Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 360 XV

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid 2009

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID (XV)
Aangeboden 19 mei 2010

KST139637
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

1

Gerealiseerde uitgaven 2009 (€ 26 900,6 mln) naar artikel (bedragen x € 1 mln)

Art. 42 Arbeidsparticipatie
33,3
0%
Art. 43 Arbeidsverhoudingen
21,7
0%
Art. 98 Algemeen
188,4
1%

Art. 44 Gezond en veilig werken
58,3
0%
Art. 46 Inkomensbescherming
met activering
6.767,6
25%

Art. 47 Aan het werk:
Bemiddeling en
Re-integratie
2.228,2
8%
Art. 51 Rijksbijdragen
aan sociale fondsen
en spaarfonds AOW
14.561,0
55%

Art. 48 Sociale werkvoorziening
2.503,8
9%
Art. 50 Tegemoetkoming
specifieke kosten
147,8
1%

Art. 49 Overige inkomensbescherming
386,2
1%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

3

Gerealiseerde ontvangsten 2009 (€ 913,4 mln) naar artikel (bedragen x € 1 mln)

Diversen
35,5
4%

Art. 42 Arbeidsparticipatie
20,6
2%
Art. 46 Inkomensbescherming
met activering
57,3
6%

Art. 47 Aan het werk:
Bemiddeling en
Re-integratie
290,3
32%

Art. 48 Sociale
werkvoorziening
509,7
56%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

4

Gerealiseerde premieuitgaven 2009 (€ 48,1 mld) naar regeling (bedragen x € 1 mld)

Art. 43 WAZO
1,1
2%
Art. 47 Re-integratie
0,6
1%

Art. 46 WW
4,9
10%

Art. 46 WAO, IVA, WGA
9,5
20%

Art. 46 ZW
1,5
3%
Art. 49 AOW
28,9
61%

Art. 49 ANW
1,2
2%

Art. 46 WAZ
0,4
1%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

5

INHOUDSOPGAVE
A.
1.

Algemeen
Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot déchargeverlening
Leeswijzer

7
11

6.

Beleidsverslag
Beleidsprioriteiten
Beleidsartikelen
Artikel 41 Inkomensbeleid
Cluster Arbeidsmarkt
Artikel 42 Arbeidsparticipatie
Artikel 43 Arbeidsverhoudingen
Artikel 44 Gezond en Veilig Werken
Artikel 45 Pensioenbeleid
Cluster Activerende sociale zekerheid
Artikel 46 Inkomensbescherming met activering
Artikel 47 Aan het werk: bemiddeling en re-integratie
Artikel 48 Sociale werkvoorziening
Cluster Overige sociale zekerheid
Artikel 49 Overige inkomensbescherming
Artikel 50 Tegemoetkoming specifieke kosten
Artikel 51 Rijksbijdragen aan sociale fondsen
Niet-beleidsartikelen
Artikel 97 Aflopende regelingen
Artikel 98 Algemeen
Artikel 99 Nominaal en onvoorzien
Bedrijfsvoeringsparagraaf

13
13
28
28
33
33
42
53
59
66
66
86
99
103
103
110
114
117
117
119
127
129

C.
7.
8.
9.
10.

Jaarrekening
Verantwoordingsstaat
Saldibalans
Topinkomens
Baten-lastendiensten

132
132
133
141
143

D.
Bijlagen
Bijlage 1: Toezichtsrelaties
Bijlage 2: ZBO’s en RWT’s
Bijlage 3: Inhuur Externen
Bijlage 4: Subsidies
Bijlage 5: SZA-kader en sociale fondsen
Bijlage 6: Afkortingen
Bijlage 7: Trefwoordenregister

159
159
166
171
172
174
181
184

2.
B.
3.
4.

5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

7

6

ONDERDEEL A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
Hierbij bied ik het departementale jaarverslag van het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het jaar 2009 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal
de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid decharge te
verlenen over het in het jaar 2009 gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieel beheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2009;
b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2009 die met het onderhavige
jaarverslag samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2009 met
betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2009
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2009, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over 2009
(de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid, van de
Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,

J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

7

Dechargeverlening

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane
verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:

Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van
de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane
verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:

Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

9

2. LEESWIJZER
2.1 Opbouw jaarverslag
Het jaarverslag van SZW bestaat uit vier onderdelen: Algemeen, Beleidsverslag, Jaarrekening en Bijlagen.
Het onderdeel Algemeen omvat het verzoek tot dechargeverlening en
deze leeswijzer.
Het beleidsverslag is opgebouwd uit vier onderdelen:
1. In de paragraaf beleidsprioriteiten wordt de voortgang gemeld in de
uitvoering van de beleidsprioriteiten uit het Coalitieakkoord van het
kabinet. Met het lezen van deze paragraaf kan worden volstaan als de
lezer snel een beeld van de prestaties van SZW in 2009 wil hebben.
2. De beleidsartikelen verantwoorden meer in detail in hoeverre de doelstellingen van SZW zijn behaald. Tevens is hier de financiële toelichting te vinden op opmerkelijke verschillen tussen realisatie en begroting.
3. De niet-beleidsartikelen verantwoorden de financiële afwikkeling van
afgesloten regelingen, de apparaatsuitgaven die niet aan de beleidsartikelen zijn toe te rekenen, onvoorziene uitgaven en loon- en prijsbijstellingen.
4. De bedrijfsvoeringsparagraaf geeft informatie over de bedrijfsvoering.
De jaarrekening is opgebouwd uit de verantwoordingsstaat van het ministerie van SZW, de saldibalans, de bij deze onderdelen behorende financiële toelichtingen en het onderdeel topinkomens. Als laatste bevat de
jaarrekening de paragraaf inzake baten-lastendiensten van het Agentschap SZW en de Inspectie Werk en Inkomen (IWI).
Tot slot bevat het jaarverslag 7 bijlagen, te weten de bijlagen Toezichtrelaties en toezichthouders in het kader van de pensioenwet, Zelfstandige
bestuursorganen en rechtpersonen met een wettelijke taak, Inhuur
externen, Subsidies, SZW-kader en sociale fondsen, Lijst met afkortingen
en Trefwoordenregister.
2.2 Specifieke aandachtspunten
Accountantsverklaring, accountantscontrole
De financiële informatie is opgenomen in de jaarrekening en valt onder de
reikwijdte van de accountantsverklaring. Dit geldt ook voor de financiële
toelichting bij de budgettaire tabellen die in het beleidsverslag staan.
De niet-financiële informatie valt niet onder de reikwijdte van de accountantsverklaring, maar is wel onderdeel van de accountantscontrole.
De premiegefinancierde sociale zekerheidsuitgaven vallen evenmin onder
de reikwijdte van de accountantsverklaring maar vallen wel onder de
accountantscontrole. De ZBO’s leggen verantwoording af over de rechtmatigheid van de premiegefinancierde sociale zekerheidsuitgaven. Over
de rechtmatigheid van die uitgaven wordt gerapporteerd in bijlage 2
(ZBO’s en RWT’s) van het jaarverslag.
ESF-middelen
De programma-uitgaven voor ESF en EQUAL afkomstig van de Europese
Commissie lopen buiten begrotingsverband en zijn dus niet in de verantwoordingsstaat terug te vinden. De Tweede Kamer wordt geïnformeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

11

Leeswijzer

over de voortgang van de uitvoering van het ESF-programma via jaarlijkse voortgangsrapportages.
Gegevens oude jaren
In de jaarverantwoording worden ook gegevens gepresenteerd over oude
jaren. Hierbij wordt uitgegaan van de meest recente informatie. Dit betekent dat deze gegevens kunnen afwijken van gegevens die in vorige jaarverantwoordingen werden gepresenteerd.
Groeiparagraaf
In de begroting 2010 zijn bij de artikelen 46 en 49 nieuwe kengetallen
opgenomen met de resultaten van de nulmetingen van de nalevingniveaus 2008. Vanwege de continuïteit in de informatievoorziening is
ervoor gekozen om deze kengetallen in het jaarverslag 2009 op te nemen,
aangevuld met de realisatiecijfers 2009. Deze komen in plaats van de oude
indicatoren, waarvoor geen realisatiecijfers gepresenteerd kunnen
worden.
De paragraaf Beleidsprioriteiten is aangevuld met informatie over de
financiële en budgettaire consequenties van de beleidsmaatregelen die
genomen zijn teneinde de beleidsprioriteiten te realiseren. De bedragen in
deze tabellen illustreren het financiëel belang van een kabinetsdoel. De
begroting is ingericht op beleidsartikelen en niet op kabinetsdoelen. Deze
bedragen zijn daarom indicatief en niet 1 op 1 uit de departementale
administratie te herleiden. Het is in dit overzicht mogelijk dat een bedrag
ten goede komt aan meerdere doelstellingen en dus meerdere keren
wordt genoemd.
Wijzigingen ten opzichte van de begroting 2009 en jaarverslag 2008
+ Afgesloten regelingen: de posten Agenda voor de toekomst, Regeling
schoonmaakdiensten particulieren (Rsp), Cofinanciering Equal en
praktijkscholing zijn verplaatst van artikel 47 «Re-integratie» naar
artikel 97 «Afgesloten regelingen».
+ Bijlagen: de bijlagen «Toezichtrelaties» en «Toezichthouders in het
kader van de Pensioenwet» uit het jaarverslag 2008 zijn samengevoegd tot één bijlage «Toezichtrelaties».
+ Het artikel 44 «Arbeidsomstandigheden en verzuim» (begroting 2009)
is hernoemd tot «Gezond en veilig werken».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

12

ONDERDEEL B. BELEIDSVERSLAG
3. BELEIDSPRIORITEITEN
3.1 Inleiding
Beleidsmaatregelen tijdens de recessie
In het jaarverslag over 2008 constateerde het kabinet het einde van een
periode met hoogconjunctuur. Het kabinet concludeerde dat het beleid
voor 2009 vooral gericht moest zijn op het voorkomen van een negatieve
spiraal en op het zo krachtig mogelijk uit de recessie komen.
In het voorjaar van 2009 nam het kabinet in het aanvullend beleidsakkoord
maatregelen om werkgevers en werknemers in staat te stellen de recessie
zo goed mogelijk op te vangen. Niet door op de rem te trappen, maar
door te investeren. Belangrijke beslissingen waren het ingrijpen in de
financiële markten, de oplopende uitgaven voor werkloosheid niet vertalen in ombuigingen en het voorkomen van overreacties op de arbeidsmarkt door deeltijd-WW. Daarnaast is de mobiliteit van werknemers
verhoogd door het inrichten van een landelijk dekkend netwerk van mobiliteitscentra en een subsidieregeling voor omscholing. Tot slot werden
afspraken gemaakt over loonmatiging, omdat onze internationale concurrentiepositie gebaat is bij een beperkte stijging van de loonkosten.
In de loop van 2009 bleek dat het aanvankelijk zeer negatieve scenario niet
geheel werkelijkheid werd. De economie ontwikkelde zich mede dankzij
gecoördineerd ingrijpen minder negatief dan aanvankelijk werd verwacht
op basis van de ontwikkeling van het Bruto Binnenlands Product (BBP). In
het derde kwartaal van 2009 was het dieptepunt van de recessie gepasseerd en werd een – zij het broos – herstel ingezet.
Vanuit macro-economische invalshoek viel de recessie dan misschien
mee, dat geldt natuurlijk niet voor de mensen die hun baan hebben
verloren, voor de bedrijven die failliet zijn gegaan en voor de zelfstandigen die moeten interen op hun reserves. Zo liep de werkloosheid op van
minder dan 4% begin 2009 naar bijna 5% ultimo 2009. Gelukkig kent
Nederland een stelsel van inkomensondersteunende regelingen om een
periode waarin er onvoldoende inkomen is, op te vangen. Tegelijkertijd is
het belangrijk om dan niet bij de pakken neer te zitten, maar om zo snel
mogelijk nieuwe initiatieven tot (arbeids)participatie te nemen. Immers,
hoe langer de periode van werkloosheid, hoe lager de kans op werkhervatting.
UWV en gemeenten kunnen vaak een helpende hand bieden bij het
wegnemen van mogelijke belemmeringen om weer te gaan werken. Deze
hulp kan liggen op het gebied van bemiddeling, maar ook bij re-integratie,
(om)scholing en/of problematische schulden. UWV en gemeenten werken
steeds beter samen om belemmeringen vroegtijdig te onderkennen en te
bestrijden met behulp van re-integratie, inburgering, scholing of schuldsanering. De mobiliteitscentra hielpen alleen al in 2009 meer dan 100 000
mensen binnen 3 maanden aan een andere baan.
Gevolgen voor de kabinetsdoelstellingen
Het jaar 2009 was het jaar waarin het beleid van het kabinet heeft bijgedragen om de onontkoombare recessie als gevolg van de kredietcrisis te
mitigeren. Uiteraard liepen de kabinetsdoelstellingen rond de arbeidsparticipatie door de recessie klappen op. Eind 2008 lagen de streefwaarden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

13

Beleidsprioriteiten

nog op koers, inmiddels is duidelijk dat er in 2009 een stap terug is gezet.
Dat neemt niet weg dat het belang van de kabinetsdoelstellingen voor een
sterke economie onverminderd groot is. Tijdens de herstelfase, maar ook
op langere termijn is een toename van de arbeidsparticipatie, een afname
van het aantal uitkeringsgerechtigden en het terugdringen van armoede
en problematische schulden van groot belang voor een betaalbare sociale
zekerheid en gezonde overheidsfinanciën.
Bij de start van dit kabinet in 2008 zijn de doelstellingen vormgegeven en
de streefwaarden bepaald. De recessie laat zien dat de streefwaarden niet
«vanzelf» worden gehaald, maar dat de realisatie afhankelijk is van
externe factoren. De recessie accentueert eveneens het belang van stevige
beleidsmaatregelen om de doelstellingen te ondersteunen. Gezien het
belang van de doelstellingen handhaaft het kabinet de oorspronkelijk
vastgestelde streefwaarden en beoordeelt het kabinet de realisaties en de
benodigde vervolgstappen in het licht van de recessie. Niet om weg te
lopen voor de verantwoordelijkheid, maar met realiteitszin en de wil om
alles in het werk te stellen de kabinetsdoelen te realiseren. In paragraaf 3.3
wordt nader op de individuele kabinetsdoelstellingen ingegaan.
Financiële consequenties
De eerder genoemde investeringen, die tot doel hadden om de economische schade als gevolg van de recessie te beperken, hebben wel een
keerzijde. De overheidsfinanciën zijn sterk verslechterd. Het EMU-tekort is
opgelopen en de staatsschuld neemt toe. De schulden moeten op termijn,
als het beter gaat met de economie, worden terugbetaald. Als het kabinet
niet tijdig en rigoureus ingrijpt, komt de rekening bij toekomstige generaties terecht. Omdat het kabinet deze verantwoordelijkheid niet uit de weg
wil gaan, zijn er in 2009 19 heroverwegingswerkgroepen in het leven
geroepen. Op het terrein van SZW zijn met name de werkgroepen «Op
afstand van de arbeidsmarkt» en «Werkloosheid» van belang.
Nu de economie voorzichtig uit het dal klimt, biedt zich een nieuwe uitdaging aan; het op orde krijgen van de overheidsfinanciën. Ook dat zal pijn
doen. Maar deze pijn kan over vele schouders en een langere periode
worden uitgesmeerd. Dat is minder schadelijk voor de economie dan de
vrije val waartoe de recessie ook had kunnen uitgroeien.
3.2 De economische situatie in 2009
Forse krimp economie in eerste helft 2009....
In het laatste kwartaal van 2008 bleek de wereldhandel onverwacht sterk
te krimpen. De Nederlandse export daalde in drie maanden tijd met meer
dan 20%. De krimpende export was er mede de oorzaak van dat het BBP
in het laatste kwartaal van 2008 en eerste kwartaal van 2009 met 0,7% en
4,5% afnam ten opzichte van deze dezelfde periode een jaar eerder (zie
figuur 3.1). Het consumenten- en producentenvertrouwen verminderde
fors door de stroom van negatieve berichten en de daarbij horende grote
onzekerheid. Mede hierdoor daalden in het eerste kwartaal van 2009 naast
de export ook de investeringen en consumptie. Deze krimp zette verder
door in het tweede kwartaal. Het BBP kromp in het tweede kwartaal zelfs
met 5,4% in vergelijking met het jaar ervoor.
De economische krimp in het begin van 2009 was veel sterker dan het
beeld dat door het CPB in de MEV 2009 was gepubliceerd. Deze ramingen
werden dan ook fors neerwaarts bijgesteld in zowel de CEP 2009 als de
MEV 2010. Uiteindelijk werd de raming voor 2009 bijgesteld van 11⁄4%
economische groei in de MEV 2009 naar 43⁄4% krimp in de MEV 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

