Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Dibi aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bij diens afwezigheid gesteld
aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, over het bericht dat de overheidscampagne
voor donorregistraties is mislukt.
©
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Jaarlijks sterven
ongeveer 200 mensen wegens een gebrek aan donoren,
om nog maar te zwijgen over de last die mensen die
tijdenlang op een wachtlijst staan, moeten dragen. Jaar
in jaar uit gaan 200 mensen per jaar dood en wij blijven
hier maar praten, praten, praten. Het stokpaardje van dit
kabinet, een heel dure landelijke overheidscampagne, is
mislukt. Immers, terwijl er in 2007 142.081 en in 2008
130.694 nieuwe donorregistraties bijkwamen, is dat
aantal in 2009, het jaar van de overheidscampagne,
gedaald tot 97.458. Dat is een schokkende daling, en dat
in het jaar dat het kabinet moest bewijzen dat een actief
donorregistratiesysteem niet nodig is.
De GroenLinksfractie is er helemaal klaar mee.
Gelukkig gloort er voor al die mensen die wachten op
een donor, hoop aan de horizon, met dank aan de
PvdA-leden, die tijdens een congres eind vorig jaar de
PvdA-fractie in de Tweede Kamer hebben opgedragen
om nu voorstander te worden van een actief donorregistratiesysteem. Dat betekent dat de meerderheid in zicht
komt, dat het spannend gaat worden. Maar nog mooier
zou het zijn als wij met het kabinet, met deze staatssecretaris, die toevallig ook van de PvdA is, tot overeenstemming zouden kunnen komen op een dossier dat de
gemoederen al heel erg lang bezighoudt.
Wat gaat de staatssecretaris doen? Is het kabinet nu
eindelijk bereid om daadwerkelijk gehoor te geven aan
de breed gedragen wens voor een actief donorregistratiesysteem? Erkent de staatssecretaris dat de overheidscampagne te weinig zoden aan de dijk zet en dat De
Grote Donorshow van BNN een groter succes was dan
de eigen campagne? Kan zij nog een keer uitleggen wat
erop tegen is om alle Nederlanders de simpele vraag te
stellen zich uit te spreken over de vraag of zij wel of
geen donor willen zijn?

heeft de campagne 20.000 meer mensen opgeleverd die
donor willen zijn. Daarvan kan worden gezegd: dat is nog
niet voldoende. Ik vind dat ook nog niet voldoende. Die
campagne loopt echter nog maar net en zal ook nog een
aantal jaren lopen. Pas daarna kunnen wij concluderen of
hij geslaagd is.
De minister houdt de vinger aan de pols. Hij heeft de
Tweede Kamer ook een brief beloofd, die zij binnenkort
zal krijgen. Als er een noodzaak is om de campagne aan
te passen, dan zullen wij dat doen. Ik kan niet zeggen dat
de campagne is mislukt. Wij hebben een actieve
campagne opgezet met tal van organisaties. De
Nederlandse Hartstichting, de Nierstichting en de
Diabetesvereniging Nederland werken daar bijvoorbeeld
allemaal aan mee. In de maanden dat die campagne is
gestart, heeft deze ook tot een groei van de cijfers geleid.
Het is dus te vroeg om te constateren dat de campagne
is mislukt. Het is ook te vroeg om het kabinetsstandpunt
te wijzigen. Dat standpunt is zeer uitgebreid met de
Kamer besproken. Zij heeft aangegeven daarmee te
kunnen instemmen en opgeroepen tot die actieve
campagne waar het kabinet hard mee bezig is.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik voel er ook niets
voor om een wedstrijdje te spelen wie de meeste
donoren krijgt. De staatssecretaris verwees naar de
Nierstichting, de Hartstichting en het Diabetesfonds.
Laten nu juist die gezondheidsorganisaties pleiten voor
een actief donorregistratiesysteem.
De staatssecretaris heeft geen antwoord gegeven op
de belangrijkste vraag, namelijk wat er op tegen is om
alle Nederlanders gewoon te vragen of zij donor willen
zijn. Kan de staatssecretaris dit nog even toelichten?
De meerderheid voor een donorregistratiesysteem is
in zicht, want de PvdA blijkt nu voorstander te zijn. De
vraag is wat de andere fracties in deze Kamer gaan doen.
Als de meerderheid inderdaad in zicht is, denk ik dat wij
liever vandaag dan morgen moeten komen tot een actief
donorregistratiesysteem, zeker als het kabinet opnieuw
zegt nu niets te zullen veranderen aan het huidige beleid
en dat de overheidscampagne misschien in de toekomst
gewijzigd wordt. De staatssecretaris moet zelf toch ook
vaststellen dat in 2009 het aantal donorregistraties
afgenomen is? Dat betekent dat het kabinetsbeleid in
dezen vooralsnog niet succesvol is.

