Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 335

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2016
Inleiding
In deze brief geef ik, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken,
een toelichting op de situatie in het oostelijk deel van het verdragsgebied
en de activiteiten die de Navo daar ontplooit, waaronder de oprichting van
een vooruitgeschoven aanwezigheid (forward presence). Tevens informeer ik u over de militaire eenheden die Nederland in de komende jaren
gereedstelt voor bijdragen aan de NATO Reponse Force (NRF) en de EU
Battlegroup (EUBG). Verder ga ik in op de kosten en financiering van de
Nederlandse bijdragen aan de NRF, zoals toegezegd tijdens het algemeen
overleg op 9 februari jongstleden. Tot slot geef ik een toelichting op de
kosten en de financiering van de Nederlandse bijdrage aan de multinationale battlegroup onder leiding van Duitsland in Litouwen, zoals
toegezegd tijdens het algemeen overleg op 13 oktober jongstleden.
Situatie op de oostflank
Opstelling van Rusland
De veiligheidssituatie in het oostelijke deel van het verdragsgebied is de
afgelopen jaren aanzienlijk verslechterd. De huidige opstelling van
Rusland baart zorgen. De Navo heeft meer dan twee decennia gestreefd
naar een partnerschap met Rusland gebaseerd op respect voor het
internationaal recht en wederzijds vertrouwen. Rusland heeft echter voor
een andere koers gekozen.
Tot op heden volhardt Rusland in de illegale annexatie van de Krim. Een
verontrustende recente ontwikkeling is dat Rusland hierover geen
betekenisvolle dialoog wil voeren. Ook speelt het land een onverminderd
destabiliserende rol in Oekraïne. Nog altijd maakt Rusland geen voortgang met de uitvoering van de afspraken (over de terugtrekking van zwaar
militair materieel) die in februari 2015 in Minsk werden gemaakt.

kst-29521-335
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 335

1

Daarnaast zijn de Russische activiteiten in de nabijheid van het verdragsgebied zorgwekkend. Er is sprake van een verdere versterking van de
Russische militaire capaciteiten in het meest westelijk deel van Rusland en
op de Krim. Een voorbeeld daarvan is de recente plaatsing van dual
capable Iskander-raketsystemen in Kaliningrad. Voorts organiseert
Rusland regelmatig oefeningen nabij het verdragsgebied waar tienduizenden militairen aan deelnemen. Deze oefeningen worden lang niet altijd
vooraf aangekondigd en staan derhalve op gespannen voet met internationale afspraken, zoals het Weens Document. Het gebrek aan transparantie van Russische zijde vergroot het risico op misverstanden en
ongelukken in het militaire domein. Ook de Russische retoriek, in het
bijzonder over het gebruik van nucleaire wapens, is op zijn minst
verontrustend te noemen.
Overigens worden de Navo-landen ook steeds vaker geconfronteerd met
hybride dreigingen. Zo ontplooit Rusland beïnvloedingsactiviteiten die zijn
gericht tegen de Navo en verspreidt het land desinformatie en propaganda. Ook op cybergebied stelt Rusland zich steeds assertiever op. Er
moet rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat Rusland het
gebruik van hybride instrumenten in de komende jaren zal intensiveren.
Navo-activiteiten op de oostflank
Met het oog op de huidige opstelling van Rusland is het thans niet
mogelijk terug te keren naar business as usual. Niettemin hecht
Nederland aan het openhouden van de communicatielijnen. De Navo en
Rusland moeten met elkaar in gesprek blijven om risico’s te verminderen
en de transparantie te verhogen.
De Navo wil Rusland niet provoceren en is niet uit op een confrontatie.
Tegelijkertijd kan het bondgenootschap de ogen niet sluiten. Hernieuwde
aandacht voor de collectieve verdediging en geloofwaardige afschrikking
is dan ook gerechtvaardigd.
De Navo neemt proportionele en defensieve maatregelen om zich aan te
passen aan de veranderde veiligheidsomgeving. In de afgelopen jaren is
de NATO Response Force (NRF) versterkt en is binnen de NRF een Very
High Readiness Joint Task Force (VJTF) opgericht. De Navo beschikt nu
over verbeterde capaciteiten om snel op dreigingen te reageren.
Nederland levert ieder jaar een bijdrage aan de NRF.
Tijdens de Navo-top in Warschau in juli 2016 hebben de bondgenoten
tevens besloten tot een vooruitgeschoven aanwezigheid op rotatiebasis in
het oostelijke deel van het verdragsgebied. In Estland, Letland, Litouwen
en Polen zullen vanaf begin 2017 multinationale battlegroups aanwezig
zijn. Ook in de Zwarte Zee-regio zal de presentie van Navo-eenheden
worden versterkt. In Roemenië wordt een multinationale trainingsbrigade
opgericht en Navo-schepen zullen regelmatiger in de Zwarte Zee aanwezig zijn.
Het opzetten van een beperkte vooruitgeschoven aanwezigheid is een
beheerste maatregel die de bondgenootschappelijke solidariteit tot
uitdrukking brengt. De presentie van Navo-strijdkrachten op het grondgebied van de Oost-Europese Navo-landen maakt duidelijk dat een
schending van het verdragsgebied leidt tot de onmiddellijke betrokkenheid van het gehele bondgenootschap. De vooruitgeschoven
aanwezigheid beïnvloedt de strategische afwegingen van een potentiële
agressor en draagt zo bij tot geloofwaardige afschrikking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 335