14

Beleidsprioriteiten

.... waarna de economie stabiliseerde...
Na de zware klappen in de eerste helft van 2009 stabiliseerde de economie
op een verlaagd niveau. De krimp van het BBP is in het derde kwartaal
minder groot dan in het tweede kwartaal, namelijk 3,7%. In vergelijking
met het tweede kwartaal was er zelfs sprake van enige groei. Het BBP nam
volgens voorlopige cijfers van het CBS met 0,5% toe. Deze lichte groei
kwam voornamelijk voort uit een herstel van de export en groei van de
overheidsconsumptie. Ondanks een opwaartse trend in zowel het
producenten- en consumentenvertrouwen bleven de investeringen en
private consumptie echter ook in het derde kwartaal verder krimpen. Het
CBS rapporteert over het vierde kwartaal een krimp van 2,2%. In de CEP
2010 geeft het CPB aan dat de economie over heel 2009 met 4% is
gekrompen. De stabilisatie van de economie leverde een opwaartse
bijstelling van de ramingen op.
Figuur 3.1: Economische groei (Bruto Binnenlands Product)

2,0
1,5
1,0
0,5
0,0
-0,5
-1,0
-1,5
-2,0
-2,5
-3,0

6
4
2
0
-2
-4
-6
2007

2008

raming MEV 2009

2009

Economische groei

2007

2008

2009

Economische groei

Bron: CBS en CPB

...bij een relatief geringe daling van de werkgelegenheid...
Nederland ging de crisis in met een lage werkloosheid. De werkloosheid
was begin 2009 met 4% ongeveer op evenwichtsniveau. De werkloosheid
is sindsdien gestegen naar 5,5% eind 2009. De werkloosheid is hiermee
met ongeveer anderhalf procentpunt gestegen in 12 maanden tijd (het
gemiddelde van 2009 ligt overigens maar 1%-punt hoger dan 2008). Deze
stijging is vrij beperkt in vergelijking met de terugval van de economie.
Ook in vergelijking met de ons omringende landen is de oploop van de
werkloosheid beperkt.
De werkgelegenheid daalde van 6 035 000 arbeidsjaren in het derde kwartaal 2008 naar 5 931 000 arbeidsjaren een jaar later. Veel van de in 2008
openstaande vacatures zijn niet ingevuld. In het derde kwartaal van 2008
stonden volgens het CBS 247 000 vacatures open terwijl een jaar later nog
maar 129 700 open vacatures werden geteld. Er lijkt sprake te zijn van
labor hoarding (het proces waarbij werkgevers vasthouden aan werknemers die feitelijk tijdelijk overbodig zijn). Redenen om mensen vast te
houden zijn de krappe arbeidsmarkt van voor de crisis, de aankomende
vergrijzing en het feit dat vasthouden van werknemers door beleid (zoals
deeltijd-WW) gefaciliteerd is. Deze werknemers kunnen bij het herstel van
de economie snel weer volledig worden ingezet waardoor zoekkosten
worden voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

15

Beleidsprioriteiten

... en een stijging van de koopkracht ...
In de aanloop naar de crisis in 2008 nam de inflatie snel toe. Deze inflatie
werd aangejaagd door de snelle prijsstijging van grondstoffen. Bij het
uitbreken van de crisis daalde de prijs van grondstoffen echter ook weer
snel. De crisis leidde – door intensivering van de concurrentie tussen
bedrijven – verder tot dalende producentenprijzen. Door beide factoren
nam de inflatie in 2009 snel af naar 1,2%, wat veel lager is dan de in de
MEV 2009 voorspelde 31⁄4%. Bij het vastleggen van de loonstijgingen voor
2009 is echter veelal rekening gehouden met de verwachte inflatie, waardoor de gemiddelde CAO-lonen in 2009 nog met 3% zijn gestegen. Dat de
CAO-lonen harder zijn gestegen dan de inflatie heeft een positief effect op
de koopkracht. De uiteindelijke koopkracht (mediaan van alle huishoudens) komt in 2009 uit op 1,6%, wat veel positiever is dan de eerdere
raming van 1⁄2% in de MEV 2009.
Figuur 3.2: Ontwikkeling werkloosheid en koopkracht

6,0

3,5

5,5

3,0
2,5

5,0

2,0
4,5
1,5
4,0

1,0

3,5

0,5

3,0

0,0
2007

2008

2009

raming MEV 2009
Percentage werkloze beroepsbevol

2007

2008

2009

Inflatie
Inflatie MEV 2009
CAO lonen (excl. Bijz. beloning)

Bron: CBS en CPB

In tabel 3.1 zijn voor de meest relevante kerngegevens de prognoses van
de begroting (MEV 2009) vergeleken met de uiteindelijke realisatie (CEP
2010).
Tabel 3.2.1 Kerngegevens 2009: verwachting versus realisatie

Economische groei (BBP, %)
Particuliere consumptie (%)
Investeringen in vaste activa (%)
Uitvoer van goederen en diensten (%)
Contractloon marktsector (%)
Consumentenprijsindex (%)
Koopkracht, mediaan alle huishoudens (%)
Werkgelegenheid in arbeidsjaren (%)
Werkloosheid (% van de beroepsbevolking)
Werkloosheid (in dzd personen)
Arbeidsproductiviteit marktsector (%)
EMU-saldo (% BBP)

MEV 2009

CEP 2010

11⁄4
1
– 23⁄4
31⁄4
31⁄2
31⁄4
1⁄2
0
41⁄4
335
11⁄4
1,3

–4
– 2,4
– 17,5
– 9,6
2,8
1,2
1,6
– 1,4
4,9
379
– 2,4
– 4,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

16

Beleidsprioriteiten

3.3 Beleidsprioriteiten
Doelstelling 33: verhogen arbeidsparticipatie tot 80% in 2016
De Commissie Arbeidsparticipatie schetste in haar rapport «Naar een
toekomst die werkt« een beeld van een dreigend structureel tekort aan
arbeidskrachten. Een dergelijk tekort zou de welvaart en de betaalbaarheid
van de verzorgingsstaat ondermijnen en de benodigde menskracht voor
onze publieke voorzieningen in gevaar brengen.
Het kabinet is zich ervan bewust dat er, ongeacht de stand van de conjunctuur, maatregelen moeten worden genomen om de verzorgingsstaat op
termijn te handhaven. Het verhogen van de arbeidsparticipatie verbreedt
het draagvlak voor onze samenleving en daarmee de houdbaarheid van
de verzorgingsstaat.
Het kabinetsbeleid is gericht op het investeren in de toekomst, op het
versterken van de arbeidsmobiliteit, de brede inzetbaarheid van werknemers en op het behoud en herstelvermogen van het bedrijfsleven. Met
werktijdverkorting en vervolgens deeltijd-WW werd aan bedrijven met een
acuut en groot omzetverlies enige adempauze gegeven. In 2009 is er voor
bijna 40 000 werknemers deeltijd-WW aangevraagd. Belangrijke beleidsmaatregelen ten behoeve van de brede inzetbaarheid van werknemers
hebben betrekking op scholing (subsidieregeling omscholing, scholing als
onderdeel van deeltijd-WW, terugdringen aantal vroegtijdige schoolverlaters). In het schooljaar 2008/2009 is het percentage vroegtijdige schoolverlaters bijna 10% lager dan het schooljaar 2007/2008. Mobiliteitscentra
hebben in 2009 bijna 100 000 mensen binnen 3 maanden naar ander werk
geholpen. De flexibiliteit van de arbeidsmarkt is vergroot doordat werkgevers mogen afwijken van het afspiegelingsbeginsel bij ontslag en door de
mogelijkheid om vaker en langer tijdelijke arbeidscontracten af te sluiten.
Kabinetsbreed wordt het herstelvermogen van het bedrijfsleven versterkt
door het naar voren halen van investeringen en de fiscale faciliteit voor
innovatie.
Box 3.1 doelstelling 33: Het kabinet wil een substantiële verhoging van de
arbeidsparticipatie. Van 70% nu moet deze toegroeien naar 80% in 2016. In
deze kabinetsperiode zal een belangrijke stap in die richting worden gezet.
Indicator: Stijging van de bruto participatiegraad naar 80% in 2016.
De participatiegraad wordt gemeten door de werkenden en de werkzoekenden naar banen
van meer dan 12 uur in de leeftijd van 20 tot en met 64 jaar (gemeten in personen) af te
zetten tegen de desbetreffende bevolkingsgroep. De cijfers voor 2007, 2008 en 2009 zijn
realisaties uit het Centraal Economisch Plan (CEP) 2010 van het CPB.
NB: De maatregelen en realisaties op het gebied van de arbeidsparticipatie (doelstellingen
33 en 34) liggen gedeeltelijk in elkaars verlengde. De maatregelen zoals genoemd onder
artikel 33 hebben tevens een positief effect op artikel 34 en andersom.
2007
2008

Participatiegraad 74% (Stand Coalitieakkoord)
Participatiegraad 76% (realisatie)
+ Convenant Rijk-VNG (100 000 banen)
+ Beleidsondersteunende maatregelen:
– Actieteam 45+
– Installatie en werkplan Taskforce Deeltijd+
– Stimuleren totstandkoming regionaal arbeidsmarktbeleid
– Stimuleren leerwerkbanen in regio’s en sectoren
– Zwangerschapsregeling zelfstandigen
– Gefaseerd afbouwen overdraagbaarheid algemene heffingskorting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

Artikel 47
Artikel 42
Artikel 42
Artikel 47
Artikel 47
Artikel 43
Artikel 41

17

Beleidsprioriteiten

+ Maatregelen vanwege de economische crisis:
– Aanpassing regeling werktijdverkorting (wtv)
2009

Participatiegraad 76% (realisatie)
+ Beleidsondersteunende maatregelen:
– Premiekorting oudere langdurig werklozen
– Doorwerkbonus
– Tijdelijke stimuleringsmiddelen om 90 000 leerwerkbanen te
realiseren
– Inkomensafhankelijke combinatiekorting (IACK)
– Inkomensafhankelijke verhoging arbeidskorting (IAK)
+ Maatregelen vanwege de economische crisis:
– Invoering deeltijd-WW
– Extra scholing: scholingsbonus, ervaringscertificaat en profiel
– Structureel maken 40 leerwerkloketten in de regio
– Uitwerken afspraken met sociale partners over van werk-naarwerk-trajecten en scholing
– Opzetten van dertig mobiliteitscentra
– Plan van aanpak Jeugdwerkloosheid

Artikel 43

Artikel 47
Artikel 42
Artikel 47
Artikel 41
Artikel 41
Artikel 46
Artikel 42
Artikel 47
Artikel 47
Artikel 47
Artikel 42

Budgettaire en financiële consequenties
Alle middelen uit artikel 42 «Arbeidsparticipatie» en een deel van de
middelen uit de artikelen 46 «Inkomensbescherming met activering» en 47
«Aan het werk: bemiddeling en re-integratie» dragen bij aan het verhogen
van de arbeidsparticipatie. Specifiek voor deze doelstelling is het kabinet
de volgende extra investeringen overeengekomen.
Tabel 3.3.1 additionele middelen ter bevordering van de arbeidsparticipatie (x € 1 mln)
Jaar

2009

Premiekorting oudere langdurige werklozen (fiscaal)
Doorwerkbonus (fiscaal)
Leerwerkbanen
Deeltijd-WW
EVC
Scholingsbonus
Leerwerkloketten
Mobiliteitscentra
Jeugdwerkloosheid (via Gemeentefonds)

378
265
0
63
0,4
1,2
1,4
8,7
67

Totaal

784,7

De bedragen in deze tabel illustreren het financieel belang van het kabinetsdoel. De begroting is ingericht op beleidsartikelen en niet op kabinetsdoelen. Deze bedragen zijn daarom indicatief en niet 1 op 1 uit de departementale administratie te herleiden. Het is in dit overzicht mogelijk dat een
bedrag ten goede komt aan meerdere doelstellingen en dus meerdere
keren wordt genoemd.
Conclusie doelstelling 33
Tot en met 2008 lag deze doelstelling op koers (76%). De doelstelling is in
2009 tijdelijk negatief beïnvloed door de gevolgen van de recessie en is
stabiel gebleven op 76%. Dit tijdelijke effect ontstaat doordat mensen zich
door het afnemend aantal vacatures terugtrekken van de arbeidsmarkt of
er voor kiezen langer op school te blijven. De participatiebevorderende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

18

Beleidsprioriteiten

beleidsmaatregelen blijven echter onverminderd van kracht. De horizon
van doelstelling 33 ligt in 2016. Het is de verwachting dat na de recessie
de toename van de participatiegraad zich zal herstellen en daarmee weer
op koers komt te liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

19

Beleidsprioriteiten

Doelstelling 34: 200 000 mensen extra aan de slag
Een conjuncturele neergang gaat, met enige vertraging, gepaard met
banenverlies en werkloosheid. De inzet van re-integratiebeleid kan dit niet
stoppen, hoogstens verzachten. Het terugdringen van het aantal uitkeringsgerechtigden is dan ook de kabinetsdoelstelling die het meest te
lijden heeft van de recessie. Het kabinetsbeleid richt zich op het waar
mogelijk voorkomen van werkloosheid en op het zo sterk mogelijk uit de
recessie tevoorschijn komen.
Een intensieve samenwerking tussen UWV en gemeenten op de werkpleinen, mobiliteitscentra en leerwerkloketten verhoogt de kennis van de
regionale arbeidsmarkt en versnelt de mogelijkheid van interventies. De
invoering van het participatiebudget draagt bij aan een effectievere inzet
van middelen voor integratie, scholing en re-integratie. Verder worden
uitkeringsgerechtigden die moeilijk aan een baan kunnen komen, ondersteund met loonkostensubsidies en worden regelingen aangepast zodat
het zoeken naar werken wordt ondersteund (via een vraaggerichte werkgeversbenadering) en gaan werken in een reguliere baan bij een reguliere
werkgever loont (passende arbeid in de WW, WIJ, Wajong, pilots «werken
naar vermogen»).
Box 3.2 doelstelling 34: 200 000 mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt zullen deze kabinetsperiode extra aan de slag worden geholpen.
Indicator: Het totaal van werkloosheids- arbeidsongeschiktheids en bijstandsuitkeringen in
uitkeringsjaren.
De cijfers voor 2007, 2008 en 2009 zijn realisaties uit het Centraal Economisch Plan (CEP)
2010 van het CPB.
NB: De resultaten en maatregelen op het gebied van de arbeidsparticipatie (doelstellingen
33 en 34) liggen gedeeltelijk in elkaars verlengde. De maatregelen zoals genoemd onder
artikel 33 hebben tevens een positief effect op artikel 34 en andersom.