Staatssecretaris Bussemaker: Voorzitter. Over de wens
om tot meer donoren te komen, kan geen misverstand
bestaan: dat is de wens van de hele Kamer. Wij moeten
dan ook niet in een wedstrijd terechtkomen rond de
vraag wie het beste presteert. De vraag is welke methode
het meest behulpzaam is om mensen te overtuigen van
het belang om donor te zijn en te worden. Over de
noodzaak om dat te doen, bestaat dus geen misverstand.
Wij moeten de cijfers daarbij wel goed interpreteren.
De cijfers waar de heer Dibi namelijk naar verwijst en die
ook in een recent televisieprogramma zijn gebruikt,
hebben betrekking op het hele jaar 2009, terwijl de
actieve campagne van de overheid op 5 oktober van start
is gegaan. Je kunt die cijfers dus niet zo extrapoleren
naar het hele jaar. In die twee maanden, oktober en
november, waarvan wij de cijfers nu beschikbaar hebben,

Staatssecretaris Bussemaker: Voorzitter. Ik heb net
aangegeven dat ik de cijfers zoals de heer Dibi die
presenteert, bestrijd. Uit het feit dat het aantal donorregistraties in 2009 is afgenomen, kan namelijk niet
worden afgeleid dat de campagne mislukt is. Vanaf het
moment dat de campagne is gestart, is het aantal
donorregistraties namelijk gestegen. De vraag is, of de
stijging voldoende is en of de campagne precies het
beoogde effect sorteert. Daarmee zijn wij aan de slag.
Wij zullen dat zeer nauwkeurig bekijken. Als dat
bijstelling behoeft, zullen wij dat doen.
Er is zeer uitgebreid met uw Kamer gesproken over de
delicate kwestie van een ADR-systeem. Ik vind dat de
discussie over de vraag hoe je omgaat met orgaandonoren, buitengewoon zorgvuldig gevoerd moet worden. Ik
zie eerlijk gezegd geen reden om dat standpunt te
wijzigen. Ik zie ook geen reden waarom het feit dat cijfers
nu niet goed geïnterpreteerd worden, moet leiden tot het
wijzigen van een kabinetsstandpunt dat een jaar geleden
is ingenomen. Dat behelst overigens veel en veel meer

