Verdere versoepeling van maatregelen in instellingen
voor langdurige zorg en zelfstandig wonende ouderen
na vaccinatie tegen COVID-19

RIVM

A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1

OMT 28-5-2021

3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl

1.Verdere versoepeling van maatregelen in instellingen voor
langdurige zorg na vaccinatie tegen COVID-19
Het merendeel van de bewoners van instellingen voor de langdurige zorg
heeft inmiddels de mogelijkheid gehad om zich te laten vaccineren. Er zijn
permanente veegrondes ingesteld om de vaccinatiegraad op peil te
houden of verder te verhogen. In de verpleeghuizen en de
gehandicaptenzorg is het aantal besmettingen fors gedaald. Ook in de
algemene maatschappij daalt het aantal besmettingen per dag. Gezien de
huidige toenemende vaccinatiegraad en afnemende infectiedruk in zowel
de instellingen voor langdurige zorg als in de maatschappij neemt de
vraag om verdere versoepelingen toe.
Eerder werden onder andere al de volgende versoepelingen geadviseerd
binnen instellingen voor langdurige zorg nadat de bewoners volledige
vaccinatie is aangeboden en bij voorkeur een hoge vaccinatiegraad is
bereikt:
−

Op de kamer van de bewoner kunnen een of enkele vaste bezoekers
(bijv. partner of kinderen) afzien van het dragen van een
mondneusmasker en het afstand houden. Bezoekers dienen dan bij
voorkeur zelf ook volledig gevaccineerd te zijn of zich te laten testen
voorafgaand aan het bezoek.

−

De instelling kan overwegen om de omvang van de cohorten binnen
de instelling te verruimen.

−

Na volledige vaccinatie van de bewoners is er geen bezwaar tegen
inzet van vrijwilligers of contactberoepen. Beiden dienen een
chirurgisch mondneusmasker minimaal type II te dragen.

−

Ook kunnen essentiële trainingen voor het personeel onder
voorwaarden weer hervat worden.

Deze notitie geeft een kader met voorwaarden en aandachtspunten voor
verdere versoepeling van de maatregelen. De branche- en
beroepsorganisaties en instellingen kunnen dit als uitgangpunt gebruiken
voor het opstellen van het eigen beleid, dat afgestemd moet worden op
de specifieke omstandigheden in de instelling.
Uitgangspunten
Uitgangspunt bij versoepeling van de maatregelen in instellingen voor
langdurige zorg blijft dat een optimale balans wordt nagestreefd tussen
veiligheid voor bewoners en medewerkers enerzijds en de impact van de
preventieve maatregelen op het welbevinden van de bewoners anderzijds.
Pagina 1 van 6

Verdere versoepeling van maatregelen in instellingen voor langdurige zorg en zelfstandig wonende ouderen na
vaccinatie tegen COVID-19

Hierbij wordt rekening gehouden met het feit dat een deel van de
bewoners door dementie of verstandelijke beperking de maatregelen niet
begrijpt en zich er daardoor niet aan kan houden.
Bij verdere versoepelingen wordt beoogd om de maatregelen binnen de
instelling zoveel mogelijk te laten aansluiten bij de maatregelen die
gelden in de rest van de maatschappij. Bij verdere versoepelingen in de
maatschappij kunnen dan ook binnen de instellingen voor de langdurige
zorg de maatregelen verder versoepeld worden.
Medische achtergrondinformatie van belang bij het verder
versoepelen van maatregelen na vaccinatie
Vaccineffectiviteit en duur van bescherming
Volledige vaccinatie (meestal 2 vaccinaties) geeft bescherming tegen
(ernstige) ziekteverschijnselen door het coronavirus. Maar die
bescherming is niet volledig: ook na volledige vaccinatie is er een kans
dat een persoon ziek wordt, al is die kans wel veel kleiner dan zonder
vaccinatie en zal de infectie waarschijnlijk milder verlopen. Het is nog niet
bekend hoe lang het vaccin effectief blijft. (Van het griepvaccin wordt
verondersteld dat het ongeveer 6 maanden effectief is.) Daarnaast is nog
onvoldoende bekend in hoeverre vaccins werkzaam zijn tegen nieuwe of
toekomstige varianten van het virus en moet men dus alert zijn op
mogelijke doorbraakinfecties.
Effect van vaccinatie op transmissie
De Gezondheidsraad concludeert in haar advies van 20 mei 2021
(Transmissie na vaccinatie) dat vaccinatie ten minste gedeeltelijk
bescherming biedt tegen transmissie van het coronavirus. Het OMT
verwacht dat dit waarschijnlijk een onderschatting betreft van het
daadwerkelijke effect van vaccinatie op het voorkómen van transmissie
(114e OMT-brief deel 2)/ Dat betekent dat we ervan uitgaan dat
vaccinatie in belangrijke mate bescherming biedt tegen transmissie, maar
dat we er, zeker bij hoge infectiedruk, rekening mee moeten houden dat
gevaccineerde personen nog coronavirus kunnen verspreiden, waardoor
ongevaccineerde personen (ernstig) ziek kunnen worden.
Voorwaarden voor verdere versoepeling van de maatregelen
Op peil houden vaccinatiegraad bewoners
Om het verder versoepelen van de maatregelen tegen verspreiding van
het coronavirus mogelijk te maken, is het van belang dat binnen de
instellingen de vaccinatiegraad op peil wordt gehouden door nieuwe
bewoners middels de permanente veegronde te laten vaccineren als zij
nog niet gevaccineerd zijn. Het streven is dat de vaccinatiegraad onder de
bewoners 80% of hoger is. Daarnaast dient aan nieuwe medewerkers
vaccinatie aangeboden te worden als zij nog niet gevaccineerd zijn.
Zicht houden op mogelijke infecties en verspreiding SARS-CoV2 binnen de
instelling
De infectiedruk is in Nederland weliswaar duidelijk dalend, maar nog
steeds ingeschaald als ‘ernstig’. Dat betekent dat er buiten de instelling
nog wel coronavirus voorkomt en dat er nog steeds een risico is dat
medewerkers, bezoekers of vrijwilligers het coronavirus in de instelling
RIVM-CIb

