Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 424

Goedkeuring van het op 19 april 2015 te
Washington tot stand gekomen Verdrag tussen
het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek
Malawi tot het vermijden van dubbele belasting
en het voorkomen van het ontgaan van
belasting met betrekking tot belastingen naar
het inkomen (Trb. 2015, 75 en Trb. 2016, 16)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 15 april 2016
De vaste commissie voor Financiën belast met het voorbereidend
onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

Blz.

I. Algemeen
I.1. Inleiding
I.2. Aanleiding voor en verloop van de onderhandelingen
I.3. Inhoud van het Verdrag
I.4. Belastingstelsel Malawi
I.5. Budgettaire aspecten

1
1
2
3
6
6

II. Artikelsgewijze Toelichting

7

I. ALGEMEEN
I.1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de Wet
goedkeuring van het belastingverdrag met Malawi. En hebben daarover
nog enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse en instemming
kennisgenomen van het Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en
de Republiek Malawi tot het vermijden van dubbele belasting en het
voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen
naar het inkomen. De leden van de PvdA-fractie steunen het beleid om
met ontwikkelingslanden nieuwe verdragen af te sluiten die het mogelijk

kst-34424-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 424, nr. 5

1

maken voor ontwikkelingslanden om eerlijk belasting te heffen en
tegelijkertijd aantrekkelijk te worden voor investeringen. Het opnemen van
anti-misbruikbepalingen zoals een main purpose test draagt hieraan bij.
Zij hebben enkele vragen bij het verdrag.
De leden van de fractie van SP en GroenLinks hebben kennisgenomen van
het wetsvoorstel tot goedkeuring van het belastingverdrag met Malawi.
Deze leden maken zich zorgen of de herziening ook daadwerkelijk leidt tot
een eerlijker belastingverdrag. Zij hebben daarom de volgende vragen en
opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het belastingverdrag met Malawi.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het belastingverdrag met Malawi.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het belastingverdrag met Malawi en hebben enkele aanvullende vragen.
I.2. Aanleiding voor en verloop van de onderhandelingen
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af waarom Malawi reeds voor
ratificering van het nieuwe verdrag het oude verdrag heeft opgezegd. Dit
opzeggen heeft ertoe geleid dat er een periode bestond zonder verdrag,
hoe is omgegaan met belastingplichtigen die voorheen gebruik maakten
van het oude verdrag? Voorop gesteld dat ratificatie door beide landen
snel volgt, wanneer treedt het nieuwe verdrag in werking, en hoe lang
blijft de verdragloze periode dan nog bestaan? Geeft Nederland in de
tussentijd voorkoming van dubbele belasting door een teruggaaf te
verlenen op in Malawi betaalde belastingen? Verstrekt Nederland in de
tussentijd inlichtingen aan Malawi, bijvoorbeeld ten aanzien van Nederlandse vennootschappen die niet voldoen aan de substance-criteria?
Malawi heeft in juni 2013 het oude belastingverdrag met Nederland
opgezegd. In antwoord op de vragen van het lid Klaver (Kamerstukken II
2013/14, 2014Z03675) gaf het kabinet destijds aan de reden van deze
opzegging niet te kennen. De leden van de SP en GroenLinks-fractie zijn
benieuwd of er in de tussentijd meer inzicht in de beweegredenen van
Malawi is gekomen. Door deze opzegging is de huidige, verdragloze
periode tot aan de ratificatie van het nieuwe verdrag ontstaan. De leden
zijn benieuwd naar de gevolgen van de huidige verdragloosheid, zowel
qua belastinginkomsten van Malawi en Nederland, als ook de effecten op
de economische betrekkingen tussen deze landen. Zij zijn ook benieuwd
naar het aantal gevallen waarbij er door het ontbreken van het verdrag
sprake was van dubbele belasting, en dubbele niet-belasting, alsook hoe
dit in dergelijke gevallen ontstaan is.
Dc leden van de fractie van de PVV vragen welk concreet voordeel heeft
het sluiten van een belastingverdrag met een land als Malawi voor
Nederland? Welk concreet voordeel heeft het sluiten van een belastingverdrag met een land als Nederland voor Malawi? Is er geen andere
manier om met ontwikkelingslanden zoals Malawi, om te komen tot een
adequate regeling? Welke rol speelt de eenzijdige regeling nog in de
relaties met ontwikkelingslanden? Is er niet te komen tot een adhesieregeling voor ontwikkelingslanden, waarbij de specifieke uitzondering in
een uitzonderingsverdrag opgenomen kunnen worden? Is dit niet minder
omslachtig? Waarom heeft Malawi juist met Noorwegen als eerste een
belastingverdrag gesloten, zo vragen de leden van de PVV-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 424, nr. 5

