadden moeten zijn, geldt dat een afname te zien. In bijlage E zijn voor de
geëvalueerde weerwaarschuwingen uitgebreider beschreven wat betreft data, weersituatie en gebied.
5.4

Wijze van ondersteuning bij (dreigende) calamiteiten in het kader van weerwaarschuwingen

In de praktijk bellen veiligheidsregio’s en incidenteel ook burgers naar de weerkamer voor informatie over
mogelijk extreem weer. Voor veiligheidsregio’s geldt dat zij als bestuursorgaan bij verwacht of werkelijk
maatschappij-ontwrichtend weer wettelijk verplicht zijn dienstverlening af te nemen bij het KNMI (wet,
artikel 5). Aan burgers mag het KNMI ook in dergelijke gevallen echter geen dienstverlening verstrekken. Het
gaat dan bijvoorbeeld om vrijwilligers die als organisator van een Avondvierdaagse verantwoordelijk zijn voor
de veiligheid van de deelnemers. Het KNMI kan zich naar eigen zeggen niet permitteren om bij dergelijke
informatieverzoeken ‘nee’ te verkopen. Zeker wanneer achteraf zou blijken dat zich een gevaarlijke situatie
heeft voorgedaan.
5.5

Bevindingen weerwaarschuwingen

Over het algemeen zijn alle partijen tevreden over de werkwijze omtrent de waarschuwingen. Dat geldt zowel
voor het consultatieproces als de daadwerkelijke uitgifte. De waarschuwingen voor maatschappij-ontwrichtend
weer (code oranje) en de weeralarmen (code rood) worden door de marktpartijen overgenomen. Wel geven zij
soms een nadere duiding aan de waarschuwing, in aanvulling op die van het KNMI. Bij (verwacht) gevaarlijk
weer (code geel), nemen de marktpartijen een meer zelfstandige positie in. Veel van de waarschuwingen zijn
vergelijkbaar met die van het KNMI, maar in voorkomende gevallen kunnen deze waarschuwingen ook
afwijkend zijn (eerder/later, wel/niet). Rijkswaterstaat hanteert een vergelijkbare werkwijze. Rijkswaterstaat

Pagina 30 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

neemt de waarschuwingen van het KNMI over, met een nadere duiding van de risico’s van het weerfenomeen
voor het verkeer. Rijkswaterstaat geeft geen verkeersalarm meer af zoals zij dat eerder wel heeft gedaan.
Het KNMI is van mening dat de wijze waarop de weerwaarschuwingen momenteel in de regeling is vastgelegd
te gedetailleerd is. Het KNMI zou liever zien dat er een kaderstellende beschrijving opgenomen wordt van
globale omstandigheden die een weerwaarschuwing en/of –alarm rechtvaardigen, omdat anders de regeling
iedere twee jaar bijgesteld zou moeten worden wat betreft de drempelwaarden. Het KNMI heeft in de
gesprekken verder aangegeven de weerwaarschuwingssystematiek graag verder door te ontwikkelen, maar dat
dat tijdelijk stil ligt. Voor de verdere ontwikkeling zijn in het rapport ‘Herijking Waarschuwingssystematiek’
twee ontwikkelpunten opgenomen. Dit betreft de verdere verfijning van het huidige geografische niveau
(regionalisatie) van de waarschuwingen en het verder richten van de systematiek op de impact (zoals dat nu
voor code rood geldt).
Argumentatie voor de verdere verfijning van het huidige geografische niveau ziet het KNMI bijvoorbeeld in het
onbegrip dat soms op (de sociale) media over de waarschuwingen ontstaat: ‘weeralarm? Hier is geen druppel
gevallen’. Terwijl 10 km verderop het voorspelde noodweer plaatsvond. Een voorbeeld vormt de hagelbui van
23 juni 2016 in Luyksgestel waarbij binnen enkele minuten een schade van € 500 miljoen ontstond. Toen is voor
de gehele provincie een code oranje gegeven. Aanvullend daarop had voor een kleiner gebied, kort van te
voren een code rood afgegeven kunnen worden. (Een code rood mag maximaal 12 uur van te voren worden
uitgegeven, maar er geldt geen minimum termijn.) In de huidige technologie wordt het zelfs mogelijk specifieke
onweerbuien te taggen en te volgen. In lijn met deze technische ontwikkelingen zouden ook de
waarschuwingen meer ruimtelijk nauwkeuriger gemaakt kunnen worden (kleiner schaalniveau). In Duitsland en
Amerika gebeurt dat al. Het effect hiervan is dat minder snel het gevoel zal optreden dat een waarschuwing
onterecht was, wat effect kan hebben op de wijze waarop het algemeen publiek de waarschuwingen
percipieert en daarnaar handelt.
De marktpartijen hebben in de interviews daarentegen aangegeven op dit moment geen voorstander te zijn
van verdere nauwkeurigheid (kleiner schaalniveau). Zij verwachten dat een verdere verfijning van de
waarschuwingen zal conflicteren met de marktpartijen die meer op maatgemaakte waarschuwingen uitgeven.
Vergelijking op de Europese website voor de weerswaarschuwingen 16 laat zien dat bijvoorbeeld Duitsland
(gemeenteniveau/Kreis), Zwitserland en Polen wel op een kleiner schaalniveau weerwaarschuwingen afgeven,
maar er ook landen zijn waar op vergelijkbaar schaalniveau als Nederland wordt gewaarschuwd, zoals België
(provincies), Frankrijk (departementen) en het Verenigd Koninkrijk.
5.6

Conclusies

Uit de confrontatie van de teksten in de wet en de regeling met de toepassing van de weerwaarschuwingen en
–alarmen in de praktijk blijkt dat enerzijds de regeling zeer specifiek voorschrijft wanneer een code geel en/of
code oranje moet worden afgegeven, maar dat de regeling anderzijds geen enkele uitspraak doet over het
afgeven van een code rood of weeralarm.
Het opnemen van de drempelwaarden voor het uitvaardigen van weerwaarschuwingen in de Rtms was destijds
een bewuste keuze: een ministeriële regeling is relatief snel aan te passen. De mate van detail waarop de
drempelwaarden in de regeling zijn vastgelegd bieden duidelijkheid en een goede leidraad voor het
uitgifteproces. Nadeel is wel dat het detailniveau in voorkomende gevallen te rigide is. In die gevallen zouden
de drempelwaarden flexibeler moeten kunnen worden toegepast. Zeker als in de toekomst naast de
weeralarmen (code rood) ook de weerwaarschuwingen (codes geel en oranje) niet enkel op basis van
drempelwaarden maar op basis van impact afgegeven zouden worden. Deze nieuwe werkwijze is momenteel
nog niet uitgewerkt.

16

www.meteoalarm.eu

Pagina 31 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Voor het afgeven van een code oranje wordt in de praktijk een andere gebiedsgrootte toegepast (provincies)
dan in de regeling voorgeschreven (standaardgebiedsgrootte). Een verdere beperkte verfijning van de
weerwaarschuwingen voor het algemeen publiek is mogelijk en wenselijk, waarbij wel geborgd moet worden
dat de waarschuwing gericht blijft op het algemeen publiek en niet doelgroep specifiek wordt (surfers, tuinders,
etc.).
5.7

Aanbevelingen

Er is nog geen andere uitgewerkte weerwaarschuwingssystematiek voorhanden dan de systematiek die
ontwikkeld is in 2015 en is opgenomen in de Rtms. Feitelijk ontbreekt in de regeling de grondslag voor het
uitgeven voor een code rood of weeralarm. Deze zou voor de volledigheid in naam toegevoegd moeten worden
aan de regeling. Ook wordt aanbevolen om in de artikelen van de regeling expliciet op te nemen dat het KNMI,
na overleg met het expertteam en/of het Weer Impact Team (WIT), van de opgenomen drempelwaarden voor
weerwaarschuwingen mag afwijken.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 6, lid 1 en 2.
Wat betreft de verdere verfijning van het huidige geografische niveau is het waarschuwen op een kleiner
schaalniveau – zeker voor bepaalde weerfenomenen – een optie die door het KNMI en de marktpartijen
gezamenlijk verkend moet worden. Hierbij dient ook gezamenlijk nagedacht te worden over een
verspreidingswijze waarbij de geografische doelgroep zo goed mogelijk bereikt kan worden.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 6, lid 3.

Pagina 32 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

6

Waarschuwingen bij calamiteiten

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de afspraken die vastgelegd zijn over de afname van informatie rond
calamiteiten. Daarbij wordt ook beschreven hoe de communicatie in de praktijk is ingericht. Daarbij wordt
aandacht besteed aan de GRIP-2-problematiek en de opschaling binnen de waterwereld. Nagegaan is hoeveel
keer deze calamiteiten zich hebben voorgedaan.
6.1

Omschrijving in de wet en de regeling

In artikel 5 van de wet en de artikelen 8 en 9 van de Rtms gaan in op de afname van weersinformatie door
bestuursorganen bij maatschappij-ontwrichtend weer en calamiteiten. In bijlage F zijn deze artikelen en de
toelichting weergegeven.
‘Bestuursorganen zijn op grond van artikel 5 van de wet verplicht om in geval van maatschappij-ontwrichtend
weer en calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt de dienstverlening bij de Minister van
Infrastructuur en Milieu af te nemen. Derhalve zijn criteria benoemd die de scheiding aangeven onder welke
voorwaarden de weersinformatie valt onder afnameverplichting of dat er keuzevrijheid is in
meteodienstverlener.
Voor dienstverlening aan bestuursorganen wordt hiervoor aangesloten op de opschalingssystematiek van het
GRIP stelsel. Het GRIP stelsel bevat een combinatie van opschaling op operationele en bestuurlijke niveaus (zie
bijlage B van het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming). Van verplichte winkelnering bij een calamiteit is
volgens de toelichting op het amendement De Vries/Van Veldhoven (Kamerstukken II 2014-2015, 33 802, nr. 22)
in ieder geval sprake in geval van GRIP 3 en hoger. De achtergrond van het amendement is dat de ‘single tone of
voice’ wordt gegarandeerd. Voor de veiligheidsregio’s is ‘single tone of voice’ van belang voor de operationele
hulpdiensten en partners. In het Besluit veiligheidsregio’s staat dat het Regionaal Operationeel Team (ROT, zie
artikel 2.1.4.) belast is met afstemming met anderen. Het ROT is daarmee de draaischijf om informatie af te
wegen en te komen met besluiten en adviezen. Dit betekent dat op GRIP 2 niveau bij weersgerelateerde
calamiteiten sprake is van deze situatie.’
In de toelichting op de regeling wordt uitgebreid ingegaan op de in artikelen 5, 8 en 9 genoemde situaties
waarbij sprake is van gedwongen winkelnering bij het KNMI en de overwegingen die daaraan ten grondslag
liggen.
‘De Minister van Infrastructuur en Milieu dient tevens het algemeen publiek te waarschuwen bij calamiteiten
waarbij het weer een belangrijke rol speelt. De publieke taak behelst in dit geval het verstrekken van
weersinformatie aan bestuursorganen omtrent optredend en verwacht weer dat relevant is bij het beperken en
bestrijden van een ramp (zoals neerslag en wind bij een ontsnapte gifwolk of een grote natuurbrand).’
6.2

Wijze van ondersteuning bij (dreigende) calamiteiten in het kader van de GRIP-systematiek

De GRIP systematiek is een procedure ten behoeve van de samenhang in het multidisciplinair optreden. De
precieze invulling van de procedure wordt door iedere veiligheidsregio afzonderlijk bepaald. Het is geen
wettelijke regeling. Iedere veiligheidsregio legt de procedure vast in zijn regionaal crisisplan.
6.2.1
Registratie door het KNMI
Alle telefoontjes met en naar de weerkamer van het KNMI worden opgenomen 17 en geregistreerd. Jaarlijks gaat
het een zeer groot aantal telefoontjes. De weerkamer van het KNMI registreert alle inkomende telefoontjes van
de politie en brandweer. In dit logboek wordt bijgehouden wanneer de weerkamer werd gebeld door de

17

De audiofiles worden door het KNMI 100 dagen bewaard.

Pagina 33 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

brandweer en/of de politie en wat het onderwerp van het gesprek met de dienstdoende
veiligheidsmeteoroloog was. Hieronder is de samenvatting per maand weergegeven.
Contactmomenten
politie/brandweer
Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
Augustus
September
Oktober
November
December

2016
24
51
29
36
29
40
36
35
47
33
34
34

2017
22
24
28
36
39
50
71
45
30
30
37
29

2018 t/m juni
29
20
24
20
26
22
-

Totaal

428

441

141

Uit dit logboek van de weerkamer van het KNMI blijkt het volgende:
• Gemiddeld wordt er jaarlijks ongeveer 400 gebeld door politie/brandweer met de weerkamer naar
aanleiding van incidenten;
• Uit de meldingen is niet af te leiden of dit namens de veiligheidsregio gebeurt;
• Uit de melding is niet af te leiden of er sprake was van situatie waarbij was opgeschaald naar GRIP-2,
GRIP-3 of GRIP-4;
• Strikt beschouwd is het niet toegestaan dat het KNMI informatie verschaft indien geen sprake is van
GRIP-2 of hoger.
6.2.2
Registratie door de veiligheidsregio’s
Vervolgens is gekeken welke informatie bij de 25 veiligheidsregio’s voorhanden is over incidenten waarbij
volgens de GRIP systematiek is opgeschaald. Met betrekking tot 2018 bleken daarover vooralsnog onvoldoende
gegevens beschikbaar te zijn. Voor 2017 is gekeken naar de jaarverslagen van de veiligheidsregio’s. Het
overzicht is weergegeven in bijlage G. Het overzicht laat zien dat van 5 van de 25 regio’s geen gegevens over
2017 beschikbaar zijn ten aanzien van GRIP-situaties. Van de 20 regio’s die wel informatie beschikbaar hebben
blijken 6 regio’s in het jaarverslag geen onderscheid aan te brengen naar opschalingsniveau.
Op basis hiervan ontstaat (met de nodige beperkingen) voor 2017 het volgende beeld.

GRIP
onbekend
GRIP-1
GRIP-2
GRIP-3
GRIP-4
GRIP-5
Totaal

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017
71

254
63
18
3
0
338

261
84
19
6
0
370

337
66
11
4
0
418

291
61
7
1
0
360

-

-

-

137
25
3
2
0
238

In 2017 was er landelijk (tenminste) sprake van 238 incidenten in het kader van de GRIP-methodiek. Hiervan
betrof het in tenminste 25 van de gevallen (10%) een opschaling tot GRIP-2. In tenminste 2 gevallen was sprake
van GRIP-4 (1%).

Pagina 34 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Om deze aantallen in perspectief te plaatsen is gekeken naar beschikbare gegevens uit voorgaande jaren.
Daartoe is contact gezocht met dhr. Van Duin, sinds 2010 lector Crisisbeheersing bij het Instituut voor Fysieke
Veiligheid. Dhr. Van Duin publiceerde in 2015 een onderzoek naar de werking van de GRIP-methodiek waarbij
gegevens van 2010 18 tot 2013 werden gebruikt. 19 Deze zijn tevens weergegeven in de bovenstaande tabel.
In veruit de meeste, zo’n 75 tot 80 procent, van de gevallen in de periode 2010 tot 2014 waarin sprake was van
multidisciplinaire opschaling, bleef deze beperkt tot GRIP-1. Het aantal keren dat is opgeschaald naar GRIP-2
was beduidend kleiner en lag aanvankelijk rond (of iets boven) de 20 procent van het totale aantal GRIPincidenten. Vanaf 2012 en 2013 signaleert dhr. Van Duin een daling van het aantal GRIP-2 incidenten naar 16 à
17 procent. Opschaling naar GRIP-3 en GRIP-4 kwam in veel mindere mate voor. In de periode 2010 tot 2014
werd gemiddeld veertien keer per jaar naar GRIP-3 opgeschaald en vier keer per jaar naar GRIP-4.
Van 2010 tot 2012 was er sprake van een toename van het gebruik van de GRIP opschalingssystematiek. In het
laatste onderzoeksjaar (2013) constateert dhr. Van Duin een afname. Als mogelijke verklaring hiervoor geeft
dhr. Van Duin dat de operationele diensten aanvankelijk nog zoekende waren hoe GRIP in de praktijk te
brengen en dat, achteraf gezien, iets te snel GRIP werd ingeroepen in deze beginperiode. Vervolgens is vanaf
2013 het aantal incidenten dat onder GRIP valt, geleidelijk gedaald naar een meer ‘normaal’ of realistisch
niveau. De verwachting was dat het aantal opschalingen eerder verder zou af- dan toenemen. Daarvoor is
momenteel te weinig data voorhanden om dat te onderbouwen. De verzamelde gegevens over 2017
weerleggen deze stelling niet.
Niet alleen de omvang, maar ook de aard van de gebeurtenis blijkt relevant voor de keuze van het GRIP-niveau.
Het gros van de (zeer) grote branden en verkeersongevallen wordt – voor zo ver GRIP gehanteerd wordt –
afgedaan binnen GRIP-1. Wanneer er bij stroomstoringen en andere verstoringen van de infrastructuur wordt
opgeschaald, is dat doorgaans naar GRIP-2 (en soms hoger). Bij zeer grote branden, en ook gebeurtenissen van
de ‘buiten categorie’, waarbij naast klassieke fysieke factoren ook opsporing een rol speelt, wordt gekozen voor
GRIP-3. Natuurbranden, overstromingen en uitval van communicatiesystemen zijn aanleiding geweest op te
schalen naar GRIP-4.
Uitgaande van het onderzoek van dhr. Van Duin is het realistisch jaarlijks uit te gaan van maximaal 60 GRIP-2
incidenten, tussen de 5 en 10 GRIP-3 incidenten en een enkel GRIP-4 incident.
6.2.3
Wijze van ondersteuning bij (dreigende) calamiteiten in het kader van de GRIP-systematiek
Indien zich een situatie voordoet waarbij sprake is van een GRIP-2 of hoger dan zal de veiligheidsregio
telefonisch contact zoeken met de dienstdoende meteoroloog binnen de weerkamer van het KNMI. De
veiligheidsregio neemt, indien noodzakelijk, ook contact op met het waterschap als er sprake is van effecten op
het oppervlaktewater. Deze dienstverlening door het KNMI is verplicht. In dat geval neemt het waterschap
weer contact op met het KNMI.
Zoals in paragraaf 6.2.1 aangegeven nemen politie en brandweer regelmatig contact op met de weerkamer.
Ook burgers, bedrijven en organisatoren van evenementen melden zich met regelmaat met vragen over
eventueel extreem weer. Hoewel het formeel niet mag worden deze vragen wel beantwoord door het KNMI.
Dit heeft te maken met geloofwaardigheid. Het KNMI kan zich naar eigen zeggen niet permitteren om ‘nee’ te
verkopen. Zeker wanneer achteraf zou blijken dat zich een gevaarlijke situatie heeft voorgedaan.
6.2.4
Bevindingen
Uit de gesprekken kwam naar voren dat er kritiek is vanuit de vertegenwoordigers van de veiligheidsregio’s en
de waterschappen op de huidige ‘knip bij GRIP-2’. De kritiek richt zich op twee hoofdzaken:
• de logica van een knip bij GRIP-2;

18 In de weergegeven aantallen over 2010 ontbreken de gegevens van de veiligheidsregio’s Noord-Holland-Noord en Midden- en WestBrabant.
19
De flexibiliteit van GRIP, IFV, 2015.

Pagina 35 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

•

een principieel bezwaar dat bestuursorganen in het kader van hun rol ten aanzien van openbare orde
en veiligheid niet in alle omstandigheden gebruik kunnen maken van de dienstverlening door het
KNMI.

