Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-31

Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid,
Volksgezondheid en Consumentenzaken

Nr. 682

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 6 september 2022
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over o.a. de brief van 26 augustus 2022 over
de geannoteerde agenda Gezondheidsraad van 7 september 2022
(Kamerstuk 21 501-31, nr. 681). De volledige agenda is opgenomen aan
het einde van de lijst.
De vragen en opmerkingen zijn op 26 augustus 2022 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 5 september
2022 zijn de vragen, mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
De Vrij

kst-21501-31-682
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

1

Inhoudsopgave
I.

II.
III.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
VVD-fractie
D66-fractie
PVV-fractie
CDA-fractie
PvdA- en GroenLinks-fractie
SP-fractie
Groep Van Haga
Reactie van de bewindspersoon
Volledige agenda

2
2
3
5
5
6
6
6
8
27

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken ten
behoeve van de informele EU-Gezondheidsraad. Zij hebben hierbij nog
enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat er een gedachtewisseling plaats zal vinden over de uitvoering van het Europees Kankerbestrijdingsplan. Op 8 juli heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport de Kamer een reactie gestuurd op een aantal moties inzake een
Nationaal Programma Kanker. Na de zomer vinden verdere gesprekken
over het optimaliseren van de kwaliteit van kankerzorg in Nederland
plaats. De leden zijn benieuwd in hoeverre Nederland de Europese «call to
action» een plek wil geven in een Nederlands Nationaal Programma
Kanker. Kan de Minister aangeven wat voor Nederland de prioritaire
onderwerpen zijn voor de nieuwe Raadsaanbeveling over screeningprogramma’s? Wat moet volgens de Minister worden aangepast ten opzichte
van de Raadsaanbeveling uit 2018?
Ook horen de leden van de VVD-fractie graag de stand van zaken met
betrekking tot de relatie tussen de eventuele invoering van de European
Health Data Space (EHDS) en de Wet elektronische gegevensuitwisseling
in de zorg (Wegiz). Worden er ontwikkelingen besproken tijdens de
informele EU-Gezondheidsraad die eventuele (ongewenste) vertraging
van de behandeling van de Wegiz kunnen betekenen? Wanneer kan de
Kamer de afgesproken nationale impactassessments met betrekking tot
de EHDS verwachten die deze zomer zijn uitgevoerd?
De leden van de VVD-fractie lezen dat er tijdens de formele
EU-gezondheidsraad van 9 december raadsconclusies omtrent vaccineren
worden voorgelegd. Welke contacten zijn er tot nu toe op Europees niveau
omtrent onderzoek naar vaccinatiebereidheid? Welke maatregelen nemen
andere EU-lidstaten om deze bereidheid te verhogen en welk van deze
maatregelen acht de Minister voor Nederland ook toepasbaar?
Genoemde leden hebben kennisgenomen van de verschillende acties die
in gang zijn gezet in het kader van de oorlog in Oekraïne en de opvang
van medische evacuaties. In de Kamerbrief van 30 mei jl.1 heeft de
Minister aangegeven dat de oorlog in Oekraïne ook de vraag naar
geneesmiddelen voor HIV en TB binnen de EU heeft doen toenemen. Wat
is de stand van zaken met betrekking tot het waarborgen van de beschikbaarheid van deze middelen nationaal en Europees op dit moment?

1

Kamerstukken 29 477 en 32 805, nr. 754

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

2

Op dit moment is de verordening grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen, waarover op 23 juni jl. een voorlopig akkoord werd bereikt
tussen de Raad en het Europees parlement, nog niet in werking getreden.
Zodra deze verordening in werking treedt, ontstaat de mogelijkheid voor
de Europese Commissie om een medische noodsituatie op Europees
niveau uit te roepen, indien daartoe wordt geadviseerd door het Europees
Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) of andere relevante
EU agentschappen. Kan de Minister schetsen wat dit voor EU-lidstaten, en
met name Nederland zou betekenen?
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda van de informele EU-Gezondheidsraad en de
verslagen. Gezondheidszorg is bij uitstek een thema waar geprofiteerd
kan worden van Europese samenwerking.
Kankerbestrijding
Daarom staan de leden van de D66-fractie ook positief tegenover het
kankerbestrijdingsplan van de Europese Commissie. Nederland kan een
belangrijke rol vervullen in het delen van kennis en ervaring op het gebied
van het voortijdig opsporen van kanker. De leden omarmen dan ook het
streven om in 2025 90 procent van de doelpopulatie screening aan te
bieden, zoals nu al in Nederland gebeurt. De leden vragen de Minister hoe
hij een uitbreiding naar andere kankervormen (zoals prostaat-, long-, en
maagkanker) beziet in relatie tot het screeningprogramma? Wordt in dat
oordeel ook de NELSON studie naar screening van longkanker meegenomen? Zijn er nog andere vormen die hier volgens de Minister ook
onder zouden moeten vallen, zo vragen deze leden.
Elektronische gegevensuitwisseling
De leden van de D66-fractie hebben met interesse gelezen over de oproep
om een «European Cancer Patient Digital Centre» op te richten waarbij
onderzoek, innovatie en beleid kan worden uitgewisseld. De leden zien dit
als een bevestiging van het belang van meer Europese samenwerking op
dit dossier en onderschrijven de noodzaak hiervan ten zeerste. Genoemde
leden maken zich echter wel zorgen over de traagheid waarop deze
ontwikkeling plaatsvindt. De leden vragen de Minister dan ook om te
pleiten voor een versnelling in zowel het realiseren van deze «European
Cancer Patient Digital Centre» als ook bij andere manieren van elektronische gegevensuitwisseling. Zo vragen de leden of we met betere
gegevensuitwisseling in de eerste maanden van de coronacrisis niet beter
beleid en betere zorg hadden kunnen leveren voor onze inwoners. De
leden vragen voorts hoe randvoorwaarden, zoals veilige uitwisseling van
gegevens en het borgen van privacy, goed geborgd kunnen worden.
Post-COVID syndroom /Long COVID
Voorts zijn de leden van de D66-fractie verheugd om het feit dat de roep
om transnationale samenwerking bij het oplossen van complexe
gezondheidsvraagstukken steeds beter gehoord wordt binnen Europa. Zij
onderschrijven dan ook het belang van deze samenwerking op het gebied
van onderzoek en behandeling van complexe ziekten. De leden vragen
hierbij om speciale aandacht voor post-COVID wat impact heeft op vele
miljoenen Europeanen. De leden vragen de Minister om in Europees
verband een actieve rol aan te nemen in het zorgen voor meer
gezamenlijk onderzoek, een betere facilitering van data-uitwisseling en
een betere kennisdeling van behandelopties voor deze groep patiënten. Is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

3

de Minister bereid om bij zijn Europese collega’s te pleiten voor
programma’s die deze doelen mogelijk maken? De leden vragen hier
specifiek om gezien de grote impact die post-COVID heeft op de levens
van vele Europeanen en de relatieve onbekendheid van het ziektebeeld,
zeker in relatie tot de maatschappelijke impact van post-COVID op
bijvoorbeeld de Europese arbeidsmarktproblematiek.
Preventie
De leden van de D66-fractie hebben met grote interesse kennisgenomen
van het onderwerp (leefstijl)preventie in het plan van de Commissie. Zij
vragen aan de Minister of deze van mening is dat harmonisering van
bijvoorbeeld prijsmaatregelen zoals van tabak verder kunnen bijdragen
aan de preventiedoelstellingen zoals die in het Nationaal Preventie
Akkoord. De leden vragen of verdere harmonisering al eerder is onderzocht, en indien dit niet het geval is of de Minister bereid is om voor een
dergelijk impact onderzoek te pleiten bij zijn Europese collega’s. Is de
Minister tevens bereid om op Europees niveau te pleiten voor een
Europees Preventie Akkoord, zo vragen deze leden.
Vaccinaties
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat vaccineren een essentieel
onderdeel is van preventie en zijn dan ook voorstander van de «Europese
aanpak van terughoudendheid jegens vaccinaties» en door de door het
voorzitterschap genoemde «deskundigengroep terughoudendheid bij
vaccinaties». Daarbij zijn de leden benieuwd naar voorbeelden van
fijnmazige vaccinatie strategieën in, en best practices van, andere landen.
Is de Minister het ermee eens dat de stelselkeuze van een land impact kan
hebben op de laagdrempeligheid van vaccineren? Is de Minister bijvoorbeeld bekend met landen waar er vaccinaties op (basis)scholen worden
gezet of door apothekers? Kan de Minister een reflectie geven op hoe hij
hier tegenaan kijkt? Om van elkaar te leren en gebruik te maken van
ervaringen zien de leden dit als een opportuun moment om in Europees
verband de impact van verschillende maatregelen (zowel vrijblijvende en
middels drang) op de vaccinatiegraad wetenschappelijk te onderzoeken. Is
de Minister hiertoe bereid, om vervolgens vanuit Europa tot een overzicht
te komen van best practices en de daarbij behorende impact analyse?
Inreisverboden
De leden van de D66-fractie horen geluiden van mensen uit landen die
nog steeds niet naar Nederland mogen reizen wegens het geldende
inreisverbod. Sommigen bijvoorbeeld omdat er in hun land geen door de
EU erkende vaccins te verkrijgen zijn. Deze landen staan op een op
Europees niveau samengestelde lijst met reisrestricties, welke ook door
Nederland (vrijwillig) wordt gehanteerd. Bovendien constateren de leden
dat de lijst ongewijzigd is sinds januari 2022 omdat de Europese Raad
momenteel een advies verwacht of de lijst al dan niet moet worden
afgeschaft. Inmiddels wordt de lijst door meerdere landen om ons heen al
niet meer gehanteerd. Hoe denkt de Minister over deze ongelijke situatie
en hoe ziet de Minister het risico dat mensen uit «onveilige landen»
vliegen over dergelijke landen en vervolgens naar Nederland reizen? De
leden vragen zich af of het hanteren van een dergelijk inreisverbod voor
Nederland dan nog relevant is en welk standpunt de Minister wil delen
met zijn Europese collega’s?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