Pagina 2 van 6

Verdere versoepeling van maatregelen in instellingen voor langdurige zorg en zelfstandig wonende ouderen na
vaccinatie tegen COVID-19

binnenbrengen en dat ongevaccineerde bewoners daardoor ernstig ziek
worden. Ook is niet uit te sluiten dat gevaccineerde bewoners besmet
worden en het virus verder overdragen, of er zelf (meestal in lichtere
mate) ziek van worden. Daarom is het belangrijk dat de instelling alert
blijft op mogelijk nieuwe introducties van coronavirus en bewoners en
medewerkers met klachten laagdrempelig test.
Goede infectiepreventiemaatregelen
Bij het verder versoepelen van de maatregelen is het van belang dat de
algemene infectiepreventiemaatregelen geborgd zijn. Dit is niet alleen van
belang bij COVID-19, maar ook als het gaat om preventie en bestrijding
van andere uitbraken, zoals influenza of norovirus. Het is belangrijk dat er
een uitbraakplan is of ontwikkeld wordt.1
Adviezen
Testbeleid, quarantaine en isolatie van bewoners en zorgmedewerkers
Om zicht te blijven houden op mogelijke introductie van coronavirus en
om tijdig maatregelen te kunnen nemen, blijven testen en isolatie bij
klachten nodig. Dit geldt – net als in de rest van de maatschappij – ook
voor gevaccineerde bewoners en medewerkers.
Tot nu toe golden er binnen instellingen strengere maatregelen ten
aanzien van quarantaine dan in de rest van de maatschappij. Gezien de
afname van infectiedruk en het feit dat de bewoners van de instellingen
voor langdurige zorg in principe allemaal de mogelijkheid hebben gehad
zich volledig te laten vaccineren, kan binnen instellingen voor langdurige
zorg met een hoge vaccinatiegraad hetzelfde beleid gevoerd worden als in
de maatschappij, voor zowel voor gevaccineerde als ongevaccineerde
bewoners. Dat betekent dat de quarantaine van 10 dagen beëindigd kan
worden na een negatieve PCR-test vanaf dag 5.
Isolatie in afwachting van de testuitslag en quarantaine na contact met
een positief geteste persoon zijn voor bewoners die dit niet goed kunnen
begrijpen zeer ingrijpende maatregelen. Het is belangrijk om de
proportionaliteit van deze maatregelen te beoordelen en de nadelige
consequenties voor het welzijn af te wegen tegen het risico op
(verspreiding van) de infectie. Bij volledig gevaccineerde bewoners kan er
zo nodig beleid op maat worden gemaakt. Hierbij kunnen de volgende
factoren meegewogen worden: ernst van de eventuele klachten,
infectiedruk in de directe omgeving, duur en intensiteit van contact met
(mogelijk) besmette personen, mogelijkheid van verlichten van de
maatregelen door de bewegingsruimte iets uit te breiden (bijvoorbeeld in
eigen groep blijven in plaats van op eigen kamer). Een deskundige
infectiepreventie kan bij de afweging adviseren.
Preventief gebruik van PBM door zorgmedewerkers
Preventief gebruik van PBM door zorgmedewerkers dient gecontinueerd te
worden tot de infectiedruk verder is afgenomen. Dit geldt niet alleen voor
zorgmedewerkers in de langdurige zorg maar ook voor zorgmedewerkers
in andere sectoren van de gezondheidszorg.