Knip bij GRIP-2
Voor de veiligheidsregio’s is meteorologische informatie altijd relevant in een crisissituatie. Al in 2015, ten tijde
van het opstellen van de Regeling taken meteorologie en seismologie is vanuit de veiligheidsregio’s, maar ook
de waterschappen, sterk geageerd tegen de knip bij GRIP-2. Ook tijdens een verkennend overleg in 2015 tussen
het KNMI en de directeuren van de veiligheidsregio’s bleek de brede onvrede bij de veiligheidsregio’s over het
voornemen dat de veiligheidsregio’s geen rechtstreeks gebruik meer zouden mogen gaan maken van de KNMI
gegevens, tenzij er sprake was van opschaling tot minimaal GRIP-2 niveau.
Met name bij complexe incidenten is meteorologische informatie, in combinatie met het kunnen consulteren
van een meteoroloog van essentieel belang. Met name wind (ook in de hogere luchtlagen) en neerslag zijn
relevante gegevens. Er is daarbij zowel behoefte aan zo specifiek en lokaal mogelijke informatie over de huidige
weersituatie, maar zeker ook de weersverwachtingen met goede prognoses zijn belangrijk: bijvoorbeeld voor
als de wind over een uur draait. Naast de goede meteogegevens en duiding daarvan is het ook belangrijk dat de
betrokken diensten over dezelfde gegevens beschikken: ‘single tone of voice’. In geval van incidenten is iedere
ruis of onduidelijkheid over gegevens ongewenst.
Door de vertegenwoordigers van de veiligheidsregio wordt tevens aangevoerd dat de gehanteerde knip in de
GRIP-opschaling een puur theoretische is. Opschaling is in werkelijkheid een continuüm dat niet even pauzeert
bij een overgang van GRIP-1 naar GRIP-2. Ook zonder opschaling of bij een GRIP-1 situatie kunnen
meteogegevens al belangrijk zijn, bijvoorbeeld bij rookontwikkeling in combinatie met een woonwijk, of bij het
kiezen van een aanrijroute voor het aanvalsteam. Voor de meteogegevens fungeert bij de veiligheidsregio de
meldkamer als centraal informatiepunt. Al kunnen specifieke adviseurs ook rechtstreeks contact opnemen met
het KNMI, bijvoorbeeld de adviseur gevaarlijke stoffen (AGV).
Bij acute situaties zorgt de veiligheidsregio ervoor dat zij altijd kan beschikken over de benodigde
meteogegevens om te kunnen handelen. In dergelijke gevallen wordt – ongeacht de opschaling – gebeld met
het KNMI. Vanuit haar publieke rol weigert in de praktijk het KNMI dergelijke informatieverzoeken niet.
Overigens is er bij opschaling binnen de veiligheidskolom afgesproken dat als één van de organisaties besluit
om op te schalen, de andere organisaties volgen. Tijdens incidenten zelf is er geen tijd om hierover te
discussiëren. Wel kan er achteraf worden geëvalueerd of de opschaling terecht was, maar ook bijvoorbeeld hoe
de samenwerking is verlopen.
Bijkomend aandachtspunt is dat de GRIP-systematiek niet in alle veiligheidsregio’s uniform wordt gehanteerd. 20
Waterschappen kennen geen GRIP-systematiek, maar kennen een eigen methode van opschaling. Als
veiligheidsregio’s wel met de GRIP-systematiek werken, wordt daar niet eenduidig mee omgegaan. In sommige
regio’s wordt vrijwel nooit opgeschaald naar GRIP-2 omdat al in GRIP-1 is voorzien dat de bestuurlijke driehoek
bijeenkomt.
Dienstverlening door het KNMI
Wat de dienstverlening ten tijde van (dreigende) crisis door het KNMI betreft vinden de vertegenwoordigers
van de veiligheidsregio’s het vreemd dat zij als overheidsorganisaties niet in alle omstandigheden gebruik
kunnen maken van de gegevens van een andere overheidsdienst, het KNMI. Dit leidt in de praktijk tot
geïmproviseerde oplossingen wanneer behoefte is aan weersinformatie tijdens een calamiteit. In sommige
veiligheidsregio’s wordt, (voorafgaand aan GRIP-2) door de meldkamer contact opgenomen met een vliegbasis
zoals Volkel. Dit zijn instanties die als veiligheidspartner deel uitmaken van de regionale veiligheidsorganisatie.
Of alle veiligheidsregio’s deze mogelijkheden hebben is onbekend.

20 De precieze invulling van de procedure wordt door de veiligheidsregio’s zelf bepaald. Het is geen wettelijke regeling. De procedure wordt
vastgelegd in het regionaal crisisplan.

Pagina 36 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Gesteld wordt dat crisisbeheersing, ongeacht de methode die gebruikt wordt, een publiek belang dient en een
zaak is van orde en veiligheid. Als er ongeacht de situatie meteorologische gegevens nodig zijn, dan moeten die
onverwijld beschikbaar worden gesteld door een publieke organisatie.
Op dit moment hebben de 25 veiligheidsregio’s ieder een eigen meldkamer. In 2013 is het transitieakkoord
‘Meldkamer van de toekomst’ 21 getekend door vertegenwoordigers van organisaties die betrokken zijn bij de
meldkamers. Hierin is besloten om het aantal meldkamers te verminderen en te laten fuseren tot één
gecentraliseerde landelijke meldkamerorganisatie, met 10 meldkamers. De regie hiervoor ligt bij de Nationale
Politie. Deze nieuwe Landelijke Meldkamer Samenwerking (LMS) moet volgens de vertegenwoordigers van de
veiligheidsregio’s altijd over weersinformatie kunnen beschikken. Gelet op deze publieke veiligheidstaak zien de
vertegenwoordigers van de veiligheidsregio hier geen rol voor de marktpartijen liggen.
Door de vertegenwoordigers van de veiligheidsregio’s werd aangegeven dat de artikelen 48 en 50 van de Wet
veiligheidsregio’s voorschrijven dat een ieder die beschikt over relevante veiligheidstechnische gegevens, het
bestuur van de veiligheidsregio de informatie verschaft die nodig is voor een adequate voorbereiding van
rampenbestrijding en crisisbeheersing (artikel 48) en een ieder die in geval van een ramp over relevante
veiligheidstechnische gegevens beschikt (waaronder weersgegevens) de informatie verstrekt die nodig is voor
een adequate uitvoering van diens taken aan de burgemeester van de gemeente waar de ramp plaatsvindt. Dit
lijkt op gespannen voet te staan met de bepalingen in de Regeling taken meteorologie en seismologie.
Door de vertegenwoordigers van de marktpartijen werd aangegeven dat men momenteel een beperkte rol
speelt bij weerverwachtingen in de het kader van calamiteitenbestrijding binnen de veiligheidsregio’s. Eén
marktpartij geeft aan een veiligheidsregio ondersteund te hebben middels een uitgebreid dashboard met
gedetailleerde informatie (dagelijkse operationele informatie) ter ondersteuning van de beslissingen van de
veiligheidsregio. Ook geven marktpartijen aan dat er goede samenwerkingsverbanden zijn waarbij bedrijven en
(overheids-)organisaties hun beslissingen dagelijks baseren op weersinformatie en adviezen uit de markt. In
voorkomende gevallen fungeert het KNMI bij dergelijke samenwerkingen als onafhankelijke expert die voor een
second opinion betrokken wordt wanneer er grote impact van het weer wordt verwacht. ProRail is hier een
goed voorbeeld van en er zijn ook waterschappen die op deze manier werken. Bovendien willen deze partijen
vaak ook specifieke weersinformatie vanuit de markt.
Het feit dat het KNMI betrokken is tijdens de high-impact of GRIP-2 fase betekent niet dat daarmee de
marktpartijen buiten spel zouden moeten staan. Het gaat hier om het optimaliseren van de werk- en
besluitvormingsprocessen en eventueel comptabiliteit van de data die gebruikt wordt. De markt krijgt
regelmatig vragen om aan te sluiten bij behoeftes van een klant en is daartoe ook in staat.
Uit de gesprekken zijn geen voorbeelden naar voren gekomen waaruit blijkt een wisseling van leverancier van
meteogegevens bij het optreden van en GRIP-2-situatie in de praktijk tot problemen heeft geleid. Wel is
gewezen op mogelijke problemen.
6.2.5
Conclusies
Weersinformatie vormt bij de bestrijding van incidenten en calamiteiten in alle stadia een belangrijke factor. De
in de Rtms vastgelegde knip bij GRIP-2 lijkt vooral een theoretische betekenis te hebben en los te staan van de
informatiebehoefte van de veiligheidsregio’s gezien hun rol in het kader van orde en veiligheid. In de praktijk
hanteren de regio’s de GRIP systematiek op verschillende wijzen.
In de huidige praktijk zoeken veiligheidsregio’s – indien (nog) niet is opgeschaald tot GRIP-2 of hoger –
alternatieve weersinformatie of nemen ondanks hetgeen vastgelegd in de Rtms toch telefonisch contact op met
het KNMI. Dat deze informatiebehoefte reëel is blijkt uit het grote aantal contactmomenten van politie en

21

https://www.k-lmo.nl/binaries/content/assets/klmo/officiele-stukken/transitieakkoord-meldkamer-van-de-toekomst-oktober-2013.pdf

Pagina 37 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

brandweer met de weerkamer van het KNMI. Er bestaat een duidelijke behoefte aan een ‘single tone of voice’
voordat is opgeschaald naar GRIP-2.
6.2.6
Aanbevelingen
Aanbevolen wordt de in wet- en regeling aangebrachte knip voor de verplichte afname van weersinformatie
van het KNMI bij GRIP-2 los te laten. In de praktijk blijkt er een grote behoefte te zijn aan een ‘single tone of
voice’ met betrekking tot meteorologische informatie die van belang is bij incidenten, rampen of calamiteiten.
Dit ongeacht de mate van opschaling.
Aanbevolen wordt om verplichte winkelnering voor bestuursorganen in te stellen voor het afnemen van
meteorologische informatie bij de beheersing of bestrijding van een (dreigend) incident, calamiteit of ramp.
Hierbij moet het gaan om een acute (dreigende) situatie waarbij de openbare orde of veiligheid in het geding is
en weerfactoren van belang zijn. Deze dienstverlening zal door het KNMI om niet worden geleverd.
Uitgezonderd hiervan is weersinformatie in het kader van gladheidsbestrijding.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 8, lid 1 onder a en b.
6.3

Wijze van ondersteuning bij (dreigende) calamiteiten die verband houden met waterbeheer

6.3.1
Inventarisatie (dreigende) calamiteiten die verband houden met waterbeheer
Informatie van het WMCN
Het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN) is een samenwerkingsverband van Rijkswaterstaat, de
waterschappen en het KNMI. Het WMCN wordt gefaciliteerd door Rijkswaterstaat. Het WMCN neemt haar
informatie (zoals heel RWS) af van het KNMI. Uit de jaarverslagen van het (WMCN) zijn de volgende gegevens
ontleend met betrekking tot calamiteiten rond het landelijk waterbeheer.

Code Geel Waterkwaliteit
Code Geel Waterkwantiteit
Code Oranje Waterkwaliteit
Code Oranje Waterkwantiteit

2016
6
5
0
1

2017
2
11
0
2

2018 (t/m juni)
0
14
0
3

Totaal

12

15

17

Vanaf code Oranje zijn de waterschappen verplicht weerinformatie af te nemen bij het KNMI. Deze situatie
deed zich in 2016 één keer voor. In 2017 was dit twee keer het geval.
6.3.2
Gegevensoverdracht via Extranet KNMI
Bij calamiteiten die verband houden met het waterbeheer, zoals hoogwater, watertekort en milieu-incidenten
vindt vanaf code oranje/rood verplichte afname plaats van weersinformatie bij het KNMI. Dit geschiedt via een
applicatie van het KNMI genaamd Extranet. Oranje/rood heet in het vakjargon de ‘warme fase’. Eraan vooraf
gaat de ‘ koude fase’.
Vanaf 2004 is door vijf pilot-waterschappen, met steun van de toenmalige staatssecretaris van Verkeer en
Waterstaat, een applicatie gestart waarbij de waterschappen allemaal gebruik zouden gaan maken van
hetzelfde weersinformatieinformatiesysteem van het KNMI. Deze applicatie, ‘Gevaarlijk Weer voor
Waterbeheer’ (later verder ontwikkeld tot Extranet KNMI) was bedoeld om binnen de waterschappen met
input van het eigen risicoprofiel op regioniveau de situatie bij extreem weer te monitoren.
Sinds 2012 wordt deze applicatie door het KNMI aangeboden via het Extranet Overheid & Samenleving van het
KNMI, waarin naast informatie (5 dagen terug en 2 dagen vooruit) over de gevallen en verwachte neerslag ook
informatie over de kansen (15 dagen vooruit) op extreme droogte en de kansen (10 dagen vooruit) op
verwachte hoogwaterstanden aan de kust zijn te vinden.
In 2013 hadden negentien waterschappen bij het KNMI hun risicoprofiel voor wateroverlast bij het KNMI
aangeleverd, waarmee het KNMI de waterschappen per e-mail kon alerteren bij verwachte overschrijding van

Pagina 38 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

dit risicoprofiel, en op verzoek van de waterschappen vanuit de weerkamer van het KNMI door dienstdoende
meteorologen nadere regionale duiding op de gevallen en verwachte neerslag konden geven.
Dat veranderde vanaf 2014 toen de minister bepaalde dat het KNMI voortaan voor haar dienstverlening
integrale kosten in rekening moest brengen. Dit betekende dat er ook kosten bij de waterschappen voor het
gebruik van de applicatie werden neergelegd. Dit leidde ertoe dat er in 2015 nog maar twee waterschappen
van de applicatie gebruik maakten. In 2016 kwam daar weer één bij. De meeste waterschappen zijn vanaf 2014
bij commerciële providers van weersinformatie specifieke applicaties voor weersinformatie gaan afnemen en
zelf gaan ontwikkelen, die overigens worden gevoed met brondata vanuit het KNMI, aangevuld met brondata
van de waterschappen zelf of aanvullende brondata die commerciële providers bij gemeenten verkregen.
Vanaf maart 2017 is de dienstverlening via Extranet aan de waterschappen aangepast en trekken de Unie van
Waterschappen en het KNMI samen op om de noodzakelijke samenwerking binnen de wet op de best mogelijke
wijze vorm te geven. Er is een Afsprakenkader afgesloten tussen de Unie van Waterschappen en de KNMI over
dienstverlening van het KNMI via Extranet. Het totale KNMI-aanbod voor waterschappen wordt gesplitst in een
wettelijk basispakket (kosteloos) en een pluspakket (betaald).
Voor het wettelijke basispakket heeft de Unie van Waterschappen een gezamenlijk Service Level Agreement
afgesloten met het KNMI. Hierin wordt, naast de levering van de relevante weersinformatie, ook aandacht
besteed aan structurele samenwerking, kennisontwikkeling en product- en dienstenontwikkeling. Het
voornemen Is om daarin ook het Water Management Centrum Nederland een rol te geven. Waterschappen die
het basispakket afnemen en in de praktijk toch behoefte blijken te hebben aan een breder Extranetpakket of
consultatie van de meteoroloog tijdens de koude fase kunnen daartoe zelf een contract voor het KNMIpluspakket af te sluiten. Op dit moment maken drie waterschappen gebruik van Extranet Plus. Het totale
financiële belang dat hiermee gemoeid is bedraagt ongeveer € 23.000 (excl. BTW).
Overigens wordt in het Afsprakenkader geen gebruik gemaakt van de GRIP-systematiek om vast te stellen of er
sprake is van een (dreigende) calamiteit, maar is afgesproken dat de waterschappen gebruik mogen maken van
de meteogegevens van het KNMI zodra één van hun partners in de veiligheidsketen is opgeschaald.
Alle waterschappen maken wel gebruik van dezelfde ruwe data van het KNMI. De waterschappen die geen
gebruik maken van Extranet-Plus nemen bijvoorbeeld dienstverlening af bij een meteobedrijf of hebben hun
beslissingsondersteuningssystemen zo doorontwikkeld dat hun eigen systeem met de ruwe data van het KNMI
zelf de gewenste alerteringen kan afgeven. Voordeel van Extranet is dat dit de mogelijkheid biedt om van de
bandbreedtes in de voorspellingen en kansverwachting van het KNMI gebruik te maken, evenals de onbeperkte
toegang tot de weerkamer van het KNMI voor eventueel gewenste nadere duidingen door een meteoroloog.
6.3.3
Bevindingen
De betrokkenen uit de waterschappen menen dat de uitoefening van de veiligheidstaak van de waterschappen
voorop staat en dat eenduidige informatievoorziening belangrijk is. Men wil zich vroegtijdig op een mogelijke
crisis voorbereiden: voormalen, bufferen, overleg met de naastgelegen waterschappen. Doel is om zo een crisis
te mitigeren. Het is van belang dat alle beslissingsondersteunende systemen in de aanloop naar een crisis op
dezelfde gegevens zijn gebaseerd.
De noodzaak om tot één gegevensverstrekker te komen voor weersinformatie is volgens de
vertegenwoordigers van de waterbeheerders toegenomen. Het taakveld van de waterschappen is door
decentralisatie van taken en watersystemen van het Rijk naar de waterschappen groter geworden. Denk aan de
overdracht van taken zoals de primaire keringen (de zandige kust). De waterschappen vinden het vreemd dat
toen het beheer van deze keringen nog door Rijkswaterstaat werd gedaan, gebruik gemaakt kon worden van
meteogegevens van het KNMI, maar dat nu het beheer over is overgedragen dit niet meer mogelijk is.
Ook werken de waterbeheerders steeds meer samen in het dagelijks waterbeheer middels het zogenaamde
‘Slim watermanagement’, een initiatief vanuit het Deltaplan Zoetwater. Bij Slim Watermanagement werken
waterschappen en Rijkswaterstaat intensief samen om wateroverlast en -tekort zo lang mogelijk uit te stellen.

