Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 371

Kredietcrisis

Nr. 230

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2009
Hierbij zend ik u de evaluatie deeltijd WW, zoals deze is aangekondigd bij
de introductie van dit instrument en in de toelichting bij het Besluit deeltijd WW tot behoud van vakkrachten.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

KST132801
0809tkkst31371-230
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

1

Evaluatie deeltijd WW
1. Inleiding
Sinds oktober vorig jaar worden bedrijfsleven en werkgelegenheid ernstig
geraakt door de economische gevolgen van de financiële crisis. In de
afgelopen maanden heeft het kabinet in iedere fase van de crisis maatregelen getroffen die in het licht van de omstandigheden nodig waren om
het bedrijfsleven in staat te stellen de gevolgen zo goed mogelijk op te
vangen. Eind vorig jaar werd een landelijk dekkend netwerk van mobiliteitscentra ingericht teneinde werknemers die met ontslag worden bedreigd
zo mogelijk tijdig naar ander werk te geleiden. Ook werd de wtv-regeling
ingevoerd die erop gericht was om bedrijven die door een zeer ernstige
teruggang in omzet getroffen werden een adempauze te bieden waarin zij
op overwogen wijze over de aanpassing van de productiecapaciteit
zouden kunnen beslissen. In maart van dit jaar is deze regeling opgevolgd
door de regeling voor deeltijd WW. Deze vormt onderdeel van een aantal
maatregelen die bedrijven in staat moeten stellen om in de komende tijd,
waarin omvang en einde van de crisis nog niet te overzien zijn, hun
herstelvermogen in stand te houden zodat eventuele nieuwe orders snel
kunnen worden uitgevoerd.
De regeling voor deeltijd WW werd in maart met de sociale partners
besproken. In het pakket stimuleringsmaatregelen werd 300 mln uitgetrokken voor de extra kosten welke deze regeling met zich mee zou
brengen, naast het reguliere beslag op WW middelen. Ten tijde van de
totstandkoming van de regeling werd overwogen dat het hier een nieuw
soort maatregelen betrof, waarmee nog geen ervaring was opgedaan. Om
die reden werd de eerste periode waarin deeltijd WW aan bedrijven wordt
toegestaan beperkt tot drie maanden. Deze drie maanden zouden mede
gebruikt worden om de toepassing en het gebruik van de regeling te
volgen en te evalueren, waarna de regeling in het licht van de gebleken
praktijk zou kunnen worden bijgesteld. Nadrukkelijk werd in de toelichting
gewaarschuwd dat bij de verlenging van de deeltijd WW na de eerste
periode van drie maanden, de regeling eventueel in gewijzigde vorm zou
worden toegepast. Ook werd gewaarschuwd dat de regeling zou worden
gesloten indien het budgettaire plafond dreigde overschreden te worden.
In de afgelopen maanden zijn omvang en aard van het gebruik van de
regeling gevolgd. Voor de ommekomst van de eerste periode van drie
maanden dreigde het ingestelde budgettaire plafond door het intensieve
gebruik van de regeling te worden overschreden. Om die reden heb ik
besloten de regeling tijdelijk op te schorten voor nieuwe instroom. De tijd
sinds het opschorten van de regeling is gebruikt om de regeling te
evalueren en de verdere inzet van de beschikbare middelen af te wegen.
Op basis van de evaluatie, en in het licht van het pakket aan maatregelen
dat het kabinet heeft getroffen en de nieuwste prognoses over de
economie, heb ik besloten de regeling te verfijnen teneinde deze meer aan
te doen sluit bij het beoogde doel; het behouden van werknemers die
essentieel zijn voor het bij een aantrekkende vraag weer snel kunnen
opschalen van de bedrijfsactiviteiten.
2. Situatie op de arbeidsmarkt
De recente prognoses van het CPB wijzen op een voortgaande achteruitgang van de economie met alle gevolgen van dien. Economische krimp
van bijna 5% in 2009, een werkloosheid die oploopt tot bijna 10% van de
beroepsbevolking in 2010, en een snel stijgende staatsschuld. De cijfers
zijn een bevestiging van signalen in de afgelopen maanden uit de samenleving. Bedrijven geven aan voor de moeilijke keuze te staan of en welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