4

Situatie Oekraïne
De leden van de D66-fractie willen graag benadrukken dat het van groot
belang is om vanuit de EU-maatregelen te blijven nemen om gezondheidsondersteuning te kunnen blijven bieden aan Oekraïne. Graag horen
zij van de Minister op welke manieren de Minister zich in gaat spannen in
het beschermen van de publieke gezondheid in relatie tot de oorlog in
Oekraïne.
Apenpokken
Ten slotte vragen de leden van de D66-fractie of de Minister bekend is met
de diverse inclusiecriteria voor apenpokkenvaccinaties in de verschillende
Europese landen. Is de Minister van mening dat een harmonisatie van
deze inclusiecriteria van toegevoegde waarde zou kunnen zijn op het
Europese apenpokkenbeleid? Daarnaast maken de leden zich zorgen over
mogelijke stigma’s rondom apenpokken. De leden zijn benieuwd naar de
visie van de Minister hieromtrent. De leden vragen de Minister tevens om
op Europees niveau aandacht te vragen voor het belang van het
voorkomen van dergelijke stigmata onder de bevolkingen.
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de agendapunten inzake de informele EU-Gezondheidsraad en hebben daarover
enkele kritische vragen en opmerkingen.
De leden van de PVV-fractie vragen zich wat de status is van de «call to
action»? Is hier een document van? Zo ja, kan de Minister dit naar de
Kamer sturen? In hoeverre is er nu infrastructuur en toegang tot
hoogwaardige diagnoses en behandelingen? Maakt de beschikbaarheid
en toegankelijkheid van kankermedicijnen ook onderdeel uit van de «call
to action»? Welke acties is de Minister voornemens te nemen om stappen
te zetten in de beschikbaarheid en toegankelijkheid van kankermedicijnen
in Nederland? Er liggen nu plannen voor een Europees netwerk voor
kankerinfrastructuren. Maar wat is de Minister voornemens te doen ten
aanzien van de regionale netwerken binnen Nederland? Hoe gaat de
Minister «garanderen dat de patiënt de beste zorg krijgt»? Komt er een
apart Europees digitaal centrum voor kankerpatiënten? Hoe zit het met de
privacy aspecten voor het delen van medische informatie, zo vragen deze
leden.
De leden van de PVV-fractie zijn voorts benieuwd in hoeverre onze
screeningsprogramma’s afwijken van die van andere landen? Kan de
Minister hier op ingaan? Genoemde leden zijn vooral benieuwd naar de
status van longkankerscreening in de EU.
Tot slot willen de leden van de PVV-fractie weten wat de stand van zaken
is ten aanzien van de discussie over een gemeenschappelijke vaccinatiekaart? Wat houdt dit precies is? Zijn hier al (beleids)documenten van? Zo
ja, kan de Minister deze naar de Kamer sturen? Heeft de Minister, of is er
namens de Minister, al input geleverd in de discussie over een gemeenschappelijke vaccinatiekaart?
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda en hebben hierover geen verdere vragen of opmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

5

Vragen en opmerkingen van de PvdA- en GroenLinks-fractie
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie hebben met interesse
kennisgenomen van de geannoteerde agenda ten behoeve van de
informele EU-Gezondheidsraad. Europese samenwerking op kankerbestrijding moedigen de aan het woord zijnde leden aan. Screening is een
belangrijk middel in kankerbestrijding. Kan het EU kankerbestrijdingsplan,
waarin het doel om tegen 2025 aan 90 procent van de doelpopulatie
screening te bieden is opgenomen, de Nederlandse handelingsvrijheid bij
nationale screeningprogramma’s beperken? En zo ja, op welke manier?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie onderschrijven het grote
belang van het monitoren en stimuleren van de vaccinatiebereidheid.
Vanwege het vrij verkeer van mensen binnen de EU heeft een lage
vaccinatiegraad in een buurland ook gevolgen voor de Nederlandse
volksgezondheid. Is de Minister op de hoogte van de best practices van
andere lidstaten om vaccinatiebereidheid te verbeteren? Zo ja, hoe
worden deze best practices ingezet om in Nederland de vaccinatiebereidheid te verbeteren? Welke stappen kunnen op Europees niveau gezet
worden om de vaccinatiebereidheid binnen de EU te verbeteren?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie maken zich zorgen over de
beperkte doelgroep voor het apenpokkenvaccin in Nederland en hebben
hier eerder Kamervragen over gesteld2. Kan Nederland vaccins
verwachten via HERA? Zo ja, wanneer en hoeveel? En zal Nederland na
het ontvangen van deze extra vaccins ook de doelgroep die in aanmerking
komt voor het apenpokkenvaccin uitbreiden, zo vragen deze leden.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken en hebben hierover nog enkele vragen een opmerkingen.
De leden van de SP-fractie lezen dat er gesproken zal worden over de
mogelijkheid van een gemeenschappelijke vaccinatiekaart. Zij vragen wat
de concrete ideeën hiervoor zijn. Gaat het hier om een instrument dat
eventueel gebruikt kan worden als een coronatoegangsbewijs / Digitaal
Corona Certificaat? Zo ja, is de Minister het ermee eens dat het onwenselijk zou zijn om zo’n instrument te creëren? Zo nee, wat is dan het doel
van een mogelijke gemeenschappelijke vaccinatiekaart, zo vragen deze
leden.
Vragen en opmerkingen van de Groep van Haga
De leden van de Groep Van Haga hebben met belangstelling kennisgenomen van de documenten ten behoeve van de informele
EU-Gezondheidsraad van 7 september en hebben hier een aantal vragen
over.
De Raad legt zich erop toe «terughoudendheid jegens vaccinaties aan te
pakken». De leden van de Groep van Haga willen graag weten wat dit
precies inhoudt. Met welke middelen/methodes zal deze vermeende
«terughoudendheid» worden aangepakt? De leden wijzen hierbij op de
aanzienlijke dwang en drang die de afgelopen twee jaar is uitgegaan
van/bij de implementatie van het coronavaccinatieprogramma en de
sociale en emotionele schade die dat heeft veroorzaakt in vele landen, bij
vele burgers, die daarnaast ook verregaande maatschappelijke gevolgen
heeft gehad. Zullen bij het aanpakken van deze terughoudendheid
vergelijkbare en/of dezelfde strategieën worden gebruikt? In de documen2

2022Z15583

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

6

tatie voor deze Gezondheidsraad wordt namelijk gesproken over het
inzetten van instrumenten die gebruikt zijn tijdens de COVID-19 pandemie.
De leden willen graag weten aan welke instrumenten specifiek wordt
gedacht. Daarnaast vragen deze leden zich af hoe deze overweging zich
verhoudt tot het feit dat het COVID-19 instrumentarium weinig effectief is
gebleken en bovendien heeft geleid tot grote maatschappelijke en
economische schade.
Er wordt gesproken over het oprichten van een overkoepelende, Europese
«deskundigengroep terughoudendheid bij vaccinaties» en de leden van de
Groep Van Haga willen graag weten wat deze deskundigengroep precies
gaat doen, wie daarin zitting zullen nemen, of deze mensen gelieerd zullen
zijn aan bijvoorbeeld farmaceutische organisaties en/of overheden en/of
andere belangengroepen en wat deze deskundigengroep zal gaan kosten
en wat de bijdrage van Nederland daaraan zal (moeten) zijn. Hebben de
lidstaten zelf inspraak in hoe de doelstelling van deze deskundigengroep
geïmplementeerd zal worden op nationaal niveau en beschikken zij over
vetorecht? Gaat deze deskundigengroep ook van invloed zijn op het
Rijksvaccinatieprogramma voor kinderen in Nederland en zo ja, op welke
manier? Welke gevolgen gaat dat hebben voor de toch al overbelaste
kind- en jeugdzorg en de GGD’en in ons land?
Voorts vragen de leden van de Groep Van Haga zich af hoe de Minister
reflecteert op de inmiddels dalende vaccinatiegraad in ons land, welke is
ingezet sinds de coronapandemie. Is de Minister het met deze leden eens
dat deze dalende trend zorgwekkend is, aangezien dit het risico op
uitbraken van in Nederland uitgeroeide en voor kinderen daadwerkelijke
gevaarlijke infectieziekten, zoals bijvoorbeeld mazelen en polio, vergroot?
Vindt de Minister niet dat wij uit de Covid-19 periode kunnen concluderen
dat dominante vaccinatiepromotie juist averechts werkt op de vaccinatiebereidheid? Daarnaast willen de leden van de Groep Van Haga weten of
het kabinet voornemens is coronavaccinatie voor kinderen en jongeren
onder de 18 jaar te blijven aanjagen. Aangezien het risico op een ernstig
verloop van Covid-19 voor jonge mensen nihil is, maar er wel steeds meer
onderzoek is dat aantoont dat het risico op complicaties na coronavaccinaties voor jonge mensen aanzienlijk is, vragen de leden van de Groep
Van Haga waarom het kabinet blijft volharden in het vaccineren van
kinderen en jongeren tegen het coronavirus. Ook willen zij weten of er
nog altijd sprake is van het opnemen van coronavaccinatie in het
Rijksvaccinatieprogramma. Daarnaast vragen zij in welke mate de EU
invloed krijgt op de vaccinatiestrategie (bij kinderen) in de afzonderlijke
lidstaten. Er wordt in de documentatie gesproken over «routinecontroles
van vaccinatiestatus» en de leden vragen wat dat inhoudt.
In verband met de impact van de oorlog in Oekraïne op de publieke
gezondheid in Europa willen de leden van de Groep Van Haga graag
weten of de Minister inzichtelijk heeft welke gevolgen de instroom van de
vele Oekraïense vluchtelingen in Nederland heeft gehad en de komende
tijd nog zal hebben op de nationale zorg en de volksgezondheid. Hoe
vergroot deze de toch al problematische druk op de zorg en op welke
manier wordt het werk van zorgmedewerkers hierdoor beïnvloed? Ook
willen de leden graag weten wat de financiële bijdrage van Nederland is
aan het EU4Health programma, waarvan Oekraïne gebruik kan maken
door aanvragen in te dienen voor financiële middelen uit dit programma.
De leden van de Groep Van Haga vragen verder wanneer het apenpokkenvirus niet langer aangemerkt zal worden als een internationale noodsituatie. Volgens de laatste berichtgeving zijn de besmettingen aan het
afnemen en het virus heeft nergens gezorgd voor extra druk op de zorg
en/of is nauwelijks levensbedreigend. De leden willen dan ook graag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

7

weten waarom het mandaat van de Emergency Task Force van COVID-19
is uitgebreid naar het apenpokkenvirus en waarom er een verordening in
de maak is die de Europese Commissie de mogelijkheid geeft om een
medische noodsituatie op Europees niveau uit te roepen voor het
apenpokkenvirus. Wat zijn de criteria voor het uitroepen van zo’n
medische noodsituatie en wat zijn daarvan dan de gevolgen, niet in de
laatste plaats voor het Nederlandse zorgstelsel?
Afsluitend hebben de leden van de Groep Van Haga vragen over het
zogenaamde internationale pandemie-instrument, waarvoor in juni een
akkoord is bereikt in de Gezondheidsraad en het Europees parlement. Met
deze verordening zullen er Europese en nationale paraatheid- en
responsplannen komen. De leden willen graag weten wat er precies in
deze plannen staat en wat de criteria zijn voor het in werking treden en het
weer afschalen van deze plannen. Hoe zit het met de voorgenomen
informatie-uitwisseling binnen de EU en hoe wordt de (medische) privacy
van burgers daarbij geborgd? Hebben afzonderlijke lidstaten mandaat om
het in werking treden van de paraatheid- en responsplannen te weigeren
wanneer zij dat voor de nationale situatie niet nodig achten?
II. Reactie van de bewindspersoon
Reactie op de vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken ten
behoeve van de informele EU-Gezondheidsraad. Zij hebben hierbij nog
enkele vragen.
Vraag
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat er een gedachtewisseling plaats zal vinden over de uitvoering van het Europees Kankerbestrijdingsplan. Op 8 juli heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport de Kamer een reactie gestuurd op een aantal moties inzake een
Nationaal Programma Kanker. Na de zomer vinden verdere gesprekken
over het optimaliseren van de kwaliteit van kankerzorg in Nederland
plaats. De leden zijn benieuwd in hoeverre Nederland de Europese «call to
action» een plek wil geven in een Nederlands Nationaal Programma
Kanker. Kan de Minister aangeven wat voor Nederland de prioritaire
onderwerpen zijn voor de nieuwe Raadsaanbeveling over screeningprogramma’s? Wat moet volgens de Minister worden aangepast ten opzichte
van de Raadsaanbeveling uit 2018?
Antwoord
Op 8 juli stuurde ik u een Kamerbrief met een reactie op de moties over
een Nationaal Programma Kanker (Kamerstukken 32 793 en 31 765, nr.
630), waarin ik aangaf na de zomer met KWF Kankerbestrijding, het
Integraal Kankercentrum Nederland en de Nederlandse Federatie van
Kankerpatiëntenorganisaties in gesprek te willen gaan om te bekijken hoe
hun initiatief en mijn in die brief geschetste plannen elkaar kunnen
versterken. Hierbij zal de Europese context ook aan de orde komen.
Ten tweede vraagt u wat voor Nederland prioritaire onderwerpen zijn voor
een nieuwe Raadaanbeveling. De huidige EU Raadsaanbevelingen
dateren uit 2003. De Europese Commissie is daarom voornemens om, op
basis van de laatste wetenschappelijke inzichten, een voorstel te doen
deze te actualiseren en geeft aan te overwegen of de aanbevelingen
uitgebreid moeten worden naar de screening naar andere vormen van
kanker. Wat de Commissie mogelijkerwijs zal voorstellen om aan te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