Pagina 39 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

De samenwerking zorgt ervoor dat de mogelijkheden van het gehele watersysteem optimaal worden benut. De
waterbeheerders ‘sturen’ gezamenlijk het water daarheen, waar het de minste schade veroorzaakt of het
hardst nodig is. Beheergrenzen mogen hierin geen belemmering vormen. Voor deze samenwerking wordt het
gebruik van dezelfde open data steeds belangrijker.
Tijdens de periode van dreigend en feitelijk watertekort van afgelopen zomer (2018) bleek dat de Regionale
Droogte Overleggen (RDO’en), omdat waterschappen in de koude fase van verschillende leveranciers (soms
met input van marktpartijen) van weersinformatie gebruik maken, met eigen, afwijkende weersverwachtingen
werken. Pas na opschaling naar code oranje van het WMCN als gevolg van het watertekort werden via het
WMCN de weersverwachtingen van het KNMI bepalend.
Volgens de betrokkenen vanuit de waterbeheerders maakt deze ontwikkelingen, tezamen met de
klimaatverandering en het extremere weer het gebruik van het KNMI als weers- en onderzoeksinstituut door
alle bestuursorganen een logische keuze. Waarbij de betrokkenen tegelijkertijd zeggen dat op dit moment de
informatie van het KNMI niet altijd het beste is. Als voorbeeld worden de neerslagmetingen genoemd. Dit
geschiedt door het KNMI middels een automatisch meteorologisch meetnet dat bestaat uit 35 weerstations op
het land en 10 op zee met (onder andere) een volledig automatische regenmeter. Aanvullend zijn er 325
handaftappers, welke een vertraging van maximaal 24 uur kennen. Bij extreem weer heeft dit veel impact op de
kwaliteit van de real-time data. Andere partijen, waaronder de waterschappen zelf, beschikken over
uitgebreide meetnetten welke uitgaan van actuele gegevens welke wel real-time zijn. De waterschappen
dringen er bij het KNMI dan ook op aan om haar meetpunten te gaan moderniseren.
In de memorie van toelichting op de wet is het uitgangspunt opgenomen dat in beginsel niet wordt getreden in
de bestaande marktverhoudingen en dat vanuit de zorgplichten van de minister restrictief wordt omgegaan
met het leveren van bewerkte data door het KNMI aan bijvoorbeeld waterschappen ten aanzien van de
weersverwachtingen. Wat betreft het Afsprakenkader dat in maart 2017 is afgesloten tussen de Unie van
Waterschappen en het KNMI over de dienstverlening moet het volgende worden vastgesteld. Extranet Plus is
een product en dienst ontwikkeld bij het KNMI met unieke kennis van de waterschappen gericht op tijdige
signalering van gevaarlijk weer voor waterbeheer, waarbij waterstaatswerken (regionale watersystemen)
overbelast zouden kunnen worden vanwege extreme regenval. Doel is tijdige alertering van waterschappen bij
dreigend gevaar voor waterstaatwerken (regionale watersystemen) en duiding van weersverwachtingen op
gevaarlijk weer voor waterbeheer, opdat de calamiteitenorganisaties van waterschappen tijdig kunnen worden
opgeschaald als gevaarlijk weer voor waterbeheer c.q. gevaar voor waterstaatswerken dreigt of acuut optreedt.
De waterschappen die gebruik maken van Extranet Plus kunnen ongeacht het alerteringsniveau permanent
gebruik maken van Extranet Plus. In artikel 9 van de Rtms en in de toelichting op dit artikel is beschreven
wanneer, in het geval van waterbeheer, van verplichte winkelnering bij het KNMI sprake is. Dat is vanaf het
moment dat het WMCN een code oranje heeft afgegeven. In artikel 11 van de Regeling is aangegeven in welke
gevallen bestuursorganen op vrijwillige basis diensten kunnen afnemen van het KNMI. Dienstverlening zoals in
het kader van Extranet Plus valt hier niet onder. Het zou voor de hand liggen dat bij dienstverlening in het kader
van Extranet Plus het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ wordt doorlopen.
Tenslotte moet vermeld worden dat er binnen de waterwereld geen voorbeelden zijn dat ‘omschakeling’ naar
de KNMI-gegevens tot problemen heeft geleid of dat weersinformatie van commerciële bureaus een negatieve
invloed hadden op de eigen beslissingsondersteunende systemen.
6.3.4
Conclusies
Bij de waterbeheerders (waterschappen en Rijkswaterstaat) bestaat behoefte aan eenduidige weersinformatie
en meteorologische duiding ter ondersteuning van haar beslissingsondersteunende systemen tijdens een
(dreigende) crisis. Deze systemen zijn van belang in de aanloop naar een crisissituatie om eventuele gevolgen
van wateroverlast of –tekort te mitigeren door het treffen van preventieve maatregelen. De waterschappen
hebben behoefte aan een verdere verfijning en integratie van meetpunten.
Het gebruik van de op maat gesneden applicatie (Extranet) die door het KNMI samen met de waterschappen
ontwikkeld is, is sterk teruggelopen door de bepalingen in de regeling over de doorberekening van integrale

Pagina 40 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

kosten door het KNMI. De waterschappen hebben nu de mogelijkheid om kosteloos gebruik te maken van
Extranet tijdens crisissituaties. Buiten een crisissituatie kunnen de waterschappen alleen tegen betaling gebruik
maken van het Extranet-Plus pakket. In de praktijk gebeurt dit door drie waterschappen. Daarnaast hebben
waterschappen dienstverleningsovereenkomsten met marktpartijen en nemen enkele waterschappen de ruwe
open data af bij het KNMI ten behoeve van hun eigen, zelf ontwikkelde, beslissingsondersteunende systemen.
Het Afsprakenkader van de Unie van Waterschappen en het KNMI met betrekking tot het gebruik van ExtranetPlus buiten crisissituaties is strijdig met hetgeen bepaald is in de regeling.
6.3.5
Aanbevelingen
Aanbevolen wordt bestuursorganen bij (dreigende) incidenten of calamiteiten die verband houden met het
waterbeheer, zoals hoogwater, watertekort en milieu-incidenten – in ieder geval vanaf het moment dat het
WMCN zijn partners waarschuwt voor de overschrijding van afgesproken criteria en er sprake is van
informatieve opschaling 22 – te verplichten weersinformatie af te nemen bij het KNMI. De afname van deze
informatie geschiedt door middel van het door het KNMI en de waterschappen gezamenlijk ontwikkelde
Extranet. Levering van deze gegevens door het KNMI geschiedt om niet. Over de scope van de te leveren
informatie (Extranet of Extranet Plus) dient nader overleg plaats te vinden. Uitgangspunt daarbij is een ‘single
tone of voice’ waarbij alle bestuursorganen over identieke informatie en ondersteuning door het KNMI
beschikken bij (dreigende) incidenten of calamiteiten in het waterbeheer. De verplichte afname heeft geen
betrekking op meteorologische producten ten behoeve van het reguliere waterbeheer. Deze worden in lijn met
de wet niet geleverd door het KNMI.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 9, lid 1.

22 Verwezen wordt naar het ‘Landelijk draaiboek hoogwater en overstromingen’ en het ‘Landelijk draaiboek waterverdeling en droogte’. In
het tweede draaiboek wordt deze fase ‘informatieve opschaling’ naar niveau 1 genoemd. In deze draaiboeken zijn ook de afgesproken
criteria opgenomen.

Pagina 41 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

7

Seismologische meldingen

In dit hoofdstuk wordt op de seismologische meldingen. Beschreven wordt wat er in de regeling is vastgelegd
en hoe hier in de praktijk mee wordt omgegaan.
7.1

Omschrijving in de wet en de regeling

De specifieke taken van het KNMI ten aanzien van seismologie zijn vastgelegd in artikel 10 van de regeling:
1. Het KNMI informeert het algemeen publiek onverwijld bij significante bodembeweging door
geofysische bronnen of vulkanische activiteit, indien het KNMI waarneemt:
a. een natuurlijke aardbeving met een sterkte van ten minste 4,5 op de schaal van Richter,
waarvan de bron in Nederland of de openbare lichamen is gelegen of waarvan de effecten in
Nederland of de openbare lichamen zijn gevoeld;
b. een geïnduceerde ondiepe aardbeving in Nederland met een sterkte hoger dan 2,0;
c. dreigend gevaar voor of het daadwerkelijk optreden van een vulkaanuitbarsting op één of
meer van de openbare lichamen.
2. Het informatiebericht, bedoeld in het eerste lid, bevat een nadere specificatie van het gebied waarvoor
de melding geldt en de sterkte van de bodembeweging of vulkanische activiteit.
3. Het informatiebericht wordt via publiek toegankelijke communicatiemiddelen verspreid.
7.2

Waarnemingen

Per 1 december 2016 heeft het KNMI de naamgeving van bevingen aangepast. Voor deze datum werd gekeken
naar de kortste afstand van het epicentrum tot een stads- of dorpskern. De beving kreeg de naam van de stad
of het dorp dat het dichtst bij lag. Vanaf 1 december 2016 is de naamgeving gebaseerd op de gemeentegrens.
De beving krijgt de naam van de gemeente waarbinnen deze valt.
7.2.1
Aardbevingen per plaats
Het KNMI registreert aardbevingen per plaats. De tijd waarop de aardbeving plaatsvond is in UTC, deze verschilt
van de Nederlandse tijd. De complete catalogus van aardbevingen is te vinden op het KNMI DataCentrum of de
seismische en akoestische data tools.
Op de BES-eilanden is het KNMI ook verantwoordelijk voor tsunamiwaarschuwingen. Dit wordt eens per jaar
geoefend. Er wordt dan telefonisch contact gezocht met de gezagvoerder. Deze oefening vindt plaats samen
met het Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van het Ministerie van IenW. Het is belangrijk dit
te oefenen, omdat het bewustzijn rond tsunami’s snel wegzakt. De lessen uit 2004 dreigen snel vergeten te
worden.
Het KNMI, Vakgroep Seismologie en Akoestiek, heeft daarnaast een belangrijke rol ten behoeve van de
Organisatie voor een Alomvattend Kernstopverdrag (artikel 3, lid d, van de regeling). In opdracht van BuZa
werkt het KNMI mee aan een wereldwijd meetnet dat kernexplosies moet detecteren. Daarvoor is er een
internationaal netwerk van seismometers op het land, hydrofoons op zee en van infrageluidsensoren. Van
belang is het event goed te duiden, omdat met dit internationale netwerk kan wordt geregistreerd dan alleen
seismische activiteit: ook supersone vliegtuigen en het infrageluid van een meteoriet en walvissen die met
elkaar communiceren. Voor het Kernstopverdrag is het relevant om via microfoons in de oceanen
onderwaterkernproef te detecteren, via seismische meetpunten ondergrondse kernexplosies en via de
laagfrequente microfoons luchtexplosies.

Pagina 42 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

7.3

Dienstverlening

Zoals in artikel 10 staat aangegeven informeert het KNMI het publiek. Daartoe is er dag en nacht piket vanuit de
seismologische dienst. Vindt er een meting plaats dan krijgt de dienstdoende veiligheidsmeteoroloog van de
weerkamer daar onmiddellijk een melding van op zijn scherm. De informatie wordt vervolgens op de website
van het KNMI geplaatst en verspreid via twitter en webservices. Bij grotere bevingen wordt het KNMI door de
media benaderd. Vaak stelt het ANP een persbericht op dat door de andere media wordt
overgenomen/geplaatst. Of er komen verzoeken binnen van de andere media voor een nadere duiding. Naast
de feitelijke meting geeft het KNMI ook een duiding aan de gebeurtenis. Er zijn afspraken gemaakt met de
veiligheidsregio en de brandweer ter plekke. Gemeld worden plek, magnitude en locatie. Dit alles geschiedt
binnen enkele minuten. Er zijn geen afspraken gemaakt met grote weerapps zoals Buienradar en Buienalarm
over een eventuele doorlevering van de meldingen.
Het KNMI wordt regelmatig geraadpleegd om bij onderzoeken of rapporten een second-opinion te geven. Het
KNMI doet geen onderzoek met geld van direct belanghebbenden zoals oliemaatschappijen. Hierover zijn
afspraken gemaakt met de belangrijkste geldschieters van dit deel van het KNMI, het Staatstoezicht op de
Mijnen (SodM) en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). EZK betaalt ruim 50% van de kosten
rond seismologie.
Alle seismologische data zijn open data die via data.knmi.nl bijna real-time beschikbaar zijn. Er zijn verschillende
gebruikers:
• geïnteresseerden en bewoners (vooral voor de korte termijn);
• wetenschappers (geïnteresseerd in data die over een langere termijn worden vastgelegd). Het KNMI
beschikt over meetgegevens vanaf 1900;
• Marktpartijen die bepaalde periodes willen raadplegen (oliemaatschappijen) of specifieke bevingen
naar aanleiding van schadeafwikkeling (verzekeringsbedrijven).
De ruwe data hebben een aanzienlijke marktwaarde. Zeker voor bedrijven die specialistische rapportages
(laten) opstellen. Deze monitoringsmarkt wordt steeds groter, met name nieuwe specialistische bedrijven
stappen hier in.
7.4

Bevindingen

De metingen in het kader van seismologie gebeuren vanaf meetpunten die eigendom zijn van het KNMI. Zo
hebben oliebedrijven de wettelijke verplichting om te meten. In het geval van aardgas installeert de producent
(NAM) een netwerk van meetpunten. Deze meetpunten worden in fysieke eigendom overgedragen aan het
KNMI. De NAM blijft verantwoordelijke voor het onderhoud van het meetstelsel.
Naast de gaswinning zijn er momenteel nog andere soorten geïnduceerde bevingen in Nederland waaronder als
gevolg van de zoutwinning (zoals recent rond Heiligerlee) en de toepassing van aardwarmte (geothermie, zoals
recent in Venlo). Ook daar zijn door de eigenaren/baathebbers/producenten meetpunten geïnstalleerd die
eigendom zijn van het KNMI.
Aangezien voor de natuurlijke bevingen in het zuiden geen veroorzaker is aan te wijzen, heeft het KNMI het
meetnet hiervoor zelf bekostigd.
Wat het vulkanisme betreft zijn er in Saba en St. Eustatius meetpunten aangebracht op de vulkanen daar. Zo
worden trillingen gemeten, hetgeen kan duiden op activiteit in de magmakamers. Ook is er een meting van de
mogelijke zwelling van de hellingen door middel van GPS.

Pagina 43 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

7.5

Conclusies

De informatievoorziening rond de seismologische meldingen is in de Rtms helder en eenduidig omschreven. Er
zijn geen opmerkingen over de wijze waarop de taken van het KNMI met betrekking tot de seismologie in de
Rtms staan beschreven.
7.6

Aanbevelingen

Aanbevolen wordt om de Regeling taken meteorologie en seismologie Hoofdstuk 6 Seismologische meldingen
niet te wijzigen.

Pagina 44 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

8

Dienstverlening op verzoek door het KNMI

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de dienstverlening die het KNMI op verzoek verleent. Na een korte
introductie waarin wordt weergegeven welke dienstverlening en ondersteuning het KNMI kan verlenen, wordt
met name gekeken naar de werking van het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ en de condities rond
de vorming van PPS.
8.1

Achtergronden van de dienstverlening

In de artikelen 11 en 12 van de regeling wordt beschreven welke aanvullende dienstverlening het KNMI op
verzoek kan leveren. Artikel 11 is primair gericht op publieke partijen. In artikel 12 wordt beschreven op welke
wijze het KNMI een samenwerkingsverband kan aangaan met een private partij.
In de memorie van toelichting op de wet worden de achtergronden van de dienstverlening door het KNMI
geschetst. De verhoudingen tussen markt en overheid worden onder andere gereguleerd door de
Mededingingswet. Als het gaat om de levering van operationele, weergerelateerde producten en diensten
buiten de Rijksoverheid geldt als beleidsuitgangspunt dat in beginsel niet wordt getreden in de bestaande
marktverhoudingen (‘de markt tenzij’). Dienstverlening, zoals peilbeheer bij waterschappen of
gladheidbestrijding voor gemeenten, valt hier ook onder. Dit betekent dat vanuit de zorgplichten van de
minister restrictief wordt omgegaan met het leveren van bewerkte data aan bijvoorbeeld waterschappen ten
aanzien van de weersverwachtingen.
In artikel 11 van de Rtms wordt de weergerelateerde dienstverlening opgesomd die het KNMI op verzoek kan
bieden aan bestuursorganen of overheidsbedrijven buiten de rijksoverheid 23. Voor deze dienstverlening
worden de kosten tenminste integraal doorberekend. In bijlage I is toegelicht welke diensten het KNMI op
verzoek kan leveren. Ten aanzien van de dienstverlening op verzoek zijn tijdens de evaluatie geen signalen
ontvangen die een nadere verdieping rechtvaardigen.
Binnen de rijksoverheid is het KNMI vrij om diensten te leveren. Van verplichte winkelnering bij het KNMI is
daarbij echter geen sprake. Binnen de rijksoverheid kan nog steeds gekozen worden voor de afname van
diensten van marktpartijen. Wel is er een verschuiving naar het KNMI zichtbaar. Rond de levering van
weersinformatie in het kader van gladheidsbestrijding heeft dit ertoe geleid dat Rijkswaterstaat haar contract
met Weeronline niet verlengd heeft en deze dienstverlening nu van het KNMI afneemt.
8.2

Dienstverlening op verzoek door het KNMI: ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’

In artikel 11, lid 1 wordt een aantal specifieke situaties geschetst waarbij het KNMI dienstverlening op verzoek
levert. Tijdens deze evaluatie zijn geen signalen gekregen dat de Rtms op deze punten wijziging behoeft of dat
de werking van deze bepalingen te wensen overlaat. Uitzondering hierop vormt de werking van het ‘Protocol
toetsing unieke kennis en middelen’, zoals reeds in het plan van aanpak van de evaluatie is aangegeven.
8.2.1
Omschrijving in de wet en de regeling
Artikel 11, lid 1, onder e, nr. 4 (Rtms)
Het KNMI levert op verzoek dienstverlening in de vorm van ondersteuning aan bestuursorganen of
overheidsbedrijven bij de uitvoering van de aan hen bij of krachtens de wet of een andere wet opgedragen
taken, indien kennis en middelen nodig zijn voor het leveren van een specifiek product of het verrichten van een
specifieke dienst waarover het KNMI als enige beschikt.

23

Zie hiervoor bijlage H.

Pagina 45 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

In de toelichting van de regeling werd een Protocol aangekondigd waarin deze afspraak zou worden uitgewerkt:
Hierover zal een protocol worden opgesteld met afspraken door leden van het Overleg Meteorologie. Dit
protocol zal eveneens worden meegenomen in de evaluatie van de werking van de regeling. De dienstverlening
geschiedt tegen integrale kostprijs.
8.2.2
Uitwerking in een Protocol
Ten behoeve van het opstellen van het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ heeft het OIM-Meteo een
werkgroep ingesteld. Deze werkgroep is tweemaal bijeen geweest. De eerste maal op 29 april 2016 en de
tweede maal op 20 juni 2016. Het door de werkgroep tijdens deze bijeenkomsten besprokene is verwerkt in
een concept Protocol, dat in een schriftelijke ronde, die liep van 6 tot 20 oktober 2016, aan de leden van de
werkgroep is voorgelegd. Het resultaat is op 16 februari 2017 in een overleg van het OIM-Meteo besproken en
vastgesteld.
Het Protocol bevat een geheel van regels en afspraken die worden gevolgd om te beoordelen of bij het KNMI
sprake is van ‘unieke kennis of middelen’. Het doorlopen van de procedure geeft uitsluitend antwoord op de
vraag of het KNMI in het kader van de Wet taken meteorologie en seismologie (dat wil zeggen de relatie tot
Nederlandse bedrijven in Nederland, zowel in het Europese als in het Caribische deel) wel of niet de gevraagde
dienst zou mogen verlenen aan bestuursorganen en overheidsbedrijven.
Dit antwoord vormt de basis voor het advies van het OIM-Meteo. Het advies van het OIM-Meteo geeft geen
oordeel over de geoorloofdheid van de dienstverlening door het KNMI op grond van andere regelgeving
(waaronder aanbestedingsregels).
Het Protocol onderscheidt in totaal 9 stappen die doorlopen moeten worden waarna de bewindspersoon van
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het ‘vragende’ bestuursorgaan of overheidsbedrijf worden
geïnformeerd. Essentie van het Protocol is dat – om te bepalen of het KNMI wel of niet over unieke kennis
beschikt – aan de marktpartijen wordt gevraagd of zij over deze kennis beschikken. Geïnteresseerde
marktpartijen vertegenwoordigd in het OFL-Meteo moeten daartoe aangeven op welke wijze de zij als
geïnteresseerde in staat zijn de gevraagde diensten, kennis of middelen te leveren of te ontwikkelen en binnen
welke termijn en of er ervaring is opgedaan op het gevraagde terrein.
Door de in het Protocol vastgelegde werkwijze bepaalt de commissie, bestaande uit de hoofddirecteur van het
KNMI, de voorzitter van de NVWB en onafhankelijk voorgezeten door de voorzitter van het OFL-Meteo, of er bij
het KNMI sprake is van unieke kennis. Dit oordeel is bindend voor het KNMI. Het KNMI moet over de uitkomst
het ‘vragende’ bestuursorgaan of overheidsbedrijf en de minister van IenW informeren. Het OFL-Meteo heeft
inzake het Protocol beslissingsbevoegdheden die door het KNMI (in mandaat) moeten worden opgevolgd.
8.2.3
Bevindingen
Vanaf februari 2017 tot heden zijn er geen situaties geweest waarbij het Protocol in de praktijk is toegepast. In
de eerste bijeenkomst van de begeleidingscommissie van deze evaluatie op 4 september 2018 is door de
vertegenwoordiger van het KNMI aangegeven dat zich in de praktijk wel situaties voorgedaan zouden hebben
waarbij bestuursorganen na kennisneming van de spelregels van het Protocol, hetzij hebben afgezien
dienstverlening bij het KNMI af te nemen, dan wel de vraag tot dienstverlening in overleg met het KNMI
herdefinieerd hebben waardoor artikel 11, lid 1 onder e, nr. 4 niet langer van toepassing is.
In het kader van deze evaluatie is het KNMI verzocht deze gevallen vertrouwelijk in te zien en de cases in het
kader van de evaluatie geanonimiseerd te vermelden. In reactie op dit verzoek heeft het KNMI bevestigd dat bij
gesprekken met klanten (indien dat aan de orde zou kunnen zijn) het ‘Protocol toetsing unieke kennis en
middelen’ al in een zeer vroeg stadium genoemd is als mogelijk te volgende route. Eventuele geïnteresseerde
partijen zouden dan al snel ‘afhaken’. Het KNMI geeft aan dat over bovenstaande geen vastlegging heeft
plaatsgevonden en dat het niet mogelijk is een onderbouwing te leveren. Naar aanleiding van een aanvullend
verzoek om informatie heeft het KNMI laten weten dat zij geen namen van bestuursorganen of
overheidsbedrijven kunnen noemen.