2007
2008

2009

Realisatie uitkeringsvolume 1 183 000
Realisatie uitkeringsvolume 1 118 000 (daling van 65 000 tov
2007)
+ Convenant Rijk-VNG (100 000 banen)
+ Uitbreiding convenant Rijk – VNG extra participatie 10 000
uitkeringsgerechtigden
+ Beleidsondersteunende maatregelen:
– Brugbanen gedeeltelijke arbeidsongeschikten
– Plan van aanpak re-integratie aan Tweede Kamer aangeboden
en uitgevoerd
Realisatie uitkeringsvolume 1 175 000 (daling van 8 000 tov 2007)
+ Beleidsondersteunende maatregelen:
– Invoering STAP (loonkostensubsidie UWV en participatieplaatsen)
– Invoering participatiebudget
– Aanpassing begrip passende arbeid in WW en aanscherping
sanctiebeleid
– Geïntegreerde dienstverlening UWV/Werkbedrijf en gemeenten in regio
– Invoering Wet Investeren in Jongeren (tot 27 jaar)
– Verdere uitrol mentaliteitscampagne «Ik kan»
– Pilots vacaturevervulling in het onderwijs- en de zorgsector
– Uitwerking maatregelen Commissie-De Vries (Wsw)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

Artikel 47
Artikel 47

Artikel 47
Artikel 47

Artikel 47
Artikel 47
Artikel 46
Artikel 47
Artikel 46
Artikel 47
Artikel 47
Artikel 48

20

Beleidsprioriteiten

Budgettaire en financiële consequenties
Alle middelen uit artikel 47 «Aan het werk: bemiddeling en re-integratie»
en een deel van de middelen uit artikel 46 «Inkomensbescherming met
activering» zijn gericht op het verminderen van het aantal uitkeringsgerechtigden.
De aanpassing van het begrip passende arbeid en de aanscherping van
het sanctiebeleid vergen nagenoeg geen investeringen, maar hebben wel
een activerende werking. De netto financiële effecten zijn echter, evenals
de netto effectiviteit van re-integratie, moeilijk te kwantificeren. Specifiek
voor deze doelstelling is het kabinet de volgende extra investeringen
overeengekomen.
Tabel 3.3.2 additionele middelen ter vermindering van het aantal uitkeringsgerechtigden (x € 1 mln)
Jaar

2007
2008
2009

Loonkostensubsidies

1
19

Mentaliteitscampagne «ik
kan»

Pilot’s werken
naar vermogen

3,5

4

Totaal

1,0
26,5

De bedragen in deze tabel illustreren het financieel belang van het kabinetsdoel. De begroting is ingericht op beleidsartikelen en niet op kabinetsdoelen. Deze bedragen zijn daarom indicatief en niet 1 op 1 uit de departementale administratie te herleiden. Het is in dit overzicht mogelijk dat een
bedrag ten goede komt aan meerdere doelstellingen en dus meerdere
keren wordt genoemd.
Conclusie doelstelling 34
Doelstelling 34 streeft naar een daling van 200 000 uitkeringen in 2011.
Ten opzichte van 2007 is het uitkeringsvolume in 2009 met ongeveer 8 000
gedaald. Ondanks de goede uitgangspositie (relatief lage werkloosheid en
inflatie) en de talrijke maatregelen die al zijn genomen, is in het licht van
de recessie het vooruitzicht met betrekking tot deze doelstelling niet rooskleurig. Naar verwachting neemt het aantal werklozen de komende
periode nog toe, de werkloosheid reageert immers met een vertraging
van 6 tot 12 maanden op de conjunctuur. Het kabinetsbeleid kan de door
de crisis ontstane werkloosheid niet keren. Het is duidelijk dat de streefwaarde van doelstelling 34 als gevolg van de recessie in deze kabinetsperiode tijdelijk uit het zicht raakt. Juist daarom zet het kabinet onverminderd in op het creëren van een goede uitgangspositie voor deze groep.
Samen met sociale partners en uitvoeringsinstellingen is het kabinet in
gesprek over de uitwerking van de verschillende plannen, zoals het verbeteren van de inzetbaarheid van werknemers door scholing en het stimuleren van van-werk-naar-werk transities.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

21

Beleidsprioriteiten

Doelstelling 43: meer ruimte voor gemeenten voor gericht armoedebeleid
Armoede is meer dan alleen een laag inkomen, het is vooral een gebrek
aan kansen om mee te kunnen doen. Belemmeringen om mee te kunnen
doen in de samenleving moeten worden weggenomen. Het aantal huishoudens op of net boven het sociaal minimum zal naar verwachting
toenemen onder invloed van de oplopende werkloosheid. Daarom zet het
kabinet extra in op de realisatie van de bestuurlijke afspraken die met de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zijn gemaakt.
Het gaat daarbij concreet over afspraken met betrekking tot de participatie
van kinderen in arme gezinnen en het bevorderen van het gebruik van
inkomensvoorzieningen.
Participatie van kinderen in arme gezinnen
In 2008 zijn met 202 gemeenten convenanten afgesloten, waarin de gezamenlijke politieke ambitie met betrekking tot de deelname van kinderen
aan sport en cultuur is vastgelegd. Hierbij is voor 2008 en 2009 € 40 mln
per jaar extra aan het Gemeentefonds beschikbaar gesteld.
Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) heeft een landelijke nulmeting
(stand van zaken 2008) uitgevoerd. Hieruit is gebleken dat bij huishoudens
onder 120% van het sociaal minimum ongeveer 66 000 kinderen om financiële redenen niet participeren. Bij de vervolgmeting in 2010 (rapportage
in 2011) zal blijken of dit aantal daalt.
Het bevorderen van het gebruik van inkomensvoorzieningen
De voornaamste oorzaken voor het niet gebruiken van inkomensvoorzieningen zijn dat burgers de regeling niet kennen, dat ze denken geen recht
te hebben op de regeling, dat ze er geen behoefte aan hebben of dat de
transactiekosten te hoog worden geschat («Geld op de plank», SCP 2007).
Het kabinet heeft verschillende maatregelen genomen om het niet-gebruik
terug te dringen:
+ Uitrol van de website «Bereken uw recht.nl»;
+ Verantwoordelijkheid voor de uitvoering van aanvullende bijstand aan
ouderen gaat naar de SVB;
+ Voorbereiding beleidsdoorlichting art 49, specifiek het niet gebruik van
WWB65+, AOW, TW en Anw;
+ Vereenvoudiging van de regelingen langdurigheidstoeslag, Tegemoetkoming Onderwijskosten en Schoolbijdrage, huurtoeslag;
+ Geautomatiseerde kwijtscheldingstoets;
+ Aanvragen uitkering eenvoudiger met formulierenbrigade;
+ Stimulering samenwerking gemeenten en intermediaire organisaties.
In de brief «Maatregelen armoedebestrijding» van 7 december 2009
zijn deze maatregelen verder uitgewerkt (Tweede Kamer, 2009–2010,
24 515, nr. 170).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

22

Beleidsprioriteiten

Box 3.3 doelstelling 43: Meer ruimte voor gemeenten voor gericht armoedebeleid.
Indicator: Het aantal kinderen dat om financiële redenen niet mee kan doen in de maatschappij.
Het SCP heeft in 2008 een nulmeting verricht. Uit huishoudens onder 120% van het sociaal
minimum participeren ongeveer 66 000 kinderen om financiële redenen niet. Bij de
vervolgmeting in 2010 (rapportage in 2011) zal blijken of dit aantal daalt.
2007

+ Deelakkoord Participatie SZW-VNG (bestuursakkoord); hierin
zijn maatregelen afgesproken om armoede te bestrijden (en
schulden tegen te gaan).

Artikel 46
OD5

2008

+ Extra geld kabinet voor armoedebestrijding en schuldhulpverlening naar Gemeentefonds. In de periode 2007 tot en met 2011
gaat het om ruim € 200 mln.
+ (Daarbovenop) 2 x € 40 miljoen toegevoegd aan Gemeentefonds (2008 en 2009) om participatie van kinderen in arme
gezinnen te bevorderen.
+ Innovatieve projecten gestart voor nieuwe mogelijkheden van
gemeentelijk armoedebeleid.
+ Bestuurlijke (prestatie-)afspraken ruim 200 gemeenten om
participatie van kinderen in arme gezinnen te bevorderen.
+ Handreiking gemeentelijke armoedebeleid uitgebracht.
+ Doorlichting samenwerking gemeenten en voedselbanken.
+ € 50 miljoen toegevoegd aan Gemeentefonds voor eenmalige
eindejaarsuitkering voor minima van € 50.
+ Inwerkingtreding Wetsvoorstel dereguleren langdurigheidstoeslag en uitbreiden mogelijkheden gerichte ondersteuning
gezinnen met schoolgaande kinderen per 1 januari 2009.
+ In het kader van de Open Coördinatie Methode is het
Nationaal Actieplan Armoedebestrijding en Participatiebevordering 2008 (NAP 2008, onderdeel van de Nationaal Strategische
Rapportage sociale bescherming en insluiting), opgesteld.

Artikel 46
OD5

2009

+ Juridisch en praktisch mogelijk maken bestandskoppeling in
het kader van niet-gebruik van voorzieningen.
+ Analyse van de achtergronden en omvang van armoede onder
werkenden.
+ Ondersteunen van gemeenten bij het tegengaan van
niet-gebruik en vormgeven van integraal armoedebeleid (in het
kader van het Europese jaar van de armoede 2010, met
actieteam armoede en schulden).
+ Langdurigheidstoeslag gedecentraliseerd.

Artikel 46
OD5

Budgettaire en financiële consequenties
Gemeenten bepalen zelf het budget voor lokaal beleid voor armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Middelen voor bijstand (inclusief bijzondere bijstand en de langdurigheidstoeslag) zijn middelen die bijvoorbeeld
gerekend kunnen worden tot middelen voor armoedebestrijding. Het
budget voor armoedebeleid is dus niet geoormerkt.
Daarnaast heeft de regering deze kabinetsperiode extra middelen voor
armoedebestrijding beschikbaar gesteld via het Gemeentefonds. Deze zijn
geoormerkt via de gerichte afspraken in het Bestuursakkoord, deelakkoord
Participatie van 2007. De verdeling van de gelden voor armoedebestrijding en schuldhulpverlening over deze kabinetsperiode ziet er als volgt
uit:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

23

Beleidsprioriteiten

Tabel 3.3.3 additionele middelen armoedebestrijding en schuldhulpverlening (x € 1 mln)
Jaar

Coalitieakkoord
Armoede en
schulden

Schuldhulpverlening

2007
2008
2009

0
5
10

31,75
20,28
16,52

Armoede kinderen

50 euro extra voor
minima

40
40

50

Totaal

31,75
115,28
66,52

De bedragen in deze tabel illustreren het financieel belang van de kabinetsdoelen 43 (armoede) en 44 (schuldhulpverlening). De begroting is
ingericht op beleidsartikelen en niet op kabinetsdoelen. Deze bedragen
zijn daarom indicatief en niet 1 op 1 uit de departementale administratie te
herleiden. Het is in dit overzicht mogelijk dat een bedrag ten goede komt
aan meerdere doelstellingen en dus meerdere keren wordt genoemd.
Conclusie doelstelling 43
De maatregelen die moeten leiden tot realisatie van de doelstelling (halvering van het aantal kinderen dat om financiële redenen niet mee kan doen
in de maatschappij) zijn genomen. De doelstelling ligt procesmatig op
koers. Aan de hand van actuele inzichten (monitor bestuursakkoord,
gestarte of te starten onderzoeken, gestarte of te starten innovatieve
projecten) zal de komende jaren de voortgang en eventuele noodzaak van
nieuwe maatregelen worden bezien. Dit is een continu proces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

24

Beleidsprioriteiten

Doelstelling 44: het tot een minimum beperken van de wachtlijsten voor schuldhulpverlening in 2011
Een problematische schuld is een belangrijke belemmerende factor voor
(volwaardige) participatie. Daarom heeft het kabinet de ambitie om
problematische schulden zoveel mogelijk te voorkomen dan wel op te
lossen. Het beperken van de wachttijden voor schuldhulpverlening is
hierbij een cruciale randvoorwaarde.
In het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening dat de regering bij
de Tweede Kamer heeft ingediend (Kamerstukken II, vergaderjaar 09/10,
32 291, nr. 1), is opgenomen dat de wachttijd maximaal 4 weken mag
bedragen. Ingeval van bedreigende schulden (huisuitzetting, afsluiten van
gas, water, licht en beëindiging van de zorgverzekering) is de wachttijd
maximaal 3 werkdagen. Met de extra middelen die in verband met de
economische crisis voor de schuldhulpverlening beschikbaar komen,
kunnen gemeenten een beperking van de wachttijden, zonder dat dit tot
langere doorlooptijd leidt, realiseren. Het is primair aan de gemeenteraad
hierop toe te zien.
Een recent afgeronde nulmeting (maart 2010) laat zien dat de wachttijd in
de schuldhulpverlening in januari 2010 gemiddeld 32 dagen was. In het
najaar 2010 en 2011 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de dan
geldende wachttijden.
Op basis van het onderzoek «Schulden? De gemeente helpt!» heeft het
kabinet besloten om de zorgplicht van gemeenten op het terrein van de
schuldhulpverlening een wettelijke basis te geven. Er wordt daarbij onder
meer aandacht besteed aan integraliteit van de schuldhulpverlening,
preventie, nazorg en kwaliteit. Er is in dit kader overlap met doelstelling 43
over armoedebeleid.
Daarnaast besteden de gemeenten aandacht aan de uitwerking van:
+ het amendement van het lid Spekman c.s. (Tweede Kamer, 2008–2009,
31 700 XV, nr. 33), waarmee € 4 mln is vrijgemaakt voor pilots waarin
buurtdiensten, hulpverleners en gemeenten op adequate en efficiënte
wijze hulp kunnen bieden aan personen die problematische schulden
hebben of dreigen te krijgen. Aan 15 gemeenten met een aandachtswijk zijn middelen toegekend ten behoeve van pilots voor nieuwe
initiatieven in de wijken waarbij wordt geïnvesteerd in de samenwerking tussen vrijwilligers en professionele hulporganisaties. Er wordt
een extern bureau ingeschakeld dat de maatregelen zal monitoren en
die het overdragen van succesfactoren aan andere wijken of
gemeenten zal ondersteunen.
+ de motie van het lid Ortega (Tweede Kamer, 2009–2010, 24 515,
nr. 166), ter verbetering van de samenwerking tussen vrijwilligers en
professionele organisaties die zich met schuldhulpverlening bezig
houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

25

Beleidsprioriteiten

Box 3.4 doelstelling 44: Het tot een minimum beperken van de wachtlijsten
voor schuldhulpverlening in 2011.
Indicator: Wachttijd in de schuldhulpverlening.
Een recent afgeronde nulmeting (maart 2010) laat zien dat de wachttijd in de schuldhulpverlening in januari 2010 gemiddeld 32 dagen was. Eind 2010 en eind 2011 worden
vervolgonderzoeken uitgevoerd.
2007

+ Extra middelen kabinet voor schuldhulpverlening (€ 200 mln,
zie ook doelstelling 43).
+ In het deelakkoord Participatie SZW-VNG (onderdeel
bestuursakkoord Rijk-Gemeenten) zijn afspraken gemaakt om het
aantal huishoudens met problematische schulden terug te
dringen en de effectiviteit van schuldhulpverlening te verbeteren.
+ Het onderzoek naar de effectiviteit van minnelijke schuldhulpverlening is gestart. Dit onderzoek geeft onder anderen inzicht in
omvang en achtergrond van de wachtlijstproblematiek.
+ Het Innovatieprogramma WWB (IPW) project, programmalijn
5 «huishoudens met problematische schulden» is gestart. Dit
moet meer inzicht in wachtlijstproblematiek geven.

Artikel 46
OD 5

2008

+ Het onderzoek effectiviteit schuldhulpverlening is medio 2008
afgerond.
+ Het kabinet heeft op grond van de resultaten van het
onderzoek zijn standpunt geformuleerd over de aanvullende
maatregelen die het neemt ten aanzien van onder anderen de
wachttijdenproblematiek.
+ Implementatie van de monitor van de afspraken uit het
bestuursakkoord.
+ De monitor betalingsachterstand is tot stand gekomen en de
eerste meting is verricht. Er is inzicht verkregen in het aantal
mensen met betalingsachterstanden.

Artikel 46
OD 5

2009

+ De maatregelen die genoemd zijn in de kabinetsbrief van
15 september 2008, o.a. naar aanleiding van het onderzoek naar
de effectiviteit («Schulden? De gemeente helpt!») zijn nader
uitgewerkt en geïmplementeerd. De uitvoering wordt ondersteund bij de implementatie van de in de brief genoemde
maatregelen.
+ Er is een notitie aan de Tweede Kamer gestuurd waarin de
materiële inhoud van het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening is geschetst. In vervolg hierop is het wetsvoorstel
gemeentelijke schuldhulpverlening opgesteld en voor advies aan
de Raad van State voorgelegd.
+ Op basis van het onderzoek «Huishoudens in de rode cijfers»
is inzicht verkregen in de achtergronden van huishoudens met
betalingsachterstanden. Dit onderzoek is met een beleidsreactie
van het kabinet aan de Tweede Kamer gestuurd.
+ Het amendement Spekman is nader uitgewerkt. Hiermee is
een extra impuls gegeven aan de schuldhulpverlening als
onderdeel van het buurtwerk (Kamerstukken II, 2008/09, 31 700
XV, nr. 33).
+ De 2e monitor betalingsachterstanden is voorzien van een
beleidsreactie aan de Tweede Kamer gestuurd.