2

Als betrouwbare bondgenoot levert Nederland een bijdrage aan die
vooruitgeschoven aanwezigheid op de oostflank. Nederland werkt nauw
samen met framework nation Duitsland aan de voorbereidingen voor de
ontplooiing van de multinationale battlegroup die vanaf begin 2017 in
Litouwen aanwezig zal zijn. Ook België en Noorwegen zullen in 2017
bijdragen leveren aan deze eenheid. In 2018 zijn bijdragen van Frankrijk,
Kroatië en Luxemburg voorzien.
Naast Duitsland vervullen Canada, het Verenigd Koninkrijk en de
Verenigde Staten de rol van framework nation. Denemarken en Frankrijk
zullen bijdragen leveren aan de battlegroup onder Britse leiding in
Estland. De battlegroup in Letland staat onder leiding van Canada en zal
worden ondersteund door Albanië, Italië, Polen en Slowakije. Roemenië
en het Verenigd Koninkrijk zullen bijdragen leveren aan de battlegroup
onder Amerikaanse leiding in Polen.
Nederland levert militairen voor de staf van de multinationale battlegroup
in Litouwen, waaronder de plaatsvervangend bataljonscommandant.
Voorts levert Nederland in 2017 op rotatiebasis een gemechaniseerde of
een gemotoriseerde infanteriecompagnie met uitgebreide eigen ondersteuning. De Nederlandse bijdrage zal tevens deskundigen op het gebied
van informatieoperaties, cyberveiligheid en elektronische oorlogsvoering
omvatten. Zij zullen de weerbaarheid van de eenheid tegen hybride
dreigingen vergroten.
De multinationale battlegroup in Litouwen zal zich strikt defensief
opstellen. Om de interoperabiliteit te versterken zal de multinationale
battlegroup met de Litouwse strijdkrachten trainen.
Nederland zal ook de vooruitgeschoven aanwezigheid in de Zwarte
Zee-regio ondersteunen. In 2017 zal Nederland enkele militairen leveren
voor de staf van de multinationale trainingsbrigade onder leiding van
Roemenië.
Nederlandse bijdragen aan de NRF
Structuur versterkte NRF
Zoals bekend, is de versterkte NRF opgebouwd uit drie echelons met een
verschillende gereedheid, te weten de Very High Readiness Joint Task
Force, de Initial Follow-on Forces Group (IFFG) en de Follow-on Forces
Group (FFG). De VJTF is het snelst inzetbare deel van de NRF. De Initial
Follow-on Forces Group bestaat uit eenheden met een langere reactietijd
die de VJTF in voorkomend geval kunnen versterken. De Follow-on Forces
Group omvat eenheden zonder vooraf vastgestelde reactietijd.
Nederlandse bijdrage in 2017
In 2017 levert Nederland een raiding squadron mariniers met eigen
gevechtssteun (combat support) en logistieke ondersteuning (combat
service support) aan de landcomponent van de VJTF, die onder leiding
staat van het Verenigd Koninkrijk.
Nederland levert in 2017 ook een bijdrage aan de maritieme component
van de NRF, de zogenoemde Standing Naval Forces (SNF). Voor een
periode van vier maanden levert Nederland een luchtverdedigings- en
commandofregat, inclusief een NH90-helikopter. Verder maakt een
Nederlandse mijnenjager twee maal voor een periode van drie tot vier
maanden deel uit van de staande mijnenbestrijdingsverbanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 335