8

passen, is in die zin dus afhankelijk van de wetenschappelijke inzichten.
Het is vervolgens aan lidstaten zelf om, aan de hand van de nationale
context, af te wegen en te besluiten over het al dan niet aanbieden van
een landelijk bevolkingsonderzoek voor een betreffende kanker.
Vraag
Ook horen de leden van de VVD-fractie graag de stand van zaken met
betrekking tot de relatie tussen de eventuele invoering van de European
Health Data Space (EHDS) en de Wet elektronische gegevensuitwisseling
in de zorg (Wegiz). Worden er ontwikkelingen besproken tijdens de
informele EU-Gezondheidsraad die eventuele (ongewenste) vertraging
van de behandeling van de Wegiz kunnen betekenen? Wanneer kan de
Kamer de afgesproken nationale impactassessments met betrekking tot
de EHDS verwachten die deze zomer zijn uitgevoerd?
Antwoord
Tijdens de informele EU-Gezondheidsraad staat de European Health Data
Space (EHDS) niet geagendeerd. Derhalve zullen geen ontwikkelingen aan
bod komen die de behandeling van de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) vertragen. In deze fase van de Raadswerkgroeponderhandelingen over het wetgevend voorstel voor een Europese
Ruimte voor Gezondheidsgegevens (European Health Data Space, EHDS)
worden voornamelijk verduidelijkende vragen aan de Europese
Commissie gesteld om het voorstel beter te begrijpen. Zodoende kan ik de
potentiële gevolgen voor de Nederlandse zorg beter en scherper bepalen.
Er wordt nog hard gewerkt aan het opstellen van de nationale impactassessments. De Radboud universiteit maakt een juridische impact analyse
en onderzoekt de Europeesrechtelijke aspecten van het EHDS-voorstel en
beziet welke bestaande en aankomende nationale wetgevingen dit raakt.
KPMG maakt een financiële impactanalyse naar de initiële investeringen
en structurele kosten bij de overheid, het bedrijfsleven en de burger om
aan de EHDS te voldoen, wat de overlap is met investeringen die al in het
kader van de Wegiz dienen te worden gemaakt, en welke mogelijk
additionele investeringen naast Wegiz er nog nodig zijn. En TNO brengt in
kaart wat de impact van het EHDS-voorstel is op de overheid, bedrijfsleven in de zorgsector, en de burger vanuit technisch/organisatorisch en
maatschappelijk/ethisch perspectief. Natuurlijk is de EHDS nog in
ontwikkeling tot de onderhandelingen in Brussel zijn afgerond, de
impactassessments zijn een belangrijke bron voor de Nederlandse input
in deze onderhandelingen. Daarom zal ik uw Kamer in ieder geval voor
het einde van het jaar informeren over de uitkomsten van deze assessments.
Vraag
De leden van de VVD-fractie lezen dat er tijdens de formele
EU-gezondheidsraad van 9 december raadsconclusies omtrent vaccineren
worden voorgelegd. Welke contacten zijn er tot nu toe op Europees niveau
omtrent onderzoek naar vaccinatiebereidheid? Welke maatregelen nemen
andere EU-lidstaten om deze bereidheid te verhogen en welk van deze
maatregelen acht de Minister voor Nederland ook toepasbaar?
Antwoord
Zoals geschetst in de Kamerbrief «Vol vertrouwen in vaccinaties» van
4 juli d.d. (Kamerstuk 32 793, nr. 614) blijven we de komende jaren
onverminderd inzetten op het bereiken en behouden van een zo hoog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

9

mogelijke vaccinatiegraad. Met het actieplan «Verder met vaccineren» is
hiermee gestart, en met deze aanpak continueren wij de inzet. Om tot
deze aanpak te komen zijn verschillende gesprekken gevoerd. Ook zijn de
geleerde lessen van publieke vaccinatieprogramma’s uit omringende
landen zoals België, Duitsland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk
opgehaald. Deze uitvraag langs verschillende ambassades uit omringende
landen bevestigt de inzet uit de eerdere aanpak en de mogelijkheid om net
dat extra stapje te zetten. Zo heeft de staatsecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport met interesse kennis genomen van de wijze waarop de
gegevensuitwisseling van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens in
België is geregeld, vaccinaties voor adolescenten op scholen worden
gegeven in onder andere het Verenigd Koninkrijk en de communicatiecampagnes in Duitsland.
Nederland heeft deelgenomen aan de Joint Action on Vaccination waarin
Europese lidstaten samenwerken en zich gezamenlijk inzetten om de
vaccinatiegraad in Europa te verbeteren. De Joint Action biedt de
mogelijkheid aan lidstaten om kennis en informatie uit te wisselen en de
vaccinatiebereidheid in eigen land te verbeteren. De recente uitbraken van
COVID-19 en andere door vaccinatie vermijdbare ziekten in de wereld
tonen het belang van versterking van nationale vaccinatieprogramma’s.
Daarom is er een duidelijke toegevoegde waarde aan gemeenschappelijke
en gecoördineerde Europese actie, in nauwe samenwerking met het
Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding (ECDC). Nederland
staat achter de ambitie van het voorzitterschap om Raadsconclusies voor
te stellen op het terrein van vaccinaties, en het kabinet kijkt uit naar de
verdere uitwerking van deze raadsconclusies.
Vraag
Genoemde leden hebben kennisgenomen van de verschillende acties die
in gang zijn gezet in het kader van de oorlog in Oekraïne en de opvang
van medische evacuaties. In de Kamerbrief van 30 mei jl.3 heeft de
Minister aangegeven dat de oorlog in Oekraïne ook de vraag naar
geneesmiddelen voor HIV en TB binnen de EU heeft doen toenemen. Wat
is de stand van zaken met betrekking tot het waarborgen van de beschikbaarheid van deze middelen nationaal en Europees op dit moment?
Antwoord
In het Europese Single Points of Contact netwerk (SPOC) wisselen
lidstaten onder meer gegevens uit over medicijntekorten. Deze werkgroep
volgt tevens de impact van de oorlog in Oekraïne op de beschikbaarheid
van geneesmiddelen in Europa. Lidstaten ontvingen tot dusver geen
zorgelijke signalen omtrent de beschikbaarheid van geneesmiddelen.
Daarnaast zijn vergunninghouders verplicht om verwachte leveringsonderbrekingen van hun geneesmiddelen te melden bij het Meldpunt
geneesmiddelentekorten en -defecten van het College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen (CBG) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
Op basis hiervan wordt bekeken of er zorgelijke beschikbaarheidsproblemen voor patiënten dreigen en of gezocht moet worden naar specifieke
oplossingsrichtingen. Op dit moment is dat niet aan de orde.
Vraag
Op dit moment is de verordening grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen, waarover op 23 juni jl. een voorlopig akkoord werd bereikt
tussen de Raad en het Europees parlement, nog niet in werking getreden.
3

Kamerstukken 29 477 en 32 805, nr. 754

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

10

Zodra deze verordening in werking treedt, ontstaat de mogelijkheid voor
de Europese Commissie om een medische noodsituatie op Europees
niveau uit te roepen, indien daartoe wordt geadviseerd door het Europees
Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) of andere relevante
EU agentschappen. Kan de Minister schetsen wat dit voor EU-lidstaten, en
met name Nederland zou betekenen?
Antwoord
Lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor de organisatie en uitvoering van
de gezondheidszorg. Geen land kan echter een grensoverschrijdende
gezondheidsdreiging of -crisis alleen oplossen. Het wel of niet nemen van
maatregelen in één land zal andere (buur)landen automatisch
beïnvloeden. De Europese Unie kan het nationale beleid op dit punt dan
ook aanvullen. Deze verordening leidt tot het beter afstemmen van
maatregelen en het versterken van coördinatie op EU-niveau in de
voorbereiding en respons op een (dreigende) crisis, met als doel om de
gezondheidsbedreiging tijdig te signaleren, sneller tegen te gaan en onder
controle te krijgen.
Onder het bestaande EU-besluit 1082/2013/EC inzake ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen heeft de Europese Commissie al de
mogelijkheid een uitroepen van een noodsituatie bij griepepidemieën of
bij andere noodsituaties waarbij de WHO nog geen internationale
noodsituatie heeft uitgeroepen en waarbij er sprake is van ernstige
grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen en/of er met betrekking
tot die dreiging geen of onvoldoende geneesmiddelen of medische
hulpmiddelen voorhanden zijn. In de nieuwe verordening behoudt de
Europese Commissie de mogelijkheid om een noodsituatie uit te roepen.
Een dergelijk besluit tot het uitroepen van een noodsituatie zal plaatsvinden via een uitvoeringshandeling.
Het uitroepen van een medische noodsituatie heeft primair gevolgen op
Europees niveau. De rechtsgevolgen van een erkenning van een gezondheidsdreiging kunnen onder meer zijn dat een raad voor gezondheidscrises wordt geactiveerd die op EU-niveau acties coördineert, dat de ECDC
een EU-taskforce voor gezondheid kan mobiliseren en dat op basis van
verordening (EU) 2022/123 een mechanisme onder het Europees
geneesmiddelenbureau kan worden geactiveerd om tekorten aan
medische tegenmaatregelen te monitoren en dergelijke tegenmaatregelen
te ontwikkelen, aan te kopen, te beheren en in te zetten.
opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda van de informele EU-Gezondheidsraad en de
verslagen. Gezondheidszorg is bij uitstek een thema waar geprofiteerd
kan worden van Europese samenwerking.
Vraag
Kankerbestrijding
Daarom staan de leden van de D66-fractie ook positief tegenover het
kankerbestrijdingsplan van de Europese Commissie. Nederland kan een
belangrijke rol vervullen in het delen van kennis en ervaring op het gebied
van het voortijdig opsporen van kanker. De leden omarmen dan ook het
streven om in 2025 90 procent van de doelpopulatie screening aan te
bieden, zoals nu al in Nederland gebeurt. De leden vragen de Minister hoe
hij een uitbreiding naar andere kankervormen (zoals prostaat-, long-, en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