Artikel 46
OD 5

Budgettaire en financiële consequenties
Het financiële belang van kabinetsdoelstelling 43 (armoede) en 44 (schuldhulpverlening) is gezamenlijk verwoord in de paragraaf over doelstelling
43.
Conclusie doelstelling 44
Het kabinet is zich ervan bewust dat het niet alle problemen op het terrein
van schulden zal kunnen voorkomen of oplossen. De overheid kan en wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

26

Beleidsprioriteiten

niet alles regelen. Veel moet gebeuren door burgers zelf, maatschappelijke organisaties, schuldeisers en schuldbemiddelaars. Daarom betrekt
het kabinet hen actief bij de totstandkoming van het beoogde stelsel van
schuldhulpverlening. Het kabinet ligt op schema bij het scheppen van de
randvoorwaarden die noodzakelijk zijn voor het realiseren van het door
het kabinet beoogde stelsel van schuldhulpverlening. Aan de hand van de
actuele inzichten (monitor bestuursakkoord, gestarte of te starten onderzoeken, gestarte of te starten innovatieve projecten) wordt de komende
jaren de noodzaak van nieuwe maatregelen bezien.
Project 6: Iedereen doet mee
In het coalitieakkoord werd besloten tot een project «Iedereen doet mee»
in het kader waarvan de verschillende op participatie gerichte activiteiten
en maatregelen op elkaar zouden worden afgestemd.
In het licht van de huidige economische situatie heeft het project nog
slechts een beperkte toegevoegde waarde. Daarom is het project geherdefinieerd tot een project waarbinnen de samenhang tussen onderwijs, zorg
en werk (Wajong, AWBZ, speciaal onderwijs) gericht op jongeren met een
arbeidsbeperking versterkt wordt met als doel de kansen op arbeidsparticipatie van deze groep te vergroten.
In 2010 zal op interdepartementaal niveau een visie en werkprogramma
worden opgesteld (OCW, VWS, J&G, WWI, Justitie, Financiën, UWV).
Samenvattend:
Beleidsartikel

Financieel belang
(realisatie 2009)

Behaalde tussenresultaat

doelstelling 33: Het kabinet wil een
substantiële verhoging van de arbeidsparticipatie. Van 70% nu moet deze
toegroeien naar 80% in 2016. In deze
kabinetsperiode zal een belangrijke stap
in die richting worden gezet

Artikel 42
Artikel 46
Artikel 47

€ 784,7 mln

De realisatie is beïnvloed door de economische ontwikkelingen, maar met het oog op
2016 ligt de doelstelling op koers.

doelstelling 34: 200 000 mensen met een
grote afstand tot de arbeidsmarkt zullen
deze kabinetsperiode extra aan de slag
worden geholpen.

Artikel 46
Artikel 47

€ 26,5 mln

De huidige prognose voor de economie en de
daaruit voortvloeiende stijging van de
WW-uitkeringen maken het bereiken van de
doelstelling, ondanks de positieve impulsen
van het ingezette beleid, voor de komende
jaren niet mogelijk.

doelstelling 43: Meer ruimte voor
gemeenten voor gericht armoedebeleid

Artikel 46, OD 5

€ 66,5 mln

De in het beleidsprogramma en bestuursakkoord afgesproken maatregelen zijn in gang
gezet en daarmee ligt deze doelstelling op
koers.

doelstelling 44: Het tot een minimum
beperken van de wachtlijsten voor
schuldhulpverlening in 2011

Artikel 46, OD 5

€ 66,5 mln

De afgesproken maatregelen zijn in gang
gezet en daarmee ligt deze doelstelling op
koers.

Project 6: Iedereen doet mee

SZW in samenwerking met de ministeries
van OCW, VWS, J&G, WWI, Justitie en
Financiën

Voortgang van het geherdefinieerde project is
nog niet meetbaar.

De bedragen in deze tabel illustreren het financieel belang van de kabinetsdoelen. De begroting is ingericht op beleidsartikelen en niet op kabinetsdoelen. Deze bedragen zijn daarom indicatief en niet 1 op 1 uit de
departementale administratie te herleiden. Het is in dit overzicht mogelijk
dat een bedrag ten goede komt aan meerdere doelstellingen en dus meerdere keren wordt genoemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

27

4. BELEIDSARTIKELEN
Artikel

41 Inkomensbeleid

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een evenwichtige en activerende inkomensontwikkeling

Motivering

Om een evenwichtige inkomensontwikkeling te bereiken en tegelijkertijd
financiële prikkels voor werkaanvaarding in stand te houden en te verbeteren.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De inkomensontwikkeling is voor alle getoonde voorbeeldhuishoudens
beduidend gunstiger dan oorspronkelijk is geraamd in de begroting 2009.
De financiële prikkel voor werkaanvaarding is verbeterd ten opzichte van
de oorspronkelijke raming voor een alleenstaande ouder die 4 dagen gaat
werken en 120% minimumloon gaat verdienen en ook voor een alleenstaande zonder kinderen die 120% minimumloon gaat verdienen.

Externe factoren

In de aanloop van de economische crisis nam de inflatie in 2008 snel toe.
Bij het uitbreken van de crisis daalde de prijs van grondstoffen ook weer
snel. De crisis leidde verder tot dalende producentenprijzen waardoor de
inflatie in 2009 2%-punt lager uitkwam dan verwacht. Deze lager dan
verwachte inflatie zorgt ervoor dat het koopkrachtbeeld voor 2009 over
het algemeen positiever is dan verwacht. Daar tegenover staat dat het
minimumloon 0,3%-punt lager is uitgekomen dan geraamd met een
vergelijkbaar effect op de uitkeringen. De loonstijging is 0,75%-punt lager
dan verwacht en de aanvullende pensioenen zijn 2,5%-punt minder geïndexeerd dan verwacht.

Realisatie meetbare gegevens

Niet van toepassing
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 41.1 Begrotingsuitgaven Artikel 41 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

714
714

633
633

673
673

971
857

1 722
1 359

1 663
1 660

59
– 301

0

0

0

169

352

756

– 404

0
0

0
0

0
0

157
12

312
40

751
5

– 439
35

714
714

633
633

673
673

688
688

1 007
1 007

904
904

103
103

0

0

0

0

0

0

0

Programma uitgaven
Operationele Doelstelling 2
Overig
Subsidies
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Op dit artikel worden alleen toegerekende apparaatsuitgaven verantwoord. De verschillen tussen begroting en realisatie zijn beperkt van
omvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

28

Beleidsartikelen/artikel 41

Operationele doelstelling

1 Het bereiken van een zo gelijkmatig mogelijk over de verschillende inkomensgroepen gespreide inkomensontwikkeling

Motivering

Om te komen tot een evenwichtige inkomensverdeling en bescherming
van de inkomenspositie van groepen zonder perspectief op de arbeidsmarkt, huishoudens met kinderen en de middeninkomens.

Doelbereiking

De inkomensontwikkeling is voor de meeste huishoudens gunstiger dan
oorspronkelijk is geraamd in de begroting 2009.

Instrumenten en activiteiten

In de begroting 2009 zijn de beleidsmaatregelen voor 2009 opgenomen.
Na publicatie van de begroting zijn nog de volgende maatregelen genomen samenhangend met het overgaan van de buitengewone uitgavenregeling naar de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten,
de Wtcg (Kamerstukken II, 2008–2009, 31 706, nr. 10):
+ Verhoging zorgtoeslag voor alleenstaanden met maximaal € 29 (per
saldo dus een verhoging van € 153).
+ Verhoging van de AOW tegemoetkoming met € 30 (per saldo dus een
verhoging van € 256).
Hiernaast is naar aanleiding van het amendement Sap (Kamerstukken
II, 2008–2009, 31 700 XV, nr. 6) in het Belastingplan een verhoging
opgenomen van de alleenstaande ouderkorting met € 258 euro (per
saldo dus een verlaging van € 582 in 2009) en een verlaging van de
combinatiekorting met € 258 (per saldo dus een verlaging van € 114).

Doelgroepen

De verschillende inkomensgroepen met bijzondere aandacht voor
groepen zonder perspectief op de arbeidsmarkt, huishoudens met
kinderen en de middeninkomens.

Realisatie meetbare gegevens

+ De inkomensontwikkeling van burgers wordt gevolgd door middel van
standaard koopkrachtcijfers zoals gepresenteerd in tabel 41.2. Deze
cijfers laten voor een aantal standaardhuishoudens de inkomensontwikkeling zien als gevolg van de gemiddelde loon- en prijsontwikkeling
en als gevolg van generieke maatregelen, zoals aanpassingen in belastingen, (ziektekosten-)premies en kinderbijslag.
+ De standaardgroepen zijn er in 2009 tussen de 1% en de 4% op vooruit
gegaan terwijl de verwachting was dat de standaardgroepen er tussen
de 0% en 2% op vooruit zouden gaan.
+ Deze verbetering komt vooral door een 2%-punt lager dan verwachte
inflatie. Deze weegt op tegen een 0,3%-punt lager dan verwacht minimumloon en een lagere loonstijging van 0,75%-punt. Dat het minimumloon minder hard daalt dan de loonstijging komt doordat de
loonstijging vertraagd doorwerkt in het minimumloon. Verder is de
indexatie van de aanvullende pensioenen 2,5%-punt lager uitgekomen
dan verwacht, is de pensioenpremie voor werknemers 0,85%-punt
lager uitgekomen en is de VUT-premie voor werknemers 0,54%-punt
lager dan geraamd.
+ Hiernaast dragen de hierboven genoemde beleidsmatige maatregelen,
die na de begroting 2009 zijn genomen, bij aan het verbeterde koopkrachtbeeld voor 2009.
+ Overigens is er sprake geweest van aanzienlijke spreiding in het koopkrachtbeeld die niet zichtbaar is in het standaard koopkrachtbeeld. Dit
komt met name door de overgang van de buitengewone uitgavenregeling naar de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten
(Wtcg).
+ De koopkracht van huishoudens is ook sterk afhankelijk van de
persoonlijke situatie. Huishoudens die worden getroffen door bijvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

29

Beleidsartikelen/artikel 41

beeld de gevolgen van de gestegen werkloosheid hebben een aanzienlijk negatief dynamisch koopkrachteffect dat niet tot uiting komt in de
hier genoemde (statische) koopkrachtcijfers.
Tabel 41.2 Indicatoren operationele doelstelling 1: Standaard koopkrachteffecten
Actieven

Realisatie 2009

Raming 2009

Alleenverdiener met kinderen
modaal
2 x modaal

13⁄4
11⁄2

34

Tweeverdieners
modaal + 1⁄2 x modaal met kinderen
2 x modaal + 1⁄2 x modaal met kinderen
modaal + modaal zonder kinderen
2 x modaal + modaal zonder kinderen

21⁄4
2
21⁄4
21⁄4

11⁄2
11⁄4
11⁄4
11⁄4

Alleenstaande
minimumloon
modaal
2 x modaal

21⁄4
21⁄4
2

1⁄2
11⁄4
11⁄4

4
4

13⁄4
2

Realisatie 2009

Raming 2009

Sociale minima
paar met kinderen
alleenstaande
alleenstaande ouder

2
13⁄4
31⁄4

⁄
0
11⁄2

AOW (alleenstaand)
(alleen) AOW
AOW + € 10 000

23⁄4
1

12

AOW (paar)
(alleen) AOW
AOW + € 10 000

21⁄2
11⁄4

12

Alleenstaande ouder
minimumloon
modaal
Inactieven

⁄
⁄

12

12

⁄
0

⁄
0

Bron: berekening SZW

Operationele doelstelling

2 In stand houden en verbeteren van financiële prikkels voor
werkaanvaarding

Motivering

Bijdragen aan een activerend inkomensbeleid.

Doelbereiking

De financiële prikkels voor werkaanvaarding voor alleenstaande ouders
die 4 dagen gaan werken tegen 120% van het minimumloon wijken licht af
van de oorspronkelijke raming.

Instrumenten en activiteiten

Zie de instrumenten die genoemd worden onder doelstelling 1.

Doelgroepen

Huishoudens die door een hogere arbeidsparticipatie hun inkomen
kunnen verbeteren.

Realisatie meetbare gegevens

De onderstaande tabel presenteert indicatoren voor de werkloosheidsval,
de herintredersval en de deeltijdval.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

30

Beleidsartikelen/artikel 41

De inkomensverbetering voor de alleenstaande ouder die 4 dagen gaat
werken tegen 120% van het minimumloon is 1%-punt hoger dan geraamd
(11% in plaats van 10%) in de begroting. De oorzaak is dat in het Belastingplan naar aanleiding van het amendement Sap de combinatiekorting
verlaagd is met € 44 en de alleenstaande ouderkorting is verhoogd met
€ 258. Voor alleenstaande ouders die 4 dagen gaan werken tegen 100%
van het minimumloon heeft dit geen gevolgen. De oorzaak is dat dit voorbeeldhuishouden geen belasting betaalt en een extra korting dus niet leidt
tot het betalen van minder belasting.
Daarnaast is de pensioenpremie voor werknemers 0,85%-punt lager uitgekomen en de VUT-premie voor werknemers 0,54%-punt lager dan
geraamd. Dit is positief voor alle werknemers.
Tabel 41.3 Indicatoren operationele doelstelling 2
Vooruitgang in %
Realisatie 2009

Raming 2009

1%
14%
– 2%

1%
14%
– 2%

6%
25%
11%

6%
24%
10%

16%

16%

24%

23%

8%

8%

8%

8%

7%

7%

6%

6%

8%

8%

8%

8%

12%

12%

8%

8%

Werkloosheidsval
(inkomensvooruitgang bij aanvaarden werk in
plaats van bijstand)
Aanvaarden werk op minimumloonniveau
Alleenverdiener met kinderen
Alleenstaande
Alleenstaande ouder (gaat 4 dagen werken)
Aanvaarden werk op 120% minimumloonniveau
Alleenverdiener met kinderen
Alleenstaande
Alleenstaande ouder (gaat 4 dagen werken)
Herintredersval
(inkomensvooruitgang bij 21⁄2 dag werken door
niet-werkende partner)
Hoofd minimumloon, partner minimumloonniveau
Hoofd 120% minimumloon, partner 120% minimumloonniveau
Deeltijdval minstverdienende partner
(inkomensvooruitgang bij 1 dag extra werken)
Hoofd minimumloon
partner gaat van 2 naar 3 dagen werk (minimumloonniveau)
partner gaat van 3 naar 4 dagen werk (minimumloonniveau)
Hoofd modaal
partner gaat van 2 naar 3 dagen werk (minimumloonniveau)
partner gaat van 3 naar 4 dagen werk (minimumloonniveau)
partner gaat van 2 naar 3 dagen werk (120%
minimumloonniveau)
partner gaat van 3 naar 4 dagen werk (120%
minimumloonniveau)
partner gaat van 2 naar 3 dagen werk (modaal
niveau)
partner gaat van 3 naar 4 dagen werk (modaal
niveau)
Bron: berekening SZW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

31

Beleidsartikelen/artikel 41

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 41.4 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante

Geen

Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

Artikel 41
Geen
Geen

AD/OD

AD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

A. 2010
B. 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

32

Artikel

42 Arbeidsparticipatie

Algemene doelstelling
Zorgdragen voor een toename van de arbeidsparticipatie
Motivering

Om te bevorderen dat het aandeel werkenden in de beroepsbevolking
(verder) toeneemt creëert SZW via wet- en regelgeving, ondersteuning
van gemeenten, aansturing van uitvoeringsinstanties en overleg met
sociale partners voorwaarden om verhoging van de arbeidsparticipatie te
stimuleren.

Doelbereik en maatschappelijke
effecten

In 2008 lag de bruto arbeidsparticipatie op 76%. Het CPB heeft recentelijk
in het CEP geraamd dat de bruto participatiegraad ook in 2009 en 2010 is
uitgekomen op 76%. Als gevolg van de crisis worden sommige mensen
ontmoedigd zich aan te bieden op de arbeidsmarkt. Het is de verwachting
dat na de crisis de participatiegraad weer zal stijgen.

