Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1578
Vragen van het lid Albert de Vries (PvdA) aan de Ministers voor Wonen en
Rijksdienst en van Infrastructuur en Milieu over het bericht «Fiasco dreigt voor
Leidsche Rijn centrum» (ingezonden 20 februari 2015).
Antwoord van Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
(Infrastructuur en Milieu) mede namens de Minister van Economische Zaken
en de Minister voor Wonen en Rijksdienst (ontvangen 17 maart 2015)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de dreigende leegstand voor het aankomende
winkelcentrum in Leidsche Rijn?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u toelichten in welke mate u de analyse van onderzoeksbureau Q&A
deelt dat het winkelcentrum in Leidsche Rijn voor leegstand wordt gebouwd?
Antwoord 2
Het ruimtelijk beleid met betrekking tot detailhandel is gedecentraliseerd.
Decentrale overheden zijn verantwoordelijk voor een goede ruimtelijke
ordening van detailhandel. Het is aan de decentrale overheden om – in
overleg met marktpartijen – detailhandelsbeleid te formuleren. Het is aan
betrokken decentrale overheden en marktpartijen om te bepalen of het zinvol
is om met elkaar in gesprek te gaan over de vraag of andere keuzes gemaakt
moeten gaan worden over het winkelcentrum in Leidsche Rijn.
Vraag 3
Bent u van mening dat dit winkelcentrum het zoveelste voorbeeld is van het
bouwen voor leegstand en dat dit maatschappelijk zeer onwenselijk is? Zo
nee, waarom niet?

1

ah-tk-20142015-1578
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Telegraaf.nl, 17 februari 2015, Fiasco dreigt voor Leidsche Rijn centrum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het is algemeen bekend dat er meerdere plaatsen zijn waarvoor retailplannen
zijn gemaakt in de tijd van vóór de crisis en vóór de komst van internetwinkelen waarvoor het nodig is om opnieuw met de kennis van nu te kijken om
bouwen voor toekomstige leegstand te voorkomen. Het gaat daarbij vaak om
beslissingen met grote financiële consequenties. Het is aan de direct
betrokkenen om deze afwegingen te maken.
Vraag 4
Zijn er meer winkelcentra of winkellocaties die momenteel ontwikkeld
worden, terwijl er onvoldoende interesse is vanuit de detailhandel voor een
economisch rendabele bezettingsgraad? Kunt u dit toelichten en cijfermatig
onderbouwen?
Antwoord 4
Uit het Compendium van de Leefomgeving (versie juni 2014) van het
Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat de aanvangs- en frictieleegstand
sterk is toegenomen. Die toename komt vrijwel volledig voor rekening van de
aanvangsleegstand; ongeveer 20% van de nieuwe winkels in Nederland wordt
onverhuurd opgeleverd.2
Op veel plaatsen in Nederland kijken marktpartijen en overheden kritisch naar
hun detailhandelbeleid en projecten vanuit het besef dat mogelijk andere
keuzes nodig zijn naar aanleiding van recente ontwikkelingen en vooruitzichten.
Vraag 5
Deelt u de mening van economen van o.a. ABN AMRO dat er sprake is van
een structurele overcapaciteit in de detailhandel van tegen de 30%? Kunt u
uw antwoord toelichten?3
Antwoord 5
Overcapaciteit laat zich lastig kwantificeren. In het algemeen worden daarom
alleen de leegstandscijfers gebruikt. Uit het Compendium van de Leefomgeving blijkt dat er in Nederland een overaanbod is van winkels in de detailhandel. Gemiddeld staat bijna 9% van het winkelvloeroppervlak leeg in 2014. Dit
percentage stijgt sinds 2008. Er zijn lange tijd veel vierkante meters toegevoegd en aanzienlijk minder onttrokken. De laatste jaren liggen de toevoegingen en onttrekkingen dichter bij elkaar. Zo is in 2014 1 miljoen vierkante
meter winkels toegevoegd maar is tegelijkertijd ook 920.000 vierkante meter
winkels onttrokken aan de voorraad. Bij de toevoegingen gaat het zowel om
nieuwbouw, en dus nieuwe vestigingen, als om uitbreidingen van bestaande
vestigingen. Als wordt gekeken naar het aantal panden (dus los van de
omvang) dan is het zelfs zo dat er inmiddels meer winkels worden onttrokken
dan toegevoegd.4
Vraag 6
In hoeverre vindt u het nog wenselijk, met name met het oog op de
groeiende winkelleegstand, dat er winkelcentra worden bijgebouwd terwijl al
duidelijk is dat verdere uitbreiding van winkelvloeroppervlakte in bijna alle
gevallen zal leiden tot meer leegstand?
Kunt u aangeven in welke situaties u groei van winkelvloeroppervlakte nog
wel acceptabel vindt en in welke gevallen niet?
Antwoord 6
Uit onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat de
ruimtelijke verschillen in leegstand van winkels voor detailhandel in
Nederland groot zijn. Met name buiten de Randstad zijn gebieden met veel
leegstand. Oost-Groningen, Zuidwest-Overijssel, Flevoland-Midden en
Zuid-Limburg hebben meer dan 11% winkelleegstand. Voor een deel komen
deze gebieden overeen met de krimpregio’s. Demografische veranderingen