11

maagkanker) beziet in relatie tot het screeningprogramma? Wordt in dat
oordeel ook de NELSON studie naar screening van longkanker meegenomen? Zijn er nog andere vormen die hier volgens de Minister ook
onder zouden moeten vallen, zo vragen deze leden.
Antwoord
Om te beoordelen of het wenselijk is dat de overheid een bevolkingsonderzoek invoert, wordt in Nederland gekeken naar de criteria voor
verantwoorde screening van Wilson & Jungner en de aanvullende criteria
van de World Health Organization (WHO).
Als het gaat om voorstellen in internationale gremia, dan hecht ik eraan
dat het standpunt van Nederland altijd gebaseerd is op deze criteria voor
verantwoorde screening. Als de in uw vraag genoemde kankervormen (en
screening daarop) aan deze criteria worden getoetst, dan gelden de
volgende overwegingen.
Een bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker kan pas worden ingevoerd
als het duidelijk is dat prostaatkanker in een vroeg stadium kan worden
ontdekt, dat daarvoor een geschikte test is en dat de vroege ontdekking
ertoe leidt dat er uiteindelijk minder mannen aan deze ziekte overlijden.
Dit zijn een paar belangrijke criteria voor verantwoorde screening. Bij
prostaatkanker vormt een verhoging van PSA-waarde een goede
indicator. Hierbij zijn ook kanttekeningen (zie het «achtergronddocument
PSA-test voor vroege opsporing van prostaatkanker» bij het advies van de
Gezondheidsraad van 21 juni 2017 https://www.gezondheidsraad.nl/
documenten/adviezen/2017/06/21/maat-houden-met-medisch-handelen).
Ook bij gezonde mannen kan de PSA-waarde verhoogd zijn. Andersom
komt het ook voor: bij ongeveer 15% van de mannen zonder verhoogde
PSA-waarde wordt later alsnog prostaatkanker gevonden. Er is dus een
kans op vals alarm, of onterechte geruststelling. Daarnaast moeten de
voordelen opwegen tegen de mogelijke nadelen. Uit wetenschappelijk
onderzoek blijkt (onvoldoende) dat PSA-screening kan leiden tot sterftereductie onder mannen met prostaatkanker. PSA-screening leidt echter ook
tot overdiagnose en overbehandeling. Overbehandeling is de behandeling
van een tumor die nooit tot klachten zou hebben geleid. Omdat de
agressiviteit van een tumor niet goed te voorspellen is, worden veel
mannen uit voorzorg behandeld. Wanneer het een onschuldige tumor
betreft, is dat dus voor niets. Er moet niet lichtvaardig worden gedacht
over overdiagnose en overbehandeling. De behandeling van prostaatkanker kan gepaard gaan met bijwerkingen als impotentie en incontinentie.
Dan over een screening op longkanker. Onlangs heb ik in een gesprek met
KWF gesproken over longkankerscreening. Ook heeft patiëntenvereniging
Longkanker Nederland dit recent onder mijn aandacht gebracht. Op basis
van meerdere inzichten heb ik besloten om een adviesaanvraag richting
de Gezondheidsraad voor te bereiden.
Om antwoord te geven op uw vraag – hoe ik een uitbreiding van de
screeningsprogramma’s met longkanker bezie en welke rol het
Nederlands-Leuvens Longkanker Screenings Onderzoek (NELSON) daarin
speelt – kan ik verwijzen naar de brief die de toenmalige Staatssecretaris
van VWS op 8 juli 2020 stuurde aan uw Kamer (Kamerstuk 32 793, nr.
489). Hierin wordt uiteengezet dat er een aantal belemmeringen zijn voor
een bevolkingsonderzoek naar longkanker onder zware rokers. Als we een
bevolkingsonderzoek voor longkanker zouden invoeren, dan moet
iedereen kunnen deelnemen bij wie de screening gezondheidswinst kan
opleveren. Daarbij moet zorgvuldig bepaald worden bij welke groep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

12

mensen de voordelen opwegen tegen de nadelen van het onderzoek,
zoals de hoeveelheid straling wanneer een CT-scan wordt gebruikt,
gemiste tumoren of juist onnodige doorverwijzingen en behandelingen.
Het moet dus duidelijk zijn wie er tot de doelgroep behoort. Dat betreft
mensen die veel hebben gerookt. Er bestaat echter ten eerste geen
adressenbestand van mensen die roken. Ten tweede is het heel lastig om
te bepalen waar de grens ligt: moet iemand acht of tien jaar lang gerookt
hebben? Wat als iemand tussentijds een jaar is gestopt, of een paar jaar
geleden is gestopt? Bovendien zijn er ook mensen die longkanker krijgen
zonder dat ze ooit gerookt hebben; het gaat hierbij om ongeveer 20% van
de longkankerpatiënten.
Binnen het genoemde NELSON is wetenschappelijk onderzoek gedaan
naar screening op longkanker. Voor dergelijk onderzoek geldt dat je een
scherpe afbakening kunt maken welke mensen wel of niet kunnen
deelnemen. Zo kun je bijvoorbeeld alleen mensen laten meedoen die
meer dan 25 jaar lang 15 sigaretten per dag hebben gerookt. Hoewel een
dergelijke grens zeker geschikt is voor een wetenschappelijk onderzoek, is
de afbakening te onduidelijk en arbitrair voor een van overheidswege
aangeboden programmatisch bevolkingsonderzoek. Uit de NELSONstudie blijkt dat screening op longkanker bij zware rokers de sterfte door
longkanker onder mannen met bijna een kwart reduceert. Uit dezelfde
studie blijkt helaas ook dat de sterfte in zowel de gescreende groep als de
controlegroep even hoog was. Het is dus de vraag of screening op
longkanker gezonde levensjaren oplevert.
Voor wat betreft maagkanker of andere vormen van kanker bestaat
momenteel onvoldoende grond om een bevolkingsonderzoek te
overwegen.
Ik realiseer me dat het ernstige aandoeningen zijn waar het hier om gaat.
Het is voor patiënten en hun omgeving, maar ook voor artsen, zwaar om
geconfronteerd te worden met een vorm van kanker die wellicht te
genezen was geweest als het eerder zou zijn ontdekt. Al snel wordt dan
gedacht aan de invoering van een bevolkingsonderzoek. Ik ben groot
voorstander van de bevolkingsonderzoeken. Een bevolkingsonderzoek
moet zorgvuldig worden afgewogen en opgezet. In dit licht acht ik een
blijvende inzet op preventie van en innovatie dan ook van groot belang.
Vraag
Elektronische gegevensuitwisseling
De leden van de D66-fractie hebben met interesse gelezen over de oproep
om een «European Cancer Patient Digital Centre» op te richten waarbij
onderzoek, innovatie en beleid kan worden uitgewisseld. De leden zien dit
als een bevestiging van het belang van meer Europese samenwerking op
dit dossier en onderschrijven de noodzaak hiervan ten zeerste. Genoemde
leden maken zich echter wel zorgen over de traagheid waarop deze
ontwikkeling plaatsvindt. De leden vragen de Minister dan ook om te
pleiten voor een versnelling in zowel het realiseren van deze «European
Cancer Patient Digital Centre» als ook bij andere manieren van elektronische gegevensuitwisseling. Zo vragen de leden of we met betere
gegevensuitwisseling in de eerste maanden van de coronacrisis niet beter
beleid en betere zorg hadden kunnen leveren voor onze inwoners. De
leden vragen voorts hoe randvoorwaarden, zoals veilige uitwisseling van
gegevens en het borgen van privacy, goed geborgd kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

13

Antwoord
Ik ben het eens dat goede gegevensuitwisseling tussen zorgverleners,
maar ook met patiënten randvoorwaardelijk is voor de kwaliteit en
continuïteit van de zorg. Het is voor zorgverleners heel belangrijk dat zij
tijdig over adequate, actuele en uniforme informatie beschikken, zodat de
juiste zorg op de juiste plaats en op het juiste moment geleverd kan
worden. De coronacrisis heeft de belangrijke rol van data in het
zorgproces benadrukt, dat is ook waarom ik onder andere mogelijk heb
gemaakt dat in spoedgevallen belangrijke informatie beschikbaar is met
de Corona Opt-in. De Corona Opt-in is een tijdelijke maatregel waarmee
de belangrijkste gegevens van de huisarts beschikbaar komen op de
huisartsenpost en de spoedeisende hulp (SEH) van mensen die nog niet
eerder hun toestemming over gegevensdeling hebben kenbaar gemaakt.
In de gesprekken met uw Kamer hierover blijkt echter ook dat zorgvuldigheid boven snelheid dient te gaan. Het respecteren en beschermen van
de privacy is daarbij een belangrijke randvoorwaarde.
Die randvoorwaarden gelden ook voor de Europese ontwikkelingen, zoals
het Cancer Patient Digital Centre en de European Health Data Space. De
bestaande wet- en regelgeving, zoals de Algemene Verordening
Gegevensbescherming (AVG) zijn hierop onverkort van toepassing.
Daarnaast worden aan EPD-oplossingen expliciete certificeringseisen
gesteld op dit gebied, zowel in de Wet elektronische gegevensuitwisseling
in de zorg (Wegiz) als in het voorstel voor de EHDS-Verordening.
Vraag
Post-COVID syndroom /Long COVID
Voorts zijn de leden van de D66-fractie verheugd om het feit dat de roep
om transnationale samenwerking bij het oplossen van complexe
gezondheidsvraagstukken steeds beter gehoord wordt binnen Europa. Zij
onderschrijven dan ook het belang van deze samenwerking op het gebied
van onderzoek en behandeling van complexe ziekten. De leden vragen
hierbij om speciale aandacht voor post-COVID wat impact heeft op vele
miljoenen Europeanen. De leden vragen de Minister om in Europees
verband een actieve rol aan te nemen in het zorgen voor meer
gezamenlijk onderzoek, een betere facilitering van data-uitwisseling en
een betere kennisdeling van behandelopties voor deze groep patiënten. Is
de Minister bereid om bij zijn Europese collega’s te pleiten voor
programma’s die deze doelen mogelijk maken? De leden vragen hier
specifiek om gezien de grote impact die post-COVID heeft op de levens
van vele Europeanen en de relatieve onbekendheid van het ziektebeeld,
zeker in relatie tot de maatschappelijke impact van post-COVID op
bijvoorbeeld de Europese arbeidsmarktproblematiek.
Antwoord
Ik onderschrijf zeer het belang van onderzoek naar post-COVID, waarbij
ook internationale samenwerking van belang is. Ik werk daarom met de
Nederlandse Federatie van Universitair medische centra (NFU), de
Federatie Medisch Specialisten (FMS), C-support, ZonMw, het RIVM en
het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) aan de totstandkoming
van een kennisagenda op dit punt, waarbij internationaal onderzoek
expliciet wordt meegenomen. Ik acht het van groot belang om de krachten
te bundelen, zowel nationaal als internationaal, om van elkaar te leren en
het onderzoek en de behandelopties te versterken. Omdat deze bundeling
van krachten niet altijd vanzelfsprekend is neem ik de gevraagde actieve
rol, voor wat betreft dit gezamenlijke onderzoek alsmede de facilitering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