1

COVID-19-onderzoeksrapport290820-DEFINITIEF.pdf (unoamsterdam.nl)

RIVM-CIb

Pagina 3 van 6

Verdere versoepeling van maatregelen in instellingen voor langdurige zorg en zelfstandig wonende ouderen na
vaccinatie tegen COVID-19

Preventief gebruik van PBM vermindert de ongemerkte verspreiding van
coronavirus van zorgmedewerkers (van wie de vaccinatiestatus niet
bekend is) naar ongevaccineerde bewoners. Tevens is het niet uitgesloten
dat gevaccineerde zorgmedewerkers nog coronavirus kunnen verspreiden
en gevaccineerde bewoners nog besmet kunnen raken en ziek kunnen
worden. Naarmate de infectiedruk verder afneemt wordt dit risico wel
steeds kleiner. Gebruik van PBM biedt niet alleen bescherming voor de
bewoners maar ook voor de zorgmedewerkers. Daarnaast is het als een
medewerker COVID-19 blijkt te hebben niet nodig om collega’s en
bewoners in quarantaine te plaatsen als de medewerker op de juiste
wijze, volgens de geldende protocollen, een mondneusmasker droeg; zie
Protocol bron- en contactonderzoek COVID-19.
Als bewoners en medewerkers binnen de instelling volledige vaccinatie
aangeboden hebben gekregen, ontstaat er meer ruimte om gemotiveerd
van de richtlijn af te wijken, bijvoorbeeld in situaties waar
mondneusmaskergebruik door zorgmedewerkers een bewoner angstig
maakt of als de communicatie ernstig belemmerd wordt.
Bezoekregeling
De bezoekregeling binnen instellingen volgt de bezoekregeling in de rest
van de maatschappij. Bij verdere versoepelingen in het aantal bezoekers
dat wordt toegestaan in de maatschappij, kan dit ook in instellingen
worden ingevoerd.
Infectiepreventiemaatregelen door bezoekers
Net als in de maatschappij is het noodzakelijk dat bezoek in de openbare
ruimtes binnen de instelling gebruik blijft maken van mondneusmaskers
en zich houdt aan de basishandhygiëne- en afstandsregels. Dit geldt ook
voor gevaccineerde bezoekers, om reden van het feit dat het praktisch en
juridisch niet haalbaar is om de vaccinatiestatus van bezoekers te
controleren. Op de eigen kamer van een volledig gevaccineerde bewoner
kan door een of enkele vaste bezoekers afgezien worden van het dragen
van een mondneusmasker en het afstand houden. Bezoekers die nog niet
volledig gevaccineerd zijn, wordt geadviseerd om zichzelf te testen
voorafgaand aan het bezoek om introductie en verspreiding van
coronavirus te voorkomen.
Groepsactiviteiten (met personen van buiten het eigen cohort)
Wanneer bewoners zich aan de algemene maatregelen kunnen houden
– waaronder afstand houden, goede handhygiëne en het dragen van een
mondneusmasker op aangewezen plekken – kan overwogen worden om
groepsactiviteiten buiten het cohort te hervatten. Net als in de algemene
maatschappij blijft het binnen instellingen voor langdurige zorg van
belang om het aantal verschillende sociale contacten te beperken. Dit
geldt ook na vaccinatie van de bewoners. Bij verdere versoepeling moet
rekening gehouden worden met de vaccinatiestatus van de bewoners, de
kwetsbaarheid van de (ongevaccineerde) bewoners, alsmede met de
gevolgen voor de bewoners uit het cohort in geval van een besmetting of
uitbraak (quarantaine en testen). Bij voorkeur houden deelnemers 1,5 m
afstand. Wanneer dit niet mogelijk of wenselijk is, worden zij in vaste
groepjes van 4 ingedeeld om het risico op verspreiding bij een eventuele
besmetting te beperken. Daarbij dient een totale groepsgrootte van
RIVM-CIb