Pagina 46 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Ter illustratie van de bedoelde verzoeken geeft het KNMI aan dat zij een aantal verzoeken heeft gehad van
gemeenten om een rapport op te stellen over “het klimaat” in de desbetreffende gemeente. De invloed van
ontwikkelingen in het klimaat en op welke wijze dat doorwerkt in een gemeente en wat een gemeente daar
mogelijk aan kan doen. Het was geen opdracht tot wetenschappelijk onderzoek, als bedoeld in artikel 11, eerste
lid, onderdeel b. Het KNMI stelt dat zij een taak ter zake van “klimaat” heeft, maar dat het de vraag is of het
KNMI als enige over deze kennis en middelen beschikt. Op onderdelen is het KNMI daar zeker van overtuigd,
maar desondanks zou dat het doorlopen van het Protocol betekenen. Hiervan is het volgens het KNMI hoogst
onzeker of het KNMI echt de enige is die die kennis of middelen heeft en of het KNMI dus de opdracht zou gaan
uitvoeren. Met een dergelijke procedure in het vooruitzicht hebben de vragende gemeenten aangegeven, geen
gebruik te willen maken van de diensten van het KNMI. Welke stappen deze gemeenten vervolgens hebben
gedaan, is niet bekend bij het KNMI. Onduidelijk is of de bestuursorganen of overheidsbedrijven zich vervolgens
tot marktpartijen hebben gewend.
8.2.4
Conclusies
In haar huidige vorm wordt het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ niet toegepast. Het KNMI heeft
aangegeven dat in de periode vanaf februari 2017 tot heden zich wel bestuursorganen of overheidsbedrijven bij
het KNMI hebben gemeld voor het verlenen van diensten op verzoek. Echter, de eerste, verkennende
gesprekken, waarin het KNMI de vragende bestuursorganen en/of overheidsbedrijven onder meer heeft
gewezen op het Protocol, hebben nooit geleid tot vervolgstappen na ‘Stap 1’: het zich melden van een
bestuursorgaan of overheidsbedrijf bij het KNMI met een verzoek voor een product of dienst. 24 Ook kan het zijn
dat wel een vervolg is gegeven aan de samenwerking, maar dat het KNMI zelf tot de conclusie is gekomen dat
het Protocol niet gevolgd hoefde te worden (onderdeel van ‘Stap 2’) 25. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn indien
het verzoek valt binnen de beschreven dienstverlening op verzoek in de overige onderdelen van artikel 11 van
de Rtms.
8.2.5
Aanbeveling
Aanbevolen wordt om de toepassing van het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ inzichtelijker te
maken. Daartoe dient het KNMI alle verzoeken gericht op het leveren van een specifiek product of dienst
afkomstig van bestuursorganen en overheidsbedrijven te melden aan het OFL-Meteo. Dit betreft ook de
verzoeken waarvan, na verkennende gesprekken besloten is geen gebruik te maken van het ‘Protocol toetsing
unieke kennis en middelen’. Indien het verzoekende bestuursorgaan of overheidsbedrijf dat wenst, kan het
KNMI de melding aan het OFL-Meteo anonimiseren.
Aanbevolen aanpassing: Protocol Stap 1.
8.3

Dienstverlening op verzoek door het KNMI: Publiek-private samenwerking

8.3.1
Omschrijving in de wet en de regeling
Artikel 12
Het KNMI kan een samenwerkingsovereenkomst aangaan met een privaatrechtelijke rechtspersoon om in een
samenwerkingsverband projecten te realiseren die de publieke dienstverlening op grond van artikel 3, eerste
lid, van de wet, verbeteren, ten aanzien van een:
• experimentele ontwikkeling als bedoeld in paragraaf 2.2, onder g, van de Communautaire
kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie nr. 2006/C 323/01 (PbEU
C 323); of
• fundamenteel onderzoek als bedoeld in paragraaf 2.2, onder e, van de Communautaire kaderregeling
inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie nr. 2006/C 323/01 (PbEU C 323).

24
Letterlijke tekst ‘Stap 1’ van het Protocol: Een bestuursorgaan of overheidsbedrijf meldt zich bij het KNMI met het (gemotiveerd) verzoek
voor de levering van een specifiek product of specifieke dienst, benodigd voor de uitvoering van een wettelijke taak (lees: een
projectvoorstel).
25 Eerste zin van ‘Stap 2’ van het Protocol: Het KNMI onderzoekt of het verzoek afkomstig is van een bestuursorgaan of overheidsbedrijf en
controleert of het protocol moet worden gevolgd.

Pagina 47 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

8.3.2
Bevindingen
Zowel het KNMI als marktpartijen hebben aangegeven meer te willen samenwerken, al dan niet in de vorm van
een publiek private samenwerking. Sinds de inwerkingtreding van de nieuwe wet en regeling in 2016 is tot op
heden echter geen publiek private samenwerking als beschreven in de artikel 12 van de regeling tot stand
gekomen. Ook andere samenwerking tussen het KNMI en marktpartijen blijft vooralsnog beperkt.
Tijdens de bijeenkomst van het OFL-Meteo op 4 december is wel naar voren gekomen dat het KNMI in 2017
heeft gepoogd een PPS-samenwerkingsovereenkomst op te zetten. Dit bleek uiteindelijk niet mogelijk te zijn,
omdat niet kon worden voldaan aan de regels voor een PPS. Het beoogde project is met de ontstane
specialistische en unieke kennis, ideeën en netwerken getransformeerd naar een O&O samenwerkingscontract
/-opdracht.
De marktpartijen zouden graag zien dat het KNMI zich meer richt op de samenwerking met de markt. Hierbij
denken zij bijvoorbeeld aan grotere infrastructurele projecten, die te groot zijn voor commerciële partijen. Het
KNMI doet dit al in bijvoorbeeld verschillende internationale samenwerkingsverbanden. Ook wordt gedacht aan
het verder verbeteren van de weermodellen en het doen van fundamenteel onderzoek. De Nederlandse
meteorologiemarkt zou hiervan (op den duur) in den brede kunnen profiteren. Voor de samenwerking tussen
het KNMI en marktpartijen zou een Activiteitenprogramma of werkprogramma, waarin het KNMI onder andere
aangeeft welke zaken zij wil ontwikkelen, als startpunt behulpzaam kunnen zijn. Marktpartijen zouden op basis
hiervan kunnen aangeven of zij een bepaalde ontwikkeling interessant vinden om samen aan te werken. Het
Activiteitenprogramma wordt in hoofdstuk 9 van dit rapport behandeld.
Ook andere Nederlandse publieke kennisinstellingen hebben de ambitie samen te werken met private
bedrijven. Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat stimuleert deze samenwerking onder andere met
de zogenaamde PPS-toeslag. 26 De toeslag is een directe financiële prikkel voor publieke en private partijen om
samen te werken op het gebied van kennis en innovatie. Voorwaarde is dat de PPS-toeslag past binnen de
missiegedreven kennis- innovatieagenda’s van de Topsectoren of van de Topconsortia voor Kennis en Innovatie
(TKI's). Het basisprincipe van de PPS-toeslag is simpel. Voor iedere euro private R&D-bijdrage van een bedrijf
aan een onderzoeksorganisatie, legt het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat € 0,30 bij aan PPStoeslag. Die PPS-toeslag moet weer ingezet worden voor R&D. Deze private bijdrage kan zowel financieel als ‘in
kind’ zijn.
Andere mogelijkheden om de gewenste publiek private samenwerking tot stand te laten komen zou
bijvoorbeeld via een innovatiefonds of een subsidietender gestimuleerd kunnen worden.
8.3.3
Conclusies
Er zijn sinds de inwerkingtreding van de wet en regeling in 2016 geen publiek private samenwerkingen van het
KNMI met een marktpartij geweest. Zowel het KNMI als de marktpartijen staan wel open voor onderlinge
samenwerkingsverbanden. Het verstevigen van het reguliere overleg tussen het KNMI, marktpartijen en
gebruikers, waarin ook de onderlinge ontwikkelambities worden besproken, kunnen het vinden van publiek
private samenwerkingskansen vergroten. Mogelijk kunnen (bestaande) financiële instrumenten, bijvoorbeeld
de PPS-toeslag, hier behulpzaam bij zijn.
8.3.4
Aanbevelingen
Het wordt aanbevolen mogelijke samenwerkingsvormen als regulier onderwerp tijdens de overleggen tussen
het KNMI, marktpartijen, gebruikers en andere betrokkenen te agenderen. Daarnaast wordt aanbevolen dat
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een overzicht opstelt van de (financiële) instrumenten ter
bevordering van publiek private samenwerking. Mocht uit de inventarisatie van het ministerie naar deze
instrumenten blijken dat artikel 12 van de regeling beperkend is voor de gewenste publiek private
samenwerking, dan dient dit artikel aangepast te worden.

26

https://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/pps-toeslag-onderzoek-en-innovatie

Pagina 48 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

8.4

Dienstverlening ten behoeve van infrastructuur (w.o. gladheidsbestrijding)

8.4.1
Omschrijving in de wet en de regeling
In de artikelen van de wet en regeling is niks opgenomen over de gladheidsbestrijding. In de memorie van
toelichting op de wet is in paragraaf 3.2 Markt en overheid het volgende beschreven:
Als het gaat om de levering van operationele, weergerelateerde producten en diensten buiten de Rijksoverheid
geldt als beleidsuitgangspunt dat in beginsel niet wordt getreden in de bestaande marktverhoudingen.
Dienstverlening, zoals peilbeheer bij waterschappen of gladheidbestrijding voor gemeenten, valt hier ook onder.
8.4.2
Bevindingen
Op de markt voor de gladheidsbestrijding is naast het KNMI voor Rijkswaterstaat een beperkt aantal
marktpartijen actief. MeteoGroup heeft met veel provincies en gemeenten een contract. Door verschillen in
areaal, mensen op dienst en specifieke kennis en kunde van de weerprovider zijn er verschillen in de
strooiadviezen aan de verschillende wegbeheerders over de verwachte gladheid.
Daarnaast zijn marktpartijen actief voor gemeenten en provincies in het kader van gladheidsbestrijding en is
Infoplaza actief als leverancier van weergegevens en de advisering daarover bij ProRail.
Tot ongeveer twee jaar geleden nam RWS zijn informatie ten behoeve van de gladheidsbestrijding op de
rijkswegen af bij MeteoConsult. Toen dat contract afliep, heeft RWS besloten het contract niet opnieuw aan te
besteden, maar in te besteden bij het KNMI. Gezien het onderlinge convenant tussen RWS en het KNMI en de
Rtms was dat voor RWS een legitieme mogelijkheid. Andere wegbeheerders kunnen niet rechtstreeks bij het
KNMI deze dienst afnemen. Ook voert RWS voor een aantal waterschappen de gladheidsbestrijding uit voor
hun wegen. Dat gebeurt in die gevallen ook op basis van de KNMI gegevens die RWS ontvangt.
De samenwerking tussen RWS en het KNMI heeft geleid tot meerwaarde door elkaars gegevens te gebruiken en
te verrijken. Zo maakt het KNMI ook gebruik van de gegevens van de meetpunten van RWS voor de
temperatuur van het wegdek. Dit gebeurde ook al bij MeteoGroup, belangrijk is dat gebruiker voorop staat.
Overigens is het over het algemeen zo dat gemeenten en provincies op andere momenten strooien dan RWS.
Dit kan verschillende oorzaken hebben, zo is het areaal anders, hebben zij te maken met andere (vaak lagere)
kosten, maar krijgen zij ook van andere meteodienstverleners hun adviezen. In de praktijk leidt dit niet tot
problemen.
8.4.3
Conclusies
Weersinformatie bij gladheidsbestrijding is afkomstig van zowel het KNMI als van marktpartijen. Voor de
rijkswegen wordt gebruik gemaakt van informatie van het KNMI. Andere wegbeheerders nemen deze
informatie af van marktpartijen. In de praktijk leidt dit tot verschillende keuzes bij de gladheidsbestrijding. Dit
wordt niet als een probleem ervaren.
8.5

Opleiden van meteorologen door het KNMI

8.5.1
Bevindingen
Tijdens de evaluatie is bij de bespreking van het Protocol meerdere malen het opleiden van meteorologen aan
de orde gekomen. Door verschillende betrokkenen is aangegeven behoefte te hebben aan een aanvullende
opleiding voor meteorologen. Het KNMI heeft een interne opleiding voor de functie van meteoroloog. Dit eigen
opleidingsprogramma voldoet aan de ICAO/WMO eisen en is primair gericht op de verplichte opleiding ten
behoeve van luchtvaartmeteorologen. De vereisten hiervoor zijn in internationale- en nationale regelgeving
vastgelegd.
Dit interne opleidingsprogramma is enkel te volgen voor medewerkers van het KNMI. Enkele marktpartijen
hebben aangegeven wel behoefte te hebben aan een beroepsopleiding voor meteorologen en hebben hiervoor
in verkennende gesprekken het KNMI ook benaderd. Het KNMI geeft aan dat het ‘Protocol toetsing unieke

Pagina 49 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

kennis en middelen’ haar weerhoudt om een dergelijke opleiding aan te bieden. Het KNMI verwacht namelijk
dat tijdens het doorlopen van de stappen uit het Protocol een marktpartij zal aangeven de dienstverlening van
het opleiding van meteorologen ook te kunnen aanbieden. Dat zou betekenen dat het KNMI deze dienst niet
mag leveren. Tegelijkertijd verwacht het KNMI vanuit concurrentieoverwegingen de vragende partij zijn verzoek
tot het opleiden van meteorologen zal terugtrekken.
8.5.2
Conclusies
Wat betreft het opleiden van meteorologen lijkt de gehele meteorologische sector het bieden van een
beroepsopleiding voor meteorologen door het KNMI te ondersteunen.
8.5.3
Aanbevelingen
Zowel marktpartijen als het KNMI hebben aangegeven te willen kijken naar een rol voor het KNMI bij het
opzetten van een beroepsopleiding voor meteorologen. Aanbevolen wordt dat de partijen hierover met elkaar
in overleg treden.

Pagina 50 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

9

Het activiteitenprogramma

In dit hoofdstuk wordt beschreven wat er in de wet en regeling is vastgelegd over het activiteitenprogramma en
het strategisch onderzoeksprogramma van het KNMI.
9.1

Omschrijving in de wet en de regeling

In artikel 4 van de wet is vastgelegd dat de minister ten minste elke vier jaar een programma vast [stelt] waarin
alle activiteiten zijn opgenomen die hij ingevolge het bij of krachtens deze wet bepaalde voornemens is uit te
voeren (artikel 4, eerste lid) en dat daarover bij ministeriële regeling nadere regels kunnen worden gesteld
(artikel 4, tweede lid). In de memorie van toelichting op de wet wordt toegelicht dat in dit
activiteitenprogramma het onderzoek naar weer, klimaat en aardbevingen, technologische ontwikkelingen, een
uitbreiding of juist een inperking van (meet)activiteiten zichtbaar worden gemaakt. Aanvullend wordt in de
memorie van toelichting beschreven dat, gebaseerd op dit activiteitenprogramma voor de producten en
diensten een transparante orderportefeuille van het KNMI [wordt] uitgebracht in de vorm van een openbaar
jaarlijks werkprogramma.
In artikel 13 van de regeling is hetgeen opgenomen in de wet over het activiteitenprogramma nader uitgewerkt,
onder andere uit welke onderdelen het activiteitenprogramma dient te bestaan:
a. het overzicht van voorgenomen producten en diensten, onderscheiden naar activiteiten ten laste van de
begroting van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, activiteiten voor overheidsorganen en activiteiten
voor overheidsbedrijven en marktactiviteiten; en
b. het overzicht van het uit te voeren toegepast onderzoek, onderscheiden naar activiteiten ten laste van de
begroting van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, activiteiten voor overheidsorganen en activiteiten
voor overheidsbedrijven en marktactiviteiten.
In de memorie van toelichting wordt verder toegelicht dat met het activiteitenprogramma een financiële- en
beleidsonderbouwing [wordt] gegeven over de voorgenomen activiteiten. Hiermee wordt transparant
aangegeven op welke thema’s onderzoek nodig is omwille van een adequate en duurzame kennisbasis op
meteorologisch en seismologisch terrein en andere geofysische terreinen.
Tevens wordt in de regeling (artikel 13, tweede lid) gesteld dat als bijlage bij het Activiteitenprogramma het
Strategisch Onderzoeksprogramma wordt opgenomen. Het vastgestelde activiteitenprogramma en eventuele
wijzigingen daarvan dienen op www.rijksoverheid.nl te worden gepubliceerd (Rtms, artikel 13, derde lid).
9.1.1
Twee typen onderzoek in de regeling
In de regeling wordt een onderscheid gemaakt tussen ‘toegepast onderzoek’ en onderzoek dat is opgenomen in
het ‘Strategisch Onderzoeksprogramma’. Het toegepaste onderzoek maakt op grond van artikel 13, eerste lid,
sub b onderdeel uit van het activiteitenprogramma, dat wordt vastgesteld door de minister.
Het overige onderzoek wordt opgenomen in het Strategisch Onderzoeksprogramma dat wordt vastgesteld door
de hoofddirecteur van het KNMI (artikel 3 Instellingsbesluit KNMI).
In de wet en regeling wordt niet nader toegelicht wat onder ‘toegepast onderzoek’ moet worden verstaan.
Volgens Van Dale is ‘toegepast onderzoek gericht op praktische doeleinden’. Toegepast onderzoek zet de
wetenschappelijke kennis en methodologie in bij het ontwikkelen van praktisch bruikbare producten en
methoden.
Het ‘overige onderzoek’ dat volgens de regeling in het Strategisch Onderzoeksprogramma moet worden
opgenomen, wordt in de toelichting op de regeling wel nader geduid. Dit onderzoek heeft geen directe
toepassing in de praktijk, maar kan op termijn (5 à 10 jaar) gebruikt worden voor innovatie en ontwikkeling. In

Pagina 51 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

het Strategisch Onderzoeksprogramma dient te worden ingegaan op de potentiële meerwaarde van dat
onderzoek voor de publieke kennisinfrastructuur voor de meteorologie of andere geofysische terreinen (Rtms,
artikel 13, tweede lid).
9.2

Bevindingen

Op www.rijksoverheid.nl zijn sinds de inwerkingtreding van de wet en de regeling geen Activiteitenprogramma,
jaarlijks werkprogramma en Strategisch Onderzoeksprogramma gepubliceerd.
Op de website van het KNMI zelf is op https://www.knmi.nl/research een overzicht te vinden van alle lopende
onderzoeksprojecten waarin het KNMI participeert. Onduidelijk is of de opgenomen onderzoeksprojecten
toegepast dan wel wetenschappelijk onderzoek betreffen en of deze projecten onderdeel (zouden moeten) zijn
van het Activiteitenprogramma (onderdeel toegepast onderzoek), of van het Strategisch Onderzoeksprogramma. Dit deel van de website van het KNMI is geheel Engelstalig. De lopende onderzoeksprojecten zijn
onderverdeeld in vier categorieën, te weten:
• Satellite observations
• Seismology & Acoustics
• Observations & Data Technology
• Weather & Climate Models
Via deze pagina’s kan doorgeklikt worden naar de afzonderlijke pagina’s van de onderzoeksprojecten, waarop
vervolgens achtergrondinformatie over het project is te vinden en verder kan worden doorgeklikt naar externe
webpagina’s. Indien van toepassing zijn op de projectpagina ook de wetenschappelijke publicaties opgenomen.
Het detailniveau van de opgenomen informatie op de projectpagina’s is zeer divers, van een enkele alinea
waarin het doel van het onderzoeksproject wordt toegelicht, tot uitgebreide projectpagina’s waarop ook de
onderzoeksactiviteiten zijn vermeld en/of de (eerste) resultaten en hoe die toegepast (kunnen) worden.
In de begroting van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat kan in de zogenaamde
‘agentschapsparagraaf’ 27 informatie worden gevonden over de verhouding van de financiële ontvangsten van
het Ministerie Infrastructuur en Waterstaat, andere ministeries en ‘derden’, waarbij deze drie posten tevens
verder zijn uitgesplitst. Aangevuld met de woordelijke toelichtingen op de financiële tabellen kan een deel van
de informatie die volgens de regeling in het Activiteitenprogramma opgenomen moet worden, worden
gereconstrueerd.
Een korte vergelijking met andere kennisinstituten laat voorbeelden zien hoe een activiteitenprogramma en/of
een onderzoeksprogramma eruit zou kunnen zien. Verwezen wordt naar:
• Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR)
o NLR Onderzoeksprogramma 2019
https://www.nlr.nl/wp-content/uploads/2018/06/NLR-onderzoeksprogramma-2019.pdf
• Deltares
o Onderzoeksagenda
https://www.deltares.nl/nl/over-ons/onderzoeksplan/#/
o Activiteitenplan 2019
https://www.deltares.nl/app/uploads/2018/11/Deltares-Strategisch-OnderzoekActiviteitenplan-2019.pdf
9.3