2

werknemers ze moeten ontslaan om de voortgang van hun bedrijf te
garanderen. Brancheorganisaties verwachten dat de bedrijvigheid in hun
sector sterk zal afnemen. De werkloosheid is in de afgelopen maanden
geleidelijk opgelopen. Het CBS meldt dat het aantal WW-uitkeringen voor
de zesde achtereenvolgende maand is gestegen. Het aantal WW-uitkeringen ligt nu ongeveer 45 000 hoger dan in oktober vorig jaar toen het
aantal WW-uitkeringen het laagste punt sinds 2001 bereikte. De inzet van
de wtv-regeling en het afstoten van flexibele arbeidskrachten hebben het
moment van massale ontslagaanvragen in sommige gevallen weten uit te
stellen. De economische neergang is echter van een dergelijke omvang
dat veel sectoren en bedrijven genoodzaakt zijn te herstructureren en
werknemers te ontslaan. Bedrijven met uitzicht op herstel kunnen de
deeltijd WW gebruiken om het vermogen om te herstellen te waarborgen.
Werknemers die essentieel zijn voor het herstelvermogen (vakkrachten)
kunnen zo worden behouden.
Een krimpende economie en oploop van werkloosheid werden verwacht.
Al snel na het overslaan van de crisis in de financiële sector naar de reële
economie werd duidelijk dat we in economisch zwaar weer terecht zijn
gekomen. Half januari gaf het kabinet aan dat «de economische teruggang
leidt tot het verdwijnen van werk en banen, en dus tot werkloosheid». Het
kabinet heeft toen uiteengezet dat het beleid erop gericht moet zijn om
werk om te zetten in werkgelegenheid en werkgelegenheid snel te
koppelen aan beschikbare arbeid. Na overleg met sociale partners en
andere betrokken partijen heeft het kabinet eind maart aangegeven welke
middelen en instrumenten worden ingezet. In totaal is dat 700 miljoen
extra voor arbeidsmarktmaatregelen en nog eens 250 miljoen voor het
aanpakken van de problematiek van jeugdwerkloosheid. In de afgelopen
periode hebben alle partijen zich ingezet om voorgenomen beleid om te
zetten in regelingen en in de uitvoeringspraktijk.
3. Hoofdlijnen aanpak crisis op arbeidsmarkt
De economische gevolgen van de crisis verschillen tussen sectoren,
bedrijven en werknemers. Een uniforme aanpak is derhalve mogelijk noch
wenselijk. De maatregelen die het kabinet tot dusver getroffen heeft
bieden dan ook een waaier aan mogelijkheden. Uitgangspunt daarbij is
dat we niet uit deze crisis komen door vast te houden aan het bestaande,
maar door ruimte te bieden aan vernieuwing en verandering. Op basis
daarvan heeft het beleid drie invalshoeken, te weten: investeren in de
toekomst, versterking van arbeidsmobiliteit, en behoud van herstel
vermogen.

Investeren in de toekomst
Vanaf het begin is bij de aanpak van de gevolgen van de crisis voor de
bedrijvigheid en de werkgelegenheid uitgegaan van het beginsel dat niet
werkgelegenheid behouden moet worden waar werk verdwenen is, maar
nieuw werk gestimuleerd moet worden en ruimte geboden teneinde dit
zoveel mogelijk in werkgelegenheid om te zetten. Dit om de werkgelegenheid en de beschikbare arbeid zo snel en effectief mogelijk bij elkaar te
brengen.
Nieuwe bedrijvigheid is een essentiële voorwaarde om als economie weer
snel te herstellen. Met het oog daarop heeft het kabinet verschillende
maatregelen getroffen om de economie een impuls te geven; vervroegen
van investeringen, fiscale facilitering innovatie, bevordering van energieinvesteringen in woningen, enz. Daarnaast wordt de ontwikkeling van
kennis en innovatie gestimuleerd via een tijdelijke regeling voor kenniswerkers, verlenging van innovatieprogramma’s en de versterking van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

3

vakscholen en werkscholen. Dit voorkomt dat unieke kennis en werkgelegenheid verloren gaat, stimuleert de ontwikkeling van nieuwe technologie
en zorgt ervoor dat kenniswerkers voor Nederland behouden blijven.
Hierdoor zal Nederland versterkt de crisis uitkomen. Ook heeft het kabinet
extra geld vrijgemaakt voor de ontwikkeling naar een duurzame economie. De bouwsector profiteert van de ambitie en middelen om scholen en
instellingen op te knappen of te bouwen.
In het kader van de arbeidsmaatregelen die in de afgelopen maanden zijn
getroffen is voorts steeds als voorwaarde gesteld dat de vrijgekomen tijd
wordt besteed voor opleiding, scholing en training. Op die wijze wordt de
vrijgevallen tijd benut om de kwaliteit en inzetbaarheid van werknemers te
verbeteren met het oog op de toekomst. Voor werkzoekenden zonder
startkwalificatie kan het behalen van een EVC of een ervaringsprofiel de
weg vrij maken naar een nieuwe werkgever. De overheid draagt financieel
bij in de kosten van het behalen van het opmaken van het profiel en
behalen van een certificaat.

Van werk naar werk begeleiding
Werkgelegenheid behouden waar geen werk meer is, is in de huidige
situatie onhaalbaar en onwenselijk. Juist nu moeten we voorkomen dat
werk oningevuld blijft liggen. Nog steeds zijn er baanwisselingen en vacatures. Vanuit die gedachte heeft het kabinet een uitgebreid pakket aan
maatregelen en middelen gepresenteerd om de arbeidsmobiliteit te
bevorderen en werknemers die dreigen hun baan te verliezen zo mogelijk
al voor hun ontslag elders weer aan werk te helpen. De regionale
mobiliteitscentra bieden daarbij het kader waarin alle betrokken pertijen
binnen een regio kunnen samenwerken. Bedrijven zelf kunnen bovendien
een intensievere rol spelen bij het bemiddelen van werknemers die
ontslagen dreigen te worden. Werkgevers en sectoren hebben goed zicht
op waar werk ontstaat en waar werk verloren gaat. Van werk naar werk
krijgt zo handen en voeten binnen bedrijven en sectoren. Daarbij kan
gebruikt gemaakt worden van de ondersteuning vanuit de mobiliteitscentra. Dit heeft succes gehad. In de afgelopen maanden vonden ongeveer 5000 werknemers nieuw werk voor zij hun baan verloren en ongeveer 40 000 binnen drie maanden daarna. Het kabinet heeft extra
middelen uitgetrokken voor bemiddeling en re-integratie. In sommige
gevallen is daar alleen kennis over beschikbare vacatures voor nodig. Die
kennis is geoptimaliseerd en wordt breed gebruikt.
Scholing kan nodig zijn als competenties niet goed aansluiten. De overheid stimuleert dit op verschillende manieren. Scholing vanuit de WW is
mogelijk. Daarbovenop komt een regeling waarbij bedrijven gebruik
kunnen maken van een omscholingsbonus.