2

De leden van de D66-fractie constateren dat Malawi in juni 2013 het oude
belastingverdrag met Nederland heeft opgezegd, waardoor een
verdragloze periode is ontstaan. Deze leden vragen of de regering
inmiddels kan toelichten waarom Malawi hiervoor gekozen heeft. Deze
leden vragen welke gevolgen de verdragloze periode heeft gehad.
In juni 2015 heeft ActionAid de casus aangekaart van de Australische
uraniumdelver Paladin die mijnen exploiteert in onder meer Malawi. Is de
problematiek die ActionAid beschrijft aan bod gekomen in de onderhandelingen over het belastingverdrag, zo vragen de leden van de fractie van
D66. Hoe zou de opgenomen anti- misbruikbepaling in het nieuwe
belastingverdrag deze casus voorkomen hebben?
I.3. Inhoud van het Verdrag
Waar verschilt het OESO-modelverdrag op hoofdlijnen van het
VN-modelverdrag? Welke zaken uit het verdrag met Malawi staan noch in
het OESO-modelverdrag, noch in het VN-modelverdrag, vragen de leden
van de VVD-fractie.
De Raad van State constateert ook dat de toelichting op enkele bepalingen
van het verdrag, afwijken van het OESO-modelverdrag. Is de regering
voornemens om, zoals de Raad van State adviseert, de toelichtingen
conform de modelverdragen aan te vullen, zo vraagt het lid Van Vliet. En
indien nee waarom niet? Deelt de regering het standpunt dat
OESO-modelverdragen, mits goed gehanteerd, een belangrijk wapen zijn
in het bestrijden van de steeds terugkerende verdachtmakingen jegens
Nederland op het gebied van fiscale relaties met ontwikkelingslanden, zo
vraagt het lid Van Vliet.
De leden van de fractie van SP en GroenLinks zijn benieuwd naar de inzet
van de regering, en de redenering daarachter. Zij begrijpen uit de
toelichting op het wetsvoorstel dat het regering allereerst inzet op het
volgen van het OESO-modelverdrag, om dan in het geval van ontwikkelingslanden daarvan af te wijken rond antimisbruikregelingen. De leden
vragen zich waarom er in het geval van ontwikkelingslanden niet direct
gekozen wordt voor inzet van het volgen van het VN-modelverdrag, zoals
volgens de toelichting Malawi leek te willen. Hoe apprecieert de regering
deze inzet van Malawi? Acht de regering het wenselijk dat een ontwikkelingsland inzet op het vasthouden aan bronbelastingen? Waarom wel of
niet? In hoe verre is er aan de wens van Malawi om bronbelasting te
kunnen heffen tegemoet gekomen? Waarom?
Daarmee samenhangend zijn de leden benieuwd naar de visie van de
regering op dergelijke onderhandelingen met ontwikkelingslanden: wat is
het doel van het hebben van een belastingverdrag in een dergelijk geval?
Hoe ziet de regering de onderlinge machtsverhoudingen in dergelijke
onderhandelingen? Wat zijn de gevolgen daarvan voor de regeringsinzet?
Is er bijvoorbeeld expliciet als opdracht in de onderhandelingen meegegeven dat het resultaat een eerlijker belastingverdrag voor wat betreft de
belastingrechten moet zijn, zo vragen de leden van de SP en GroenLinksfractie.
Het valt de leden van de SP en GroenLinks-fractie voorts op dat er in
algemene zin in de toelichting haast uitsluitend wordt ingegaan op de
effecten voor Nederland, maar er weinig inzicht in de gevolgen voor
Malawi wordt verschaft. Dit terwijl de impact op de verschillende
deelnemende partijen toch zeer relevant is voor het parlement. Zij vragen
zich af waarom dit is, en of de regering meer inzicht in de gevolgen van
dit verdrag voor Malawi kan geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 424, nr. 5

