Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1686
Vragen van het lid Dik-Faber (ChristenUnie) aan de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit over de berichten dat steeds minder boeren de
overstap naar biologische landbouw maken. (ingezonden 26 januari 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 12 februari 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Biologische boer worden in Nederland? Het
wordt steeds minder populair’ en «Boer steeds huiveriger voor overstap naar
biologisch, maar hulp is in aantocht»?1 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat steeds minder boeren de overstap naar biologische landbouw
maken en wat is uw reactie op de in de artikelen gegeven verklaring dat dit
komt doordat boeren minder perspectief zien in deze manier van bedrijfsvoering?
Antwoord 2
Het klopt dat minder boeren de overstap maken naar biologische landbouw.
Het is niet precies duidelijk wat de oorzaken hiervan zijn. In algemene zin zie
ik dat veel boeren op dit moment perspectief missen en mijn beleid is erop
gericht om voor boeren dit perspectief te vergroten en om ondernemerschap
te stimuleren in de transitie naar een duurzamere bedrijfsvoering (zie de
agrarische ondernemerschapsagenda3). Dit doe ik bijvoorbeeld met het
omschakelprogramma, waarmee ik ondernemers wil stimuleren en onder-

1

Trouw, 21 januari 2021, «Biologische boer worden in Nederland? Het wordt steeds minder
populair», https://www.trouw.nl/economie/biologische-boer-worden-in-nederland-het-wordtsteeds-minder-populair~b445e7de/
2
Volkskrant, 21 januari 2021, «Boer steeds huiveriger voor overstap naar biologisch, maar hulp
is in aantocht», https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/boer-steeds-huiveriger-vooroverstap-naar-biologisch-maar-hulp-is-in-aantocht~bcd20043/
?referrer=https%3A%2F%2Fduckduckgo.com%2F
3
Kamerstuk 32 670, nr. 199

