Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 337

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 9 november 2018
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op
11 oktober 2018 overleg gevoerd met mevrouw Van Engelshoven,
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, en de heer Slob, Minister
voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media, over:
– de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 24 augustus 2018 inzake extra actie tegen het
lerarentekort (Kamerstuk 27 923, nr. 318);
– de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 10 september 2018 inzake informatie over
salarisverhoging voor leraren in het primair onderwijs (Kamerstuk 27 923, nr. 319);
– de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 22 augustus 2018 inzake reactie op verzoek
commissie over de inzet van de NOA-gelden voor extra leraren
in het primair en voortgezet onderwijs (Kamerstuk 27 923,
nr. 317);
– schriftelijke vragen van de leden Van den Hul/Westerveld en de
antwoorden daarop inzake de loonkloof tussen primair en
voortgezet onderwijs, en de om die reden stukgelopen
cao-onderhandelingen (Aanhangsel Handelingen II 2018/19,
nr. 104);
– schriftelijke vragen van de leden Kwint/Futselaar en de
antwoorden daarop inzake de alarmerende omvang van het
lerarentekort (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 3188);
– schriftelijke vragen van de leden Rudmer Heerema/Wiersma en
de antwoorden daarop inzake het bericht «basisscholen
missen 1300 leraren, na de zomer dreigt lesuitval» (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 3162);
– schriftelijke vragen van het lid Van den Hul en de antwoorden
daarop inzake conciërges en ander onderwijsondersteunend
personeel die het moeten doen met een veel lagere loonsverhoging en die niet de forse bonus ontvangen die leerkrachten
wel ontvangen (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 3161);
– schriftelijke vragen van het lid Van den Hul en de antwoorden
daarop inzake miljoenen die zijn bedoeld voor onderwijs maar

kst-27923-337
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

1

–

–

–

–

terechtkomen bij commerciële bureaus (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 3158);
schriftelijke vragen van de leden Westerveld/Kwint en de
antwoorden daarop inzake het bericht «Miljoenen aan onderwijsgeld gaat naar commerciële bureaus» (Aanhangsel
Handelingen II 2017/18, nr. 3157;
schriftelijke vragen van het lid Van den Hul en de antwoorden
daarop inzake een immens lerarentekort op de Amsterdamse
basisscholen (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 3156);
de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 10 oktober 2018 inzake afschrift brief aan de
Stichting van het Onderwijs inzake de motie van de leden Rog
en Van Meenen over een intersectoraal functiewaarderingstraject (Kamerstuk 27 923, nr. 320);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 10 oktober 2018 inzake reactie op verzoek
commissie over het bericht op de website van de NOS
«Vierdaagse schoolweek dreigt in Zaanstad door lerarentekort» (Kamerstuk 27 923, nr. 321).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De griffier van de commissie,
De Kler

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

2

Voorzitter: Tellegen
Griffier: De Kler
Aanwezig zijn elf leden der Kamer, te weten: Azarkan, Beertema, Bisschop,
Bruins, Rudmer Heerema, Van den Hul, Kwint, Van Meenen, Rog, Tellegen
en Westerveld,
en mevrouw Van Engelshoven, Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, en de heer Slob, Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media.
Aanvang 13.31 uur.
De voorzitter:
Een hele goede middag. Welkom bij dit algemeen overleg over leraren.
Een heel hartelijk welkom aan de beide Ministers en hun ambtenaren. Een
hartelijk welkom aan alle mensen op de publieke tribune. Er zijn
ongetwijfeld ook nog een heleboel mensen die dit algemeen overleg op
een andere manier volgen. En natuurlijk een heel hartelijk welkom aan de
enorme hoeveelheid Kamerleden die vandaag over dit onderwerp het
woord gaan voeren. Een speciaal welkom aan onze collega Rudmer
Heerema, die hier zwaar onder de morfine zit, maar hopelijk toch een
heldere bijdrage gaat leveren. Welkom. We gaan snel beginnen. U ziet
met hoeveel u bent. U kijkt op de klok. We hebben vier uur staan voor dit
algemeen overleg. Het is een belangrijk onderwerp. U heeft allen zes
minuten spreektijd. Ik zou willen proberen om u allen in de eerste termijn
twee interrupties te geven. Laten we dat proberen; dan houden we het
ook qua tijd een beetje in toom. We gaan dus snel beginnen. Allereerst is
het woord aan mevrouw Westerveld van GroenLinks.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Voorzitter. Naast de ouders of opvoeders is de leerkracht misschien wel dé
belangrijkste persoon in het leven van kinderen. Juist de positie van deze
leerkracht is de afgelopen jaren verwaarloosd. Het onderwijs is kampioen
werkdruk en salarissen lopen ver achter. We stevenen af op een gigantisch
lerarentekort van 10.000 voltijdbanen, dus misschien wel van zo’n 17.000
personen over tien jaar. Je zou denken dat dit kabinet er alles aan doet om
dit op te lossen. En ja, in ieder debat heb ik ook complimenten uitgedeeld
voor de middelen om de werkdruk te verlichten en de salarissen te laten
stijgen, in het basisonderwijs dan. Maar we zijn er nog niet, want er is
gewoon niet genoeg.
Wat GroenLinks betreft moet er meer ambitie worden getoond om het
onderwijs aantrekkelijk te maken. Hier heeft mijn fractie, samen met
andere partijen, herhaaldelijk voorstellen voor gedaan. Denk aan een
deltaplan voor het bestrijden van het lerarentekort, het dichten van de
loonkloof, een maximum aan de uitgaven voor uitzendbureaus, het
schrappen van de maatschappelijke diensttijd en 100 miljoen extra voor
onderwijs, en het stimuleren van zijinstroom. Ik kan zo wel even
doorgaan.
Voorzitter. U ziet hier een extreem constructieve oppositie, die actief
meedenkt en allerlei voorstellen doet, maar die vaak aanloopt tegen het
excuus: dit staat niet in het regeerakkoord en daarom stemmen we tegen.
Dat vind ik vervelend, maar het is nog erger voor het onderwijs. Er zijn
bijvoorbeeld zo’n 31.000 mensen met een onderwijsbevoegdheid die nu
niet voor de klas staan. Twee derde van hen staat hiervoor wel open. Met
hen kunnen we in één klap het lerarentekort oplossen. Ik heb hier eerder
voorstellen voor gedaan, want iedereen die in het onderwijs wil en kan
werken hebben we nodig. Dat vindt de Minister natuurlijk ook. Hoe kan
het dat ik dan nog te vaak mensen spreek die graag in het onderwijs
willen werken, maar vaak afhaken vanwege de wirwar aan regels, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

3

ook vanwege de hoge kosten? Ik noem even wat voorbeelden. Je kan de
tegemoetkoming leraren aanvragen, maar dit kan alleen bij een
gezamenlijk inkomen dat lager is dan € 35.000. We hebben de lerarenbeurs van maximaal € 7.000, terwijl bij verschillende universiteiten een
tarief tot € 14.000 per jaar wordt gevraagd. Andere regelingen als de
tegemoetkoming studiekosten onderwijsmasters en de subsidie korte
scholingstrajecten educatieve module lopen nu af. Dan heb je nog de
Regeling subsidie zij-instroom voor scholen, die meestal niet kostendenkend is.
Voorzitter, u ziet mijn vraag wellicht al aankomen. Ik heb het vaker
gevraagd: wat kan de Minister doen om het makkelijker te maken? Ik geef
hem alvast een suggestie, namelijk één heldere regeling voor alle
zijinstromers die overzichtelijk is en die voor iedereen geldt. We nemen
dan onnodige drempels weg en we snijden in de bureaucratie, want ook
al die aanvragen, het papierwerk en het bijhouden van websites et cetera
kosten natuurlijk tijd. Dit kan dan misschien meteen op één overzichtelijke
overheidswebsite met een lerarenhelpdesk, dus een telefoonnummer en
een mailadres van iemand die geïnteresseerde kandidaat-leraren goed
kan helpen. Graag een reactie van de Minister.
Voorzitter. Een punt waar ik me al meer dan tien jaar aan erger zijn de
instellingscollegegelden, want het blijft heel raar. Als iemand die
jarenlang in de zorg heeft gewerkt op zoek is naar een nieuwe uitdaging,
is het toch alleen maar goed dat hij of zij in de publieke sector wil blijven
werken? Dit is toch het leven lang ontwikkelen dat dit kabinet zo graag
wil?
Het ergste is dat het vaak niet eens gaat om mensen die werkzaam zijn in
de zorg. We kregen deze week allemaal een mail van een zeer gemotiveerde man die een opleiding tot ergotherapeut had gevolgd en nu al tien
jaar bij een gemeente werkt. Hij wil graag de pabo volgen, maar kreeg te
horen dat het collegegeld minimaal € 8.000 per jaar is. Als hij tien jaar
geleden een diploma rechten had gehaald of management had gestudeerd, zou het collegegeld een kwart van dit bedrag zijn geweest. En zo
ken ik wel meer voorbeelden. De Minister gaat misschien wel een beetje
zuchten omdat ik er weer op terugkom, maar ik vind het gewoon niet uit
te leggen met zo’n groot lerarentekort. Of kan de Minister dit wel
uitleggen? Dat zou ik graag via de voorzitter aan de Minister willen
vragen.
Voorzitter. Het lerarentekort zagen we natuurlijk al van mijlenver
aankomen. Ruim tien jaar geleden werd het Convenant Actieplan
Leerkracht getekend. Toen al werden er afspraken gemaakt over een
betere beloning en minder werkdruk. Ook toen kwamen er extra middelen
vrij. En ook toen sprak men al over grotere deeltijdaanstellingen,
professionaliseren en scholing. Hier is weinig van terechtgekomen. Om te
voorkomen dat we over tien jaar in dezelfde situatie zitten, zou mijn fractie
graag een langetermijnvisie van de Minister willen zien. Het is goed om
nu alles in te zetten op het werven van nieuwe leraren, maar we moeten
er ook alles aan doen om te voorkomen dat leraren opbranden. Is de
Minister dat met ons eens? Zijn de Ministers bereid om bijvoorbeeld een
tienjarenplan maken? En staan zij ervoor open om daarin ook te kijken
naar experimenten met lessenreductie, om zo tot een betere balans
tussen lesgebonden en lesvrije uren te komen? Is de Minister ook bereid
om te kijken naar het bedrag dat scholen per zijinstromer krijgen? In het
primair onderwijs geeft 75% van de besturen meer dan € 20.000 uit. Is hij
bereid om de budgetten voor zijinstromers zowel in het primair onderwijs,
in het voorgezet onderwijs als in het mbo structureel te verhogen? Eerder
vroeg ik de regering in een motie met collega Van den Hul om meer
mensen over te halen om zich te laten omscholen tot leraar. De Vereniging
Hogescholen deed die oproep ook recent. We hebben dat punt wel vaker
voorbij zien komen. Heeft dat misschien tot extra aanmeldingen geleid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

4

Voorzitter. Een laatste punt. De gemeente Amsterdam is onder haar eigen
medewerkers een pool gestart met mensen die de scholen in gaan. Kan
de Minister andere gemeenten of grote bedrijven – volgens mij zijn de
contacten met het bedrijfsleven vrij goed – oproepen om hetzelfde te
doen, zodat hun medewerkers zich misschien ook wel laten verleiden om
zich tot leraar te laten omscholen of om op scholen te helpen? Is de
Minister bereid om die oproep aan gemeenten en grote bedrijven te
doen?
Dan een allerlaatste vraag: wat gaat er gebeuren om ook de lerarenopleidingen weer aantrekkelijk te maken? Het regeerakkoord zelf heeft het over
differentiatie voor onder- en bovenbouw. GroenLinks heeft al eerder
gepleit voor specialistische masters. Daar is in het vorige overleg ook het
een en ander over gezegd. Wat zijn nu de concrete plannen om de
lerarenopleidingen aantrekkelijker te maken?
Voorzitter. Mijn pleidooi is duidelijk: er gebeurt van alles en er staat van
alles in het regeerakkoord, maar het is gewoon niet genoeg. Er zijn nog
onnodige drempels, terwijl we iedereen in het onderwijs hard nodig
hebben. Ik hoop dat de Minister en zeker ook de regeringspartijen zien dat
het regeerakkoord toch echt tekortschiet en dat er meer moet gebeuren.
Want die uitgestoken hand zien we nog veel te weinig als het gaat om
onderwijs, en kinderen en leraren zijn daarvan de dupe.
De voorzitter:
Dank, mevrouw Westerveld. Dan is nu het woord aan de heer Kwint van
de SP.
De heer Kwint (SP):
Ik weet niet zo goed wat er nog moet gebeuren voor er echt ingrijpend
actie wordt ondernomen tegen het lerarentekort. We hebben grote
stakingen gehad. Er zijn brandbrieven geweest. Er talloze artikelen
verschenen. Er zijn items op tv geweest. Leraren zijn hier in de Kamer
geweest. We hebben leraren buiten de Kamer gezien, op het Malieveld en
op allerlei andere plekken in het land. Er zijn conferenties en rapporten
geweest. Dus laat ik het vandaag eens anders proberen: wat kost deze
nalatigheid ons eigenlijk?
Ik stel voor dat de Minister meeschrijft. Wat kost de kinderopvang eigenlijk
als leraren een dag het werk neerleggen om actie te voeren? Wat kosten
de vrije dagen die een ouder opneemt als er geen leraar is en de klas naar
huis wordt gestuurd? Wat kosten het ziekteverzuim en de burn-out van
leraren die vanwege dat ziekteverzuim te lang doorwerken? Wat kosten de
peperdure, externe adviesbureaus die je komen helpen met van alles en
nog wat, zoals begeleiding bij passend onderwijs? Dat is iets wat leraren
prima zelf zouden kunnen doen als ze niet een veel te volle klas zouden
hebben en als de werkdruk wat lager zou zijn. Wat kosten alle raden en
adviesbureaus met mooie kantoren die zich tegen het onderwijs aan
bemoeien? Wat kosten alle onderwijsbestuurders, al dan niet in een raad
van toezicht, die nog steeds vinden dat ze recht hebben op een eigen cao
en niet onder de cao van leraren hoeven te vallen? Wat kosten de
uitzendbureaus die parasiteren op het lerarentekort en wel tot € 12.000
per maand in rekening brengen voor één docent? Dat is nog meer dan een
Kamerlid. Nu geloof ik dat sommige docenten wel wat nuttiger zijn dan
sommige Kamerleden, maar dit zijn nog steeds miljoenen die weglekken
uit ons onderwijs. Want wat kost ons dit allemaal? Ik noem maar iets: als
er alleen al 6% van de lumpsum naar uitzendbureaus zou gaan, heb je al
genoeg geld om alle salarissen in het primair onderwijs gelijk te trekken
met het voortgezet onderwijs. Ik krijg dus graag een inschatting van de
Minister over al deze plekken waar het geld uit het onderwijs weglekt.
Wat zou hij ervan vinden als bestuurders ten minste één dag per week
voor de klas gaan staan? Ten eerste is dat goed voor de bestuurder, want
die houdt zo feeling met wat er op zijn eigen scholen gebeurt. Ten tweede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

5

kan de bestuurder zo een bijdrage leveren aan het oplossen van het
lerarentekort. Als hij geen bevoegdheid heeft, kan hij een docent helpen.
Als hij wel een bevoegdheid heeft, kan hij een les overnemen. Zou dat niet
het minste zijn wat je van een bestuurder in het onderwijs zou mogen
verwachten?
Kan de Minister hier ten minste garanderen dat het potje van de lerarenbeurs voor zijinstromers wordt bijgevuld? Het zou toch echt onbestaanbaar zijn als wij in deze tijd van grote tekorten mensen die graag het
onderwijs in willen nul op het rekest moeten geven, omdat het subsidiepotje even op is?
Dan over de onderwijsassistenten. De SP gelooft simpelweg niet dat 50
onderwijsassistenten omscholen het maximaal haalbare is. Ik kan wel
uitleggen waarom. Ik kreeg dit idee namelijk toen ik op een basisschool
was waarvan de directeur zei: ik krijg herintreders waarvan ik binnen tien
minuten zie dat ze het nooit gaan redden in het onderwijs, maar ik heb
acht onderwijsassistenten en van drie daarvan weet ik zeker dat ze het
niveau aankunnen, bij één twijfel ik en van de vier andere weet ik zeker
dat ze het niet gaan halen. Als het op die school al drie of vier onderwijsassistenten zijn, maak je mij niet wijs dat we landelijk niet meer dan 50
onderwijsassistenten kunnen omscholen.
We praten hier onder meer over de brandbrief van de Onderwijsraad. Die
heeft nog nooit eerder een brandbrief gestuurd en die bestaat echt al 99
jaar. En dan krijg je dit briefje met wat klein grut. Vindt de Minister echt
dat dit recht doet aan de Onderwijsraad en, veel belangrijker, dat dit recht
doet aan het grote maatschappelijke probleem van het lerarentekort? De
Minister heeft het in de brief onder andere over de kinderopvangtoeslag.
Die gaat vooral naar mensen met middeninkomens en hoge inkomens,
voor wie de noodzaak om extra te gaan werken niet bijster hoog is. Hij
gaat de inspectie naar Zaanstad sturen met een handleiding hoe om te
gaan met het lerarentekort zonder een vierdaagse schoolweek in te
voeren. Wat gaat die handleiding dan voorschrijven? Zet ze maar in een
lokaal met een film? Gooi ze er maar bij in een andere klas? Laat ze het
gras maar maaien?
En er komt een taskforce. Ik citeer: «In lijn met het advies om een
landelijke taskforce in te stellen, verbinden wij de hands-on aanpak met
aanjagers in de regio met een landelijke stuurgroep, bestaande uit
bestuurders van de sector en vakorganisaties...» Dat is niet eens Nederlands. Deels verlegt het de verantwoordelijkheid voor de aanpak van het
tekort van het ministerie naar zo ongeveer iedereen. Het idee van de
Onderwijsraad was natuurlijk om de Minister te helpen. Het was een list:
zet Rutte erbij, zet Hoekstra erbij, laat hun zien hoe groot het probleem is
en dan komen ze vanzelf over de brug met het extra geld. Nu begint de
Minister alsnog met een taskforce, zonder die twee erbij, maar wel met
alle usual suspects uit het land der onderwijsbestuurders en sectorraden,
terwijl die elkaar volgens mij al vaak genoeg spreken. Dit riekt volgens ons
naar een oplossing voor een politiek probleem, namelijk dat er geen geld
bij komt, en niet naar een oplossing voor een onderwijsprobleem, een
groot maatschappelijk probleem, namelijk het lerarentekort.
De voorzitter:
De heer Heerema heeft een vraag.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik wilde graag even teruggaan naar het onderwerpje over bestuurders,
naar het voorstel om die een dag voor de klas neer te zetten. Ik heb daar
twee vragen over, want ik wil daarover best met u meedenken. Bedoelt u
dat alleen bestuurders die een afstand tot de werkvloer hebben een dagje
zouden kunnen meelopen in de klas of een klas zouden kunnen
overnemen? Of heeft u het dan ook over andere mensen in de bestuursorganisatie die niet voor de klas staan? Ik denk dan bijvoorbeeld aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

6

hr-personeel of ICT-personeel. Ik zou mij daar iets bij kunnen voorstellen,
want dan kun je het verbreden. Dan mijn tweede vraag. Als een
bestuurder een dag voor de klas gaat staan, worden zijn taken een dag
lang niet uitgevoerd en moeten daar dus andere bestuurders voor worden
aangenomen. Je krijgt dan volgens mij te maken met een verzwaring van
de werkdruk voor bestuurders – het kan zijn dat u dat nastreeft; ze hebben
dan hun eigen werk plus een dag voor de klas – of je krijgt de situatie dat
omdat bestuurders met een hoger salaris lessen overnemen, andere
bestuurders met een hoger salaris die bestuurstaken weer moeten doen.
U zei zelf in de krant «dit is een win-win-winsituatie; iedereen wint erbij»,
maar ik ben benieuwd hoe u dit kunt weerleggen, want ik zie dit wel als
valkuil.
De heer Kwint (SP):
Ten eerste dank voor de suggestie om te kijken of ook andere mensen uit
de ondersteunende diensten een bijdrage zouden kunnen leveren voor de
klas. Dat lijkt mij nuttig. Als je geen bevoegdheid hebt, kan je allicht een
docent in de klas ondersteunen. Als je wel een bevoegdheid hebt, kan je
misschien een les overnemen. Ik deel niet uw analyse over de werkdruk
bij besturen, want ik denk dat de effectiviteit van je werk er echt ongelofelijk bij gebaat is als je één dag per week in de klas rondloopt. Je weet
dan veel beter wat er op je scholen speelt en je kunt dan veel beter
inspelen op ontwikkelingen binnen je eigen organisatie. In die zin zou dat
dus een hoop werkdruk op de overige dagen wegnemen.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik zit hier niet om bestuurders te verdedigen of iets dergelijks. Ik ben even
op zoek naar de werkweek die een bestuurder nu heeft: die bestaat
volgens mij gewoon uit vier, vijf dagen volle bak werken. U stelt voor om
daar geen taken uit te halen, maar wel een dag onderwijs aan toe te
voegen. Naar uw inzicht zou dat dus in een normale werkweek van een
bestuurder moeten passen en zouden er dus geen extra kosten komen om
de taken die volgens mij dan niet worden gedaan, te laten overnemen
door andere bestuurders of door mensen in het bestuur extra te laten
werken? Ik hoop dat u begrijpt wat ik bedoel.
De heer Kwint (SP):
Als we naar het takenpakket van bestuurders gaan kijken, heb ik nog wel
een lijstje met voorstellen. Als je in de lumpsum een schot zou zetten
tussen personeel en overige, valt 80% van het budget waar een
bestuurder mee moet omgaan weg. Dat vind ik persoonlijk prima. Als je
bestuurder bent van een willekeurige scholenkoepel van 32 scholen, dan
denk ik dat die koepel sowieso te groot is om je werk goed te doen. Dat is
een van de redenen waarom ik zo tegen het afschaffen van de fusietoets
ben. Maar nog los daarvan ben ik er echt van overtuigd dat je werk als
onderwijsbestuurder er dusdanig mee gediend is dat je één dag per week
tussen de kinderen en de docenten die je moet aansturen staat dat dat je
werktijd behoorlijk wat effectiever gaat maken.
De voorzitter:
Meneer Kwint, was u aan het einde van uw betoog gekomen?
De heer Kwint (SP):
Had ik nog tijd over?
De voorzitter:
Ja, u was wel ruim binnen de tijd. Maar dit is geen uitnodiging, maar een
vraag in het algemeen.
De heer Kwint (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

7

Nee, dan...
De voorzitter:
De heer Van Meenen heeft ook een vraag aan u.
De heer Van Meenen (D66):
Ja, want ik ben zo’n bestuurder die jarenlang ook voor de klas heeft
gestaan. Ik kan het alleen maar eens zijn met de heer Kwint dat dat heel
goed is. Het is overigens ook best lastig om dat allemaal te combineren,
maar dat laat onverlet dat het een goed idee is. Mijn vraag richt zich meer
op hoe de heer Kwint dat voor zich ziet. Gaan we hier dan een wet
aannemen die dat verplicht? En als dat niet gebeurt, wordt de bestuurder
dan geboeid afgevoerd? Hoe zit de heer Kwint dat precies voor zich?
De heer Kwint (SP):
Nou, ik zie weleens onderwijsbestuurders langskomen waarvan ik denk:
dat zou helemaal geen slecht idee zijn. Maar dat geldt voor het overgrote
merendeel niet, dus dat zou niet mijn eerste optie zijn. Ik zou zeggen: ga
eerst gewoon in gesprek met bijvoorbeeld de PO-Raad en de VO-raad om
te kijken of je het hierover eens kunt worden. Als je het er niet over eens
kunt worden, kun je altijd nog over wetten gaan nadenken. Als je de
bestuurders opneemt in de cao voor leraren, kun je ook gewoon aanpassingen maken bij de functieomschrijvingen. In die functieomschrijving zet
je dan: werkt minimaal één dag per week in de klas.
De heer Van Meenen (D66):
Dat was ook exact mijn volgende punt. Dit zou je eigenlijk vooral in de cao
moeten regelen. Dat is een extra argument om de bestuurders in de
gewone cao te zetten, maar mijn vraag is toch: zouden we eigenlijk niet
alleen nog maar bestuurders moeten hebben die dit ook gewoon willen?
Alle andere verklaren zich toch bijna per definitie ongeschikt als ze dat niet
doen?
De heer Kwint (SP):
Nu krijg ik bijna de indruk dat de heer Van Meenen ze geboeid wil
afvoeren. Volgens mij gaan we elkaar hier wel vinden. Ja, ik ben het met u
eens dat dit iets zou zijn wat een bestuurder zou moeten willen. Dit
voorstel is ook niet gericht op de bestuurders die het willen, maar op
bestuurders, waarbij het niet uitmaakt wat ze besturen, als ze maar
kunnen besturen. Dus ja, ik denk dat we het daar wel over eens worden.
Door de interruptie van de heer Van Meenen denk ik er ineens aan dat ik
een vraag over die onderwijs-cao vergeten ben. Aangezien ik nog wat tijd
over heb, kan ik die nu stellen. Er is een motie van collega Beertema en
mij aangenomen waarin staat dat de onderwijsbestuurders onder de
onderwijs-cao moeten vallen. We hebben nu een nieuwe onderwijs-cao en
daar zitten de bestuurders niet in. Ik snap dat, want die cao was al in een
vrij vergevorderd stadium. Ik snap ook dat de Minister dat niet met een
knip in de vingers kan besluiten, maar is hij in ieder geval bereid om de
komende tijd – we gaan voor het primair onderwijs al vrij snel een nieuw
cao-traject in – met werkgevers en werknemers af te spreken dat de
bestuurders, te beginnen in het primair onderwijs, vanaf de volgende
cao-periode ook onder die cao vallen, conform onze motie dus?
De voorzitter:
Dank. Dan is nu het woord aan de heer Rog van het CDA.
De heer Rog (CDA):
Dank u wel, voorzitter. In het regeerakkoord van VVD, CDA, D66 en
ChristenUnie zijn al tal van maatregelen genomen om het lerarentekort,
de werkdruk en het verschil in salaris tussen leraren in het basisonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

8

en het voortgezet onderwijs te verkleinen. Dit jaar is er 500 miljoen euro
bij gekomen, alleen al voor de salarissen in het primair onderwijs.
Daarbovenop kwam 100 miljoen erbij door geld voor de functiemix en
bovenwettelijke WW naar salaris te verschuiven. Er is 430 miljoen
oplopend beschikbaar voor de verlaging van de werkdruk, waarbij er op
schoolniveau tussen de lerarenteams en schoolleiding wordt beslist hoe
het geld het best kan worden ingezet. Daarnaast intensiveert het kabinet
de maatregelen uit het plan van aanpak lerarentekort, dat vorig jaar naar
de Kamer is gestuurd. Dat zijn positieve ontwikkelingen.
Ik zie ook veel positieve ontwikkelingen in de sector zelf. Ik was een paar
weken geleden bijvoorbeeld bij de start van het Teachnasium in
Rotterdam. Daarin worden havo 4- en vwo 4-leerlingen van de Passie en
GSR begeleid door de Christelijke Hogeschool Ede met een heel pakket
extracurriculaire activiteiten en zo voorbereid op een studie aan de pabo.
Het Fioretti College werkt samen met de Hogeschool Inholland om
scholieren te stimuleren om te kiezen voor de pabo. Zij kunnen daarna
ook gegarandeerd aan het werk op een aantal scholen, bijvoorbeeld in
Hillegom.
Er zijn veel goede initiatieven, maar soms zijn ze zo populair dat ze
uiteindelijk dreigen te stokken, zoals de subsidie zijinstroom. Het CDA wil
dat wij geen nee verkopen aan zijinstromers die gebruik willen maken van
deze subsidie. Sterker nog, bij voorkeur willen wij uitbreiding, want er is
sprake van een groot succes. Laten we de aandacht voor het in zicht
komen van de bodem van de subsidiepot gebruiken als reclame voor deze
maatregel. Per slot van rekening: zien instromen doet instromen. Klopt het
dat op dit moment slechts twee instellingen een zijinstroomtraject
aanbieden? Ik kreeg dat door van de PO-Raad en ik wil graag weten of dit
klopt. Is de Minister bereid om in het licht van de regionale aanpak te
bevorderen dat er op meer plekken aanbod van zijinstroomtrajecten wordt
gecreëerd, in ieder geval in de regio’s waar de tekorten nu of in de nabije
toekomst het grootst zijn?
Bij een regionale aanpak hoort ook een aantrekkelijk vestigingsklimaat
voor leraren. Juist daar waar de tekorten het grootst zijn, zijn de woningen
het duurst. Ik zie liever dat een gemeente als Amsterdam de aandacht
richt op het realiseren van goedkope huisvesting voor leraren, in plaats
van dat zij in mijn gemeente, Haarlem, reclameborden neerzet teneinde
onze leraren, dus ook de leraren van mijn kinderen, weg te kapen. Is de
Minister bereid om in de regionale aanpak te kijken naar maatregelen
waarmee men elkaar dus niet oneigenlijk beconcurreert maar waarmee de
aantrekkelijkheid vergroot wordt?
Datzelfde geldt voor de inhuur bij commerciële bureautjes. Mijn socialistische collega Kwint had het daar ook al over. Veel geld blijft daar aan de
strijkstok hangen van lieden die slechts geïnteresseerd zijn om geld te
verdienen aan de schaarste in plaats van dat zij daadwerkelijk een
bijdrage leveren aan het oplossen van het lerarentekort. Ik zou het echt
heel mooi vinden als er in de regionale aanpak de afspraak wordt
gemaakt, wat mij betreft tripartiet maar in ieder geval onderling tussen
scholen, om niet meer met dit soort bureaus in zee te gaan.
De voorzitter:
Daar heeft de heer Kwint een vraag over.
De heer Kwint (SP):
Ja, inderdaad, socialistische collega Kwint hier. Waarom zouden wij willen
afwachten tot er in alle verschillende regio’s onderling afgesproken wordt
om niet meer met dit soort bureautjes in zee te gaan? Is het niet juist onze
taak om vanuit Den Haag een streep door dit soort constructies te zetten,
aangezien wij het in geen enkele regio wenselijk vinden dat er geld
weglekt naar peperdure uitzendbureaus die per maand tot € 12.000 per
leraar in rekening brengen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