3

Er is afgezien van een bepaling die ziet op de heffingsrechten over de
KLM-winsten. Wat is daarvan de reden? En wat zijn daarvan de gevolgen,
vragen de leden van de fractie van de VVD.
Antimisbruikbepalingen
De leden van de fractie van de VVD vragen wat de verschillen zijn tussen
het OESO-modelverdrag en de voorstellen die onlangs in OESO-verband
zijn gedaan? Wanneer wordt het OESO-modelverdrag aangepast?
Over de antimisbruikbepalingen heeft Raad van State aangegeven dat
deze generiek zijn, terwijl afgesproken is dat ze meer gericht moeten zijn.
De toelichting is aangepast. Wat is er precies gewijzigd naar aanleiding
van de opmerkingen van de Raad van State en in hoeverre wijkt het nu
nog af van wat «normaal» is in dit type belastingverdragen, zo vragen de
leden van de VVD-fractie.
De leden van SP en GroenLinks-fractie zijn positief over de doelstelling
van het kabinet om verdragsmisbruik te beperken. Zij vragen zich wel af
waarom specifiek is gekozen voor de Main Purpose Test(MPT), ten
opzichte van de Limitations On Benefits(LOB)? Acht de regering deze MPT
effectiever in het bestrijden van misbruik? De leden zijn ook benieuwd
naar een evaluatie van de effectiviteit van deze antimisbruikbepalingen.
Zo is er in een vergelijkbaar verdrag met Ethiopië gekozen voor de LOB
versie. Hoe evalueert het kabinet deze beslissing? Hoe vaak is er
inmiddels gebruik gemaakt van deze bepaling, zowel door Nederland als
Ethiopië? De leden zouden voorts graag zien dat de antimisbruikbepalingen in het verdrag met Malawi regelmatig geëvalueerd worden, en
zouden hiervoor onder andere graag jaarlijks een overzicht ontvangen van
de hoeveelheid bedrijven die verdragsvoordelen ontzegt is alsook van hoe
vaak de verdragslanden informatie hebben uitgewisseld om misbruik
tegen te gaan, en waarover. Ook zijn de leden benieuwd of het kabinet
inzicht kan geven in hoeveel belasting er ontweken wordt in Malawi via
Nederland?
De leden van de SP en GroenLinks-fractie constateren dat het verdrag
geen rekening heeft kunnen houden met het Base Erosion & Profit Shift
(BEPS) project, omdat dat nog niet was afgerond. Zij vragen zich af welke
verschillen met het voorgestelde verdrag zouden optreden wanneer wel
rekening wordt gehouden met BEPS.
Wat is het gevolg van het feit dat met de Nederlandse wens een
bijzondere bepaling op te nemen over de aanwezigheid van een vaste
inrichting met betrekking tot werkzaamheden buitengaats niet is
ingestemd? Waarom wil Nederland dit graag afspreken, vragen de leden
van de fractie van de VVD. Wat is het verschil (ook qua gevolgen) van het
gebruik van de 2008-versie van het artikel 7 van het modelverdrag, in
plaats van de 2010 versie? Waarom wilde Malawi dit?
Waarom kon Malawi niet instemmen met de Nederlandse wens om, in
afwijking van het OESO-modelverdrag, een bijzondere bepaling op te
nemen over de aanwezigheid van een vaste inrichting met betrekking tot
werkzaamheden buitengaats, zo vragen de leden van de SP en
GroenLinks-fractie. Heeft Malawi naast de afgesproken main purpose test
gevraagd om andere antimisbruikbepalingen?
De leden van de SP en GroenLinks-fractie vragen zich af of de definitie van
de vaste inrichting nu ruimer is dan hetgeen bij het verdrag met Ethiopië
is voorgesteld? Is de huidige definitie positief voor de belastinginkomsten
in Malawi? Kan dit worden vergeleken met de situatie van het oude
verdrag en de huidige situatie zonder verdrag?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 424, nr. 5