Pagina 4 van 6

Verdere versoepeling van maatregelen in instellingen voor langdurige zorg en zelfstandig wonende ouderen na
vaccinatie tegen COVID-19

maximaal 50 personen aangehouden te worden, mits de voorziening dat
qua oppervlakte toelaat. (Dit is vergelijkbaar met stap 3 van het
openingsplan van de Rijksoverheid.)
Gezien de hoge infectiedruk en de nog niet optimale vaccinatiegraad in de
maatschappij blijft het advies om vooralsnog geen cliënten of bezoekers
van buiten de instelling toe te laten tot groepsactiviteiten. Voor externe
deelnemers die volledig gevaccineerd zijn, kan deelname aan
dagbesteding binnen instellingen voor langdurige zorg overwogen worden.
Organisaties in de verstandelijk gehandicaptenzorg kunnen eventueel
overwegen om een of enkele ongevaccineerde externe cliënten toe te
voegen aan een dagbestedingscohort. De vaccinatiestatus en
kwetsbaarheid van eventuele ongevaccineerde bewoners van het cohort
dient in deze overweging meegenomen te worden.
Restaurants in de instellingen kunnen open gaan voor bewoners voor
zover dat nog niet van toepassing is, met inachtneming van de
coronamaatregelen zoals die gelden voor restaurants in de rest van de
maatschappij.
Restaurant en koffieruimte voor bezoekers
Wanneer de restaurants in de maatschappij open gaan, kunnen
restaurants en koffieruimtes binnen instellingen, waar ook mensen van
buiten de instelling gebruik van maken, analoog aan de rest van de
maatschappij ook open.

2. Verdere versoepeling van maatregelen voor zelfstandig
wonende ouderen na vaccinatie tegen COVID-19
Een steeds groter deel van de zelfstandig wonende ouderen heeft
inmiddels de gelegenheid gehad om zich te laten vaccineren. In het 106e
OMT-advies (Kamerbrief reactie op 106e OMT-advies) werd omschreven
dat het voor zelfstandig wonende ouderen na volledige vaccinatie niet
meer nodig is om zich te houden aan aparte adviezen voor ouderen om
besmetting met het coronavirus te voorkomen, aangezien vitale en
waarschijnlijk ook kwetsbare ouderen door vaccinatie goed beschermd
zijn tegen ernstige ziekte. Wel dienen zij zich aan de in de maatschappij
algemeen geldende coronaregels te blijven houden.
Dagbesteding
Zelfstandig wonende ouderen die een indicatie hebben voor dagbesteding
of dagopvang moeten hier ongeacht hun vaccinatiestatus gebruik van
kunnen maken. Dat betekent dat er op de dagbesteding of dagopvang
zowel gevaccineerde als (nog) ongevaccineerde ouderen kunnen zijn.
Uitgangspunt is dan ook dat deze ouderen zich blijven houden aan de
basismaatregelen (zoals handhygiëne en afstand houden) en dat de
zorgmedewerkers de voor hen geldende richtlijnen opvolgen. Dit is nodig
om ongevaccineerde deelnemers te beschermen, mede omdat
gevaccineerde personen soms nog wel coronavirus kunnen verspreiden.
Om het aantal verschillende sociale contacten te beperken, kunnen
deelnemers daar waar 1,5 meter afstand niet goed gehandhaafd kan
worden opgedeeld worden in vaste groepjes van 4 personen, waarbij
tussen de groepjes wel 1,5 meter afstand gehouden dient te worden.

RIVM-CIb

Pagina 5 van 6

Verdere versoepeling van maatregelen in instellingen voor langdurige zorg en zelfstandig wonende ouderen na
vaccinatie tegen COVID-19

Buurthuizen en locaties waar ouderen elkaar ontmoeten in het
kader van welzijn
Zowel buurthuizen als andere locaties waar ouderen elkaar ontmoeten
voor sociale activiteiten zijn voor veel ouderen belangrijk voor gezondheid
en welzijn. Wanneer verdere versoepelingen in de algemene maatschappij
worden doorgevoerd en de restaurants weer open gaan, kunnen ook
buurthuizen weer open met inachtneming van de coronamaatregelen,
waaronder placering. Daarbij dient de 1,5 meter-maatregel in acht te
worden genomen en kunnen in totaal maximaal 50 personen, mits de
voorziening dat qua oppervlakte toelaat, elkaar ontmoeten. (Dit sluit aan
bij stap 3 van het openingsplan van de Rijksoverheid.)

RIVM-CIb

Pagina 6 van 6