Herstelvermogen bedrijven en economie versterken
Niet behoud van het bestaande, maar vernieuwing en verandering bieden
de beste weg uit de crisis. Dit is echter anders indien ook gezonde
bedrijven zo zwaar getroffen worden door de huidige teruggang in de
economie dat zij zo ernstig in hun productievermogen moeten snijden,
onder meer door het ontslaan van essentiële vakkrachten. Dan gaat ook
het vermogen om te vernieuwen en te veranderen verloren. Behoud van
het elementaire herstelvermogen van gezonde bedrijven is derhalve een
noodzakelijke voorwaarde voor het behoud van het herstelvermogen van
de economie als geheel.
Het belangrijkste onderdeel van het beleid om het herstelvermogen van
de economie te versterken is het besluit van het kabinet in het kader van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

4

het aanvullend beleidsakkoord de automatische stabilisatoren hun volle
werk te laten doen en zo een abrupte vraaguitval te voorkomen. De
oplopende uitgaven aan uitkeringen en de dalende inkomsten worden niet
vertaald in hogere lasten voor burgers en bedrijven of lagere uitgaven
door de overheid. Dit ondersteunt de vraag naar producten en daarmee
de werkgelegenheid. Volledig herstel wordt daarmee makkelijker bereikt.
Aanvullend heeft het kabinet extra middelen vrijgemaakt voor gerichte
investeringen in nieuwe bedrijvigheid.
Daarnaast is deeltijd WW geïntroduceerd om die bedrijven te helpen waar
de verwachting is dat na de tijdelijke teruggang van de economie, de
bedrijvigheid zal aantrekken. Deeltijd WW helpt, zoals ook onderzoek in
opdracht van de Stichting van de Arbeid laat zien, deze bedrijven een brug
te vormen naar deze volgende fase van de economische crisis. Bedrijven
krijgen zo de mogelijkheid werknemers die voor het herstellend vermogen
van het bedrijf elementair zijn bij het aantrekken van de economie in te
blijven zetten. Voorkomen moet worden dat essentiële kennis en vaardigheden verloren gaan als ze kort daarna weer nodig zijn. Het biedt
bedrijven zo de mogelijkheid om snel om te schakelen als de economie
weer aantrekt.
Uitgangspunt daarbij is dat behoud van werkgelegenheid waar geen werk
is, geen perspectief biedt. Herstructurering van de economie en transities
tussen bedrijven mogen niet door de regeling worden belemmerd. Dit zou
zich bijvoorbeeld kunnen voordoen indien bedrijven door gebruik te
maken van deeltijd WW structurele herschikking uitstellen. Ook hier geldt
dat zachte heelmeesters stinkende wonden maken. Werknemers die te
lang blijven zitten op onrendabele plekken kunnen niet elders productief
ingezet worden. Nieuwe bedrijvigheid wordt dan tegengegaan, economische herstel afgeremd en talent niet goed gebruikt.
Aan het gebruik van deeltijd WW is een aantal voorwaarden verbonden
om de doelen te bereiken. Zo kan het aantal te werken uren ten hoogste
met 50% worden verminderd. De werkgever is een vergoeding verschuldigd ter hoogte van de helft van de verstrekte WW-uitkering als een werknemer voortijdig wordt ontslagen. Een vertegenwoordiging van werknemers moet instemmen met de vermindering van het aantal arbeidsuren
en er moeten met de werkgever afspraken worden gemaakt over scholing
en detachering. Verder zijn de reguliere WW-regels van toepassing wat
betekent dat bij een beroep op de regeling WW-rechten worden verbruikt.
Het samenstel van deze regels beoogt te bevorderen dat alleen die werknemers aan de regeling deelnemen die essentiële vaardigheden bezitten
waardoor bij uitzicht op herstel bedrijven genoeg herstelvermogen
hebben om snel weer de productie te kunnen vergroten.
4. Ervaringen deeltijd WW
Het Besluit deeltijd WW tot behoud van vakkrachten is eind maart geïntroduceerd. In samenspraak tussen UWV, sociale partners en SZW is de
regeling vervolgens geïmplementeerd en is ervoor gezorgd dat bedrijven
en werknemers zonder problemen gebruik kunnen maken van de regeling.
Bij de inwerkingtreding van het besluit deeltijd WW werd aangekondigd
dat de regeling binnen 3 maanden zou worden geëvalueerd. Onderhavige
notitie bevat die evaluatie en de afwegingen op basis daarvan. In bijlage 1
bij deze brief is een cijfermatig overzicht naar aanleiding van deze
evaluatie toegevoegd. De uitkomsten van de evaluatie sluiten aan bij de
resultaten van het onderzoek dat Research voor Beleid in opdracht van de
Stichting voor de Arbeid heeft verricht. Op basis van deze gegevens
kunnen we een aantal conclusies trekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

5

Vooruitlopend op de evaluatie is de regeling eerder echter reeds op twee
punten gewijzigd. In de eerste plaats ontstond er aanvankelijk onduidelijkheid over de vraag in hoeverre de instemming van vertegenwoordigers
van de werknemers met de toepassing in een concreet geval van willekeurig welke voorwaarde afhankelijk gemaakt zou kunnen worden. Met
het oog daarop hebben sociale partners in het kader van de Stichting van
de Arbeid een aanbeveling vastgesteld, waarin duidelijk gemaakt werd dat
de instemming slechts om redenen die samenhangen met het doel van de
regeling, geweigerd zouden kunnen worden. In aansluiting daarop is de
regeling eind april gewijzigd teneinde de procedure en besluitvorming
ingeval van geschil vast te stellen. Meningsverschillen kunnen worden
gemeld bij het op 29 april ingestelde Meldpunt deeltijd WW. Sinds de
instelling van dit meldpunt zijn 3 meldingen van werkgevers aan sociale
partners in de Stichting van de Arbeid voorgelegd. De sociale partners op
centraal niveau hebben daarbij geconstateerd dat er nog voldoende
ruimte was om op decentraal niveau tot een bevredigende oplossing te
komen. Dit heb ik in reactie aan betrokken werkgevers en werknemersvertegenwoordigingen gemeld.
Daarnaast is naar aanleiding van gebleken knelpunten in de vervoerssector bepaald dat langdurig en structureel overwerk wordt betrokken bij
deeltijd WW.

