> Retouradres Postbus 1 3720 BA Bilthoven

Aan de Directeur-Generaal van de
Volksgezondheid
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
drs. M. Sonnema
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
KvK Utrecht 30276683
T 030 274 91 11

Datum
3 november 2020
Onderwerp Advies n.a.v. 83e en 84e OMT

Geachte mevrouw Sonnema,
Op 29 oktober en op 2 november 2020 riep het Centrum Infectieziektebestrijding
(CIb) van het RIVM het Outbreak Management Team (OMT) bijeen om te
adviseren over de situatie rondom de COVID-19-uitbraak. Naast de vaste OMTleden, vertegenwoordigers van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG),
het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB), de Nederlandse Vereniging
van Medische Microbiologie (NVMM), de Vereniging voor Infectieziekten (VIZ) en
het Landelijk Overleg Infectieziektebestrijding (LOI), waren er leden van de
Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC), de Nederlandse Vereniging
voor Klinische Geriatrie (NVKG), de Vereniging van de Specialisten
Ouderengeneeskunde (Verenso), de Nederlandse Vereniging Kindergeneeskunde
(NVK), verschillende experts (internist-infectioloog, viroloog, epidemioloog,
artsen-microbioloog, regionaal artsen-consulent, ouderengeneeskundige, artsen
M&G), vertegenwoordigers van de referentielaboratoria en vertegenwoordigers
van diverse centra van het RIVM aanwezig.

A. Aanleiding OMT en doelstelling
Het OMT komt periodiek bij elkaar om de medisch-inhoudelijke stand van zaken
betreffende COVID-19 vast te stellen en te duiden, voor de opvolging van acties
en voor de beantwoording van vragen van de Nederlandse overheid.
Het OMT geeft vervolgadviezen over de effecten van de maatregelen die tot op
heden zijn ingesteld en over de versoepeling van maatregelen op grond van drie
pijlers zoals benoemd door het kabinet:
een acceptabele belastbaarheid van de zorg – ziekenhuizen moeten
kwalitatief goede zorg aan zowel COVID-19-patiënten als aan patiënten
binnen de reguliere zorg kunnen leveren;
het beschermen van kwetsbare mensen in de samenleving;
het zicht houden op en het inzicht hebben in de verspreiding van het virus.
Op 23 oktober 2020 heb ik de adviesaanvraag ontvangen waarin u het OMT
namens het kabinet vraagt te adviseren over een aantal vraagstukken, die deels
werden beantwoord. Op 30 oktober ontving ik aanvullende vragen.
In mijn vorige brief adviseerde ik u, vanwege onzekerheden over de effecten van
de maatregelen, op korte termijn een herevaluatie van de recente data om de
richting van de effecten beter te kunnen duiden. Daartoe is op 29 oktober 2020
een extra OMT georganiseerd; de conclusies daarvan zijn hieronder ook
weergegeven.

F 030 274 29 71
info@rivm.nl
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw
Behandeld door
LCI
T (030) 274 7000
F (030) 274 4455
lci@rivm.nl
Bijlage
1. Vervolgadvies testen

Hieronder volgen een samenvatting van de situatie en de adviezen van het OMT
ten aanzien van uw vragen over de effecten van de maatregelenpakketten, de
prognoses, vragen over arbeidsmigranten, een herziening van het advies voor
koren en vragen over testen.

Datum
3 november 2020
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw

B. Actuele situatie
Achtergrond

Op 27 februari jl. werd de eerste patiënt met COVID-19 in Nederland
gediagnosticeerd. Tot 2 november zijn er wereldwijd 46,6 miljoen patiënten met
COVID-19 gemeld, van wie 10,3 miljoen in Europa, waarvan 7,6 miljoen binnen
de EU. Wereldwijd zijn er 1,2 miljoen patiënten overleden, van wie 270 duizend in
Europa, waarvan 222 duizend binnen de EU. Tot 2 november zijn er in Nederland
359.861 patiënten met laboratorium-bevestigde COVID-19 gemeld, van wie
20.008 personen werden opgenomen in het ziekenhuis en 4.572 op de IC
(gegevens Stichting NICE). In totaal zijn 7.434 personen met een bevestigde
SARS-CoV-2-infectie als overleden gemeld.