9

De heer Rog (CDA):
Hier verraadt zich toch een verschil van ideologische gedrevenheid tussen
de heer Kwint en mijn persoon. Die had niemand zien aankomen. De heer
Kwint denkt aan centraal regelen. De overheid moet dit allemaal centraal
regelen en verplichten. Maar ik denk dat we door dit soort thema’s hier
met nadruk te bespreken en door een oproep te doen aan schoolbesturen,
ook een heel end kunnen komen. Ik denk eerlijk gezegd dat de vijfjarenplannen die we kennen uit het marxisme en leninisme niet alleen maar
leiden tot welvaart en welzijn van de Nederlanders.
De heer Kwint (SP):
Ik heb ondertussen bijna een stijve nek van de open deuren die de heer
Rog intrapt. Nou ja, laat ik het zo zeggen: het leidt in ieder geval lekker af
van de inhoud. Wat is precies het probleem? U zegt dat het heel onwenselijk is dat het gebeurt. Dus wat gaan we doen? We gaan praten, in alle
regio’s. U bent wetgever! Kom op, het gaat niet om een ideologisch
verschil, het is gewoon ons werk. Op het moment dat wij willen dat dit
niet gebeurt, kunnen wij toch hier zeggen dat wij ermee ophouden? Dat
lijkt me bovendien een stuk effectievere besteding van onze tijd, van de
tijd van al die onderwijsbestuurders en van de tijd van de mensen op het
ministerie. Dan hoeven ze namelijk niet 74 regio’s langs om daar tripartiet
afspraken te maken om het misschien niet meer te doen. We kunnen toch
gewoon zeggen: we doen dit niet meer? Of is zelfs dat al te maakbaar voor
u?
De heer Rog (CDA):
Dan moet ik de heer Kwint er toch op wijzen dat we in Nederland de
vrijheid hebben om uitzendbureaus te starten. Scholen hebben de vrijheid
om daar gebruik van te maken. Wij stellen met elkaar hier vast dat er veel
geld in gaat zitten. Ik ben niet van het verbieden van ondernemerschap. Ik
ben er wel voor dat wij zorgvuldig omgaan met publieke middelen. Dus
denk ik dat ook Onze Ministers als stelselverantwoordelijken een rol
hebben om te bevorderen dat dit soort afspraken tussen onderwijsbesturen gemaakt worden.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Die laatste zin van de heer Rog is heel erg interessant. Ik heb hier samen
met de heer Kwint een motie over ingediend. Hierin zeggen we niet dat er
wetgeving moet komen om uitzendbureaus te stoppen. We vragen in die
motie het volgende. Ik lees het even voor: verzoekt de regering om samen
met scholen voorstellen te doen over een maximumpercentage van de
lumpsum dat scholen mogen uitgeven aan uitzend- en detacheringskrachten. Dan hoor ik de heer Rog zeggen dat de Minister er misschien
een rol in heeft om er samen met scholen afspraken over te maken. Dat
vraagt onze motie. Dan vraag ik de heer Rog: waarom heeft u daar toen
niet voor gestemd?
De heer Rog (CDA):
Maar mevrouw Westerveld, u leest uw motie nu zelf voor. En volgens mij
gaat het in uw motie over wettelijke maxima.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Nee, nee, nee.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld krijgt even de kans om het dictum van de motie
voor te lezen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

10

Ja. «Verzoekt de regering om samen met scholen voorstellen te doen over
een maximumpercentage van de lumpsum dat scholen mogen uitgeven
aan uitzend- en detacheringskrachten.» Dus wij vragen de Minister om er
samen met scholen voorstellen voor te doen.
De heer Rog (CDA):
Ik heb daartegen gestemd omdat dit moet leiden tot een absoluut
maximum. Ik zie dat niet zitten. Mijn kritiek richt zich op de commerciële
bureaus die zelf grote hoeveelheden geld achteroverdrukken om leraren
in te zetten die ook op een andere manier ingezet kunnen worden. Mijn
appel is: laten we proberen regionaal afspraken te maken en ervoor
zorgen dat er bijvoorbeeld marktplaatsen ontstaan, of hoe je het maar wil
organiseren, zodat leraren voor een normaal tarief ingezet kunnen
worden. Dat is wat ik bepleit. Volgens mij ging uw motie verder, door te
stellen dat scholen maar een beperkte hoeveelheid mensen via een
bepaalde constructie in dienst mogen nemen. Mij gaat het om de
hoeveelheid geld die die bureaus achteroverdrukken.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik kan het dictum nog een keer oplezen, maar volgens mij heb ik dat al
twee keer gedaan en is het duidelijk wat er staat. Als ik met de heer Kwint
die motie aanpas en het iets soepeler opschrijf, kunnen we dan wel
rekenen op de steun van de heer Rog?
De heer Rog (CDA):
Ik heb net aangegeven waar ik de Minister toe oproep, om hem in positie
te brengen om schoolbesturen dit regionaal te laten afspreken. Dat lijkt
mij echt in het belang van het onderwijs. Als de Minister dat afwijst, als hij
daar absoluut niks in ziet, ben ik absoluut bereid om met u te kijken – met
die uitgestoken hand van u zoals wij die kennen – of wij datgene wat ik
bepleit samen kunnen vastleggen in een motie.
De heer Azarkan (DENK):
Ik moet eerlijk bekennen dat ik dit toch echt wel slappe hap vind van
meneer Rog van het CDA. Het is ook wel een beetje kenmerkend. We
constateren een probleem. We vertellen voor de bühne dat het echt
aangepakt moet worden. En dan komt er een vorm van aanpak die, denk
ik, prima te verdedigen is en dan zegt de heer Rog: daar ga ik toch niet in
mee. Ik merk even op, ook naar de heer Rog, dat wij binnen de overheid
ook richtlijnen hebben voor het inhuren van extern personeel. Die
noemen wij de Roemernorm. Binnen de overheid is het gebruikelijk dat je
erover rapporteert als je die overschrijdt. Het is dus veel meer laten zien
dat je een bepaalde norm hebt dan dat je meteen in wetten denkt, zeg ik
tegen de heer Rog. Daar laat de motie ruimte voor. Ik snap dus niet
waarom hij daar niet voor is.
De heer Rog (CDA):
Volgens mij moet meneer Azarkan zich erover in de handen wrijven dat
wij aan dezelfde kant van het touw trekken. Dat is één. Ten tweede daag ik
de heer Azarkan uit om mij aan te geven welke scholen niet voldoen aan
de Roemernorm.
De heer Azarkan (DENK):
Als we met elkaar kunnen afspreken dat we een richtlijn geven waarmee
scholen nog steeds een deel kunnen bekostigen wanneer ze echt in de
problemen zitten, is dat wat mij betreft een prima oplossing. Dan kun je
met elkaar praten over hoe hoog dat ongeveer moet zijn, maar je geeft
wel een signaal af. Dat is mijn punt.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

11

Meneer Rog, u vervolgt uw betoog. U heeft nog vier, nee nog twee
minuten.
De heer Rog (CDA):
Zo. Dan moet ik iets sneller door mijn tekst. Het LerarenOntwikkelFonds is
een van de initiatieven waar we ontzettend enthousiast over zijn. Deze
vond plaats onder de vlag van de Onderwijscoöperatie. De Onderwijscoöperatie stopt, maar ik wil heel graag dat we doorkunnen met dit fonds. Ik
kijk dan ook maar met een schuin oog naar de begroting. Die gaan we
over een paar weken behandelen, maar ik zie daarop nog steeds middelen
staan voor de Onderwijscoöperatie. Mijn fractie ziet in ieder geval heel
graag dat we dat LOF, dat LerarenOntwikkelFonds, handhaven en
misschien zelfs in de financiën uitbreiden.
Ik wil hier ook nog aandacht vragen voor de academische leerkrachten.
Wij hebben die gelukkig inmiddels ook in toenemende mate in het
basisonderwijs. We zien echter dat de meesten van deze leraren in het
basisonderwijs in LA betaald worden – vergeef me even dat ik de oude
systematiek gebruik – terwijl in het vo de meeste academische leerkrachten in LD betaald worden. Daar zit echt een groot inkomensverschil.
Krijgen deze mensen in de nieuwe cao in het po niet alleen in theorie
maar straks ook in de praktijk loon naar werk, zo vraag ik de Minister. Hoe
denkt de Minister over een versoepeling van de eisen voor een promotiebeurs voor leraren? Is ze bereid om de Promodoc-subsidie opnieuw
beschikbaar te stellen, zodat leerkrachten naast hun werk promotieonderzoek kunnen doen?
Wanneer mogen we de uitwerking verwachten van de differentiatie op de
pabo? Daar zijn afspraken over gemaakt in het regeerakkoord. Onder
andere de VBS spoort ons aan om daar snel stappen in te zetten. Een jaar
geleden vernamen wij dat er een campagne zou starten van het Arbeidsmarktplatform PO, om het imago van het leraarschap te vergroten.
Worden daarin ook de nieuwe salaristabellen goed gecommuniceerd?
Want uit onderzoek van 2017 bleek dat jongeren die voor een studiekeuze
staan het lerarensalaris in het basisonderwijs 20% onderschatten. Met de
recente forse loonstijging neemt het verschil alleen maar toe. Het is dus
belangrijk om jongeren goed te informeren over de mooie kanten van het
leraarschap en ook om die sterk verbeterde salarispositie goed voor het
voetlicht te brengen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. De heer Beertema van de PVV.
De heer Beertema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. De nieuwe cao po 2018 vinden wij in ieder geval
een stap in de goede richting. Vanaf 1 januari is er 8,5% meer salaris. Er
komen functiemiddelen bij. Dat betekent 1% meer op het salaris. In totaal
is het dus 9,5% of € 3.450 op jaarbasis. Ook krijgt iedere leraar in oktober,
deze maand dus, naar rato 42% van het nieuwe maandsalaris en
daarbovenop nog € 750. Al met al is het niet verkeerd. Het is voor ons
duidelijk dat de systeemcrisis in het onderwijs door deze Minister uiterst
serieus genomen wordt.
Het nieuwe elan dat leraren gevonden hebben in hun eigen club, PO in
actie, verdient een enorm compliment. Eindelijk een nieuwe generatie
leraren die zich realiseert dat van de AOb, die oudemannenvakbond van
de FNV, niets meer te verwachten is. O, ik zie dat er hier twee niet zulke
bejaarde vrouwen zitten...
De voorzitter:
U bent weer heel complimenteus, meneer Beertema.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

12

De heer Beertema (PVV):
Voorzitter, dit gaat toch niet van mijn spreektijd af?
De voorzitter:
Nee, dit gaat zeker niet van uw tijd af.
De heer Beertema (PVV):
Ik heb nog heel veel appeltjes te schillen met de AOb. Ooit waren er de
racismeroepers van de AOb.
De voorzitter:
Nee, nee, nee.
De heer Beertema (PVV):
Ja, ik word wel even uitgedaagd hier. Daar is nooit een weerwoord op
gekomen, dus tot die tijd blijf ik hiermee bezig.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Beertema (PVV):
Voorzitter. De AOb heeft tientallen jaren driftig meebestuurd in onderwijsland en heeft alle onderwijsvernieuwingen enthousiast omarmd. Het
waren stuk voor stuk vernieuwingen die de leraren ontdaan hebben van
hun autonomie. Ze hebben er als geen ander aan bijgedragen om het
onderwijs links en politiek correct te maken, waardoor mensen uit het
centrum en van rechts werden verjaagd uit het onderwijs en er nooit meer
in willen terugkeren. Intussen verzaakten al die grijze bestuurders met hun
rode PvdA-sjaaltjes om goede cao’s en arbeidsvoorwaarden af te sluiten.
Leraren hebben zich nu van onderop georganiseerd in PO in actie. Kijk
wat dat gebracht heeft. Die jonge grassrootsbeweging heeft met haar
acties deze cao en de broodnodige aandacht voor het mooie onderwijs
gebracht. Ik ben daar heel blij mee.
Maar ondanks de daadkracht van de Minister, ondanks deze mooie
verbetering die we zien als een begin van een stijgende trend in de
onderwijssalarissen – dat zeg ik er wel bij – bekruipt ons wel sterk het idee
dat er een te grote focus ligt op de salariëring van leraren. Natuurlijk is de
koopkracht van leraren belangrijk. Heel, heel belangrijk. Maar zeker zo
belangrijk is de aantrekkelijkheid van het beroep. Dan gaat het om de
autonomie van de leraren, de waardering van zijn of haar professionaliteit, de status die hem of haar toekomt in de eigen werkomgeving van de
school. Waar is de leraar gebleven die, omdat het vandaag zo’n mooie
zonnige dag is, met zijn leerlingen bijvoorbeeld een middag de polder in
trekt om aan de waterkant biologie te gaan geven? Het vak is steeds
onaantrekkelijker gemaakt doordat de leraar gedegradeerd is tot
uitvoerder van andermans ideeën. Ik bedoel dan de Paul Schnabels van
deze wereld, de eeuwige broodprofeten van het nieuwe leren, onuitroeibaar als een hardnekkige schimmel, de «alles moet anders»-roepers,
die vinden dat kennis er niet meer toe doet en die echte leraren degraderen tot veredelde procesbegeleiders, terwijl hij of zij gewoon leraar wil
zijn en een verhaal wil vertellen.
Die vernieuwers hebben ook de ouders de school binnengehaald. Ik wil
nog geloven dat het met de beste bedoelingen gebeurde, maar het is
totaal uit de hand gelopen. Laat die ouders zo veel mogelijk buiten. Ze
verstoren het onderwijsleerproces. Ze leiden af. Ze eisen de aandacht op
die naar de kinderen zou moeten gaan. Die problematiek is minstens zo
relevant als de salarissen. En al die opvoedingstaken die bij de school
worden neergelegd, dat moet anders. Ik mis deze onderwerpen echt in dit
debat. Ik doe vanaf deze plek dan ook een oproep aan de Minister en aan
PO aan actie om vooral ook deze aspecten te betrekken in het verhaal van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

13

het lerarentekort. Beloning is belangrijk, maar de inhoud van het werk
zeker ook.
Wat we dan ook zouden moeten meenemen, is het taaie probleem dat er
simpelweg te weinig middelen vanuit de lumpsum naar die leraren gaan.
Wat zien we daardoor? Enorme lessentaken in vergelijking met andere
landen, met burn-out en uitval tot gevolg. We hebben te maken met een
zeer urgent lerarentekort. Tot mijn grote verbazing is een van de oplossingen dan om weer carrièremogelijkheden in te bouwen om het beroep
aantrekkelijker te maken. Maar als ik naar al die nieuwe functies kijk, dan
worden die allemaal uitgeoefend door mensen die niet meer voor de klas
staan maar in kantoortjes zitten, terwijl we juist die mensen voor de klas
nodig hebben.
Ten slotte, voorzitter. Ik roep de Minister op om de rol van schoolleiders
meer te betrekken bij dit verhaal. Kwaliteit van onderwijs staat of valt met
de kwaliteit van leraren, maar kwaliteit van leraren kan pas tot volle
wasdom komen door schoolleiders. Zij zijn de spil in het onderwijsverhaal. Naar mijn analyse en naar de analyse van de schoolleiders zelf,
met wie de collega’s van de PvdA, GroenLinks en ik gisteren dat gesprek
hadden, wordt dat niet voldoende onderkend. Daar wil ik graag een
reactie op van de Minister als het kan.
Dan nog twee vragen. Hoe kan het dat ik nauwelijks onderzoeken
tegenkom die zich richten op waarom ook oudere leraren – leraren die al
een aantal jaar werken en elders een nieuwe carrière zoeken – afhaken?
Waarom is dat? Zijn ze de eeuwige onrust zat? Missen ze de rust en
structuur? Worden ze doodmoe van dat dag tot dag ad-hocwerken? Kan ik
daar een reactie op krijgen? Misschien zijn die onderzoeken er, maar ik
ken ze niet. Althans, ik ken er te weinig. Ik ken iets van de Rijksuniversiteit
Groningen en daar houdt het een beetje mee op.
Mijn laatste vraag gaat over de onderwijsassistenten. Dat is een hele
belangrijke beroepsgroep in het p.o. Uit de brief van de Minister begrijp ik
dat ik de onderwijsassistenten die onbegeleid voor de klas staan,
doordrongen zijn van een heldere rolverdeling, waarover goede afspraken
zijn gemaakt. Hoe kan het dan dat de onderwijsassistenten die ik spreek,
niets weten van een goed gesprek en een heldere rolverdeling? Er is een
probleem, dus hoppa voor de klas. Zo gaat dat volgens mijn bronnen. Hoe
vaak komt het nou voor en onderkent de Minister dat dat toch een
probleem met zich meebrengt?
Tot zover even, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. Dan is nu het woord aan de heer Azarkan van DENK.
De heer Azarkan (DENK):
Dank, voorzitter. Bij de voorbereiding van dit AO las ik alle stukken en alle
regels en stelde ik mezelf de vraag: waarom is dit nou zo belangrijk?
Waarom is het zo belangrijk dat we hier met elkaar spreken over dat
lerarentekort? De reden is eigenlijk heel simpel. Ik dwaalde af naar mijn
eigen leraar, klas 5; toen waren het nog klassen. Ik had in ieder geval een
leraar die er voor mij was, die na afloop tijd voor me had, die in de
vakanties doorzwoegde en die, ook als ik een keer een te brutale vraag
stelde, mij op een juiste wijze kon corrigeren. De leraar kan de wereld van
een leerling echt veranderen. Maar de praktijk is dat niet iedereen straks
zo’n leraar zal hebben, want we hebben een enorm lerarentekort, vooral in
de Randstad maar wellicht straks ook in andere delen van het land.
Laten we eens even terugkijken hoe dat nou toch komt, want het is ook
goed om eens terug te kijken in het verleden. Het lerarentekort is
natuurlijk deels ontstaan omdat het vorige kabinet de toelatingseisen van
de pabo heeft aangescherpt. Dat was niet onlogisch. De beheersing van
met name rekenen gaf heel veel problemen. Maar aan de andere kant
werd er door de Algemene Onderwijsbond gewaarschuwd voor het tekort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

14

dat zou gaan ontstaan. Die voorspellingen zijn toch wel erg accuraat:
1.400 leraren in 2016 en 2.700 in 2019. De instroom is gekelderd en nu
zitten we met elkaar met de gekookte spruitjes, of de gebakken peren. Het
brede plan van aanpak schrijft een heleboel maatregelen voor en een
investering van honderden miljoenen. Maar geld staat niet voor die klas.
Dat zijn toch echt leraren. We zullen dat geld dus moeten omzetten in
leraren die op de juiste manier les gaan geven. Als ik naar al die maatregelen kijk, dan bekruipt me ook wel een beetje het gevoel dat er heel veel
gegourmet wordt, maar wordt er ook een beetje vlees gegeten? Waar
leiden al die maatregelen toe? En wanneer is dat lerarentekort nou
opgelost, vraag ik aan de Minister. Zijn er nou targets waar we de Minister
op kunnen afrekenen?
Voorzitter. De collega van de SP, de Socialistische Partij, zoals collega Rog
het noemde, maakte exact dezelfde opmerking als een zin die ik ook heb
opgeschreven. Dat is de zin waarin staat: «in lijn met het advies om een
landelijke taskforce in te stellen» et cetera. Maar met name wat eronder
staat: «een stuurgroep waarvan mij onbekend is of die nu al bestaat of
nog ingesteld wordt, maar hij heeft al wel een taak». Die staat namelijk
daaronder: die moet verder gaan aansturen, aanjagen et cetera. Ik zag dat
daar bestuurders in worden genoemd van de sectorale en de vakorganisaties, leraren, lokaal bestuur, het ministerie. Ik dacht bij mezelf: zet daar
nou eens iemand bij die niet besmet is door dat onderwijsveld, iemand
die gewoon eens vrij kan denken. Dus ik vraag de Minister: zitten er bij de
samenstelling van dat team nou ook mensen uit andere sectoren, die op
een andere manier kunnen kijken? Ik overweeg daarover ook een motie,
indien we overgaan tot een VAO.
Voorzitter. Dan iets over de zijinstromers. Ik volg een klein groepje mensen
die net begonnen zijn met dat zijinstromen. Ik krijg het echt elke keer
benauwd als ik ze spreek. Op de tweede praktijkdag moesten ze al
zelfstandig voor de klas staan. Van de laatste zes keer hebben ze al drie
keer alleen voor die klas gestaan. De werkdruk is zo enorm dat ze eigenlijk
nauwelijks tijd hebben voor iets anders. Mijn indruk is dan ook dat we een
risico lopen dat veel van die zijinstromers zullen afhaken, niet omdat ze
dat willen maar omdat ze echt overvraagd worden. Heeft de Minister die
indruk ook? En heeft de Minister daar cijfers over? Worden die ook
gemonitord?
Voorzitter. Dan iets anders over dat lerarentekort. De kinderen in de grote
steden, met name de Randstad, zijn natuurlijk de grootste dupe. Frank
Cörvers, hoogleraar in Tilburg, zegt letterlijk: «Scholen met veel kinderen
met een migrantenachtergrond hebben daardoor nog meer last van het
lerarentekort.» Heeft de Minister in zijn aanpak ook speciale aandacht voor
deze groep? En kan hij daarin nog iets extra’s betekenen?
Dan over de salarissen. Gemiddeld 8,5% stijging, dat is inderdaad een
goede start, alhoewel ik denk dat heel veel andere mensen in het land die
werken in de publiek sector, dat ook graag zouden willen. En toch is het
goed om dat vak van leraar nog verder aantrekkelijk te maken, om dat
achterstallige onderhoud te plegen, want de kloof met de leraren in het
voortgezet onderwijs is gewoon enorm groot. Mijn vraag aan de Minister
is: is hij nou van plan om die kloof helemaal te dichten? Of vindt hij het
rechtvaardig dat er in het p.o. minder verdiend wordt dan in het vo?
Voorzitter. Dan iets over de bijdrage van de ouders. We zien dat in
Nederland die financiële bijdrage aan het stijgen is. In Nederland betalen
ouders 13% en de overheid 87%. Gemiddeld in Europa is dat 8% voor de
ouders en 92% voor de overheid. De trend is dat dat voor ouders
inderdaad stijgende is. Is dat beleid, vraag ik aan de Minister. Is het beleid
om ouders steeds meer te laten bijdragen?
Voorzitter. Ik rond af met een echt DENK-punt: hoe zit het nou met de
diversiteit bij de leraren? Zijn de Nederlandse leraren een goede afspiegeling van de samenleving? Heeft de Minister ook speciale aandacht
daarvoor? Want in het moderne Nederland zou het toch merkwaardig zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

15

als relatief weinig mensen met een migratieachtergrond ook dat mooie
vak van leraar zouden willen uitoefenen.
De voorzitter:
Dank. Het woord is aan de heer Bruins van de ChristenUnie.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Goed om hier vandaag met beide bewindspersonen te spreken over onze leraren. Dit kabinet investeert fors in het
onderwijs – de heer Rog zei het ook al – zowel in de salarissen als in het
verlagen van de werkdruk. Het is goed dat dit onderwerp de volle
aandacht heeft van de bewindspersonen. In hun brief van eind augustus
schetsen ze al tal van maatregelen om het lerarentekort aan te pakken. Ik
lees veel waardevolle punten die ik van harte ondersteun, maar ik heb nog
wel een paar vragen.
Ten eerste wil ik met klem benadrukken dat het lerarentekort een
langetermijnvisie vergt. We kunnen misschien een paar maatregelen
nemen die op korte termijn verlichting geven, maar we moeten nadrukkelijk ook naar de lange termijn kijken. Om in de toekomst voldoende
leraren te hebben, moeten we werken aan het imago en de status van het
beroep. Dan is een stevig salaris cruciaal, maar zeker niet het enige. Ik
denk dat het ook heel belangrijk is hoe wij hier in het parlement praten
over dat prachtige beroep van leraar. We moeten werken aan de aantrekkelijkheid van het beroep, voor vrouwen en voor mannen. Ik heb al vaker
benadrukt hoe belangrijk diversiteit in lerarenteams is en hoe belangrijk
het is om de pabo ook aantrekkelijk te maken voor mannen, en voor
leraren met een migratieachtergrond, zeg ik tegen mijn buurman.
Veel van de punten die ik in mijn initiatiefnota Kerels voor de klas heb
geschreven, vind ik terug in het regeerakkoord en ook in de brief van de
Ministers. Dat vind ik mooi, bijvoorbeeld om de lerarenopleiding te
differentiëren met specialismes voor onder-, midden- en bovenbouw. Hoe
staat het daar inmiddels mee, zo vraag ik de Minister. Ik moet hierbij
denken aan een pabostudente die ik vorige week sprak. Ze heet Pauline.
Ze heeft de hele pabo-opleiding afgerond maar zij is inmiddels negen keer
gezakt voor de rekentoets. Haar hele opleiding is klaar, negen keer gezakt
voor de rekentoets. Mijn eerste reactie was: sorry, dan moet je maar
gewoon beter leren rekenen. Maar even los van het feit dat ik rekentoetsen zag waarvan ik mij afvraag wat ze met rekenen te maken hebben –
ik weet wel wat rekenen is en die rekentoets zag er niet uit als rekenen –
wil deze jongedame dolgraag aan de slag als kleuterjuf. Volgens mij is ze
daar prima toe in staat, ook zonder die rekentoets. Ik wil zeker geen
mindere kwaliteit leraren, zeg ik erbij, maar toch. Hoe ziet de Minister dit?
Is die rekentoets wel zo nodig voor pabostudenten die zich specifiek op de
onderbouw willen focussen en kan daar differentiatie in worden aangebracht?
Voorzitter. Als het gaat om meer mannen voor de klas, moet ik ook denken
aan de Meestertgroepen. In het afgelopen jaar hebben lokale Meestertgroepen zich verenigd in een landelijke stichting. Er zijn ook steeds meer
initiatieven op pabo’s om te werken aan diversiteit. Zijn de Ministers in
gesprek met deze initiatieven en zijn er mogelijkheden voor ondersteuning vanuit het ministerie? Het is wat de ChristenUnie betreft van
groot belang om de emancipatie van mannen in het onderwijs een
verdere boost te geven.
Wat ook een zaak van lange adem is, is het verlagen van de werkdruk. Ik
hoorde laatst van een leerkracht: «Ik word zelf erg moe van het feit dat het
steeds over het salaris van leraren moet gaan. De grootste irritatie zit in
het feit dat de werkdruk, ook na 17.00 uur ’s middags, hoog is. Welk
salaris je daar ook tegenover zet, het werk houdt niet op na 17.00 uur ’s
middags. Bij die werkdruk valt nog zo veel winst te maken.» Ik kijk daarbij
vooral naar bestuurders en schoolleiders, misschien nog wel meer dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

16

naar de Ministers, want er is vaak een risicomijdende cultuur in scholen
en daardoor is er zo ontzettend veel te verantwoorden. Pak dat aan en
verlaag zo de werkdruk. Dus wat dat betreft ook een pleidooi voor het
belang van goede schoolleiders en ook het dreigende tekort aan schoolleiders, want een goede schoolleider is essentieel voor een sterke school,
voor een goede sfeer in het team en voor een aanvaardbare werkdruk.
Voorzitter. Ik ga nog kort in op een aantal punten uit de brief van de
Ministers. Ik lees dat zijinstromers en deeltijders...
De voorzitter:
Voordat u dat doet, heeft de heer Beertema een vraag.
De heer Beertema (PVV):
Ik heb het altijd erg interessant gevonden hoe de ChristenUnie wil
proberen om meer jongens op de pabo’s te krijgen en meer mannen voor
de klas. Als ik er zelf over nadenk, kom ik uit bij dat hele pedagogische
klimaat op de lerarenopleidingen en op de pabo’s. Dat is nog steeds
gebaseerd op samenwerken, persoonlijke ontwikkelingsplannen en heel
veel dat soort dingen, en veel minder op kennis en presteren. Dat is iets
wat vrouwen erg aantrekt en mannen juist niet. Zouden we niet veel meer
toe moeten naar een keiharde prestatielerarenopleiding, waar kennis er
weer toe doet?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik volg de heer Beertema als het gaat om het belang van kennis in het
onderwijs en kennisoverdracht door een leraar die die kennis heeft. Ik volg
de heer Beertema ook in het feit dat er veel soft skills worden gevraagd op
de pabo’s, waar niet iedereen zich bij thuis voelt, sommige vrouwen niet
en sommige mannen niet. Het harde onderscheid tussen mannelijke en
vrouwelijke stereotiepe kenmerken kan niet zo gemaakt worden, maar het
is zeker zo dat een ander pedagogisch klimaat ook andere types leraren
zal trekken, waarbij er zeker meer mannen naar de pabo gelokt kunnen
worden wanneer je daar ook een ander pedagogisch klimaat vormt.
De heer Beertema (PVV):
Ik vind het wel een heel voorzichtig antwoord. Ik kan die harde knip denk
ik wel maken, maar laat ik het aan collega Bruins vragen: hoe komt het
volgens hem dat er nauwelijks nog jongens en mannen voor de klas
staan?
De heer Bruins (ChristenUnie):
In het kader van mijn initiatiefnota heb ik daar veel wetenschappelijk
onderzoek over gelezen. Daar refereer ik ook aan in mijn initiatiefnota. Er
zijn veel redenen. Je ziet in veel beroepen dat wanneer het aantal
vrouwen toeneemt, het beroep minder aantrekkelijk wordt voor mannen.
Dat zie je ook in andere sectoren, met name publieke sectoren. Maar ook
aan het toenemend aantal deeltijdbanen in het onderwijs zien we dat
mannen vaker graag fulltime of bijna fulltime werken. Het is gek genoeg
heel erg moeilijk in het onderwijs om aan fulltimebanen te komen, door
de deeltijdcontracten. Als je meer voltijdvacatures zou kunnen creëren in
het onderwijs, dan zal je ook meer mannen krijgen, die om de een of
andere reden toch vaker de kostwinner willen zijn.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Toch nog even op dit punt. Heeft het ook niet alles te maken met de
arbeidsvoorwaarden in het onderwijs?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Die hebben er ook mee te maken. Ik denk dat mevrouw Van den Hul dat
goed ziet. Ik verval niet graag in stereotypes, maar vergeef het me als ik er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

17

een beetje in duik. Over het algemeen zie je dat mannen vaker neigen
naar banen met hogere salarissen en dat vrouwen vaker ook de balans
tussen werk en privé laten meewegen, met bij voorbaat excuus voor deze
neiging tot stereotypering die ik niet wil maken.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Nou, het is geen emancipatiedebat. In die context ga ik graag nog eens
verder in op de arbeidsmarktverschillen tussen mannen en vrouwen,
maar ik wil in dit verband toch maar even wijzen op de wet van Sullerot.
Voor degenen die deze niet kennen: in sectoren waar vrouwen oververtegenwoordigd zijn, gaat het salaris vooral naar beneden. Ik denk dat daar
wel degelijk een correlatie in zit. Ik denk ook dat het belangrijk is om voor
iedereen de arbeidsvoorwaarden in het primair onderwijs te verbeteren,
nog even los van de vraag wat ik vind van het kostwinnersmodel. Maar ik
ben blij dat we dat in elk geval met elkaar eens zijn vandaag.
De voorzitter:
De heer Bruins. Ik merk overigens op dat een hoop mannen zich op dit
moment verweren buiten de orde van de vergadering om.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Wat een kletskousen zijn we, hè?
De voorzitter:
Nou hè! Typisch mannelijk.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dat durfde ik niet te zeggen, voorzitter. Het is misschien wel goed om nog
op te merken dat het bij de wet die mevrouw Van den Hul noemt,
onduidelijk is wat oorzaak en gevolg zijn. Dat is een heel interessant punt
om eens samen verder dieper in te duiken, want ik denk dat we hier heel
veel goed werk voor de publieke sector kunnen verrichten wanneer we
hier meer van gaan begrijpen. Het zegt ook veel over de cultuur in ons
land dat dit zo werkt.
De voorzitter:
Meneer Bruins, was u aan het einde van uw betoog gekomen?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Nee, nog niet.
De voorzitter:
Dan heeft de heer Azarkan een vraag.
De heer Azarkan (DENK):
Toch even, zodat ik het goed begrijp. Bedoelt meneer Bruins te zeggen dat
lagere salarissen misschien ook vrouwen aantrekken? Hoe begrijp ik dat
kip-en-eiverhaal van u?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Zo kun je het niet stellen.
De heer Azarkan (DENK):
Nee toch?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Nee, maar hier gaan we nog eens uitgebreid bijvoorbeeld een mooie
hoorzitting over organiseren.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