2

http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2151-Leegstandwinkels.html?i=36–177
3
http://www.nu.nl/ondernemen/3987807/online-niet-grootste-probleem-winkelketens.html
4
zie i

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

zijn in deze gebieden, naast bijvoorbeeld de opkomst van internet en
conjuncturele ontwikkelingen, een belangrijke oorzaak van winkelleegstand.
Als naar verschillende typen winkelgebieden wordt gekeken is er vooral veel
leegstand in de centrale winkelgebieden van de kleinere en middelgrote
steden.5
Vanuit een goed systeem van ruimtelijke ordening is afgesproken dat de
ladder voor duurzame verstedelijking gevolgd wordt voor nieuwe ruimtelijke
ontwikkelingen. Dus ook als er uitbreiding van winkeloppervlak overwogen
wordt. De eerste trede van deze ladder behelst het bepalen van de toekomstige regionale ruimtevraag. Als de toekomstige regionale vraag is bepaald,
moet worden gekeken in hoeverre elders in de regio al in deze vraag wordt
voorzien. Hierbij wordt gekeken naar leegstaande ruimte en naar plannen
waarin ruimte voor nieuwe stedelijke ontwikkeling is opgenomen. In het
geval dat niet gemotiveerd kan worden dat naar de beoogde ontwikkeling in
de regio vraag is, is slechts één uitkomst denkbaar: de ontwikkeling niet
voortzetten, omdat deze tot een vergroting van de leegstand of overcapaciteit
zal leiden.6
Het is aan decentrale partijen om te bezien of uitbreiding van winkeloppervlakte gewenst en nodig is. In algemene zin zal uitbreiding van winkelvloeroppervlak soms nodig zijn om te voorzien in een daadwerkelijke behoefte.
Dat zal waarschijnlijk slechts op een beperkt aantal locaties nog het geval zijn.
Daarbij zal -ook op gebiedsniveau- goed nagedacht moeten worden over de
totale omvang en samenstelling van het aanbod om goed op de vraag in te
kunnen blijven spelen. Dat geldt ook voor locaties waar uitbreiding van het
winkelvloeroppervlak plaatsvindt om een kwaliteitsslag te maken om
dynamiek in de sector te behouden en innovatie een kans te geven.
Met de dynamiek in de huidige markt is het een grote uitdaging om te
werken aan winkelgebieden van de toekomst en daarbij ook leegstand aan te
pakken. Daarvoor is het nodig dat decentrale overheden en markt samen
keuzes maken over de toekomstige opbouw van de detailhandelsstructuur,
lokaal én regionaal. Dit vergt samenwerking.
Voor het merendeel van de winkellocaties geldt dat steeds meer gemeenten
samen met marktpartijen gaan nadenken over het in omvang reduceren van
(kern)winkelgebieden. Er wordt daarbij gezocht naar mogelijkheden voor
transformatie, herstructurering en sloop. Het Rijk ondersteunt dit via kennis7,
de inzet van expertteams8 en het waar mogelijk wegnemen van barrières in
wet- en regelgeving.
Op initiatief van brancheorganisatie Inretail vindt dit voorjaar een scenarioproject plaats dat het gesprek moet stimuleren over de toekomst van perifere
detailhandellocaties. Dit initiatief wordt financieel mede mogelijk gemaakt
door het Rijk.
Vraag 7
Naar aanleiding van eerdere vragen heeft u een overzicht verstrekt van het
beleid van provincies om leegstand te bestrijden; bent u nog steeds van
mening dat gemeenten en provincies adequaat handelen om de ongewenste
overcapaciteit aan winkels te voorkomen? Zo ja, hoe verklaart u dan de
blijvende stroom van berichten over mislukte nieuwbouwprojecten en/of door
nieuwbouw veroorzaakte of versterkte toename van leegstand van bestaande
winkels?