Externe factoren

Om de gevolgen van de economische crisis voor de arbeidsparticipatie zo
goed mogelijk op te vangen, heeft het kabinet een aanvullend beleidsakkoord afgesloten. In het aanvullend beleidsakkoord zijn nieuwe arbeidsmarktmaatregelen overeengekomen, zoals mobiliteitscentra, een omscholingsbonus voor werknemers die met ontslag worden bedreigd (maximaal
€ 2 500,– per omgeschoolde werknemer), deeltijd-WW inclusief bijscholing van werknemers en extra middelen voor EVC (Ervaringscertificaat) en
EVP (Ervaringsprofiel)-trajecten. Deze tijdelijke maatregelen zijn er op
gericht om werkloosheid te voorkomen door werknemers via (om)scholing van werk naar werk te begeleiden en werknemers die essentieel zijn
voor het herstellend vermogen van het bedrijf te behouden.
Ter bestrijding van de jeugdwerkloosheid is voor de jaren 2009 t/m 2011
€ 250 miljoen extra uitgetrokken (waarvan € 174 miljoen op de SZW
begroting en € 76 mln op de begroting van het ministerie voor Jeugd en
Gezin en van het ministerie van OCW) voor het uitvoeren van het interdepartementaal opgestelde «Actieplan Jeugdwerkloosheid».

Realisatie meetbare gegevens

Bruto arbeidsparticipatie
Onder bruto arbeidsparticipatie wordt verstaan het aantal mensen met
een baan of direct beschikbaar voor een baan van minimaal 12 uur per
week als percentage van de bevolking van 20–64 jaar. Dit is conform de
definitie die de SER in haar MLT-advies van 2007 gebruikte.
Tot en met 2008 was er sprake van een stijging van de arbeidsparticipatie.
Deze stijging heeft zich niet doorgezet door de gevolgen van de recessie.
Dit tijdelijk effect ontstaat doordat mensen zich door het afnemend aantal
vacatures terugtrekken van de arbeidsmarkt of er voor kiezen langer op
school te blijven. De participatiebevorderende beleidsmaatregelen blijven
echter onverminderd van kracht. Het is de verwachting dat na de recessie
de participatiegraad weer zal stijgen tot de streefwaarde van 80% in 2016.
Volume uitkeringen bijstand, werkloosheid en arbeidsongeschiktheid
De doelstelling is een daling van 200 000 uitkeringen in 2011. Ten opzichte
van 2007 is het uitkeringsvolume in 2009 met ongeveer 8 000 gedaald.
Ondanks de goede uitgangspositie (relatief lage werkloosheid en inflatie)
en de talrijke maatregelen die al zijn genomen, is in het licht van de
recessie het vooruitzicht met betrekking tot deze doelstelling in deze
periode niet rooskleurig. Juist daarom zet het kabinet onverminderd in op
het creëren van een goede uitgangspositie voor deze groep. Samen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

33

Beleidsartikelen/artikel 42

sociale partners en uitvoeringsinstellingen is het kabinet in gesprek over
het uitwerking van de verschillende plannen, zoals het verbeteren van de
inzetbaarheid van werknemers door scholing en het stimuleren van
van-werk-naar-werk transities.
Tabel 42.1 Indicatoren algemene doelstelling

Bruto arbeidsparticipatie 20- 64 jaar (%)
Volume uitkeringen bijstand, ww en ao (in uitkeringsjaren x 1 000)

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streven
2011

74
1 183

76
1 118

76
1 175

–
983

Bron: CPB, Centraal Economisch Plan 2010

Tabel 42.2 Begrotingsuitgaven Artikel 42 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

realisatie
2009

begroting
2009

verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

37 457
35 425

40 452
38 625

24 802
26 487

28 997
26 625

31 664
33 310

23 460
25 561

8 204
7 749

Programma uitgaven

13 920

15 222

9 334

7 296

12 822

4 995

7 827

Operationele Doelstelling 2
Duale trajecten
Scholing en EVC
Operationele Doelstelling 3
Stimulering Arbeidsparticipatie
Jeugdwerkloosheid
Overig

0
0

0
0

0
0

0
0

0
220

0
0

0
220

9 877
0
4 043

11 713
0
3 509

6 367
0
2 967

7 296
0
0

5 954
5 117
1 531

4 995
0
0

959
5 117
1 531

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel

21 505
21 505

23 403
23 403

17 153
17 153

19 329
19 329

20 488
20 488

20 566
20 566

– 78
– 78

Ontvangsten

4 647

25 464

19 431

28 100

20 624

18 898

1 726

Toelichting

Scholing en EVC
In het aanvullend beleidsakkoord heeft het kabinet in 2009 extra middelen
(€ 27 mln) beschikbaar gesteld voor nieuwe arbeidsmarktmaatregelen,
zoals EVC- (Ervaringscertificaat) en EVP (Ervaringsprofiel)-trajecten. In
2009 is er nog nauwelijks gebruik gemaakt van deze nieuwe regelingen,
mede doordat het bestaan ervan nog onvoldoende bekend is bij werkgevers. Het UWV is daarom een communicatie-offensief gestart om het
gebruik van de regelingen te stimuleren.
Stimulering Arbeidsparticpatie
De gereserveerde middelen (ca € 0,5 mln) voor de pilots in de zorg zijn in
2009 niet tot besteding gekomen. Het ministerie van VWS had voldoende
eigen middelen uit de arbeidsmarktenveloppe, waardoor er geen beroep
is gedaan op co-financiering door SZW. Verder zijn de subsidie-uitgaven
ad € 1,5 mln die begroot waren onder artikel 47 (re-integratie) overgeboekt naar dit artikel, omdat ook de beleidsmatige verantwoording (zie
activiteiten bij OD 3) op dit artikel plaats vindt. Hiermee wordt beter inzichtelijk wat de financiële gevolgen zijn van het gevoerde beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

34

Beleidsartikelen/artikel 42

Jeugdwerkloosheid en Overig
In het aanvullend beleidsakkkoord heeft het kabinet in 2009 extra middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van het «Actieplan Jeugdwerkloosheid». Het grootste deel van de extra verkregen middelen is via het
Gemeentefonds beschikbaar gesteld aan de 30 regio’s voor het uitvoeren
van de convenantafspraken (€ 60 mln) en zijn daarom niet in dit jaarverslag zichtbaar. De resterende middelen zijn uitgegeven aan communicatieactiviteiten (€ 1,5 mln) en het matching-offensief (€ 5 mln) door UWV.
Ontvangsten
In het kader van de afrekening van de subsidieregeling no-risk polis voor
jongeren is een groot deel van de in eerdere jaren verstrekte voorschotten
terugontvangen van de gemeenten, omdat van deze subsidieregeling
maar beperkt gebruik is gemaakt.
Tabel 42.3 Fiscale uitgaven artikel 42 (lopende prijzen x € 1 mln)
Artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Operationele doelstelling 2
Afdrachtvermindering onderwijs

187

196

242

291

345

231

114

104

190

196

206

10

13

227
265
13

225
280
10

2
– 15
3

Operationele doelstelling 3
Arbeidskorting voor ouderen
Doorwerkbonus
Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
Bron: Ministerie van Financiën

Toelichting

In het kader van het project Iedereen doet mee is het verbeteren van de
aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt vice versa een van de prioriteiten. Ten
opzichte van begroting 2009 zijn extra fiscale middelen ingezet om het
leven lang leren door middel van extra duale opleidingen te stimuleren.

Operationele doelstelling

1 Beheerste ontwikkeling van de arbeidskosten

Motivering

Om ervoor te zorgen dat onze economie innovatief, concurrerend en
ondernemend blijft en ook bij toenemende internationale concurrentie de
welvaart kan waarborgen is een beheerste ontwikkeling van de arbeidskosten van belang. Een indicatie hiervan geven de arbeidskosten per
eenheid product in de industrie in vergelijking met de concurrenten in het
eurogebied.

Doelbereiking

Als gevolg van de crisis zijn de arbeidskosten per eenheid product
(verhouding tussen productiviteit en loonkosten) gestegen. De stijging is
in andere euro-landen echter groter dan in Nederland. Dit heeft tot gevolg
dat de relatieve positie van Nederland als het gaat om arbeidskosten per
eenheid product is verbeterd.

Instrumenten en activiteiten

+ Belastingen en premiedruk;
+ Administratieve lasten arbeid: In het coalitieakkoord is voor de periode
2007–2011 een nieuwe rijksbrede administratieve lastenverlichting van
netto 25% voor het bedrijfsleven afgesproken. SZW streeft ernaar om
in dezelfde periode ook tot netto 25% aan vermindering van administratieve lasten te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

35

Beleidsartikelen/artikel 42

Doelgroepen

Burgers en bedrijven

Realisatie meetbare gegevens

+ De relatieve ontwikkeling van de arbeidskosten verbetert indien de
arbeidskosten per eenheid product van de Nederlandse industrie
minder stijgen of meer dalen dan die van de euroconcurrenten (zie ook
tabel 42.5). De ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid product
in de industrie wordt in belangrijke mate bepaald door de contractlonen die de sociale partners in vrije loononderhandelingen overeenkomen en de ontwikkeling van de productiviteit. Na de relatieve stijging van de arbeidskosten per eenheid product in 2008 van 0,6% ten
opzichte van de euroconcurrenten heeft in 2009 een relatieve daling
plaatsgevonden met 1,2%.
+ De gemiddelde wig op het inkomen uit arbeid (het verschil tussen
loonkosten en het netto loon als percentage van de loonkosten) is een
goede indicator van de lastendruk zoals werkgevers en werknemers
die ervaren. De veranderingen in het stelsel van belastingen en
premies komen daarin goed traceerbaar tot uitdrukking. Het CPB
gebruikt de indicator bij het opstellen van de loonramingen. De wig op
het arbeidsinkomen is in 2009 afgenomen tot 42,3%.
+ In het coalitieakkoord is voor de periode 2007 tot 2011 een nieuwe
rijksbrede administratieve lastenverlichting van netto 25% voor het
bedrijfsleven afgesproken. Over de invulling van de taakstelling door
SZW en de realisering ervan wordt periodiek gerapporteerd in de
rijksbrede voortgangsrapportages regeldruk bedrijven en burgers.
Lastenverlichtingen voor werkgevers zijn in 2009 gerealiseerd door de
algemene eerstedagmelding te vervangen door een gerichte eerstedagmelding en het vervallen van de periodieke keuring van liften met
een maximale snelheid van 0,15 m/s. Daar tegenover staat ook een
aantal lastenverzwaringen door nieuwe regelingen op het gebied van
de arbeidsmarkt voor oudere werklozen en oudere werknemers, waardoor per saldo de administratieve lasten het afgelopen jaar iets
gestegen zijn.

Tabel 42.4 Indicatoren operationele doelstelling 1

Ontwikkeling arbeidskosten t.o.v. eurogebied (%)1
Omvang van wig inclusief werkgeverslasten (%)1
Door SZW gerealiseerde reductie van administratieve lasten voor
bedrijven ten opzichte van 1 maart 2007 (%)2

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

0,6
41,4

0,6
42,5

– 1,2
42,3

0,75

0,6

2,1

2,0

Bronnen:
1
CPB, Centraal Economisch Plan 2010;
2
Ministerie van Financiën, Voortgangsrapportage Reductie Administratieve lasten voor bedrijven.

Kengetallen

Arbeidskosten
De ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid product wordt in
belangrijke mate bepaald door de contractlonen die de sociale partners in
vrije loononderhandelingen overeenkomen.
Ter aanvulling op de genoemde indicator in tabel 42.4 worden in tabel
42.5 de afzonderlijke waarden weergegeven van de ontwikkeling van de
arbeidskosten per eenheid product in de industrie in Nederland en die bij
de euroconcurrenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

36

Beleidsartikelen/artikel 42

Tabel 42.5 Kengetallen operationele doelstelling 1

Ontwikkeling arbeidskosten per eenheid
product industrie
1. Nederland
2. Euroconcurrenten

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

0,5
– 0,1

4,8
4,2

8,7
9,9

Bron: CPB, Centraal Economisch Plan 2010

Operationele doelstelling

2 Stijging van het aandeel werkenden en werklozen in de
beroepsbevolking met een startkwalificatie

Motivering

Om duurzame arbeidsparticipatie te bevorderen. Het minimale niveau
voor duurzame arbeidsparticipatie is het startkwalificatieniveau (MBO-2 of
havo-vwo).

Doelbereiking

Het kabinet onderneemt verschillende initiatieven om te zorgen dat een
groter deel van de beroepsbevolking een startkwalificatie heeft. Het beleid
om voortijdig schoolverlaten te voorkomen speelt daarbij een belangrijke
rol. Voor jongeren die toch uitvallen, stimuleert het kabinet samenwerking
tussen het onderwijsveld, gemeenten, werkgevers en (jeugd)zorg.
Daarnaast zet het kabinet in op duale trajecten en EVC-trajecten voor
volwassen werkenden en werkzoekenden zonder startkwalificatie. Dit
gebeurt door middel van regionale samenwerkingsverbanden en de leerwerkloketten. Door middel van een EVC-traject kunnen werkenden hun
werkervaring verzilveren en, na een eventuele verkorte opleiding, alsnog
een startkwalificatie halen. Werkzoekenden kunnen via scholing aan een
baan worden geholpen, waarmee duurzame arbeidsdeelname wordt
nagestreefd.
Scholing moet een vanzelfsprekend deel worden van het leven van
volwassenen en daarvoor moet de leercultuur worden versterkt. In lijn
met het advies «Tijd voor ontwikkeling» van de Denktank Leren en Werken
(Kamerstukken II, 2009–2010, 30 012, nr. 20) heeft het kabinet hiertoe initiatieven gestart.

Instrumenten en activiteiten

Algemeen
+ Fiscale faciliteiten voor werkgevers (Afdrachtvermindering onderwijs
waaronder WVA startkwalificatie, zie toelichting bij tabel 42.3);
+ Subsidieregeling ESF 2007–2013.
Specifiek Leren en Werken
+ Tijdelijke stimuleringsregeling Leren & Werken 2007 en Tijdelijke
stimuleringsregeling Leren & Werken 2009. Deze regelingen hebben
tot doel de toegankelijkheid van scholing en EVC te bevorderen door
het opzetten van een regionale infrastructuur voor een Leven Lang
Leren. Dit gebeurt door middel van regionale samenwerking tussen
onderwijs, ondernemers en lokale overheid;
+ Structurele basisfinanciering voor 40 leerwerkloketten;
+ Informatievoorziening (www.lerenenwerken.nl en publiekscampagne);
+ Advies van de Denktank Leren en Werken (Kamerstukken II, 2009–2010,
30 012, nr. 20) om leercultuur te bevorderen met voorstellen tot
concrete maatregelen.
Deze instrumenten en activiteiten komen voor rekening van de projectdirectie Leren & Werken, een gezamenlijke directie van de ministeries van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

37

Beleidsartikelen/artikel 42

OCW en SZW. De middelen van de projectdirectie zijn opgenomen in de
begroting van het ministerie van OCW.
Crisismaatregelen
+ Tijdelijke subsidieregeling omscholing werknemers bij dreigende werkloosheid;
+ Tijdelijk extra middelen ten behoeve van Ervaringscertificaten (EVC) en
Ervaringsprofielen bij dreigend ontslag (artikel 30a van de wet SUWI).
Doelgroepen

Werkenden (waaronder werkende jongeren zonder startkwalificatie), werkzoekenden en mensen die met werkloosheid worden bedreigd.

Realisatie meetbare gegevens

Aandeel in de beroepsbevolking met startkwalificatie
Het percentage geeft aan welk deel van de beroepsbevolking (25–65 jaar)
een startkwalificatie heeft. Het oorspronkelijk streven is dat in 2010 meer
dan 80% van de beroepsbevolking een startkwalificatie bezit. Door een
veranderde (nauwkeuriger) meetmethode van het CBS komt het realisatiepercentage structureel 1% lager uit, waardoor de streefwaarde voor 2010
feitelijk verlaagd moet worden naar 79% (voor 2009 komt de streefwaarde
op 78,5% uit). Een startkwalificatie kan worden behaald door een combinatie van leren en werken. Het is als gevolg van de economische crisis
moeilijk om naast het leren ook te kunnen werken (bedrijfsscholing of
bbl-traject) en zo een startkwalificatie te behalen.