18

U vervolgt uw betoog.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik lees dat zijinstromers en deeltijders sneller voor de klas
kunnen worden gezet. Dit is begrijpelijk vanwege de tekorten, maar we
hebben de afgelopen jaren juist fors gewerkt aan de eisen en de kwaliteit
van de pabo, zoals ik al eerder zei. Het risico bestaat dat er grote
verschillen ontstaan tussen enerzijds leraren die de voltijdpabo hebben
gedaan en anderzijds deeltijders en zijinstromers. Hoe zorgen we dat we
niet inboeten aan volwaardige en goed gekwalificeerde leraren?
De deeltijdaanstelling en de context van mannen die graag fulltime
werken heb ik al gehad.
Ik wil ook aandacht vragen voor de subsidie voor zijinstromers, net zoals
onder anderen de heren Kwint en Rog. Het potje lijkt op te zijn. Daar moet
toch iets aan te doen zijn, wil ik de Ministers vragen.
Nog een concreet punt dat bij mij binnenkwam via een brief: zorg dat
pabostagiairs ook beschikbaar blijven voor kleinere schoolbesturen.
Pabo’s sluiten nu mantelcontracten met grote schoolbesturen af en zien
de kleinere besturen niet meer staan. Geef studenten zelf de mogelijkheid
om een stageschool te vinden. Graag een reactie van de Minister.
Voorzitter, tot slot mijn laatste punt in mijn laatste minuut. Waar de heer
Beertema zo veel mogelijk de ouders uit de school wil gooien, ziet de
ChristenUnie juist een toekomst door ouders meer te betrekken bij school.
Laatst was ik in Hoogezand, waar een gezinsklas is gevormd. Ouders
lopen één ochtend in de week mee in de klas en krijgen zo meer inzicht in
het gedrag van hun kind op school. Zo staan leraren en ouders schouder
aan schouder omwille van het kind. Ziet de Minister in deze vorm van
ouderbetrokkenheid ook een kans om de ervaren werkdruk te verlagen en
zo het vak van leraar aantrekkelijker te maken?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
De heer Beertema heeft nog een vraag.
De heer Beertema (PVV):
Als ik dit voorbeeld zo hoor, dat ik overigens niet ken, slaat de schrik me
om het hart. Dit is geen school meer, maar een instelling voor gezinstherapie. Ik kan niet helder op het netvlies krijgen hoe dat de kwaliteit van het
onderwijs verbetert, maar zeker niet hoe dat de werkdruk van leraren gaat
verlagen of het beroep aantrekkelijker gaat maken. Dit heeft weinig meer
met onderwijs te maken, zeg ik.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Als ik met leraren praat over werkdruk, hoor ik dat de werkdruk vaak komt
van aan de ene kant het feit dat ze aan regels van de overheid of de
besturen moeten voldoen – formulieren en administratie – en van aan de
andere kant de ouders, die vaak niet schouder aan schouder staan met de
leraren, maar tegenover hen, omdat ze ook allerlei eisen stellen. Dus er
zijn eisen vanuit de overheid en de besturen en die van de ouders. Het is
aangetoond in onderzoek dat ouderbetrokkenheid de belangrijkste factor
is in het schoolsucces van een kind. Als je ouders weer kunt betrekken bij
school, zoals het hoort, waarbij een school van de ouders en de leraren
samen is, waarbij er een waardengemeenschap is van ouders en leraren,
waarbij de ouders en de leraren schouder aan schouder staan omwille
van de goede ontwikkeling van de kinderen, dan is het werk voor de
leraren leuker. Dan gaan ze op een mooie manier met die ouders om.
Ouders staan positiever tegenover de leraren wanneer ze meer betrokken
zijn bij het onderwijs.
De heer Beertema (PVV):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

19

Dat onderschrijf ik natuurlijk helemaal: een waardengemeenschap met
ouders, kinderen en leraren. Maar die kun je natuurlijk op allerlei
manieren organiseren. Ik heb het over de tienminutengesprekjes en over
de betrokkenheid van ouders bij de voortgang van hun leerlingen. Dat is
allemaal hartstikke goed natuurlijk. Ik heb het erover – dat hoorde ik ook
nog gisteren in het gesprek met de schoolleiders – dat de assertieve
ouders van tegenwoordig, die de school in- en uitrennen om verhaal te
halen en zo, wat allemaal nog beloond moet worden ook, het probleem
zijn. Het voorbeeld dat u geeft, gaat nog vele malen verder. Daar gaan
hele gezinnen die kennelijk niet naar hun werk hoeven, die snipperdagen
nemen of die geen werk hebben of weet ik veel, op de een of andere
manier participeren. Dan weet ik niet meer precies wat meneer Bruins
onder die waardengemeenschap verstaat.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Die tienminutengesprekjes zijn inderdaad ouderbetrokkenheid. Eén keer in
de maand de luizencapejes wassen is ook ouderbetrokkenheid. Maar
ouderbetrokkenheid houdt in dat je echt weet wat er omgaat in zo’n
school en hoe jouw kind in de klas is. Als je dat meemaakt en ziet
gebeuren, als je daar aandacht voor hebt en als je daar als leraar en
ouders samen over in gesprek komt, dan maakt dat het werk van de leraar
leuker. Zulke leraren ervaren minder druk, kinderen gaan zich zekerder
voelen en beter presteren en ouders hebben meer waardering voor de
school. Dit is win-win-win. Uiteindelijk hebben we daar als maatschappij
allemaal baat bij.
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Van den Hul van de PvdA.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Hartelijk dank, voorzitter. Ik denk dat sinds ik – wanneer was het? –
anderhalf jaar geleden aantrad als Kamerlid er geen enkel onderwerp is
geweest waar wij als commissie vaker over hebben gesproken dan de
leraren. Dat is ook niet zo gek, want het water staat scholen in heel
Nederland aan de lippen. Waren het eerst nog vooral scholen in de
Randstad die kampten met de gevolgen van het lerarentekort, vandaag de
dag zijn er in heel Nederland scholen die ouders of andere onbevoegden
voor de klas zetten en die klassen moeten samenvoegen of zelfs helemaal
naar huis moeten sturen. Dan heb ik het nog niet eens over de berichten
uit Zaandam over een vierdaagse schoolweek, enkel en alleen omdat ze te
weinig leraren hebben. Kan de Minister aangeven of hij een indicatie heeft
op hoeveel andere scholen dit speelt?
In de brief van de Minister lezen wij dat hij een handreiking naar scholen
gaat doen met noodmaatregelen na de herfstvakantie. Wij zijn het met de
Minister eens dat er dringend noodmaatregelen moeten worden
genomen, wat ons betreft zo snel mogelijk. In een brandbrief namens een
groot aantal leraren, schoolleiders, wethouders en volksvertegenwoordigers die wij de Minister vanochtend hebben doen toekomen, stellen wij
een aantal concrete acties voor, op zowel de korte als de langere termijn.
Beide zijn nodig: zandzakken en dijkverzwaring.
Ten eerste – daar is hier al eerder over gesproken, onder anderen door
mijn collega van GroenLinks – willen wij een proactief beroep op
lesbevoegden doen die om welke reden dan ook niet of niet meer voor de
klas staan. De Minister heeft dat eerder geprobeerd, maar nog niet met
voldoende resultaat. Wij vinden daarom dat deze reservisten met
lesbevoegdheid proactief uitgenodigd en gefaciliteerd moeten worden om
bij te springen. Dat kan na de nodige bijscholing voor één dag, maar wat
ons betreft ook voor een aantal weken. Daarvoor doen wij een uitdrukkelijk beroep op zowel de overheid als op private werkgevers om
bevoegde leraren onder hun personeel vrij te spelen. Ziet de Minister, zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

20

vraag ik in vervolg op schriftelijke vragen die ik in december vorig jaar
stelde met mijn collega Gijs van Dijk, in dit verband nog kansen voor
werkloze leraren met een uitkering? Wij horen graag of de Minister bereid
is hierover in gesprek te gaan met onder andere de VNG en VNO-NCW en
of hij bereid is dit mee te nemen in zijn gesprekken over de regionale
aanpak van het lerarentekort.
De tweede oplossing voor de kortere termijn gaat over het behouden van
ervaren leraren die op het punt staan met pensioen te gaan. Voor de
mensen onder hen die graag nog een jaartje langer voor de klas zouden
willen, mits zij bijvoorbeeld een klassenassistent of een hoger salaris
kunnen krijgen, willen wij een blijfbonus kunnen aanbieden. Is de Minister
het met ons eens dat we meer kunnen en moeten doen om juist deze
ervaren krachten te verleiden toch nog even te blijven?
Onze derde noodmaatregel gaat over de inzet van meer conciërges en
klassenassistenten. Elke school verdient wat ons betreft extra handen die
leraren werk uit handen kunnen nemen, zoals kopiëren, tafels en stoelen
sjouwen of surveillance tijdens pauzes. Er zijn mensen die dat willen
doen. De Minister geeft dat zelf ook aan in antwoord op mijn vragen.
Daarom willen wij in aanvulling op de afspraken uit het werkdrukakkoord
extra basisbanen om de werkdruk van de leraren per direct te verminderen.
Voorzitter. Noodmaatregelen mogen nooit langer duren dan strikt
noodzakelijk. Ik zei het al: het gaat niet alleen om zandzakken, maar ook
om dijkverzwaring. Wij blijven daarom strijden voor een betere positie
voor leraren. Zoals collega Westerveld terecht al opmerkte, hebben wij als
oppositie daar ook al een aantal heel concrete voorstellen voor gedaan. Ik
noem er een aantal. Een beter salaris. Wij willen de loonkloof tussen het
primair en voortgezet onderwijs dichten met een hoger salaris voor het
basisonderwijs. Minder werkdruk. Nergens zijn de burn-outklachten zo
hoog als in het onderwijs. De administratieve lasten en het aantal lesuren
moeten omlaag. Meer carrièreperspectief. Leraren moeten in salaris
kunnen doorgroeien en ruimte krijgen voor opleiding en coaching. En –
het werd al eerder genoemd door collega Rog – er moeten ook betaalbare
woningen zijn. Woningen zijn in steeds meer steden onbetaalbaar. Wij
willen dat gemeenten waar dit speelt, meer ruimte krijgen om leraren een
betaalbaar huis in de buurt van school aan te bieden.
Ik ben benieuwd of de Minister al een eerste reactie kan geven op deze
maatregelen en ook of hij het inmiddels wel met ons eens is dat de
loonkloof een belangrijke oorzaak van het lerarentekort in het p.o. is.
Eerder gaf hij in antwoord op vragen van collega Westerveld en mij nog
aan dat de loonkloof het resultaat is van verschillende cao’s, maar
daarmee doet hij wat ons betreft zichzelf en de sector tekort. Ziet hij
hierbij niet toch een rol voor zichzelf weggelegd?
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik zag de brief van de heer Asscher vanmorgen op Twitter voorbijkomen.
Ik ben er even doorheen gelopen om te zien wat voor nieuwe ideeën erin
staan. Als er een noodpakket voor leraren wordt voorgesteld, is het altijd
interessant om te kijken wat erin staat. U loopt er zelf doorheen. Ik ben
even benieuwd naar het volgende. 1 en 2 zijn volgens mij ideeën die ook
in het vorige algemeen overleg al heel duidelijk op tafel zijn gelegd door
in ieder geval één, maar waarschijnlijk meerdere Kamerleden. Optie 3, de
conciërge en de klassenassistenten, staat inderdaad in het werkdrukakkoord. U geeft zelf ook aan dat scholen daarvoor kunnen kiezen. Is uw
idee daarbij – u geeft een kleine extra uitleg – dat u de gelden van het
werkdrukakkoord wil vastleggen om conciërges en klassenassistenten aan
te stellen? Of bedoelt u hiermee dat er additionele middelen moeten
komen? Dat is natuurlijk wel een groot verschil in de vrijheid die scholen
hebben met de werkdrukmiddelen, die ze volgens mij heel goed uitonderhandeld hebben. Dan worden er nog een aantal punten genoemd, 4, 5, 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

21

en 7, waarbij we volgens mij ook al stappen hebben gezet. We hebben
stappen gezet voor minder werkdruk, voor meer carrièreperspectief en
voor een beter salaris. Daarbij is uw voorstel dan om dat laatste stapje te
maken, neem ik aan?
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dat zijn een heleboel vragen. Ik begin met de laatste. Ik heb nog geen
voorstel geaccepteerd gezien dat de loonkloof nou eindelijk dicht. We
hebben daar meerdere malen voorstellen voor gedaan. Het meeste
recente voorstel is gedaan tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen.
Die voorstellen zijn helaas onder meer door de partij van mijn buurman
weggestemd. Dus ik zou onder andere de VVD en de andere coalitiepartners hier aan tafel van harte willen uitnodigen om die voorstellen dit
keer wel te steunen.
Dan het punt van minder werkdruk. Ik heb het hier over de vermindering
van de administratieve lasten en het aantal lesuren. Ik denk dat de hele
commissie heel blij is dat er een werkdrukakkoord is gesloten. Maar
daarmee zijn de problemen met de administratieve lasten en het aantal
lesuren nog niet opgelost. Vandaar dat ik dat punt heb genoemd.
Het punt van het carrièreperspectief gaat wat ons betreft over ruimte voor
opleiding en coaching. Wij zien te vaak dat leraren daar vanuit de directie
niet voldoende in worden gefaciliteerd, onder andere omdat de roosters
daarmee in de soep dreigen te lopen.
Het punt van de betaalbare woningen lijkt mij voldoende toegelicht.
Het ging ook over de vraag over de basisbanen, over de klassenassistenten en de conciërges. Ik gaf net al aan dat het werkdrukakkoord een
heel mooi begin is. Maar nog steeds is er een nijpend lerarentekort. Dus
wat ons betreft is het nog niet genoeg. Ik had het over zandzakken en
dijkverzwaring. Dit is nou echt een voorbeeld van een zandzakkenmaatregel. Op korte termijn moeten er meer mensen komen. Ik heb eerder
schriftelijk aan de Minister gevraagd: zijn die mensen er? Zo niet, is dat
dan de reden dat nog niet elke school een conciërge heeft? Of is de reden
dat niet elke klas een klassenassistent heeft, misschien dat die mensen er
niet zijn? De Minister gaf daarop als antwoord: die mensen zijn er wel.
Dus mijn punt is: zet ze in. Zorg dat alle hens aan dek zijn.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Maar mijn vraag bij wat u zegt over die conciërge en de klassenassistent,
is met name: wilt u dan ingrijpen in de afspraken van het werkdrukakkoord en wilt u dat de middelen die daarvoor beschikbaar zijn, ingezet
worden voor de voorkeur die u heeft? Of mogen scholen in ieder geval
wel zelf beslissen waarvoor ze die middelen inzetten? Want volgens mij
zijn scholen juist heel blij dat ze zelf de keuze kunnen maken voor óf
vakleerkrachten óf conciërges óf klassenassistenten.
Ik heb nog een laatste punt. Ik heb al aangegeven dat uw eerste twee
punten toch ideeën zijn die hier al vaker over tafel zijn gegaan.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Inderdaad zijn die ideeën vaker over tafel gegaan. Helaas zijn die ideeën
niet gesteun door de coalitie. Zoals mevrouw Westerveld terecht
opmerkte, blijven wij als oppositie met ideeën komen zolang het
lerarentekort er is. Ik hoor van de VVD nu kritische punten. Ik kijk uit naar
de constructieve oplossingen van de VVD om het lerarentekort op te
lossen.
De heer Van Meenen (D66):
Als je het allemaal zo hoort, dan zou je zeggen: de PvdA, dat is een partij
die nou eens een keer een Minister van Onderwijs zou moeten leveren.
Maar laten we even teruggaan naar 2007, ongeveer naar het moment dat
we zagen aankomen dat er een lerarentekort was. Toen was er een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

22

Minister van Onderwijs van de PvdA. Sterker nog, in de tien jaar voordat
dit kabinet aantrad, is er acht jaar lang een Minister van Onderwijs van de
PvdA geweest. En al die tijd is het probleem van het lerarentekort
verwaarloosd. We hebben nu een kabinet dat er het nodige aan doet. Ik zal
straks in mijn bijdrage die elementen opnoemen. Ik beschouw dit
noodpakketje toch als een verzameling van opgepoetste dingen die voor
een deel al gewoon in de brief zitten en die voor een deel uit andere
akkoorden zijn gepakt. Het is oude wijn in nieuwe zakken. Mijn vraag aan
mevrouw Van den Hul is: wat gaat dit noodpakket nou anders doen dan
wat het kabinet al van plan is? Wat is het echte verschil? Wat is het echte
nieuwe? Waarom staat vanochtend met enorme bombarie in de krant dat
de PvdA een noodpakket heeft, terwijl ik werkelijk geen enkele maatregel
zie die niet al eerder aan deze tafel ook door anderen is genoemd?
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Het pakket aan maatregelen dat wij nu voorstellen op initiatief van en
mede namens een heel groot aantal schoolleiders, leraren en lokale
politici, is inderdaad niet nieuw. Veel van die voorstellen zijn inderdaad al
eerder gedaan. Ik heb dat net ook benoemd. Waar het ons om gaat, is dat
we investeren in oplossingen die morgen al tastbare resultaten opleveren
en oplossingen die op de langere termijn leiden tot een structurele
oplossing van het lerarentekort. Wij hebben hier meerdere malen
voorstellen toe gedaan die ook door de partij van de heer Van Meenen
niet zijn ondersteund. De heer Van Meenen zegt: wij investeren in al die
maatregelen. Nou, ik heb de stem van D66 voor het oplossen van de
loonkloof niet gezien.
De heer Van Meenen (D66):
Maar wij zijn niet begonnen toen PO in actie van start ging. Wij zijn al veel
eerder begonnen. Als D66 zijn wij er al mee begonnen in het herfstakkoord, tijdens het vorige kabinet, toen er een PvdA-Minister zat die niet
wilde investeren. Dat deden wij overigens ook in het lenteakkoord, maar
laat ik het even tot het herfstakkoord beperken. 650 miljoen extra voor het
funderend onderwijs is losgetrokken bij het kabinet met de PvdA. Dat geld
was juist bedoeld voor conciërges en klassenassistenten, dus juist voor
extra handen in de klas.
De voorzitter:
Helder.
De heer Van Meenen (D66):
Ik ben natuurlijk helemaal niet tegen al die maatregelen; daar gaat het mij
niet om. Maar waar ik moeite mee heb, is het beeld van: mensen, het
zegenrijke werk van de PvdA komt weer over u; we hebben hier een
noodpakket en eindelijk gaan we er weer eens wat aan doen.
De voorzitter:
Uw punt is duidelijk.
De heer Van Meenen (D66):
Ik vind het echt een miskenning van wat er allemaal gebeurt.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik vind dit nou weer typisch zo’n voorbeeld van de jij-bakpolitiek die we in
deze commissie zo vaak voorbij zien komen. Hier worden leraren niet
beter van. Dit is geen oplossing voor het lerarentekort. Dit is geen
oplossing voor de loonkloof. Dus ik kijk zeer uit naar de voorstellen van
D66. Ik kijk ook uit naar de steun voor de concrete voorstellen die de
constructieve oppositie hier vandaag doet. Dat doet zij niet alleen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

23

vandaag; dat heeft zij ook tig andere keren gedaan, onder andere bij de
Algemene Politieke Beschouwingen.
De heer Beertema (PVV):
Ik zit met gekromde tenen te luisteren en te kijken naar die gespeelde
heilige verontwaardiging van mevrouw Van den Hul van de Partij van de
Arbeid, ook als ze mijn collega van D66 verwijt dat hij niet meegestemd
heeft als het gaat om het dichten van de loonkloof. De allereerste partij die
een dergelijk voorstel gedaan heeft, was de PVV. Die wilde schaal LA laten
verdwijnen. We hadden er nog een dekking voor ook. En wie was er niet
thuis? De Partij van de Arbeid. Waarom niet? Uit een «vies en voos» – om
te spreken met de woorden van een partijleider van D66 – spelletje om het
naar zichzelf toe te halen. Dus ik vind het een beetje embarrassing
worden.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Die kwalificatie laat ik graag aan de heer Beertema. Ik ga graag door met
mijn betoog.
Voorzitter. Ook in het vo is het helaas verre van goed geregeld. Dat zien
we onder meer in de schriftelijke vragen die ik deze week stelde naar
aanleiding van nieuws uit Venlo, waar leraren inmiddels worden geacht
meer te werken voor hetzelfde loon. Is de Minister bekend met andere
gevallen waarin schoolbesturen de cao aan hun laars lappen omdat ze
anders de roosters niet rondkrijgen? Is dat niet de kern vandaag, dat
leraren continu de sluitpost zijn van ons onderwijs in plaats van de spil
waarom het allemaal zou moeten draaien? Want of het nou het p.o., het
vo, het mbo of het speciaal onderwijs is, overal zien we hetzelfde beeld:
de leraar als sluitpost. Het meest pijnlijk duidelijk wordt dat misschien wel
in het speciaal onderwijs, waar het voor veel scholen al helemaal
onmogelijk is om nieuw personeel te werven. De specialistische ondersteuning loopt massaal weg. De docenten zijn nauwelijks te werven. En
dat is niet zo gek ook als je bedenkt hoe zwaar het werk is en hoe laag de
beloning is. Dit geldt zeker voor de docenten in het vso, die nog steeds
onder de cao p.o. vallen in plaats van onder de cao voor vo, waar ze wat
ons betreft horen.
Voorzitter. Het moge duidelijk zijn: er zijn geen makkelijke oplossingen
voor het lerarentekort. Maar dat ontslaat ons niet van de gedeelde
verantwoordelijkheid om in actie te komen, want elke klas die naar huis
wordt gestuurd omdat er geen leraar te vinden is, is er één te veel.
De voorzitter:
De heer Rog heeft een vraag.
De heer Rog (CDA):
Wat ik me nou echt in gemoede afvraag, is: waarom dat geklaag de hele
tijd? Er wordt gesproken van «een laag loon» en «sluitpost van de
begroting». Denkt mevrouw Van den Hul dat op die manier praten over
het basisonderwijs en het primair onderwijs in den breedte een bijdrage
levert aan de aantrekkelijkheid van het beroep?
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Er gebeuren ontzettend mooie dingen in het onderwijs. Daar ben ik elke
week getuige van op een van mijn wekelijkse werkbezoeken, of dat nou is
in het p.o., in het vo, in het vso of in alle andere sectoren die ik net
noemde. Laat ik daarbij vooral ook het mbo niet vergeten. Dus er is zeker
niet alleen te klagen over het onderwijs. Maar als het gaat om de positie
van de leraar daarin – daar gaat wat mij betreft vandaag de discussie over
– is er inderdaad nog een heleboel te wensen. Ik noemde net het
voorbeeld van een school in Venlo waar roosters passend worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

24

gemaakt door leraren te vragen om maar een tandje bij te zetten. Dat is
precies wat ik bedoel met «leraren als sluitpost».
De heer Rog (CDA):
We hebben inderdaad een lerarentekort. Hoe je het wendt of keert, dat is
een probleem waar we allemaal mee te dealen hebben en waar iedereen
een steentje aan bij moet dragen. Tegelijkertijd nemen we ontzettend veel
maatregelen om juist die leraar in positie te krijgen en de werkdruk te
verminderen. Daar hoor ik u niet over. Daar wordt 430 miljoen euro voor
uitgetrokken. Leraren gaan samen met schoolleiders over de besteding
van die middelen. Leraren in het basisonderwijs gaan in de aller-,
allerlaagste schaal een modaal salaris verdienen bij de start van hun
carrière. Dan zijn ze 20 of 21 jaar, en dan verdienen ze een modaal salaris.
Het is misschien allemaal inderdaad nog steeds iets lager dan in het
voortgezet onderwijs. Dat klopt. Maar het gaat om een modaal salaris. Er
zijn een hoop mensen die dit debat volgen en die door al dat geklaag en
door al die negativiteit denken dat ze in ieder geval één ding niet moeten
doen, namelijk in het onderwijs terechtkomen, terwijl ze op dit moment
misschien wel minder dan een modaal salaris verdienen. In het basisonderwijs start je met een modaal salaris en kan het salaris uiteindelijk
oplopen tot bijna € 70.000. Ga niet alleen maar lopen te klagen en die
negativiteit voeden, maar wees ook eens een keer trots en blij met wat wij
met elkaar voor deze sector doen en wat er in de sector zelf gebeurt.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
We hebben al eerder gemerkt dat de leden van deze coalitie heel graag
veel applaus krijgen voor al het bijzondere werk dat ze doen voor het
onderwijs. Ik heb al een paar keer gezegd dat wij het werkdrukakkoord
toejuichen. Het is ook fijn dat er een cao ligt, maar het is nog niet genoeg.
Er zijn scholen die een vierdaagse schoolweek overwegen vanwege het
lerarentekort. Niet praten over misstanden lost dat niet op. Nee, je moet
investeren in de sector. Je moet zorgen dat die leraren niet meer de
sluitpost zijn, maar dat ze krijgen wat ze verdienen. Daar knokken wij
vandaag voor.
De voorzitter:
Dank, mevrouw Van den Hul. Het woord is aan de heer Heerema.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Er zijn steeds meer signalen dat het de goede kant
op gaat in het onderwijs. Ja, er is een lerarentekort, maar er is ook een
hogere instroom op de pabo’s: 11% meer voltijdstudenten, 30% meer
parttimestudenten en een verdubbeling van het aantal zijinstromers. Ja,
het werk voor de klas is zwaar, maar deze coalitie heeft 430 miljoen euro
extra uitgetrokken om de werkdruk te bestrijden. De eerste resultaten zijn
heel hoopvol. Deze middelen lijken echt het verschil binnen school te
maken. Ja, er was een groot verschil in salaris met het voortgezet
onderwijs, maar dankzij het extra geld van deze coalitie – geld dat de
sector zelf kon inzetten – gaat het salaris gemiddeld met 8,5% omhoog. Er
is meer carrièreperspectief gekomen. Werken in het basisonderwijs wordt
interessanter. Wij vinden dat de lichten voorzichtig op groen zijn gaan
staan. Zijn we er dan? Nee. De verdeling van docenten over het land is uit
balans. De krimp van de komende jaren zorgt voor onzekerheid. En we
lopen nog steeds een groep potentiële leraren mis die graag wil, maar die
door regeltjes wordt tegengehouden. Maar eerst de volgende vragen.
Er gaan allerlei cijfers en prognoses in de rondte. Ik wil graag weten of u
ons daar wat meer helderheid over kan geven. Veel prognoses lijken
gestoeld te zijn op de situatie van ongewijzigd beleid. Maar we hebben nu
een cao-akkoord en hogere instroom op de pabo’s. Wat betekent dat voor
de cijfers en prognoses met betrekking tot de tekorten? Een aantal van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

25

mijn collega’s heeft ook al gevraagd om een langeretermijnvisie.
GroenLinks en de ChristenUnie hebben daarnaar gevraagd.
Voorzitter. Hoe blij we ook zijn met de grotere instroom in de pabo’s, wij
vragen ons af in hoeverre het tegemoetkomt aan de tekortvraag, in
combinatie met alle andere maatregelen die er genomen zijn. Dan gaat
het bijvoorbeeld om het aantal leraren dat langer in het onderwijs gaat
blijven vanwege een beter carrièreperspectief. Hoe groot is die tekortvraag over een aantal jaren dan nog? De VVD is in ieder geval heel blij dat
er geen signalen zijn dat de drempel voor een pabo-diploma lager wordt
gelegd, zoals in de jaren tachtig is gebeurd, want daar zouden wij dwars
voor zijn gaan liggen.
Voorzitter. Ook de groep zijinstromers is een belangrijke groep. Daarmee
halen we mensen van buiten de sector naar het onderwijs. Het is goed om
te zien dat de overheid helpt om de stap naar het onderwijs te maken.
Maar er is één groep die buiten de boot lijkt te vallen en die we in deze
krapte toch misschien heel goed kunnen gebruiken. Dat is de groep
55-plussers die weloverwogen de overstap naar het onderwijs wil maken
en die dus een onderwijsbevoegdheid wil halen, maar die tegen allerlei
belemmeringen aanloopt, wat in feite ook tegen het idee van een leven
lang leren ingaat. Voor een studiebeurs komen ze niet in aanmerking. De
regeling Leven Lang Leren stopt bij 55 jaar. En aanmelden voor de
lerarenbeurs blijkt een probleem te zijn. Zijn er voor deze groep geen
mogelijkheden voor omscholingstrajecten? Denk bijvoorbeeld aan een
combinatie met oude werkgevers. Volgens mij zei de collega van
GroenLinks daar ook iets over. Ik heb dat ook al aangegeven in het overleg
van enkele maanden geleden. Hoe groot is deze groep potentieel
eigenlijk? Als die groot genoeg is, is er dan geen mogelijkheid om ze
tegemoet te komen?
Voorzitter. Ik wil ook iets zeggen over de uitzendbureaus die leraren van
de ene school naar de andere school halen. Volgens mij mag dat wettelijk.
Vind ik het oké? Nee, ik vind het niet oké. Ik kan me een rol voor uitzendbureaus voorstellen om mensen naar het onderwijs te halen, en niet om
onderwijsgeld te gebruiken om leraren binnen de sector te laten hoppen,
maar ik denk dat dit juridisch niet haalbaar is. Ik vind het oprecht wel
zonde van het onderwijsgeld. Gelukkig zag ik dat er scholen zijn die de
handen ineenslaan en geen gebruik maken van uitzendbureaus. Dat lijkt
mij de juiste oplossing.
Maar het probleem is natuurlijk groter dan alleen het onderwijs. Er is niet
alleen een lerarentekort. Ook in de zorg, bij politie en defensie, in de ICT
en bij de bouw en de horeca is er een tekort aan personeel. Er zijn in veel
sectoren te weinig potentiële werknemers. Als wij nu heel hard werken
om het tekort in het onderwijs op te lossen – en daar zijn we hier voor –
dan moeten we wel beseffen dat het probleem in een andere sector dus
groter wordt. In hoeverre voert de Minister overleg met collega’s om dit
overstijgende probleem van concurrerende sectoren te bespreken?
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, de heer Kwint heeft een vraag.
De heer Kwint (SP):
Die gaat uiteraard over de uitzendbureaus. U zag ’m al aankomen. Laat ik
positief beginnen. Ik waardeer het dat de VVD dit ook onwenselijk vindt en
zoekt naar manieren om hier iets aan te doen. Maar het ministerie kan
toch gewoon afspraken maken met de onderwijssector? Er is toch geen
enkel wettelijk beletsel voor het ministerie om met de PO-Raad en de
VO-raad om de tafel te gaan zitten om gezamenlijk te komen tot een
maximumpercentage van de lumpsum? Ik noem maar een willekeurig
voorstel dat al dan niet misschien een keer in een motie van mij gestaan
heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