Tweede Kamer

2 februari 2010
TK 49

©

Vragenuur

49-4592

Bussemaker
dan alleen een actieve voorlichtingscampagne. Het gaat
ook om ziekenhuizen die voortvarend met plannen aan
de slag zijn hoe je mensen in voorkomende gevallen
kunt overtuigen om donor te worden.
Kortom, wij zijn niet doof en niet blind voor de
ontwikkelingen en de lessen die wij kunnen trekken,
maar wel op grond van de juiste gegevens.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. De cijfers die wij
nu gehoord hebben, zijn onthutsend. Zij komen voort uit
tien jaar doormodderen zonder resultaat. Bijna 200
mensen die op de wachtlijst staan, overlijden. Met een
actief donorregistratiesysteem waarbij iedereen
automatisch donor is, tenzij, zouden op jaarbasis
tientallen levens gered kunnen worden. Tweederde deel
van de samenleving is voor een ADR. De geldt ook voor
tweederde of meer van de achterban van de Partij van de
Arbeid en voor een nog grotere meerderheid bij de
achterban van de SP. Ik heb hier de motie die is
aangenomen op het congres van de PvdA op 12 december 2009. Daarin wordt de fractie opgedragen om over te
gaan tot het ADR. Wij steken onze hand uit naar de Partij
van de Arbeid. Er doen nog meer partijen mee en zo kan
er een meerderheid ontstaan om te doen wat de
bevolking wil, namelijk een actief donorregistratiesysteem. Neemt u de hand aan, zo zeg ik tegen de fractie
van de PvdA.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Voorzitter. De warme
handen van de SP worden ons werkelijk achter elkaar
aangeboden deze dagen. Wij raken ervan in verlegenheid, voorzitter.
De gretigheid waarmee sommige fracties nu al lijken
te willen concluderen dat deze voorlichtingscampagne
mislukt, staat mij tegen. Je kunt het met elkaar oneens
zijn over de vraag welk systeem er uiteindelijk nodig is,
maar de gretigheid waarmee wordt gezegd dat deze
campagne weer mislukt is, staat mij tegen omdat bij
welk systeem dan ook een goede voorlichtingscampagne
nodig is. Volgens mij vindt iedereen dat.
In antwoord op de vraag van mijn collega van de
SP-fractie: de Partij van de Arbeid bepleit al langere tijd
dat mensen echt een keuze moeten maken als een bijna
morele plicht, iets wat wij ook mogen verankeren. Ja of
nee. Ons congres heeft gezegd: ga maar een stap verder
naar ADR. Zoals bekend zijn wij een democratische partij,
dus wij zullen zeer veel waarde hechten aan het oordeel
van ons congres.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Dat is een manier om deze
staatssecretaris op te roepen om het ADR-systeem in te
voeren, en daarbij niet naar de kleur van dit kabinet te
kijken. Op verzoek van dit kabinet heeft Jan Terlouw een
advies uitgebracht, waarin staat dat het ADR-systeem
moet worden ingevoerd om meer organen beschikbaar
te krijgen. Dat is tot nu toe niet gedaan. Tot nu toe heeft
de PvdA tegen alle moties om dat mogelijk te maken
gestemd. Nu is er eindelijk een opening. De PvdA zit in
het kabinet, dus voer het ADR-systeem in, staatssecretaris.
Staatssecretaris Bussemaker: Voorzitter. Als je een
verandering van beleid wilt, moet je daarvoor goede
redenen hebben. Je moet daarbij kijken naar de feiten,
en je moet geen vooropgezette keuze hebben bij deze
kwestie. Ik vind het van het allergrootste belang dat hier