3

Gedurende de tweede helft van 2017 is tevens een onderzeeboot
beschikbaar voor inzet in Navo-kader.
In de tweede helft van 2017 maken vier Nederlandse F-16’s deel uit van de
luchtcomponent van de VJTF. Nederland heeft tevens vier F-16’s aangeboden aan de luchtcomponent van de IFFG. Deze vliegtuigen zijn met een
langere reactietijd beschikbaar.
Tot slot stelt Nederland samen met Duitsland het hoofdkwartier van het
Eerste Duits-Nederlandse Legerkorps als Joint Task Force Headquarters
beschikbaar aan de Navo. Dit hoofdkwartier zal van juli 2017 tot en met
juni 2018 gereedstaan om deze rol te vervullen.
Nederlandse bijdrage in 2018
In 2019 levert Nederland met Duitsland en Noorwegen de landcomponent
van de VJTF. De eenheden die in 2019 de VJTF vormen, bereiden zich in
2018 voor en maken in dat jaar deel uit van de Immediate Follow-on
Forces Group. De Nederlandse bijdrage aan de IFFG in 2018 omvat een
gemechaniseerd infanteriebataljon met eigen combat support en combat
service support, een anti-tankcompagnie, een batterij veldartillerie, een
verkenningspeloton en militairen voor het brigadehoofdkwartier.
Het raiding squadron mariniers met eigen combat support en combat
service support dat in 2017 deel uitmaakte van de landcomponent van de
VJTF blijft in 2018 als onderdeel van de IFFG beschikbaar voor inzet met
een langere reactietijd.
In 2018 levert Nederland ook bijdragen aan de SNF. In de tweede helft van
2018 voert Nederland het commando over de Standing NATO Maritime
Group 2 (SNMG-2). Een luchtverdedigings- en commandofregat doet
dienst als commandoplatform voor de Nederlandse commandant. In de
eerste helft van 2018 levert Nederland voorts een commandoplatform
voor de Belgische commandant van de Standing NATO Mine Counter
Measures Group 1 (SNMCMG-1). Nederland levert in 2018 ook twee maal
een mijnenjager voor periodes van drie tot vier maanden. Tevens is een
onderzeeboot in de tweede helft van 2018 beschikbaar voor inzet in
Navo-verband.
Ten slotte levert Nederland in 2018 een bijdrage aan de luchtcomponent
van de NRF. Net als in 2017 maken vier F-16’s deel uit van de VJTF en zijn
nog eens vier F-16’s met een langere reactietijd beschikbaar.
Nederlandse bijdragen aan de geruststellende maatregelen
In 2017 blijft Nederland ook betrokken bij de geruststellende maatregelen
voor de oostelijke bondgenoten. In dat kader neemt Nederland deel aan
diverse oefeningen op het oostelijke deel van het verdragsgebied,
waaronder Baltops 2017 in de Baltische Zee, Bison Drawsko in Polen en
Spring Storm in Estland.
Voorts levert Nederland van januari tot en met april 2017 vier F-16’s voor
Baltic Air Policing.
De Nederlandse bijdragen aan de geruststellende maatregelen,
waaronder de deelneming aan Baltic Air Policing, worden gefinancierd uit
de reguliere budgetten voor gereedstelling en oefening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 335