26

De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik zit niet zo in de houding om met moties dit soort dingen te regelen. Ik
vraag gewoon aan de Minister om te kijken wat hier mogelijk is en welke
ruimte er is. Als de Minister zegt dat er prima afspraken te maken zijn met
de sector om dit te regelen; doe dat vooral. Ik heb niet de houding om
allerlei moties die ooit ingediend zijn, opnieuw langs te lopen, om te
kijken of we voor of tegen hebben gestemd. Dit is iets waar we tegenaan
lopen, waarvan meerdere partijen zeggen dat zij het geen goed plan
vinden. Ik heb het idee dat mogelijk een ondernemer die een uitzendbureau heeft dan op een dusdanige manier wordt tegengewerkt dat het
goede werk dat daar gedaan wordt ook gestopt wordt. Volgens mij kan je
heel moeilijk een uitzendbureau deels voor de voeten gaan lopen, waar
we dat wenselijk vinden, zonder de goede zaken weg te gooien.
De heer Kwint (SP):
Geen houding om moties in te dienen, volgens mij worden we daar
vorstelijk voor betaald, dus dat begrijp ik niet zo goed. Dat is gewoon
onderdeel van ons werk. Maar vergeet dat motiedeel. De vraag is,
nogmaals, of er afspraken te maken zijn met onderwijsinstellingen of met
vertegenwoordigers van het onderwijs, bijvoorbeeld over een maximumpercentage van de lumpsum dat uitgegeven kan worden aan flexibele
krachten. Daarvoor is geen wetswijziging nodig. Je overtreedt niks. Dat
zijn gewoon onderlinge afspraken. Zou de heer Heerema daar voorzijn?
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik kan me heel goed voorstellen dat de Minister die ruimte heeft of vindt
en misschien ook wel gaat gebruiken. Ik vind dat de Minister ermee aan
de slag moet gaan als die ruimte er is. Ik vind niet dat we een motie nodig
hebben als de Minister in zijn beantwoording straks zegt dat daar ruimte
voor zou zijn. Als we er tegenaan lopen dat de ruimte er heel duidelijk is
en deze Minister die niet gaat pakken, dan hebben we misschien een
ander verhaal, maar op dit moment willen meerdere partijen iets voor
elkaar krijgen bij deze Minister en ik ben erg benieuwd naar de beantwoording, om te kijken of dat voldoende is.
De heer Beertema (PVV):
Collega Heerema van de VVD was volgens mij gebleven bij een bespiegeling. Hij zei: als wij het lerarentekort oplossen, dan komen andere
sectoren in de problemen. Begrijp ik dat goed? Ik begrijp er helemaal niets
van dat zo’n bespiegeling hier aan deze tafel kan plaatsvinden. Ik vind het
wel heel mooi, heel breed gedacht, maar licht mij nog even bij waarom
we ons daar precies zorgen over moeten maken, als we het hier over een
systeemcrisis in het onderwijs hebben.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Het is puur een constatering dat we in meerdere sectoren tekorten
hebben. Ik denk dat er als we het voor één sector oplossen, ongeacht
welke sector dat is, altijd personeel van de ene naar de andere sector gaat,
waardoor het probleem in de andere sector groter wordt. Dat is misschien
niet erg, of misschien wel erg, maar ik constateer dat alleen maar. Ik ben
benieuwd of de Minister daarover contact heeft met andere Ministers. Het
lijkt mij verstandig om een misschien wat eenduidigere aanpak daarvan te
hebben dan dat we allemaal voor onszelf aan de slag zijn.
De heer Beertema (PVV):
Ik vind dat zo’n redenering van «als het regent, word je nat». Een andere
vraag, die daaraan gekoppeld is: stel dat we die werkdruk oplossen en dat
we erin slagen, met al deze noodpakketten, om dat lerarentekort te
verminderen of misschien zelfs op te heffen, dan zijn we er nog niet. Zo
groot is het probleem. Wat is volgens de heer Heerema van de VVD nou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

27

eigenlijk de oorzaak dat er al in 2007 – want het was niet conjunctuurgevoelig – een neergang kwam in de toeloop naar de pabo’s en in de
aantrekkelijkheid van het lerarenberoep? Wat is zijn analyse?
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik wil vooral even kijken naar oplossingen. Als het gaat om de maatregelen die we nu genomen hebben, dan hebben we een aantal problemen
bij de kop die we kunnen verminderen of misschien wel kunnen dichten.
Ik kijk uit naar de discussie over de lumpsum in de toekomst, want ik denk
dat we daar ook een slag kunnen maken als commissie of als politiek, om
het onderwijsveld aantrekkelijker te maken en misschien interessanter om
in te werken en om te zorgen dat we meer grip op het onderwijsveld
kunnen krijgen. Die zijn we in de afgelopen jaren wat kwijtgeraakt.
De voorzitter:
Meneer Heerema, u vervolgt uw betoog.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Voorzitter. Als laatste zou ik iets willen zeggen over de brief met de zes
actielijnen. Ik kan me daar goed in vinden. De brief bevat elementen die ik
bij het laatste debat over leraren ook genoemd heb. Nee, het is natuurlijk
niet de oplossing, maar het helpt wel. Een van de actielijnen is het behoud
van de docent. Misschien is dat wel de belangrijkste actielijn. Ik krijg op
werkbezoeken vaak terug dat een hoger salaris natuurlijk heel erg prettig
zou zijn, maar dat een uitdagende omgeving, met waardering en
ontwikkelingsmogelijkheden, echt belangrijker is. En dat geldt zeker voor
de academische docent, die volgens mij een aanwinst voor elk
schoolteam is. Daar moeten we zuinig mee omspringen. De VVD heeft al
vaker gezegd dat er best verschil mag zijn in beloning in het onderwijs.
Dat kan in salaris, maar dat kan ook in ruimte voor ontwikkeling en
ontplooiing. Wellicht liggen daar kansen om de academische docent voor
het onderwijs te behouden. Maar in eerste instantie is dat aan besturen
om te organiseren.
Samenvattend. Wij vinden dat het de goede kant op gaat. De sector staat
er naar onze mening beter voor dan pakweg een jaar geleden, vooral door
inzet van de sector zelf. De politiek heeft geholpen met extra geld voor
werkdrukverlaging en salarissen. We zijn er nog niet, maar de stappen
gaan de goede richting op. Laten we waken voor allerlei wilde plannen.
Wij zijn vooral benieuwd naar de effecten van de positieve ontwikkelingen
van de laatste maanden. Die resultaten zijn nodig om te bepalen wat we
nu nog meer moeten doen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld heeft nog een vraag.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik werd even getriggerd door de laatste woorden van de heer Heerema,
dat hij op werkbezoek vaak van mensen terugkrijgt dat een hoger salaris
niet per se alles is, maar dat er veel meer moet gebeuren, zodat docenten
ook aan hun eigen ontwikkeling kunnen werken. Wat zou er dan precies
moeten gebeuren? Waarom denkt de heer Heerema dat een hoger salaris
niet zo belangrijk is, terwijl uit verschillende onderzoeken blijkt dat dit een
reden is voor mensen om niet terug te gaan naar de klas?
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik spiegel alleen wat ik op mijn werkbezoeken meekrijg. Als we aan het
eind van zo’n dag meelopen en rondleiden met een aantal docenten zitten
na te praten over wat we die dag gezien hebben en het over salaris
krijgen, krijg ik vrij vaak te horen dat het salaris best wat hoger mag, want

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

28

natuurlijk is het fijn als er evenveel verdiend kan worden als in het
voortgezet onderwijs, maar dat het prettiger is als de waardering voor het
vak wat hoger zou zijn, blijkbaar niet alleen in salaris, maar ook in
ontwikkeltijd, kunnen ontplooien en carrièreperspectief. Dat is wat ik
meekrijg en ik denk dat dit ook belangrijk is, om niet alleen maar te
focussen op die salariskloof die er is tussen p.o. en vo, maar ook te kijken
wat ervoor zorgt dat de docenten die we hebben ook getriggerd blijven
om in het onderwijs te blijven werken. Blijkbaar is dat niet alleen het
salaris, maar zijn het ook andere zaken.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat klopt, dat zijn ook andere zaken; dat is verschillende keren onderzocht.
Het heeft er onder andere mee te maken dat leraren de indruk hebben dat
zij onvoldoende tijd kunnen besteden aan hun leerlingen. Het heeft te
maken met volle klassen, met hele volle werkweken, met veel administratie. Leraren werken gemiddeld een dag per week over, dus we weten
gewoon wat de reden is dat mensen niet meer in het onderwijs werken.
Dat heeft te maken met de hoge werkdruk en met de lage waardering, die
onder andere te maken heeft met het salaris. Is de heer Heerema bereid
om eens wat beter te kijken naar die onderzoeken en wat daaruit blijkt en
om dan verdere maatregelen te nemen en om onze ideeën, die niet per se
wild zijn, maar die heel realistisch zijn, wat vaker te steunen?
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Mevrouw Westerveld van GroenLinks noemt allerlei maatregelen op voor
mensen die gestopt zijn in het onderwijs, die daar niet meer werken en de
redenen waarom zij niet terugkeren. Ik heb het over mensen die nu in het
onderwijs werken en die behouden moeten blijven voor het onderwijs.
Dat zijn volgens mij twee verschillende groepen. We kunnen daarover van
mening verschillen, maar we hebben hier te maken met mensen die in het
onderwijs zitten, daar graag in willen blijven werken en die daar iets voor
nodig hebben. Dat is echt een andere groep dan mensen die afgehaakt
zijn in het onderwijs en die ergens anders werken. Er is waarschijnlijk veel
meer voor nodig om die terug te krijgen naar het onderwijs.
De voorzitter:
Heel kort, mevrouw Westerveld, want we doen interrupties in tweeën.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, voorzitter, dat weet ik, maar er wordt gesuggereerd dat het twee
verschillende groepen zijn, maar dat is niet zo. Als we vragen aan mensen
die in het onderwijs werken of ze zeker weten dat ze in dat onderwijs
blijven werken, dan zegt ook de helft rond te kijken naar iets anders,
omdat de werkdruk heel hoog is en omdat de beloning achterblijft. Ik wil
alleen maar zeggen dat dit niet per se klopt. Er zijn bij verschillende
onderzoeken altijd dezelfde uitkomsten en dat weten we met z’n allen en
daar moeten we gebruik van maken.
De voorzitter:
Meneer Heerema, was u aan het einde gekomen van uw betoog? Dank u
wel. Dan is nu het woord aan de heer Van Meenen van D66.
De heer Van Meenen (D66):
Voorzitter, dank u wel. Vorige week vrijdagavond mocht ik op een avond
zijn in De Balie in Amsterdam. U kent dat wel: zo’n mooie, volle avond,
met allemaal mensen uit het onderwijs die hun vrije avond aan het
onderwijs wilden besteden. Daar werd een nieuw onderwijsboek
gelanceerd van René Kneyber: De sluipende crisis. Het was een prachtig
gesprek en een waardevolle avond. Enerzijds werd er gesproken over de
problemen van alledag, de frustraties die meekomen met het lerarentekort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

29

en de teleurstelling dat we dit probleem niet direct kunnen oplossen.
Anderzijds kon ik het politieke perspectief geven dat we het beste doen
wat we nu in deze coalitie kunnen doen: de eerste twee jaar halvering van
het collegegeld bij de pabo, stevig investeren in werkdrukverlaging, en
een salarisverhoging van 8,5%.
Voor D66 is dit het begin van het dichten van die kloof om het beroep van
leraar weer aantrekkelijk te maken. Dat werpt vruchten af. Zo lijkt er meer
interesse te zijn voor de pabo en de zijinstroom, maar dat is niet genoeg
om per direct het lerarentekort op te lossen. Zelfs als we de kloof vandaag
zouden dichten, dan is het probleem nog niet opgelost. Helaas, een
probleem dat de afgelopen tien jaar systematisch verwaarloosd is, zoals ik
net al zei bij interruptie, kun je niet in één jaar oplossen. Het is wel goed
dat we er in de Kamer geregeld met elkaar over spreken, zodat de
Ministers ons op de hoogte kunnen houden van de vorderingen en we
allerlei oplossingen en ideeën die ons als Kamerleden worden aangereikt,
direct kunnen bespreken en uitzoeken.
Zo kreeg ik het idee aangereikt om een wo-master met lesbevoegdheid
voor de basisschool te starten. Op dit moment is de enige weg naar een
lesbevoegdheid voor de basisschool via een hbo- of wo-bachelor. D66 is
ervan overtuigd dat we hiermee potentiële leerkrachten mislopen. Denk
bijvoorbeeld aan studenten pedagogiek, onderwijskunde, onderwijswetenschappen, SPH, die er in de loop van hun bachelor of bij hun eerste
master achter komen dat ze graag voor de klas willen op een basisschool
en tegelijkertijd hun studie willen en kunnen afronden met een mastergraad. Met het huidige lerarentekort kunnen we het ons niet veroorloven
om deze groep te laten lopen. Een educatieve master met lesbevoegdheid
is in onze ogen een waardevolle nieuwe route naar het leraarschap. De
Universiteit Utrecht en de Marnix Academie zijn bereid om het voortouw
te nemen om een tweejarige educatieve master met lesbevoegdheid te
ontwikkelen. Aangezien er geen tijd te verliezen is, is het beter om een
bekostigde pilot op te zetten. Wij hebben dit plan verder uitgewerkt. Ik zou
dat via de bode graag aan de Minister willen overhandigen. Uiteraard heb
ik voor de collega’s ook een versie bij me. Ik verzoek de Ministers om voor
de begrotingsbehandeling OCW een uitwerking hiervan te geven.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, collega Rog heeft een vraag aan u.
De heer Rog (CDA):
Heel mooi, een nieuw plan voor een educatieve master. Wat is er anders
aan een educatieve master dan de academische graad die op de academische pabo na de bachelor wordt gehaald? Een master is bij mijn weten
altijd een verdieping, meer op onderzoek gericht, van datgene wat je
eerder in je bachelorperiode hebt gedaan. Kan de heer Van Meenen dat
wat toelichten?
De heer Van Meenen (D66):
Zeker. Deze opleiding is bedoeld voor mensen die niet van plan waren om
leraar te worden, maar die er tijdens hun studie onderwijskunde of andere
verwante studies die ik noemde, achter komen dat ze misschien toch die
kant op willen. Als ze dat nu zouden willen, kunnen ze alleen maar
opnieuw beginnen met een bacheloropleiding voor het basisonderwijs.
Wij stellen een opleiding voor, een tweejarige master, waardoor je alsnog
een master kan halen maar ook de bevoegdheid om het basisonderwijs in
te gaan. Ik denk dat die keuze daarmee voor een groot aantal mensen een
echte mogelijkheid wordt, die er nu niet is.
De heer Rog (CDA):
Natuurlijk gaan we dit goed wegen en ik ben ook zeer benieuwd naar de
reactie van de bewindspersonen. Voor mij blijft de vraag openstaan: zo’n

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

30

master is wat anders dan een bachelor; als iemand eerst niks met het
onderwijs gedaan heeft, maar wel met die vakinhoud, en dan verder in
een onderzoeksfase, heeft die persoon dan wel voldoende pedagogischdidactische kwaliteiten om daarna voor de klas te komen staan? Dat lijkt
mij de meest prangende vraag, die positief beantwoord moet worden om
hierin mee te kunnen, denk ik, maar ik ben ook heel benieuwd naar de
reactie van het kabinet.
De heer Van Meenen (D66):
Dat is een zeer terechte vraag. Ik kijk even naar de masteropleidingen voor
het vo. Dan heb je een academische studie gedaan. Ik ben daar zelf een
voorbeeld van. Ik heb wiskunde gestudeerd. Ik kreeg mijn bevoegdheid in
1979 of 1980 door 35 uur achterin de klas te zitten bij een ander. Toen was
ik bevoegd, maar ik wilde ook echt leraar worden, dus heb ik ook een jaar
lang de universitaire lerarenopleiding gedaan, wat je nu een extra master
zou noemen. Zo is het aan de universiteit. Je doet een master om je
bevoegdheid te halen. Dat is ook een kortere opleiding, terwijl je in het
begin vooral met de inhoud bezig bent. Voor deze master geldt dat
mensen ook in hun bachelor al met een verwante opleiding bezig waren.
Ik zie dat ook niet meteen voor me voor een natuurkundestudent, maar
wel voor iemand die bijvoorbeeld met ontwikkelingspsychologie of SPH
bezig is geweest. Dat is het voorstel in ieder geval.
De voorzitter:
Meneer Van Meenen, wilt u verdergaan met uw verhaal?
De heer Van Meenen (D66):
De heer Beertema mag niet meer interrumperen. Dat is altijd jammer.
Voorzitter. D66 vindt dat de capaciteit en de dekking van de lerarenopleidingen in Nederland überhaupt nog beter kan. Zo is in deze stad, Den
Haag, geen lerarenopleiding, terwijl er wel duidelijk vernieuwende en
innovatieve initiatieven zijn om die op te starten. Zijn de Ministers bereid
om volop ruimte te bieden voor dit soort initiatieven, gezien de urgentie
en de noodzaak?
De brief van de Ministers over het lerarentekort richt zich vooral op het
ondersteunen van regionale aanpakken. Daarover heb ik enkele vragen.
Hoe gaat regionale samenwerking voor minder concurrentie zorgen? In
mijn beeld zal hierdoor de concurrentie juist toenemen, zeker ook tussen
die regio’s. Wat bedoelt de Minister met de nieuwe aanpak van het
Participatiefonds in de regio voor mensen met een uitkering in het p.o.?
Over de risico’s om de zijinstromer in het beroep tijdens de opleiding al
voor de klas te zetten maak ik me wel een beetje zorgen. Ik wil graag
gerustgesteld worden door de Minister dat we geen mensen voor de klas
gaan zetten die het nog niet kunnen, of die meteen laten afbranden.
Het is al eerder gezegd: 50 onderwijsassistenten opleiden tot leraar.
Waarom die beperking, terwijl er blijkbaar zovelen zijn die daarvan
dromen, die dat heel graag willen? Ik zeg: geef ze die kans.
Dan het flutbriefje van de Stichting van het Onderwijs nog even. De heer
Rog was die vergeten, maar dat doe ik dan wel even. De functieomschrijving en de waardering zijn gelijk, maar de beloning verschilt, punt.
Ja, dat weten we, maar daar gaat het nou juist om. Ik zie graag een
vervolgbrief.
Over de uitzendbureaus zijn allerlei suggesties gedaan.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, de heer Kwint heeft een vraag.
De heer Kwint (SP):
Ja, over dat briefje. Ik ben het met de heer Van Meenen eens dat dat niet
zo veel voorstelde, maar de vraag stelde ook niet zo veel voor. Het ging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

31

over vergelijkbaarheid van de functiewaardering. Wat hebben ze gezegd?
Die functiewaarderingen zijn prima te vergelijken, maar als je ze gelijk wilt
betalen, zul je voor extra geld moeten zorgen. Volgens mij is daarmee het
balletje weer terug: van de heer Van Meenen via de Stichting van het
Onderwijs bij de heer Van Meenen.
De heer Van Meenen (D66):
Als dat zo was, had de heer Kwint misschien gelijk, maar dat zeggen ze
nou juist niet. Ze zeggen niet: kom maar met extra geld, dan kunnen we
gelijk belonen. Nee, het gelijk belonen komt helemaal niet in de brief voor.
Er wordt alleen maar geconstateerd dat er ongelijk beloond wordt, punt,
dat is het. Als je het onderwijs als een geheel zou zien, zou je ook kunnen
nadenken over de verdeling van dat geld. Dat is misschien wel de enige
taak van de Stichting van het Onderwijs, waar al die koepels bijeen zijn,
om het geheel nu eens te gaan bekijken, in plaats van te zeggen: «Wij
houden wat we hebben. Bij ons is het goed geregeld, en dat er in het
basisonderwijs een probleem is, dat is jammer. Over functiewaardering
praten is hartstikke leuk allemaal, maar over functiebeloning gaan we het
even niet hebben.» Dat is de achtergrond van onze vraag, en dan kijk ik
ook even naar de heer Rog, maar daar gaat men niet op in.
De voorzitter:
Meneer Kwint, heel kort.
De heer Kwint (SP):
Dan wordt het interessant. Ik ben minstens zo sceptisch als de heer Van
Meenen over een koepel die verschillende koepelorganisaties verzamelt,
want zo kan je doorgaan. Het wordt een soort katholieke kerk op die
manier; met op elke hoek een koepel. Wat had de heer Van Meenen dan
verwacht? Had hij verwacht dat de Stichting van het Onderwijs met een
voorstel zou komen om wat af te halen van het salaris van docenten in het
mbo of van middelbare scholen, zodat er bij het p.o. wat bij kan?
De heer Van Meenen (D66):
Nou, wellicht. Dat was mogelijk geweest. Men had ook kunnen zeggen:
we gaan eens heel goed kijken waar we zelf ons geld aan uitgeven en
misschien wat meer geld vrijmaken voor onze leraren. Dat had ook
gekund. Misschien een hele gekke gedachte. Ik weet niet wat ik verwacht
had, maar ik vond de brief nog niet geheel af, dus ik vraag de Minister om
aan te dringen op een verdere analyse van het probleem.
De voorzitter:
Helder. U vervolgt uw betoog.
De heer Van Meenen (D66):
Voorzitter. Ik was bij de uitzendbureaus. Er gaat nu heel veel geld naar
uitzendbureaus dat bedoeld is om in de klas terecht te komen en daar
komt het niet terecht. Kunnen we stellen dat dit een doelmatige besteding
van onderwijsgeld is? Kunnen we hier ook iets mee doen langs de weg
van doelmatigheid, of wellicht zelfs rechtmatigheid, maar ik denk eerder
doelmatigheid?
Dan een voorstel dat ik al eerder gedaan heb. Er zijn mensen die later in
hun leven docent willen worden. Dat is lastig, als je ook nog voor kinderen
moet zorgen et cetera, want je derft inkomsten. Ik doe nogmaals de
suggestie om het prachtige leenstelsel ook voor 30-plussers beschikbaar
te stellen.
Mijn laatste punt gaat over de grassroots, zoals dat tegenwoordig zo mooi
heet, want daar ontstaan ongelofelijk goede initiatieven om het lerarentekort te bestrijden die ik niet ongenoemd wil laten. Zo is er de site
flexleerkracht.nl. Je denkt: flex, weer zo’n bureautje dat tegen woekerbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

32

dragen leraren uitzendt. Dat klinkt reuze zorgelijk, dat begrijp ik, maar dat
is het niet. Het gaat om de stille reserve met lesbevoegdheid, die als zzp’er
in het onderwijs wordt ingeschakeld. Die site heeft geen enkel winstoogmerk en maakt ook geen winst. Er zijn ook heel veel mensen die geen
winstoogmerk hebben, maar het ondertussen per ongeluk wel krijgen,
maar hier dus niet. Die site wil juist het onderwijs losmaken van
detacheerders en van uitzendbureaus en die wil mensen die als zzp’er
willen invallen, of die tijdelijk bezig willen zijn, koppelen aan scholen.
Scholen betalen de docenten per uur, zonder premies of werkgeverskosten. Ik geloof dat je je voor een paar euro mag inschrijven. Het is echt
een geweldig initiatief. Ik geloof dat in Amsterdam inmiddels 100 scholen
er gebruik van maken. Het is driedubbele winst: de leerlingen hebben
gewoon les, de uitgevallen leerkrachten worden ontzien en het onderwijsgeld blijft in het onderwijs. Mijn vraag aan de Minister is om eens te
kijken op de site flexleerkracht.nl, of dat iets is wat een verdere uitbouw in
dit mooie land zou kunnen krijgen... Ik praat net zolang door tot u zegt dat
ik moet ophouden.
De voorzitter:
Meneer Van Meenen, wilt u alstublieft ophouden?
De heer Van Meenen (D66):
... zodat we allemaal het mooiste onderwijs krijgen waar onze kinderen
recht op hebben.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dan is het woord tot slot aan de heer Bisschop, die lang heeft gewacht.
Aan u het woord.
De heer Bisschop (SGP):
Ja, dat krijg je als je als laatste binnenkomt; dan zit je in de staart.
Voorzitter. Het afhandelen van een erfenis kan tot lastige situaties leiden
en dat geldt in de politiek ook. Bewindslieden laten soms werk na waar
opvolgers meer mee verlegen dan om verlegen zijn. Ik wil twee erfstukken
bespreken. Het eerste erfstuk gaat over het lerarenregister. Daar hebben
we het vanmiddag ook al uitbundig over gehad – niet dus. Het tweede
gaat over het lerarentekort. Het leek mij wel origineel om daar ook enige
aandacht aan te besteden.
Eerst maar eens het nog steeds verplichte lerarenregister. Het onderwijs
heeft niet om dat register gevraagd. Collega Van Meenen wil mij het
zwijgen opleggen, maar dat gaat niet gebeuren. Het is de premier helaas
niet gelukt om de Wet op het lerarenregister op de weg naar de ondertekening uit de tas van de Koning te plukken. Daar hebben we tot op de dag
van vandaag last van; niet alleen wij, maar zeker ook de mensen in het
onderwijs. Deze Minister zit daardoor een beetje in een lastig parket. De
SGP vindt het positief dat hij voor de zomer een pas op de plaats heeft
gemaakt met dat lerarenregister. Heel goed. Maar dat register blijft nog
steeds als een zwaard van Damocles boven de markt hangen, omdat
verschillende nieuwe verplichtingen toch uitgevoerd lijken te moeten
worden. De SGP vindt dat scholen nu echt duidelijkheid verdienen, zodat
zij hun volle aandacht kunnen richten op het lerarentekort en op het
bekwaamheidsonderhoud.
De SGP steunt het plan van de Minister om de kwaliteit van leraren
allereerst te waarborgen door uit te gaan van de verantwoordelijkheid van
scholen en van leraren; niet beginnen met politieke plannen, zoals dat
lerarenregister, maar met een regeling vanaf de werkvloer. Het is
belangrijk om stevig in te zetten op bekwaamheidsonderhoud. De
overheid heeft daar nooit streng naar gekeken, weet ik uit ervaring. Het is
duidelijk dat de Wet op het lerarenregister niet goed past bij deze nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

33

koers. En dan is mijn een beetje prangende vraag, het woord is al eerder
gevallen: waarom blijft de Minister dan toch uitgaan van het lerarenregister? Ik vind het antwoord dat het inmiddels een wettelijke verplichting
is te mager, te dun. Daar kunnen we wat aan doen. Ik kan met de Minister
nader overleggen over hoe we dat zouden kunnen aanpakken. Daar
hebben we wel concrete ideeën over.
De vraag is ook: waarom blijft de verplichting bestaan om een professioneel statuut vast te stellen, terwijl dit statuut onlosmakelijk onderdeel is
van de nieuwe koers die nog uitgezet moet worden? Dat laat zich een
beetje moeilijk uitleggen. Om het vertrouwen te herstellen vindt de SGP
dat we alle verplichtingen van het lerarenregister buiten werking moeten
stellen.
Voorzitter. Dan het lerarentekort. Hoe goed is de leraar? Voor leerlingen is
het antwoord op die vraag erg belangrijk en zij hebben daar over het
algemeen uitgesproken meningen over. Je hoeft dat maar één keer rond
te vragen; zij weten het perfect. Maar één ding wordt wel steeds duidelijker: zonder leraar in de klas is de kwaliteit in ieder geval nul. De SGP
deelt de inzet van de Onderwijsraad dat de landelijke overheid de touwtjes
in handen moet nemen om het lerarentekort aan te pakken. We spreken
dan ook graag onze waardering uit voor de inzet van de Minister om het
probleem breed aan te pakken, al moet ik erbij zeggen dat wij als SGP niet
overtuigd zijn van het nut van elke maatregel die in de brief wordt
voorgesteld. Ik geloof namelijk niet dat het tekort aan carrièreperspectief
een hobbel zou zijn, en ik hoor dat ook nooit terug op werkbezoeken. Het
tekort aan professionele ruimte en de overladenheid van de administratieve verplichtingen verhogen de werkdruk wel enorm. Als we daar eens
de bezem door kunnen halen, zou dat daadwerkelijk helpen, maar daar ligt
ook een taak voor bestuurders en bevoegde gezagen.
De regionale uitwerking is belangrijk, maar er zijn ook problemen die
meteen op landelijk niveau aangepakt moeten worden. Ik noem een paar
punten, in combinatie met wat vragen. Neem nou de regels over de
toelating van basisschoolleraren tot het mbo. Ondanks het feit dat die
gegadigden een hbo-opleiding tot leraar hebben gevolgd, de pabo,
moeten zij eerst toch nog een pedagogisch-didactisch getuigschrift halen.
Dat kan volgens mij een heel stuk slimmer en efficiënter.
Een ander voorbeeld: de regel is dat het recht op wettelijk collegegeld
voor een tweede studie niet geldt als mensen al een studie in het
onderwijs of de zorg hebben gevolgd. De logische gedachte die hieronder
ligt, is dat die tweede studie niet gaat helpen om de tekorten in die
sectoren op te lossen. En toch, als je er even over nadenkt, dan lijkt dat
net even iets te simpel gedacht. Wat te denken van de ergotherapeut die
na een baan in dienst van een gemeente het onderwijs in wil? Die zou wel
degelijk een steentje bijdragen aan de bestrijding van het lerarentekort,
maar betaalt helaas wel € 8.000 collegegeld. Mijn concrete vraag is of de
Minister nog eens in de volle breedte wil kijken of er op dit punt
onbedoelde en onnodige hobbels in de regels zitten die mensen ervan
weerhouden om die stap te maken die kan bijdragen aan de oplossing van
het probleem.
Voorzitter. Het laatste puntje. De financiële ondersteuning voor het
aantrekken en opleiden van leraren moet voldoende zijn. De SGP
constateert dat er op dit punt ook zorgen bestaan. Er is eigenlijk sprake
van onvolkomenheden. Het subsidiebedrag voor zijinstromers bedraagt
zo’n € 20.000, maar de kosten zouden oplopen tot € 30.000 tot € 37.000,
afhankelijk van het oude inkomen. Mijn concrete vraag is niet om een
toezegging te doen, maar om nog eens heel goed naar deze getallen te
kijken en daar een oplossing voor aan te dragen, als er daadwerkelijk
sprake is van onvolkomenheden in het stelsel. Het blijft voor de beeldvorming ook ongelukkig dat scholen de mededeling krijgen dat het
subsidieplafond is bereikt, bijvoorbeeld in het mbo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