4

De leden van de fractie van D66 constateren dat in een aantal artikelen
van het verdrag een zogenoemde main purpose test is opgenomen.
Eerder sprak het kabinet de voorkeur uit voor het opnemen van
zogenoemde limitation on benefits bepalingen. Kan de regering nader
toelichten waarom in dit geval voor een main purpose test gekozen is?
Voorts verwijzen deze leden naar de opmerking van de Raad van State dat
de antimisbruikbepalingen in voorliggend verdrag eenzelfde oogmerk
hebben als die in de Moeder-dochterrichtlijn, maar niettemin (deels) een
verschillende formulering kennen. Een verschil in formulering kan leiden
tot een verschil in toepassing in de praktijk. Kan de regering nader
toelichten wat de reden hiervan is, zo vragen de leden van de D66-fractie.
De leden van de D66-fractie verwijzen naar de genoemde verbeterpunten
door ActionAid, waaronder meer transparantie. Tijdens het opstellen van
nieuwe belastingverdragen wordt vaak geen input van het maatschappelijk middenveld gevraagd en is inzage in de tekst niet mogelijk. Is de
regering bereid hier bij toekomstige verdragsonderhandelingen met
ontwikkelingslanden aandacht aan te besteden? Zo niet, waarom niet?
In lijn met het verzoek/advies van de Raad van State is het lid Van Vliet erg
benieuwd naar de motivatie voor het opnemen van louter generieke
anti-misbruik bepalingen in het voorliggende belastingverdrag met
Malawi, terwijl in het recente verleden een duidelijke voorkeur is
uitgesproken voor meer specifieke antimisbruikbepalingen bij belastingverdragen met ontwikkelingslanden, zoals onder andere recent ook in het
protocol met Ethiopië.
Een dergelijke inconsistente benadering in relatie tot eerdere uitspraken
over de te hanteren uitgangspunten bij belastingverdragen met ontwikkelingslanden, geven toch enige schijn van willekeur die, naar de mening
van het lid Van Vliet, juist nu dient te worden vermeden. Wanneer
dergelijke bepalingen per verdrag sterk afwijken, worden zowel de actoren
die vrezen voor «verkapte ontwikkelingshulp», als zij die vrezen voor
«ondermijning van de belastinggrondslag van ontwikkelingslanden, van
munitie voorzien.
Belastingontwijking
Draagt het door Malawi onderhandelde verdrag met de Seychellen niet
een belasting ontwijkingsrisico in zich voor zowel Malawi als Nederland,
zo vragen de leden van de PVV-fractie.
De leden van de SP en GroenLinks-fractie zijn benieuwd naar de appreciatie van de regering naar de gevolgen van dit verdrag inzake belastingontwijking. Maakt dit nieuwe verdrag het eenvoudiger om belasting te
ontwijken, zowel voor entiteiten actief in Malawi als Nederland? Zowel ten
opzichte van het oude verdrag als de huidige verdragloze situatie? Onder
het oude verdrag was het volgens een rapport van ActionAid («An
Extractive Affair», juni 2015) bijvoorbeeld mogelijk voor een Australisch
mijnbouwbedrijf om via een Nederlandse brievenbusmaatschappij
tientallen miljoenen dollars minder belasting te betalen in Malawi. Zijn
dergelijke constructies, in het algemeen en via rentebetalingen en
«management fees» specifiek, mogelijk in de verdragloze situatie? En
onder het nieuwe verdrag? Hoe zouden dergelijke constructies beperkt
kunnen worden? Acht het kabinet dergelijke constructies wenselijk?
Voorts valt het de leden op dat er gekozen is een plafond van 5% aan
heffing op royalty’s te stellen, waarom is er voor dit plafond gekozen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 424, nr. 5