14

van data-uitwisseling en betere kennisdeling van behandelopties, dan ook
graag op mij. Ik zal mij er dan ook, bij aankomende Gezondheidsraden
alsmede in gesprekken met Europese collega’s, voor inspannen dat
Europese landen, kennisinstellingen, beroepsgroepen en overige
relevante partijen elkaar nog beter weten te vinden betreffende
post-COVID.
Vraag
Preventie
De leden van de D66-fractie hebben met grote interesse kennisgenomen
van het onderwerp (leefstijl)preventie in het plan van de Commissie. Zij
vragen aan de Minister of deze van mening is dat harmonisering van
bijvoorbeeld prijsmaatregelen zoals van tabak verder kunnen bijdragen
aan de preventiedoelstellingen zoals die in het Nationaal Preventie
Akkoord. De leden vragen of verdere harmonisering al eerder is onderzocht, en indien dit niet het geval is of de Minister bereid is om voor een
dergelijk impact onderzoek te pleiten bij zijn Europese collega’s. Is de
Minister tevens bereid om op Europees niveau te pleiten voor een
Europees Preventie Akkoord, zo vragen deze leden.
Antwoord
Prijsmaatregelen zijn een belangrijk instrument in preventiebeleid, naast
andere maatregelen en activiteiten uit het Nationaal Preventieakkoord op
het gebied van overgewicht, problematisch alcoholgebruik en roken. Voor
de accijnzen op alcohol en tabak geldt dat de accijnswetgeving op
Europees niveau gedeeltelijk geharmoniseerd is via diverse richtlijnen.
Lidstaten hebben daarbij per onderwerp meer of minder ruimte voor
eigen invulling. Dit kan leiden tot situaties waar Lidstaten als het ware met
elkaar concurreren, waardoor de effectiviteit van de maatregel afneemt.
De accijnsrichtlijnen schrijven slechts minima voor waardoor er grote
tariefverschillen tussen lidstaten kunnen optreden. Als consumenten
ervoor kiezen goedkopere producten uit het buitenland te betrekken,
leiden deze grenseffecten tot verminderde doeltreffendheid van een
prijsmaatregel.
Een mogelijkheid voor verdere harmonisatie kan zijn om de betreffende
minimumtarieven te verhogen zodat grenseffecten kunnen worden
gereduceerd. Voor de voor eind 2022 aangekondigde herziening van de
tabaksaccijnsrichtlijn is de Nederlandse inzet dan ook gericht op het
verhogen van de Europese minimumtarieven voor tabaksproducten. Ook
zet het Europees Kankerbestrijdingsplan in op herziening van de
EU-wetgeving inzake de belasting op alcohol en de grensoverschrijdende
aankoop van alcohol en tabak door particulieren om ervoor te zorgen dat
deze wetgeving geschikt blijft om het evenwicht tussen overheidsinkomsten en bescherming van de gezondheid te bewaren. In het Europees
Kankerbestrijdingsplan zijn ook andere preventiemaatregelen opgenomen
op het terrein van problematisch alcoholgebruik, tabak en overgewicht die
deels aansluiten bij de gestelde doelen van het Nationaal Preventieakkoord. De staatsecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ziet geen
meerwaarde om naast het Europees Kankerbestrijdingsplan te komen tot
een extra preventieplan op Europees niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

15

Vraag
Vaccinaties
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat vaccineren een essentieel
onderdeel is van preventie en zijn dan ook voorstander van de «Europese
aanpak van terughoudendheid jegens vaccinaties» en door de door het
voorzitterschap genoemde «deskundigengroep terughoudendheid bij
vaccinaties». Daarbij zijn de leden benieuwd naar voorbeelden van
fijnmazige vaccinatie strategieën in, en best practices van, andere landen.
Is de Minister het ermee eens dat de stelselkeuze van een land impact kan
hebben op de laagdrempeligheid van vaccineren? Is de Minister bijvoorbeeld bekend met landen waar er vaccinaties op (basis)scholen worden
gezet of door apothekers? Kan de Minister een reflectie geven op hoe hij
hier tegenaan kijkt? Om van elkaar te leren en gebruik te maken van
ervaringen zien de leden dit als een opportuun moment om in Europees
verband de impact van verschillende maatregelen (zowel vrijblijvende en
middels drang) op de vaccinatiegraad wetenschappelijk te onderzoeken. Is
de Minister hiertoe bereid, om vervolgens vanuit Europa tot een overzicht
te komen van best practices en de daarbij behorende impact analyse?
Antwoord
De stelselkeuze van een land impact kan hebben op de laagdrempeligheid
van vaccinaties. Daarom zetten we in Nederland in op het vereenvoudigen
van het vaccinatiestelsel. Dit in navolging van de Verkenning «Het
vaccinatiestelsel in Nederland nader verkend» van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS). Onze beleidsreactie op deze Verkenning is
op 4 juli jl. met uw Kamer gedeeld.
Zoals geschetst in de Kamerbrief «Vol vertrouwen in vaccinaties» van
4 juli d.d. blijven we de komende jaren onverminderd inzetten op het
bereiken en behouden van een zo hoog mogelijke vaccinatiegraad. Met
het actieplan «Verder met vaccineren» is hiermee gestart, en met deze
aanpak continueren wij de inzet. Om tot deze aanpak te komen zijn
verschillende gesprekken gevoerd. Ook zijn de geleerde lessen van
publieke vaccinatieprogramma’s uit omringende landen zoals België,
Duitsland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk opgehaald. Deze
uitvraag langs verschillende ambassades uit omringende landen bevestigt
de inzet uit de eerdere aanpak en de mogelijkheid om net dat extra stapje
te zetten. Zo heeft de Staatssecretaris met interesse kennis genomen van
de wijze waarop de gegevensuitwisseling van vaccinatiegegevens met
persoonsgegevens in België is geregeld, vaccinaties voor adolescenten op
scholen worden gegeven in onder andere het Verenigd Koninkrijk en de
communicatiecampagnes in Duitsland. Kortom, de Staatssecretaris is
bekend met de initiatieven en best practices uit omringende landen en
bekijkt op dit moment of en hoe deze passen in de Nederlandse context.
De uitbraken van COVID-19 en andere door vaccinatie vermijdbare ziekten
in de wereld tonen het belang van versterking van nationale vaccinatieprogramma’s. Daarom is er een duidelijke toegevoegde waarde aan
gemeenschappelijke en gecoördineerde Europese actie, in nauwe
samenwerking met het Europees Centrum voor Ziektepreventie en
-bestrijding (ECDC). Nederland staat daarom achter de ambitie van het
voorzitterschap om Raadsconclusies voor te stellen op het terrein van
vaccinaties. Het kabinet wacht verdere uitwerking en eventuele
voorstellen hiervan af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

16

Vraag
Inreisverboden
De leden van de D66-fractie horen geluiden van mensen uit landen die
nog steeds niet naar Nederland mogen reizen wegens het geldende
inreisverbod. Sommigen bijvoorbeeld omdat er in hun land geen door de
EU erkende vaccins te verkrijgen zijn. Deze landen staan op een op
Europees niveau samengestelde lijst met reisrestricties, welke ook door
Nederland (vrijwillig) wordt gehanteerd. Bovendien constateren de leden
dat de lijst ongewijzigd is sinds januari 2022 omdat de Europese Raad
momenteel een advies verwacht of de lijst al dan niet moet worden
afgeschaft. Inmiddels wordt de lijst door meerdere landen om ons heen al
niet meer gehanteerd. Hoe denkt de Minister over deze ongelijke situatie
en hoe ziet de Minister het risico dat mensen uit «onveilige landen»
vliegen over dergelijke landen en vervolgens naar Nederland reizen? De
leden vragen zich af of het hanteren van een dergelijk inreisverbod voor
Nederland dan nog relevant is en welk standpunt de Minister wil delen
met zijn Europese collega’s?
Antwoord
Het Europees inreisverbod betreft een niet-bindende, binnen de EU
afgestemde maatregel. Doel van deze maatregel is om de verspreiding
van het coronavirus vanuit derde landen te vertragen. Europese coördinatie van een dergelijke maatregel is van groot belang ten behoeve van
de effectiviteit. Over het belang dat het kabinet om die reden aan
Europese coördinatie hecht, is uw Kamer eerder geïnformeerd via de
Kamerbrief over de langetermijnstrategie Covid-194. Een van de manieren
om deze coördinatie te kunnen bereiken, is door aansluiting te zoeken bij
Europese Raadsaanbevelingen. Het inreisverbod betreft een maatregel die
in een Raadsaanbeveling is vastgelegd.
Het kabinet is in afwachting van een voorstel vanuit de Europese
Commissie voor de herziening van de betreffende Europese Raadsaanbeveling. Bij deze herziening zal het kabinet inzetten op het opheffen van het
inreisverbod, waarbij de mogelijkheid behouden blijft het inreisverbod
opnieuw in te stellen met zo min mogelijk uitzonderingen in het geval van
een zorgwekkende variant van het coronavirus. Reden hiervoor is dat het
inreisverbod op dit moment niet langer proportioneel wordt geacht,
omdat we vanwege een relatief mildere variant en hoge vaccinatiegraad
onder de bevolking te maken hebben met een relatief lage impact op de
zorg en de samenleving.
Echter, heeft het kabinet ook geconstateerd dat een groot deel van de
Europese lidstaten het inreisverbod niet langer hanteert. Om die reden zal
het kabinet de mogelijkheid het inreisverbod op te heffen, vooruitlopend
op het nieuwe voorstel vanuit de Commissie, overwegen. Uw Kamer zal
hier medio-september per brief over worden geïnformeerd.
Vraag
Situatie Oekraïne
De leden van de D66-fractie willen graag benadrukken dat het van groot
belang is om vanuit de EU-maatregelen te blijven nemen om gezondheidsondersteuning te kunnen blijven bieden aan Oekraïne. Graag horen
zij van de Minister op welke manieren de Minister zich in gaat spannen in
4

Kamerstuk 25 295, nr. 1883, p. 18–19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