34

De voorzitter:
Meneer Bisschop, u bent ruim door uw tijd heen.
De heer Bisschop (SGP):
Ja, daarom stel ik nu mijn laatste vraag, met uw milde toegevendheid.
Welke mogelijkheden ziet de Minister om dat te voorkomen?
Dat was het, voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Ik ben blij dat ik u die ruimte gaf. Ik schors tot half vier en dan gaan we
door met de beantwoording van het kabinet.
De vergadering wordt van 15.23 uur tot 15.32 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is de eerste termijn van de kant van het kabinet. Ik geef het
woord aan de Minister.
Minister Slob:
Dank u wel, voorzitter. Ik zal zelf met name ingaan op het primair en
voortgezet onderwijs, maar dat zal niemand verbazen. Mijn collega Van
Engelshoven zal alle vragen over het mbo en de lerarenopleidingen voor
haar rekening nemen. Ik dank de Kamer voor de inbreng in eerste termijn.
Er zijn veel inbrengen geweest en er is veel gevraagd. Ik denk dat dat ook
goed is.
Dit is inderdaad een onderwerp waarover we in het afgelopen jaar, direct
al na ons aantreden, veelvuldig met de Kamer hebben gesproken. Het zal
onze aandacht ook blijven hebben. Dat is natuurlijk ook terecht, want we
zien gewoon in de praktijk dat het een groot vraagstuk is. Er wordt door
de betrokkenen heel hard gewerkt om er in moeilijke omstandigheden wel
voor te zorgen dat de lessen worden gegeven, dat de kwaliteit wordt
bewaakt en dat alles wat daarmee samenhangt gebeurt, maar de
omstandigheden zijn niet eenvoudig, zoals ik al zei. Die worden deels
veroorzaakt door het feit dat we in een periode van hoogconjunctuur
leven. Je ziet dan altijd met name in de publieke sector tekorten ontstaan.
Dat kunnen we ook zien als we terugkijken in de tijd. We hebben nu ook te
maken met een stuk vergrijzing in het onderwijs. Dat komt er dan nog een
keer bij, dus daar moeten we ook niet te gering over denken. We zien dat
overigens ook wel in de commerciële sector bij bepaalde beroepsgroepen.
Denk aan de bouw. Denk aan de horeca. Hier worstelt men ook met
vragen als «kunnen we wel genoeg mensen krijgen?» en «kunnen we alle
opdrachten die er voor ons zijn ook wel uitvoeren?».
Maar dat ontslaat ons natuurlijk niet van de verantwoordelijkheid, van de
gezamenlijke verantwoordelijkheid – ik dacht dat mevrouw Van den Hul
haar bijdrage daar zelfs mee eindigde – om datgene te doen wat binnen
onze mogelijkheden ligt om ervoor te zorgen dat dit in het onderwijs wel
goed gaat en dat de problemen die er zijn, worden aangepakt waar dat
maar kan.
Zoals u weet – ik heb dat ook al eerder aangegeven – is er al in de vorige
kabinetsperiode, in 2017 een wat meer geïntegreerde aanpak ontstaan
met de verschillende actielijnen. Waarom wordt dat op die manier
gedaan? Omdat men ook wel heel duidelijk wist dat er niet één maatregel
is die het probleem helemaal oplost, zoals door een aantal van u ook
wordt onderstreept. Natuurlijk, salarissen zijn belangrijk – daar hebben we
ook aandacht voor gehad; ik kom daar straks nog even op terug – maar
dat is niet het enige. Er zijn veel meer mogelijkheden om mensen ervoor
te interesseren om leraar te worden, maar ook om de leraren die in de
school zijn – op hen moeten we zuinig zijn; ik onderstreep dat ook in de
richting van alle sprekers die daar opmerkingen over hebben gemaakt –
vast te houden en het nodige werkplezier te geven. Dus daar is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

35

veelheid aan maatregelen voor nodig. Ik sta ook altijd open voor
aanvullende maatregelen als die er zijn. We maken ook iedere keer weer
opnieuw de balans op met elkaar. Waar staan we? Wat doen we? Doen we
het goed? Kunnen we nog meer doen? In de komende weken zal er een
nieuwe prognose komen van het doorwerken van de maatregelen tot nu
toe. De heer Heerema vroeg daar ook naar. U weet dat wij de afspraak
hebben gemaakt dat u van ons een voortgangsrapportage krijgt. Die komt
over een paar weken. Dan hopen wij die prognoses te hebben. Uiteraard
hopen wij met elkaar dat de dingen die wij al gedaan hebben, daarin
zullen doorwerken. Ik heb die cijfers nog niet gezien, maar we weten dat
er ook dan nog steeds een grote opgave zal liggen. Ook al gaat het
misschien goed in een aantal opzichten – daar mogen we blij om zijn – we
moeten onverminderd alert zijn.
We zien positieve ontwikkelingen. Voor een van de actielijnen rond de
salarissen en het aanpakken van de werkdruk hebben we financiële
middelen beschikbaar gekregen. Dat lukte in de vorige kabinetsperiode
niet maar in deze wel. Het is ons gelukt om daar al voor de zomer
afspraken over te maken. Dat is heel erg fijn. Dat er nog wensen zijn voor
aanvullende middelen is legitiem, maar dit is wat ik in ieder geval tot mijn
beschikking had. We hebben daar afspraken over kunnen maken. Dat
begon al in augustus met de werkdrukmiddelen. Inmiddels is dat ook met
de salarissen het geval. Dat beginnen docenten nu op de werkvloer te
merken, soms letterlijk in de portemonnee.
We zien ook dat een van de aanpakken – niet dé aanpak, want die bestaat
volgens mij niet – namelijk de zijinstroom, heel veel effect begint te
krijgen. Er is een ongekende groei in het aantal aanmeldingen. Dat levert
inderdaad even problemen op met het budget, maar ik zal u straks
vertellen dat we daar een oplossing voor hebben gevonden. Dat is het
goede nieuws.
We zien dat er een groei is van het aantal studenten, met name op de
pabo. Ik vind het zelfs een behoorlijk spectaculaire groei. Daar zal mijn
collega straks op terugkomen. Ook dat is goed nieuws.
Ondanks dat het heel moeilijk is en het niet overal is gelukt, zien we ook
dat men op veel plekken de vacatures heeft kunnen invullen. Alleen, als
we even over de schouders kijken en ons afvragen wat er gebeurt als er
ziekte is – er gaan van tijd tot tijd ook behoorlijke griepgolven door het
land; dat is nu zelfs al een beetje merkbaar – dan weten we ook dat de
achtervang gering is of soms helemaal ontbreekt. Dat is een groot
vraagstuk. Daar zullen we ons over moeten buigen. Dus er gebeuren
goede dingen, maar er zijn nog steeds zorgen. Die zorgen zullen ook
blijven. Daar zullen we met elkaar op moeten handelen.
Ik zei al dat het altijd goed is om ons iedere keer opnieuw de vraag te
stellen: wat doen we, doen we de dingen goed en kunnen er nog dingen
beter? Voor de zomer kregen wij een brief van de Onderwijsraad waarin
staat dat er een taskforce moet komen, dat er meer samenhang moet
komen in de maatregelen en dat er meer moet worden samengewerkt. Die
brief hebben ikzelf, de Kamer en het onderwijsveld zelf uitermate serieus
genomen. Ik heb in mijn brief van augustus, in een van de eerste weken
nadat ik terug was na mijn ziekte, al een paar passages opgenomen over
hoe ik dat wil gaan uitwerken. Ik ben mij ervan bewust dat die passages
een beetje abstract waren, zeker nu wij weer een paar weken verder zijn.
Excuses in de richting van de heer Kwint, die daar helemaal op vastgelopen is. Dat is pas gisteravond gebeurd, dus hij is ook wat laat met lezen,
want hij was in augustus al geschreven.
Wij hebben zelf in de afgelopen weken veel gesprekken gevoerd met
werkgevers en werknemers. Dat is logisch, want met hen praten we over
dit soort onderwerpen. Maar er waren ook gesprekken in het land zelf, in
de steden en de regio’s waar het lerarentekort hard wordt gevoeld.
Uiteindelijk zijn we tot de conclusie gekomen dat we niet zitten te wachten
op weer een soort landelijk opgetuigde groep die veel praat, want het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

36

woord «taskforce» klinkt altijd een beetje zo. Al dat praten is best
belangrijk en het zijn ook zeer belangwekkende onderwerpen, maar je
moet ook niet in dat praten blijven hangen. Het moet uiteindelijk toch in
die regio’s, in die steden en arbeidsmarktregio’s gebeuren.
De verschillen tussen regio’s zijn best nog groot. Er zijn regio’s waar men
het behoorlijk op orde heeft en er zijn regio’s waar men bij wijze van
spreken iedere dag behoorlijk achter de feiten aanloopt. In sommige
regio’s gebeurt al heel veel, maar nog niet overal, en op sommige plekken
is de samenhang nog onvoldoende. Uiteindelijk hebben wij de keuze
gemaakt om die aanpak verder te versterken. Daar gaan wij ondersteuning aan bieden, ook in financiële zin. Ik kom daar straks nog even
apart op terug.
Ook willen we dat onderwerpen waar men regionaal niet uitkomt,
bijvoorbeeld omdat het om landelijke wet- en regelgeving gaat, sneller op
een landelijke tafel terechtkomen. Heel wat voorbeelden die ik hier
gehoord heb passen daarbij, want die komen uiteindelijk bij u terecht. En
u vertaalt die weer naar uw bijdrage, ook in dit debat over leraren. Maar
degenen die aan die tafel zitten, moeten die momenten niet gebruiken om
weer uitvoerig met elkaar te gaan confereren over dit soort onderwerpen,
maar hands-on, heel praktisch gaan kijken wat er aan de hand is, wat men
kan doen en welke oplossingen er mogelijk zijn. Ik zeg niet dat dat altijd
mogelijk is. Soms is het ook een bewuste keuze om dingen op een
bepaalde manier te doen, maar waar dat wel kan, moeten we gewoon
snel handelen.
Aan zo’n tafel kunnen verschillende soorten mensen zitten. Daar zitten
inderdaad mensen vanuit de raden en de bonden als ze dat willen. Het is
ook een eigen keuze om wel of niet aan die tafel te gaan zitten om een
bijdrage te leveren en om de onderwerpen die zij meekrijgen uit het land,
daar te deponeren en te laten bespreken. Maar het is heel goed mogelijk
dat het bij bepaalde onderwerpen handig is als mijn collega van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid erbij is. Het kan heel erg handig zijn, ook in de
regio trouwens, dat het UWV, waar vandaag ook op een andere manier in
de Kamer over wordt gesproken, hierbij betrokken is. Want de match
tussen vraag en aanbod is een hele ingewikkelde, een hele lastige. Dat
gaat niet altijd even goed. Daar moet wel meer in gebeuren. We weten dat
het Participatiefonds bezig is met een 1.000 banenplan. Het zou heel goed
zijn om dat erbij te betrekken waar dat nodig is.
Het is wat ons betreft dus praktisch ingericht: concrete vragen die leven,
worden op een landelijke tafel neergelegd. Ik heb in de brief nog het
woord «stuurgroep» gebruikt. Daar heb ik achteraf een beetje spijt van,
zeg ik u in alle eerlijkheid, omdat dat weer allerlei associaties oproept die
ook niet echt bevorderlijk zijn om goed met elkaar aan de slag te gaan. Het
is gewoon een landelijke tafel en degenen die aan die tafel zitten moeten,
vanuit hun betrokkenheid en de mogelijkheden die ze hebben, in staat zijn
om een aantal vraagstukken direct op te pakken en naar oplossingen toe
te brengen.
Ik wil die regionale aanpak starten in de G4, waar men stevig werkt, men
al concrete plannen heeft en men soms zelfs met de naam «taskforce»
werkt, bijvoorbeeld in Amsterdam. Maar het moet wat mij betreft ook
uitgebreid worden naar andere regio’s. Dat kunnen arbeidsmarktregio’s
zijn. Dat kunnen steden zijn. Die kunnen zich aanmelden op basis van
plannen die ze hebben, die ze aan het ontwikkelen zijn of waar ze al aan
werken. Dan kunnen ze ook gebruikmaken van de ondersteuning, die we
gaan geven.
In overleg dat ik heb gehad met mijn Minister van financiële zaken is het
mij in ieder geval gelukt om middelen voor het lerarenregister die
onderuitgeput waren voor dit kalenderjaar en die conform begrotingsregels dan overgemaakt zouden moeten worden op de rekening van het
Ministerie van Financiën – want zo werkt dat – in te zetten voor deze
plannen en ook voor de zijinstroom. Wij hebben de afgelopen jaren te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

37

maken gehad met een onderuitputting van de lerarenbeurs. Dat was dit
jaar ook weer het geval en dat is eigenlijk al jaren achter elkaar het geval.
Dat geld zijn we altijd kwijt. Dat is heel vervelend. Er is veel geld
beschikbaar. Daar wordt ook steeds meer gebruik van gemaakt, maar het
budget is ook weer gestegen. Dan blijft er altijd nog een X aantal miljoen
over, die we dan kwijt zijn omdat er niet voldoende aanvragen zijn
geweest. Ik heb nu toestemming gekregen dat, als er dit kalenderjaar weer
een onderuitputting is, we 15 miljoen daarvan mogen gebruiken voor de
zijinstroom en de regioplannen.
We gaan uiteraard volgen hoe het zich de komende jaren rond die beurs
ontwikkelt. Stel dus dat daar toch problemen ontstaan, dan kom ik bij u
terug en bij mijn collega van Financiën, maar voor dit moment biedt dat
ruimte om gericht in de regio’s aan de slag te gaan met geld, te beginnen
bij de G4-steden. Ik heb ook de steun van de G4-wethouders, die al aan de
slag zijn samen met het onderwijs en ook vaak de lerarenopleidingen. Dat
kan een extra impuls geven aan alle dingen die wij al doen en dat is veel.
Nu was ten diepste de kern van het Onderwijsraadadvies: er moet meer
samenhang komen, maar er moet ook meer samenwerking komen. Het
kan helpen om dat te ondersteunen en, waar dat kan, verder te bevorderen en extra intensiveringen mogelijk te maken. Gezien de grootte van
dit vraagstuk is dat heel erg op z’n plaats.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld heeft een vraag.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
De Minister noemt een interessant punt, namelijk dat er onderuitputting is
en dat dat geld nu wordt gebruikt. Maar voor ons is nog niet helemaal
duidelijk waar die onderuitputting precies voor wordt ingezet, want we
hebben ook in de begroting kunnen lezen dat die onderuitputting gebruikt
gaat worden om de tegenvallers te bekostigen. Tenminste, zo lazen wij
het. Mijn vraag aan de Minister is: wat wordt er nou precies gebruikt, waar
gaat het geld precies naartoe en hoe zit het precies met de onderuitputting?
Minister Slob:
Het was niet makkelijk om dit uiteindelijk te kunnen realiseren, want er
drukken nog een aantal andere, toch wat negatieve financiële vraagstukken op onze begroting. Dat is rond. Er is ook wat geld van onderuitputting gebruikt om een ander gat te dichten, het gat van de raming waar
we mee te maken kregen. Maar dat is een andere discussie. Waar het nu
om gaat is dat er nog 5 miljoen euro over was van het lerarenregister. U
kent de ontwikkelingen. Tegen de heer Bisschop zeg ik dat ik daar vrij snel
op terugkom omdat we daar met elkaar afspraken over hebben gemaakt.
Dat onderwerp en al uw vragen kunnen op dat moment verder aan de
orde worden gesteld. Die zullen we daar ook bij meenemen, maar die 5
miljoen mogen we dus gebruiken. Die hoeven we niet terug te geven,
maar mogen we in het onderwijs houden en aan het onderwijs blijven
besteden. Er is een veronderstelde onderuitputting bij de lerarenbeurs.
Dat zien we al drie, vier jaar gebeuren, dus die veronderstelling is niet zo
heel erg vreemd. We hebben de ruimte gekregen om dat geld nu gewoon
in te zetten voor de aanpak van het lerarentekort, om in de regio’s
ondersteuning te bieden en daarnaast om de problemen rond de
zijinstroom te tackelen, want die waren wel even heel erg manifest
geworden. Maar dat zal ik straks nog even apart zeggen.
De voorzitter:
Ik zie nog een tweede deel van uw interruptie, mevrouw Westerveld?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

38

Begrijp ik het goed dat de Minister zegt dat er middelen van de lerarenbeurs naar de zijinstroomsubsidie worden overgeheveld? We hebben een
onderuitputting. Die gebruiken we om naar een andere plek over te
hevelen omdat daar geld nodig is. Maar gaat het hier dan om eenmalig
geld of gaat het eventueel om een structurele subsidie? Daar heb ik in
mijn bijdrage ook naar gevraagd omdat we zien dat er meer vraag is en
wij met z’n allen willen dat mensen die leraar willen worden, gebruik
kunnen maken van die subsidies.
Minister Slob:
Ik kom zo even apart terug op hoe we dat met de zijinstroom doen, want
daar wordt een deel van dit geld voor gebruikt. Het gaat op dit moment
inderdaad om eenmalig geld. Het is wel ongelofelijk fijn dat dit geld nu
ook vrijgespeeld wordt en ter ondersteuning ingezet kan worden.
Uiteraard zullen we ook verder moeten kijken, maar ik kom daar zo
meteen nog even apart op terug. Dat is overigens vrij snel in mijn verhaal,
omdat daar ook een heel acuut probleem voor de korte termijn zat, zelfs
nog dit kalenderjaar, waarop geacteerd moest worden.
Voorzitter. Dan ga ik daar maar naartoe als...
De voorzitter:
Nou, er zijn nog meer vragen. De heer Azarkan als eerste.
De heer Azarkan (DENK):
De Minister sprak mooie en goede woorden over de taskforce die moet
gaan aanjagen en de stuurgroep. Mijn vraag is heel concreet. Zijn die al
samengesteld en nu al actief?
Minister Slob:
In het land gebeurt gelukkig al heel erg veel. Het zou ook heel erg zijn als
we nu op nul stonden, als er nu pas samenwerkingen ontstonden en als
men nu pas in regio’s en in arbeidsmarktregio’s ging handelen. Wat nu
wel nieuw is, is dat we actiever verbinding gaan zoeken met al die
initiatieven. En we gaan stimuleren dat men ook de samenwerking gaat
zoeken op plekken waar dat nog niet op die manier het geval is, ook
omdat we daar in financiële zin mogelijkheden toe bieden. Want je kunt
dit gewoon niet alleen doen. Ik heb in de afgelopen weken wel op landelijk
niveau met allerlei vertegenwoordigers gesproken, maar dat gebeurde in
een bepaalde setting. Dat kan altijd, hè? Je kunt mensen bij elkaar roepen
en met elkaar spreken over onderwerpen. Op het moment dat we nu ook
de middelen beschikbaar gaan stellen is het heel belangrijk dat we die
tafel definitief gaan samenstellen, in ieder geval de vaste kern. Wat mij
betreft is het verder redelijk flexibel op basis van de concrete vragen en de
mensen die we daar op dat moment bij willen hebben. Dat is op die
manier nog niet gestart, maar dat is een kwestie van tijd. Dat moet nu wel
gaan beginnen.
De heer Azarkan (DENK):
Dus ik concludeer dat het goed is dat men in het land zelf oplossingen
zoekt – samenwerkingen, van elkaar leren – en dat men niet wacht tot het
ministerie ze bedacht heeft. Ik concludeer ook dat die taskforce en die
stuurgroep dus nog echt moeten starten.
Minister Slob:
We zijn nu dus met de uitwerking bezig. Ik heb inmiddels ook afspraken
gemaakt met de collega’s die in de grote steden bezig zijn met dit
vraagstuk, samen met het onderwijsveld, samen met lerarenopleidingen
en met andere betrokkenen. Die zijn daar ook heel erg blij mee. Het is voor
hen ook een extra ondersteuning, ook in financiële zin, voor het grote
vraagstuk waar zij voor staan. Dat is in de grote steden vaak nog eens een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

39

keer extra complex, ook met betrekking tot aanpalende vraagstukken,
bijvoorbeeld rond huisvesting en dergelijke. Ik zag dat ook in het plan van
de Partij van de Arbeid terug. Men heeft daar de handen vol aan, maar is
dus ook heel erg blij met de mogelijkheid dat er extra middelen
beschikbaar worden gesteld en dat die verbinding wordt gemaakt. Maar
waar men vooral ook heel erg blij mee is, is dat ze onderwerpen waar ze
gewoon niet uitkomen – de eerste hebben mij ook al bereikt – en die ook
te vaak bleven hangen ergens, nu op die landelijke tafel kunnen
neerleggen en dat we daar ook snel naar kunnen gaan kijken. Mijn
ervaring is ook dat er heel vaak onderwerpen zijn waar men onderling dan
wel een beetje over praat, maar dan moet er een keer toevallig een
contact zijn of er wordt een keer een brief geschreven of het gaat via een
Kamerlid, en dan gaat er zo veel tijd verloren. Dat moet gewoon sneller.
Daar heeft de Onderwijsraad terecht op gewezen. We moeten veel sneller
de verbinding met elkaar zoeken. Dat zijn we dus nu aan het uitwerken en
dat start nu ook. Ik hoop ook dat het resultaat gaat hebben.
De heer Kwint (SP):
Even terug naar de taskforce als middel. De Minister zegt dat de regionale
aanpak de kern is. Daar moet het uiteindelijk gebeuren. Dat klinkt op het
eerste gehoor logisch, maar is het dat? Ik vraag me dat af. Laat ik als
voorbeeld nemen mijn eigen regio. Laat ik het de Groot-Amsterdamse
regio noemen. Het college in Amsterdam is aan de slag gegaan met extra
geld, met een promotiecampagne, met 100 woningen voor leraren.
Allemaal dingen die ik ontzettend toejuich. Nu – ik noemde het in mijn
bijdrage ook al – is er een voorbeeld van een scholengroep in Zaanstad
die vier dagen per week les wil gaan geven vanwege een lerarentekort.
Dan zegt de Minister: dat mag niet. Ziet de Minister dat een regionale
aanpak – prima om te beginnen bij de G4 – er dus ook toe gaat leiden dat
regio’s juist met elkaar in concurrentie gaan, terwijl ze in principe dezelfde
problemen hebben en volgens mij ook dezelfde oplossingen zoeken?
Minister Slob:
Allereerst als het gaat om het draagvlak om dit in de regio te doen en niet
nog eens een keer weer iets landelijk op te gaan tuigen: ik heb bijna
niemand ontmoet die het daar niet mee eens was. Iedereen vindt ook
gewoon dat het in die regio’s moet gebeuren. Dat je – dat was ook een
vraag van de heer Van Meenen – op het moment dat de een heel actief
bezig is en de ander misschien wat minder, over en weer effecten kan
gaan hebben, kun je natuurlijk nooit helemaal uitsluiten. Maar dat is wel
iets waar we met elkaar alert op zullen moeten zijn. Ik heb het nu heel
direct over de grote steden, omdat die een afgeronde eenheid vormen,
ook als het gaat om arbeidsmarktbeleid, maar er zijn arbeidsmarktregio’s
die breder zijn, waar ook meerdere steden bij zijn betrokken. Ik denk
bijvoorbeeld aan wat ik in de Drechtsteden zie gebeuren, waar men ook
heel actief bezig is om zich aan elkaar te verbinden. Ik denk dat het heel
belangrijk is dat we wel beseffen dat het in die regio’s moet gebeuren,
maar dat het inderdaad ook niet fijn zou zijn als het een soort onderlinge
concurrentiestrijd wordt om de een bij de ander weg te halen, met
eventueel zelfs postercampagnes in andere steden; ik heb begrepen dat
dat het geval was. Ik vind dat ook wel een gespreksonderwerp, ook met de
betrokken bestuurders van die steden. Het besef moet bij iedereen heel
scherp zijn dat samenwerking, de schouders eronder zetten, ook met die
verschillende verantwoordelijkheden die we hebben, of dat nou nationaal,
lokaal of regionaal is, en wat voor positie ook in dat onderwijsveld, een
sleutel is om dit grote vraagstuk aan te pakken. Die boodschap zullen we
moeten uitdragen. In het kader van de plannen die er gaan komen, zal dat
wat mij betreft ook een aandachtspunt zijn om plannen wel of niet te
honoreren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

40

De heer Kwint (SP):
Ja, maar dan vind ik het toch raar. Wij juichen het toe dat Amsterdam
zegt: we steken er extra geld in, we promoten het vak, we stellen 100
woningen extra voor startende leraren beschikbaar uit de sociale
woonvoorraad. Als de Minister zegt dat het in de regio moet, wat houdt
dan dat concreet in? In abstracto is het niets anders dan: het moet in de
straten gebeuren, want scholen staan in een straat. Ja, scholen staan ook
in een regio en in een stad. Aan de ene kant zegt de Minister: hulde dat
Amsterdam dit doet. Aan de andere kant zegt de Minister: we moeten er
wel zorg voor dragen dat er geen concurrentie tussen de regio’s ontstaat.
Dat kan alleen als er dus massaal extra leraren bij komen, toch?
Minister Slob:
Ik gaf aan dat er altijd wel een zekere spanning zal blijven bestaan. Dat
heb je bij wijze van spreken ook bij politieke partijen. Als de ene politieke
partij zich enorm profileert en zich veel laat zien en de andere doet dat
niet, dan is het risico erg groot voor de partij die dat niet doet, dat er
nogal wat kiezers naar de partij zullen gaan die zich heel erg profileert.
Hier geldt dat van iedereen verwacht mag worden dat men ook echt
gericht, in samenwerking, beleid maakt om het lerarentekort aan te
pakken. Ik gaf ook al aan dat dat op veel plekken gebeurt. Op de plekken
waar dat niet gebeurt, zijn we bereid om ondersteuning te bieden en kan
men in ieder geval bij ons aankloppen om ondersteuning te krijgen, ook in
financiële zin. We merken wel, ook als we kijken naar wat de aanpak tot nu
toe losmaakt, dat het ook zo zijn uitwerkingen heeft als we generiek beleid
maken, gericht op bijvoorbeeld zijinstroom of het stimuleren dat jongeren
een lerarenopleiding gaan volgen aan de pabo. Er zijn zo veel dingen die
moeten gebeuren. Dit is daar ook een onderdeel van. Het is nooit dé
oplossing, maar het kan wel weer een bijdrage leveren aan het tegengaan
van de tekorten die we zien. We kennen de prognoses. We weten dat als
we niets doen, die cijfers werkelijkheid worden en misschien wel erger.
Dat willen we niet. Vandaar dat het alle hens aan dek is. We proberen de
goede dingen te doen om de leraren voor de klas te krijgen.
De voorzitter:
De heer Bisschop heeft ook een vraag.
De heer Bisschop (SGP):
Mijn vraag ging over de hoogte van het subsidiebedrag voor zijinstromers. Ik gaf mijn seintje voordat de Minister aangaf dat hij daar zo
meteen nog even uitvoerig op terugkomt, dus ik parkeer mijn interruptie.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan mevrouw Van den Hul nog.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik was benieuwd of de Minister bij de regionale aanpak, die wij overigens
zeer onderschrijven – dat zei ik net al in mijn inbreng – ruimte ziet om,
zoals wij voorstellen, ook met bedrijven en andere werkgevers in gesprek
te gaan om te kijken of zij nog een bijdrage kunnen leveren in het
vrijspelen van bevoegde docenten.
Minister Slob:
Dit hoort bij de creativiteit bij dit onderwerp. We kunnen iedereen
gebruiken. Inderdaad, het bedrijfsleven – dat is natuurlijk een breed
begrip: midden- en kleinbedrijf, maar ook grotere bedrijven – heeft straks
onze jongeren nodig en heeft er ook een belang bij dat ze goed geschoold
zijn. Andersom weten we dat er ook mensen in de bedrijven zijn die het
heel fijn vinden om op een bepaald moment gewoon voor de klas te gaan.
Nou ja, «gewoon», daar hoort nog wel even iets bij. Dat kan ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

41

bevorderd worden. Er lopen ook plannen op dat punt, zoals u
waarschijnlijk weet. Samen met de VSNU is mijn collega ook bezig
geweest om op die manier te bemiddelen en te zorgen dat er mensen
voor de klas terecht kunnen komen. Regionaal weet men het beste wat in
die regio nodig is en welke partijen aan tafel moeten zitten. Daarom is het
ook belangrijk dat het niet een club is die zegt: we hebben het met z’n
vijven of met z’n vieren – of weet ik veel met hoeveel ze zitten – heel
gezellig met elkaar en er komt niemand bij. Nee, blijf altijd om je heen
kijken. Wie kunnen we erbij betrekken? Welke bijdrage is belangrijk? Dat
geldt wat mij betreft voor de regio, maar ook voor de landelijke tafel.
Er zal dus de nodige interactie moeten zijn. Dan waardeer ik zelf ook al het
denkwerk dat gedaan wordt. Daar hoort uw plan ook gewoon bij. Er zaten
dingen in waar we het natuurlijk wel over hebben gehad, maar het kan
absoluut geen kwaad om opnieuw te onderstrepen dat dat een bijdrage
kan leveren. Als je het één keer hebt uitgesproken, wil dat nog niet zeggen
dat het ook gelijk gehonoreerd is. Het is dus gewoon goed dat ook
politieke partijen blijven meedenken en daar draagvlak voor hebben.
Gezien de ondertekening, heeft u dat redelijk breed gedaan.
Net voordat ik naar dit algemeen overleg ging, kreeg ik van mevrouw
Schueler van CNV Onderwijs het Schooljournaal met een special over het
lerarentekort. Ik heb er al even in kunnen bladeren. Er staan veel
voorbeelden in met wat er in het land gewoon gebeurt. Er gebeurt echt al
heel veel. Het probleem van onze discussies is dat wij het vaak hebben
over de dingen die niet gebeuren en die beter moeten. Dat is ook ons vak.
Dat moeten we ook gewoon doen. We moeten ook wel uitlichten en de
schijnwerpers zetten op alle initiatieven die er op dit moment wel
plaatsvinden. Er wordt echt kei- en keihard door mensen gewerkt.
Ik gaf net al de voorbeelden van wat ik in de grote steden zie gebeuren,
maar ook in andere steden in het land, dwars door het hele land heen, zie
ik prachtige initiatieven, heel concreet soms. Ik zag bijvoorbeeld dat het
Personeelscluster Oost Nederland heel druk bezig is om nieuwe leraren te
werven en daarvoor de krachten gebundeld heeft. Vrij recent is in de stad
Utrecht een onderwijspact gesloten. Er is een grote informatiebijeenkomst
belegd voor mensen die geïnteresseerd waren in het onderwijs. Ze
moesten er stoelen bij zetten. Er kwamen een kleine 300 mensen op af.
Dat had men samen met UWV georganiseerd. UWV en Participatiefonds
zijn beide bezig, bieden ook hun diensten aan, met name als het gaat om
het matchen van vraag en aanbod. Het Participatiefonds is bezig met het
1.000 banenplan. Kortom, er gebeurt zó ontzettend veel. Dat ondersteunen
we. Maar het is nog steeds niet genoeg, in die zin dat de tekorten heel
groot zijn. Dus we zullen dat verder moeten uitbreiden. Daar horen dus dit
soort initiatieven, ook regionaal wat mij betreft, bij.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dank voor de woorden van ondersteuning van de Minister. Dat is fijn om
te horen. Ik onderschrijf dat er lokaal al heel veel gebeurt. Het is goed om
daar met elkaar oog voor te houden. Ik zou toch nog de Minister willen
vragen of hij ook bereid is om in gesprek te gaan met bijvoorbeeld
VNO-NCW of VNG, als werkgever, om het gesprek te faciliteren, om te
kijken wie er in je eigen organisatie rondloopt die nog een steentje zou
kunnen bijdragen.
Minister Slob:
Ik vind het bij de landelijke tafel horen om met elkaar na te denken over
welke partijen we zouden moeten spreken over wat hun bijdrage kan zijn.
Dat begint dan soms eerst even op nationaal niveau, maar dat moet
uiteindelijk dan ook weer gewoon in het land zijn weerslag krijgen.
Inderdaad, de VNG, die onderwijsvertegenwoordigers heeft, is wat mij
betreft ook gesprekspartner. Ook met het bedrijfsleven zijn we in gesprek.
Er zijn gewoon ook al initiatieven waar men dat aan het bevorderen is. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