Extra OMT 29 oktober 2020

Op donderdagmiddag 29 oktober heeft het OMT zich in een extra bijeenkomst
gebogen over de vraag of de ontwikkeling in de COVID-19-besmettingen
aanleiding gaf te adviseren op zeer korte termijn over te gaan tot een
aanscherping van de maatregelen van 13 oktober jl.
Het OMT heeft kennis genomen van de laatste getallen betreffende de meldingen
en epidemiologie van COVID-19 in Nederland op dat moment en de laatste
getallen betreffende de ziekenhuis-, IC- en verpleeghuisopnames. In de meeste
GGD-regio’s was een afvlakking c.q. een bescheiden afname van het aantal
bevestigde COVID-19-gevallen te zien. In enkele GGD-regio’s – met name in de
regio’s met de hoogste aantallen – was deze afvlakking minder duidelijk,
ofschoon GGD Amsterdam-Amstelland ook een evidente afvlakking meldde. Als
positief beoordeeld werd het gegeven dat het aantal en percentage positieve
testen in de GGD-teststraten gedaald was in de voorafgaande 2 dagen. Een
kanttekening hierbij was dat, hoewel GGD’en ook meldingen ontvingen van
personen die positief getest worden m.b.v. antigeensneltesten, de totale omvang
van het gebruik van deze testen niet bekend was.
De laatst te berekenen Rt toonde een waarde van 1,13 (betrouwbaarheidsinterval
1,10-1,15) voor COVID-19-gevallen met een eerste ziektedag op 15 oktober jl. op
grond van OSIRIS-meldingen op dat moment en toonde een langzaam dalende
trend van het Rt-getal. Dit beeld wordt bevestigd door berekeningen van het
reproductiegetal Rt op basis van ziekenhuisopnames.
De getallen vanuit het LCPS/LNAZ toonden dat het aantal ziekenhuisopnames de
voorafgaande dagen gestabiliseerd was en dat de IC-opnames niet langer
exponentieel opliepen. Een punt van zorg bij de ziekenhuisopnames was dat de
gemiddelde leeftijd van de op de IC en in het ziekenhuis opgenomen patiënten
inmiddels begon op te lopen, met effecten op de opnameduur.
In conclusie: het OMT adviseerde op 29 oktober om niet nog vóór het weekend
over te gaan tot aanscherping van de maatregelen van 13 oktober jl., maar om
maandag 2 november opnieuw naar de epidemiologische ontwikkelingen te
kijken.
Pagina 2 van 10

Epidemiologische situatie 2 november

Op 2 november heeft het OMT kennis genomen van de laatste getallen
betreffende de meldingen en epidemiologie van COVID-19 in Nederland, en de
laatste getallen betreffende de ziekenhuis-, IC- en verpleeghuisopnames.

Datum
3 november 2020
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw

Tot 1 november 10:00 uur werden in totaal 359.861 laboratorium-bevestigde
gevallen gemeld. Landelijk zien we een stabilisatie van het aantal meldingen. Het
regionale beeld varieert sterk qua aantal meldingen per 100.000 inwoners en qua
trend. In de noordoostelijke regio’s en GGD-regio’s Amsterdam-Amstelland en
Haaglanden tekent zich een daling af. In o.a. de GGD-regio’s RotterdamRijnmond, Twente, Noord- en Oost Gelderland, Zuid-Holland-Zuid en de
Brabantse GGD-regio’s is wel nog een toename in het aantal meldingen te zien.
De weekcijfers in ogenschouw nemend, blijkt de toename in de afgelopen weken
van 60% naar 38%, naar 18% en in de laatste week naar 9% te zijn gegaan,
hetgeen de stabilisatie van het aantal bevestigde gevallen bevestigt, maar tevens
toont dat de reactie op de maatregelen aanzienlijk langzamer loopt dan in
maart jl.
Het aantal testen per 100.000 inwoners in de GGD-testlocaties laat, naast de
gebruikelijke weekenddip, een lichte daling zien in de afgelopen week. Bovendien
is het percentage positieve testen op landelijk niveau gedaald van circa 20% naar
gemiddeld 15% in de afgelopen dagen. Ook regionaal is in bijna alle regio’s het
percentage positieve testen afgenomen, ofschoon een regio als RotterdamRijnmond nog steeds op een percentage positief van een kwart van de gevallen
zit. Een punt van aandacht is dat niet te beoordelen is in hoeverre deze cijfers
een onderschatting zijn door gebruik van het toenemend aanbod van
commerciële teststraten en andere aanbieders waarvan de aantallen testen niet
bekend zijn.
Het verschil in meldingen tussen de leeftijdsgroepen neemt verder af; het
absolute hoogste aantal meldingen in de afgelopen week was in de leeftijdsgroep
50-54 jaar, gevolgd door de leeftijdsgroep 20-24 jaar.
De ziekenhuis- en IC-opnames laten een stabilisatie zien. Ook het aantal positief
geteste verpleeghuisbewoners lijkt te stabiliseren; ongeveer een kwart van alle
verpleeghuislocaties had minstens één nieuwe COVID-19-besmetting in de
afgelopen 28 dagen. Tevens neemt de oversterfte toe, al vanaf de leeftijd van 55
jaar. Deze oversterfte doet zich voor in alle regio’s, met uitzondering van het
noorden van het land.