17

het beschermen van de publieke gezondheid in relatie tot de oorlog in
Oekraïne.
Antwoord
Ik onderschrijf het belang van het ondersteunen en de wederopbouw van
de gezondheidszorg in Oekraïne. De Minister voor BHOS heeft de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland reeds opdracht gegeven
publiek-private platforms op te richten om de Nederlandse inzet op het
gebied van het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven verder te
coördineren, ook op het gebied van gezondheidszorg. VWS zal actief
onderdeel zijn van dit platform en zich inzetten voor het betrekken van
niet alleen het bedrijfsleven, maar ook de gezondheidssector in den brede,
waaronder zorgverleners, voor het delen van expertise. Ik blijf tevens
continue bezien hoe gezondheidssteun kan worden geleverd aan Oekraïne
in de vorm van donaties om te voorzien in acute noden.
Vraag
Apenpokken
Ten slotte vragen de leden van de D66-fractie of de Minister bekend is met
de diverse inclusiecriteria voor apenpokkenvaccinaties in de verschillende
Europese landen. Is de Minister van mening dat een harmonisatie van
deze inclusiecriteria van toegevoegde waarde zou kunnen zijn op het
Europese apenpokkenbeleid? Daarnaast maken de leden zich zorgen over
mogelijke stigma’s rondom apenpokken. De leden zijn benieuwd naar de
visie van de Minister hieromtrent. De leden vragen de Minister tevens om
op Europees niveau aandacht te vragen voor het belang van het
voorkomen van dergelijke stigmata onder de bevolkingen.
Antwoord
De inclusiecriteria voor apenpokkenvaccinaties in de verschillende
Europese landen komen in hoge mate overeen. De meeste Europese
landen kiezen ervoor de hoogrisicogroep in aanmerking te laten komen
voor preventieve vaccinatie, naast de inzet van het vaccin voor mensen
die in contact zijn geweest met iemand met apenpokken en vaccinatie van
laboratoriummedewerkers. Slechts een beperkt aantal landen stelt vaccins
beschikbaar voor iedereen die naar eigen inschatting tot een hoogrisicogroep behoort, zij hebben daarbij een afweging gemaakt tussen de
beschikbaarheid van vaccin en de beschikbaarheid van goede data om de
risicogroep vast te kunnen stellen en te kunnen bereiken. Er is binnen de
EU een algehele schaarste aan het vaccin. Ons land behoort tot de
beperkte groep landen die voldoende vaccin voorhanden heeft om de
hoogrisicogroep te vaccineren.
Er is, ook op Europees niveau, aandacht voor het belang van het
voorkomen van stigmatisering. Snelle diagnose, thuisisolatie bij
besmetting, effectieve bron- en contactonderzoek en vaccinatie van
contacten zijn belangrijk voor de bestrijding van apenpokken. Communicatie, ook over gedragsaspecten, is dus een belangrijk instrument in de
bestrijding. De Europese Commissie communiceert zelf over gedragsaspecten en heeft in die communicatie aandacht voor het voorkomen van
stigmatisering. In Nederland werkt het RIVM op het gebied van communicatie nauw samen met Soa Aids Nederland en de Centra voor Seksuele
Gezondheid. Soa Aids Nederland heeft nauwe contacten met de
doelgroep en andere betrokkenen en zorgt voor de outreach en
voorlichting over hoe besmetting met apenpokken te voorkomen zonder
stigmatisering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

18

Reactie op de vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de agendapunten inzake de informele EU-Gezondheidsraad en hebben daarover
enkele kritische vragen en opmerkingen.
Vraag
De leden van de PVV-fractie vragen zich wat de status is van de «call to
action»? Is hier een document van? Zo ja, kan de Minister dit naar de
Kamer sturen? In hoeverre is er nu infrastructuur en toegang tot
hoogwaardige diagnoses en behandelingen? Maakt de beschikbaarheid
en toegankelijkheid van kankermedicijnen ook onderdeel uit van de «call
to action»? Welke acties is de Minister voornemens te nemen om stappen
te zetten in de beschikbaarheid en toegankelijkheid van kankermedicijnen
in Nederland? Er liggen nu plannen voor een Europees netwerk voor
kankerinfrastructuren. Maar wat is de Minister voornemens te doen ten
aanzien van de regionale netwerken binnen Nederland? Hoe gaat de
Minister «garanderen dat de patiënt de beste zorg krijgt»? Komt er een
apart Europees digitaal centrum voor kankerpatiënten? Hoe zit het met de
privacy aspecten voor het delen van medische informatie, zo vragen deze
leden.
Antwoord
Het Voorzitterschap heeft een discussiestuk verspreid ter bespreking op de
informele EU-gezondheidsraad van 7 september in over een
niet-bindende «Call to Action» ten aanzien van de Europese aanpak op de
preventie, screening en behandeling van mensen met kanker. Deze «Call
to Action» geeft een concrete invulling aan onderdelen van het EU beating
cancer plan zoals dat in 2020 door de Europese Commissie werd
gelanceerd. Het Voorzitterschap wil verkennen hoeveel steun er is voor
deze «Call to Action», maar het discussiestuk zal op de informele raad niet
aangenomen of vastgesteld kunnen worden.
Binnen Nederland is er een infrastructuur en toegang tot hoogwaardige
diagnostiek en behandelingen. Zo zijn voor elke fase van kanker organisaties actief zijn die initiatieven ontplooien om de zorg voor mensen met
kanker of die kanker hebben gehad, beter te maken. Herin speelt het
Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), als kennis- en kwaliteitsinstituut voor de oncologische en palliatieve zorg met de Nederlandse
Kankerregistratie (NKR) als belangrijkste basis, een grote rol. Met de NKR
als backbone houdt IKNL zich bezig met vastlegging, monitoring, analyse
en rapportage van gegevens bij preventie van kanker, screening op kanker
en het gehele traject van kankerdiagnostiek, -behandeling en palliatieve
zorg tot aan overlijden. Binnen Nederland wordt hard gewerkt aan
verbeteringen in kankerzorg en aan sterkere verbinding hierbinnen.
De beschikbaarheid en toegankelijkheid van geneesmiddelen maakt geen
onderdeel uit van de «call to action», maar is wel nadrukkelijk onderdeel
van de farmaceutische strategie van de Europese Commissie. Het kabinet
ondersteunt en neemt actief deel aan de initiatieven uit de farmaceutische
strategie. Ook op nationaal niveau investeren we in onderzoek naar
nieuwe geneesmiddelen en werken we aan het systeem om middelen op
duurzame wijze beschikbaar te maken voor patiënten en artsen. Ik werk
aan de doorlooptijden van de sluis en spreek elke fabrikant aan op het
beschikbaar maken van het middel voor de patiënt tijdens de sluisprocedure.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

19

Op 8 juli heb ik een reactie gestuurd op een aantal moties inzake een
Nationaal Programma Kanker. In deze brief 5 komt naar voren dat, hoewel
de inzet op en de uitgaven voor kankerzorg hoog zijn, de kwaliteit van de
oncologische zorg in Nederland beter kan. Nederland zit bijvoorbeeld ten
aanzien van overleving van verschillende soorten van kanker niet in de
Europese top drie. Er is in Nederland veel verschil in de behandeling van
kanker en er is te weinig samenwerking. Met name bij hoogcomplexe
laagvolumezorg, zoals bepaalde oncologische behandelingen, geldt dat
concentratie van de zorgverlening bij een beperkt aantal gespecialiseerde
zorgaanbieders kan leiden tot een betere kwaliteit van zorg. Om patiënten
goede oncologische zorg te bieden met de beste kwaliteit, zal samenwerking en netwerkvorming centraal moeten staan. Toegang tot de beste
kwaliteit ongeacht waar je als patiënt binnenkomt, dat moet de belofte
zijn. Voor de organisatie van de oncologische zorg zal in de komende
jaren de netwerkvorming verder verbeterd moeten worden. Daarnaast
zullen de richtlijnen en volumenormen moeten worden aangepast. Op het
gebied van de kwaliteit van de kankerzorg (curatief en palliatief) kom ik
daarbij zelf met een aantal concrete doelstellingen en maatregelen in het
kader van het Integraal Zorg Akkoord.
De Europese Commissie heeft als voorstel om een «virtueel centrum» op
te zetten (European Cancer Patient Digital Centre (ECPDC)), dat bestaat uit
een federatie van netwerken die door patiënten aangestuurd worden en
die vrijwillige uitwisseling van patiëntgegevens voor behandeling en
onderzoek en innovatie mogelijk maakt. De principes die hierbij van
toepassing zijn komen voort uit het voorstel van de Europese Commissie
inzake de European Health Data Space.
De financiering van het opzetten van het ECPDC kan worden mogelijk
gemaakt vanuit de Mission on Cancer als onderdeel van het Europese
onderzoeks- en innovatieprogramma Horizon Europe.
Het uitwisselen van zorggegevens mag alleen als daar de juiste wettelijke
grondslag voor wordt toegepast. Er zijn verschillende wettelijke kaders
van toepassing, waaronder de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO), de Wet Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), de Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming (UAVG) en de Wet aanvullende bepalingen verwerking
persoonsgegevens in de zorg (Wabvpz).
Vraag
De leden van de PVV-fractie zijn voorts benieuwd in hoeverre onze
screeningsprogramma’s afwijken van die van andere landen? Kan de
Minister hier op ingaan? Genoemde leden zijn vooral benieuwd naar de
status van longkankerscreening in de EU.
Antwoord
Bij de beoordeling of het wenselijk is dat de overheid een bevolkingsonderzoek invoert, wordt getoetst aan de criteria voor verantwoorde
screening van Wilson & Jungner en de aanvullende criteria van de WHO.
Aanvullend attendeer ik uw Kamer graag op het Independent Expert
Report on Cancer Screening in the European Union voor verdere
informatie6. Voor zover mij op dit moment bekend zijn er geen andere
landen in de EU waar van overheidswege landelijke screeningsprogramma’s worden aangeboden voor longkanker.

5
6

Kamerstukken 32 793 en 31 765, nr. 630
Cancer screening in the European Union – Publications Office of the EU (europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

20

Vraag
Tot slot willen de leden van de PVV-fractie weten wat de stand van zaken
is ten aanzien van de discussie over een gemeenschappelijke vaccinatiekaart? Wat houdt dit precies is? Zijn hier al (beleids)documenten van? Zo
ja, kan de Minister deze naar de Kamer sturen? Heeft de Minister, of is er
namens de Minister, al input geleverd in de discussie over een gemeenschappelijke vaccinatiekaart?
Antwoord
Op dit moment zijn er geen beleidsdocumenten noch lopende Europese
discussies waar Nederland een inbreng levert met betrekking tot een
gemeenschappelijke vaccinatiekaart. Nederland zal tijdens de informele
raad aangeven de meerwaarde van een gemeenschappelijke Europese
vaccinatiekaart op dit moment niet evident te achten. Het kabinet wacht
verdere uitwerking en eventuele voorstellen vanuit de EU voor een
gemeenschappelijke Europese vaccinatiekaart af en zal deze – indien aan
de orde – zorgvuldig in overweging nemen. Eventuele standpunten
dienaangaande zullen zoals te doen gebruikelijk te zijner tijd tijdig met uw
Kamer worden gedeeld.
Reactie op de vragen en opmerkingen van de PvdA- en
GroenLinks-fractie
Vraag
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie hebben met interesse
kennisgenomen van de geannoteerde agenda ten behoeve van de
informele EU-Gezondheidsraad. Europese samenwerking op kankerbestrijding moedigen de aan het woord zijnde leden aan. Screening is een
belangrijk middel in kankerbestrijding. Kan het EU kankerbestrijdingsplan,
waarin het doel om tegen 2025 aan 90 procent van de doelpopulatie
screening te bieden is opgenomen, de Nederlandse handelingsvrijheid bij
nationale screeningprogramma’s beperken? En zo ja, op welke manier?
Antwoord
In het Europe’s Beating Cancer Plan stelt de Europese Commissie
inderdaad de ambitie dat tegen 2025 90% van de EU-bevolking die in
aanmerking komt voor screening op borst-, baarmoederhals- en
colorectale kanker, screening aangeboden krijgt. Nederland voldoet reeds
aan deze doelstelling.
U vraagt of het Europese plan de Nederlandse handelingsvrijheid bij
nationale screeningprogramma’s kan beperken. De gezondheidszorg is
een nationale bevoegdheid. Dit geldt ook voor de bevolkingsonderzoeken.
Het is daarom ook aan lidstaten om, aan de hand van de nationale
context, af te wegen en te besluiten over het al dan niet aanbieden van
een landelijk bevolkingsonderzoek voor een betreffende kanker. Zoals ik in
mijn antwoord op de vraag van D66 heb aangegeven, wordt bij de
beoordeling of het wenselijk is dat de overheid een bevolkingsonderzoek
invoert, getoetst aan de criteria voor verantwoorde screening van Wilson
& Jungner en de aanvullende criteria van de WHO.
Vraag
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie onderschrijven het grote
belang van het monitoren en stimuleren van de vaccinatiebereidheid.
Vanwege het vrij verkeer van mensen binnen de EU heeft een lage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