Tabel 42.6 Indicatoren operationele doelstelling 2

Aandeel (%) in de beroepsbevolking (25–65 jaar) met startkwalificatie

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

77,5

77,6

77,6

78,5

Bron: CBS, Statline.

Operationele doelstelling

3 Wegnemen van factoren die de arbeidsparticipatie van specifieke groepen belemmeren

Motivering

Om te voorkomen dat de arbeidsparticipatie van specifieke groepen
achterblijft (in aanvulling op en ter versterking van het algemene arbeidsmarktbeleid).

Doelbereiking

Netto arbeidsparticipatie ouderen en vrouwen
De netto arbeidsparticipatie van zowel ouderen als vrouwen is in 2009
ondanks de crisis blijven stijgen (terwijl de netto arbeidsparticipatie voor
alle groepen gezamenlijk in totaal met 0,3%-punt is afgenomen). De netto
arbeidsdeelname van ouderen is met 2,0%-punt gestegen. De netto participatie van vrouwen steeg in 2009 met 0,7%-punt.
Hierbij past wel de kanttekening dat de arbeidsparticipatie van vrouwen
en ouderen nog steeds lager is dan gemiddeld. Daarom blijft het van
belang om in te zetten op een stijging van de arbeidsdeelname en op een
structurele verbetering van de arbeidsmarktpositie van vrouwen en
ouderen.
Netto arbeidsparticipatie etnische minderheden
Etnische minderheden zijn net als jongeren relatief vaak werkzaam op
basis van flexibele contracten. Door de economische crisis zijn juist in de
sectoren waar deze groep het vaakst werkt (bouw en industrie) de hardste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

38

Beleidsartikelen/artikel 42

klappen gevallen. De netto arbeidsparticipatie van etnische minderheden
is daardoor voor het eerst sinds 2005 afgenomen met bijna 2%-punt.
Percentage werkloze jongeren
Er is in 2003 een bandbreedte afgesproken van een jeugdwerkloosheid die
zich bevindt tussen maximaal 10–15%.
In 2009 is de jeugdwerkloosheid (15–22 jaar) gestegen naar 12,8%. Als
reactie op de stijgende jeugdwerkloosheid is het interdepartementaal
«Actieplan Jeugdwerkloosheid» opgesteld, waarmee getracht wordt om
de oplopende jeugdwerkloosheid tot stilstand te brengen en indien mogelijk zelfs terug te dringen. In het aanvullend beleidsakkoord zijn hiervoor
door het kabinet extra middelen beschikbaar gesteld.
Percentage door AI bezochte bedrijven waarbij overtreding van de WAV is
vastgesteld
Het percentage bezochte bedrijven met overtreding van de Wet arbeid
vreemdelingen (Wav) is de afgelopen jaren gedaald van 23% in 2006 naar
17% in 2009. Deze daling hangt samen met de invoering van het vrij werknemersverkeer per 1 mei 2007 voor onderdanen van de lidstaten die in
2004 zijn toegetreden tot de Europese Unie. Hierdoor is niet langer een
tewerkstellingsvergunning vereist. Ook de invoering van de bestuurlijke
boete voor overtredingen van de Wav per 1 januari 2005 in combinatie
met een stijging van het aantal inspecties sinds 2004 heeft een positief
effect gehad op de naleving van deze wet. Deze realisatie is conform de
verwachtingen en geeft geen aanleiding tot aanvullende maatregelen.
Instrumenten en activiteiten

Instrumenten en activiteiten gericht op ouderen:
+ De jaren 2009 en 2010 staan in het teken van het «oogsten» van de
resultaten van de Tijdelijke subsidieregeling stimuleren leeftijdsbewust
beleid gezien de beëindiging van deze regeling per 1 juli 2010. Activiteiten die in dit kader in 2009 zijn ondernomen zijn o.a.: de organisatie
van 4 thematische workshops; het actualiseren en toegankelijker
maken van de website www.leeftijdophetwerk.nl; het voeren van slotgesprekken met deelnemende organisaties, het opstellen van projectbeschijvingen en de vormgeving van een toolbox met voorbeeldprojecten en producten/instrumenten.
+ Actieplan terugdringen werkloosheid 45-plussers (Kamerstukken II,
2006/2007, 27 046, nr. 17). De jaren 2007–2008 waren zeer succesvol in
het bewerkstelligen van extra uitstroom van 45-plussers. Ondanks de
crisis van het afgelopen jaar zijn in 2009 circa 65 000 45-plussers
bemiddeld naar werk. Het Actieteam heeft door het ondersteunen van
activiteiten en door informatieoverdracht kunnen bijgedragen aan
verbetering van het beeld van en de aandacht voor 45-plussers bij
werkgevers, gemeenten en het UWV.
Instrumenten en activiteiten gericht op jongeren:
+ Er is opnieuw een financiële en inhoudelijke bijdrage gedaan aan de
ontwikkeling van de landelijke jeugdmonitor.
+ In 2009 is de Subsidieregeling jongerenprojecten voor de tweede keer
opengesteld voor projectaanvragen op het raakvlak van onderwijs en
arbeidsmarkt. Het totaal jaarlijks beschikbare subsidiebedrag van
€ 700 000 is aangewend t.b.v. 16 nieuwe projecten.
+ In het kader van de crisismaatregelen is de Tijdelijke stimuleringsregeling Leren & Werken 2009 opengesteld met als doelgroep jongeren
zonder startkwalificatie en werklozen en met werkloosheid bedreigden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

39

Beleidsartikelen/artikel 42

+ De vier grote steden hebben uitvoering gegeven aan de banenplannen
voor ongekwalificeerde jongeren conform het in 2008 afgesloten
convenant. De projecten zijn in december 2009 afgerond. Over de
resultaten van de banenplannen rapporteert het kabinet in het eerste
kwartaal van 2010.
+ Het interdepartementaal opgestelde actieplan «Jeugdwerkloosheid» is
in 2009 in uitvoering genomen, waarin o.a. convenanten zijn afgesloten met 30 regio’s om de jeugdwerkloosheid in een zo vroeg mogelijk stadium aan te pakken.
Activiteiten gericht op etnische minderheden:
+ Er is onderzoek gedaan naar de belemmeringen op de arbeidsmarkt
onder hoger opgeleide allochtone en autochtone jongeren. Hieruit
bleek dat sociale achtergrond van grote invloed is op het vinden van
een baan. Zowel allochtone als autochtone jongeren die in «kansarme
milieus» zijn opgegroeid hebben vaker culturele en sociale handicaps
die een soepele overgang naar de arbeidsmarkt kunnen verhinderen.
+ Stimuleren van diversiteitsbeleid bij werkgevers, met focus op
MKB-sectoren. Naast vele adviestrajecten heeft het landelijk netwerk
Diversiteitsmanagement 13 brancheorganisaties ondersteund bij het
opstellen van een strategische diversiteitsagenda.
+ Stimuleren van ontwikkeling arbeidsmarktvaardigheden onder allochtone jongeren. Een kleine 40 teams met (V)MBO jongeren zijn getraind
in «soft skills» en gestimuleerd te netwerken met werkgevers.
+ Faciliteren van organisaties betrokken bij het naar werk bemiddelen
van statushouders. UWV heeft van mei 2008 tot december 2009 2 951
statushouders naar werk bemiddeld.
Activiteiten gericht op (allochtone) vrouwen:
+ Stimuleren van regionale partners in het begeleiden van allochtone
vrouwen naar werk in het verlengde van het landelijke project «1001
kracht» (uitvoering motie Arib, Kamerstukken II, 2007/2008, 30 420,
nr. 87). In drie gemeenten wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een
methodiek.
+ De succesvol gebleken methodiek gastouderschap wordt in opdracht
van het ministerie van SZW beschreven. De verspreiding vindt in 2010
plaats.
Doelgroepen

+
+
+
+

Kengetallen

De in tabel 42.7 gepresenteerde participatiecijfers betreffen de netto
arbeidsparticipatie. Dit is het aandeel van mensen met een baan van minimaal 12 uur per week in de genoemde specifieke bevolkingsgroep. Het
percentage werkloze jongeren is het aandeel van jongeren in de totale
werkloosheidcijfers. Overtreding WAV is het percentage bedrijven dat zich
niet houdt aan de regels van de Wet Arbeid Vreemdelingen. De toelichtingen zijn opgenomen onder het kopje «doelbereiking» van deze operationele doelstelling.

Ouderen;
Jongeren;
Etnische minderheden;
(Allochtone) vrouwen.

De regering acht de uitsplitsing van participatiedoelstellingen naar specifieke groepen geen vruchtbare benadering, omdat hier geen specifiek
beleid wordt gevoerd. De regering hanteert als doelstelling om tot 80%
arbeidsparticipatie te komen in 2016, ongeacht de specifieke groep (indicator wordt weergegeven onder de algemene doelstelling van dit artikel).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

40

Beleidsartikelen/artikel 42

Om de ontwikkelingen van de netto arbeidsparticipatie van de specifieke
groepen wel te kunnen blijven volgen in de begroting, is er voor gekozen
om ze als kengetal op te nemen.
Tabel 42.7 Kengetallen operationele doelstelling 3

Netto-arbeidsparticipatie 15–64 jaar1
Netto-arbeidsparticipatie van etnische
minderheden1
Netto arbeidsparticipatie ouderen (%)2
Netto-arbeidsparticipatie vrouwen (%)1
Percentage werkloze jongeren (15–22 jaar)2
Percentage door AI bezochte bedrijven
waarbij overtreding WAV is vastgesteld3

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

66,2

67,5

67,2

53,3
42,7
57,2
9,0

56,5
44,8
59,0
8,6

54,7
46,8
59,7
12,8

18

17

17

Bronnen:
1
CBS, Statline
2
CBS, EBB Kernprogramma
3
SZW Arbeidsinspectie, Jaarverslag

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 42.8 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

Geen
Geen
Geen
Geen

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

41

Artikel

43 Arbeidsverhoudingen

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een flexibel instrumentarium voor moderne
arbeidsverhoudingen en voorwaarden

Motivering

Om bij te dragen aan evenwichtige arbeidsverhoudingen, waarbij werknemers een minimumniveau van arbeidsrechtelijke bescherming wordt
geboden dat in overeenstemming is met de maatschappelijke ontwikkelingen en dat sociale partners voldoende ruimte biedt voor eigen verantwoordelijkheid.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Het instrumentarium op het terrein van arbeidsverhoudingen biedt,
dankzij de voortdurende aanpassing daarvan aan actuele ontwikkelingen,
functionerende kaders voor de totstandkoming op de verschillende
niveaus van moderne arbeidsrelaties tussen (organisaties van) werkgevers en werknemers. Tevens zorgt het instrumentarium voor een niveau
van rechtsbescherming dat een adequaat evenwicht vormt tussen de
belangen van werkgevers en werknemers en bijdraagt aan de arbeidsparticipatie van zowel degenen die reeds op de arbeidsmarkt participeren als
voor degenen die de arbeidsmarkt willen betreden.

Externe factoren

De effectiviteit van het stelsel wordt enerzijds bepaald door de wijze
waarop het instrumentarium wordt toegepast door de direct betrokken
partijen van werkgevers en werknemers, anderzijds door algemene
ontwikkelingen, waaronder de economische situatie die zijn weerslag
heeft op de arbeidsmarkt. De gevolgen van de financiële crisis voor de
arbeidsmarkt die zich eind 2008 voor het eerst aftekenden, werden in 2009
in grotere mate zichtbaar.

Realisatie meetbare gegevens

Artikel 43 kent geen indicatoren op het niveau van de algemene doelstelling. Het directe effect van het beleid is moeilijk vast te stellen, omdat het
beleidseffect niet te isoleren is van andere factoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

42

Beleidsartikelen/artikel 43

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 43.1 Begrotingsuitgaven Artikel 43 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

4 730
9 600

10 258
9 953

13 214
12 972

21 567
20 500

21 326
21 675

26 091
26 418

– 4 765
– 4 743

Programma uitgaven

2 642

2 642

1 909

4 174

4 907

9 658

– 4 751

0
0

0
0

283
816

487
751

646
2 891

– 159
– 2 140

242
0

316
0

427
168

291
26

522
216

– 231
– 190

0

0

320

0

0

0

1924

1 676

27

1 078

2 876

4 606

– 1 730

430

724
0

1 566
0

818
264

251
225

577
200

– 326
25

6 958
6 958

7 311
7 311

11 063
11 063

16 326
16 326

16 768
16 768

16 760
16 760

8
8

0

0

998

711

760

1 228

– 468

Algemene Doelstelling
Handhaving
Overig
Operationele Doelstelling 1
Subsidies
Overig
Operationele Doelstelling 2
Voorlichting
Operationele Doelstelling 3
Overig
Operationele Doelstelling 4
Subsidies
Overig
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

288

De onderuitputting op handhaving is voornamelijk veroorzaakt doordat
een aantal geplande activiteiten niet of slechts gedeeltelijk zijn gerealiseerd.
De onderuitputting bij «overig» onder de algemene doelstelling
(€ 2 140 000) is ontstaan door dat een deel (€ 1 150 000) een algemene
reservering betrof, die lopende het jaar grotendeels ten behoeve van
andere budgetten en artikelen is herschikt. De resterende onderuitputting
van het begrote budget is het gevolg van onder andere het lager uitvallen
van kosten voor onderzoek en voorlichting en doordat een aantal onderzoeken niet of voor een deel zijn doorgegaan.
Het onder operationele doelstelling 1 opgenomen subsidiebudget bevat
onder andere de Subsidieregeling kwaliteit arbeidsverhoudingen welke
nagenoeg volledig tot besteding is gekomen. De onderuitputting van ruim
€ 200 000 was een algemene reservering die lopende het jaar ten behoeve
van andere artikelen en budgetten is herschikt.
De onderuitputting van € 1,7 miljoen van het budget onder operationele
doelstelling 3, «overig» is grotendeels het gevolg van een verschuiving
van een bedrag van € 900 000 naar 2010 voor activiteiten van de Taskforce DeeltijdPlus. Het resterende verschil tussen begroting en realisatie is
voornamelijk veroorzaakt doordat een aantal geplande voorlichtingsactiviteiten geen doorgang hebben kunnen vinden.
Onder operationele doelstelling 4 bedroeg de onderputting € 301 000.
Deze onderuitputting is ook ontstaan door een herschikking van budget
ten behoeve van andere artikelen en budgetten. Daarnaast is sprake van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

43

Beleidsartikelen/artikel 43

een feitelijke onderuitputting van € 174 000 vanwege lager uitgevallen
subsidies.
Tabel 43.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 43 (x € 1 000)
Artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Uitgaven

817 760

800 000

891 000

1 000 000

1 122 000

950 536

171 464

Programmauitgaven
Operationele Doelstelling 3
Zwangerschaps-, bevallings-, en adoptieverlof uitkeringslasten
Zwangerschaps-, bevallings-, en adoptieverlof uitvoeringskosten

817 760

800 000

891 000

1 000 000

1 122 000

950 536

171 464

795 760

788 000

875 000

985 000

1 093 000

899 445

193 555

22000

12 000

16 000

15 000

29 000

12 612

16 388

Nominaal

0

0

0

0

0

38 479

– 38 479

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Bron: UWV Jaarverslag

Toelichting

De bijstelling van de uitkeringslasten van het zwangerschaps-, bevallingsen adoptieverlof wordt veroorzaakt door het toegenomen aantal werkende
vrouwen in combinatie met de ontwikkeling van hun inkomensniveau.