Prognoses

Schatting van het reproductiegetal (Rt) toont dat deze verder gedaald is, maar op
18 oktober nog niet tot onder de 1 was gekomen. De meest recente Rt-schatting
voor personen die hun eerste ziektedag op 18 oktober 2020 hadden is 1,07
(1,05–1,09), op basis van de OSIRIS-meldingen. Eenzelfde beeld wordt
verkregen door de NICE-ziekenhuisopnames en de NICE-IC-opnames. In
vergelijking met eerdere weken is in een aantal GGD-regio’s een daling in de Rt te
zien, maar in geen enkele regio lag deze op 16 oktober al significant onder de 1.
De incidentie van COVID-19 is landelijk gezien nog zeer hoog.
Het regionale beeld op basis van testuitslagen en meldingen laat grote verschillen
tussen regio’s zien waarbij de invloed van de volledigheid van de GGD-meldingen

Pagina 3 van 10

door opkomst van de commerciële teststraten onzeker is; mogelijk worden deze
testuitslagen nog niet in alle gevallen aan de GGD’en gemeld.

C. Adviezen
1. Maatregelen

Datum
3 november 2020
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw

Vraagstelling ministerie van VWS:
Wat is het effect van de twee maatregelenpakketten: op de R, het aantal
positief geteste en besmettelijke mensen en op de bezetting ziekenhuizen en
IC?
Wat is de prognose voor het bieden van ruimte voor versoepelingen als
gekeken wordt naar de combinatie van R en aantal besmettelijke personen bij
continuering huidige maatregelenpakket én aanscherpen maatregelenpakket?
Welke R-waarde adviseert u om hierbij na te streven?
En tot welk aantal positieve testuitslagen zouden we terug moeten
(7/100.000)?
Ad 1. Vraagstelling betreffende maatregelen
Wat betreft het effect van de maatregelen van september en de aanscherping in
oktober zijn de veranderingen nagegaan wat betreft de bevestigde COVID-19gevallen, de ziekenhuis- en IC-opnames, en proxy maten van mobiliteit zoals
Apple Trends en Google Mobility. Deze laatste geven een indicatie van de
compliance met de maatregelen van 28 september en 13 oktober jl.
Het wegverkeer en OV-gebruik blijken nu circa 10% minder dan voor de
gedeeltelijke lockdown afgekondigd op 13 oktober. Het aantal thuisblijvers is vrij
stabiel; het aantal verplaatsingen voor het werk ligt zo’n 5% lager. Voor
sportbeoefening wordt zo’n 9% minder verplaatst in vergelijking met de laatste
week voor de gedeeltelijke lockdown; in de weekenden is – zoals gewoonlijk –
een daling van 40% wat betreft verplaatsingen zichtbaar. De Apple en Google
mobility-data laten daarmee een geleidelijke afname van de mobiliteit zien die al
voor 29 september was ingezet; ze vertaalt zich in minder bezoek aan winkels,
minder reizen, minder aanwezigheid op het werk. Deze afname is nu echter nog
niet op het niveau van het afgelopen voorjaar na de afkondiging van de
‘intelligente’ lockdown. Tevens is er sprake van meer thuisblijven. Na de
herfstvakantie is evenwel weer een kleine toename in mobiliteit te zien.
Modellering van de maatregelen op de actuele IC- en ziekenhuisopnames toont
dat er enig effect is van de ingezette maatregelen van 28 september, maar
minder dan destijds verwacht werd. Ook zijn de recente gegevens vooralsnog
consistent met de situatie waar de maatregelen van 13 oktober wél het
verwachte effect hebben, maar het beloop en de huidige opname- en bedbezettingsgetallen kunnen nog niet uitsluiten dat de maatregelen uiteindelijk
minder effect zullen resulteren dan waarnaar gestreefd werd.
Tevens zijn de effecten van verschillende scenario’s met meerdere aangescherpte
maatregelenpakketten, toegepast voor 2 of 6 weken, doorgerekend. Uit deze
analyse komt naar voren dat strengere maatregelen gedurende 2 weken geen
effect hebben op de te verwachten piekbezetting in de zorg; wel resulteren
aangescherpte maatregelen in een snellere daling van de COVID-19-gevallen en
daarmee in minder cumulatieve zorgbelasting, waarmee het risico op een te hoge
zorgbelasting door COVID-19 wordt beperkt. Het verschil in effecten van de duur
van de aanscherping, d.i. 2 of 6 weken extra maatregelen, is daarbij relatief klein.