ah-tk-20202021-1686
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

steunen om versneld om te schakelen naar stikstofarme(re) en meer
duurzame agrarische bedrijfsvoering, waaronder biologische landbouw.
Vraag 3
Deelt u de mening dat dit een zorgwekkende ontwikkeling is?
Antwoord 3
Ja, want door omschakeling naar biologische landbouw wordt een concrete
bijdrage geleverd aan zowel de transitie naar kringlooplandbouw als aan de
Europese ambitie «tenminste 25% van het landbouwareaal van de EU
biologisch in 2030».
Vraag 4
Zal Nederland met deze dalende trend de Europese ambities om tot
gemiddeld 25 procent biologisch landbouwareaal in 2030 te groeien, kunnen
halen?
Antwoord 4
De doelstelling voor 25% biologisch landbouwareaal heeft betrekking op de
EU in haar geheel en de lidstaten zullen gezamenlijk bijdragen aan deze
gemeenschappelijke doelstelling. Gelet op het huidige areaal van ca 3.8% is
de doelstelling van de EU voor Nederland ambitieus. Daarbij zet het kabinet
in op een transitie naar kringlooplandbouw en de omschakeling naar
biologische landbouw is daar een onderdeel van. Vanzelfsprekend volg ik
nauwgezet de uitwerking van de «Boer tot Bord» ambities in een «Biologisch
Actieprogramma» (Organic Action Plan), dat de EC naar verwachting eind
maart zal presenteren. Ik zal bekijken wat deze plannen voor Nederland
kunnen betekenen. Uw Kamer zal hierover langs de gebruikelijke weg via een
BNC-fiche geïnformeerd worden.
Vraag 5
Welke mogelijkheden ziet u om biologische boeren extra te ondersteunen
vanuit het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid voor hun inspanningen op
het gebied van bodembeheer en biodiversiteit?
Antwoord 5
Het nieuwe GLB biedt volop mogelijkheden biologische boeren extra te
steunen voor hun inspanningen op het gebied van bodembeheer en
biodiversiteit. Een groot deel van de biologische boeren neemt nu al deel aan
het agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Bij de invulling van de ecoregelingen is het aan de lidstaat om er voor te kiezen om biologische landbouwers
of landbouwers die de overstap willen maken, extra te steunen. Dit kan
bijvoorbeeld door activiteiten in de ecoregelingen te laten aansluiten op
activiteiten in de biologische landbouw. Mijn inzet is ook dat het mogelijk
wordt om biologische bedrijven te vrijwaren van specifieke verplichtingen,
bijvoorbeeld voor onderdelen van de uitgebreide conditionaliteit of bij
ecoregelingen. Het SKAL-certificaat is dan het bewijs dat het bedrijf voldoet
aan de duurzaamheidseisen. Deze mogelijkheid behoort nog wel bevestigd te
worden in de nog vast te stellen Europese verordeningen. Daarnaast is het
mogelijk om steun voor investeringen, kennisprojecten en samenwerkingsprojecten specifiek te richten op landbouwers die volgens de biologische
productiemethode boeren of dat willen gaan doen. Welke keuzes Nederland
in het Nationaal Strategisch Plan gaat maken, zal in de loop van dit jaar
worden beslist en worden besproken met de biologische sector.
Vraag 6
Welke mogelijkheden ziet u om boeren vanuit de overheid meer perspectief
te bieden voor biologische bedrijfsvoering?
Antwoord 6
Vanuit de overheid is breed ingezet op de omslag naar kringlooplandbouw
als vorm van duurzame landbouw, waar biologisch een voorbeeld van is.
Deze omslag wordt op allerlei verschillende wijzen ondersteund, bijvoorbeeld
via het GLB, het Omschakelprogramma duurzame landbouw en aandacht
voor duurzame voeding (zie diverse voorbeelden in de antwoorden op vraag
5, 8 en 9, 10 en 11). Verder volg ik de ontwikkeling van het Biologische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Actieprogramma van de Europese Commissie nauwlettend en onderzoek ik
wat dit voor Nederland kan betekenen.
Vraag 7
Welke mogelijkheden ziet u om de regeldruk te verlagen voor boeren die
willen omschakelen naar biologische bedrijfsvoering?
Antwoord 7
Boeren die omschakelen van gangbare landbouw naar biologische landbouw,
mogen pas het biologisch keurmerk voeren als aan alle Europese voorschriften voor biologische landbouw wordt voldaan. Dit is gedetailleerd
beschreven in verordening (EG) nr. 834/2007, waar per landbouwproduct,
voor alle stadia van productie, bereiding en distributie, is aangegeven
waaraan moet worden voldaan om het biologisch keurmerk te mogen voeren.
Dit is mede van belang ter waarborging van het consumentenvertrouwen.
Vanwege deze waarborgen wil ik goed kijken naar wat de mogelijkheden zijn
om de regeldruk te beperken en/of te verminderen voor biologische boeren
die aan bovenstaande regels moeten voldoen, bijvoorbeeld bij de uitwerking
van instrumenten, zoals het GLB en het omschakelprogramma.
Vraag 8
Welke mogelijkheden ziet u om in de omschakelperiode naar biologische
bedrijfsvoering boeren tegemoet te komen voor de extra lasten die zij al wel
dragen, maar nog niet terug kunnen verdienen?
Antwoord 8