4

Kosten en financiering van de bijdragen aan de NRF
De kosten van deelneming aan de NRF zijn afhankelijk van de omvang van
het soort eenheden dat Nederland aanbiedt. De kosten van de inzet van
NRF-eenheden zijn afhankelijk van een groot aantal factoren, waaronder
de duur en de locatie van de inzet. Niettemin staat vast dat bijdragen aan
de NRF leiden tot hogere kosten dan in het verleden. Dit heeft alles te
maken met de hogere Navo-eisen op het gebied van de paraatheid en de
beschikbaarheid van eenheden. Om eenheden met een korte reactietijd in
te zetten, moeten aanzienlijke munitie- en reservedelenvoorraden worden
aangelegd en apart gezet. Voorts leiden oefeningen met een korte
reactietijd tot hogere oefen- en transportkosten. Dit is eerder toegelicht in
de brief over de Nederlandse bijdragen aan de EU Battlegroup en de
NATO Response Force en de lessen van het VJTF test bed van
15 december 2015 (Kamerstuk 29 521 nr. 306).
De Nederlandse bijdragen aan de NRF worden, zoals te doen gebruikelijk,
gefinancierd uit de reguliere budgetten voor gereedstelling, instandhouding en investeringen op de defensiebegroting, zolang er geen sprake
is van inzet. Voorts is er met de begroting van 2015 € 10 miljoen
beschikbaar voor VJTF-oefeningen en het aanleggen van inzetvoorraden
voor de Nederlandse VJTF-eenheden.
In 2016 is € 2 miljoen besteed aan de oefenkosten van het squadron
mariniers dat zich voorbereidde op deelneming aan de VJTF in 2017. De
overige beschikbare € 8 miljoen is besteed aan het aanleggen van
inzetvoorraden.
In 2017 is ongeveer € 2,3 miljoen gereserveerd voor de oefenkosten van
het raiding squadron mariniers en de vier F-16’s die dat jaar deel zullen
uitmaken van de VJTF. Het overige beschikbare budget zal worden
besteed aan inzetvoorraden, in het bijzonder reservedelen voor het
gemechaniseerde bataljon dat in 2019 deel zal uitmaken van de VJTF.
Kosten en financiering van de bijdrage aan de vooruitgeschoven
aanwezigheid
De planning voor de Nederlandse bijdrage aan de multinationale
battlegroup in Litouwen in 2017 is vergevorderd. Een groot deel van de
kosten is inmiddels in kaart gebracht. Zoals bekend, arriveert de eerste
Nederlandse eenheid naar verwachting in maart 2017 in Litouwen.
De kosten van het strategische transport (personeel en materieel) zijn voor
2017 geraamd op € 4,1 miljoen. De geraamde oefenkosten bedragen
ongeveer € 1,5 miljoen. In 2017 moeten voorts eenmalige kosten worden
gemaakt voor het aanleggen van voorraden en het aanbrengen van
bepantsering op voertuigen. Deze kosten bedragen ongeveer € 1 miljoen.
Nederland is nog in gesprek met framework nation Duitsland en met
partnerlanden België en Noorwegen over het hanteren van een vergelijkbaar uitzendregime voor de militairen die deel uitmaken van de
multinationale battlegroup in Litouwen. De kosten die daaruit voor
Nederland voortvloeien staan daarom thans nog niet vast.
Litouwen heeft uitgebreide host nation support toegezegd. Zo komen de
accommodatie en het gebruik van oefenterreinen voor rekening van
Litouwen. Framework nation Duitsland is nog met Litouwen in gesprek
over de verdeling van de bouwkosten van de benodigde onderhouds- en
opslagfaciliteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 335

5

Voor de Nederlandse bijdrage aan de vooruitgeschoven aanwezigheid
wordt in 2017 dekking gevonden in het Budget Internationale Veiligheid
(BIV).
Nederlandse bijdrage aan de EUBG
In 2018 levert Nederland met België en Luxemburg de Benelux EU
Battlegroup. Nederland zal de rol van secretary nation (aanspreekpunt)
vervullen. Duitsland en Oostenrijk zullen in 2018 ook een bijdrage leveren
aan de EUBG.
Nederland stelt in 2018 het gehele jaar de infrastructuur en de verbindingsmiddelen voor het hoofdkwartier van de EUBG beschikbaar. In de
eerste helft van 2018 geeft Nederland leiding aan de EUBG. Nederland
levert dan een bataljonsstaf en twee infanteriecompagnieën met combat
support en combat service support. In de tweede helft van 2018 staat de
EUBG onder leiding van België. Nederland levert deze zes maanden één
infanteriecompagnie met combat support en combat service support. Tot
slot stelt Nederland gedurende het gehele jaar een Cougar-helikopter
beschikbaar.
In 2018 zal voor het eerst dezelfde EUBG een heel jaar stand-by zijn voor
inzet. Voorheen stond elk half jaar een andere EUBG stand-by. Het
verlengen van de stand-by periode van de EUBG bevordert een doelmatiger gebruik van de beschikbare eenheden.
De Nederlandse bijdrage aan de EUBG in 2018 wordt, zoals te doen
gebruikelijk, gefinancierd uit de reguliere budgetten voor gereedstelling
en instandhouding op de defensiebegroting, zolang er geen sprake is van
inzet.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 335

6