Pagina 4 van 10

Ofschoon in veel regio’s de trends de goede richting op lijken te gaan, zijn de
ontwikkelingen in een aantal regio’s nog steeds zorgelijk, met name rond de grote
steden, ook buiten de randstad. Hier bestaat het gevaar dat als de Rt
onvoldoende door daalt, bijvoorbeeld door een afnemend gevoel van urgentie, er
nog enige tijd een relatief grote infectiehaard persisteert die bij oplopen van de Rt
weer in korte tijd tot een nieuwe hotspot kan uitgroeien. Dit maakt de situatie
kwetsbaar. De afgeleide mobiliteitsparameters stellen ook niet gerust dat de Rt
met het huidige maatregelenpakket op korte termijn voldoende diep onder de 1,0
komt. Een en ander duidt op een lagere adherentie aan de maatregelen dan in
juni en maart jl., De vraag doet zich voor of er geen extra maatregelen nodig zijn
om met meer zekerheid de aantallen COVID-19-besmetttingen te verminderen,
met het oog op de huidige overbelasting in de zorg. Dit laatste niet alleen
vanwege de hoge aantallen COVID-19-patiënten in de zorg, maar ook het
samengaan met belangrijke uitval van zorgmedewerkers zelf door COVID-19, en
vanwege het streven de reguliere zorg zoveel mogelijk door te laten lopen. De
huidige overbelasting in de zorg beperkt zich overigens niet alleen tot de
ziekenhuizen (IC-afdelingen inbegrepen), maar ook de verpleeghuizen. Zo komt
bijvoorbeeld de doorstroom van COVID-19-patiënten naar verpleeghuizen vanuit
zowel de ziekenhuizen als vanuit de thuissituatie steeds meer in het gedrang.

Datum
3 november 2020
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw

Advies maatregelen
Samenvattend hebben de maatregelen van 28 september en 13 oktober effect
gehad op de COVID-19 uitbraak, maar dat effect was minder snel en minder
ingrijpend dan dat bewerkstelligd door hetzelfde pakket van maatregelen toen ze
in maart jl. genomen werden. Ofschoon in de meeste regio’s in Nederland
inmiddels een (bescheiden) afname van de bevestigde aantallen COVID-19
gedocumenteerd wordt, blijven er enkele zorggebieden waar de afvlakking nog
maar net opgetreden is. Zoals boven gesteld, maken dergelijke gebieden dat de
situatie gevoelig is voor een heropleving. De afvlakking en – nu sedert enkele
dagen – daling van het aantal bevestigde COVID-19-gevallen heeft ook langer
genomen dan verwacht. Consistent daarmee is dat het reproductiegetal van vlak
na de afkondiging van de laatste maatregelen van 15 oktober jl.– ofschoon
evident gedaald in de daaraan voorafgaande 2 weken – met 1,07 nog boven de
1,0 blijkt. Nu we zien dat de aantallen bevestigde COVID-19-gevallen in de GGDteststraten verder afnemen, moet het reproductiegetal nu wel onder de 1,0 zijn
gedaald, maar onzeker is nog hoeveel precies. Wat betreft de indicatoren zoals
Apple Trends en Google Mobility is er sprake van een vermindering van mobiliteit
die nu blijft hangen op het niveau van juni jl.; waarnemingen wijzen erop dat het
nog drukker is op de weg dan in maart jl., en het woon-werkverkeer lijkt nog te
intensief ondanks de oproep tot thuiswerken. Ten slotte, er zijn veel signalen dat
de zorg, ook door het zoveel mogelijk laten doorlopen van de reguliere zorg en
uitval door COVID-19, teveel belast wordt zonder op korte termijn uitzicht op
verbetering. Hetzelfde geldt voor de verpleeghuizen en woonzorgcentra, waar
afschalen geen optie is.
Het OMT adviseert om de urgentie van de eerdere adviezen meer dringend onder
de aandacht te brengen en toe te zien op naleving. Dat betreft een dringende
oproep om ‘thuis te werken, tenzij’, en werkgevers aan te sporen hun
verantwoordelijkheid te nemen en dit mogelijk te maken. Als nu direct zekerheid
gewenst is dat de bocht omlaag genomen wordt, ook gezien de kwetsbaarheden
boven beschreven, zou aanscherping van de maatregelen volgens de
escalatieladder voor de hand liggen, voor een periode van 2 weken en landelijk
uitgevoerd. Deze maatregelen zouden zich in ieder geval moeten richten op het
terugdringen van virusoverdracht in situaties waar dat gebeurt, namelijk tijdens
Pagina 5 van 10