21

vaccinatiegraad in een buurland ook gevolgen voor de Nederlandse
volksgezondheid. Is de Minister op de hoogte van de best practices van
andere lidstaten om vaccinatiebereidheid te verbeteren? Zo ja, hoe
worden deze best practices ingezet om in Nederland de vaccinatiebereidheid te verbeteren? Welke stappen kunnen op Europees niveau gezet
worden om de vaccinatiebereidheid binnen de EU te verbeteren?
Antwoord
Zoals geschetst in de Kamerbrief «Vol vertrouwen in vaccinaties» van
4 juli d.d. blijft de Staatssecretaris de komende jaren onverminderd
inzetten op het bereiken en behouden van een zo hoog mogelijke
vaccinatiegraad. Met het actieplan «Verder met vaccineren» is hiermee
gestart, en met deze aanpak continueert de Staatssecretaris de inzet. Om
tot deze aanpak te komen zijn verschillende gesprekken gevoerd. Ook zijn
de geleerde lessen van publieke vaccinatieprogramma’s uit omringende
landen zoals België, Duitsland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk
opgehaald. Deze uitvraag langs verschillende ambassades uit omringende
landen bevestigt de inzet uit de eerdere aanpak en de mogelijkheid om net
dat extra stapje te zetten. Zo heeft de Staatssecretaris met interesse
kennis genomen van de wijze waarop de gegevensuitwisseling van
vaccinatiegegevens met persoonsgegevens in België is geregeld,
vaccinaties voor adolescenten op scholen worden gegeven in onder
andere het Verenigd Koninkrijk en de communicatiecampagnes in
Duitsland. Kortom, de Staatssecretaris is bekend met de initiatieven en
best practices uit omringende landen en bekijkt op dit moment of en hoe
deze passen in de Nederlandse context.
Nederland heeft deelgenomen aan de Joint Action on Vaccination waarin
Europese lidstaten samenwerken en zich gezamenlijk inzetten om de
vaccinatiegraad in Europa te verbeteren. De Joint Action biedt de
mogelijkheid aan lidstaten om kennis en informatie uit te wisselen en de
vaccinatiebereidheid in eigen land te verbeteren. De recente uitbraken van
COVID-19 en andere door vaccinatie vermijdbare ziekten in de wereld
tonen het belang van versterking van nationale vaccinatieprogramma’s.
Daarom is er een duidelijke toegevoegde waarde aan gemeenschappelijke
en gecoördineerde Europese actie, in nauwe samenwerking met het
Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding (ECDC). Nederland
staat achter de ambitie van het voorzitterschap om Raadsconclusies voor
te stellen op het terrein van vaccinaties, en het kabinet kijkt uit naar de
verdere uitwerking van deze raadsconclusies.
Vraag
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie maken zich zorgen over de
beperkte doelgroep voor het apenpokkenvaccin in Nederland en hebben
hier eerder Kamervragen over gesteld7. Kan Nederland vaccins
verwachten via HERA? Zo ja, wanneer en hoeveel? En zal Nederland na
het ontvangen van deze extra vaccins ook de doelgroep die in aanmerking
komt voor het apenpokkenvaccin uitbreiden, zo vragen deze leden.
Antwoord
Nederland doet mee aan de gezamenlijke aanbesteding van apenpokkenvaccins in Europa, waarvan de eerstvolgende levering vanuit nieuwe
productie wordt verwacht in de tweede helft van 2023. De doelgroep van
de apenpokkenvaccinaties is vastgesteld op basis van een advies van het
Deskundigenberaad, dat door het RIVM wordt georganiseerd; indien het
7

2022Z15583

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

22

Deskundigenberaad van mening is dat de doelgroep aangepast zou
moeten worden, ontvang ik daarover advies.
Reactie op de vragen en opmerkingen van de SP-fractie
Vraag
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken en hebben hierover nog enkele vragen een opmerkingen.
De leden van de SP-fractie lezen dat er gesproken zal worden over de
mogelijkheid van een gemeenschappelijke vaccinatiekaart. Zij vragen wat
de concrete ideeën hiervoor zijn. Gaat het hier om een instrument dat
eventueel gebruikt kan worden als een coronatoegangsbewijs / Digitaal
Corona Certificaat? Zo ja, is de Minister het ermee eens dat het onwenselijk zou zijn om zo’n instrument te creëren? Zo nee, wat is dan het doel
van een mogelijke gemeenschappelijke vaccinatiekaart, zo vragen deze
leden.
Antwoord
Op dit moment zijn er geen beleidsdocumenten noch lopende Europese
discussies waar Nederland een inbreng levert met betrekking tot een
gemeenschappelijke vaccinatiekaart. Nederland zal tijdens de informele
raad aangeven de meerwaarde van een gemeenschappelijke Europese
vaccinatiekaart op dit moment niet evident te achten. Het kabinet wacht
verdere uitwerking en eventuele voorstellen vanuit de EU voor een
gemeenschappelijke Europese vaccinatiekaart af en zal deze – indien aan
de orde – zorgvuldig in overweging nemen. Eventuele standpunten
dienaangaande zullen zoals te doen gebruikelijk te zijner tijd tijdig met uw
Kamer worden gedeeld.
Reactie op de vragen en opmerkingen van de Groep van Haga
Vraag
De leden van de Groep Van Haga hebben met belangstelling kennisgenomen van de documenten ten behoeve van de informele
EU-Gezondheidsraad van 7 september en hebben hier een aantal vragen
over.
De Raad legt zich erop toe «terughoudendheid jegens vaccinaties aan te
pakken». De leden van de Groep van Haga willen graag weten wat dit
precies inhoudt. Met welke middelen/methodes zal deze vermeende
«terughoudendheid» worden aangepakt? De leden wijzen hierbij op de
aanzienlijke dwang en drang die de afgelopen twee jaar is uitgegaan
van/bij de implementatie van het coronavaccinatieprogramma en de
sociale en emotionele schade die dat heeft veroorzaakt in vele landen, bij
vele burgers, die daarnaast ook verregaande maatschappelijke gevolgen
heeft gehad. Zullen bij het aanpakken van deze terughoudendheid
vergelijkbare en/of dezelfde strategieën worden gebruikt? In de documentatie voor deze Gezondheidsraad wordt namelijk gesproken over het
inzetten van instrumenten die gebruikt zijn tijdens de COVID-19 pandemie.
De leden willen graag weten aan welke instrumenten specifiek wordt
gedacht. Daarnaast vragen deze leden zich af hoe deze overweging zich
verhoudt tot het feit dat het COVID-19 instrumentarium weinig effectief is
gebleken en bovendien heeft geleid tot grote maatschappelijke en
economische schade.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

23

Antwoord
De recente uitbraken van COVID-19 en andere door vaccinatie vermijdbare
ziekten in de wereld tonen het belang van versterking van nationale
vaccinatieprogramma’s. Daarom is er een duidelijke toegevoegde waarde
aan gemeenschappelijke en gecoördineerde Europese actie, in nauwe
samenwerking met het Europees Centrum voor Ziektepreventie en
-bestrijding (ECDC). Nederland staat achter de ambitie van het voorzitterschap om Raadsconclusies voor te stellen op het terrein van vaccinaties.
In het bijzonder onderschrijft het kabinet de aandacht voor de terughoudendheid tegenover vaccins en misvattingen met betrekking tot vaccinatie. Dit sluit ook aan bij de aandacht die het kabinet heeft voor de
terughoudendheid die er in de Nederlandse samenleving bestaat over het
nut en de meerwaarde van vaccinaties. Dit doen we op nationaal niveau
via de aanpak «Vol vertrouwen in vaccinaties». Het kabinet kijkt uit naar de
verdere uitwerking van de raadsconclusies.
Vraag
Er wordt gesproken over het oprichten van een overkoepelende, Europese
«deskundigengroep terughoudendheid bij vaccinaties» en de leden van de
Groep Van Haga willen graag weten wat deze deskundigengroep precies
gaat doen, wie daarin zitting zullen nemen, of deze mensen gelieerd zullen
zijn aan bijvoorbeeld farmaceutische organisaties en/of overheden en/of
andere belangengroepen en wat deze deskundigengroep zal gaan kosten
en wat de bijdrage van Nederland daaraan zal (moeten) zijn. Hebben de
lidstaten zelf inspraak in hoe de doelstelling van deze deskundigengroep
geïmplementeerd zal worden op nationaal niveau en beschikken zij over
vetorecht? Gaat deze deskundigengroep ook van invloed zijn op het
Rijksvaccinatieprogramma voor kinderen in Nederland en zo ja, op welke
manier? Welke gevolgen gaat dat hebben voor de toch al overbelaste
kind- en jeugdzorg en de GGD’en in ons land?
Antwoord
De informele gedachtewisseling tijdens de informele Raad betreft een
eerste verkennende ronde vanuit het voorzitterschap om tot eventuele
raadsconclusies over vaccinaties te komen. De oprichting van een
deskundigengroep is op dit moment nog niet aan de orde, laat staan de
samenstelling danwel het mandaat en taakopvatting van deze groep. Het
kabinet wacht nadere uitwerking van genoemde voorgenomen Raadsconclusies vanuit het Tsjechische voorzitterschap af.
Vraag
Voorts vragen de leden van de Groep Van Haga zich af hoe de Minister
reflecteert op de inmiddels dalende vaccinatiegraad in ons land, welke is
ingezet sinds de coronapandemie. Is de Minister het met deze leden eens
dat deze dalende trend zorgwekkend is, aangezien dit het risico op
uitbraken van in Nederland uitgeroeide en voor kinderen daadwerkelijke
gevaarlijke infectieziekten, zoals bijvoorbeeld mazelen en polio, vergroot?
Vindt de Minister niet dat wij uit de Covid-19 periode kunnen concluderen
dat dominante vaccinatiepromotie juist averechts werkt op de vaccinatiebereidheid? Daarnaast willen de leden van de Groep Van Haga weten of
het kabinet voornemens is coronavaccinatie voor kinderen en jongeren
onder de 18 jaar te blijven aanjagen. Aangezien het risico op een ernstig
verloop van Covid-19 voor jonge mensen nihil is, maar er wel steeds meer
onderzoek is dat aantoont dat het risico op complicaties na coronavaccinaties voor jonge mensen aanzienlijk is, vragen de leden van de Groep
Van Haga waarom het kabinet blijft volharden in het vaccineren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