42

blijft wat mij betreft onverminderd een punt van aandacht en van gesprek,
ook met die vertegenwoordigers.
Daar hoort het onderwerp zijinstroom dus ook bij. Ik gaf net ook al aan dat
dit een bijzonder onderwerp is. Aan de ene kant zijn we heel enthousiast
erover, omdat het een mogelijkheid is om tekorten tegen te gaan. Aan de
andere kant kunnen we opeens weer spreken over wat er binnenkomt en
of dat voldoende kwaliteit heeft. We hinken af en toe wel op twee
gedachten. Het is best ook wel bijzonder om nu ook door een paar partijen
te worden aangejaagd over zijinstroom, terwijl ze in een vorig overleg aan
de andere kant zaten. Maar goed, die twee zielen heb ik ook wel in mijn
borst bij dit onderwerp. Daar moeten we dus ook alert op zijn. We zien dat
het heel, heel hard gaat met die zijinstroom. Voor het kalenderjaar 2017
was er 1,2 miljoen beschikbaar. Daar konden toen zo’n 60 zijinstromers
van bekostigd worden. We hadden in 2018 3,2 miljoen begroot en
dachten: dat worden er dan zo’n 160. Dan ziet u ook wat voor grote
bedragen daarheen gaan.
De heer Bisschop had daar een hele concrete vraag over. We hebben nooit
de intentie gehad om het volledig te bekostigen. We hebben wel de
intentie gehad om een groot gedeelte voor onze rekening te nemen. Dat
doen we ook met het bedrag dat we beschikbaar stellen, want € 20.000 is
een fors bedrag. Als je zegt dat het volledig bekostigd moet worden, kom
je direct in de knoop, ook met die aantallen en met al die aanvragen. Dat
is een keuze die gemaakt is. Ik was gisteren van plan om de antwoorden
op de Kamervragen van de heer Kwint hiernaartoe te sturen, maar op het
laatste moment kwamen er toch weer nieuwe aantallen binnen. Dat is
alleen maar positief, maar het groeit echt enorm.
De officiële deadline voor die aanvraag is 15 oktober. Daar zitten we dicht
tegenaan. De huidige stand van zaken, die we opnieuw hebben
opgevraagd, is dat er op dit moment zo’n 350 aanvragen zijn. We hadden
rekening gehouden met zo’n 160, dus dat is echt meer dan het dubbele.
Tot nu toe is er geen enkele aanvraag geweigerd. Er is alleen mondeling
een signaal van DUO uitgegaan toen er een keer gebeld werd, dat we
bijna het plafond aanraken. Dat signaal is bij de AOb terechtgekomen.
Zoals dat ook hoort bij belangenvertegenwoordigers, hebben ze dat direct
ook aangekaart. Wij hebben dat ook serieus genomen. Ik heb nu middelen
kunnen vrijspelen vanuit de onderuitputting, die gebruikt mogen worden.
Ik heb net voor dit algemeen overleg de handtekening gezet onder de
subsidieregeling die daarvoor geldt. Die hebben we nu opgehoogd met 4
miljoen. Ik ga ervan uit – dat weet ik eigenlijk haast wel zeker – dat alle
aanvragen die nu nog binnenkomen, ook voor de komende maanden,
gewoon in behandeling genomen worden. Als ze voldoen aan de
voorwaarden, dan kunnen ze gehonoreerd worden.
Mocht er nog wat geld overblijven, dan schuiven we dat natuurlijk door
naar 2019. Dus ook daar kan er een wat hoger subsidiebedrag beschikbaar
komen. We gaan het gewoon weer volgen. Als dit succes zich zo voortzet,
dan vermoed ik dat ik nog wel een keer bij u terugkom. Maar voor dit
moment en ook voor het nieuwe kalenderjaar is er weer voldoende geld
beschikbaar om aanvragen in behandeling te nemen en te honoreren. Dat
is heel fijn nieuws. Mijn collega zal zelf straks nog iets zeggen over wat er
rond het mbo gebeurt. Ook daar zijn heel veel aanvragen. Dus fijn nieuws,
denk ik. We zagen iets aankomen wat eigenlijk een succes was, maar wat
dan wel een probleem gaat worden. Dat heb je weleens vaker, dat als iets
een succes is, het een probleem wordt. Dat is ook een beetje ons beroep.
Met ramingen heb je hetzelfde. Een kleine afwijking in de raming tikt zo
door in de begroting. Zo werkt dat nou eenmaal. Daar moeten we ook niet
al te moeilijk over doen, maar we moeten wel proberen oplossingen te
bedenken. Dat is gelukkig hier gebeurd.
Voorzitter. Een ander groot onderwerp dat werd genoemd, is de stille
reserve. De stille reserve is een groot vraagstuk. Dit is inderdaad ook
onderdeel van het actieplan. Dat mag wat mij betreft ook deltaplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

43

worden genoemd; ik heb daar geen enkel bezwaar tegen. Het is een breed
gedragen plan. Werkgevers, bonden, iedereen doet mee. Als een actieplan
deltaplan wordt genoemd, vind ik dat prima, als we maar gewoon aan het
werk gaan, want daar gaat het uiteindelijk om.
Mevrouw Westerveld heeft wel een punt als zij vraagt hoe wij die mensen
bereiken. Zij heeft dat al vaker aan de orde gesteld. Wij zijn daarmee
bezig, ook naar aanleiding van uw opmerkingen in eerdere overleggen,
maar we lopen toch tegen de privacy en de AVG op, zowel via de
DUO-route als via de ABP-route. Dat is heel vervelend, maar wij hebben
geen wettelijke grondslag om die hele groep in een keer aan te schrijven
en te enthousiasmeren voor het lerarenvak. Je ziet nu wel dat het
regionaal wordt opgepakt. Die postercampagne van Amsterdam is wel
een mogelijkheid, ongericht natuurlijk, maar toch. Toen ik in Amsterdam
was bij een heel enthousiaste nieuwe wethouder van onderwijs, heb ik
verschillende mensen gesproken. Een aantal van hen had inderdaad de
fiets even stilgezet bij die posters om de website te noteren. Het is altijd
goed als websites worden uitgedragen. Ik dank de heer Van Meenen daar
ook voor. Op die manier is men uiteindelijk in een traject van de zijinstroom gekomen waar de kwaliteit wordt bewaakt. Daarbij zijn niet twee,
maar veel meer instellingen betrokken. Op dit moment zijn de deuren bij
de PO-Raad gesloten, zeg ik tegen de heer Rog, omdat men wil weten wie
dat aan u heeft verteld, want het klopt niet. Er zijn verschillende instellingen bij betrokken. Dat willen wij ook. Op die manier wordt de kwaliteit
mede bewaakt. Op die manier, via de stille reserve, zijn mensen dus in de
zijinstroom terechtgekomen en uiteindelijk ook met dat mooie vak van
docent in aanraking gekomen. Ze zijn gewoon aan het werk.
Wij bewandelen nu weer een andere route: wij proberen via de lerarenopleidingen en de alumniverenigingen mensen aan te schrijven. Dat was
ook een idee van u, volgens mij. De Vereniging Hogescholen is daar ook
mee aan het werk, want alles wat je doet, is inderdaad de moeite waard.
Het lijkt wel een beetje een schot hagel, maar het kan raak zijn. Alles moet
worden aangepakt om ook deze mensen in het hart te raken en waar het
kan, ook weer terug te krijgen. Dus ook daar wordt gehandeld.
Dit soort plannen, nieuwe ideeën soms, en extra ondersteuning van
ideeën zijn allemaal leuk en aardig, maar het gaat om de dagelijkse
praktijk. Met die oren luisteren de mensen in de scholen, de leerkrachten
maar ook degenen die leidinggeven binnen die scholen. Het staat hun vrij
om voor de klas te gaan staan en velen doen dat soms ook vanwege de
nood die er is. Ik ga dit niet van bovenaf verplichten, zeg ik tegen de heer
Kwint. Zo’n systeem hebben wij niet in Nederland, maar als mensen dat
willen doen, staat het hun vrij. Ik weet dat er veel leidinggevenden zijn die
het fijn vinden om van tijd tot tijd ook op die wijze met de praktijk in
aanraking te komen. Soms is het uit nood geboren als iemand dat doet. In
de dagelijkse praktijk loop je wel tegen momenten aan dat het gewoon
even niet meer lukt doordat er geen achtervang meer is en de vervangingspool niet gevuld is. Dat is natuurlijk heel vervelend.
Om die reden kwam toen het vraagstuk van Zaanstad naar buiten waar is
gezegd: als het echt niet meer lukt, moeten wij misschien daartoe
overgaan. Het was dus niet zo dat men dat al ging doen, maar de
gedachte was wel: wij moeten toch iets op een bepaald moment. Dat is
inderdaad heel concreet. De Kamer heeft mij gevraagd om dit na te gaan
en daarop te reageren; vandaar de brief die u gisteren heeft gekregen. Dit
is nog niet aan de orde. De inspectie heeft contact gehad met Zaanstad.
Wij hebben ook geen signalen uit andere delen van het land dat men al
door nood gedreven tot zo’n draconische maatregel is overgegaan.
Scholen hebben wel gezegd dat zij behoefte hebben aan wat handreikingen over wat zij moeten doen als zij echt in zo’n noodsituatie zitten,
met name omdat men soms ook niet precies weet hoe men de regelgeving moet interpreteren. Wat mag er nu wel en wat mag er niet? Rond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

44

de vierdaagse schoolweken mag er wel iets, maar het mag niet onbeperkt.
Zo zijn er meer vraagstukken.
Dat is de reden dat de inspectie ook met ons contact heeft gehad, omdat
wij hebben gezegd dat wij een handreiking gaan opstellen. Ik heb gezegd
dat ik die zo snel mogelijk wil hebben, want het heeft niet zo veel zin om
daar pas in een volgend kalenderjaar mee te komen. De inspectie was
heel concreet ook met een eigen onderzoek bezig naar de wijze waarop
scholen met dit vraagstuk omgingen. Wij hebben er wat druk op gezet en
het moet deze maand gaan lukken. Die handreiking moet dus na de
herfstvakantie naar de scholen gaan. Dat is praktische informatie over wat
je kunt doen in noodsituaties. Het is ook echt bedoeld voor noodsituaties.
Voor de rest blijft onverkort van kracht dat het soms even nodig is om een
zandzak te gebruiken, soms is er een moment dat er echt even helemaal
niets meer kan. We zien nu soms ook wel eens dat er een klas naar huis
gaat, maar alles moet erop gericht zijn om de plekken in te vullen, de
achtervang goed te organiseren en de tekorten tegen te gaan.
De heer Kwint (SP):
De Minister veegde in een bijzin mijn suggestie van tafel om bestuurders
een dag per week voor de klas te zetten. Daar wil ik het eigenlijk nog wel
wat langer over hebben. Het argument van de Minister is dat wij het zo
niet hebben georganiseerd. Dat is precies de reden dat ik met dit voorstel
kom. Ik wil dat wij het zo gaan organiseren. De Minister kan toch prima
met de werkgeversorganisaties in het onderwijs in gesprek gaan om hier
bijvoorbeeld afspraken over te maken? Wat weerhoudt hem daarvan? De
regels? Of wil hij het niet?
Minister Slob:
Ik heb niet de illusie dat je dit probleem landelijk op deze wijze kan
aanpakken en dat je mensen ook op die manier in een bepaalde modus
kan zetten, maar ik heb ook niet de drang om het op die manier te doen.
Er zit bij u ook wel een kleine suggestie achter dat die mensen op de een
of andere manier niet goed bezig zouden zijn. U gebruikte bepaalde
bewoordingen toen u dit in eerste termijn introduceerde. Ik weet het niet
van allemaal, want ik ken ze niet allemaal persoonlijk, maar de schoolbestuurders en de locatiemanagers die ik ontmoet, de mensen die in die
posities zitten, werken knetterhard met een warm hart voor het onderwijs
om daar de goede dingen voor te doen. Ik weet dat zij de gaten die er
vallen, dichtlopen, dat ze zelf letterlijk voor de klas gaan staan op
momenten dat dat nodig is en dan ook gewoon hun andere werk blijven
doen. Op het moment dat wij hen gaan verplichten om een dag in de
week voor de klas te gaan staan, vallen er weer op andere plekken gaten
die moeten worden gedicht. Enkele collega’s van u wezen daar al op. Dat
werk dat zij doen, is belangrijk en moet gewoon worden verricht. Een
goede schoolleider is, als hij zijn werk goed doet, een hitteschild naar de
docenten toe. En zij doen hun werk goed en zij werken er ook hard aan om
hun werk verder te perfectioneren, hoe moeilijk het soms ook is in de
omstandigheden waarin zij werken. Dus ik ga het niet verplichten. Dat ben
ik niet van plan en ik denk ook niet dat het een oplossing is. Maar ik zal
ook geen schoolleider verhinderen voor de klas te gaan staan, al was het
soms maar om een probleem van de dag op te lossen of omdat hij op die
manier graag bezig wil zijn en heel dicht bij de schoolpraktijk ervaringen
wil opdoen die hem kunnen helpen om zijn werk op een hoger niveau,
wat verder van de lespraktijk af, op een goede manier te kunnen doen.
De heer Kwint (SP):
Dat zou er nog eens bij moeten komen: dat de Minister het zou gaan
verhinderen! Volgens mij heb ik helemaal niet zulke negatieve dingen
over bestuurders gezegd. Ik heb alleen gezegd dat je op deze manier
sowieso feeling houdt met wat er in je scholen gebeurt. Je kunt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

45

docent helpen en eventueel zelf ook nog een les overnemen als je de
bevoegdheid hebt. Nu zegt de Minister dat heel veel mensen dat doen en
dat dat goed is. Dat ben ik met hem eens, maar dan nog zie ik niet wat...
Deelt de Minister mijn analyse dat het onderdeel van het werk van een
schoolbestuurder is om echt op de hoogte te zijn van wat er in de
haarvaten van een van zijn of haar scholen gebeurt? Deelt hij de gedachte
dat dit een uitstekende manier zou zijn om op die manier feeling te
houden met wat er op die scholen gebeurt en tegelijkertijd misschien het
werk van je leraren iets te verlichten?
Minister Slob:
Het kan een manier zijn. Dat klopt. Daarom wordt het ook wel gedaan
door schoolleiders, maar dat is iets anders dan dat wij hen gaan
verplichten iedere week een dag voor de klas te gaan staan. Wij kunnen
daar lang en breed over en weer blijven tikken, maar ik ga niet mee in uw
suggesties op dat punt, al heeft u een punt als u zegt dat het goed is als
schoolleiders weten wat er in de praktijk speelt. De schoolleiders die ik
ontmoet, de meesten althans, zijn met grote betrokkenheid voor hun
school, hun leerlingen en docenten aan het werk. Zij laten zich ook op de
werkvloer zien.
Voorzitter. Er zijn vragen gesteld over de academische docenten. Ik ga niet
in op de opleidingen, maar het is inderdaad belangrijk dat ook zij binnen
de scholen zijn. Ik ben onder de indruk van wat ik daarvan zie. Ik merk wel
dat het best lastig is om deze mensen een plek binnen de school te geven
waar zij volledig tot hun recht kunnen komen met de speciale kwaliteiten
die zij met zich meebrengen vanwege hun academische opleiding. Ik denk
dat de heer Heerema daarop doelt. Het is natuurlijk niet aan mij en ook
niet aan u om vorm en inhoud te geven aan het personeelsbeleid van de
scholen, maar wij hebben niet voor niets met de sectorraden afgesproken
dat het personeelsbeleid in de breedte cruciaal is. Dit valt daar natuurlijk
onder. Een aantal van u vroeg naar de oplossingen voor de langere
termijn, want wij zijn inderdaad heel erg bezig om problemen voor de
korte termijn op te lossen. Voor de langere termijn zie ik daar een
belangrijke sleutel: goed personeelsbeleid, goed hrm-beleid. Om die
reden hebben wij daar aandacht aan geschonken en hebben wij daarover
afspraken gemaakt bij de herziening van het sectorakkoord. Er zijn scholen
waar men dat prima doet, maar er zijn ook scholen waar dit toch nog wel
een beetje een stiefkindje is. Daar moet echt meer aandacht komen. Op
het moment dat een school een academisch geschoolde leerkracht
binnenkrijgt en dat een bewuste keuze is, dan moet men er ook voor
zorgen dat die persoon zo wordt ingezet dat hij met zijn kwaliteiten een
toegevoegde waarde voor het team kan zijn en tot zijn recht kan komen.
Dat geldt natuurlijk voor iedere andere leerkracht die je in je school een
plekje geeft. De belangenvertegenwoordiging van academische docenten
is niet heel groot, maar het is een heel gepassioneerde groep mensen. Zij
houden zich hiermee bezig en voeren hierover gesprekken met degenen
die verantwoordelijkheid voor het personeelsbeleid dragen. Dit is dus een
terecht punt van aandacht. De Beroepsvereniging Academici Basisonderwijs, dat is de officiële naam.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik heb daar in mijn spreektekst inderdaad wat ruimte voor opengelaten. Ik
wil niet zelf met een voorstel komen, omdat ik het heel moeilijk vind om te
bekijken wat de Kamer voor deze bijzondere groep kan doen. U geeft
terecht aan dat deze groep over bijzondere kwaliteiten beschikt die een
school op de juiste wijze moet inzetten. Ik vraag hier aandacht voor,
omdat wij te vaak terugkrijgen dat deze leraren die iets extra’s zouden
kunnen, dan maar op de moeilijkste groep worden gezet, want het is toch
een leraar-plus. U geeft aan dat het om personeelsbeleid op school gaat,
maar wat kan de Minister in de overleggen die hij op diverse niveaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

46

heeft met allerlei bestuurders et cetera, aan zendingswerk doen? Dat is
wellicht een woord dat hem goed past. Hoe kan hij opkomen voor deze
groep?
Minister Slob:
Ik fleur helemaal op, want u begrijpt: zendingswerk is mijn missie! Ik kan
de schijnwerpers zetten op deze doelgroep en daar ben ik ook mee bezig.
Ik ben het afgelopen jaar ook bij een bijeenkomst geweest waar academisch geschoolde leerkrachten bij elkaar waren, de pioniers van het
eerste uur die uiteindelijk zijn overgegaan tot het oprichten van dergelijke
opleidingen. Bij het zendingswerk hoort ook dat ik heel specifieke met de
besturen en vertegenwoordigers van de besturen aandacht vraag voor
goed personeelsbeleid. Daar is dit natuurlijk gewoon onderdeel van. Maar
iedere docent, of hij nu academisch geschoold is of niet, heeft er natuurlijk
belang bij dat hij op een goede manier wordt ingezet in een school en dat
zijn kwaliteiten ook worden benut. Ik heb niet de indruk dat men een
academisch geschoolde leerkracht altijd maar op de moeilijkste groep zet.
Ze hebben bijvoorbeeld ook de mogelijkheid om onderzoek te doen, eens
even naar een langere termijn te kijken en ook op die manier een impuls
te geven aan schoolbeleid. Daar worden ze niet altijd voor benut, maar
vaak gebeurt het ook wel. Het is terecht dat hier schijnwerpers op worden
gezet en dat er aandacht wordt gevraagd voor deze mensen. Maar dit
geldt ook voor alle andere docenten die op andere manieren in de school
terecht zijn gekomen.
Dit geldt ook voor de vraag over de 55-plussers. Ik voel mij ook zeer
gepassioneerd bij die doelgroep. Zij zouden moeilijkheden ondervinden
om in het onderwijs terecht te komen als zij dat zouden willen, ook via de
zijinstroom. Ik geloof dat die vraag werd gesteld door de heer Heerema. Er
is geen leeftijdsgrens aan de zijinstroom. Maar een werkgever moet zich
er natuurlijk wel achter scharen als iemand een aanvraag doet; er moet
toch een plek voor hem of haar komen. Mocht het zo zijn dat deze
specifieke doelgroep daarbij hinder ondervindt, dan doe ik wat ik wel
vaker doe, dan vraag ik om rugnummers. Dan wil ik het ook gewoon
weten. Dus als u concrete aanwijzingen heeft dat een bepaalde groep
55-plussers die dat heel graag willen, toch niet de ruimte krijgt om in het
onderwijs aan het werk te gaan, dan hoor ik dat heel graag van u. Zij
kunnen nog wel een jaar of tien tot dertien mee.
Voorzitter. Een aantal van u hebben de vinger gelegd bij de extra middelen
die beschikbaar waren gekomen, ook voor de werkdruk. Wij hebben die
middelen inderdaad beschikbaar gesteld en die middelen beginnen nu
ook in de school te landen. Ik hoor heel enthousiaste verhalen van scholen
waar men, omdat men die keuze ook heel bewust met elkaar heeft
gemaakt, nu heel concreet zelfs in mensen terugziet dat het effect heeft en
dat het helpt. Mensen merken ook in hun eigen uren dat er ruimte wordt
gecreëerd waar ze anders gewoon voor de klas stonden of andere dingen
moesten doen. Die tijd kunnen ze nu gebruiken voor hele specifieke
dingen. Of leraren merken dat er vakleerkrachten zijn gekomen voor
lichamelijke opvoeding of muziek, zodat zij de uren dat de leerlingen
daarheen gaan op een andere manier kunnen inzetten. Dat begint dus
echt te werken. Ik denk dat het belangrijk is dat we dat wel blijven volgen,
want ik hoor her en der ook signalen dat het niet overal goed gegaan is. Ik
herhaal dat er gewoon een meldpunt is waar mensen dit kunnen
neerleggen en dat straks voor de volgende tranche zal worden gekeken of
men zich wel heeft gehouden aan de gemaakte afspraken. Men zal dat dan
dus nog wel tegen gaan komen.
Voorzitter. Mevrouw Westerveld van GroenLinks heeft ook aandacht
gevraagd voor het feit dat er nogal wat subsidies en regelingen zijn. Daar
ben ik inderdaad zelf ook tegen aangelopen. Vrij snel nadat ik aangetreden
ben, heb ik daar ook overzichten van gevraagd. Ik moet wel zeggen dat
iedere subsidie of regeling een eigen geschiedenis heeft, en dat die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

47

geschiedenis heel vaak ook aan de Kamer is verbonden. Dat maakt het
weleens wat kwetsbaar. De heer Rog noemde hier het voorbeeld van het
LOF. Daar heeft de Kamer inderdaad een geschiedenis mee. Dat geld blijft
gewoon beschikbaar, alleen zal het in het nieuwe kalenderjaar op een
andere manier worden uitgevoerd. Dat zal niet meer gebeuren via de OC,
maar via het CAOP. Daar heb ik de Kamer al over geïnformeerd. Het geld
blijft daarvoor beschikbaar. Maar ik merk vanuit de praktijk ook dat men
door de bomen niet altijd het bos ziet. Dit is dan ook een onderwerp dat
heel specifiek, ik dacht vanuit Rotterdam, op het bordje van de landelijke
tafel is gelegd: kan dat niet wat inzichtelijker worden gemaakt en kan de
communicatie daarover niet wat eenduidiger worden? Daar gaan we naar
kijken en dat pakken we op, want het is inderdaad vervelend als we mooie
regelingen hebben maar mensen niet weten dat ze bestaan en er geen
gebruik van maken. Dat is bij de zijinstroom niet meer het geval, maar er
zijn nog wel een paar andere regelingen die kunnen helpen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik ben blij met de woorden van de Minister. Mijn suggestie was specifiek
om te kijken of het mogelijk is om één regeling te maken, of zo veel
mogelijk één regeling, met daaraan verbonden een duidelijke website, ook
om zo veel mogelijk voor iedereen dezelfde voorwaarden te scheppen.
Minister Slob:
Ik neem dat als wens mee, maar ik heb u net al aangegeven wat de
geschiedenis van sommige regelingen is, dus ik weet niet of al uw
collega’s het met u eens zijn dat het allemaal tot één regeling moet
worden gemaakt. Maar kijken waar we het eenduidiger kunnen doen en
ook de bereikbaarheid kunnen vergroten, wat gelukkig bij een heel aantal
regelingen al gebeurd is, is een opgave die ik wel voor mezelf zie in de
komende tijd. Die pak ik dus ook gewoon op. U mag daar ook gerust op
terugkomen, bijvoorbeeld als we in december weer over de voortgangsrapportage praten. Misschien dat ik het ook al in de brief opneem.
Voorzitter. Dan de 50 klassenassistenten die in de brief van augustus zijn
genoemd, hoewel ik de heer Kwint nu net zie weglopen. Waarom wordt
daar het aantal van 50 genoemd? Omdat we daar gewoon geld voor
beschikbaar hebben gesteld. Dat is ook weer zo’n € 20.000 per klassenassistent. Hun wordt de mogelijkheid geboden om zich te laten omscholen
om uiteindelijk bevoegd docent te worden. Het zou natuurlijk fantastisch
zijn als er nog meer zouden komen. We gaan nu gewoon met deze 50 aan
de slag. Het is ook een indringende wens vanuit het onderwijs zelf om dat
te doen, maar het onderwijs is ook wel alert, want ze moeten wel over een
bepaalde lat heen. Dat is een beetje dezelfde spagaat als bij de zijinstroom. Ze willen wel de kwaliteit blijven bewaken. Dus we doen dit, we
stellen hier geld voor beschikbaar en we bewaken de kwaliteit daarbij.
Ik wil daar nog iets over kwijt. De opmerking werd hier gemaakt dat in de
brief stond dat het belangrijk is om goede afspraken te maken. Ik dacht
dat de heer Beertema dat zei. Dat is wel iets wat we terughoren: dat het
hun niet altijd duidelijk is op welke wijze ze ingezet kunnen worden en hoe
we hun kwaliteiten goed kunnen benutten in het onderwijs. Zo moet u die
passage op pagina 6 van de brief lezen, namelijk dat het belangrijk is dat
daar goede afspraken over worden gemaakt. Dat proberen we ook te
bevorderen. Dat laat onverlet dat er waarschijnlijk ook heel veel plekken
zijn waar die afspraken al gewoon gemaakt zijn en waar men op zijn plek
zit en weet wat zijn taak is, en men gewoon goed werk doet. Een deel van
de klassenassistenten is ook gewoon tevreden met de plek die hij heeft,
en een deel heeft de ambitie om met een opleiding door te groeien naar
een docentenplek. Dan zijn er dit soort regelingen om gebruik van te
maken.
De heer Beertema (PVV):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

48

Dat stelt me wel enigszins gerust. Er is een grote groep klassenassistenten
waarvoor die stap te groot is. Denkt de Minister dat het dan nog soelaas
biedt om de tussenstap te kiezen naar klassenondersteuner? Zou dat nog
helpen?
Minister Slob:
Dat is altijd goed, maar dan ook echt op het niveau van het individu. Dat
hoort ook weer bij het personeelsbeleid. Wie hebben we in huis, wat kan
deze persoon en wat zijn de ambities van deze persoon? In dat licht moet
u ook de passage zien over de carrièreperspectieven. Het doel is niet om
allemaal docenten voor de klas weg te halen, maar als je de academische
leerkracht er niet iets bij biedt wat hem het gevoel heeft dat hij alles kwijt
kan wat hij in zich heeft, is hij straks weg. Dan zou het dus dom zijn als je
het niet doet. Maar in principe is het natuurlijk gewoon belangrijk dat de
mensen op de goede plek voor de klas staan. Als er ondersteuners zijn die
graag willen doorgroeien, ook in hun ondersteunende rol, dan kan dat
gewoon meegenomen worden in het personeelsbeleid en kunnen scholen
soms ook gebruikmaken van landelijke regelingen, zodat er ook nog
financiën bijkomen. Maar het is zo ontzettend belangrijk dat die vragen
gesteld worden, dat die gesprekken er zijn en dat men met iemand aan
tafel gaat zitten en zegt: «Oké, jij zit nu hier. Hoe lang zit je hier nu? Heb je
het naar je zin? Wat zijn je plannen? Wat is het perspectief? Wat voor
perspectief kunnen wij jou bieden?» Dat zijn de gesprekken die gevoerd
moeten worden. Die brengen zuurstof in de school.
De heer Van Meenen (D66):
Het is natuurlijk goed dat er kwaliteitseisen gesteld worden. Dat is
vanzelfsprekend, zou ik haast zeggen. Maar ik lees in de brief dat die 50
eigenlijk een vrij willekeurige grens is. Ik heb in mijn bijdrage al gezegd
dat ik eigenlijk wel zou willen dat iedere onderwijsassistent die de droom
heeft om leerkracht te worden, die gelegenheid in principe krijgt. Dat
moeten we niet op voorhand gaan beperken. Dat kunnen we ons eigenlijk
ook niet eens veroorloven. Dus waarom niet gewoon die grens loslaten en
mensen de gelegenheid geven om hun droom na te streven?
Minister Slob:
Die 50 heeft te maken met het feit dat wij daar middelen voor beschikbaar
stellen. Ik heb niet onbeperkt geld, vandaar dat we daar afspraken over
gemaakt hebben. Ik heb net aangegeven dat er € 20.000 is per assistent
die in zo’n traject terechtkomt. We gaan dat natuurlijk ook volgen, dus als
het er meer worden en het een hele indringende vraag aan ons wordt,
bijvoorbeeld aan de landelijke tafel, is dat inderdaad een moment waarop
we daarnaar zullen moeten kijken. Dan zullen we ook politiek de vraag
onder ogen moeten zien hoe we het, als we dat willen, gaan financieren.
Waar halen we het geld dan vandaan? Dus in principe kan er heel veel,
alleen is onze bijdrage daaraan gelimiteerd. Maar dit is al meer dan eerst,
want we hadden in het begin helemaal niets daarvoor beschikbaar.
De heer Van Meenen (D66):
Nee, en ook complimenten voor het feit dat de Minister extra geld heeft
gevonden voor bijvoorbeeld de zijinstromers. Ik neem aan dat we dat
allemaal vinden. Maar zit daar niet voldoende ruimte in om ook deze
groep te bedienen? Het is op zich natuurlijk best gek dat je tegen iemand
die al in het onderwijs werkt en die droom heeft, zegt «tot hier en niet
verder; 50 is het maximum», terwijl je voor zijinstromers een heleboel
extra geld hebt. Kun je dat niet bij elkaar brengen en onderwijsassistenten
dus in zekere zin ook als zijinstromer beschouwen?
Minister Slob:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