(thuis)bezoek en tijdens het werk. Wat betreft het laatste, het nadrukkelijk advies
tot thuiswerken zou gecombineerd moeten met het ‘blijf thuis’ advies waardoor
verder reisbewegingen worden beperkt. Met werkgevers zouden afspraken
moeten worden gemaakt hoeveel thuisgewerkt wordt, omdat de indruk bestaat
dat de herhaalde oproep om thuis te werken en niet langer op werklocaties in
groepen bijeen te komen onvoldoende opgevolgd wordt.

Datum
3 november 2020
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw

Het gegeven dat de maatregelen van september en oktober duidelijk minder
effect resulteren dan in de periode maart jl. doet vermoeden dat er winst te
boeken valt in het aanspreken van mensen op naleving van de al afgekondigde
maatregelen of daarop strikter te handhaven. Door een dergelijke aanpak
gedurende 2 weken te combineren met de volgende maatregelen in de
escalatieladder wordt de zekerheid dat de gang omlaag genomen wordt, en
voldoende snel verloopt, belangrijk verhoogd. Dit zou de meeste maatregelen van
maart jl. – de facto de resterende maatregelen van de routekaart ‘zeer ernstig’ –
betreffen (waaronder het terugbrengen van contacten thuis en van de
groepsgrootte buiten van 4 naar 2, sluiten van een aantal zogenaamde
doorstroomlocaties, stoppen van de groepslessen in sportscholen, of zelfs sluiten
van sportscholen als dit niet op een andere manier gerealiseerd kan worden).
Hiermee kan over de daling van Rt zekerheid verkregen worden, omdat deze
maatregelen toegevoegd worden aan het huidige pakket van 15 oktober jl.
Met betrekking tot deze aanscherping kan voor contactberoepen (die onder de
nodige voorzorgen uitgevoerd worden) een uitzondering gemaakt worden, omdat
daarbij relatief weinig besmettingen optreden en het individuele contacten
betreft. Wel geeft het OMT mee zich zorgen te maken over de overdracht onder
adolescenten en jongeren, m.a.w. degenen in de bovenbouw van middelbare
scholen tot hoger beroepsonderwijs en de universiteiten. In deze groepen komen
besmettingen voor die vooral gerelateerd lijken aan activiteiten direct rond de
leerinstellingen. Om dit te stoppen zouden deze instellingen voor de tijd van de
aanscherping moeten overgaan op online onderwijsvormen; het OMT geeft ter
overweging hier toch ook de bovenbouw van de middelbare scholen bij te
betrekken, ook al gaat dit in tegen het eerder geuite voornemen de scholen
geheel te ontzien. Individuele leerstages bij bedrijven of in laboratoria zouden
niet betrokken hoeven te worden.
Een korte intensivering van de huidige maatregelen zal naar verwachting geen
effect hebben over de piekbelasting in de ziekenhuizen, maar vooral de afbouw
daarna gunstig beïnvloeden. Een dergelijk effect kan bereikt worden door de
maatregelen 2 weken landelijk aan te scherpen.
Een belangrijk (communicatie)probleem is hoe om te gaan met de na de 2 weken
aanscherping weer uit te voeren ‘versoepeling’ tot ten minste het huidige
maatregelenpakket. Voor de maatregelen kan men terugvallen op de huidige
maatregelen van 15 oktober jl., maar mogelijk zal daarbij enige aanscherping
noodzakelijk blijken als achteraf blijkt dat de Rt hierdoor onvoldoende onder de
1,0 gekomen is (iets dat pas na 2 weken definitief vastgesteld kan worden).
Bijvoorbeeld, als dit het geval blijkt zou men er voor kunnen kiezen de
groepsgrootte buiten blijvend terug te brengen tot 2 (in plaats van 4).
Handhaving van de afspraken met de werkgevers over zoveel mogelijk
thuiswerken is een ander voorbeeld. Dit totdat de vooraf gestelde signaalwaarden
zijn bereikt en enige verdere versoepeling mogelijk zal blijken. Over zo’n deescalatie zal het OMT zich bij eerstvolgende gelegenheid buigen. Het nodig blijven