Conclusies

Vooralsnog is door het KNMI geen invulling gegeven aan hetgeen gesteld in artikel 4 van de wet en artikel 13
van de regeling ten aanzien van het Activiteitenprogramma en werkprogramma. Een Activiteitenprogramma

27

http://www.rijksbegroting.nl/2019/voorbereiding/begroting,kst248449_27.html

Pagina 52 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

zoals bedoeld in deze artikelen van de wet en de regeling is tot op heden nog niet vastgesteld door de minister,
noch gepubliceerd. Een openbaar jaarlijks werkprogramma, gebaseerd op het Activiteitenprogramma, dat
volgens de memorie van toelichting op de wet uitgebracht zou moeten worden, is door het KNMI vooralsnog
niet gepubliceerd.
Er is geen vierjaarlijks Strategisch Onderzoeksprogramma beschikbaar waarin voor ieder onderzoeksproject
wordt beschreven wat de potentiële meerwaarde van het onderzoek is voor de publieke kennisinfrastructuur
voor de meteorologie of andere geofysische terreinen, zoals wel voorgeschreven in de regeling. Wel is op het
‘Research’-deel van de website van het KNMI (https://www.knmi.nl/research) een uitgebreid overzicht te
vinden van een grote hoeveelheid onderzoeksprojecten van het KNMI. Onduidelijk is echter of dit overzicht
volledig is en of het fundamenteel of toegepast onderzoek betreft.
Dat daarbij geen gebruik wordt gemaakt van de voorgeschreven overheidswebsite (www.rijksoverheid.nl),
maar van een andere overheidswebsite (eigen website van het KNMI), is weliswaar niet overeenkomstig de
regeling, maar maakt materieel gezien geen verschil. De koppeling van het Strategisch Onderzoeksprogramma
met het Activiteitenprogramma (bijlage bij) lijkt in de huidige, gebruikelijke digitale publicatiewijzen niet
noodzakelijk en overbodig.
9.4

Aanbevelingen

Het KNMI zal de komende periode alsnog uitvoering moeten geven aan artikel 4 van de wet en artikel 13 van de
regeling over het Activiteitenprogramma en het jaarlijks werkprogramma. Wat betreft de publicatie van beide
documenten wordt geadviseerd om deze te publiceren op de eigen website van het KNMI in plaats van de nu
voorgeschreven website www.rijksoverheid.nl.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 13, derde lid.
De regeling schrijft voor dat het Strategisch Onderzoeksprogramma als bijlage bij het Activiteitenprogramma
wordt gepubliceerd op www.rijksoverheid.nl. Voorgesteld wordt om de koppeling tussen het
Activiteitenprogramma en het Strategisch Onderzoeksprogramma (als bijlage daarbij) los te laten en het
Strategisch Onderzoeksprogramma als eigenstandig document na vaststelling door de hoofddirecteur van het
KNMI op de website van het KNMI (in plaats van op www.rijksoverheid.nl) te publiceren.
Aanbevolen aanpassing: Rtms, artikel 13, tweede en derde lid.

Pagina 53 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

10

Transparantie en overleg

In dit hoofdstuk wordt stilgestaan bij de onderzochte cases, de rol van het OFL-Meteo en de transparantie
tussen de betrokken partijen.
10.1

Onderzochte cases

Door de begeleidingsgroep van het OFL-Meteo is gevraagd binnen de evaluatie een aanvullende vraag te
beantwoorden inzake de transparantie van het KNMI in twee specifieke gevallen.
10.1.1 Case A
Case A betrof een aanbesteding in 2017 door Het Waterschapshuis voor het prolongeren van de levering van de
huidige neerslagproducten en andere specifieke open data van het KNMI voor de waterschappen. 28 Het
eerdere contract uit 2012 voor deze producten met een consortium van marktpartijen had het einde van haar
contractuele looptijd bereikt. In tegenstelling tot de eerdere aanbesteding uit 2012, was het ontwikkelen van
een nieuw internationaal radarcomposiet geen onderdeel van de nieuwe aanbesteding. Dit product zou door
de opdrachtnemer als één van de producten van het KNMI moeten worden doorgeleverd aan de
waterschappen. Het betrof hier een nieuw neerslagproduct dat het KNMI voor het vervullen van zijn wettelijke
taken zou maken en in 2012 nog niet beschikbaar was. De nieuwe aanbesteding is gewonnen door een
consortium van andere marktpartijen.
De aanbesteding is onderdeel van het grotere programma ‘Weer Informatie voor Waterbeheer’ van Het
Waterschapshuis. Binnen ditzelfde programma is door Het Waterschapshuis een opdracht voor een
wetenschappelijk onderzoek verstrekt aan het KNMI om onderzoek te doen naar het verbeteren van de
kwaliteit van de neerslagmetingen met radar, en het optimaal mengen van deze radargegevens met
neerslagmetingen. Dit onderzoek moet leiden tot een wetenschappelijk gevalideerde en gecombineerde
dataset, welke door het KNMI beschikbaar zal worden gesteld als open data via de KNMI-catalogus, waarvoor
het mogelijk is om een SLA af te sluiten.
10.1.2 Bevindingen Case A
Vanuit het oogpunt van transparantie naar marktpartijen ligt de primaire verantwoordelijkheid bij de
aanbestedende partij en dient de informatie over de aanbesteding te voldoen aan de daarvoor gelden eisen.
Het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ ziet toe op de levering van diensten en producten door het
KNMI aan bestuursorganen. Het KNMI is verantwoordelijk de in het Protocol aangeduide stappen te doorlopen.
Het KNMI betoogt dat verrichten van wetenschappelijk onderzoek niet als ‘dienst’ of ´product’ moet worden
beschouwd en dat daardoor toepassing van het Protocol niet aan de orde was. In deze evaluatie zal geen
uitspraak gedaan worden over de validiteit van de gehanteerde juridische interpretatie door Het
Waterschapshuis en het KNMI.
Wel kan gesteld worden dat er over deze case geen melding in het OFL-Meteo is gedaan of dat het OFL-Meteo
aan de voorkant is meegenomen in de redenering die ten grondslag ligt aan het besluit deze case niet onder het
regime van het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ te brengen.

28 Beschrijving van de aanbesteding (zoals aangekondigd op www.negometrix.com): Doelstelling van deze aanbesteding is het prolongeren

van de levering van de huidige neerslag producten met dien verstande dat ten opzichte van het uit 2012 stammende
aanbestedingsdocument nieuwe eisen en wensen zijn ontstaan m.b.t. de te leveren informatie en service. Een belangrijk nieuw aspect is dat
er ook een historisch neerslaginformatiearchief opgebouwd moet gaan worden waarbij de neerslaginformatie centraal wordt opgeslagen en
via een webservice wordt ontsloten (eenmalige opslag en meervoudig gebruik). Bij dit nieuwe aspect zal aansluiting worden gezocht bij het
reeds door STOWA ontwikkelde Meteobase. Onderdeel van de opdracht is dat Opdrachtnemer het volledige beheer, onderhoud en
doorontwikkeling van Meteobase op zich neemt. Waaronder het voeren van de helpdesk.

Pagina 54 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

10.1.3 Case B
Case B betrof een ‘aankondiging in geval van vrijwillige transparantie vooraf’ op TenderNed van een Onderzoek
en Ontwikkeling samenwerkingscontract/-opdracht van het KNMI aan een marktpartij. De opdracht heeft als
doel om de weersverwachting voor extreme buien in ruimte en tijd te verbeteren en tevens een waarschuwingssysteem voor extreme buien te ontwikkelen, dat rekening houdt met de consequenties van deze
buien voor bepaalde gebruikers.
Het KNMI heeft aangegeven dat in eerste instantie is gepoogd om voor dit project een PPS-samenwerkingsovereenkomst op te zetten. Dit bleek uiteindelijk niet mogelijk te zijn, omdat niet kon worden voldaan aan de
regels voor een PPS.
10.1.4 Bevindingen Case B
De keuze voor de onderhandse gunning aan de marktpartij is door het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat, als eigenaar van het KNMI, juridisch getoetst. De gevolgde procedure past volgens deze juridische
toets binnen de kaders van het staatssteun- en aanbestedingsrecht, evenals binnen de wettelijke kaders van de
Rtms.
Volgens de Rtms is er formeel geen rol voor het OFL-Meteo in deze case, aangezien het geen opdracht van een
bestuursorgaan of overheidsbedrijf aan het KNMI betreft (toepassing ‘Protocol toetsing unieke kennis en
middelen’) en er ook geen sprake is van financiering van onderzoek met privaat geld (middelen zijn volledig
afkomstig van het Ministerie van IenW). Wel had in de voorfase meer transparantie kunnen worden betracht.
10.1.5 Conclusies
Uit de twee cases die in deze evaluatie op verzoek van het OFL-Meteo zijn onderzocht moet geconcludeerd
worden dat er in beide gevallen een uitgebreide juridische afweging is gemaakt door het Ministerie van IenW
en het KNMI over de wijze waarop de rol van het KNMI ingevuld diende te worden. Vastgesteld kan worden dat
er tussen het KNMI en de in het OFL-Meteo vertegenwoordigde marktpartijen geen regulier overleg over de
cases heeft plaatsgevonden.
10.2

Overleg in OFL-Meteo

Op een aantal punten in de regeling wordt aangegeven dat er overleg zal plaatsvinden tussen het KNMI en
stakeholders (waaronder marktpartijen en gebruikers) via het OFL-Meteo, één van de georganiseerde
overleggen van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving, voorheen het Overlegorgaan Infrastructuur en Milieu.
10.2.1 Rol OFL-Meteo
De kerntaak van het OFL is een dialoog tot stand te brengen met de samenleving. Dit vormt een kernwaarde in
de bestuursfilosofie van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Participatie van
maatschappelijke organisaties is essentieel voor het benutten van beschikbare expertise en denkkracht bij
beleid in wording. Daarvoor heeft het Ministerie van IenW een vast en wettelijk verankerd platform:
Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL). 29 In het OFL-Meteo – één van de overleggen binnen het OFL –
voeren het KNMI, het Ministerie van IenW en alle betrokken partijen overleg over de Wet taken meteorologie
en seismologie. De uitkomsten van dit overleg worden gebruikt voor de verdere beleidsvorming. In het
verleden gaven de leden van het overleg onder meer advies over de positie van het KNMI en de conceptwet en
–regeling.

29 https://wetten.overheid.nl/BWBR0008410/2015-01-01

De relevante artikelen in de Wet overleg infrastructuur en milieu zijn:
Artikel 4: Er is een Overlegorgaan infrastructuur en milieu voor het voeren van overleg over het beleid inzake infrastructuur en milieu.
Artikel 5: Door of namens Onze Minister en, waar daartoe aanleiding bestaat door of namens Onze Ministers wie het mede aangaat,
worden in het overlegorgaan beleidsvoornemens aan de orde gesteld met betrekking tot onderdelen van het beleid inzake infrastructuur
en milieu.

Pagina 55 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

10.2.2 In wet- en regelgeving beschreven rol van het OFL-Meteo
In de Rtms wordt op twee punten een rol toebedeeld aan het OFL-Meteo:
• Rtms: artikel 11, lid 1e onder 4:
ondersteuning aan bestuursorganen of overheidsbedrijven bij de uitvoering van de aan hen bij of
krachtens de wet of een andere wet opgedragen taken, indien: […] kennis en middelen nodig zijn voor
het leveren van een specifiek product of het verrichten van een specifieke dienst waarover het KNMI als
enige beschikt.
Rtms: artikel 11, lid 2:
Ondersteuning als bedoeld in het eerste lid, onderdeel e, onder 4°, wordt alleen verleend nadat het
Overlegorgaan infrastructuur en milieu, genoemd in artikel 4 van de Wet overleg infrastructuur en
milieu, is geraadpleegd.
Zoals aangegeven in hoofdstuk 9 waar het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ aan de orde
kwam heeft het OFL een belangrijke rol bij de beoordeling of er binnen het KNMI sprake is van unieke
kennis waarvan bestuursorganen en overheidsbedrijven gebruik mogen maken.
•

Rtms: artikel 12, lid 3:
Het KNMI raadpleegt de leden van het Overlegorgaan infrastructuur en milieu, bedoeld in artikel 4 van
de Wet overleg infrastructuur en milieu, over onderzoek dat met privaat geld wordt gefinancierd.
In het Overlegorgaan Infrastructuur en Milieu worden belanghebbende bedrijven en
brancheorganisaties geraadpleegd over de onderzoeksprogrammering van het KNMI, voor zover die
programmering met private middelen wordt gefinancierd. De minister voert een aparte administratie
over de dienstverlening die in een publiek-private samenwerking wordt uitgevoerd.

10.2.3 Bevindingen
De toepassing van het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ heeft tot op heden niet geleid tot het
bespreken van concrete verzoeken van bestuursorganen binnen het OFL.
Evenmin zijn er voorbeelden bekend waarbij het OFL-Meteo is geraadpleegd over onderzoeken van het KNMI
die met private middelen zijn gefinancierd.
10.2.4 Conclusies
Vanuit het oogpunt van transparantie in het kader van het principe ‘de markt tenzij’ schiet de huidige
overlegvorm tekort. Op dit moment is er geen ander overleggremium tussen betrokken partijen dan het OFLMeteo. Het OFL heeft, zoals vastgelegd in de Wet overleg infrastructuur en milieu, een adviserende rol in het
kader van beleidsontwikkeling en de totstandkoming van wet- en regelgeving van het Ministerie van IenW. In
de Rtms wordt aan het OFL-Meteo bij de uitvoering van deze regeling een raadplegende rol toebedeeld.
In het in 2017 vastgestelde ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ heeft het OFL-Meteo aanvullend
daarop een executieve rol gekregen bij het bepalen of er bij het KNMI sprake is van unieke kennis. Daarmee is
het OFL-Meteo een platform geworden waar discussies over de afbakening van taken tussen markt en KNMI, en
daarbij gewenste transparantie gevoerd worden. Naast deze rol in het kader van het Protocol is het OFL-Meteo
een podium geworden waar (eventuele) belangtegenstellingen en conflicten tussen de verschillende betrokken
partijen worden geagendeerd.
Deze rollen lijken verder te gaan dan hetgeen bepaald is in de instellingswet van het OFL.
10.3

Aanbevelingen

Op dit moment wordt de relatie tussen het KNMI en de marktpartijen te veel beheerst door incidenten die
voeding geven aan onderling wantrouwen. Daarmee worden door alle partijen kansen gemist. Onderlinge
samenwerking tussen bestuursorganen en het KNMI en de marktpartijen en het KNMI levert een win-winsituatie op voor alle betrokkenen. Samenwerking zal leiden tot productontwikkeling zowel bij marktpartijen als

Pagina 56 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

bij het KNMI. Productontwikkeling binnen het KNMI komt vervolgens door de opendata-policy de gehele sector
ten goede. Essentieel hierbij is dat er een goede transparantie is tussen het KNMI en de marktpartijen. Hierin
kunnen het jaarlijks te publiceren werkprogramma en het Activiteitenprogramma een belangrijke rol spelen.
De bestaande overlegvormen tussen markt en KNMI zijn aan een herziening toe. Daartoe dient de rol van het
OFL-Meteo te worden teruggebracht tot de wettelijk vastgelegde beleidsmatige adviesrol van het OFL en dient
de wederzijdse informatievoorziening verbeterd te worden.
Het overleg tussen betrokkenen dient opnieuw vormgegeven te worden. Dit kan in een op te richten gremium
onder voorzitterschap van de eigenaar van het KNMI. De voorzitter treedt namens de minister op en kan,
gehoord hebbende dit gremium, instructies geven aan het KNMI. In dit gremium zijn tenminste de huidige
deelnemers aan het OFL-Meteo vertegenwoordigd. Het gremium komt viermaal per jaar bijeen.
Het gremium krijgt een rol in het kader van artikel 11, lid 2 (‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’),
artikel 12, lid 3 (PPS) en artikel 13 (Activiteitenprogramma). Iedere vergadering worden wijzigingen en
ontwikkelingen in het kader van het jaarlijkse werkprogramma en vierjaarlijkse Activiteitenprogramma (artikel
4 van de wet en artikel 13 van de regeling) besproken en de daaruit voortvloeiende wijzigingen in de
producten- en dienstencatalogus van het KNMI.
Doel van het gremium is de transparantie tussen de betrokken partijen te vergroten en de samenwerking te
bevorderen.

Pagina 57 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

11

Beantwoording twee hoofdvragen evaluatie

11.1

Hoe werkt de regeling in brede zin in de praktijk?

Doel van de Regeling taken meteorologie en seismologie is in de eerste plaats om de beoogde marktordening te
beschrijven en een heldere afbakening te geven van de wettelijke publieke taak die aan de minister van
Infrastructuur en Waterstaat is opgedragen op het gebied van meteorologie, seismologie en andere geofysische
terreinen. Ten behoeve van deze beoogde marktordening introduceert de regeling het profijtbeginsel waardoor
integrale kostprijs door het KNMI in rekening wordt gebracht. Tot slot heeft de regeling tot doel om de
onafhankelijkheid en kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek beter te borgen, onder meer middels de
instelling van een raad van toezicht.
11.2

Conclusies

In het licht van de doelen van de wet (het regelen van de overheidszorg op het gebied van meteorologie,
seismologie en overige geofysische terreinen) voldoet de regeling. De regeling heeft duidelijkheid gebracht in
de taken van het KNMI en de afbakening van taken tussen het KNMI en de marktpartijen. In algemene zin
wordt de regeling ervaren als logisch opgebouwd en begrijpelijk. Op hoofdlijnen biedt de regeling werkbare
kaders. Op een aantal punten in de regeling bestaat behoefte aan actualisering van de regeling of is sprake van
een gewenste aanpassing van de regeling.
Dit heeft betrekking op:
• De omschrijving van weeralarmen;
• De bepalingen ten aanzien van de informatievoorziening door het KNMI bij calamiteiten.
Daarnaast is geconstateerd dat er opmerkingen zijn over de wijze waarop momenteel de regeling wordt
toegepast:
• De wijze van verspreiding van het algemeen weerbericht via een weer-app van het KNMI;
• De wijze waarop in de praktijk het ‘Protocol toetsing unieke kennis en middelen’ wordt toegepast;
• De wijze waarop door het KNMI invulling wordt gegeven aan het werkprogramma,
Activiteitenprogramma en Strategisch Onderzoeksprogramma;
• De mate van transparantie tussen de bij de uitvoering van de regeling betrokken partijen.
Deze punten leiden tot spanningen tussen het KNMI en de marktpartijen. Bovenstaande punten komen in deze
evaluatie aan de orde.
In de gesprekken kwam de bekendheid met de Regeling taken meteorologie en seismologie aan de orde.
Personen die te maken hebben met (een deel van het) werkingsgebied van de regeling zijn in de praktijk goed
op de hoogte van de strekking van de regeling. In veel gevallen bleek men niet op de hoogte van de letterlijke
bepalingen van de regeling.