5

Bijstand bij de invordering van belastingen, gegevensuitwisseling en
governance
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom in artikel I, tweede lid, van
het Protocol is gekozen voor een overlegprocedure met betrekking tot
hybride entiteiten. In het kader van BEPS en de ATAP richtlijn wordt een
meer digitale benadering voorgestaan. De leden van de PvdA-fractie
weten dat BEPS nog niet was voltooid ten tijde van de onderhandelingen,
maar zij vragen niettemin een bespiegeling of een dwingende regeling
niet is te verkiezen boven een overlegprocedure en of niet alsnog
aangesloten kan worden bij BEPS.
De leden van de SP en GroenLinks-fractie zijn benieuwd hoe de ondersteuning van de governance van Malawi is geregeld. Zo zijn zij benieuwd
hoe de regering Malawi in staat acht haar belastingen juist te heffen, en
informatie over haar belastingplichtigen te verzamelen en te delen. Zij zijn
ook benieuwd of Nederland daarin ondersteuning heeft aangeboden.
Voorts zijn de leden benieuwd naar een appreciatie van de regering van
de democratische controle in Malawi op deze verdragsonderhandelingen.
Is de regering onder de indruk dat de Malawinese collega’s van de leden
goed geïnformeerd zijn over dit verdrag, en het proces daartoe? De leden
van de SP en GroenLinks-fractie zijn voorts onder de indruk dat het
parlement van Malawi geen expliciete goedkeuring aan het belastingverdrag hoeft te geven, maar dat dit verdrag geratificeerd wordt zodra
Nederland het aanneemt. Acht de regering het ontbreken van parlementaire controle in Malawi wenselijk? Ziet de regering mogelijkheden om
met de regering van Malawi het gesprek aan te gaan over deze democratische lacune?
De leden van de fractie van het CDA vragen de regering of op basis van
dit verdrag automatisch gegevens worden uitgewisseld of dat slechts
verdergaande informatie-uitwisseling dan op verzoek mogelijk is. Met
welke landen wordt op dit moment automatisch gegevens uitgewisseld?
Gebeurt dat bij deze landen op wederkerige basis, met andere woorden
ontvangt Nederland ook automatisch informatie van deze landen? Verder
vragen deze leden hoe het verdrag voorziet in investeringsbescherming.
De leden van de D66-fractie constateren dat in het belastingverdrag
afspraken zijn gemaakt over de uitwisseling van informatie en over
administratieve bijstand om belastingontwijking en -ontduiking tegen te
gaan. Deze leden vragen of de regering bereid is om een overzicht te
verschaffen van de belastingverdragen met ontwikkelingslanden waarin
geen artikelen zijn opgenomen omtrent de uitwisseling van informatie
en/of de bijstand bij invordering conform artikel 26 en 27 van het
OESO-modelverdrag.
I.4. Belastingstelsel Malawi
De leden van de SP en GroenLinks-fractie zijn voorts benieuwd naar de
appreciatie van de regering over dit wetsvoorstel met betrekking tot de
mogelijkheden die er nu geboden worden aan Malawi om belasting te
heffen.
I.5. Budgettaire aspecten
Wat betekenen de voorgestelde wijzigingen en nieuwe elementen
concreet voor de verdeling tussen Malawi en Nederland wat betreft de
belastingheffing? En gaan bedrijven of burgers per saldo meer of minder
belasting betalen in de praktijk bij de huidige situatie, zo vragen de leden
van de fractie van de VVD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 424, nr. 5

6

De verwachting is dat de budgettaire gevolgen naar verwachting per
saldo neutraal zijn. Kunt u onderbouwen waarop die verwachting is
gebaseerd, vragen de leden van de PVV-fractie. Hoe groot zijn de
handelsstromen tussen beide landen? Hoe groot zijn de financiëlestromen tussen beide landen? Hoeveel bedragen de bijdragen die in het
kader van ontwikkelingssamenwerking richting Malawi gaan via de
Nederlandse begroting en via de Brusselse begroting? Zijn er Nederlandse bedrijven in Malawi gevestigd? Zo ja wat voor bedrijven zijn dat,
vragen de leden van de PVV-fractie.
De leden van de SP en GroenLinks-fractie lezen in de toelichting dat de
budgettaire effecten per saldo neutraal zijn. De leden zijn allereerst
benieuwd ten opzichte waarvan de regering de effecten bekijkt: voor
zowel de overheid van Nederland als Malawi? En is dit ten opzichte van
het oude verdrag, of de huidige verdragloze periode? De leden begrijpen
voorts dat er dus wel budgettaire effecten te verwachten zijn, maar deze
tegen elkaar wegvallen. Zij zouden graag een uitsplitsing zien van deze
effecten van zowel de effecten voor Malawi als Nederland, alsook de
reden dat een belastingverdrag netto geen effect op de belastinginkomsten heeft. Als laatste zijn de leden benieuwd waarom het verdrag
positief uit zal pakken voor het Nederlandse bedrijfsleven, en wat de
gevolgen zijn voor het Malawinese bedrijfsleven. Ook zouden zij graag
meer inzicht krijgen in de genoemde grenzen van heffingsbevoegdheden
en mogelijkheden tot geschillenbeslechting.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Hoe worden hybride leningen belast onder artikel 11 van het verdrag,
vragen de leden van de PvdA-fractie.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De adjunct-griffier van de commissie,
Van den Eeden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 424, nr. 5

7