Tweede Kamer

Vragenuur

een zorgvuldige keuze wordt gemaakt. Verder vind ik het
van het allergrootste belang dat burgers in Nederland
een bewuste keuze maken, en dat ze weten wat ze doen.
Daar zijn we nu mee bezig. Er zijn geen gegevens
waaruit zou blijken dat een ADR-systeem de panacee zou
zijn voor alle problemen met de donorregistratie. Ook ik
vind dat gretigheid hierbij geen pas geeft. De minister
heeft begin dit jaar een brief beloofd, die de Kamer
binnenkort ook zal krijgen. In die brief staan de meer
recente gegevens. Het lijkt mij wenselijk dat over zo’n
delicaat onderwerp als dit een goed voorbereid debat
tussen minister en Kamer plaatsvindt. Dat moeten we
niet even in een vragenuurtje afdoen. Ik denk niet dat de
mensen die zitten te wachten op een donor daarmee
gebaat zijn.
De heer Ormel (CDA): Dank voor deze zorgvuldigheid.
De CDA-fractie maakt zich grote zorgen over het tekort
aan donororganen. Wanneer kunnen we de toegezegde
brief verwachten? Kan daarin worden opgenomen hoe
het staat met de ontwikkeling van de donatiemortaliteitsratio? Niet iedereen die donor wenst te zijn en overlijdt,
is ook geschikt om donor te zijn. Sterker nog: het aantal
geschikte donoren neemt af. Verder heeft de CDA-fractie
een concreet punt ingebracht, namelijk dat mensen die
expliciet hebben aangegeven donor te willen zijn, ervan
uit moeten kunnen gaan dat, als zij geschikt zijn als
donor en het moment is daar, ze ook donor zullen zijn.
Staatssecretaris Bussemaker: Voorzitter, als u mij
toestaat geef ik deze vragen door aan de minister. Ik heb
al gezegd dat er binnenkort een brief naar de Kamer
komt, met de huidige gegevens daarin. Deze vraag kan
daarin worden meegenomen. Deze informatie heb ik hier
niet paraat.
De voorzitter: Kunnen wij dan wel wat eerder horen
wanneer die brief komt?
Staatssecretaris Bussemaker: Ik zal de minister vragen
de brief binnenkort te sturen, of de Kamer te informeren
wanneer die brief kan worden verwacht.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Ik sluit me aan bij de
woorden van de staatssecretaris dat het geen pas geeft
dat we voor zo’n belangrijk onderwerp even een snelle
oplossing willen geven. Alsof dat kan! Wij zien graag dat
in de toegezegde brief over alle onderwerpen betreffende
orgaandonatie wat uitgebreider wordt ingegaan op de
mogelijkheden van onderzoek naar andere vormen van
het oplossen van het probleem van de orgaandonatie.
Daarbij denk ik aan het transplanteren van organen van
dieren naar mensen, en het onderzoek daarnaar. Ik krijg
daarop graag een toezegging van de staatssecretaris.
Staatssecretaris Bussemaker: Ik zeg toe dat u in ieder
geval een update krijgt van de stand van zaken. Ik weet
niet zeker of dat in de brief van de minister over
orgaandonatie zal zijn of in een brief die u van mij nog
krijgt over medisch-ethische thema’s waarvan dit ook
onderdeel uitmaakt. Ik moet even kijken wat daarvoor het
meest geschikt is, maar wij zullen er in ieder geval op
ingaan.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie): Voorzitter. Graag maak ik ook van de

2 februari 2010
TK 49

49-4593

Bussemaker
gelegenheid gebruik om nog een vraag te stellen aan de
staatssecretaris, waarop in de brief kan worden
ingegaan. Ook ik zit een beetje met het ongemakkelijke
gevoel dat wij in een soort wedstrijd zijn terechtgekomen, terwijl wij allemaal op het oog hebben hoe wij het
aantal donoren kunnen vergroten. Eén van de actiepunten, de staatssecretaris noemde het al, betreft de actie
die ziekenhuizen gaan ondernemen om een betere match
voor elkaar te krijgen, maar vooral ook om nabestaanden
beter te informeren over hoe orgaandonatie precies gaat.
Het lijkt mij van groot belang als dat punt wordt
meegenomen in de brief.
Staatssecretaris Bussemaker: Voorzitter. Dat punt wordt
zeker meegenomen in de brief. Ik weet dat de minister er
zeer aan hecht en dat er ook in andere landen, zoals
Spanje, goede ervaringen zijn opgedaan. Er lopen op dit
moment bovendien een aantal pilots die zeer veelbelovend zijn. Laten wij niet doen alsof het hierbij alleen over
een publiekscampagne gaat. Het gaat over het Masterplan Orgaandonatie waar verschillende onderdelen
inzitten. Dat betekent de bewustwording onder de
burgers, het stimuleren dat mensen erover een standpunt innemen, maar het betekent ook het gesprek
aangaan met professionals en instellingen zoals
ziekenhuizen. Dat zal, neem ik aan, zeker terugkomen in
de brief die ik net heb beloofd.

Tweede Kamer

Vragenuur

2 februari 2010
TK 49

49-4594