Pagina 58 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage A

Confrontatie bijlage 1 brief 28 maart 2013 met wet en regeling

Tekst bijlage brief 28 maart 2013
1. Het KNMI streeft naar het vermijden van
marktvoordeel ten opzichte van de Nederlandse
weerbedrijven. Als vertrekpunt wordt ervoor
gekozen dat het Ministerie van IenM bepaalt dat
het KNMI marktverhoudingen respecteert als het
gaat om de levering van weergerelateerde
producten en diensten buiten de Rijksoverheid.
Operationele dienstverlening zoals diensten in
verband met peilbeheer bij waterschappen of
gladheidbestrijding voor gemeenten valt hier ook
onder. Het instrument hiertoe is de instructie die
het Ministerie van IenM in zijn rol als eigenaar
van het agentschap KNMI zal geven om
weergerelateerde producten en diensten al dan
niet te leveren aan overheidsorganisaties buiten
de Rijksoverheid.

Opgenomen in wet of regeling
In de toelichting op de wet is het volgende
opgenomen:
De verhoudingen tussen markt en overheid
worden onder andere gereguleerd door de
Mededingingswet. Als het gaat om de
levering van operationele, weergerelateerde
producten en diensten buiten de
Rijksoverheid geldt als beleidsuitgangspunt
dat in beginsel niet wordt getreden in de
bestaande marktverhoudingen.
Dienstverlening, zoals peilbeheer bij
waterschappen of gladheidbestrijding voor
gemeenten, valt hier ook onder. Dit betekent
dat vanuit de zorgplichten van de minister
restrictief wordt omgegaan met het leveren
van bewerkte data aan bijvoorbeeld
waterschappen ten aanzien van de
weersverwachtingen.
Welke producten en diensten worden
geleverd op het gebied van weer wordt
grotendeels bepaald door de vraag van
opdrachtgevers of afnemers; uitgezonderd
hiervan zijn zogenaamde basistaken. Onder
de basistaken vallen onder andere
wetenschappelijk onderzoek, de algemene
weerberichten, weerwaarschuwingen, de
nationale klimaatscenario’s en het
onderhouden van het nationale meetnet.
Dienstverlening aan decentrale overheden en
overheidsbedrijven wordt in beginsel aan de
markt overgelaten.
Tevens stelt de toelichting bij de wet:
Voor het overige worden weerkundige
diensten aan de markt overgelaten.
Ondersteuning vindt slechts plaats voor taken
die «bij of krachtens wet» zijn opgedragen,
met andere woorden, taken van overheden
die zijn gebaseerd op regelgeving. Taken die
niet publiekrechtelijk zijn toebedeeld worden
niet ondersteund door de minister.
Dienstverlening vindt plaats op verzoek. Er is
geen afnameplicht en het uitgangspunt is om
zoveel mogelijk vraaggestuurd diensten aan
te bieden (zie verder de toelichting bij artikel
6).
In de Rtms wordt hier niet op teruggekomen.
Daar worden onder artikel 11, dienstverlening

Pagina 59 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Tekst bijlage brief 28 maart 2013

Opgenomen in wet of regeling
op verzoek aan derden, de mogelijkheden van
het KNMI om diensten te leveren aan
organisaties buiten de overheid,
overheidsinstellingen, bestuursorganen en,
overheidsbedrijven.
In de toelichting is aangegeven:
Voor alle bovengenoemde extra
dienstverlening wordt een integrale kostprijs
in rekening gebracht welke bepaald wordt
volgens een kostencalculatiemodel dat
voldoet aan het besluit Markt en Overheid.
Het kostencalculatiemodel is opvraagbaar bij
het KNMI en wijzigingen worden besproken in
het Overleg Infrastructuur en Milieu.

2. In een aantal gevallen kiest de eigenaar van
het agentschap KNMI voor het maken van een
uitzondering hierop door het KNMI expliciet een
rol toe te kennen bij het rechtstreeks leveren van
weergerelateerde producten en diensten aan
overheidsorganisaties buiten de Rijksoverheid,
namelijk:
• wanneer sprake is van incidentele
doelgroepspecifieke waarschuwingen voor
gevaarlijk en maatschappij-ontwrichtend weer.
Voorbeelden zijn de
hoogwaterproblemen van januari 2012 in de
noordelijke provincies en de extreme droogte in
het voorjaar van 2011;
• wanneer sprake is van gerichte verzoeken van
de in de veiligheidsregio’s
samenwerkende partners in verband met de
openbare orde en veiligheid (inclusief preparatie,
oefening, nazorg en evaluatie);
• wanneer het KNMI als enige beschikt over de
kennis en middelen die nodig zijn voor een
specifiek product of dienst en marktpartijen
hierin niet kunnen voorzien;
• wanneer de opdrachtgever uit de aard van zijn
werkzaamheden geen gebruik kan maken van
niet-ambtelijke opdrachtnemers, zoals in het
geval van gerubriceerde
(weer)informatie (bijvoorbeeld bij vragen van de
Onderzoeksraad voor Veiligheid of
in geval van een strafrechtelijke procedure).

In artikel 5 van de wet is aangegeven dat
bestuursorganen verplicht zijn om in geval
van maatschappij-ontwrichtend weer en
calamiteiten waarbij het weer een belangrijke
rol speelt de dienstverlening bij de minister
van Infrastructuur en Milieu af te nemen.
Daarnaast is er sprake van dienstverlening
door het KNMI op verzoek:
In de toelichting op de wet is hierover de
volgende tekst opgenomen:
In een aantal gevallen wordt gekozen voor
een uitzondering hierop door de minister een
rol toe te kennen bij het rechtstreeks leveren
van weergerelateerde producten en diensten
aan overheidsorganisaties buiten de
Rijksoverheid, namelijk:
•wanneer sprake is van incidentele
doelgroepspecifieke waarschuwingen voor
gevaarlijk of maatschappij-ontwrichtend
weer. Voorbeelden zijn de
hoogwaterproblemen van januari 2012 in de
noordelijke provincies en de extreme droogte
in het voorjaar van 2011;
•wanneer sprake is van gerichte verzoeken
van de in de veiligheidsregio’s
samenwerkende partners in verband met de
openbare orde en veiligheid (inclusief
preparatie, oefening, nazorg en evaluatie);
•wanneer het KNMI als enige beschikt over
de kennis en middelen die nodig zijn voor een
specifiek product of dienst;
•wanneer de opdrachtgever uit de aard van
zijn werkzaamheden geen gebruik kan maken
van niet-ambtelijke opdrachtnemers, zoals in
het geval van gerubriceerde (weer)informatie
(bijvoorbeeld bij vragen van de

Pagina 60 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Tekst bijlage brief 28 maart 2013

Opgenomen in wet of regeling
Onderzoeksraad voor Veiligheid, of ingeval
een gerechtelijke procedure aan de orde is).
In de bovenstaande punten gaat.
In de Rtms is het bovenstaande verwoord in
artikelen 5 t/m 7 over weerwaarschuwingen
en de tekst hierover in de toelichting. Tevens
in de artikelen 8 en 9 die betrekking hebben
op calamiteiten. Op basis van deze twee
artikelen zijn bestuursorganen verplicht deze
dienstverlening af te nemen.

3. Het KNMI kan als onafhankelijke autoriteit
(referentie-instituut) door alle
overheidsorganisaties worden verzocht om
weergerelateerde producten en diensten
van anderen te toetsen. Daartoe dient een
overheidsorganisatie een concreet verzoek in
te dienen bij het KNMI. Het KNMI zal
terughoudend omgaan met het inwilligen van
deze verzoeken

In de toelichting op de wet is de volgende
tekst opgenomen:
Overheidsorganisaties kunnen de minister
verzoeken om toetsing van de
weerdienstverlening van marktpartijen
(second opinion). Bijvoorbeeld de weerkamer
van ProRail omtrent het waarschuwen bij
mogelijke ontwrichting van de
spoorinfrastructuur, gebaseerd op de
dienstverlening door een weerbedrijf. Hierbij
treedt het KNMI op als referentie-instituut.
In de toelichting op de regeling staat het
volgende:
Het KNMI biedt ook bepaalde dienstverlening
aan publiekrechtelijke ingestelde
rechtspersonen. Zo kunnen zij verzoeken om
een extra onderzoek naar de kwaliteit van
weerproducten die zij op de markt inkopen
(second opinion).

4. Met betrekking tot de weergerelateerde
producten en diensten handhaaft het KNMI de
wijze waarop ook nu reguliere publieke
voorlichting via internet plaatsvindt. Dat
betekent dat het KNMI via internet een
algemeen weerbericht voor geheel Nederland
afgeeft, aangevuld met berichtgeving over
weerwaarschuwingen en duiding van extreme
weersituaties.
5. Het KNMI volgt het kabinetsbeleid met
betrekking tot open data. Op basis van best
effort stelt het al een groot deel van zijn ruwe
data voor hergebruik beschikbaar. Het open data
beleid is volop in beweging. In 2013 zal naar
verwachting de herziene Europese richtlijn
Hergebruik van Overheidsinformatie vastgesteld
worden. Deze wordt vervolgens
geïmplementeerd in de Wet Openbaarheid van
Bestuur.

Dit punt wordt in het hoofdstuk over het
algemeen weerbericht behandeld.

In de toelichting bij de wet is de volgende
tekst opgenomen:
Onderdeel d biedt een grondslag voor het
reguleren van het «open databeleid» van de
overheid. Volgens dit beleid moeten
meteorologische, seismologische en andere
geofysische gegevens die worden geproduceerd in het kader van de overheidszorg,
bedoeld in het eerste lid, beschikbaar worden
gemaakt. Aanvullend eist de

Pagina 61 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Tekst bijlage brief 28 maart 2013
In aanvulling op de beschikbare open data blijft
het mogelijk KNMI-data op basis van Service
Level Agreements af te nemen. In deze nietexclusieve, afzonderlijke overeenkomsten
kunnen aanvullende afspraken rond bijvoorbeeld
leveringszekerheid gemaakt worden. Het KNMI
berekent de integrale kosten voor het nakomen
van deze afspraken conform de
Mededingingswet aan afnemers door.

Opgenomen in wet of regeling
Implementatiewet EU-richtlijn infrastructuur
ruimtelijke informatie ook verstrekking van
data (zie verder § 3). Bij ministeriële regeling
zal worden vastgesteld dat de voor
hergebruik beschikbare gegevens worden
opgenomen in een catalogus. Aan de hand
van de catalogus wordt het bedrijfsleven
geïnformeerd met betrekking tot de
producten die in het kader van de publieke
taak worden geproduceerd. Voor hen is het
belangrijk om te weten welke nieuwe
(bewerkte en onbewerkte) gegevens worden
aangeboden zodat zij zich kunnen aanpassen
aan de gewijzigde dienstverlening van de
overheid. Bij ministeriële regeling kunnen
regels worden gesteld omtrent de manier van
informeren. Met «aanvullende
dienstverlening» worden de zogenaamde
«service level agreements» bedoeld.
Bedrijven kunnen naast de verstrekking op
grond van het «open databeleid» ook
aanvullende dienstverlening overeenkomen.
Het zal dan met name gaan om
leveringsgaranties en technische
ondersteuning bij datalevering. Hiervoor
worden overeenkomstig de Mededingingswet
de integrale kosten in rekening gebracht.
In de toelichting op de regeling is de volgende
tekst opgenomen:
Het tweede onderwerp van de regeling is het
benoemen van de verschillende
weergerelateerde extra diensten en
producten die het ministerie op verzoek kan
leveren. Gegevens die ten behoeve van de
publieke taken worden verzameld zijn tevens
toegankelijk voor bedrijven. Zo kan in de
geest van het opendata beleid aan bedrijven
extra dienstverlening worden geboden in de
vorm van leveringszekerheid bij het
hergebruik van overheidsdata. Dit met als
doel om maatschappelijke toegevoegde
waarde te genereren met van overheidswege
tot stand gekomen data.

6. Het reguliere overleg tussen het KNMI en alle
afnemers van meteorologische data
(providersoverleg) wordt tijdig en periodiek
geïnformeerd over nieuwe (technologische)
ontwikkelingen die in de toekomst van invloed
zijn op de open data en de opname daarvan in de

In de toelichting bij de wet is de volgende
tekst opgenomen:
Het is de bedoeling dat significante
wijzigingen in het aanbod van
meteorologische, seismologische en andere
geofysische gegevens een redelijke periode

Pagina 62 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Tekst bijlage brief 28 maart 2013
al genoemde catalogus. Partijen kunnen op basis
hiervan afspraken maken over het tijdpad
waarop een en ander zijn beslag krijgt in verband
met invloed van deze data op bestaande
verdienmodellen.

7. Om ervoor te zorgen dat sprake zal zijn van het
leveren van gewenste en gevraagde producten
en diensten stelt het KNMI – op basis van de
missie en daaruit voortvloeiende strategische
visie – jaarlijks een geactualiseerd Meerjaren
Activiteiten Programma (MAP) op. Hierin staan
alle activiteiten (basisproducten en diensten)
beschreven die het KNMI met behulp van de
agentschapbijdrage uitvoert, met uitzondering
van het strategische onderzoek. Ook het
maatwerk dat in aanvulling op de basistaken en diensten in opdracht van IenM wordt uitgevoerd
is onderdeel van dit MAP. Welk strategisch
onderzoek uitgevoerd wordt door het KNMI,
wordt vastgelegd in een Meerjaren Strategisch
Onderzoeksprogramma (MSO). Dit betreft
onderzoek dat noodzakelijk is voor het
verwerven van inzichten om taken in de
toekomst adequaat te kunnen blijven uitvoeren.
Het MAP wordt door de minister van IenM
vastgesteld, het MSO door de Hoofddirecteur
van het KNMI. Aanvullend op de activiteiten op
basis van het MAP zal jaarlijks een overzicht
worden gepubliceerd van de activiteiten die het
KNMI uitvoert voor andere overheidsorganisaties
dan IenM.

Opgenomen in wet of regeling
van tevoren kenbaar zullen worden gemaakt
bij het (meteo)bedrijfsleven. Alle deelnemers
aan het reguliere overleg tussen het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu en alle
afnemers van meteorologische data (het
zogenaamde providersoverleg) worden tijdig
en periodiek geïnformeerd over nieuwe
(technologische) ontwikkelingen die in de
toekomst van invloed zijn op de open data en
de opname daarvan in de in paragraaf 3
genoemde catalogus. Partijen kunnen op
basis hiervan voorbereidselen treffen
wanneer het beschikbaar stellen van nieuwe
datasets invloed heeft op bestaande
verdienmodellen. Bij het beschikbaar stellen
van gegevens voor hergebruik kan
aanvullende dienstverlening worden
aangeboden
In de toelichting bij de wet is de volgende
tekst opgenomen:
Onderzoek naar weer, klimaat en
aardbevingen, technologische
ontwikkelingen, een uitbreiding of juist een
inperking van (meet)activiteiten worden
zichtbaar gemaakt in een vierjaarlijks
activiteitenprogramma. De zorgplichten die
worden opgesomd in artikel 3, eerste lid,
zullen veelal vraaggestuurd worden ingevuld,
door de minister van Infrastructuur en Milieu
voor de basistaken en door de
opdrachtgevers voor het maatwerk. Door
middel van het programma kan in de juiste
capaciteit en begroting worden voorzien voor
de uit te voeren projecten of dienstverlening.
Het programma kan tussentijds worden
geactualiseerd. Voor de betreffende
producten en diensten wordt een
transparante orderportefeuille van het KNMI
uitgebracht in de vorm van een openbaar
jaarlijks werkprogramma, gebaseerd op het
activiteitenprogramma. Bij ministeriële
regeling kunnen regels worden gesteld inzake
de voorbereiding, inrichting en inhoud van
het programma. Dit gaat bijvoorbeeld over
regels omtrent het tijdig consulteren van
betrokken (internationale) meteorologische
organisaties en het indelen van het plan in
bijvoorbeeld gedeelten voor kort- en
langdurige projecten, financiële
middeleninzet voor onderzoek en
weerproducten.

Pagina 63 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage B

Algemeen weerbericht en (weers-) waarschuwingen

Wet en regeling
Artikel 3, lid 1
Onze Minister draagt zorg voor
d. het kosteloos verstrekken van algemene weerberichten omtrent de toestand van het huidige
weer en het te verwachten weer.
e. waarschuwingen aan het algemeen publiek bij verwacht of werkelijk gevaarlijk of
maatschappij-ontwrichtend weer of waarschuwingen bij calamiteiten waarbij het weer een
belangrijke rol speelt;
f. het onverwijld informeren van het algemeen publiek bij een significante bodembeweging
door geofysische bronnen of vulkanische activiteit;
Toelichting
In onderdeel a wordt onder meer beoogd te regelen op wat voor manier weerwaarschuwingen en algemene
weerberichten beschikbaar worden gesteld en aan welke specificaties zij moeten voldoen (termijn van de
weersverwachting en parameters voor waarschuwingen, zoals windsnelheid, tij, golfslag en zonkracht).
Tegenwoordig is de meeste berichtgeving continu beschikbaar via openbare media. Algemene weerberichten
zijn bedoeld voor de openbare media, maar kunnen soms ook doelgroepgericht zijn, zoals voor de scheepvaart.

1.

Wijze van openbaarmaking

Toelichting bij de wet
Met betrekking tot de weergerelateerde producten en diensten zal de wijze waarop ook nu reguliere publieke
informatievoorziening plaatsvindt worden gehandhaafd. Dat betekent dat het KNMI via de gangbare
communicatie- en informatietechnologie een algemeen weerbericht voor geheel Nederland afgeeft, aangevuld
met berichtgeving over weerwaarschuwingen en duiding van extreme weersituaties.
Artikel 4, lid 4
Algemene weerberichten worden openbaar gemaakt via publiek toegankelijke communicatiemiddelen en
kunnen bestaan uit:
g. een toelichting op de weerberichten, bestaande uit een beschrijving in maximaal 150 woorden van de
meteorologische verschijnselen die aanleiding zijn voor die berichten; en
h. al dan niet geanimeerde weerkaarten, tabellen of grafieken.
Toelichting bij artikel 4:
Aangezien de website door iedereen kan worden geraadpleegd, behoeft het KNMI ook niet alle afnemers
waaronder particuliere weerbureaus en omroepen en uitgevers, te kennen om ze de betreffende onderdelen
van het algemeen weerbericht ter beschikking te kunnen stellen.
Het algemeen weerbericht wordt verder ter beschikking gesteld aan natuurlijke personen en rechtspersonen,
die het algemene publiek van weersinformatie voorzien. Dat gebeurt door particuliere weerbureaus die deze
berichtgeving verwerken in de weersinformatie die zij al dan niet via omroepen en uitgevers ter beschikking
stellen aan derden. Tevens wordt het algemene publiek van weersinformatie voorzien door omroepen en
uitgevers die via openbare media en communicatiekanalen, zoals kranten, televisie- en radioprogramma’s,

Pagina 64 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

internet, teletekst en ANP, die het algemene publiek van weersinformatie voorzien. Voor de verspreiding van
het weerbericht op zee en de ruime binnenwateren worden ook de navtex en de marifoon gebruikt.
Artikel 5, lid 1
Weerwaarschuwingen worden via publiek toegankelijke communicatiemiddelen verspreid.
Artikel 10, lid 1
Het KNMI informeert het algemeen publiek onverwijld bij significante bodembeweging door geofysische
bronnen of vulkanische activiteit,
Artikel 10, lid 3
Het informatiebericht wordt via publiek toegankelijke communicatiemiddelen verspreid.
2.