5

zie i
http://ladderverstedelijking.minienm.nl/#detailhandel
7
Het Planbureau voor de Leefomgeving en Platform 31 hebben recent nog diverse publicaties
gemaakt in opdracht van het Rijk. In 2014 heeft de leerkring leegstand kantoren en winkels
plaatsgevonden van Platform 31, de G32, financieel mede mogelijk gemaakt door het Rijk. In de
Kop van Noord-Holland en in West-Brabant hebben pilots «Betere detailhandel door regionaal
kiezen gecombineerd met financiën»plaatsgevonden. En vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt steun gegeven aan een Kennisplatform centrumontwikkeling in krimp- en anticipeergebieden.
8
De Juridisch Expertpool Planschade en eventueel het Expertteam (kantoor)Transformatie dat
zich richt op transformatie van leegstaand vastgoed in woonruimte.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Ik blijf bij mijn mening zoals verwoord in mijn eerdere brief aan uw Kamer9.
De ontwikkelingen in de detailhandel gaan snel. Soms zo snel dat plannen
aan bijstelling toe zijn, nog voordat plannen gerealiseerd zijn. Mede hierdoor
heb ik de Juridische Expertpool Planschade, een initiatief van BZK en I&M
met ingang van dit jaar ook opengesteld voor vragen over het voorkomen
van planschade bij het schrappen van plancapaciteit of het herbestemmen
van detailhandel. Dat zijn keuzes met soms grote financiële consequenties.
Daarbij moet niet alleen nagedacht worden hoe om te gaan met nieuwbouwplannen, maar ook hoe om te gaan met de bestaande voorraad. Overheid en
markt zijn samen bezig met de aanpak van dit vraagstuk. In de praktijk is het
weerbarstige, complexe materie, waarvoor maatwerk nodig is en die tijd
nodig heeft om opgelost te kunnen worden. Of daarbij voor elke case de
optimale oplossing wordt gevonden met het oog op leegstand, is niet aan mij
om te beoordelen. Dat oordeel ligt bij de gemeenten en provincies zelf.
Vraag 8
Bent u bereid om binnenkort met alle betrokken stakeholders die verantwoordelijkheid dragen voor de nog steeds oplopende leegstand om de tafel te
gaan en nieuwe afspraken te maken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
De Minister van Economische Zaken heeft de afgelopen maanden alle bij de
retail betrokken partijen bij elkaar gebracht om afspraken te maken over het
aanpakken van problemen en het verzilveren van kansen, om zo bij te dragen
aan het toekomstbestendig maken van de retailsector. De resultaten van dit
proces zullen opgenomen worden in de Retailagenda, die dit voorjaar zal
worden aangeboden aan de Minister van Economische Zaken. De hier
geschetste algemene problematiek is onderdeel van dit gesprek geweest en
zal onderdeel uitmaken van de Retailagenda.

9

Antwoordbrief op motie De Vries Provinciaal detailhandelsbeleid (Kamerstuk 27 838, nr. 10)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4