Intensief gebruik van de regeling
Het gebruik van de mogelijkheid tot deeltijd WW is boven verwachting
gebleken. Sinds de start per april zijn in nog geen drie maanden tijd 40
duizend werknemers bij het UWV aangemeld voor deeltijd WW. Het intensieve gebruik van de regeling wordt vooral ook veroorzaakt doordat veel
bedrijven voor een substantieel deel van hun personeelsbestand deeltijd
WW toepassen. In een aantal gevallen wordt voor alle werknemers een
aanvraag ingediend voor verkorting van de gewerkte uren. 64% van de
bedrijven die gebruik maken van de regeling vragen voor meer dan de
helft van de werknemers deeltijd WW aan (het betreft in totaal 85% van
het totale aantal werknemers in de deeltijd WW). Bij 17% van de bedrijven
die gebruik maken van deeltijd WW is het gebruik voor 100% van het
personeel (zie ook tabel 1 in de bijlage). Deze cijfers cumuleren tot een
gemiddelde inzet per bedrijf van bijna 70 procent van het personeelsbestand. Voor bijna driekwart van de werknemers in de deeltijd WW is de
maximale vermindering van het aantal uren 50% aangevraagd (zie tabel 2
in de bijlage).
In onderstaande grafiek wordt inzichtelijk gemaakt hoe de verdeling is
tussen bedrijven waar 0–30% van het personeelbestand in de deeltijd WW
zit, bedrijven waar dit percentage tussen 30 en 60% ligt, en bedrijven die
60 tot 100 procent van het personeelsbestand in de deeltijd WW stoppen.
De rechteras geeft aan hoeveel werknemers in de deeltijd WW zitten bij de
drie verschillende groepen bedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

6

nb. Figuur is gebaseerd op 20 000 toekenningen

Het intensieve gebruik zorgt er uiteraard voor dat het beschikbare budgettaire plafond sneller werd bereikt dan in eerste instantie werd verwacht.
Dit is ook de aanleiding om de regeling op te schorten. Belangrijker is dat
het gebruik een indicatie is dat de regeling niet in alle gevallen met
gepaste terughoudendheid is ingezet. Ook het feit dat afspraken over
loonaanvulling tot stand komen, roept vragen op over de door de werkgevers en werknemersvertegenwoordigingen gemaakte afwegingen over
inzet van deeltijd WW. Bedrijven moeten een keuze maken welke mensen
ze volledig in dienst willen houden, welke medewerkers minder gaan
werken, en voor welke medewerkers ontslag aan de orde is. Het ongericht
aanvragen voor het gehele werknemersbestand heeft als risico dat dergelijke strategische keuzes vooruit worden geschoven en de regeling
daarmee haar doel voorbij schiet. Bovendien zorgt het intensieve gebruik
ervoor dat er geen middelen overblijven om andere bedrijven en werknemers in de komende periode deze mogelijkheid te bieden. Dit terwijl ook
in de komende periode bedrijven geconfronteerd worden met de
gevolgen van de economische crisis.

Verdeling naar sectoren en werknemers
De deeltijd WW wordt vooral gebruikt door bedrijven in de metaal en
zakelijke dienstverlening (zie ook tabel 4a in bijlage). Gecorrigeerd voor de
omvang van de sector springen een aantal industriesectoren eruit (tabel
4b) . Deze liggen ook voor de hand op grond van de economische ontwikkelingen. Dit beeld komt ook naar voren uit de enquête die de Stichting
van de Arbeid onlangs liet doen. Ook signalen uit werkbezoeken en
berichtgeving in de media geven aan dat de economische neergang
vooral effect zal hebben op de bedrijvigheid in deze sectoren. Werknemers
die gebruik maken van de deeltijd WW verschillen qua leeftijd niet veel
van het gemiddelde van de beroepsbevolking, zij het dat er relatief weinig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

7

jongeren onder 25 jaar deelnemen (tabel 3). De meeste aanvragen
betreffen aanvragen tot 5 werknemers (figuur 1 en 2).

Effect op instroom WW
Ontslaan van werknemers kan een pijnlijke maar noodzakelijke beslissing
zijn om zowel op korte als op de lange termijn de toekomst van het bedrijf
te waarborgen. Bij zicht op herstel, kan het ontslaan van grote groepen
werknemers nadelig zijn. Juist voor werknemers met specifieke kennis en
kunde is het dan beter om wel in dienst te blijven maar minder uren te
werken. De regeling deeltijd WW biedt bedrijven deze mogelijkheid. Werknemers worden dan via de WW gecompenseerd voor het inkomensverlies. Instroom in de deeltijd WW verlaagt voor een deel de instroom in
de reguliere WW. In het kader van de evaluatie heb ik het CPB verzocht
om een inschatting te maken van de besparingen op de reguliere WW als
gevolg van de deeltijd WW. Hierbij is gebleken dat de deeltijd WW naar
verwachting een groter positief effect heeft op de instroom in de reguliere
WW dan eerder gedacht (zie bijlage 2)1. De besparing op de reguliere WW
is hierdoor hoger. Het CPB stelt dat, afhankelijk van de duur van de
recessie, bij een netto budget van 300 miljoen een bruto budget past van
550 miljoen (bij een lange recessie) of van 625 miljoen (bij een korte
recessie). Inschattingen over de duur van de recessie zijn op dit moment,
ook voor het CPB, niet mogelijk. Vanuit het oogpunt van behoedzaamheid
heb ik in samenspraak met het kabinet besloten om de relatie tussen
netto- en brutokosten zodanig bij te stellen dat bij het netto-budget van
300 miljoen een bruto budget van 550 miljoen past in plaats van de
eerdere 375 miljoen. Hiermee wordt de budgettaire ruimte met 175
miljoen groter en kan een groter aantal werknemers en werkgevers van
het Besluit gebruik maken.