Samenstelling van het algemeen weerbericht

Algemene toelichting op de regeling:
Het algemeen weerbericht maken en beschikbaar stellen aan de samenleving heeft tot doel de samenleving te
informeren over het optredende en verwachte weer inclusief relevante marges en/of onzekerheden. Het
algemeen weerbericht is niet gericht op doelgroepspecifieke toepassingen en bevat derhalve globale
omschrijvingen van weersverschijnselen in plaats, tijd en intensiteit.
Ten behoeve van de maritieme sector wordt middels specifieke berichten aandacht besteed aan het weer aan
de kust en op de Noordzee en binnenwateren. Op deze wijze wordt geregeld dat de benodigde informatie tijdig
beschikbaar is voor het algemeen publiek.
Naast algemene berichtgeving wordt de samenleving middels weerwaarschuwingen geattendeerd indien er
sprake is van optredende, dan wel verwachte gevaarlijke of maatschappij-ontwrichtende
weersomstandigheden. De samenleving kan de waarschuwingen gebruiken om tijdig voorzorgsmaatregelen te
nemen om potentieel nadelige gevolgen van het weer te voorkomen of te beperken. Het is van belang dat in
situaties van optredend dan wel verwacht maatschappij-ontwrichtend weer één instituut optreedt als
weerautoriteit ten behoeve van een heldere verantwoordelijkheid en eenduidige weersinformatie om daarmee
onduidelijkheid te voorkomen.
Artikel 4, lid 1
Algemene weerberichten bevatten informatie over de volgende weersverschijnselen:
a. temperatuur;
b. windsnelheid en windrichting;
c. neerslagsoort en neerslagintensiteit;
d. en bewolking.
Artikel 4, lid 3
Algemene weerberichten kunnen informatie bevatten over de volgende weersverschijnselen:
a. zichtwaarde;
b. onweer;
c. luchtdruk;
d. gladheid;
e. ijsaanzetting;
f. zonkracht.
Artikel 4, lid 5
Weersverwachtingen beslaan een periode van ten hoogste 14 dagen, gerekend vanaf de openbaarmaking
ervan.

Pagina 65 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Algemene toelichting op de regeling
Het algemeen weerbericht is niet gericht op doelgroepspecifieke toepassingen en bevat derhalve globale
omschrijvingen van weersverschijnselen in plaats, tijd en intensiteit.
Toelichting op artikel 4
Het algemeen weerbericht bevat informatie over weersverschijnselen die dagelijks kunnen voorkomen. Het is
bedoeld om het algemeen publiek een beeld te schetsen van het (te verwachten) weer. Het algemeen
weerbericht wordt zowel voor land als voor zee uitgevaardigd. De in het tweede lid genoemde
weersverschijnselen zijn altijd onderdeel van het weerbeeld en daarmee van het algemeen weerbericht. De
weersverschijnselen in het derde lid zijn meer bijzonderheden die kunnen voorkomen. Luchtdruk en ijszetting
zijn van belang voor het weerbericht op zee. Het vierde lid regelt hoe het weerbericht openbaar wordt
gemaakt.
De berichten kunnen bestaan uit een korte beschrijving van maximaal 150 woorden. Daarnaast kunnen ter
verduidelijking weerkaarten worden gebruikt. Het KNMI kan geanimeerde weerkaarten publiceren van de
weersverschijnselen van de afgelopen twee uur. Het KNMI gebruikt het weerbericht niet om commerciële
activiteiten te ontplooien. Deze mogelijkheid wordt overgelaten aan de markt. Het algemeen publiek kan
rekening houden met vooruitzichten tot 14 dagen. In het belang van de Nederlandse maatschappij participeert
het KNMI in het ECMWF. Op basis daarvan zijn lange en middellange termijn weersverwachtingen beschikbaar.
Deze weersinformatie dient een aanmerkelijk publiek belang. Zij wordt enkel in algemene zin middels teksten,
tabellen en grafieken aan het algemeen publiek bekendgemaakt. De nadere invulling van het algemeen
weerbericht ligt bij de marktpartijen, die de gegevens kunnen gebruiken voor commerciële doeleinden

Pagina 66 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage C

Beknopt overzicht werkwijze afgegeven weerwaarschuwingen door het KNMI

Het KNMI werkt met een Werkinstructie Uitgifte waarschuwing Code Geel, Code Oranje en Code Rood
(Weeralarm), Versie 2.1, van 11 juni 2018.
Indien kans op overschrijding criteria >30% en tussen 0-48 uur vooruit, dan wordt de procedure binnen het
KNMI gestart en wordt het Departementale crisis coördinatiecentrum (DCC) van het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat geïnformeerd. Tijdens deze procedure worden consultatierondes gehouden.
• Expertteam (intern KNMI)
Het expertteam bestaat uit de dienstdoende veiligheidsmeteoroloog, een klimatoloog, de pikethouder
als voorzitter, een medewerker die de procedure bewaakt en een communicatieadviseur. Dit team
werkt aan de hand van BOB (beeldvorming, oordeelvorming, besluit). Vooral de impact van een code
oranje of rood wordt bekeken.
• Commerciële meteopartners (formele consultatie)
De dienstdoende veiligheidsmeteoroloog start een formele consultatie met commerciele
meteopartners. De marktpartijen die hierin participeren zijn MeteoVista, InfoPlaza, Joint
Meteorologische Groep (JMG van Defensie), P. Paulusma en RTL Buienradar. Tijdens deze consultatie
krijgen de betrokken marktpartijen 1 tot 2 uur de tijd om hun bevinding en duiding op een apart deel
van de website van het KNMI in te vullen. Deze bevindingen worden meegewogen in het wel of niet
uitgeven van een code oranje of rood.
• Weerimpactteam
De dienstdoende veiligheidsmeteoroloog overlegt onder leiding van het DCC van IenW met
maatschappelijke organisaties en overheidsinstellingen die een verantwoordelijkheid hebben voor een
van de vitale netwerken: VCNL, KLPD, ANWB, ProRail, NCC. Daarnaast is een modellen- en
methodiekexperts betrokken en wordt indien de regio waar de waarschuwing betrekking op heeft
grenst aan België ook het KMI betrokken.
De waarschuwing voor Code Oranje / Code Rood wordt uitgegeven door het invullen en versturen van het
fenomenenformulier en het verzamelformulier, inclusief het twitterbericht met de KNMI-kaart (te maken met
het ‘Sjabloon grafische KNMI-kaart’) en SMS (KOP) bij code oranje voor windstoten indien deze ook boven de
binnenwateren voorkomen.
Het genomen besluit wordt teruggekoppeld aan de consultatiepartners en de TV-meteorologen NOS en RTL
worden geïnformeerd. MeteoVista wordt gevraagd om een invulling op TT-713. Tenslotte beslist de
persvoorlichter over de communicatie media. De internet-site van het KNMI wordt bijgewerkt. Internationaal
wordt de info van het KNMI ingebracht op de Europese site voor weeralarmering (Meteoalarm.eu).

Pagina 67 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage D

Vergelijking regeling en werkwijze weerwaarschuwingen boven land

Code
Geel,
afgifte op basis van
• drempelwaarden
• gebiedsgrootte
• consultatie
• kans
Oranje,
afgifte op basis van
• drempelwaarden
• gebiedsgrootte
• consultatie
• kans
Rood,
afgifte op basis van
• drempelwaarden
• gebiedsgrootte
• consultatie
• kans

Regeling

Werkwijze in de praktijk

• artikel 6, eerste lid
• niet benoemd
• niet benoemd
• niet benoemd

• overeenkomstig de regeling
• provincie
• Werkinstructie
• Rapport
o gelijk aan/groter dan 60%

• artikel 6, tweede lid
• artikel 6, derde lid (SGG)
• niet benoemd
• niet benoemd

• overeenkomstig de regeling
• provincie
• Werkinstructie
• Rapport
o gelijk aan/groter dan 60%

• code rood is niet
opgenomen in de Rtms

• Rapport
• Niet gespecificeerd
• Werkinstructie
• Rapport
o besluit is impact gedreven

Waarbij:
Rapport = ‘Herijking Waarschuwingssystematiek’ uit 2015 van het KNMI
Werkinstructie = ‘Uitgifte waarschuwing Code Geel, Code Oranje en Code Rood (Weeralarm)’ van het KNMI

Pagina 68 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage E

Afgegeven weerwaarschuwingen door het KNMI (code oranje en rood)

Code
rood of oranje

Weersituatie

Gebied

Criterium
overschreden

Code oranje

IJzel

Drenthe, Friesland, Groningen

Ja

4-7 januari 2016

Code rood

IJzel

Drenthe, Friesland, Groningen

Ja

4-7 januari 2016

Code oranje

IJzel

Flevoland, Gelderland, Overijssel

Ja

30 mei 2016

Code oranje

Zware
onweersbuien

Ja

2 juni 2016*

Code oranje

7 juni 2016

Code oranje

Limburg

Nee

23 juni 2016
(ochtend)
23 juni 2016
(avond)
20 juli 2016

Code oranje

Zware
onweersbuien
Zware
onweersbuien
Zware
onweersbuien
Zware
onweersbuien
Zware
onweersbuien

Groningen, Drenthe, Overijssel,
Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant,
Limburg
Noord-Brabant, Limburg

Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht

Nee

Utrecht, Gelderland, Noord-Brabant en
Limburg
Utrecht, Gelderland en Noord-Brabant

Ja (in ieder geval
voor hagel)
Ja (alleen voor
Gelderland)

Datum uitgifte
2016
3 januari 2016

Code oranje
Code oranje

Nee* 30

2017
1 januari 2017

Code oranje

IJzel

Gelderland, Noord-Brabant en Limburg

Ja

7 januari 2017

Code oranje

IJzel

Heel Nederland

Ja

12 januari 2017

Code oranje

Sneeuw

Overijssel, Gelderland en Noord-Brabant

Ja

23 februari 2017

Code oranje

Westen en Zuidwesten van Nederland

Ja

19 juli 2017

Code oranje

Zeeland en Noord-Brabant

Nee

13 september
2017

Code oranje

Zware
windstoten
Zware
onweersbuien
Zware
windstoten

Ja

5 oktober 2017

Code oranje

10 december
2017
11 december
2017

Code oranje

Zware
windstoten
Sneeuw

Zeeland, Zuid- Holland, Noord-Holland,
Waddeneiland, Waddengebied, Friesland,
Groningen
Waddeneilanden, Waddengebied

Ja

Code rood

Sneeuw

17 december
2017

Code oranje

Gladheid

Hele land behalve Waddeneilanden en
Zeeland
Code rood Noord-Holland, Zuid-Holland,
Zeeland, Noord-Brabant, Flevoland,
Gelderland, Overijssel
Code oranje hele land
Noord-Holland, Friesland, Groningen,
Drenthe, Overijssel, Gelderland

Ja

Ja

Ja

30 Hoewel de drempelwaarden op 2 juni 2016 niet werden overschreden is bewust code oranje afgegeven. Voorafgaand aan de zware
onweersbuien waren er meerdere dagen met zware regenval geweest. Hierdoor was er nauwelijks meer bergingscapaciteit aanwezig en
werd de impact van de aanvullende neerslag als hoog ingeschat. Gezien de overlast achteraf bleek deze inschatting dit correct.

Pagina 69 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Code
Datum uitgifte
rood of oranje
2018 (t/m juni 2018)
3 januari 2018

Code oranje

18 januari 2018

Code rood

27 mei 2018

Code oranje

29 mei 2018

Code oranje

31 mei 2018

Code oranje

1 juni 2018

Code oranje

Criterium
overschreden

Weersituatie

Gebied

Zware
windstoten
Zware
windstoten

Noord-Holland, Waddeneilanden,
Waddengebied, Flevoland, Friesland
Code rood Noord-Holland, Zuid-Holland,
Utrecht, Flevoland, Gelderland, Overijssel
Code oranje hele land
Noord-Brabant, Limburg

Ja

Zuid-Holland, Utrecht, Gelderland,
Zeeland, Noord-Brabant, Limburg
Noord-Holland, IJsselmeergebied,
Flevoland
Groningen, Drenthe

Ja

Zware
onweersbuien
Zware
onweersbuien
Zware
onweersbuien
Zware
onweersbuien

Ja

Ja

Ja
Ja

In de onderzoeksperiode (januari 2016 – juni 2018) zijn door KNMI vijf codes geel geëvalueerd. Het betrof
codes geel die op de rand van code oranje zaten. Achteraf gezien hadden vier van deze vijf waarschuwingen
een code oranje moeten zijn.

Datum uitgifte
13 mei 2018

Geëvalueerde
codes geel
Code geel

11 februari 2017

Code geel

Sneeuw

20 november
2016
24 augustus 2016

Code geel

Zware
windstoten
Hitte

Heel Nederland

27 augustus 2016

Code geel

Stevige
onweersbuien

Heel Nederland

Code geel

Weersituatie
Stevige
onweersbuien

Gebied
Waddeneilanden, Waddengebied,
Friesland, Groningen Drenthe,
Overijssel, Flevoland, Gelderland
Heel Nederland

Heel Nederland

Bron: Seizoensverslagen codes rood en oranje van het KNMI

Pagina 70 van 79

Criterium
overschreden
Ja/Nee (mogelijk
oranje, op de
grens)
Ja (was code
oranje)
Ja (was code
oranje)
Nee (geen code
oranje)
Ja (was code
oranje)

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage F

Dienstverlening door het KNMI bij weerwaarschuwingen en calamiteiten

Wet: artikel 5
Bestuursorganen nemen de ondersteuning, bedoeld in artikel 3, eerste lid, onderdeel g, af bij Onze Minister
indien sprake is van verwacht of werkelijk maatschappij-ontwrichtend weer of calamiteiten waarbij het weer
een belangrijke rol speelt.
Regeling: artikel 8
1. Bestuursorganen nemen de ondersteuning bij het KNMI af in geval van een ramp of ernstige vreesvoor
het ontstaan daarvan, indien daarbij het weer een belangrijke rol speelt, en indien:
a. de burgemeester ten behoeve van de rampenbestrijding het bevoegd gezag is in de situatie,
bedoeld in artikel 5 van de Wet veiligheidsregio’s, en het regionaal operationeel team,
bedoeld in artikel 2.1.4 van het Besluit veiligheidsregio’s, bijeengeroepen wordt; of
b. de voorzitter van de veiligheidsregio ten behoeve van de rampenbestrijding het bevoegd
gezag is in de situatie, bedoeld in artikel 39 van de Wet veiligheidsregio’s.
2. Het KNMI waarschuwt desgevraagd de in het eerste lid bedoelde bestuursorganen over het weer
in de gevallen, bedoeld in dat lid.
3. Overheidsbedrijven kunnen in de gevallen, bedoeld in het eerste lid, ondersteuning afnemen bij
het KNMI.
Regeling: artikel 9
1. Bestuursorganen nemen tevens de ondersteuning af bij het KNMI:
a. zodra te verwachten is dat een alarmeringspeil wordt overschreden of deze daadwerkelijk
wordt overschreden als bedoeld in artikel 3.3, eerste lid, onderdeel b, van de Waterwet;
b. indien sprake is van een watertekort of een dreigend watertekort, waarbij de rangorde, bedoeld
in artikel 2.1 van het Waterbesluit, in acht wordt genomen;
c. indien sprake is van gevaar als bedoeld in artikel 5.28, eerste lid, van de Waterwet, en het weer
daarbij een belangrijke rol speelt.
2. Het KNMI waarschuwt desgevraagd deze bestuursorganen over het weer in de gevallen, bedoeld
in het eerste lid.
3. Overheidsbedrijven kunnen in de gevallen, bedoeld in het eerste lid, ondersteuning afnemen bij
het KNMI.
In de gevallen zoals genoemd in artikel 6, lid 2 (maatschappij-ontwrichtend weer boven land), artikel 8 en 9
vindt de levering van informatie kosteloos plaats door het KNMI.
Toelichting op de regeling
Het is van belang dat in situaties van optredend dan wel verwacht maatschappij-ontwrichtend weer één
instituut optreedt als weerautoriteit ten behoeve van een heldere verantwoordelijkheid en eenduidige
weersinformatie om daarmee onduidelijkheid te voorkomen. De Minister van Infrastructuur en Milieu dient
tevens het algemeen publiek te waarschuwen bij calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt. De
publieke taak behelst in dit geval het verstrekken van weersinformatie aan bestuursorganen omtrent
optredend en verwacht weer dat relevant is bij het beperken en bestrijden van een ramp (zoals neerslag en
wind bij een ontsnapte gifwolk of een grote natuurbrand).
Bestuursorganen zijn op grond van artikel 5 van de wet verplicht om in geval van maatschappij-ontwrichtend
weer en calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt de dienstverlening bij de Minister van
Infrastructuur en Milieu af te nemen. Derhalve zijn criteria benoemd die de scheiding aangeven onder welke
voorwaarden de weersinformatie valt onder afnameverplichting of dat er keuzevrijheid is in
meteodienstverlener.

Pagina 71 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Voor dienstverlening aan bestuursorganen wordt hiervoor aangesloten op de opschalingssystematiek van het
GRIP stelsel. Het GRIP stelsel bevat een combinatie van opschaling op operationele en bestuurlijke niveaus (zie
bijlage B van het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming). Van verplichte winkelnering bij een calamiteit is
volgens de toelichting op het amendement De Vries/Van Veldhoven (Kamerstukken II 2014-2015, 33 802, nr.
22) in ieder geval sprake in geval van GRIP 3 en hoger. De achtergrond van het amendement is dat de ‘single
tone of voice’ wordt gegarandeerd. Voor de veiligheidsregio’s is ‘single tone of voice’ van belang voor de
operationele hulpdiensten en partners. In het Besluit veiligheidsregio’s staat dat het Regionaal Operationeel
Team (ROT, zie artikel 2.1.4.) belast is met afstemming met anderen. Het ROT is daarmee de draaischijf om
informatie af te wegen en te komen met besluiten en adviezen. Dit betekent dat op GRIP 2 niveau bij
weersgerelateerde calamiteiten sprake is van deze situatie
De Minister van Infrastructuur en Milieu waarschuwt tevens voor weersomstandigheden die verband houden
met watercrises. In de praktijk sluit het KNMI hierbij aan bij de code oranje van de opschalingssystematiek zoals
vastgelegd in het landelijk draaiboek hoogwater en overstromingen en het landelijk draaiboek waterverdeling
en droogte. De weersinformatie wordt verwerkt door het Water Management Centrum Nederland, ingepast in
specifieke waterberichtgeving en vervolgens doorgezet naar de relevante afnemers. De afnameverplichting
zorgt er voor dat overheidsdiensten tijdig de juiste weersinformatie hebben om hun publieke taak adequaat te
kunnen verrichten ten behoeve van het voorkomen, beperken en bestrijden van calamiteiten.
Het gaat dan om de verschillende soorten calamiteiten, die kunnen worden onderscheiden in:
1. (dreigende) calamiteiten waarbij het weer de calamiteit veroorzaakt, zoals in het geval van een zware
onweersbui bij een evenement;
2. (dreigende) calamiteiten die kunnen leiden tot een verstoring van de openbare orde of de veiligheid,
waarbij het weer invloed heeft op de calamiteit, zoals in geval van de verspreiding van een gifwolk of
andere schadelijke stoffen door de lucht, en
3. (dreigende) calamiteiten die verband houden met het waterbeheer, zoals hoogwater, watertekort en
milieu-incidenten.
In de eerste soort wordt aangesloten bij de waarschuwingssystematiek van de weerwaarschuwingen. In geval
van maatschappij-ontwrichtend weer als bedoeld in de artikelen 6 en 7 van deze regeling, moeten
bestuursorganen diensten afnemen van het KNMI die van belang zijn voor de uitvoering van hun publieke taak.
De waarschuwingen aan het algemeen publiek worden door het KNMI verzorgd.
Op de tweede soort calamiteiten is artikel 8 van toepassing. Hierbij wordt aangesloten bij de systematiek van
de veiligheidsregio’s. Van verplichte winkelnering bij een calamiteit is volgens de toelichting op het
amendement De Vries/Van Veldhoven (Kamerstukken II 2014-2015, 33 802, nr. 22) in ieder geval sprake in
geval van GRIP 3 en hoger. De Gripsystematiek is onderdeel van het Nationaal handboek crisisbesluitvorming
en geeft de opschaling in geval van rampen en crises aan. Bij GRIP 1 t/m 3 is de burgemeester het bevoegd
gezag (dreigende lokale calamiteit). Om aan te sluiten bij GRIP 2 is in onderdeel a aangegeven dat het regionaal
operationeel team is begonnen aan de uitvoering van zijn taak, en is voorts in onderdeel b aangegeven dat de
burgemeester wordt bijgestaan door een gemeentelijk beleidsteam, om aan te sluiten bij GRIP 3. Vanaf GRIP 4
is de voorzitter van de veiligheidsregio het bevoegd gezag. Naar deze situaties verwijst onderdeel c. Het betreft
hier (dreigende) bovenlokale calamiteiten. Bij calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt wordt
het publiek geïnformeerd door de bestuursorganen die belast zijn met de bestrijding van de betreffende
calamiteit. De waarschuwingen bij calamiteiten die kunnen leiden tot een verstoring van de openbare orde of
de veiligheid worden in de regel uitgebracht door de betreffende veiligheidsregio, die door het KNMI wordt
voorzien van weersinformatie.
De derde soort calamiteiten zijn crises in verband met waterbeheer. Hierbij valt te denken aan bijvoorbeeld
(dreigende) overstromingen, watertekorten die leiden tot ernstige economische of fysieke schade of
(chemische) waterverontreiniging door een lozing/lekkage. Op deze situaties kunnen verschillende artikelen
van toepassing zijn. Bij hoogwatercrises wordt gewerkt volgens de afspraken in het landelijk draaiboek
hoogwater en overstromingen. Het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN) is belast met de landelijke
coördinatie. Het WMCN is een samenwerking van Rijkswaterstaat, de waterschappen en het KNMI. Het WMCN
wordt gefaciliteerd door Rijkswaterstaat.

