Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 364

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VOOR
LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 maart 2023
Op 20 oktober 2022 nam de Kamer de gewijzigde motie van de leden
Agnes Mulder en Ceder (Kamerstuk 32 735, nr. 358) aan waarin de
regering wordt verzocht na het WK en op een later moment de Kamer te
informeren over de concrete acties en de resultaten van de inzet voor de
verbetering van mensenrechten en de positie van arbeidsmigranten in
Qatar. In deze brief informeren wij uw Kamer over de uitvoering van deze
motie.
Arbeidsrechten en resultaten
Qatar heeft de afgelopen jaren aantoonbaar een aantal concrete stappen
gezet om de meest problematische en beperkende aspecten van het
zogenaamde kafala- of sponsorschapssysteem af te schaffen. Voor deze
specifieke stappen verwijzen wij u naar de Kamerbrief Uitvoering Motie
Karabulut (d.d. 19 oktober 2022, Kamerstuk 32 735, nr. 359).
Recente rapporten en cijfers tonen aan dat de hervormingen tot verbeteringen in de werk- en leefomstandigheden van arbeidsmigranten hebben
geleid. Het recente rapport1 van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO)
(d.d. 31 oktober 2022) presenteert de belangrijkste resultaten van de
arbeidshervormingsagenda sinds 2018 en de resterende uitdagingen voor
Qatar. Een tweede rapport2 van de ILO (d.d. 31 oktober 2022) bevat het
jaarlijks voortgangsverslag inzake de technische overeenkomst tussen de
ILO en Qatar voor het jaar 2022. Zo zijn er bijvoorbeeld dankzij het
afschaffen van het certificaat van geen bezwaar meer dan
348.450 werknemers in Qatar gewisseld van baan tussen november 2020
1

Labour reforms in Qatar: Coming together around a shared vision, Oktober 2022: https://
www.ilo.org/beirut/countries/qatar/WCMS_859843/lang--en/index.htm.
2
Progress report on the technical cooperation programme between the Government of Qatar
and the ILO, Oktober 2022: https://www.ilo.org/beirut/countries/qatar/WCMS_859839/lang--en/
index.htm.

kst-32735-364
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 735, nr. 364

1

en augustus 2022. In 2018 was het aantal werknemers wat van baan
wisselde slechts 9000. Ook zagen 280.000 werknemers in de eerste zeven
maanden na de inwerkingtreding van het nieuwe minimumloon hun loon
stijgen.
Ondanks de geboekte resultaten zijn er nog stappen te zetten om de
positie van arbeidsmigranten in Qatar te verbeteren. Zo blijven er zorgen
over de volledige implementatie en handhaving van de doorgevoerde
hervormingen. Het uitblijven van salarisbetalingen is een voorbeeld van
een terugkerend probleem. Nederland zal een belangrijke partner blijven
om Qatar te ondersteunen bij de implementatie van de arbeidshervormingen.
Nederlandse inzet op mensenrechten
Zoals verwoord in de brief van het kabinet d.d. 19 oktober 2022 draagt
Nederland bij aan verbetering van de mensenrechtensituatie in Qatar en
specifiek de situatie van arbeidsmigranten in het land door middel van
constructief-kritisch beleid, waarin samenwerking en dialoog centraal
staan. Nederland heeft zich de afgelopen jaren in aanloop naar en ook na
het WK hiervoor ingezet en zal dat blijven doen. Qatar heeft belangrijke
stappen gezet, tegelijkertijd bestaan er zorgen over de implementatie en
handhaving van de hervormingen. Nederland bespreekt daarom de
situatie van arbeidsmigranten regelmatig met de Qatarese autoriteiten,
zowel op politiek als op hoog-ambtelijk niveau.
Nederland draagt via projecten bij aan de hervormingsagenda. Zo heeft
de Nederlandse ambassade in Qatar in samenwerking met het Qatarese
Ministerie van Arbeid en de ILO de afgelopen jaren een vijftal medezeggenschapstrainingen georganiseerd voor bestaande medezeggenschapsraden in het land. Deze trainingen dienen als voorbeeld van een
succesvolle samenwerking waarbij Nederlandse expertise wordt ingezet
om te werken aan de implementatie van arbeidshervormingen. In totaal
zijn 37 medezeggenschapsraden, ruim 235 arbeidsmigranten en tientallen
overheidsambtenaren getraind. De medezeggenschapsraden vertegenwoordigen gezamenlijk ruim 40.000 arbeidsmigranten. Inzet is om deze
medezeggenschapstrainingen ook in 2023 voort te blijven zetten.
Het WK heeft arbeidsrechten, maar ook andere vaak gevoelige en voor
Nederland belangrijke mensenrechtenkwesties, zoals persvrijheid, vrijheid
van religie en levensovertuiging, gelijke rechten voor vrouwen en lhbtiq+
personen, bespreekbaar gemaakt. Deze kwesties stonden centraal onder
meer tijdens het bezoek van de Nederlandse mensenrechtenambassadeur
aan Qatar in maart 2022. De mensenrechtenambassadeur heeft de
Qatarese Mensenrechtencommissie uitgenodigd voor een werkbezoek
aan Nederland. In reactie op het verzoek van de Vaste Kamercommissie
om een schriftelijk reactie inzake de situatie van de Bahá’í gemeenschap
in Qatar informeren wij u dat Nederland de zorgen over beperkingen en
situatie ten aanzien Bahai’s in Qatar regelmatig heeft overgebracht. Ook
vrouwenrechten worden regelmatig met de Qatarese autoriteiten
besproken. De Nederlandse ambassade in Qatar staat in nauw contact
met vrouwelijke sleutelfiguren en jonge Qatari vrouwen en organiseert
jaarlijks evenementen en activiteiten rondom het thema vrouwenrechten.
Ook in EU verband worden mensenrechtenkwesties besproken. In
september 2022 vond de vierde reguliere EU MR dialoog met Qatar plaats
waaraan NL actief bijdraagt. Nederland zal mensenrechten blijven
bespreken met Qatar, zowel bilateraal als in multilateraal verband.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 735, nr. 364