Pagina 6 van 10

van maatregelen na de 2 weken aanscherping zal in geval zal duidelijk
gecommuniceerd dienen te worden.
Het OMT adviseert tevens – indien wenselijk geacht – tijdig regels op te stellen
voor een mogelijk tijdelijke versoepeling van maatregelen tijdens bijvoorbeeld
Sinterklaas, Kerst en het oud-en-nieuwfeest, indien het algemene beeld vlak
tevoren een dergelijke actie ook toelaten.

Datum
3 november 2020
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw

Het OMT verwacht nog steeds een positief effect van een avondklok, met name
vanwege de te verwachten uitwerking op de compliance, en adviseert te
onderzoeken of uitvoering hiervan mogelijk is. Dit lijkt een instrument waarmee
in blijvende of terugkerende hotspots van overdracht regionaal versterking
gegeven kan worden aan ingestelde maatregelen.
Het OMT wil aangeven dat het in de lijn der verwachting ligt dat de maatschappij
zich moet voorbereiden op een langdurige aanpassing van gedrag om de controle
over de verspreiding van SARS-CoV-2 niet te verliezen. De vergelijking met een
marathon is hier op zijn plaats. Het kortdurend aanscherpen van de maatregelen
om controle te herwinnen (een tussensprint) kan helaas niet gevolgd worden door
het volledig loslaten. We vragen aandacht in de communicatie voor dit aspect.
Het OMT onderstreept dus nadrukkelijk enerzijds het belang van eenduidige en
intensieve communicatie over nut en noodzaak van tijdelijke extra maatregelen
en anderzijds het belang van het bieden van een visie en perspectief voor de
langere termijn. Dat helpt ongetwijfeld hoe men de maatregelen ook op langere
termijn vol kan houden. Zoals eerder benoemd ziet het OMT dat de-escalatie van
de maatregelen anders kan verlopen dan escalatie; het OMT agendeert voor een
van de eerstvolgende OMT’s hoe een de-escalatie traject er inhoudelijk uit zou
kunnen zien.

2. Arbeidsmigranten

Vragen van het ministerie van VWS
Wat is de huidige situatie van besmettingsclusters rondom arbeidsmigranten?
Verzoek om een update over hoeveelheid, grootte en trend van clusters.
Duiding van clusters rondom arbeidsmigranten. Is er onderscheid in de
verschillende onderdelen van de keten (huisvesting, vervoer, werk)?
Op basis van deze duiding, zijn de huidige generieke maatregelen voldoende
effectief voor deze specifieke doelgroep die veelal de taal niet spreekt en
afhankelijk is van werkgevers? Is er aanleiding tot aanvullende maatregelen,
en zo ja welke?
Van eind april tot juni 2020 werd een aantal grote clusters van COVID-19 gemeld
in bedrijven in de voedselindustrie waar ook arbeidsmigranten werkzaam waren.
Momenteel worden weinig clusters gerapporteerd. Sinds juni zijn 10 clusters
gerapporteerd onder arbeidsmigranten. Het betrof clusters in de grootte van 3-30
personen. De meeste clusters ontstaan in de werksetting; 1 cluster was
gerelateerd aan de woongelegenheid. De GGD’en melden deze clusters bij de
LCI/RIVM per mail of per telefoon. Aangezien onderrapportage mogelijk is, is via
de regionaal artsen-consulent navraag gedaan bij de GGD’en. Echter, ook zij
bevestigen dat er op dit moment geen grote clusters met arbeidsmigranten zijn.
Een meldplicht voor bedrijven van COVID-19-clusters onder medewerkers kan
belangrijk helpen zodat GGD’en om goed zicht houden.
Het OMT is van mening dat arbeidsmigranten een risicogroep voor uitbraken van
COVID-19 blijven. Extra aandacht voor deze doelgroep zowel qua voorlichting en
Pagina 7 van 10