Scholing binnen de deeltijd WW

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Een werkgever dient concreet aan te geven welke scholing gevolgd zal
worden door werknemers die gebruik gaan maken van deeltijd WW. De
vormgeving van de scholing is onderdeel van de afspraken die werkgever
en werknemersvertegenwoordiging maken over inzet van deeltijd WW.
Niet kan worden volstaan met, zoals in eerste instantie bij de bijzondere
WTV regeling wel het geval was, een afspraak met vertegenwoordigers
van werknemers dat door middel van scholing de inzetbaarheid van de
betreffende werknemers zal worden bevorderd. Bij de verlengingsaanvraag wordt getoetst of de scholingsafspraken zijn nagekomen. Voornemens of een handtekening bij scholingsplannen zijn, in tegenstelling tot
berichten in sommige media, niet genoeg. De werkgever dient bij de
verlengingsaanvraag een schriftelijk verslag te overleggen. Hoe deze
specifieke scholing heeft bijgedragen aan de inzetbaarheid van de individuele werknemer zal verschillen per werknemer en werkgever. Indien
UWV constateert dat de eerder gemaakte scholingsafspraak niet is nagekomen, impliceert dit dat verlenging van deeltijd WW niet mogelijk is.
Naast het UWV heeft ook de werknemersvertegenwoordiging een controlerende taak in deze. Zij dient immers akkoord te gaan met de verlengingsaanvraag van de werkgever. Bij het maken van deze nieuwe afspraak ligt
het voor de hand dat gekeken wordt hoe de afspraken uit het verleden zijn
ingevuld. Het UWV verifieert middels een steekproef of wat in de verklaring wordt gesteld ook overeenstemt met de werkelijkheid. Op basis van
een steekproef onder 25 grote bedrijven en ruim 200 werknemers bij
bedrijven die deelnemen aan de regeling is reeds onderzocht welke scholing de betrokken werknemers gaan volgen. De nadruk ligt op korte
vakinhoudelijke cursussen, maar ook oriëntatiecursussen op bijvoorbeeld
zelfstandig ondernemerschap komen voor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

8

5. Heroverweging deeltijd WW
Het binnen drie maanden bereiken van het budgettaire plafond maakt het
noodzakelijk om een weloverwogen beslissing te nemen over de voortzetting van de regeling en de wijze waarop.
Bij ondernemers bestaat over het algemeen het gevoelen dat de deeltijd
WW op dit moment de meest zinvolle maatregel is om hen in staat te
stellen om in onzekere tijd onomkeerbare stappen met betrekking tot
beperking van de productiecapaciteit te voorkomen. De Stichting van de
Arbeid heeft gepleit voor voortzetting van deeltijd WW en de OESO heeft
in een overzicht van de getroffen maatregelen, aanbevolen om een dergelijke maatregel te handhaven. De maatregel dient niet alleen het herstelvermogen van bedrijven, maar ook individuele werknemers die niet, zoals
bij volledige werkloosheid thuis komen te zitten, doch betrokken blijven
bij het bedrijf en hun collega’s. Op grond van de regeling deeltijd WW
worden zij voorts geschoold of ontvangen onderwijs met het oog op hun
inzetbaarheid elders.
Deze positieve waardering van de regeling ten spijt, zijn er ook signalen
dat de regeling te ongericht wordt ingezet en zonder onderscheid voor het
hele personeel deeltijd WW wordt aangevraagd. Van verschillende zijden
wordt gewezen op het belang om terug te gaan naar het doel van de
regeling. De regeling biedt in potentie gezonde bedrijven het perspectief
om de overgang naar de volgende fase te maken. Als de vraag naar
arbeid weer toeneemt, moeten bedrijven snel weer kunnen opschalen.
Door in staat te zijn werknemers met veel bedrijfsspecifieke kennis nu te
kunnen vasthouden zijn werkgevers in staat het proces van herstel
soepeler te laten verlopen. Wanneer de regeling echter te ruim gebruikt
wordt, belast dit daarentegen het herstelvermogen en dreigt het werknemers voor wie in werkelijkheid geen perspectief meer is bij het betrokken
bedrijf, onnodig vast te zetten. Ervaring uit eerdere crises wijst erop dat
hoe eerder bedrijven overgaan tot herstructurering des te groter zijn hun
overlevingskansen op langere termijn. Voor de betrokken werknemers
geldt evenzeer dat de kansen op herstel van hun arbeidsmarktpositie
verbeteren door vroegtijdig naar een nieuwe baan om te kijken.
Daarnaast heb ik signalen opgevangen dat in sommige gevallen werknemers die in deeltijd WW zijn geplaatst, toch fulltime aan het werk zijn bij
hun werkgever. Ik heb aan het UWV gevraagd nog scherper toe te zien op
deze mogelijke gevallen van fraude. Op concrete gevallen wordt direct
actie ondernomen.
In alle gevallen moet worden vastgesteld dat met het huidige budgettaire
plafond en het intensieve gebruik van de regeling, het niet mogelijk zal
zijn om de regeling ongewijzigd voort te zetten tot het eind van het jaar.
De realisatie tot dusver zou impliceren dat mogelijkerwijs dan nog ca.
100 000 werknemers extra zullen instromen ten opzicht van de huidige
situatie. Samen met het beslag tot dusver zouden de totale kosten van de
regeling dan op ruim € 1,3 miljard kunnen komen. Gegeven de relatie
tussen netto- en brutokosten betekent dit dat ruim € 0,4 miljard aan extra
middelen gevonden moet worden, hetgeen bij de gegeven budgettaire
middelen en het sterk oplopende begrotingstekort minder voor de hand
ligt.
Naast de eerder genoemde verruiming van de budgettaire ruimte met
€ 175 miljoen naar € 550 miljoen is een versmalling en verfijning van de
regeling nodig om te verzekeren dat deze voor werkgevers en werknemers beschikbaar blijft. Door middel van nadere voorwaarden en beperkingen kan ook beter aansluiting gevonden worden tussen het doel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