49

Maar de heer Van Meenen heeft gezien dat we rond de zijinstroom ook al
in de financiële problemen kwamen. Daar heb ik nu gelukkig een mouw
aan kunnen passen, maar al die aanvragen liggen er op dit moment. Het is
ook niet zo dat op het moment dat wij ergens landelijk geen geld voor
geven, dat onderwerp ook opeens helemaal weg is. Men gaat niet alleen
bewegen op het moment dat er landelijk geld beschikbaar komt. Soms
zijn er ook andere mogelijkheden. Eén mogelijkheid zou bijvoorbeeld
kunnen zijn dat men in een regio gebruik mag maken van landelijke
middelen en die daarvoor zou kunnen inzetten als de landelijke regeling
onvoldoende is. Ik zou het nu even willen volgen en willen kijken hoe het
zich ontwikkelt, ook met de middelen die we nu beschikbaar stellen. Maar
we weten allebei dat dit onderwerp nog wel terug zal komen. Dan kan het
eventueel ook weer een nieuw gesprekspunt zijn bij het kijken naar de
inzet van middelen om weer impulsen te geven aan deze route om leraren
te krijgen.
De voorzitter:
De heer Van Meenen, kort.
De heer Van Meenen (D66):
Wil de Minister ons dan informeren op het moment dat de grens ook daar
bereikt is?
Minister Slob:
Zeker. Dat zal ik zeker doen. We zijn sowieso verplicht om op het moment
dat we middelen beschikbaar stellen, duidelijk te maken hoe er uiteindelijk
gebruik van is gemaakt.
Voorzitter. Dan de uitzendbureaus.
De voorzitter:
Mag ik vragen of u in de buurt bent van een afronding?
Minister Slob:
Ik ben langzaam maar zeker door de vragen heen.
De voorzitter:
Want we gaan tussendoor ook nog stemmen. We weten niet precies hoe
laat, maar er is aangegeven dat dat vijf uur, kwart over vijf wordt.
Minister Slob:
Oké, ik ga mijn best doen.
Over de uitzendbureaus hebben we al eerder gesproken. Daar zijn ook al
een aantal keren vragen over gesteld. Het is inderdaad een terugkerend
onderwerp. In antwoord op vragen heb ik al een keer aangegeven dat ik
het ongewenst vind als daar heel veel onderwijsgeld in gaat zitten. Aan de
andere kant constateer ik dat ze soms, ook als het gaat om een noodoplossing op de korte termijn, enige flexibiliteit bieden aan schoolleiders om
toch iemand voor de klas te hebben. Maar we willen ook niet met elkaar
dat dit een ontwikkeling gaat worden waar heel veel onderwijsgeld in gaat
zitten. Ik heb de Kamer toegezegd om eens heel gericht te proberen om
wat greep te krijgen op wat er nou precies gebeurt. Dat is nog niet
helemaal klaar, maar het komt in ieder geval voordat we de voortgangsrapportage bespreken en misschien zelfs voor de begrotingsbehandeling.
Wat is nou de omvang van de groep personeel die niet in loondienst is?
Die vraag zat daar ook achter. Volgens mij was dat destijds een vraag van
de heer Bruins. We zijn hier dus wel naar aan het kijken.
We proberen even wat greep te krijgen op de omvang, maar ik steun al
die scholen die nu al zeggen dat ze dit niet willen. Dit gaat namelijk een
heel eigen dynamiek krijgen die we ongewenst vinden, zeker in de
gebieden waar de schaarste het grootst is. Het is dus belangrijk dat men

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

50

hierover afspraken maakt met elkaar in de regio’s waar men die samenwerking heeft, maar die verantwoordelijkheid ligt echt bij de scholen zelf.
Ik heb zelfs geen wettelijke bevoegdheden om dat te doen, en als ik die
zou krijgen zijn we twee jaar verder voordat het in het hele circuit
geregeld is, want dat zou om een wetswijziging vragen. En dan is het zelfs
nog de vraag of het houdbaar is, omdat je dit dan in één sector zou gaan
doen. Je zou dan iets gaan verhinderen in de verantwoordelijkheden die
werkgevers hebben. Ik vind het dus heel goed dat men hierover afspraken
maakt in de regio’s waar men de samenwerking heeft. Daar zegt men: wij
doen dit gewoon niet. Dat is het beste statement dat scholen kunnen
geven, ook op korte termijn en ook als het gaat om de intrinsieke
gemotiveerdheid.
Dan moet men natuurlijk wel georganiseerd hebben dat men op andere
manieren de plekken kan gaan invullen. Een van de goede antwoorden
daarbij is: richt met elkaar een transfercentrum op of sluit je aan bij een
transfercentrum dat er al is. Ik heb u in een vorig overleg al een voorbeeld
gegeven van een transfercentrum waarbij al meer dan 30 besturen waren
aangesloten. Men kon daar gewoon op terugvallen. Er waren zelfs
leerkrachten in vaste dienst van het transfercentrum, om in te zetten op
het moment dat er gaten vielen zodat scholen niet naar een uitzendbureau
hoefden te stappen. Ook dit wil ik dus niet van bovenaf opleggen, maar ik
ben het volledig met u eens dat we niet willen dat dit een ontwikkeling
wordt die we als ongewenst beschouwen. Ik zeg dit niet om het van me af
te schuiven, maar ik denk dat het allerbeste statement door scholen zelf
gegeven kan worden, doordat ze het met elkaar doen. Ze moeten dan ook
organiseren dat er andere mogelijkheden zijn om in de tekorten te
voorzien als die ontstaan.
De heer Rog (CDA):
Ja, ik ben het daarmee eens. Ik zie ook niks in een wettelijk verbod. Maar
we hebben net gehoord dat de Minister met extra geld over de brug komt
voor de zijinstroom en de regionale aanpak. Ik vind dat echt geweldig. Ik
zou het ook echt waarderen als de Minister, die toch ook een stelselverantwoordelijkheid heeft om een beetje zorgvuldig met het belastinggeld voor
onderwijs om te gaan, wel echt aan de regio’s aangeeft dat dit een
probleem is: jongens, dit is jullie probleem en we verwachten dat dat ook
opgelost wordt. Ik zou dus iets meer willen zien. Het hoeft geen vijfjarenplan te worden, waarin alles centraal en in wetten geregeld is, zoals
sommige partijen zich dat voorstellen, maar iets meer sturing en meer
verwachting naar de sector toe zou ik toch wel heel erg waarderen.
Minister Slob:
Ja, maar dat sluit wel aan bij wat ik net zei, namelijk dat we ons hebben
gericht op de regio’s en ook met hen afspraken maken. We vragen van
hen ook plannen op het moment dat ze van ons iets verwachten. Dat
hoort daar wat mij betreft ook bij. Dat is namelijk ook de plek waar de
besturen elkaar ontmoeten, de samenwerking met elkaar aangaan en
afspraken maken en kunnen maken. Dit zou een van de afspraken kunnen
zijn die ze met elkaar maken: wij doen het gewoon niet; we geven een
duidelijk statement. Dus wat mij betreft zit daar inderdaad een
mogelijkheid om op die plek ook over dit soort dingen te spreken.
De heer Rog (CDA):
Heel kort. Vraagt u aan de besturen in die regio’s waar het extra geld
terechtkomt dan dus ook dat ze hier afspraken over maken, opdat het geld
niet aan de strijkstok van commerciële bureaus blijft hangen maar
terechtkomt in de klas?
Minister Slob:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

51

Uiteraard gaan wij daar afspraken over maken met hen. Wat betreft het
aanspreken van de besturen: ik heb dit onderwerp met de vertegenwoordigers van de besturen besproken. Dat had ik u ook toegezegd. Zij gaan
hierover op hun beurt weer met elkaar in gesprek. Maar het zijn er heel
erg veel en er zitten er altijd wel een paar tussen die hier toch gebruik van
maken. Soms zeggen ze ook: we staan met onze handen in de lucht; het is
leuk en aardig dat u zegt dat het niet mag, maar we hebben gewoon iets
nodig. Dat moet ons er weer toe aanzetten om alles te doen wat wij
kunnen doen om ervoor te zorgen dat men niet in zo’n noodsituatie
terechtkomt dat men toch moet uitwijken naar deze bureaus.
De heer Kwint (SP):
Alles te doen? Dan heb ik nog wel wat suggesties. Kijk, scholen zijn hierin
elkaars concurrent. Het lerarentekort van de een wordt opgelost door bij
de ander een leraar weg te halen en het tekortschietende salaris van de
docent wordt flink aangevuld op het moment dat hij op een van die
LinkedInberichtjes van maandag reageert. Dan gaat hij namelijk de helft
meer verdienen en krijgt hij er een auto bij. Nou zei de Minister zonet
tegen de zeer gewaardeerde collega Rog van het CDA: ja, daar gaan wij
afspraken over maken. Wat voor afspraken gaat u maken met die scholen?
Minister Slob:
Daar gaan we afspraken over maken. Het is belangrijk dat de schoolbesturen met elkaar dit vraagstuk onder ogen zien. In die regio’s ontmoeten
ze elkaar en maken ze ook afspraken met elkaar. Dit kan daar onderdeel
van zijn. Ik kan het niet zomaar van bovenaf opleggen. Als ik dat al zou
willen, komt er eerst een wettelijk traject, zoals ik al aangegeven heb. En
dan is het nog de vraag of het houdbaar is, of je zomaar tegen werkgevers
kan zeggen dat ze één maatregel niet mogen nemen. We kunnen wel,
zeker als het gaat om de aanvullende middelen die we beschikbaar
stellen, aangeven dat we willen dat het geld op een goede manier wordt
ingezet en daar wat afspraken omheen maken. We hebben dus niet zo’n
lange arm dat we in alles kunnen beslissen, maar ik ben heel duidelijk. Ik
vind het ongewenst als deze ontwikkeling zich verder doorzet. Ik wil ook
even precies weten waar het om gaat en die cijfers hebben we nog niet,
maar we horen natuurlijk wel her en der uit het land dergelijke berichten.
We proberen het waar mogelijk ook tegen te gaan.
De heer Kwint (SP):
Volgens mij stellen wij continu eisen aan de besteding van onderwijsgeld.
Ik bedoel, er is een prestatiebox die is gevuld met middelen die alleen
uitgekeerd worden als er aan bepaalde prestaties voldaan wordt. De
Kamer kan toch simpelweg zeggen: goh Minister, probeer tenminste eens
in een gesprek met werkgevers gezamenlijk tot overeenstemming te
komen over de richtlijn waaraan we ons met z’n allen gaan houden? Dat
kan een percentage zijn of een bedrag; dat maakt me allemaal niet veel
uit. Het kan bijvoorbeeld een maximumbedrag zijn dat per uur uitgegeven
mag worden. Op die manier kunnen we de wens die de Minister heeft,
werkelijkheid laten worden.
Minister Slob:
Vanwege de tijd ga ik niet weer alles herhalen wat ik gezegd heb, maar het
spreekt voor zich dat we hier een onderwerp te pakken hebben waar we
aandacht voor moeten hebben, en dat het belangrijk is dat besturen daar
duidelijke standpunten over innemen. Waar ik dat kan, zal ik dat ook
bevorderen.
Voorzitter. Er is gesproken over ouderbetrokkenheid en ouders die ingezet
kunnen worden in de school. Het is een onderwerp waarop we ook nog
een keer apart zullen terugkomen, want ik bereid daarover een beleidsbrief voor, waar de Kamer om gevraagd heeft. Het is natuurlijk aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

52

scholen hoe ze daarmee omgaan, maar het kan van waarde zijn als ouders
ook in de school bepaalde taken op zich nemen. Dat kunnen geen
lesgevende taken zijn, tenzij ze daar een bevoegdheid voor hebben. Ik
hoorde deze week een enkele keer dat het weleens gebeurt dat iemand
uitvalt door ziekte en dat een ouder met een lesbevoegdheid dan de lege
plek invult, maar dat is natuurlijk alleen bedoeld voor de korte termijn.
Wel zijn er via Ouders & Onderwijs mogelijkheden, ook financiële, om
ouders in te zetten bij het organiseren van activiteiten binnen de school,
die dan bij de leerkrachten weggehaald kunnen worden. Denk aan de
Koningsspelen, de vierdaagse of de musical. Dat kan de leerkracht heel
erg helpen bij het verminderen van zijn werkdruk, want die is al heel erg
hoog.
Over de salarissen hebben we al een keer apart gedebatteerd, maar ik ben
blij met de stappen die we hebben kunnen zetten. Het is ook belangrijk om
dat goed uit te blijven dragen, ook als het gaat om de verhogingen van de
salarissen, ook voor startende docenten, en hoe dat allemaal doorgewerkt
heeft op verschillende niveaus. Ik noem ook de mogelijkheden om nog
wat meer door te groeien waar sommigen helemaal stilstonden door de
opbouw van het loongebouw. De cao voor het p.o. loopt begin 2019 af,
dus er zullen weer nieuwe afspraken moeten worden gemaakt. Dan zal
ook weer kunnen worden bepaald wat de zogenaamde referentieruimte is,
dus wat er eventueel weer aan groei zou kunnen zijn. Maar u weet dat ik
niet aan die tafel zit; het is aan de cao-partners om daar afspraken over te
maken. Ik hoop dat ze dat ook snel gaan doen.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Toch nog even over die roze olifant in de kamer, zoals PO in actie hem
eerder noemde: de loonkloof. Ik vroeg de Minister al eerder of hij het met
ons eens is dat de loonkloof toch ook een belangrijke oorzaak is van het
lerarentekort waar we het vandaag over hebben. Ik wil hem dat vandaag
graag nog een keer vragen.
Minister Slob:
Ik ben daar al een aantal keren redelijk duidelijk over geweest, ook vanuit
de verantwoordelijkheden die ik heb. Ik heb inderdaad geconstateerd dat
men wensen had om de salarissen voor het p.o. verder te verhogen, ook
in relatie tot wat men in het vo zag gebeuren. Ik was heel erg blij met een
regeerakkoord waarin forse bedragen beschikbaar werden gesteld om
daarin goede stappen te zetten. Dat kon in de vorige periode niet, maar nu
kon het wel. Dat is het geld dat vanuit het regeerakkoord beschikbaar was.
Dat hebben we ook zo snel als mogelijk met elkaar gerealiseerd. Er is wat
mij betreft geen roze olifant als het gaat om onderwerpen die besproken
moeten worden. Alles kan besproken worden. Er zijn soms wel belemmerende factoren om verdere stappen te zetten als je dat zou willen, en dat
heeft gewoon te maken met een begroting en met het geld dat
beschikbaar is. We hebben nu maximaal ingevuld wat we kunnen doen. Er
ontstaat straks wel weer ruimte rond de referentieruimtes om ook weer
aanvullend wat dingen te doen. Dan wachten we af wat er in 2019 verder
gaat gebeuren. Verdere uitspraken doe ik daar niet over, omdat het ook
een beetje ongepast zou zijn om allemaal dingen te gaan roepen. Kijkend
naar mijn begroting zijn dit de mogelijkheden die ik heb.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Nou, ik vind het toch bijzonder dat er in een begroting waarin er wel
miljarden voor het grootkapitaal beschikbaar zijn, voor leraren maar een
fractie is. Ik denk dat de loonkloof wel degelijk een belangrijke rol speelt in
het lerarentekort. Ik zal hierover dus zeker wederom voorstellen doen.
Minister Slob:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

53

Dat recht om voorstellen te doen heeft mevrouw Van den Hul, dus daar
moet zij ook gebruik van maken. Kijkend naar wat dit kabinet in onderwijs
investeert in deze kabinetsperiode en ook kijkend naar andere portefeuilles die er zijn, staan we bovenaan. Er gaat heel veel geld naartoe,
maar ik snap ook dat er altijd nog meer wensen zijn. Alleen kan niet altijd
alles wat we willen. Maar we kunnen wel al heel veel en daar ben ik blij
mee.
Voorzitter, ik kijk nog even naar mijn vragen. Ik geloof dat ik de belangrijkste vragen heb gehad. Mocht er nog een vraag tussen zitten die de
leden nog graag beantwoord willen hebben, dan hoor ik dat wel in de
tweede termijn. Dan heeft u ook nog wat tijd voor mijn collega.
De voorzitter:
Dank. Dan kijk ik naar mevrouw Van Engelshoven. Ik weet niet precies
wanneer we gaan schorsen. Het lijkt er nu op dat het kwart over vijf, half
zes wordt. Het zou heel mooi zijn als we dan in ieder geval de eerste
termijn van de kant van het kabinet hebben afgerond. Aan u het woord.
Minister Van Engelshoven:
Voorzitter, ik zal mijn best doen om in ieder geval mijn beantwoording af
te ronden voordat u moet gaan stemmen. Collega Slob heeft ook al veel
gezegd en veel vragen beantwoord. Dat ga ik allemaal niet herhalen. Ik
denk dat het goed is, en ik vind dat ook mooi om te zien, dat over de volle
breedte van het departement en van het veld wordt gewerkt om het
lerarentekort aan te pakken. Je merkt ook aan alle kanten dat daar gewoon
heel veel energie in zit.
Het gaat eigenlijk om twee dingen. Hoe behouden we leerkrachten en hoe
kunnen we nog meer mensen verleiden om dat prachtige vak te gaan
uitoefenen? Ik wilde het op twee punten met u over dat verleiden hebben.
Ten eerste is dat het mbo, want ook daar is een lerarentekort, en ten
tweede is dat de lerarenopleiding.
Laat ik beginnen met het mbo. We zien daar tekorten, met name op het
terrein van techniek en zorg. Er wordt daar aan alle kanten aan mensen
getrokken. Collega Slob zei zonet al dat iets soms een zo groot succes
wordt dat het een probleem wordt. Dat zie je eigenlijk ook bij de zijinstromers in het mbo. Ook daar zien we dat het aantal aanvragen het
subsidieplafond te boven gaat. En ook hier kan ik u goed nieuws melden,
want ook hier hebben wij extra geld gevonden om aan die extra vraag
tegemoet te komen. Voor 2018 is er 1,8 miljoen extra beschikbaar,
waardoor het ernaar uitziet dat we aan alle aanvragen voor 2018 tegemoet
kunnen komen zonder dat dat ten koste gaat van de zijinstromers in het
p.o. en het vo. Dat laatste zeg ik specifiek tegen mevrouw Westerveld en
een aantal anderen die daarover eerder een motie hebben ingediend. Dat
was ook hun verzoek. Het ziet ernaar uit dat we ook in 2019 het plafond
zodanig kunnen verhogen dat we tegemoet kunnen komen aan de vraag,
maar daar kan ik nu nog niet heel specifiek over zijn. We proberen dus
eigenlijk over de hele linie om goed tegemoet te komen aan die zijinstromers, wat een ontzettend positieve beweging is. Dat doen we zeker
ook in het mbo, waar je ook heel graag zijinstromers hebt die al ervaring
hebben in het beroep en die actuele beroepservaring in het onderwijs
kunnen brengen.
Ik zeg daar wel bij dat het van belang is dat zij ook echt die pedagogischdidactische kwaliteiten opdoen en aangeleerd krijgen voordat ze gaan
lesgeven in het mbo. Ik zeg dat specifiek tegen de heer Bisschop, die
vroeg of dit ook geldt voor studenten die van de pabo komen en die dus
eigenlijk al les kunnen geven in het basisonderwijs. Ja, ook daarvoor geldt
dat, omdat lesgeven in het mbo echt nog wel iets anders is dan voor een
klas staan in het basisonderwijs. Daar wil je mensen goed op voorbereiden, want het gaat er niet alleen om mensen te verleiden om ergens les
te gaan geven; het gaat er ook om ze daar te behouden. Dat betekent dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

54

je mensen goed voorbereid het onderwijs in wilt sturen. Dat proberen we
natuurlijk op een manier te doen die past bij zijinstromers die al de nodige
ervaring hebben.
De heer Bisschop (SGP):
Dat daar een goede voorbereiding voor nodig is, staat buiten kijf. Alleen
kun je je wel afvragen of die voorbereiding niet veel te zwaar is opgetuigd,
gelet op de voorkennis en de theoretische basis waar men al lang en
breed over beschikt. Ik zou de Minister willen vragen om daar nog eens
eventjes naar te kijken, zodat we dat zo efficiënt mogelijk kunnen
organiseren en we de drempel niet nodeloos hoger maken dan gewenst.
Minister Van Engelshoven:
Ja, het is natuurlijk ook altijd maatwerk voor alle groepen, maar als u zegt
«zo efficiënt mogelijk en zonder onnodige drempels», kan niemand het
daarmee oneens zijn. We zullen daar dus zeker goed naar kijken.
Verder zien we in de mbo-sector ook een toestroom van hybride en
circulaire docenten. Dat klinkt misschien wat al te hip, maar het gaat om
mensen die óf een deel van hun tijd in het bedrijfsleven werken en een
deel van hun tijd in het onderwijs, óf dat gescheiden in de tijd doen. Die
mensen zijn heel waardevol voor het mbo. Ik zeg specifiek tegen mevrouw
Van den Hul, die daarnaar vroeg, dat daarin echt ontzettend goed wordt
samengewerkt met het bedrijfsleven. U moet bijvoorbeeld eens gaan
kijken hoe in de regio Brabant de Fontys Hogeschool samenwerkt met het
regionale bedrijfsleven. Het is echt fantastisch om te zien hoe ze daar op
deze manier bijvoorbeeld proberen tegemoet te komen aan het tekort in
de technische opleidingen. Verder werken wij ook met de SBB samen aan
de versnellingsagenda om met name in de technische opleidingen
tegemoet te komen aan de tekorten.
Voorzitter. Dan de lerarenopleidingen. Mevrouw Westerveld vroeg of die
nog aan aantrekkingskracht kunnen winnen. Ja, natuurlijk is dat zo. Ik zal
daar zo dadelijk specifiek iets over zeggen. We hebben in ieder geval al de
financiële drempel verlaagd. De halvering van het collegegeld voor twee
jaar helpt; dat verleidt mensen echt om over die drempel te gaan. Het
komt er natuurlijk ook op aan om mensen al bij het voorbereiden op de
studiekeuze in het voortgezet onderwijs te wijzen op het mooie vak dat
gekozen kan worden. De heer Rog noemde daar in zijn bijdrage echt een
paar hele mooie voorbeelden van.
De heer Rog en de heer Bruins vroegen hoe het staat met de differentiatie,
met name in de pabo, en of die differentiatie niet kan helpen om het
beroep van leraar voor een aantal groepen aantrekkelijker te maken. Er
gebeurt op dat vlak al een hele hoop, wil ik toch ook gezegd hebben. We
onderzoeken op dit moment wat daar mogelijk is. Nog dit jaar, voor het
kerstreces, krijgt u van mij de resultaten van dat onderzoek met een
beleidsreactie. Dan ga ik graag met u in gesprek over hoe we dat verder
gaan vormgeven. Ik zeg daar wel bij dat het erom gaat dat we zorgen dat
we mensen op de pabo ook een zekere breedte meegeven, want we willen
dat zo’n team op een school ook echt als team kan werken en dat iedereen
voor elke klas kan staan als dat nodig is. Dat is ook werken als team. Je
wilt ook niet echt een harde knip aanbrengen in de zin van: deze groep
kan alleen de onderbouw en die groep alleen de bovenbouw. Je wilt die
brede inzetbaarheid houden maar ook dat mensen accenten kunnen
kiezen, als ik het zo mag zeggen.
Volgens mij vroeg de heer Bruins: hoe moet dat nou als iemand in de
onderbouw of bij de kleuters les wil geven en negen keer zakt voor de
rekentoets? Die rekentoets is toch wel belangrijk. Het gaat echt om die
brede kwaliteit. Ik zou het een stap te ver vinden als we zeggen: rekenen
kun je bij kleuters wel laten zitten. Er is overigens een specifiek
programma voor mensen in de pabo die daarover struikelen. Dat wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

55

verzorgd door 10voordeleraar. Daar kan men echt mee geholpen worden.
Daar zetten we dan ook echt specifieke aandacht op in.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Even voor de Handelingen en de geschiedenis van deze Kamer: ik heb niet
willen suggereren dat rekenen voor kleuters niet belangrijk zou zijn.
Integendeel. Gevoel voor getallen, gevoel voor rekenen, is juist heel erg
belangrijk op die jonge leeftijd. Wat ik me hier hardop heb afgevraagd is
of de huidige rekentoets daar wel voor nodig is, of dat je misschien een
ander type rekentoets zou kunnen gebruiken als je wilt toetsen of
meesters of juffen geschikt zijn voor de onderbouw.
Minister Van Engelshoven:
Ja, maar ik wilde erop wijzen dat we ook willen dat mensen breed
inzetbaar blijven. Voor mensen die daar moeite mee hebben, hebben we
specifieke programma’s.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dat was mij helder. Dank u wel.
Minister Van Engelshoven:
Ik kom terug op de vraag van mevrouw Westerveld of we de lerarenopleidingen niet aantrekkelijker kunnen maken. Wat wij als bijzonder kansrijk
zien en als een heel aantrekkelijke route is leraren en docenten steeds
meer in de regionale context samen opleiden in opleidingsscholen waarin
lerarenopleidingen en scholen samenwerken. Dat levert echt beter
opgeleide leraren op die ervaring in die school hebben opgedaan. Er is
ook nog veel winst te boeken in het zorgen voor een goede samenwerking
tussen grote en kleine scholen, zodat ze ook voldoende capaciteit hebben.
Op dit moment gebeurt samen opleiden al voor ongeveer 35% van de
leraren. Wij willen de komende tijd werken aan een verhoging van dat
aantal, want wij horen echt terug uit het veld dat dat echt een aantrekkelijkere manier van opleiden is. Daar wordt dus echt aan gewerkt.
Het is nog een beetje voorlopig nieuws, want we moeten de cijfers nog
goed analyseren, maar deze week kwamen de nieuwe instroomcijfers van
de Vereniging Hogescholen. Als ik dan kijk naar de pabo, maakt mij dat
wel heel hoopvol. De toename in de voltijdopleiding van het aantal
nieuwe studenten is zo’n 8%. In de deeltijdopleidingen is dat 12%. Dat
geeft echt hoop. Overigens zeg ik tegen de heer Rog dat niet twee pabo’s
een deeltijdopleiding aanbieden voor zijinstromers maar achttien. De
Vereniging Hogescholen had dat ook meteen op Twitter gezet in
aanvulling op uw vraag, zag ik, dus men luistert mee.
Die nieuwe instroom in de pabo is echt heel hoopvol. Wel heb ik zorgen
over de achterblijvende instroom bij de tweedegraads- en eerstegraadslerarenopleiding. We zijn nu nog bezig de cijfers te analyseren, maar dat
blijft echt achter. Overigens is het gelet op de loonkloof wel bijzonder dat
jonge mensen vooral blijken te kiezen voor de pabo, zeg ik tegen
mevrouw Van den Hul. Het is goed om te kijken in hoeverre het salaris een
rol speelt bij die keuze.
De heer Rog (CDA):
Ik zou de Minister willen oproepen om te spreken over een loonverschil en
niet over een loonkloof. Dat doet veronderstellen dat het om een bedrag
gaat van veel meer dan € 200 per maand. Er is gewoon sprake van een
verschil. En dat verschil hebben wij met dit kabinet enorm verkleind.
Minister Van Engelshoven:
Daar heeft de heer Rog helemaal gelijk in. Ik zal mij hier nooit meer toe
laten verleiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

56

Tot slot. Waar kunnen we mensen nog verleiden? Ik meng even mijn pet
als Minister van Onderwijs en als Minister van emancipatie. Ik denk dat
het echt belangrijk is dat we gaan kijken naar de deeltijdfactor. Daar doet
het kabinet generiek een aantal dingen in, in de sfeer van de belastingtarieven, de kinderopvang en het ouderschapsverlof, maar er is ook nog
winst te halen als de mensen die voor de klas staan, dat meer uren gaan
doen, zodat die banen in grotere deeltijdbanen of in voltijdbanen worden
aangeboden. Een aantal van de heren had daar straks een discussie over.
Ja, dat zal ook goed zijn voor de diversiteit. Die diversiteit, zeg ik tegen de
heer Azarkan, moeten we zoeken in de volle breedte in het onderwijs.
De voorzitter:
De heer Heerema heeft een vraag.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ja, ik heb een vraag over die parttime- en deeltijdbanen. Als ik het goed
begrijp komen mensen nu van de pabo af. Voor iemand die aan het begin
van zijn carrière staat is het natuurlijk heel goed om veel te oefenen in zijn
nieuwe baan, maar het is bijna niet mogelijk om een voltijdbaan te
krijgen. Je kan dus bijna alleen maar parttimefuncties aannemen
waardoor je maar twee, tweeënhalf, drie dagen voor de klas staat en je
jezelf dus niet kan ontwikkelen tot een betere docent. Daarmee benadelen
we de kwaliteit van onze eigen docenten. Wat kunnen wij nog daaraan
doen? Kunnen wij überhaupt iets doen om ervoor te zorgen dat juist die
beginnende docent, voor wie dat zo belangrijk is, een grotere aanstelling
kan krijgen? Hebben wij daar mogelijkheden toe of ziet de Minister dat
somber in?
Minister Van Engelshoven:
Ik zie dat niet somber in. Wij moeten vooral werkgevers oproepen om die
banen aan te bieden. Dat geldt overigens in alle tekortsectoren, maar
zeker in het onderwijs, waar het wellicht ook nog kan bijdragen aan
kwaliteit. Ik sprak mijn Vlaamse collega. Die verordonneert dat per
decreet. Ik geloof niet dat wij hier zo werken in de arbeidsvoorwaardensfeer, maar het is wel goed om de oproep te blijven doen om ervoor te
zorgen dat die banen in meer uren worden aangeboden. Dat sluit ook aan
bij het onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau dat ik eerder dit
jaar heb laten uitvoeren en naar de Kamer heb gestuurd waarin je ziet dat
heel veel mensen graag meer uren willen werken maar ertegen aanlopen
dat die banen als zodanig niet worden aangeboden. Hier moeten we
gewoon met z’n allen op blijven aandringen. We moeten ook laten zien
dat het aantrekkelijk is voor je eigen ontwikkeling; daar heeft u een terecht
punt.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Het is mooi dat we die oproep kunnen doen. Ik denk dat het ook goed is
dat zowel de Minister als de Kamer die uitspraken doet en dat wij de
werkgevers daarvan proberen te overtuigen aan de verschillende tafels
waar wij zitten. Maar dat is het dus. Wij kunnen niet meer doen. Wij
hebben inderdaad geen decreten op dat gebied, dus dat kunnen wij niet
doen. Misschien zou ik er in dit geval wel wat voor voelen, maar dat gaan
we niet doen. Maar gebruikt u de argumenten van kwaliteitsverbetering,
mensen voor het vak behouden en met name genoeg geld verdienen om
bijvoorbeeld je eigen huis te kunnen betalen, reeds allemaal in de
gesprekken die u voert?
Minister Van Engelshoven:
Zeker. En ik ben heel blij dat u ze hier nog een keer herhaalt. Overigens
zag ik de heer Kwint opgewekt kijken toen u even in de verleiding kwam
om dingen heel centraal te gaan sturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