ondersteuning bij gedragsadviezen is nodig. Het wegnemen van negatieve
financiële prikkels bij isolatie en quarantaine is voor deze doelgroep zinvol maar
dit geldt evenzeer voor vele risicogroepen in de Nederlandse samenleving.
Daarnaast is – naast blijvend toezicht op de werksituatie – beter toezicht op
wonen en vervoer van arbeidsmigranten nodig. In dat kader wordt geadviseerd
nauw aan te sluiten bij het rapport ‘Geen Tweederangsburgers’ dat onder leiding
van Emile Roemer tot stand is gekomen.

Datum
3 november 2020
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw

3. Herziening advies koren

Nieuwe gemelde clusters in koren met een hoge attack-rate van 53-75% onder
de koorleden, resultaten van clusteronderzoek (inclusief sequencing en fylogenie)
en nieuwe literatuur- en media-analyse zijn aanleiding voor een update van het
RIVM-advies ‘Koren en Zangensembles’. Bij de nieuwe clusters met hoge attackrates werden de huidige maatregelen voor zingen redelijkerwijze in acht
genomen. Bij de eerdere clusters, waar dat niet voor gold, gaf fylogenie bij 2 van
de 4 clusters aan dat er sprake was van een daadwerkelijk transmissiecluster;
andere transmissiewijzen dan zingen zijn daarbij nadrukkelijk niet uitgesloten. De
update geeft geen conclusief antwoord op de vraag of zingen door een
besmettelijk persoon tot een verhoogd risico voor omstanders leidt. Wel geeft de
update daar opnieuw aanwijzingen voor.
Omdat een verhoogd transmissierisico door zingen niet kan worden uitgesloten,
adviseert het OMT dat bij de huidige hoge incidentie in de maatschappij zingen in
groepsverband in welke context dan ook afgeraden dient te worden. Dit geldt
naast koren en ensembles dus ook voor zingen op scholen, kindercentra,
muziektherapeuten en instellingen. Bij risiconiveau Waakzaam (Rt <1 en
incidentie ≤7/100.00/dag) is het risico van zingen in groepsverband klein. Dan
lijkt zingen wel verantwoord, maar personen met een kwetsbare gezondheid
dienen zelf de afweging te maken of zij dit kleine risico wel of niet willen lopen.
Mochten nieuwe onderzoeksbevindingen of literatuur zich voordoen, dan zal dit
advies opnieuw bekeken worden.

4. Testen

De separate bijlage bij deze brief bevat achtergrondinformatie over
antigeensneltesten. Er wordt ingegaan op wat bekend is over antigeensneltesten,
hoe om te gaan met een positieve en met een negatieve testuitslag en de
redenen daarvoor. Ook komt de vraag aan de orde wanneer een hertest nodig is
en wat de aandachtspunten zijn indien er geen hertest volgt op een negatieve
antigeensneltest. Hieronder worden de vragen van het ministerie van VWS
beantwoord.
-

Kan het OMT aangeven in hoeverre een negatieve testuitslag van de reeds in
Nederland gevalideerde antigeentesten (BD, Abbott en Roche), bij mensen die
conform het RIVM testbeleid getest worden, een hertest vergt? Indien dit
(voor bepaalde groepen/personen) het geval is: voor welke groepen/personen
geldt dit en met welke test en binnen welke termijn dient (her)bevestiging te
volgen?
De genoemde antigeensneltesten kunnen bij alle doelgroepen waarvoor het
huidig testbeleid geldt – t.w. mensen met klachten – worden ingezet. Bij
gebruik in de doelgroepen 1, 2, 3 en 4 in de bijlage van het OMT-advies 1410-2020 is altijd een bevestiging van een negatieve uitslag nodig met behulp
van PCR. Bij een positieve antigeensneltest is die uitslag definitief. Inzet van