9

regeling en de praktijk. Daarmee wordt bevorderd dat bedrijven een
weloverwogen keuze maken in welke gevallen wel en niet gebruik
gemaakt moet worden van de regeling. De regeling is niet bedoeld om
herstructurering uit te stellen.
Het gaat er om de beschikbare middelen op een eerlijke en effectieve
manier in te zetten. Bij een gegeven hoeveelheid middelen moet, in klassiek Nederlands gezegd, de ruimte uit de lengte of de breedte komen, dat
wil zeggen dat de ofwel de duur van de deeltijd WW moet worden bekort,
of de toepassing moet worden versmald. In de afgelopen periode zijn
verschillende suggesties tot aanpassing van de regeling geopperd. Vanuit
de vakbeweging zijn er door CNV en MHP concrete suggesties gedaan.
Deze suggesties betreffen de introductie van een bedrijfseconomische
toets of aanscherping van de voorwaarden om zo af te dwingen dat alleen
vakkrachten onder de regeling worden gebracht. Ook is de mogelijkheid
naar voren gebracht van maximering van het aantal werknemers dat per
bedrijf in deeltijd WW mag worden geplaatst.
Bij het beoordelen van mogelijke aanpassingen van de regeling is van
belang dat een aanpassing past bij het doel van de regeling, bijdraagt aan
een meer gerichte inzet van de beschikbare middelen, waardoor ook meer
werkgevers en werknemers gebruik kunnen maken, en dat de aanpassing
uitvoerbaar is. Wijzigingen moeten binnen dit kader passen.
6. Conclusie: herziening regeling
Helder is dat de deeltijd WW in een sterke behoefte voorziet bij zowel
werkgevers als werknemers. Het is in het belang van alle partijen om de
instroom in de regeling op korte termijn weer mogelijk te maken. Evenzeer is echter duidelijk dat het ongewijzigd voortzetten van de regeling
aanzienlijke meerkosten met zich mee brengt waarvoor geen middelen
beschikbaar zijn. Derhalve is een aanpassing van de regeling onvermijdelijk. Deze aanpassing zal liggen tussen de twee uitersten van een drastische bekorting van de regeling voor iedereen of een drastische beperking
van het aantal werknemers waarvoor per bedrijf een beroep gedaan kan
worden op de deeltijd WW. Bij een keuze voor een drastische beperking
van de duur van de deeltijd WW zouden alle bedrijven de lasten ondervinden van het feit dat een aantal bedrijven voor hun gehele personeel
deeltijd WW hebben aangevraagd. Een keuze voor drastische beperking
van het aantal personeelsleden waarvoor deeltijd WW mag worden
aangevraagd, zou echter betekenen dat bedrijven die al deeltijd WW
hebben ingevoerd voor een eerste periode van drie maanden, opnieuw
zouden moeten onderhandelen over de voorwaarden waaronder deze kan
worden toegepast. Bovendien zou in beide gevallen gekozen worden voor
een uniforme regeling waar vaak geheel verschillende bedrijfssituaties in
moeten passen. Bedrijven zelf hebben doorgaans het beste overzicht voor
welke werknemers en voor welke duur het instrument deeltijd WW geëigend is.
Tegen deze achtergrond kom ik tot de conclusie dat de regeling deeltijd
WW in die zin moet worden aangepast dat bedrijven zelf moeten kiezen
tussen een langdurige inzet van deeltijd WW voor een beperkt deel van
hun personeel of toepassing op een groter deel van hun personeelsbestand voor een kortere tijd. Dit dwingt werkgevers tot een scherpe afweging over de inzet van dit instrument in het licht van hun toekomstperspectief. Bedrijven die een kortdurende sterke daling van de vraag
verwachten kunnen ervoor kiezen om een groter deel van het werknemersbestand minder te laten werken. Bedrijven die een langere periode van
terugval verwachten kunnen een kleiner deel van hun werknemers minder
laten werken. Een dergelijke regeling waarborgt een geëigend gebruik van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