Pagina 72 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

De verplichte winkelnering op grond van artikel 5 van de wet gaat gelden vanaf het moment dat het KNMI een
waarschuwing afgeeft voor maatschappij-ontwrichtend weer met betrekking tot neerslag en/of wanneer
(gerede kans bestaat dat) de alarmeringspeilen bedoeld in artikel 3.3 van de Waterwet worden overschreden.
Artikel 6, tweede lid, onder a, respectievelijk artikel 9, onderdeel a, van deze regeling zijn dan van toepassing. In
de praktijk geeft het WMCN in dergelijke gevallen een code oranje af. Een actueel overzicht van de
alarmeringspeilen staat in het landelijk draaiboek hoogwater en overstromingen, dat onder andere is te vinden
op www.help-deskwater.nl.
Bij crises rond watertekorten wordt gewerkt volgens de afspraken in het landelijk draaiboek waterverdeling en
droogte. Het WMCN is belast met de landelijke coördinatie. De verplichte winkelnering op grond van artikel 5
van de wet gaat in dit geval gelden op het moment dat het watertekort of de droogte dusdanig is dat bij het
waterbeheer prioriteiten moeten worden gesteld, zoals bepaald in artikel 2.1 van het Waterbesluit. Dit is de
zogenoemde verdringingsreeks. Op deze situaties is artikel 9, onderdeel b, van deze regeling van toepassing. In
de praktijk geeft het WMCN als de verdringingsreeks moet worden toegepast een code oranje af.
Als er sprake is van gevaar voor waterstaatswerken, bedoeld in artikel 5.28 van de Waterwet, en het weer
speelt hierbij een belangrijke rol, dan leidt het tevens tot de verplichte winkelnering van de betrokken
bestuursorganen op grond van artikel 5 van de wet. In verschillende gevallen kan al op basis van de voorgaande
artikelen de verplichte winkelnering in werking zijn getreden. Er kan echter ook sprake zijn van gevaar aan een
waterstaatswerk in het geval van bijvoorbeeld milieu-gerelateerde watercrises. Dergelijke situaties vallen niet
onder de eerder genoemde artikelen, maar worden ondervangen door artikel 9, onderdeel c, van de regeling.
Zoals eerder aangegeven wordt bij calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt het algemeen
publiek geïnformeerd door de bestuursorganen die belast zijn met de bestrijding van de betreffende calamiteit.
De waarschuwingen ten aanzien van deze watercalamiteiten worden verzorgd door de betreffende
waterbeheerder. Bij regio-overstijgende en landelijke waterdreigingen worden de waarschuwingen namens de
waterbeheerders uitgebracht door het WMCN. Tot slot kan uit een watercrisis een GRIP-situatie ontstaan. In
geval van GRIP 2 of hoger is artikel 8 (mede) van toepassing.

Pagina 73 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage G

Aantal GRIP-situaties bij de veiligheidsregio’s in 2017

2017

GRIP onbekend

1. Veiligheidsregio Groningen
2. Veiligheidsregio Fryslân
3. Veiligheidsregio Drenthe
4. Veiligheidsregio IJsselland

GRIP-1

GRIP-2

GRIP-3

GRIP-4

GRIP-5

Totaal Opmerkingen

8

2

0

0

0

9

0

1

0

0

0

5

0

0

0

8

0

0

0

0

8

10 +2 keer voorbereidend GRIP
9x afkomstig van p. 26 +2 keer operationele inzet zonder
10 GRIP
Digitaal Jaarverslag op: https://www.vrd-jaarverslag5 2017.com/grip
Jaarverslag spreekt over 15 GRIP incidenten, geen
15 onderscheid naar opschalingsniveau

15

5. Veiligheidsregio Twente
6. Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland

8 GRIP incidenten, geen onderscheid naar
8 opschalingsniveau (heel Oost-NL 26)

8

7. Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden

6

3

0

0

0

8

1

0

1

0

9
GRIP-4: Apache-helikopter in hoogspanningsmast (13-1110 2017)

9. Veiligheidsregio Utrecht

10

1

0

0

0

11

10. Veiligheidsregio Noord-Holland Noord

21

4

0

0

0

25 In 2016 in totaal 26

11. Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland

6

1

0

0

0

7

12. Veiligheidsregio Kennemerland

22

2

1

0

0

25

13. Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland

12

1

0

0

0

13 Voorgaande jaren: 2013:11 - 2014:9 - 2015:5 - 2016:9
5 GRIP incidenten, geen onderscheid naar
5 opschalingsniveau
9 GRIP incidenten, geen onderscheid naar
9 opschalingsniveau (in 2016 10 keer opschaling)

8. Veiligheidsregio Gelderland Zuid

14. Veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek

5

15. Veiligheidsregio Haaglanden

9

0 Cijfers uit 2016
34 GRIP incidenten, geen onderscheid naar
34 opschalingsniveau
4 Info alleen op website, digitaal jaarverslag

16. Veiligheidsregio Hollands Midden
17. Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond

34

18. Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid

4

0

0

0

0

19. Veiligheidsregio Zeeland
20. Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant

6

0 Cijfers uit 2016
De GRIP-3 en GRIP-4 opschaling betreft beide de
opschaling in het kader van de ontmanteling van Fort
11 Oranje
Geen overzicht over opschalingen, plus geen info in
0 Jaarverslag of Beleidsplan
6 GRIP incidenten, geen onderscheid naar
6 opschalingsniveau

3

1

1

0

11

2

0

0

0

13

71

137

25

3

2

0

238

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

254
63
18
3
0
338

261
84
19
6
0
370

337
66
11
4
0
418

291
61
7
1
0
360

#N/A
#N/A
#N/A
#N/A
#N/A
#N/A

#N/A
#N/A
#N/A
#N/A
#N/A
#N/A

#N/A
#N/A
#N/A
#N/A
#N/A
#N/A

21. Veiligheidsregio Brabant-Noord
22. Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost

6

23. Veiligheidsregio Limburg-Noord

Geen overzicht over opschalingen, plus Jaarverslag niet
0 op website
Geen overzicht over opschalingen, plus Jaarverslag niet
0 op website

24. Veiligheidsregio Zuid-Limburg
25. Veiligheidsregio Flevoland
Totaal

GRIP onbekend
GRIP-1
GRIP-2
GRIP-3
GRIP-4
GRIP-5
Totaal

2017
71
137
25
3
2
0
238

Bron: Jaarverslagen 2017 van de afzonderlijke veiligheidsregio’s

Pagina 74 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage H

Dienstverlening op verzoek door het KNMI

In artikel 11 van de regeling is beschreven welke dienstverlening het KNMI op verzoek kan leveren.
Het KNMI levert op verzoek de volgende dienstverlening:
a. Overeenkomsten voor aanvullende dienstverlening, de zogenoemde ‘service level agreements’. In
aanvulling op het aanbod van open data biedt dit artikel de mogelijkheid om weerkundige data op basis
van aanvullende dienstverlening af te nemen. In deze niet-exclusieve, afzonderlijke overeenkomsten
kunnen afspraken gemaakt worden. Het zal dan met name gaan om leveringsgaranties en technische
ondersteuning bij datalevering. (artikel 11, eerste lid, onder a)
b. Het KNMI kan in opdracht van derden (toegepast) onderzoek verrichten waarbij die derden een
commercieel belang hebben bij dat onderzoek (derde-geldstroomonderzoek). (artikel 11, eerste lid, onder
b)
c. Een beoordeling door het KNMI van weerproducten van bedrijven die zijn ingekocht door bestuursorganen
of overheidsbedrijven in het kader van hun publieke taak. Zo kunnen bestuursorganen het KNMI verzoeken
om extra onderzoek te doen naar de kwaliteit van weerproducten die zij op de markt inkopen (second
opinion). (artikel 11, eerste lid, onder c)
d. Ondersteuning aan de rechterlijke organisatie of de Onderzoeksraad voor veiligheid bij hun vaststelling of
een weertype relevant is geweest in een door hen onderzochte zaak. Hierbij is de functie van referentieinstituut belangrijk waarbij er één nationale autoriteit is voor onafhankelijke weerinformatie. Voor de
Onderzoeksraad voor Veiligheid en de rechterlijke macht bestaat er veelal een noodzaak tot het afnemen
bij een onafhankelijk referentie-instituut. Zij maken voor weerverklaringen daarom gebruik van een
ambtelijke leverancier, in dit geval het KNMI. (artikel 11, eerste lid, onder d)
e. Het bieden van ondersteuning aan bestuursorganen of overheidsbedrijven bij de uitvoering van hun (bij
wet) opgedragen publieke taak (artikel 11, eerste lid, onder e), indien:
1°. Het gaat om het afgeven van doelgroepspecifieke waarschuwingen voor overheidsorganisaties in het
kader van hun publieke taak als een voor hen relevant dreigend weerbeeld optreedt. Hierbij kan
extra duiding gegeven ten aanzien van wat het weerverschijnsel voor risico’s kan betekenen voor de
behartiging van de taak van die organisatie in tegenstelling tot de algemene weerwaarschuwingen
(de warme/operationele kant van de crisisbeheersing). Hier vindt geen integrale doorberekening van
kosten plaats indien sprake is van een door het KNMI afgegeven weerwaarschuwing of waarschuwing
in het kader van een calamiteit.
2°. De ondersteuning doelgroepspecifieke waarschuwingen betreft bij significante bodembeweging door
geofysische bronnen of vulkanische activiteit.
3°. Ondersteuning aan, met name de veiligheidsregio’s, in de preparatie, oefening, nazorg en evaluatie,
omtrent weergerelateerde rampen, zoals de brand bij Chemie-Pack te Moerdijk (de koude kant van
de crisisbeheersing). Dit geldt ook in geval van significante bodembeweging door geofysische
bronnen of vulkanische activiteit.
4°. Het leveren van kennis door het KNMI aan overheidsorganisaties of in het kader van een
samenwerkingsverband. Dan zal bij met name de weergerelateerde bedrijven gecheckt worden of zij
benodigde kennis en middelen eveneens zouden kunnen leveren. Hiertoe is het ‘Protocol toetsing
unieke kennis en middelen’ opgesteld. In het kader hiervan organiseert het OFL-Meteo een
consultatie waaraan alle belanghebbenden in en rond de meteorologische dienstverlening kunnen
deelnemen. Verzoeken voor het oppakken van nieuwe activiteiten die mogelijk een aantrekkelijke
‘businesscase’ voor marktpartijen zijn, zijn onderdeel van de consultatie.
In de Wet taken meteorologie en seismologie is over de doorberekening van de kosten het principe van
integrale doorberekening van kosten opgenomen. Op deze regel zijn in de wet twee uitzonderingen gemaakt:
de dienstverlening aan de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en dienstverlening aan
bestuursorganen die op grond van artikel 5 van de wet verplicht zijn om dienstverlening af te nemen bij het
KNMI. Er zijn momenteel afzonderlijke afspraken gemaakt over de meteorologische dienstverlening voor
Caribisch Nederland. Daarnaast maakt de wet een uitzondering op het profijtbeginsel voor de ondersteuning

Pagina 75 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

van bestuursorganen in geval van maatschappij-ontwrichtend weer en calamiteiten waarbij het weer een
belangrijke rol speelt. Deze ondersteuning is op grond van artikel 3, eerste lid, onderdeel d, kosteloos voor de
afnemers.

Pagina 76 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage I

Overzicht van mogelijke dienstverlening door het KNMI

Dienst
algemeen weerbericht

Dienstverlening aan
algemeen publiek

Afname
keuzevrijheid
keuzevrijheid

weerswaarschuwingen

natuurlijke personen en rechtspersonen die het publiek van
weersinformatie voorzien (weerbureaus)
algemeen publiek

RTMS
Integrale kostprijs? WTMS
nee, om niet
artikel 3, lid 1 artikel 4
onder a
toelichting
nee, om niet

keuzevrijheid

nee, om niet

bestuursorganen zoals gemeenten, waterschappen, veiligheidsregio's
en openbaar lichaam (bedoeld zijn de BES-eilanden)

verplichte afname van
nee, om niet
weersinformatie, vanaf
maatschappijontwrichtend
weer (code oranje) of bij
overschrijding
alarmeringspeil of droogte
vanaf code oranje
keuzevrijheid bij afname
ja
van weersinformatie, vanaf
maatschappijontwrichtend
weer (code oranje) of bij
overschrijding
alarmeringspeil of droogte
vanaf code oranje
keuzevrijheid
ja

overheidsbedrijven

calamiteit- of incidentbestrijding
voorafgaand aan GRIP-2 of tijdens
koude fase
calamiteiten vanaf GRIP-2

bestuursorganen, overheidsdiensten en overheidsbedrijven

weergerelateerde diensten

aanvullende dienstverlening aan natuurlijke personen en
rechtspersonen in het kader van hergebruik van overheidsinformatie
zoals leveringsgaranties: SLA's
derden (bedrijven of instellingen): wetenschappelijk onderzoek

alle activiteiten die niet tot de
basistaken behoren
alle weergerelateerde diensten
binnen de Rijksoverheid

bestuursorganen en relevante afnemers

artikel 3, lid 1 artikel 5, 6 en 7
onder b
artikel 8, lid 1
artikel 5

artikel 7, lid 1, artikel 8, lid 3
onder a

verplichte afname van
weersinformatie, vanaf
GRIP-2
keuzevrijheid

nee, om niet

artikel 5

ja

artikel 3, lid 1 artikel 11, lid 1,
onder i
a

keuzevrijheid

ja

artikel 3, lid 1 artikel 11, lid 1,
onder h
b
artikel 11, lid 1,
c
artikel 3, lid
artikel 11, lid 1,
onder g
d

bestuursorganen of overheidsbedrijven: beoordeling van door derden keuzevrijheid
aangeleverde weergeralateerde producten
rechterlijke macht en OVV: weerverklaringen
verplichte afname wegens
rol van het KNMI als
onafhankelijk referentieinstituut
bestuursorganen en overheidsbedrijven: incidentele
keuzevrijheid
doelgroepspecifieke waarschuwingen voor maatschappijontwrichtend weer of calamiteiten waarbij het weer een belangrijke
rol speelt
bestuursorganen of overheidsbedrijven: incidentele
keuzevrijheid
doelgroepspecifieke waarschuwingen bij significante bodembeweging
door geofysische bronnen of vulkanische activiteit
bestuursorganen en overheidsbedrijven: gerichte verzoeken ten
keuzevrijheid
behoeve van preparatie, oefening, nazorg, en evaluatie van
maatschappij ontwrichtend weer
bestuursorganen en overheidsdiensten: kennis en middelen die nodig keuzevrijheid
zijn voor het leveren van een specifiek product of het verrichten van
een specifieke dienst waarover het KNMI als enige beschikt (bedoeld
wordt unieke kennis zoals in het protocol voorzien wordt)

ja

IenW-opdrachtgevers en externe opdrachtgevers

keuzevrijheid

ja

Rijksoverheid

keuzevrijheid

ja

Bestuursorganen: bedoeld wordt (organen van) provincies, gemeenten
en waterschappen. Ook een havenmeester kan bij de uitoefening van
bepaalde taken bestuursorgaan zijn.
Overheidsbedrijf is: a. een onderneming met privaatrechtelijke
rechtspersoonlijkheid, niet zijnde een personenvennootschap met
rechtspersoonlijkheid, waarin een publiekrechtelijke rechtspersoon,
al dan niet tezamen met een of meer andere publiekrechtelijke
rechtspersonen, in staat is het beleid te bepalen; b. een onderneming
in de vorm van een personenvennootschap, waarin een
publiekrechtelijke rechtspersoon deelneemt.

Pagina 77 van 79

ja

artikel 11, lid 1,
e, onder 1

ja

artikel 11, lid 1,
e, onder 1

ja

artikel 11, lid 1,
e, onder 2

ja

artikel 11, lid 1,
e, onder 3

ja

artikel 11, lid 1,
e, onder 4

Brief van 28
maart 2013,
bijlage1

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage J

Geraadpleegde literatuur

Wet taken meteorologie en seismologie
Regeling taken meteorologie en seismologie
Parlementaire behandeling wet, inclusief brief staatssecretaris van 28 maart 2013
Verslagen OIM-Meteo 2012-2017
Protocol toetsing unieke kennis en middelen (1 april 2017)
Agendastukken OFL-Meteo overleggen 2018
Overzicht Logboekmeldingen Weerkamer KNMI (januari 2016-juni 2018)
Seizoensverslagen Evaluatie-codes rood-oranje (januari 2016-juni 2018)
Gevaarlijk weer voor waterbeheer
Ledenbrief UvW KNMI dienstverlening 2017
Jaaroverzicht 2016, waarschuwingen WMCN
Jaaroverzicht 2017, waarschuwingen WMCN
Overzicht kleurcodes hoog- en laagwater 2018 WMCN
Website KNMI hoe-komen-waarschuwingen-tot-stand
Folder_KNMI_waarschuwingen_okt2015
Herijking_waarschuwingssystematiek_final_220615
Werkinstructie Code Geel Oranje Rood (Weeralarm)
Instituut voor Fysieke Veiligheid: De flexibiliteit van GRIP
Brandweer Nederland: Incidentbestrijding Gevaarlijke Stoffen door de brandweer (meerjarenvisie)
Brandweer Nederland: Van “Ongevalbestrijding Gevaarlijke Stoffen” naar “Incidentbestrijding Gevaarlijke
Stoffen”
Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid: Incidentbestrijdingsplan Extreem Weer

Pagina 78 van 79

Evaluatie Regeling taken meteorologie en seismologie

Bijlage K

Overzicht geïnterviewde personen/organisaties

ORGANISATIE
Havenbedrijf Rotterdam
Hydrologic
InfoPlaza
KNMI
KNMI
KNMI
KNMI
KNMI
KNMI
KNMI
MeteoGroup
MeteoVista/Weeronline
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
NVWB / Aeolis
ProRail
Rijkswaterstaat VCNL
Rijkswaterstaat WMCN
Rijkswaterstaat WVL
Rijkswaterstaat WVL
Royal Haskoning DHV
Unie van Waterschappen
Unie van Waterschappen
Unie van Waterschappen
Veiligheidsregio's
Veiligheidsregio's

NAAM
Pieter Nordbeck
Arnold Lobbrecht
Menno Bom
Jan Dekker
Läslo Evers
Seismologie
Peter Kraak
Fenneke Overes
Jan Rozema
Rob Sluijter
Gerard van der Steenhoven
Coen Verrijn Stuart
Jan-Willem Sieveking en Jaco van Wezel
Ytzen Lont
Auteur Rtms/jurist
Jan Hendrik Dronkers
Daniela Duarte de Souza van Mook
Peter Heij
Gerard van Noort
Etienne Weijers
David van Baarle en Lucas Hemels
Jaap Verweij
Willem Faber
Bart Vonk
Hanneke Schuurmans
Anke van Houten
Niels Robbemont
Pier Schaper
Esther Lieben en Marcel Verspeek
Paul Verlaan

Pagina 79 van 79