Pagina 8 van 10

antigeensneltesten kan in deze situatie de diagnose van positieve gevallen
versnellen.
-

-

Kan het OMT in het verlengde van vraag 1 aangeven of groepen/personen
met een negatieve antigeen(snel)testuitslag van een in Nederland
gevalideerde antigeentest waarvoor geen hertest nodig is weer mogen
deelnemen aan het maatschappelijk verkeer?
Voor personen met milde klachten zonder verhoogd eigen risico op
complicaties en zonder contact met risicogroepen kan op basis van een
negatieve sneltest deelname aan maatschappelijk verkeer worden overwogen.
Wel is communicatie over de noodzaak van het naleven van maatregelen en
de kans op fout-negatieve uitslagen cruciaal, ook omdat contact met
risicogroepen niet scherp af te bakenen is. Omdat er een kleine kans is dat de
geteste persoon bij een negatieve uitslag toch met COVID-19 besmet is, is
ook bij een negatieve testuitslag van belang dat de persoon de standaard
maatregelen goed naleeft. Voor implementatie t.b.v. bedrijven adviseert het
OMT om zorg te dragen voor een system voor melding van clusters in
bedrijven aan de GGD, om daarmee mogelijke verspreiding tgv foutnegatieve testen vroegtijdig te kunnen signaleren. Ook adviseert het OMT om
de afweging m.b.t. risico voor overige werknemers bij de bedrijfsarts neer te
leggen, uit hoofde van hun opdracht voor bewaken van een veilige
werkomgeving.

Datum
3 november 2020
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw

Kan het OMT aangeven welke consequenties verbonden dienen te worden aan
een positieve testuitslag van de reeds in Nederland gevalideerde
antigeentesten? In welke gevallen is een hertest nodig en binnen welke
termijn dient deze (her)bevestiging te volgen? Wat adviseert het OMT met
betrekking tot de isolatieduur?
De consequenties van een positieve antigeensneltest zijn niet anders dan die
van een positieve PCR. Positief geteste personen moeten het isolatie-advies
volgen, en hun nauwe contacten het quarantaine-advies. De isolatieduur is
niet anders bij positief geteste personen met een sneltest of PCR.

-

Hoe beoordeelt het OMT de validatiegegevens van de LAMP-PCR?
De beoordeling van de LAMP-test en drie aanvullende antigeentesten wordt
de komende dagen afgerond en nagezonden.

Tevens beveelt het OMT aan om onderzoek te doen naar i) de effecten van een
negatieve testuitslag op compliance van het gedrag van mensen met klachten en
ii) naar de mogelijke bijdrage van fout-negatieve uitslagen op de beheersing van
verspreiding.
Tot slot: het gebruik van de antigeensneltesten is niet gevalideerd voor personen
zonder klachten en wordt daarom vooralsnog afgeraden. Studies naar mogelijke
inzet in het kader van BCO (inclusief gebruik van de coronamelder app en
personen uit oranje gebieden) zijn in voorbereiding. Op grond van die resultaten
kan gebruik bij mensen zonder klachten heroverwogen worden.
Ik heb u eerder aangegeven in een van de volgende OMT’s uw vragen over het
verkorten van de quarantaineperiode door de inzet van (snel)testen te
agenderen. Ook uw aanvullende vragen van 30 oktober over welke voorwaarden
gesteld moeten worden aan testen die inkomende reizigers (alle modaliteiten)
Pagina 9 van 10

voor vertrek in het land van herkomst hebben afgenomen, welke type test
acceptabel is, en hoe lang geleden de test moet zijn afgenomen, maar ook de
vragen hoe het OMT aankijkt tegen internationale ervaringen met het vragen van
een dergelijke negatieve testverklaring en het type test zoals bijvoorbeeld in
Italië en Frankrijk, alsook de vraag of het OMT kan aangeven welke type testen
geschikt zijn om inkomende en uitgaande reizigers op of nabij luchthavens te
testen, wil ik samenhangend agenderen waarna ik u van advies zal voorzien.

Datum
3 november 2020
Ons kenmerk
0092/2020 LCI/JvD/at/mtw

Tot een nadere mondelinge toelichting ben ik gaarne bereid.
Hoogachtend,

Prof. dr. J.T. van Dissel
Directeur CIb

Pagina 10 van 10