Tabel 43.3 Fiscale uitgaven Artikel 43 (x € 1 mln)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Belastinguitgaven

422

372

376

345

506

– 161

Operationele doelstelling 3
Levensloopregeling1
w.v. spaarfaciliteit
w.v. ouderschapsverlofkorting
Ouderschapsverlofkorting

422
410
12
–

372
355
17
–

376
349
28
–

267

428

– 161

782

78

0

Bronnen:
1
Berekening SZW, Financiën
2
Ministerie van Financiën, voorlopig cijfer

Toelichting

De ontwikkeling van het gebruik van de ouderschapsverlofkorting is naar
verwachting vooral bepaald doordat aan deze fiscale tegemoetkoming
vanaf 1 januari 2009 niet langer de voorwaarde is verbonden van deelname aan de levensloopregeling. De gelijktijdige verlenging van het verlof
tot 26 weken zal in 2009 waarschijnlijk nog weinig effect hebben gehad op
de omvang van het gebruik van het verlof.
De lagere fiscale uitgaven voor de levensloopregeling worden waarschijnlijk voor een deel veroorzaakt doordat vanaf 1 januari 2009 actieve deelname aan de levensloopregeling niet langer een voorwaarde is om
aanspraak te kunnen maken op de ouderschapsverlofkorting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

44

Beleidsartikelen/artikel 43

Operationele doelstelling

1 Het bevorderen van stabiele en evenwichtige arbeidsverhoudingen

Motivering

Om stabiele en evenwichtige arbeidsverhoudingen te bevorderen wordt
het recht op onderhandeling door sociale partners gewaarborgd en collectieve arbeidsvoorwaardenvorming geregeld.
Om het grondwettelijke recht op medezeggenschap door werknemers te
regelen, te waarborgen en te bevorderen.
Om een adequate overlegstructuur tussen het kabinet en sociale partners
in stand te houden ten behoeve van onderlinge beleidsafstemming, coördinatie op sociaal en sociaaleconomisch terrein en om zoveel mogelijk
draagvlak te verkrijgen voor het kabinetsbeleid.

Doelbereiking

Sociale partners hebben in 2009 wederom blijk gegeven veel belang te
hechten aan collectieve arbeidsvoorwaardenvorming en aan medezeggenschap. In totaal zijn er 190 CAO’s afgesloten voor 6,1 miljoen werknemers.
In maart 2009 heeft het kabinet met sociale partners gesproken over de
gezamenlijke aanpak van de economische crisis. De beleidsinzet van
kabinet en sociale partners richt zich op het tegengaan van (langduriger)
werkloosheid en het bevorderen van een verantwoorde kostenontwikkeling.

Instrumenten en activiteiten

+ Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst (CAO), Wet op het Algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van
collectieve arbeidsovereenkomsten (AVV) en Wet op de loonvorming;
+ Wet op de bedrijfsorganisatie (WBO);
+ Wet op de ondernemingsraden (WOR), Wet op de Europese ondernemingsraden (WEOR) en Wet rol werknemers Europese vennootschap;
+ Subsidieregeling kwaliteit arbeidsverhoudingen;
+ Op 24 maart 2009 is er een sociaal overleg geweest tussen kabinet en
de werkgevers- en werknemersorganisaties;
+ Op 7 december 2009 is het kabinetsstandpunt over de stand van zaken
van de medezeggenschap naar de Tweede Kamer gezonden (Kamerstukken II, 2009/10 29 818, nr. 32).

Doelgroepen

+ Sociale partners (werkgevers en werknemers) en hun organisaties;
+ Ondernemingsraden en Europese ondernemingsraden;
+ (Hoofd)product- en (hoofd)bedrijfschappen en de SER.

Realisatie meetbare gegevens

Output en outcome zijn moeilijk objectief meetbaar. Het toepassen van het
voor zelfregulering aangeboden instrumentarium ligt bij de sociale partners. Het overleg met sociale partners kent telkens wisselende onderwerpen. Er zijn daarom geen indicatoren geformuleerd. De gehanteerde
kengetallen geven inzicht in het gebruik van de instrumenten, maar zijn
geen eenduidige indicatoren voor de doelmatigheid en doeltreffendheid.

Kengetallen

Het gebruik van het instrument cao en avv varieert door de jaren heen.
Een reden hiervoor is dat het tijd kost voordat partijen een akkoord
hebben bereikt over een nieuwe cao.
Het aandeel Ondernemingsraadplichtige ondernemingen met OR is afgenomen naar 70%. Deze daling doet zich vooral voor onder bedrijven met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

45

Beleidsartikelen/artikel 43

een omvang van 50 tot 75 werknemers. Opgemerkt moet worden dat de
afname mogelijk deels veroorzaakt wordt door wijzigingen in de steekproef.
Tabel 43.4 Kengetallen operationele doelstelling 1

CAO/AVV1
Aantal bedrijfstak-CAO’s
Aantal direct gebonden werknemers
Aantal door AVV gebonden werknemers
Aantal ondernemingen-CAO’s
Aantal gebonden werknemers
Totaal aantal CAO’s
Totaal aantal werknemers onder CAO’s

2006

2007

2008

2009

140
3 867 000
433 000
398
514 500
538
4 814 000

198
4 449 500
770 500
517
588 000
715
5 808 000

192
4 644 500
676 000
524
543 000
716
5 863 500

190
4 699 500
855 500
558
594 500
748
6 149 500

2002
71

2005
76

2008
70

Medezeggenschap2
Percentage OR-plichtige ondernemingen met OR
Bronnen:
1
SZW, Voorjaarsrapportage cao-afspraken
2
Research voor Beleid (2002 en 2005) en Regioplan (2009), Onderzoek naleving WOR

Operationele doelstelling

2 Zorgdragen voor een goede balans tussen rechten en plichten
van werkgevers en werknemers voortvloeiend uit de arbeidsovereenkomst

Motivering

Om de bescherming van werknemers te waarborgen, in evenwicht met de
belangen van de onderneming en met inachtneming van de eigen rol en
verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers.

Doelbereiking

De wettelijke normering van de diverse aspecten van de arbeidsrelatie
biedt, mede als gevolg van regelmatige aanpassing aan zich wijzigende
omstandigheden, op hoofdlijnen een adequate bescherming van de
belangen van de werknemer binnen de randvoorwaarden die de arbeidsorganisatie daaraan stelt, die ook voldoet aan de internationaal overeengekomen minimumstandaards.

Instrumenten en activiteiten

+ Arbeidsovereenkomstenrecht;
+ Buitengewoon Besluit arbeidsverhoudingen 1945, Wet melding collectief ontslag en Ontslagbesluit;
+ Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML), Besluit minimumjeugdloonregeling en Beleidsregels WML;
+ Beleidsregels Werktijdverkorting;
+ De Bijzondere beleidsregel verbod op werktijdverkorting in verband
met de financiële crisis is per 1 april 2009 opgevolgd door de regeling
deeltijd-WW;
+ Laatstgenoemde regeling is in december 2009 verlengd tot 1 april
2010;
+ Bij de Tweede Kamer is een wetsvoorstel ingediend op grond waarvan
vaker (vier in plaats van drie keer) en langer (vier in plaats van drie
jaar) gebruik kan worden gemaakt van tijdelijke contracten. Het betreft
hier een tijdelijke maatregel tot (in beginsel) 1 januari 2012;
+ In het Ontslagbesluit is het zogenoemde onmisbaarheidscriterium
tijdelijk verruimd tot – in beginsel – 1 september 2011; op grond
hiervan kunnen werkgevers werknemers die zij vanwege hun bijzon-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

46

Beleidsartikelen/artikel 43

dere competenties niet willen ontslaan, uitzonderen van de toepassing
van de selectiecriteria die bij een ontslag om bedrijfseconomische
redenen in aanmerking moeten worden genomen.
Doelgroepen

+ Werknemers;
+ Werkgevers;
+ Zelfstandigen in geval van veiligheidsrisico’s voor derden.

Realisatie meetbare gegevens

Operationele doelstelling 2 kent geen kwantitatieve streefwaarden. De
doelstelling van het beleid is te komen tot een transparante regelgeving
waarbij op evenwichtige wijze rekening wordt gehouden met de bescherming van de werknemers en de vereisten van de onderneming. Voor dit
evenwicht is geen objectieve indicator te geven.

Kengetallen

Als gevolg van de huidige economische crisis is er sprake van een forse
stijging van het aantal ontslagaanvragen. De reguliere regeling voor WTV
(werktijdtijdverkorting) staat niet open voor de opvang van de gevolgen
van economische crises. Vanaf 30 november 2008 is hiervoor een bijzondere WTV-regeling in het leven geroepen. Deze is per 21 maart 2009
beëindigd en vervangen door deeltijd-WW. Gezien deze beëindiging zijn
er met betrekking tot WTV uitsluitend gegevens over de reguliere regeling
opgenomen. Het aantal WTV-aanvragen en -toekenningen over 2009 ligt
op het niveau van 2007. Het aantal in 2009 opgelegde boetes in verband
met overtreding van de WML (Wet minimumloon) vertoont een aanzienlijke stijging ten opzichte van dat in 2008. Hieruit kan niet worden afgeleid
dat de WML slechter wordt nageleefd.
Tabel 43.5 Kengetallen operationele doelstelling 2

Ontslagen
Aantal ontslagaanvragen CWI1
Waarvan via collectieve aanvraag (in %)
Aantal ontbindingsverzoeken rechtbanken2
Totaal aantal aanvragen en verzoeken
Aanvragen WTV (werktijdverkorting)3
Aantal aanvragen
Aantal toegewezen
Handhaving WML4
Aantal inspecties5
Aantal opgelegde boetes

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

27 547
16
29 983
57 530

28 357
17
23 556
51 913

60 064
18
29 854
89 918

148
98

243
83

142
82

10 931
n.v.t.

10 381
26

9 723
58

Bronnen:
1
UWV, jaarverslag;
2
Raad voor de Rechtspraak
3
SZW, onderzoeksrapport werktijdverkorting;
4
SZW Arbeidsinspectie, Jaarverslag 2009
5
Gecombineerde inspecties WAV/WML

Operationele doelstelling

3 Bevorderen van het combineren van arbeid en zorg

Motivering

Om werknemers in staat te stellen de arbeidsduur (tijdelijk) aan te passen
in verband met zorgtaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

47

Beleidsartikelen/artikel 43

Doelbereiking

Het arbeid-en-zorginstrumentarium ondersteunt de hoge graad van met
name arbeidsparticipatie van vrouwen in Nederland. Hierdoor is de
beleidsopgave verschoven naar verhoging van de arbeidsparticipatie van
vrouwen in uren. De levensloopregeling heeft in de praktijk een beperkte
betekenis voor de combinatie van arbeid en zorg.

Instrumenten en activiteiten

+
+
+
+

Doelgroepen

+ (potentiële) werknemers;
+ werkgevers.

Indicatoren

Voor de arbeid-en-zorgregelingen is als beleidsdoel gehanteerd dat in
2009 het aandeel werknemers dat weliswaar behoefte heeft aan opname
van verlof, maar dat niet opneemt, met 25 procent zou zijn gedaald ten
opzichte van het referentiejaar 2005. Het gaat hierbij om het ouderschapsverlof en het korten langdurend zorgverlof.

Wet arbeid en zorg;
Wet aanpassing arbeidsduur;
Levensloopregeling;
Vanaf 1 januari 2009 is het ouderschapsverlof voor kinderen waarvoor
dit verlof nog niet eerder was opgenomen, verlengd tot 26 weken, en
geldt voor het recht op de ouderschapsverlofkorting niet langer de
voorwaarde dat de betrokkene deelneemt aan de levensloopregeling;
+ Op 9 maart 2009 is in samenwerking met het ministerie voor Jeugd en
gezin en het ministerie van OCW de conferentie «Werkende gezinnen»
gehouden;
+ Op 18 mei 2009 is in samenwerking met het ministerie van OCW het
symposium «Sluitende dagarrangementen» gehouden;
+ Op grond van de uitkomsten van een consultatie bij betrokken maatschappelijke organisaties is op 9 oktober 2009 de Kamer de kabinetsvisie aangeboden (Kamerstukken II, 2009/10, 26 447, nr. 45) op de
mogelijkheden die in de Beleidsverkenning modernisering regelingen
voor verlof en arbeidstijden waren geschetst voor aanpassing van de
huidige regelingen voor arbeid en zorg;
+ In de Sociale Raad van 30 november 2009 is een politiek akkoord
bereikt over de herziening van de ouderschapsrichtlijn, waarmee een
herziene raamovereenkomst tussen de sociale partners op Europees
niveau wordt uitgevoerd. Over de implementatie van deze richtlijn zijn
de Nederlandse sociale partners op 9 december 2009 om advies
gevraagd (Kamerstukken II, 2009/10, 26 447, nr. 52);
+ De Taskforce DeeltijdPlus heeft in 2009 zijn activiteiten voortgezet,
waaronder:
– het laten verrichten van onderzoek naar de behoeften van werkgevers en vrouwen aan een uitbreiding van de door hen gewerkte
uren en naar de ambities van vrouwen over hun arbeidsparticipatie;
– de organisatie van de op 4 en 5 november 2009 gehouden internationale wetenschappelijke conferentie «24ormore»;
– de uitvoering van 27 pilots in de sectoren zorg, onderwijs, zakelijke
dienstverlening en detailhandel naar de concrete voorwaarden en
mogelijkheden voor uitbreiding van de arbeidsparticipatie van
vrouwen.
De Taskforce zal op 31 maart 2010 zijn werkzaamheden beëindigen met de
presentatie van een eindverslag.

Deze doelstelling blijkt niet te zijn gerealiseerd. De prestatie-indicator
bevindt zich op nagenoeg hetzelfde niveau als in 2005. Kennelijk zijn de
belemmeringen om gewenst verlof op te nemen niet verminderd. Deze
zijn niet alleen van financiële aard, zoals bij het ouderschaps- en langdu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

48

Beleidsartikelen/artikel 43

rend zorgverlof aan de orde kan zijn als daarover bij cao geen betaling is
overeengekomen. In vergelijkbare mate zijn belemmeringen gelegen in de
arbeidsorganisatie als werknemers aangeven verlof niet op te nemen
vanwege de ervaren consequenties voor de loopbaan. Het wegnemen van
dergelijke drempels om arbeid en zorg te combineren is een verantwoordelijkheid van de sociale partners. De aangekondigde wijzigingen in de
diverse arbeid-en-zorgregelingen, als uitvloeisel van de conclusies die zijn
verbonden aan de Beleidsverkenning modernisering regelingen voor
verlof en arbeidstijden, kunnen er ook toe bijdragen dat werknemers het
verlof kunnen opnemen waaraan zij behoefte hebben.
Bij de huidige prestatie-indicator wordt de behoefte aan verlof als
gegeven genomen, ongeacht andere instrumenten die werknemers
kunnen benutten voor de combinatie van arbeid en zorg, zoals flexibele
arbeidspatronen. Bij de voorbereiding van de begroting voor 2011 zal
worden bezien of een indicator kan worden geformuleerd die hierop
aansluit.
Tabel 43.6 Indicatoren operationele doelstelling 3

Discrepantie tussen feitelijke en gewenste opname
van verlof (%)

Realisatie 2007

Realisatie 2008

Realisatie 2009

Streefwaarde
2009

45

–

44

34 (daling met
een kwart t.o.v
2005

Bron: CBS, EBB-module arbeid en zorg

Kengetallen

Omdat 2009 het eerste volledige kalenderjaar is waarin zelfstandigen
aanspraak konden maken op de zwangerschaps- en bevallingsuitkering
ligt het aantal toekenningen aanzienlijk hoger dan dat in 2008.
De stijging van het aantal personen dat de ouderschapsverlofkorting
ontvangt, wordt waarschijnlijk vooral bepaald door het vervallen van de
voorwaarde dat de betrokkene deelneemt aan de levensloopregeling. De
gelijktijdige verlenging van het verlof tot 26 weken zal in 2009 waarschijnlijk nog weinig effect hebben gehad.
Het aantal actieve deelnemers aan de levensloopregeling is in 2009
gedaald van 270 dzd naar 249 dzd. De oorzaak van deze daling is op dit
moment nog niet bekend. Het is echter aannemelijk dat de daling samenhangt met de genoemde ontkoppeling van de ouderschapsverlofkorting
van de levensloopregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

49

Beleidsartikelen/artikel 43

Tabel 43.7 Kengetallen operationele doelstelling 3

Zwangerschaps- en bevallingsverlofuitkering (x 1 000)
– aantal toekenningen werknemers1
– aantal toekenningen zelfstandigen1
Adoptieverlof (x 1 000)
– aantal toekenningen werknemers1
Ouderschapsverlof (x 1 000)
– Aantal werknemers met ouderschapsverlof (betaald en onbetaald)2
– Aantal ontvangers ouderschapsverlofkorting3
Levensloopregeling (x 1 000)
– aantal actieve deelnemers4

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie 2009

127
0,4

135
4,2

139
9,0

1,1

1,2

1,2

75

67

76

20

22

22

259

270

249

Bronnen:
1
UWV, jaarverslag
2
CBS, EBB module Arbeid en zorg
3
SZW-berekening, belastingdienst
4
CBS, EBB-module Levensloop

Operationele doelstelling

4 Bevorderen van gelijke kansen op de arbeidsmarkt en toegang
tot de arbeidsmarkt door bescherming te bieden tegen ongelijke
behandeling bij arbeid en beroep

Motivering

Om werknemers en werkzoekenden bescherming te bieden tegen ongelijke behandeling en te waarborgen dat eenieder gelijke kansen heeft op
het terrein van arbeid.