2

Bezoek Minister voor Langdurige Zorg en Sport
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport heeft Qatar bezocht namens
het kabinet op 29 en 30 november 2022. Ze heeft tijdens haar bezoek
aandacht besteed aan mensenrechten en de situatie van arbeidsmigranten. Ze sprak met o.m. de Qatarese Minister van Sociale Zaken, het
hoofd van de ILO, een groep arbeidsmigranten en de Qatarese Minister
van Arbeid over zaken als arbeidersrechten, vrouwenrechten en gelijke
rechten voor lhbtiq+ personen.
In haar gesprek met de Minister van Arbeid sprak Minister Helder
erkenning uit voor de arbeidshervormingen die Qatar heeft doorgevoerd
en drong ze aan op volledige implementatie en handhaving van alle
hervormingen. Minister Helder benadrukte dat Nederland gecommitteerd
is aan samenwerking met Qatar op dit dossier, ook na het WK.
Het gesprek met het hoofd van de ILO en arbeidsmigranten stond in het
teken van de Nederlandse samenwerking met de ILO, de ervaringen van
arbeidsmigranten in Qatar, en hoe Nederland kan blijven bijdragen aan de
hervormingsagenda.
Minister Helder sprak met de Minister van Sociale Zaken over onder meer
gelijke rechten en inclusie, lichtte de achtergrond van de OneLovecampagne toe en het belang dat Nederland onder andere hecht aan
vrouwenrechten en gelijke rechten voor lhbtiq+ personen.
Met de Minister of State (voor Buitenlandse Zaken) sprak Minister Helder
over samenwerking tussen Qatar en de EU. Minister Helder bedankte de
Minister of State namens het Kabinet voor de assistentie van Qatar in het
overbrengen van Nederlanders en Afghanen met recht op asiel in
Nederland vanuit Afghanistan via Doha.
OneLove
De OneLove-campagne is onderdeel van het plan «Ons Voetbal Is Van
Iedereen» (OVIVI) om racisme en discriminatie aan te pakken in het
voetbal. OVIVI wordt gefinancierd door de rijksoverheid en kent ook een
bijdrage vanuit de KNVB. De OneLove-campagne staat voor gelijkheid en
verbinding. Het hart staat voor trots zijn op wie je bent: op je afkomst,
kleur, identiteit of geaardheid. Uit gesprekken die Minister Helder voerde
bleek dat de OneLove boodschap in Qatar en de bredere Arabische
gemeenschap gezien werd als «provocatie» tijdens het eerste WK voetbal
in een Islamitisch land en het opdringen van Westerse waarden aan de
Arabische en Islamitische wereld. Tijdens het bezoek nam Minister Helder
de tijd om de oorspronkelijke gedachte achter de campagne uit te leggen,
en heeft hier vervolgens een betekenisvolle dialoog over gevoerd met
haar Qatarese gesprekspartners. De onderwerpen racisme en gelijke
rechten voor lhbtiq+ personen zijn hierbij nadrukkelijk aan de orde
gekomen en blijven onderdeel van de dialoog die Nederland voert met
Qatar.
Bezoek Minister van Buitenlandse Zaken
De Minister van Buitenlandse Zaken bracht op 12 januari jl. een bezoek
aan Qatar om de bilaterale relaties te versterken, waaronder ook op het
gebied van mensenrechten, en te benadrukken dat de verbetering van de
situatie van arbeidsmigranten ook na het WK een belangrijk onderdeel
blijft vormen van de samenwerking met Qatar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 735, nr. 364