10

de regeling en maakt middelen vrij waardoor meer bedrijven ook in de
komende periode daarvan gebruik kunnen maken. Wel is het zo dat
bedrijven die geen van deze perspectieven hebben mogelijk eerder over
moeten gaan tot herstructurering. Voor de getroffen werknemers staat
dan het geïntroduceerde instrumentarium «van-werk-naar-werk» beschikbaar.
Concreet betekent deze aanpassing dat bij 60–100% van de werknemers in
de regeling de duur 9 maanden wordt. Bij 30–60% van de werknemers in
de regeling wordt de duur 1 jaar en bij minder dan 30% van de werknemers in de regeling de duur wordt gehandhaafd op 1 jaar en 3 maanden.
Bij invoering van deze variant zullen deze wijzigingen vanaf het begin
gelden voor nieuwe instroom. Voor lopende gevallen zullen deze wijzigingen in kunnen gaan vanaf de eerste verlenging. Door de beschreven
systematiek krijgen al ingestroomde bedrijven de ruimte het percentage
werknemers te handhaven. In dat geval hoeft er niet opnieuw onderhandelingen plaats te vinden tussen bedrijf en vertegenwoordiging van de
werknemers. Dit kan er wel toe leiden dat de maximale duur wordt bekort
dat de betrokken werknemers gebruik kunnen maken. Al ingestroomde
bedrijven die wel besluiten om het percentage aan te passen zullen een
nieuwe afweging maken tussen vaste dienst, deeltijd WW en ontslagen.
Met de hier beschreven aanpassing kunnen de beschikbare middelen op
een meer gerichte manier worden ingezet. De ophoging van het budgettaire plafond tot 550 miljoen (extra inzet van 175 mln) zorgt er in combinatie met de aanpassing van de regeling voor dat ook in de komende
periode bedrijven gebruik kunnen maken van de mogelijkheid tot deeltijd
WW. Ook bij deze aanpassing en de grotere beschikbare ruimte kan,
gezien de instroom in de afgelopen maanden, geen garantie worden
gegeven dat instroom tot eind van dit jaar mogelijk zal blijven. Vanaf het
begin is duidelijk aangegeven dat bij het bereiken van het plafond de
regeling zou eindigen. Zou de instroom tot eind van het jaar worden
toegelaten en het plafond doorbroken worden, dan vergt dit dat de regeling nog verder aangescherpt moet worden of dat extra budgettaire
ruimte gevonden moet worden. Dit laatste impliceert noodzakelijkerwijs
dat elders uitgaven beperkt moeten worden. In de afgelopen dagen sinds
het opschorten van de regeling is de aandacht vooral gericht op de
evaluatie van de regeling en de afwegingen rond de herziening daarvan.
Een eventuele wijziging van de budgettaire ruimte vergt meer tijd en vergt
bovenal een keuze van de uitgaven waarop bezuinigd kan worden binnen
de begroting van SZW. Uiteraard ben ik steeds beschikbaar voor overleg
daarover met onder meer sociale partners als ook voor overleg over een
betere alternatieve vormgeving van de keuze tussen lengte en breedte van
de regeling dan die welke hier beschreven werd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

11

Bijlage 1

Gegevens met betrekking tot gebruik deeltijd WW
Voor de onderstaande gegevens is gebruik gemaakt van opgaven van het
UWV. Onderstaande tabellen zijn – tenzij anders vermeld – opgesteld op
basis van een stand van circa 15 000 toekenningen.
Gebruik deeltijd WW naar omvang en achtergrond
Tabel 1: Percentage personeelsbestand in deeltijd WW (bij een stand van ca. 20 000
toekenningen)
Percentage deeltijd WW op personeelsbestand

Aantal bedrijven

Aantal werknemers
in deeltijd WW

0–10%
10–20%
20–30%
30–40%
40–50%
50–60%
60–70%
70–80%
80–90%
90–100%
100%

90
84
89
106
74
151
157
136
122
37
215

251
622
603
893
1 023
1 696
4 206
4 852
2 909
2 343
925

Totalen

1 270

20 323

Veel bedrijven maken gebruik van de regeling deeltijd WW voor een groot
deel van hun personeelsbestand. 64% van de bedrijven die gebruik maken
van de regeling vragen voor meer dan de helft van de werknemers deeltijd WW aan (het betreft in totaal 85% van het totale aantal werknemers in
de deeltijd WW). Gemiddeld bedraagt het aandeel werknemers circa 70%
van het personeelsbestand. Tabel 2 laat zien dat voor de meeste werknemers het maximale percentage van 50% vermindering van het aantal
gewerkte uren is aangevraagd.
Tabel 2: percentage deeltijd WW
Omvang

Aandeel

0% t/m 5%
5% t/m 10%
10% t/m 15%
15% t/m 20%
20% t/m 25%
25% t/m 30%
30% t/m 35%
35% t/m 40%
40% t/m 45%
45% tot 50%
50%

0,6%
0,0%
1,4%
8,5%
2,6%
4,0%
1,6%
7,0%
0,9%
0,7%
72,8%

Totaal

100,0%

Tabel 3: Verdeling deeltijd WW en reguliere WW naar leeftijd
Leeftijdsgroepen

15 tot 25 jaar
25 tot 35 jaar
35 tot 45 jaar
45 tot 55 jaar
55 tot 65 jaar

Als percentage van
deeltijd WW’ers

Als percentage
werkzame personen

4,6%
20,4%
33,7%
28,8%
12,6%

16,4%
20,9%
26,4%
23,6%
12,7%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

12

Tabel 3 laat zien dat de leeftijdsverdeling van de werknemers in de deeltijd
WW niet sterk afwijkt van de leeftijdsverdeling van de werkzame beroepsbevolking. Alleen het percentage jongeren in de deeltijd WW ligt lager dan
in de werkzame beroepsbevolking.
Omvang aanvragen
Figuur 1: Verdeling bedrijven naar omvang aanvraag