Er zijn regelingen om agrariërs te helpen om de omslag te maken. Zo kan de
Borgstelling MKB-landbouwkredieten worden gebruikt voor een omschakelkrediet. Dit betekent dat de ondernemer over een werkkapitaalkrediet kan
beschikken tijdens de omschakelperiode. Met dit krediet kan de ondernemer
steeds over liquide middelen beschikken in de periode dat er sprake is van
een hogere kostprijs van biologische productie, maar er nog niet de hogere
prijs van biologische producten wordt ontvangen.
Ook werk ik aan het Omschakelprogramma Duurzame Landbouw, waarvan
het «Investeringsfonds Omschakeling» naar verwachting in de loop van het
voorjaar van start zal gaan (zie ook antwoord vraag 6). Met dit programma
wil ik ook omschakelaars naar biologische landbouw een steun in de rug
bieden bij de financiering die zij daarvoor nodig hebben. Daarmee beoog ik
meer ondersteuning te geven met de omschakelfinanciering dan alleen met
de reguliere borgstellingsregeling nu mogelijk is.
Vraag 9
Welke mogelijkheden ziet u om de marktpartijen te stimuleren om meer
perspectief te bieden voor biologische bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door
supermarkten aan te moedigen biologische producten een prominente plek te
geven in het schap en erop te wijzen dat het prijsverschil verwaarloosbaar is?
Antwoord 9
Om het perspectief voor een biologische bedrijfsvoering te verbeteren, is het
van belang dat de vraag naar biologisch voedsel toeneemt. Ik juich pilots
waarin bijvoorbeeld wordt geëxperimenteerd met de plek in het schap van
harte toe, zoals nu wordt gedaan in de provincie Gelderland. Deze pilots laten
in de praktijk zien dat het consumentengedrag hiermee beïnvloed kan
worden. Om navolging door anderen te stimuleren is het van belang de
uitkomsten van zulke pilots breed uit te dragen. Daarnaast blijft het belangrijk
om de consument onafhankelijke informatie en voorlichting te bieden, zoals
gebeurt via de Keurmerkenwijzer van Milieu Centraal en de website van het
Voedingscentrum.
Vraag 10
Hoe kunt u maatschappelijke initiatieven zoals platform «Aardpeer», die
grond aankopen en onder pachtprijs verpachten aan biologische boeren,
verder stimuleren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Allereerst wil ik aangeven dat ik dit soort regionale particuliere initiatieven
zoals Aardpeer, maar ook vele andere, van harte verwelkom. Dit soort
initiatieven geven de maatschappelijke steun voor kringlooplandbouw een
praktische invulling. Hiermee kan ook de zekerheid aan biologische boeren
worden gegeven die ze nodig hebben. Een boer zal niet investeren in een
biologisch certificaat voor een pachtperceel zonder zekerheid over de
langlopende beschikbaarheid van deze pachtgronden. Het zou goed zijn als
alle verpachters biologische boeren hierbij zoveel mogelijk tegemoet willen te
komen. Zoals ik in de hoofdlijnenbrief «herziening pachtbeleid»4 heb
aangegeven, is het mijn inzet om het pachtbeleid aan te passen om langlopende pachtcontracten de standaard te maken en daarbij ook meer duurzaamheidseisen mogelijk te maken. Besluitvorming en invulling over de
herziening van het pachtbeleid laat ik aan een volgend kabinet.
Naar aanleiding van de motie Bisschop5 wordt een onderzoek gestart naar
wat lokale landcoöperaties, zoals Aardpeer, kunnen betekenen voor de
transitie naar duurzame bedrijfsvoeringssystemen. De uitkomsten van dit
onderzoek zullen met de Kamer worden gedeeld, op dat moment kan ook met
u besproken worden of en welke ondersteuning van dergelijke initiatieven
past bij de beoogde ontwikkeling van de land- en tuinbouw.
Vraag 11
Welke mogelijkheden ziet u om het gebruik van biologische producten te
stimuleren in alle publiek gefinancierde maaltijden, zoals in Denemarken
gebeurt?
Antwoord 11
In Nederland wordt op dit moment bij overheden de vraag naar voedsel, dat
op een duurzamere manier is geproduceerd, gestimuleerd via de criteria van
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) voor catering. Op deze manier
wordt de inkoopkracht van overheden benut voor een duurzame transitie van
Nederland. In de tool MVI-criteria voor catering staan verschillende eisen en
gunningscriteria op het gebied van ecologie, waarbij wordt verwezen naar
topkeurmerken zoals het Europees keurmerk voor biologische producten. Veel
overheden hebben het Manifest MVI ondertekend, waarin ambities zijn
vastgelegd die verder gaan dan het toepassen van minimumeisen. Overheden bepalen zelf hun ambities en doelstellingen. Bij de rijksoverheid worden
de MVI-criteria standaard toegepast.
De EC heeft aangegeven om ook in het kader van het aangekondigde
«Organic Action Plan» aanbevelingen op dit terrein te doen. Het is mijn inzet
om de landbouw verder te verduurzamen en ik zal in beeld brengen wat deze
aanbevelingen voor het nationale beleid kunnen betekenen.

4
5

Kamerstuk 27 924, nr. 73
Kamerstuk 35 570-XIV, nr. 66

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4