3

Minister Hoekstra sprak met de Qatarese Minister van Buitenlandse Zaken
Mohammed Al Thani over regionale onderwerpen als Iran en Afghanistan.
Ook bespraken ze zaken als energiezekerheid en samenwerkingen op het
vlak van gezondheidszorg.
De Minister heeft tijdens zijn bezoek aan Qatar namens Nederland een
Memorandum of Understanding (MoU) getekend met de Qatarese
Minister van Arbeid, Ali Al Marri, en de ILO. Het MoU is een bestendiging
en voortzetting van de Nederlandse inzet op arbeidsrechten in Qatar en de
implementatie van arbeidshervormingen. De samenwerking in het MoU
richt zich op drie hoofdthema’s: conflictbeslechting, sociale dialoog en
loonbescherming. De tekst van het MoU is online te vinden op de website
van de rijksoverheid.3 Nederland is momenteel in gesprek met het
Qatarese Ministerie van Arbeid en de ILO om de implementatie van het
MoU voor het komend jaar te bespreken. In een bijeenkomst tussen de
Nederlandse ambassade in Qatar en de ILO (d.d. 25 januari 2023) zijn er
afspraken gemaakt over een aantal projecten en activiteiten op het vlak
van conflictbeslechting en loonbescherming, ook is er naar verschillende
initiatieven gekeken om het gezamenlijke werk van Nederland en Qatar
inzake sociale dialoog verder uit te breiden en te bestendigen.
In het gesprek met Al Marri sprak Minister Hoekstra waardering uit voor
de belangrijke arbeidshervormingen en benadrukte hij tegelijkertijd het
belang van implementatie van arbeidshervormingen om de situatie van
arbeidsmigranten duurzaam te verbeteren. Minister Al Marri gaf aan dat
Qatar, ook na het WK, gecommitteerd blijft aan de arbeidshervormingsagenda. Tegelijkertijd stelden de Qatarese gesprekspartners dat de, in hun
ogen, onevenredige negatieve aandacht voor de situatie in Qatar als
dubbele standaard wordt ervaren. Qatar loopt in hun optiek, eveneens
bevestigd door de ILO, in de regio voorop op het vlak van arbeidshervormingen en tijdens het WK in Zuid-Afrika en Brazilië was er vooral
aandacht voor sport en nauwelijks voor de mensenrechtenkwesties in
betreffende landen, zo stelden zij.
Max Tuñón, het hoofd van ILO in Qatar, lichtte in het gesprek met Minister
Hoekstra de stand van zaken toe t.a.v. de hervormingsagenda en de
implementatie van arbeidshervormingen. De ILO stelt dat Qatar significante vooruitgang heeft geboekt in een kort tijdsbestek en de hervormingen tot concrete verbeteringen in de werk- en leefomstandigheden
van arbeidsmigranten hebben geleid. Alhoewel Qatar volgens de ILO op
vele vlakken voorloper is in de regio, is het belangrijk om ons blijvend in
te zetten voor de implementatie en handhaving van arbeidshervormingen.
De Minister van Buitenlandse Zaken zal de Kamer via de volgende
Mensenrechtenrapportage nogmaals informeren over de concrete acties
en resultaten van de Nederlandse inzet voor verbetering van mensenrechten en de positie van arbeidsmigranten in Qatar, zoals de motie ook
verzoekt.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

3

Memorandum of Understanding between Qatar, the International Labour Organization and the
Netherlands on cooperation in the field of dispute resolution, social dialogue and wage
protection | Diplomatic statement | Government.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 735, nr. 364

4