57

Voorzitter. Mevrouw Westerveld en de heer Bisschop hadden een vraag
over het instellingscollegegeld voor mensen die een opleiding in de zorg
hebben en die naar het onderwijs zouden willen overstappen. Mevrouw
Westerveld heeft me die bij herhaling en herhaling gesteld. Ik heb het al
eerder uitgelegd: we moeten ook keuzes maken. Het heeft weinig zin om
nu overheidsgeld te gaan investeren in iets wat de concurrentie tussen
sectoren verder aanjaagt. Ten principale zou ik daar helemaal geen
bezwaar tegen hebben, maar het kost wel 25 miljoen. Mevrouw
Westerveld kan wel nee schudden, maar dat zijn wel de berekeningen die
wij hebben gemaakt. Als u op dat veld dingen wilt, dan krijg ik ook graag
boter bij de vis.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld wil hier graag even op reageren.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja. Ik heb de berekening gezien. Ik zou de Minister willen vragen hoe ze
daaraan komt. Misschien ehm... Nee, laat ik het daar maar bij laten.
Minister Van Engelshoven:
Volgens mij hebben we dat al zo vaak gewisseld. U mag best nog een keer
bij mij langskomen en dan rekenen wij het u voor. Maar er is ook een
reden om het niet te doen. U moet zich echt afvragen of we op dit
moment extra geld moeten investeren om mensen die een afgeronde
opleiding hebben in de ene tekortsector, over te halen om te gaan werken
in de andere tekortsector, terwijl we in een aantal sectoren grote tekorten
hebben. Als we het nou hebben over een doelmatige besteding van
overheidsmiddelen, zie ik deze route niet heel erg zitten.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Er zijn genoeg mensen die niet in de zorg of in het onderwijs werken en
wel graag in de zorg of in dit geval in het onderwijs willen gaan werken. Ik
noemde daar een voorbeeld van en de heer Bisschop ook. Ik wil hier toch
het punt maken dat het niet per se gaat om concurrentie tussen sectoren.
Ten tweede, de reden dat ik vraagtekens zet bij die berekening, is dat het
ministerie bij het maken van deze berekening uitgaat van wel heel grote
extremen. Wij hebben het hier over 25 miljoen en het ministerie zegt: er
zijn ongeveer 3.500 mensen die in een van die sectoren werken. Als je die
25 miljoen deelt door deze 3.500 mensen, dan kom je uit op een bedrag
van ruim € 7.000 plus het collegegeld. Dus we gaan uit van ongeveer
€ 9.000 per student per jaar. Dat vind ik aan de hoge kant. Dat mag, maar
er zijn natuurlijk ook genoeg instellingen die zeggen: wij kunnen voor veel
minder dan dat bedrag een opleiding aanbieden. Dat is de reden dat ik
vraagtekens zet bij deze berekening en vind dat wij er alles aan lijken te
doen om die kosten zo hoog mogelijk te laten zijn.
Minister Van Engelshoven:
Dit is een blijvende herhaling van zetten. Nogmaals, ik vind het niet zo’n
hele doelmatige besteding van overheidsmiddelen om tekortsectoren nog
meer met elkaar in concurrentie te laten gaan om schaarse arbeidskrachten die in dit geval al een goede opleiding hebben.
De voorzitter:
Ik wil u niet overvallen, maar wij gaan rond 17.15 uur stemmen.
Minister Van Engelshoven:
Volgens mij kan ik het wel afronden.
De voorzitter:
Dat zou super zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

58

Minister Van Engelshoven:
Mevrouw Westerveld had gevraagd: kunnen we die opleiding aantrekkelijk
maken? De pilots flexibilisering in het hoger onderwijs lopen ook voor de
deeltijdopleidingen leraar, waar ze ook gaan werken met leeruitkomsten.
Ook daar werken we dus aan het aantrekkelijk maken van de opleidingen.
De heer Rog had nog vragen over de promotiebeurs en de Promodocpilot.
De promotiebeurs kan al door leraren in het p.o. worden aangevraagd.
NWO voert dan de beoordeling uit. Die gaan natuurlijk wel gewoon uit
van hun kwaliteitseisen. Ik vind het niet verstandig als we dat zouden
gaan versoepelen. De NWO ondersteunt leerkrachten om zich goed voor
te bereiden op de aanvraag met workshops en dergelijke. In de pilot
Promodoc krijgen gepromoveerde leraren de gelegenheid om onderzoek
te doen. We bekijken op dit moment het geheel aan promotie-initiatieven
en Promodocinitiatieven om te kijken hoe we tot een samenhangend
programma kunnen komen. Ik kan nog niet zeggen op welke termijn, maar
ik kom hier op enige termijn op terug.
De vraag van de heer Bruins over de Meestertgroepen is een herhaling
van zetten. Ik heb u er bij herhaling op gewezen dat het goed is om te
werken aan meer diversiteit voor de klas. Waar er allerlei versnipperde
initiatieven zijn, zie ik er geen heil in om daar een aantal uit te pikken om
die te ondersteunen. Als die groepen met een gezamenlijk voorstel komen
ben ik best bereid dat te ondersteunen, maar dat lukt tot nu toe niet. Ik zou
ook zeggen: laten ze er vooral in de regio mee aan de slag gaan om
aansluiting te vinden.
De heer Bruins heeft een zorg over pabostagiairs in relatie tot kleinere
besturen vanwege de mantelcontracten. We stimuleren het samen
opleiden in de school en de samenwerking van grotere schoolbesturen
met kleinere schoolbesturen, zodat ook die kleinere schoolbesturen
gebruik kunnen blijven maken van die stagiairs.
De heer Van Meenen heeft gevraagd naar het voorstel van de Universiteit
Utrecht en de Marnix Academie over de educatieve wo-master. Het betreft
hier een interessante gedachte. Er zijn natuurlijk een aantal wegen die
leiden naar het leraarschap primair onderwijs. Deze weg hebben we nog
niet. Ik heb nog niet de gelegenheid gehad om met partijen te spreken
over dit initiatief. Ik ga ernaar kijken en hoop er nog voor de begrotingsbehandeling bij u op terug te komen. Volgens mij geldt ook hierbij: hoe meer
goede wegen naar Rome kunnen leiden, hoe meer we die moeten
benutten.
Dan de lerarenopleiding in Den Haag. Daar heb ik zelf ook wel een
geschiedenis bij. We zijn in contact met de gemeente Den Haag daarover
en we gaan die plannen bezien op kwaliteit, de mogelijkheden in het kader
van macrodoelmatigheid en in het licht van de tekorten. U zult begrijpen
dat ik met mijn achtergrond daar zeer welwillend naar zal gaan kijken. Er
wordt aan de landelijke tafel ook naar gekeken.
De heer Van Meenen had nog een vraag over het leenstelsel boven de
30-plus. Dat kan al via het levenlanglerenkrediet. Daar is gewoon een
regeling voor. Dus iemand die als 30-plusser voor het mooie vak wil
kiezen, kan via genoemd krediet een tegemoetkoming krijgen.
De heer Van Meenen (D66):
Maar dat is volgens mij voor het collegegeld. Stel dat je leraar wil worden
– dat kan ik iedereen aanraden – maar je al een gezin hebt. Dan is het niet
zo makkelijk om minder te gaan werken, in ieder geval financieel niet. Dan
zou je wellicht ook als 30-plusser gebruik kunnen maken van de leenfaciliteit. Dat is eigenlijk mijn idee, dus meer in het kader van het levensonderhoud.
Minister Van Engelshoven:
Ik begrijp uw vraag. In mijn tijd als wethouder ben ik ook al aan de slag
geweest met mensen die al een baan hadden en docent wilden worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

59

Volgens mij hebben die mensen meer baat bij een dusdanige organisatie
van de opleiding dat ze die naast de normale manier om in hun levensonderhoud te voorzien, kunnen doen, dan bij openstelling van die leenfaciliteit. U weet ook dat die niet zomaar verruimd is. Het is vaak meer een
kwestie van slim organiseren, waardoor je heel veel kunt bereiken. Ik heb
zelf bij groepen gezien hoe goed dat kan werken. Dus volgens mij is het
meer een kwestie van ervoor zorgen dat zij de opleiding op maat krijgen
georganiseerd.
De heer Van Meenen (D66):
Ik begrijp dat dit heel erg belangrijk is en dat het ook studeerbaar en
organiseerbaar in de rest van je leven moet zijn, maar je zou ook het een
kunnen doen en het ander niet laten. Dus wellicht kan de Minister ook in
dit geval voor de begroting nog iets laten weten over de eventuele
haalbaarheid daarvan.
Minister Van Engelshoven:
Ik moet u toch nog iets laten weten, dus dan neem ik dit er meteen in
mee, maar ik ben wel terughoudend. Er zijn namelijk grenzen aan het
uitbreiden van de leenfaciliteit via het studievoorschot.
Voorzitter. Dit was mijn beantwoording.
De voorzitter:
Wat een perfecte timing. Daarmee zijn we aan het einde komen van de
eerste termijn van de kant van het kabinet. Ons wacht nog een tweede
termijn maar die zou ik willen plannen nadat we hebben gestemd. Ik kijk
nog wel even naar beide bewindspersonen want ik weet niet hoeveel tijd
zij nog hebben. Dat stemmen is snel afgelopen; we zijn om half zes terug,
verwacht ik. We kunnen overigens ook nu alvast beginnen met de tweede
termijn en dan kijken hoe ver we komen. Ik begrijp dat de bewindspersonen rond kwart voor zes en zes uur aan hun tijd zitten. Dan gaan we ons
beperken tot een minuut per fractie en maximaal twee minuten. Het is
voor velen onder u een uitdaging maar we gaan het proberen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, gewoon heel snel praten en dan komen we er wel.
Voorzitter. Soms voelt het alsof je iets al tien keer hebt gezegd en vaak is
dat dan ook zo. Ten aanzien van het lerarentekort hebben we vandaag
weinig nieuwe dingen benoemd. We weten wat de problemen zijn en wat
de oplossingen zijn, eigenlijk al tien jaar lang. We weten dat er nu wel
stappen worden gezet, maar iedereen behalve misschien de VVD hier,
weet dat dit eigenlijk nog onvoldoende is. Alle complimenten voor de
stappen die zijn gezet, zoals ik ook al een paar keer heb gezegd, maar ik
heb nog wel het gevoel dat de urgentie ontbreekt. Ik neem als voorbeeld
dit debat. Het is fijn dat twee coalitiepartijen nu zeggen dat het rond die
onderwijsuitzendbureaus echt van geen kanten deugt, maar dat is echt
wel eerder in debatten genoemd. We hebben er schriftelijke vragen over
gesteld, we hebben de Minister gevraagd wat hij daarvan vindt en we
hebben er zelfs een motie over ingediend. En dan vind ik het vervelend
dat dan toch tegen onze moties wordt gestemd en hier dan net wordt
gedaan alsof het een nieuw urgent probleem is waar de Minister wat aan
moet doen.
Ik zei het al: we zien nog weinig urgentie. Mijn motie van juni waarin ik
vroeg om een plan van aanpak wat betreft de stille reserve – 31.000
mensen hebben een bevoegdheid maar staan nu niet voor de klas – is
toen door de Minister ontraden omdat hij daar in zijn brief op in zou gaan.
Ik hoor nu wel dat er een aantal mooie plannen zijn maar in de stukken zie
ik daar echter te weinig van terug. Dus we overwegen om die motie in
stemming te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

60

Verder zou ik nog graag een VAO aanvragen omdat ik nog een paar
andere losse eindjes zie.
Dan nog een laatste vraag. Ik lees berichten in de media over extra geld,
waar ik de heer Rog ook over heb horen spreken. Mijn vraag aan de
Minister: komt er nu extra geld voor het onderwijs of is het geld uit de
onderwijsbegroting dat binnen die onderwijsbegroting blijft en weer naar
andere potjes in die begroting gaat? Is dit nou dé oplossing of zijn de
Ministers nog steeds met ons op zoek naar extra geld en meer
maatregelen?
De voorzitter:
Dank.
De heer Kwint (SP):
Ja, dank. Kern van het bestrijden van het lerarentekort blijft wat de SP
betreft de aantrekkelijkheid van het beroep. Ja, er gebeuren dingen en dat
is goed, maar een structurele oplossing is gewoon een hbo-waardig
salaris. Er is nog sprake van een forse loonkloof op dit punt, zo zeg ik
tegen de heer Rog. Daarnaast kun je denken aan kleinere klassen en het
normaliseren van de werkdruk. Over die werkdruk wordt dan vaak
gesproken in de zin van «ze kunnen niet zo veel aan». Nee, de werkdruk in
het onderwijs is abnormaal en moet genormaliseerd worden.
Ik had in eerste termijn een heel concrete vraag gesteld, namelijk wat het
lerarentekort ons nu al kost. Het gaat vaak over wat het zou kosten om het
op te lossen, maar het kost nu ook geld: ziekteverzuim, burn-outs, extra
dagen kinderopvang, vrije dagen, adviesbureaus die taken op zich nemen
die gewoon onder leraren vallen, en uitzendbureaus. Ik snap dat de
Minister het niet op de achterkant van een bierviltje kan uitrekenen maar
ik vind dat wel relevante informatie, omdat ik stellig de indruk heb dat wij
nu praten over een probleem dat puur financieel gezien al een veel
grotere schade aanricht dan men zich hier realiseert.
Positief is natuurlijk wel dat het zijinstromerspotje nu wordt bijgeplust en
dat er ook met 50 onderwijsassistenten aan de slag wordt gegaan. Ik deel
alle zorgen van de heer Van Meenen op dit punt en het lijkt mij dan ook
verstandig dat we daarover doorpraten als die eerste 50 zijn opgeleid. Ik
denk namelijk echt dat er veel meer nodig zijn.
Mijn laatste punt betreft het hier gehoorde argument dat het in de regio
moet gebeuren. De SP is er echt van overtuigd dat juist bij tegengestelde
belangen in een regio en tegengestelde belangen tussen regio’s, het
belangrijk is dat het ministerie daar soms boven gaat staan en niet bij
prangende problemen zegt: we delen uw analyse, het klopt eigenlijk
helemaal en we nemen het mee naar de regio. Wij geloven echt dat er op
dat gebied meer kan. We zullen er ongetwijfeld nog een paar voorstellen
over indienen.
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Rog.
De heer Rog (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Ik ben heel blij met hoe we dit debat hebben
gevoerd. Ik denk dat er wel degelijk sprake is van een sterk gevoel van
urgentie. Dat blijkt uit het regeerakkoord en uit de aanvullende maatregelen die het kabinet neemt. Na jarenlang de nullijn is er een gigantische
stap gezet wat betreft de salarisontwikkeling van leraren en is datgene wat
een kloof was tussen primair onderwijs en voortgezet onderwijs teruggebracht tot een beperkt verschil. En daar ben ik gewoon hartstikke trots op
en ik zou het mooi vinden als we met elkaar ook die goede ontwikkeling
eens benadrukken. Ik zal dat niet verwachten van de SP, maar misschien
dat dit voor andere fracties wel kan gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

61

De heer Kwint (SP):
Ik vind het enig, hoor. Ik wist niet dat de heer Rog van de evangelische tak
van het CDA was, want hij probeert volgens mij het lerarentekort weg te
juichen. Volgens mij heb ik net complimenten gegeven over wat er wel
gebeurt. Ja, er gebeuren dingen en dat is goed, maar op het moment dat
we achterover gaan leunen en constateren «we zijn lekker bezig en laten
we elkaar nog drie rondjes schouderklopjes geven», dan komen we er
simpelweg niet. Het is een van de grootste maatschappelijke problemen
van onze tijd. Sorry dat ik dan iets meer ambitie heb dan alleen kritische
vragen meenemen naar de regio.
De heer Rog (CDA):
Nee, het is heel goed om kritisch te zijn – volgens mij was dat het geval bij
de oppositie maar ook bij de coalitie – over hoe we inderdaad de
maatregelen zo inrichten dat we uiteindelijk dat lerarentekort verder
indammen. Dát is hartstikke belangrijk. Waar ik u op aanspreek, meneer
Kwint, is dat u maar blijft hangen in die groef van salariskloof, dat het
allemaal zo verschrikkelijk in het onderwijs is en dat er uiteindelijk
niemand meer wil werken, terwijl ik denk dat het ontzettend belangrijk is
om te laten zien dat dit niet alleen een prachtig vak is om uit te oefenen
maar ook een vak waar je qua salaris slechts drie procentpunt onder het
modale inkomen van Nederland begint en je kunt uitgroeien tot meer dan
1,8 keer modaal. Dat is hartstikke mooi en dat mogen we ook wel eens
zeggen.
De voorzitter:
Meneer Kwint, kort.
De heer Kwint (SP):
Nu even wel wat serieuzer. De heer Rog gaat nu doen alsof het lerarentekort ontstaat vanuit klachten van de oppositie. Is dat echt wat hij hier als
voornaamste oorzaak van het lerarentekort wil neerzetten? Want dan heb
ik nog wel een rijtje met andere verklarende factoren waarvan ik denk dat
ze iets overtuigender zijn.
De heer Rog (CDA):
Nee, de heer Kwint heeft mij niet alleen niet goed begrepen maar wíl mij
volgens mij ook niet begrijpen.
Voorzitter. Er zijn veel zaken toegezegd en daar ben ik blij mee. Op een
punt is volgens mij niet ingegaan en dat gaat over een
p.o.-arbeidsplatform en een campagne over het imago van het beroep. Ik
heb gevraagd om in die campagne nadrukkelijk ook de kennis van het veel
betere startsalaris en eindsalaris in het p.o. nadrukkelijk te betrekken,
zeker omdat we weten dat het salaris voordat we die kloof een behoorlijk
eind gedicht hadden, al met 20% werd onderschat. Dus ik zou het
belangrijk vinden dat de bewindspersonen daar nog even op ingaan.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Beertema voor maximaal
twee minuten.
De heer Beertema (PVV):
Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording. Het gaat
natuurlijk erg over salarissen en zo, maar ik blijf erbij dat de inhoud van
het beroep geherwaardeerd moet worden en dat dit het beroep aantrekkelijker maakt. Wat ik niet mooi vond om te zien vandaag, is hoe de PvdA
met noodpakketten komt om het onderwijs te redden dat ze zelf vernield
heeft met middenschoolexperimenten, met het studiehuis, met het cgo,
met de PvdA-AOb, die nooit enige aandacht besteedde aan de leraren en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

62

met al die dikbetaalde bestuurders die een PvdA-lidmaatschapskaart op
zak hebben. Als er één partij is in dit huis die schuldig is aan het lerarentekort dan is dat wat mij betreft de PvdA wel. Al haar oproepen ter
verbetering zijn wat mij betreft dan ook een gotspe.
Nog even praktisch over de motie die ik indiende met kameraad-collega
Kwint van de Socialistische Partij. U zegt de strekking van onze motie te
onderschrijven, als het gaat om die beloning van de bestuurders. U zegt
dat de beloning van de bestuurders in de pas moet lopen met die van
onderwijspersoneel. De Minister zegt dat de Wet normering topinkomens
daarvoor zorgt, maar tegelijkertijd zegt hij dat er tal van voorbeelden zijn
die daar bovenuit komen, en dan denk ik: hoe kan hij dat nou menen?
Waarom worden raden van toezicht niet verplicht om zich te conformeren
aan de Wet normering topinkomens?
Dan mijn allerlaatste vraag. Ik had nog gevraagd – maar dat kan misschien
later nog komen – naar onderzoeken naar die ervaren leraar die drie of
vier jaar heeft lesgegeven en die weggaat uit het onderwijs. Wat zijn de
redenen waarom hij of zij dat doet?
De voorzitter:
De heer Azarkan.
De heer Azarkan (DENK):
Dank, voorzitter. Dank aan de bewindslieden voor de beantwoording. Ik
ben hoopvol en blij over de maatregelen. Ik zou zeggen: laten we onze
zegeningen tellen en daarnaast alert blijven en creatief op zoek gaan naar
oplossingen die dit tekort sneller en beter zullen oplossen.
Ik ben blij met de melding dat het aantal pabostudenten mooi toeneemt
van 10% naar 12% en dat het bij de zijinstromers ook een succes lijkt. Ik
heb in mijn eerste bijdrage ook aandacht gevraagd voor de enorme druk
die op die zijinstromers rust en de hectiek. Mijn vraag is of de Minister dat
wil blijven monitoren. Het is goed om te kijken naar hoeveel mensen zich
aanmelden, maar ook naar wie er uitstromen.
Ik heb ook speciale aandacht gevraagd voor kinderen met een migrantenachtergrond. De Minister gaf aan in de volle breedte in te zetten op een
gevarieerde samenstelling van de lerarenpopulatie. Ik zie dat dan als een
diversere lerarenpopulatie. Is er iets meer informatie over in hoeverre dat
in die maatregelen terugkomt? Wat doen we daar precies aan?
Dank.
De voorzitter:
Dank. De heer Bruins.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik dank de beide bewindspersonen voor de uitgebreide beantwoording.
Ook mooi dat er extra geld is om knelpunten aan te pakken. Ook complimenten voor het brede en best wel indrukwekkende actieplan.
Er is één vraag niet helemaal tot mijn tevredenheid beantwoord door
Minister van Engelshoven. Die ging over de mantelcontracten en de
stages. Het antwoord was: we stimuleren grote scholen om samen te
werken met kleine scholen. Is de Minister met mij van mening dat die
mantelcontracten niet de keuzevrijheid van studenten zouden moeten
beperken? Wanneer kleine scholen en een student zeggen dat zij graag die
stages samen willen vormgeven, zou zo’n mantelcontract niet in de weg
moeten staan aan de keuzevrijheid. Is de Minister bereid om na te gaan of
er inderdaad geen beperking is en om daarover terug te koppelen?
De voorzitter:
Mevrouw Van den Hul.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

63

Voorzitter. We hebben het vandaag gehad over het lerarentekort. Als je
sommigen hier hoort, lijkt het bijna opgelost te zijn, maar we zijn er nog
niet. Nog steeds sturen scholen klassen naar huis. Dat gaat ons allemaal
aan, dat heb ik in eerste termijn al betoogd. We hebben daartoe een aantal
voorstellen gedaan. Zowel op het domein van de zandzakken als van de
dijkverzwaring hebben we verschillende punten gehoord.
Ik wil hier nog twee dingen in het bijzonder benoemen. Een: het lerarentekort is niet op elke school even voelbaar. Er zijn scholen waar het water
nog meer aan de lippen staat dan elders. We hebben in De Staat van het
Onderwijs gezien dat de segregatie en de kansenongelijkheid in ons
onderwijs toenemen. Ik vind het erg belangrijk dat de Minister dat heel
erg meeneemt bij de verdere uitrol van de voorstellen die er liggen, want
het maakt wel degelijk uit of je een leraar zoekt in de Schilderswijk of in
Benoordenhout.
Een tweede punt dat ik al heb aangestipt maar waarover ik de Ministers
niet heb gehoord, is het vso. Ik vind het erg belangrijk dat we die
docenten in het vso de aandacht en ook de cao geven die ze verdienen. Ik
zou er nogmaals een lans voor willen breken om het vso uit de CAO PO te
halen en onder te brengen bij de CAO VO.
De voorzitter:
De heer Heerema.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Ik had het idee dat ik mijn termijn wat positiever
was begonnen dan de andere collega’s, met wat er allemaal gebeurd is de
afgelopen tijd, en dat ik daar erg tevreden over ben.
We hebben een eerder AO Leraren gehad en ik heb daar toen zes punten
gelanceerd, waarvan er drie vandaag ook aan de orde zijn gekomen. Een
is om bedrijven te betrekken bij het mogelijk overstappen naar de sector
onderwijs. Twee is om gepensioneerden voor de klas te zetten of te
behouden voor het onderwijs. Drie is de stille reserve. In dat AO werd ik
weggelachen of weggehoond vanwege die voorstellen, want het ging
alleen maar om het salaris. Ik ben blij dat een aantal partijen nu toch
zeggen dat het helemaal niet zulke gekke voorstellen waren.
Als laatste onderdeeltje: ik ben blij dat ik deel uitmaak van een coalitie die
1,9 miljard in het onderwijs investeert. Ik voel mij dan wat minder
aangesproken door partijen die proberen mij de maat te nemen dat we
dat onvoldoende zouden doen.
De voorzitter:
De heer Van Meenen.
De heer Van Meenen (D66):
Hear, hear! Voorzitter. Ik dank de bewindspersonen, niet alleen voor hun
beantwoording, maar ook voor inspanningen om extra geld te vinden
boven op de bijna 2 miljard die er is, met name voor de zijinstromers en
wellicht ook voor de onderwijsassistenten. Hoe meer mensen in het
onderwijs, hoe beter het is. Ik dank de Minister van Onderwijs ook voor de
positieve reactie op het plan voor de masteropleiding. Ik ben benieuwd
naar haar reactie. Daar laat ik het bij. Dank u zeer.
De voorzitter:
De heer Bisschop, tot slot.
De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank. Dank ook aan de bewindspersonen voor de beantwoording. Twee kleine puntjes nog. Tussen neus en lippen door zei de
Minister voor Onderwijs binnenkort terug te komen op het lerarenregister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

64

Er werd echter geen termijn bij genoemd. Ik zou graag willen weten op
welke termijn dat gebeurt.
Het andere punt is ook door mevrouw Westerveld aangeroerd en betreft
mensen die een academische opleiding hebben gehad in de zorg of in het
onderwijs, die buiten die sectoren werkzaam zijn geraakt en die nu in die
andere sector terug willen komen. De Minister zegt: we moeten keuzes
maken, het kost 25 miljoen. Terecht zet mevrouw Westerveld daar
vraagtekens bij. Hier zit wel een potentieel dat kan bijdragen aan de
oplossing van de tekorten in die sectoren. Ik verzoek de Minister dus om
er nog eens grondig naar te laten kijken.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. Ik kijk naar de Ministers. We gaan om 17.35 uur stemmen, dus het
zou mooi zijn als we het voor die tijd kunnen afronden.
Minister Slob:
Voorzitter. Ik ga vooral in op de vragen. Er zijn ook een aantal statements
afgegeven waar we kennis van nemen. Er komt ook een VAO, heb ik
begrepen.
Tegen mevrouw Westerveld zou ik willen zeggen: u raakt me wel een
beetje, als u zegt dat u vindt dat de urgentie ontbreekt. Dat zeg ik in die
woorden, want dit is een onderwerp waar keihard voor gevochten en aan
gewerkt wordt door mijzelf, maar ook door de mensen achter mij, mijn
collega en alle ambtenaren. Echt waar, wij zijn hier heel intensief mee
bezig – maar als ik zou zeggen: dag en nacht, zou ik overdrijven – en het
drukt ook echt zwaar op ons. We doen wat we kunnen, alleen, onze
mogelijkheden zijn niet onbeperkt en we kunnen het niet alleen. We
moeten het met elkaar doen. Er is echt hoge urgentie. Dat niet altijd alles
kan en dat er ook weleens politieke verschillen van opvatting zijn over wat
je zou willen, tot uw dienst, dat hoort erbij. We proberen elkaar ook altijd
te vinden. Dat lukt niet altijd, maar het heeft heel veel urgentie. Ik hoop
dat u mij ook echt gelooft als ik dat op deze manier zeg.
Tegen de heer Kwint zeg ik dat ik mijn energie niet ga steken in een
berekening wat het lerarentekort kost, want daar ga je echt niet uitkomen.
Dan zouden we overal informatie moeten opvragen, dus dan zou er een
administratieve last op de scholen neerdalen van hier tot Tokio. Daar wil ik
al niet aan beginnen. Die hebben wel wat anders te doen. Maar het is ook
echt heel erg subjectief: wat valt er wel of niet onder? Een ouder die een
dag vrij moet nemen, omdat de klas naar huis wordt gestuurd, hoe gaan
we dat meten of registreren? Ik vind dat we alle energie moeten inzetten
om de goede dingen te doen en dan zet ik die in op die aanpak. Daar
proberen we ook heel hard voor te werken.
Tegen de heer Rog zeg ik dat ook de salarissen en de tabellen en
dergelijke worden meegenomen bij die campagne. Dat is wat mij betreft
nog niet genoeg. Ik vind dat we dat ook op andere manieren moeten
uitdragen, maar dat hoort erbij.
Tegen de heer Beertema zeg ik dat er wel onderzoek is gedaan naar het
afhaken van oudere docenten. Er zijn diverse maatregelen. Soms komt dat
gewoon doordat zij letterlijk aan het eind van hun Latijn zijn; ze zijn er
klaar mee en ze kunnen uitstappen, dus dat doen ze. Soms is dat ook
omdat zij de werkdruk op hun leeftijd te hoog vinden worden. Het is erg
verschillend, maar het is inderdaad ook belangrijk om deze doelgroep in
de gaten te houden en, waar het kan, vast te houden voor het onderwijs.
Daar hoort ook weer goed personeelsbeleid bij, ook voor deze categorie
docenten.
Rond de beloning van de bestuurders houden we ook echt toezicht op de
handhaving van de WNT en alles wat daaromheen zit. Ik heb u ook al een
keer schriftelijk antwoord gegeven op de vragen over die beloning en over
het wel of niet onder de cao brengen. Men vraagt ook van tijd tot tijd aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

65

mij om uitzonderingen te maken. Mijn uitgangspunt is om dat niet te doen
– alleen in een enkele situatie waarin dat wel nodig is, maar dat is echt
een enorme uitzondering. Hier zitten we echt wel bovenop. De wetgeving
is ook wel zo scherp dat we alles in handen hebben om dat te doen.
Tegen de heer Azarkan zeg ik over de hectiek bij de zijinstroom dat het
blad van CNV Onderwijs ook zegt: pas ervoor op om met een te roze bril
te denken «dat is wel wat voor mij». Daarom is het ook belangrijk dat ze in
een goed traject terechtkomen, en die crash courses in Amsterdam zijn
heel geschikt voor, om eerst goed kennis te maken met het werk, om ook
te beseffen waar ze instappen. Er zit begeleiding bovenop en dat moet
ook. We laten ze niet zomaar huppakee zonder bandjes het diepe in. Dat is
niet de bedoeling.
Mevrouw Van den Hul vroeg naar de cao voor het vso. Over dat vraagstuk
hebben we vaker gesproken. We kijken er ook naar. Op het moment dat
die keuze wordt gemaakt, hoort daar 20 miljoen euro bij en dat heb ik niet
zomaar voorhanden.
Over het geld dat we beschikbaar stellen vroeg mevrouw Westerveld of
dat extra geld is. Het wordt een beetje een semantische discussie. We
zouden het geld kwijt zijn geraakt, omdat het onderuitputting is en terug
moet naar Financiën, maar we kunnen het nu voor onderwijs behouden,
dus in die zin is het wel extra geld, al stond het wel op de begroting.
Tegen de heer Bisschop zeg ik dat we in november terugkomen op het
lerarenregister, ook naar aanleiding van de commissie-Rinnooy Kan.
De voorzitter:
Tot slot.
Minister Van Engelshoven:
Nog drie zinnen. Tegen de heer Bruins zou ik willen zeggen dat pabostudenten uiteraard een belangrijke stem hebben in de keuze voor de stage.
In het kader van Samen Opleiden ga ik daarover in gesprek.
Tegen de heer Bisschop zeg ik dat we nu zo vaak hebben gekeken naar het
collegegeld voor onderwijs en zorg dat ik dat niet nog een keer ga doen.
Tegen de heer Azarkan zeg ik dat diversiteit voor de klas mij zeer aan het
hart gaat. Ik heb er geen pakket maatregelen voor op de plank liggen,
maar ik ga in gesprek met de opleidingen en dan kom ik erop terug wat
we daaraan kunnen doen. Ik deel uw opvatting dat diversiteit belangrijk is;
man, vrouw, culturele achtergrond. De samenleving moet voor de klas
staan.
De voorzitter:
Nee, deze interruptie sta ik niet toe.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Krijg ik daar nog iets over te horen?
Minister Van Engelshoven:
U hoort altijd.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij aan het eind gekomen van dit debat, dat nog een vervolg
krijgt in de vorm van een VAO, met als eerste spreker het lid Westerveld.
De toezeggingen tijdens dit debat zullen we u schriftelijk doen toekomen.
Sluiting 17.34 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 337

66