24

kinderen en jongeren tegen het coronavirus. Ook willen zij weten of er
nog altijd sprake is van het opnemen van coronavaccinatie in het
Rijksvaccinatieprogramma. Daarnaast vragen zij in welke mate de EU
invloed krijgt op de vaccinatiestrategie (bij kinderen) in de afzonderlijke
lidstaten. Er wordt in de documentatie gesproken over «routinecontroles
van vaccinatiestatus» en de leden vragen wat dat inhoudt.
Antwoord
Het kabinet deelt de zorgen over de daling van de vaccinatiegraad in
Nederland. We blijven de komende jaren onverminderd inzetten op het
bereiken en behouden van een zo hoog mogelijke vaccinatiegraad aan de
hand van de aanpak «Vol vertrouwen in vaccinaties», zoals gedeeld met
uw Kamer op 4 juli jl. Zoals geschetst in deze brief verkennen we samen
met het RIVM de mogelijkheden om het vertrouwen in vaccinaties en de
vaccinatiebereidheid goed in kaart te brengen. Factoren die een rol spelen
bij het vertrouwen in vaccinaties en de vaccinatiebereidheid zijn thema’s
die in de verkenning worden meegenomen. De uitkomsten uit de monitor
moeten een basis kunnen gaan bieden voor aanbevelingen ter verbetering
van de praktijkuitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma.
De COVID-19-vaccinatie blijft beschikbaar voor kinderen en jongeren
onder de 18 jaar die hiervan gebruik willen maken. Het risico op ernstige
complicaties na vaccinatie is nog steeds vele malen kleiner dan het risico
op complicaties bij een infectie met het coronavirus. Kinderen mogen in
overleg met hun
ouders/verzorgers de afweging maken of zij zich wel of niet willen laten
vaccineren. Met name voor kinderen met een onderliggende aandoening
of gezinsleden met een kwetsbare gezondheid kan vaccinatie van belang
zijn. Er wordt op geen enkele manier aangedrongen op het vaccineren van
kinderen en jongeren en het Ctb is dan ook nooit op hen van toepassing
geweest. Op dit moment wordt nog bezien of een structureel vaccinatieprogramma tegen COVID-19 moet worden ingericht, al dan niet voor
specifieke doelgroepen. Hierover zal de Gezondheidsraad nog adviseren.
Het is aan elke individuele lidstaat om te bepalen hoe de nationale
vaccinatiestrategie vormgegeven wordt.
In de documentatie ter voorbereiding van de informele gezondheidsraad
wordt voor zover bekend niet gesproken over «routinecontroles van
vaccinatiestatus».
Vraag
In verband met de impact van de oorlog in Oekraïne op de publieke
gezondheid in Europa willen de leden van de Groep Van Haga graag
weten of de Minister inzichtelijk heeft welke gevolgen de instroom van de
vele Oekraïense vluchtelingen in Nederland heeft gehad en de komende
tijd nog zal hebben op de nationale zorg en de volksgezondheid. Hoe
vergroot deze de toch al problematische druk op de zorg en op welke
manier wordt het werk van zorgmedewerkers hierdoor beïnvloed? Ook
willen de leden graag weten wat de financiële bijdrage van Nederland is
aan het EU4Health programma, waarvan Oekraïne gebruik kan maken
door aanvragen in te dienen voor financiële middelen uit dit programma.
Antwoord
De druk op de zorg is onverminderd hoog en hangt samen met krapte op
de arbeidsmarkt, inhaalzorg en een hoog ziekteverzuim. Aangezien bij het
verlenen van zorg het land van herkomst van de zorgontvanger niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

25

geregistreerd wordt, is inzicht in een mogelijke toename van zorgdruk
door deze groep alleen, niet beschikbaar.
Nederland draagt indirect bij aan het gezondheidsprogramma EU4Health
via de afdrachten aan de Europese Unie. Het huidige gezondheidsprogramma is een van de onderdelen van het lopende Meerjarig Financieel
Kader 2021–2027 (MFK) van de EU. Nederland draagt jaarlijks haar
aandeel af aan de EU ten behoeve van de eigen middelen voor het MFK,
net als alle andere lidstaten. Het gezondheidsprogramma wordt gefinancierd met een deel van deze middelen. Voor de specifieke afdrachten van
Nederland aan de EU verwijs ik u naar de begroting van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken (Kamerstuk 36 120 V, nrs. 1 en 2).
Vraag
De leden van de Groep Van Haga vragen verder wanneer het apenpokkenvirus niet langer aangemerkt zal worden als een internationale noodsituatie. Volgens de laatste berichtgeving zijn de besmettingen aan het
afnemen en het virus heeft nergens gezorgd voor extra druk op de zorg
en/of is nauwelijks levensbedreigend. De leden willen dan ook graag
weten waarom het mandaat van de Emergency Task Force van COVID-19
is uitgebreid naar het apenpokkenvirus en waarom er een verordening in
de maak is die de Europese Commissie de mogelijkheid geeft om een
medische noodsituatie op Europees niveau uit te roepen voor het
apenpokkenvirus. Wat zijn de criteria voor het uitroepen van zo’n
medische noodsituatie en wat zijn daarvan dan de gevolgen, niet in de
laatste plaats voor het Nederlandse zorgstelsel?
Antwoord
De WHO besluit, op basis van een advies van het IHR emergency
committee, over het aanmerken van een ziekte als internationale
noodsituatie. Wanneer er volgens de WHO op een gegeven moment geen
sprake meer is van een internationale noodsituatie, dan zal de DG van de
WHO hierover communiceren. Zoals al eerder aangegeven heeft het
uitroepen van een PHEIC geen directe gevolgen voor de situatie in
Nederland.
De Emergency Task Force van het Europees geneesmiddelenagentschap
is een adviesorgaan van nationale experts, expertstructuren binnen EMA
die in het geval van een ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreiging advies kan uitbrengen over medische tegenmaatregelen. Deze
Task Force is derhalve niet gebonden aan een specifieke gezondheidsbedreiging zoals Covid-19. De verordening waar het lid van de fractie van
Haga naar verwijst betreft de wijziging van het bestaande EU-besluit
1082/2013/EU omtrent grensoverschrijdende bedreigingen van de
gezondheid. Onder dit besluit heeft de Europese Commissie al de
mogelijkheid tot het uitroepen van een noodsituatie bij griepepidemieën
of bij andere noodsituaties waarbij de WHO nog geen internationale
noodsituatie heeft uitgeroepen en waarbij er sprake is van ernstige
grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen en/of er met betrekking
tot die dreiging geen of onvoldoende geneesmiddelen of medische
hulpmiddelen voorhanden zijn. De Commissie kan hiertoe beslissen op
basis van adviezen van onder meer de Health Security Committee (HSC)
waar alle lidstaten in vertegenwoordigd zijn alsook op basis van informatie van het Europees Centrum voor Ziektepreventie- en Bestrijding
(ECDC). In de nieuwe verordening behoudt de Europese Commissie de
mogelijkheid om een noodsituatie uit te roepen. Een dergelijk besluit tot
het uitroepen van een noodsituatie zal plaatsvinden via een uitvoeringshandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

26

Het uitroepen van een medische noodsituatie heeft primair gevolgen op
Europees niveau. Zo kan het onder meer zijn dat een nieuw op te richten
raad voor gezondheidscrises wordt geactiveerd die op EU-niveau acties
coördineert, dat de ECDC een EU-taskforce voor gezondheid kan mobiliseren en dat op basis van verordening (EU) 2022/123 een mechanisme
onder het Europees geneesmiddelenbureau kan worden geactiveerd om
tekorten aan medische tegenmaatregelen te monitoren en dergelijke
tegenmaatregelen te ontwikkelen, aan te kopen, te beheren en in te zetten.
In juni is een voorlopig politiek akkoord bereikt in de onderhandelingen
over de verordening inzake ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen ter vervanging van EU-besluit 1082/2013/EU. Dit proces staat
los van het proces in het kader van de Intergovernmental Negotiation
Body (INB) in WHO verband, waarin gesproken wordt over de ontwikkeling van een mondiaal pandemie-instrument in aanvulling op de
Internationale Gezondheidsregeling (2005), hetgeen overigens een ander
traject is dan het internationale pandemie-instrument van de WHO.
Vraag
Afsluitend hebben de leden van de Groep Van Haga vragen over het
zogenaamde internationale pandemie-instrument, waarvoor in juni een
akkoord is bereikt in de Gezondheidsraad en het Europees parlement. Met
deze verordening zullen er Europese en nationale paraatheid- en
responsplannen komen. De leden willen graag weten wat er precies in
deze plannen staat en wat de criteria zijn voor het in werking treden en het
weer afschalen van deze plannen. Hoe zit het met de voorgenomen
informatie-uitwisseling binnen de EU en hoe wordt de (medische) privacy
van burgers daarbij geborgd? Hebben afzonderlijke lidstaten mandaat om
het in werking treden van de paraatheid- en responsplannen te weigeren
wanneer zij dat voor de nationale situatie niet nodig achten?
Antwoord
De Europese en nationale paraatheid- en responsplannen zoals deze
worden omschreven in de verordening inzake ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen kunnen aanbevelingen en maatregelen
bevatten voor bestuur, capaciteiten en middelen. Welke elementen uit de
plannen gebruikt zullen worden in een gezondheidscrisis, is afhankelijk
van de aard en de omstandigheden van de crisis in kwestie. Deze plannen
zijn bedoeld als instrumenten voor pandemische paraatheid- en respons
en worden in ons land onder meer uitgewerkt in de Beleidsagenda
Pandemische Paraatheid, zoals deze op hoofdlijnen in april (kamerbrief 25
295-1836) van dit jaar met de Kamer is gedeeld. De EU-verordening bevat
geen inwerkingtredingscriteria. Het op Europees niveau delen en
bespreken van deze plannen laat bovendien de nationale bevoegdheden
op het gebied van volksgezondheid onverlet. Het Europese paraatheidsen responsplan bevat tevens afspraken over de veilige informatieuitwisseling binnen de EU, waarbij de (medische) privacy van burgers
geborgd blijft middels de geldende wet- en regelgeving zoals de AVG.
III. Volledige agenda
Geannoteerde Agenda Gezondheidsraad 7 september 2022, brief
van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.J.
Kuipers – 28 januari 2022, Kamerstuk 21 501-31, nr. 681

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

27

Antwoorden op vragen commissie over de geannoteerde agenda
Formele EU-gezondheidsraad van 14 juni 2022, brief van de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.J. Kuipers –
8 juni 2022, Kamerstuk 21 501-31, nr. 671
Geannoteerde agenda Formele EU-gezondheidsraad van 14 juni
2022, brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, E.J. Kuipers – 30 mei 2022, Kamerstuk 21 501-31, nr. 667
Verslag EU gezondheidsraad van 14 juni 2022, brief van de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.J. Kuipers –
27 juni 2022, Kamerstuk 21 501-31, nr. 678
Verslag informele gezondheidsraad 10 februari 2022, brief van de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.J. Kuipers –
7 juni 2022, Kamerstuk 21 501-31, nr. 670

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 682

28