Figuur 2: Verdeling aanvragen deeltijd WW naar omvang

Bovenstaande diagrammen tonen dat de meeste aanvragen kleine
aanvragen betreffen: Ruim 60% is voor maximaal 5 personen. Van het
aantal personen in deeltijd WW werken de meeste mensen bij bedrijven
die voor meer dan 100 personen deeltijd WW aanvragen.
Gebruik naar sector
Tabel 4a en 4b geven aan welke sectoren in absolute aantallen en relatief
ten opzichte van de omvang van de sector veel gebruik maken van de
deeltijd WW. Onderstaand wordt een omschrijving gegeven van sectoren
zakelijke dienstverlening en groothandel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

13

Tabel 4a: Gebruik deeltijd WW, absolute aantallen (>200)
Sector

Metaalindustrie
Metaal- en technische
bedrijfstakken
Zakelijke dienstverlening II
Detailhandel en ambachten
Groothandel I
Havenbedrijven
Groothandel II
Zakelijke dienstverlening III
Algemene industrie
Meubel- en orgelbouwindustrie
Grafische industrie
Overige takken van bedrijf en
beroep
Chemische industrie
Bouwbedrijf

Aantallen
werknemers

Percentage van
totale gebruik

Aantallen
werkgevers

3 424

22,7%

54

3 017
1 839
829
714
502
436
407
405

20,0%
12,2%
5,5%
4,7%
3,3%
2,9%
2,7%
2,7%

287
233
126
82
29
79
106
21

374
367

2,5%
2,4%

33
31

264
247
217

1,7%
1,6%
1,4%

34
13
31

Tabel 4b: Relatief gebruik deeltijd WW per sector (>=0,5%)
Sector

Aantal werknemers
in deeltijd ww

Percentage van de
verzekerde
populatie per sector

Aantallen werkgevers

3 424
190
171
374
128
152
367
46
4
3 017
502
177
405
264
24
1 839

2,6%
2,5%
2,4%
2,1%
1,7%
1,3%
1,0%
0,9%
0,8%
0,8%
0,8%
0,7%
0,7%
0,6%
0,5%
0,5%

54
10
5
33
10
15
31
6
1
287
29
8
21
34
2
233

Metaalindustrie
Binnenscheepvaart
Textielindustrie
Meubel- en orgelbouwindustrie
Houten emballage-ind., houtwaren- en borstelind.
Timmerindustrie
Grafische industrie
Baggerbedrijf
Steenhouwersbedrijf
Metaal- en technische bedrijfstakken
Havenbedrijven
Steen-, cement-, glas- en keramische industrie
Algemene industrie
Overige takken van bedrijf en beroep
Dakdekkersbedrijf
Zakelijke dienstverlening II

Sector 041 Groothandel I
srpg 41
25–050
25–055
25–057
25–068

Groothandel in bouwmaterialen
Groothandel in technische producten, huishoudelijke artikelen
en metalen
Bandengroothandel
Autogroothandel

Sector 042 Groothandel II
srpg 51
25–021
25–049
25–051

Tussenpersonen ten behoeve van de handel (zijnde makelaars,
commissionairs en agenten)
Aan- en verkoopverenigingen
Groothandel in aardappelen, groenten en fruit, tuinbouwveilingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

14

25–052
25–053
25–054
25–056
25–058
25–059
25–060
25–061
25–062
25–063
25–064
25–065
25–066
25–067
25–069

Groothandel in levensmiddelen en zoetwaren
Papiergroothandel
Groothandel in textielgoederen
Groothandel in vlakglas
Drankengroothandel
Meubelgroothandel
Visgroothandel
Tabaksgroothandel
Groothandel in bloemen en planten
Groothandel in zuivelprodukten
Groothandel in oude materialen en afvalstoffen
Groothandel in medische, chemische en pharmaceutische
produkten
Groothandel in diverse delfstoffen
Vee en veevoerder groothandel
Overige groothandelsbedrijven (excl. vlees en hout)

Sector 043 Zakelijke dienstverlening I
srpg 71
25–025
25–026
25–027
25–033
25–078

Kantoren van advocaten en procureurs
Notariskantoren
Deurwaarders en bureaus voor rechtskundige bijstand
Kantoren van accountants en belastingconsulenten
Octrooibureaus

Sector 044 Zakelijke dienstverlening II
srpg 81
25–037
25–073
25–074
25–075
25–076
25–077
25–079

Reclame-adviesbureaus
Ingenieursbureaus
Architectenbureaus
Sotwarehouses
Economische organisatie- en adviesbureaus
Marketing en public relationbureaus
Expertisebureaus

Sector 045 Zakelijke dienstverlening III
srpg 91
25–008
25–009
25–010
25–014
25–020
25–024
25–030
25–031
25–032
25–034
25–040
25–041
25–042
25–043

Effectenhandelaars, geen handelsbank zijnde
Administratieve en trustkantoren
Effectendepots
Makelaars o/g
Tussenpersonen ten behoeve van bank- en verzekeringswezen
Ziekenhuis-verplegingsverenigingen
Journalistiek en nieuws- en persbureaus
Verenigingskantoren en concernadministraties
Tolken en translateurs
Recherchebureaus
Beleggingsmaatschappijen (waaronder effectenhandelaars en
trustkantoren)
Woningbouwcorporaties
Kantoren van administratieve dienstverlening
Belangenbehartigingsorganisaties (waaronder bijv. stamboekverenigingen, verenigingskantoren)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

15

25–044
25–045
25–046
25–047
25–048

Beheersmaatschappijen
Exploitatie onroerend goed
Incassobureaus
Publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties
Overige bedrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 230

16