Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1721
Vragen van het lid Van Laar (PvdA) aan de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking over kinderen en vrouwen die het slachtoffer
zijn van seksueel geweld ten tijde van de ebola-epidemieën (ingezonden
19 februari 2016).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 2 maart 2016)
Vraag 1
Kent u het artikel «Liberia: The Ebola Rape Epidemic No One’s Talking About»
dat begin deze maand op de website van Pulitzer Center werd gepubliceerd?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Heeft u eerdere signalen ontvangen, al dan niet van hulporganisaties die
worden gefinancierd door Nederland, over de toename van seksueel geweld
tegen vrouwen ten tijde van de ebolacrisis? Zo ja, welke stappen heeft u naar
aanleiding daarvan ondernomen?
Antwoord 2
Meisjes en vrouwen zijn ten tijde van conflict, sociale onrust, humanitaire
crises en grootschalige calamiteiten extra kwetsbaar. Het is het kabinet
bekend dat ook gedurende de ebolacrisis er sprake was van een toename van
seksueel geweld tegen vrouwen. Vooral gedurende de quarantaine van hele
woonwijken en dorpen heeft veel gender based violence plaatsgevonden.
Omdat ebola tijdens de uitbraak alle aandacht opeiste en overheidsdiensten
amper functioneerden, werden deze praktijken bijna niet gerapporteerd. De
angst voor het virus betekende bovendien dat niemand actie durfde te
ondernemen. Seksueel misbruik en zelfs uitbuiting konden daardoor
ongestraft plaats vinden. Verder was ook sprake van een toename van
transactie-seks als overlevingsstrategie.
In situaties als dezen onderhoudt het kabinet nauw contact met door
Nederland gefinancierde hulporganisaties, waarvan wordt gevraagd speciaal

1

ah-tk-20152016-1721
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Pulitzer Center, «Liberia: The Ebola Rape Epidemic No One’s Talking About»,3 februari 2016
http://pulitzercenter.org/reporting/ebola-rape-epidemic-no-one%E2%80%99s-talking-about

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

aandacht te besteden aan deze problematiek. Zo besteedden uitvoerende
organisaties – zoals Care Nederland, Cordaid, Plan Nederland, Save the
Children, Terre des Hommes en ZOA in de Dutch NGO’s Joint Humanitarian
Response for Ebola (JRE) onder leiding van Oxfam-Novib, evenals Artsen
zonder Grenzen – nadrukkelijk aandacht aan voorlichting en preventie om
geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Daarbij werden lokale leiders van
vrouwengroepen, kerkelijke gemeenschappen en community leadersingeschakeld om mensen beter te kunnen bereiken. Dit kan bijdragen aan verminderd
geweld tegen vrouwen in de zo bereikte gemeenschappen, maar kan niet op
nationaal niveau het probleem wegnemen. Ook agendeert Nederland deze
problematiek op internationaal niveau.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u de bevindingen van onder andere Save the Children dat het
aantal tienerzwangerschappen in door ebola getroffen landen tussen de 10 en
65 procent is toegenomen? Ziet u een rol weggelegd voor de Nederlandse
overheid om hier specifieke aandacht op te vestigen? Zo ja, op welke wijze?
Antwoord 3
De absolute cijfers zijn bij het kabinet niet bekend, maar de toename van
seksueel geweld dat hier aan ten grondslag ligt is zeer te betreuren. Dit is een
belangrijke reden dat het kabinet toegang tot en het respecteren van Seksuele
en Reproductieve Gezondheid en Rechten tot één van de vier speerpunten in
het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid heeft gemaakt. Zowel tijdens de ebola
crisis als bij de huidige zika virus epidemie, spoort het kabinet uitvoerende
organisaties aan om hun beleid en de praktijk zodanig aan te passen dat de
toegang tot Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten zo goed
mogelijk geregeld is.
Vraag 4
Welke rol ziet u voor Nederland weggelegd om werk te maken van het gebrek
aan kennis over de kwetsbare positie van kinderen en vrouwen op het gebied
van seksueel geweld tijdens en na epidemieën? Op welke wijze kan het
(noodhulp)beleid dat wordt uitgevoerd tijdens epidemieën worden aangescherpt om de kwetsbare situatie van deze groepen te voorkomen?
Antwoord 4
Nederland investeert op verschillende manieren in versterking van kennis
over de specifieke behoeften vanvrouwen en meisjes in humanitaire situaties
en over de cruciale rol dievrouwen spelen tijdens en na crises. Ook agendeert
het kabinet dit onderwerp en het belang van preventie van gender based
violence bij relevante vergaderingen en multilaterale bijeenkomsten en
onderhandelingen. Zo zet Nederland de rechten van vrouwen en meisjesen
de toegang tot seksuele en reproductieve dienstverlening hoog op de
agendatijdens deWorld Humanitarian Summit in mei aanstaande.
Door gerichte diplomatieke inzet in de dialoog met overheden en overige
relevante partners draagt Nederland, eigenstandig en samen met andere
landen, bij aan bestrijding van gender based violence,waaronder tijdens
epidemieën en/of conflicten. Uiteraard is een belangrijke voorwaarde voor de
effectiviteit van de inzet dat gezondheidssystemen adequaat (blijven)
functioneren, waarbij kinderen en vrouwen toegang wordt geboden tot
preventieve maatregelen en middelen die hen bescherming bieden tegen
seksueel geweld en de gezondheids- en overige consequenties van epidemieën. Dit is een uitdaging die een integrale aanpak op wereldschaal vergt en
waar Nederland actief aan bijdraagt. Daarbij komt Nederland met nadruk op
voor de rechten van seksuele minderheden, die evenals vrouwen en meisjes
vaak extra kwetsbaar zijn in sociaal fragiele omstandigheden.
Vraag 5
Hoe bestempelt u de in het artikel geschetste situatie dat de Liberiaanse
overheid zwangere meisjes en vrouwen verbiedt om naar school te gaan?
Antwoord 5
Het kabinet is van mening dat dit soort verboden onverstandig zijn. Toegang
tot onderwijs is een belangrijk mensen- en kinderrecht. Het is zaak om
aanstaande en jonge moeders de kans te geven zich optimaal te ontplooien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Onderwijs is daarvoor zeer belangrijk. Het uitsluiten van zwangere vrouwen
en meisjes van onderwijs betekent een vermindering van hun kansen en die
van hun kinderen om zich te ontwikkelen tot weerbare, economisch zelfstandige leden van de samenleving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3