Doelbereiking

Vooral op het vlak van de gelijke behandeling van mannen en vrouwen is
een aanzienlijke vooruitgang gerealiseerd. In cao’s is geen sprake meer
van direct onderscheid naar geslacht en bij werving en selectie is dat
aanmerkelijk afgenomen. De gelijke behandeling van allochtonen,
ouderen en arbeidsgehandicapten vergt nog de nodige aandacht, waarbij
naast wetgeving ook andere instrumenten worden ingezet onder andere
gericht op beeldvorming (zie ook de Beleidsdoorlichting Arbeidsverhoudingen, Kamerstukken II, 2008/2009, 30 982, nr. 4).
Met het oog op de noodzakelijke verhoging van de arbeidsparticipatie van
ouderen wordt in het bijzonder aandacht besteed aan leeftijdsbewust
personeelsbeleid.

Instrumenten en activiteiten

+
+
+
+
+
+
+

Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij arbeid;
Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen;
Wet verbod van onderscheid op grond van arbeidsduur;
Wet gelijke behandeling van tijdelijke en vaste werknemers;
Commissie gelijke behandeling;
Commissie klachtenbehandeling aanstellingskeuringen;
Subsidie aan Expertisecentrum LEEFtijd voor de uitvoering van de
projecten Werk voor alle leeftijden, meerjarentraject 2008–2010 en
Vacatures voor alle leeftijden;
+ Op 11 juni 2009 is de kabinetsreactie op de evaluatie van de Wet gelijke
behandeling op grond van leeftijd de Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2008/2009, 30 347, nr. 2); het tweede deel van de reactie is
op 29 september 2009 aangeboden, onder meer betreffende de zogeheten enkele feit-constructie (Kamerstukken II, 2009/2010, 28 481, nr. 6);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

50

Beleidsartikelen/artikel 43

+ Uitvoering van de discriminatiemonitor niet-westerse allochtonen op
de arbeidsmarkt door het SCP, waarvan het onderdeel praktijktests
onder de titel «Liever Mark dan Mohammed» op 21 januari 2010 is
gepubliceerd; het volledige onderzoek wordt naar verwachting april
2010 met een publicatie afgerond;
+ Voortzetting van de website gelijkloon.nl en het netwerk gelijke beloning, waarin naast SZW o.a. BZK, OCW, Stichting de Loonwijzer, de
Commissie gelijke behandeling en sociale partners participeren;
+ Subsidie aan Forum voor het uitvoeren van de beeldvormingscampagne «Kleur in de zorg«.
Doelgroepen

+ Werkgevers, werknemers en hun vertegenwoordigers;
+ Relevante belangenorganisaties en organisaties van professionals.

Realisatie meetbare gegevens

Gegevens uit een recent beschikbaar gekomen CBS-analyse van beloningsverschillen worden momenteel bezien op hun bruikbaarheid als
indicator voor de begroting 2011.
Tabel 43.8 Indicatoren operationele doelstelling 4
Realisatie
2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

Gecorrigeerdebeloningsverschillen (%)
Verschil man-vrouw bedrijfsleven
Verschil man-vrouw overheid

–
–

–
–

<6
<3

Ongecorrigeerde beloningsverschillen (%)
Verschil man-vrouw bedrijfsleven
Verschil man-vrouw overheid

–
–
–

–
–
–

20
13

Bron: CBS.

Kengetallen
Tabel 43.9 Kengetallen operationele doelstelling 4

Commissie gelijke behandeling: Aantal
oordelen op terrein van arbeid1
Totaal aantal
waarvan op grond van (%):
– geslacht
– leeftijd
– handicap
– overig: (inclusief zaken waarin verschillende gronden gelijktijdig aan de orde
zijn)
Commissie klachtenbehandeling: aanstellingskeuringen2
Klachten
Vragen
Totaal

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

159

117

96

12
45
13

15
38
9

15
41
9

30

38

35

5
68
73

5
33
38

9
38
47

Bronnen:
1
Commissie Gelijke Behandeling, jaarverslag 2009: voorlopige opgave
2
Commissie Klachtenbehandeling Aanstellingskeuringen, jaarverslag 2009: voorlopige opgave

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

51

Beleidsartikelen/artikel 43

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 43.10 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

Toelichting

Onderwerp onderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Evaluatie van het toetsingskader
AVV
Levensloopregeling

OD 1

Kamerstukken II, 2009/2010,
29 544, nr. 217

Evaluatie van de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij
arbeid

OD 4

A. 2009
B. 2009
A: 2009
B: 2010
A. 2008
B. 2009

OD 3

Kamerstukken II, 2009/2010,
28 481, nr. 6

In 2009 zijn de werkzaamheden aan de evaluatie van de levensloopregeling afgerond, die in 2010 met een kabinetsreactie aan de Tweede Kamer
wordt aangeboden.
Op 29 september 2009 is het tweede deel van de kabinetsreactie op de
evaluatie van de Algemene wet gelijke behandeling de Tweede Kamer
aangeboden, onder meer betreffende de zogeheten enkele feit-constructie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

52

Artikel

44 Gezond en veilig werken

Algemene doelstelling

Het bevorderen van veilige en gezonde arbeidsomstandigheden
en een goede verzuimaanpak

Motivering

Om de veiligheid en gezondheid van werknemers te beschermen en
arbeidsuitval te voorkomen is een goed arbeidsomstandigheden- en
verzuimbeleid noodzakelijk. Dit is van belang voor het beperken van het
beroep op de Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) en de
gezondheidszorg en voor het in stand houden van de arbeidsproductiviteit.
Veilige en gezonde arbeidsomstandigheden dragen daarnaast bij aan het
inperken van (bedrijfs-)risico’s met ingrijpende effecten op de samenleving, bijvoorbeeld bij bedrijven die werken met grote hoeveelheden
gevaarlijke stoffen.
De daadwerkelijke uitvoering van goed arbeidsomstandigheden- en
verzuimbeleid is de verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers.
SZW stimuleert het arbobeleid van bedrijven en ziet erop toe dat de
Arbeidsomstandighedenwet wordt nageleefd.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2009 was het verzuimpercentage gemiddeld 4,3%. Uit de Nationale
Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) kwam naar voren dat 91% van de
werknemers positief is over de eigen gezondheid. Organisaties met een
laag verzuimpercentage hebben (ook) in 2009 aandacht voor preventie
van verzuim. In 2009 hebben in het Nederlandse bedrijfsleven 3 incidenten plaatsgevonden met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen. Het
aantal incidenten bleef in 2009 op een gelijk (laag) niveau als in de afgelopen jaren.

Externe factoren

Uit cao-onderzoek van SZW blijkt dat in 88% van de onderzochte cao’s
afspraken zijn opgenomen over ziekteverzuimaanpak.
Werkgevers en werknemers zetten zich in voor het opstellen van arbocatalogi. Tot eind 2009 zijn 155 arbocatalogi met een positief resultaat marginaal getoetst door de Arbeidsinspectie.
Ketenpartijen hebben verdere invulling gegeven aan hun verantwoordelijkheid om een kwalitatief goede integrale keten van preventie, verzuim
en re-integratie tot stand te brengen en te optimaliseren. De ruimte die er
is voor maatwerk maakt dat ook op de werkvloer zich een goed functionerende keten ontwikkelt.

Realisatie meetbare gegevens

De streefwaarden voor arbeidsongevallen voor 2006 en verder zijn gebaseerd op de forse daling van het aantal arbeidsongevallen in de jaren 2000
tot en met 2005. Die daling zet sinds 2006 echter niet door. De kans op een
arbeidsongeval met verzuim tot gevolg is na 2006 niet significant veranderd. De cijfers van 2009 (3,1%) laten geen ander beeld zien. De stagnatie
in de daling van het aantal ongevallen is aanleiding om in de komende
jaren beleid in te zetten op het verder verminderen van arbeidsongevallen. Het kabinetsbeleid is gericht op het vergroten van de arbeidsdeelname van ouderen en gedeeltelijk arbeidsgeschikten. De verwachting is
dat met de toename van de arbeidsdeelname de behoefte aan verdere
aanpassingen de eerstkomende jaren ten minste gelijk blijft aan de realisatie 2007. In 2009 komt dat nog niet in de realisatie tot uitdrukking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

53

Beleidsartikelen/artikel 44

Tabel 44.1 Indicatoren algemene doelstelling
Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

3,2

3,4

3,1

3,0

24,1
4,4

22,2
4,3

19,5
4,3

24,0
4,3

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

4

0

3

Percentage arbeidsongevallen onder werknemers met verzuim tot
gevolg1
Percentage werknemers dat verdere aanpassingen aan de werkplek of
aan de werkzaamheden noodzakelijk acht in verband met zijn of haar
gezondheid1
Percentage ziekteverzuim2
Bronnen:
1
TNO/CBS; Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden
2
CBS; Kwartaalenquête ziekteverzuim

Tabel 44.2 Kengetal algemene doelstelling

Aantal incidenten met grote hoeveelheden
gevaarlijke stoffen
Bron: SZW, Jaarverslag Arbeidsinspectie 2009

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 44.3 Begrotingsuitgaven Artikel 44 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

103 502
93 088

85 572
93 755

72 842
84 463

59 970
61 072

59 006
58 288

64 049
64 570

– 5 050
– 6 282

Programma uitgaven

42 337

42 932

33 059

19 728

19 503

23 866

– 4 363

Operationele Doelstelling 1
Arboconvenanten
Handhaving
Overig
Subsidies

16 899
251
6 712
18 475

13 453
675
7 016
21 788

9 092
529
6 034
17 404

0
325
4 725
14 678

0
317
6 822
12 364

0
300
4 396
19 170

0
17
2 426
– 6 806

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel

50 751
50 751

50 823
50 823

51 404
51 404

41 344
41 344

38 785
38 785

40 704
40 704

– 1 919
– 1 919

Ontvangsten

7 093

3 886

5 251

8 207

11 978

5 132

6 856

Toelichting

Subsidies
Het verschil tussen de begrote en gerealiseerde subsidie-uitgaven wordt
voornamelijk veroorzaakt door een kasschuif van € 4 miljoen naar 2010
van de subsidieregeling Stimulering Totstandkoming Arbocatalogi (STA).
Deze kasschuif dient ertoe om de eind 2009 ingediende catalogi in 2010 te
kunnen financieren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

54

Beleidsartikelen/artikel 44

In 2008 is een achterstand bij de afhandeling van de declaraties Subsidieregeling Preventie Arbeidsuitval (SPA) ontstaan (€ 0,9 mln). Deze achterstand is in 2009 gedeeltelijk weggewerkt. De subsidieregeling SPA is
beëindigd met ingang van 1 januari 2008. Het Agentschap.NL verzorgt de
uitvoering van de subsidieregeling. In 2010 wordt deze regeling volledig
afgerond.
In 2009 heeft een herschikking van subsidies naar overig plaatsgevonden
van circa € 1,3 miljoen onder andere voor de lopende ontwikkeling van de
SZW website het Arboportaal en de voorlichtingscampagne administratieve lasten Arbowet.
Ontvangsten
De feitelijke inning van boetes in verband met overtreding van de
Arbowet en Arbeidstijdenwet is in 2009 aanzienlijk hoger uitgevallen dan
begroot. Dat komt door het – evenals in 2008 – inlopen op de werkvoorraad. Die werkvoorraad bevatte relatief meer bestuurlijke boetes naar
aanleiding van arbeidsongevallenonderzoeken die gemiddeld hogere
boetes betreffen. Het aantal boetebeschikkingen op de Arbowet neemt
niet toe.
Operationele doelstelling

1 Bevorderen dat werkgevers en werknemers in bedrijven een
effectief en efficiënt arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid
voeren

Motivering

Om te bereiken dat werkgevers en werknemers in bedrijven een effectief
en efficiënt arbeidsomstandighedenbeleid voeren, voert de overheid een
stimuleringsbeleid op dit punt. Met de herziene Arbeidsomstandighedenwet die per 1 januari 2007 van kracht is, hebben werkgevers en werknemers meer ruimte gekregen om, binnen de wettelijke begrenzing,
arbeidsomstandighedenbeleid af te stemmen op de eigen onderneming
en daarnaast ook op de eigen sector. Ook is met de herziene Arbeidsomstandighedenwet de administratieve lastendruk voor ondernemingen
verminderd. Dit verhoogt het draagvlak voor het arbeidsomstandighedenbeleid binnen de onderneming en maakt het meer kostenefficiënt.
Hiermee wordt het arbeidsomstandighedenbeleid effectiever. Sluitstuk
van de SZW-inzet is het handhavingsbeleid waarmee de naleving van de
Arbeidsomstandighedenwet wordt bevorderd.

Doelbereiking

Oogmerk is dat risico’s in arbeidsomstandigheden op de werkvloer met
maatregelen worden aangepakt. Uit de monitor «Arbo in bedrijf 2008» van
de Arbeidsinspectie blijkt dat het grootste deel van de bedrijven afdoende
maatregelen treft tegen de in het bedrijf voorkomende risico’s. Voor specifieke, in het bedrijf voorkomende risico’s, heeft ongeveer 85–90% van de
bedrijven maatregelen getroffen die door de Arbeidsinspectie qua effectiviteit als redelijk of goed worden beoordeeld.
Initiatieven gericht op het bevorderen van meer en betere preventiemaatregelen door bedrijven betreffen sectorale initiatieven/programma’s en
het stimuleren van de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Belangrijk
is de financiële ondersteuning bij de totstandkoming van Arbocatalogi. De
totstandkoming daarvan is de verantwoordelijkheid van sociale partners.
De Commissie Begeleiding Arbocatalogi (CBA) van de Stichting van de
Arbeid heeft dit proces vanaf 2007 begeleid. De CBA verricht zijn werkzaamheden met subsidie van SZW. Deze subsidiëring is in 2009 met een
jaar verlengd zodat de CBA ook in 2010 nog werkzaamheden kan
uitvoeren. Deze werkzaamheden bestaan uit het bevorderen van het tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

55

Beleidsartikelen/artikel 44

stand komen van nieuwe arbocatalogi, de uitbreiding van bestaande
arbocatalogi met meerdere risico’s en de implementatie van de arbocatalogus in de sector. De Arbeidsinspectie toetst de catalogi marginaal. Per
31 december 2009 zijn er 155 catalogi (die betreffen in totaal 133 branches) getoetst. De dekkingsgraad geeft aan hoeveel werknemers onder de
werking van een arbocatalogus vallen. Per 1 januari 2010 viel circa 49%
van de werknemers onder de werking van een arbocatalogus.
Een ander initiatief betreft de vereenvoudiging van de risico-inventarisatie
en -evaluatie (RI&E). Bedrijven dienen te beschikken over een schriftelijk
vastgelegde RI&E. In de praktijk beschikt minder dan de helft van alle
bedrijven over een RI&E (46%). Bij kleine bedrijven ontbreekt die vaak,
maar bij grotere bedrijven is een RI&E vrijwel altijd aanwezig. Bedrijven
met een RI&E treffen vaker beschermende maatregelen dan bedrijven
zonder RI&E; bovendien blijkt de kwaliteit van die maatregelen doorgaans
beter te zijn. In 2009 zijn SZW en sociale partners overeengekomen in te
zetten op het stimuleren van het gebruik van de RI&E. Daartoe is een
vereenvoudiging van het RI&E stelsel voor kleine bedrijven voorbereid. De
kosten voor de schriftelijke RI&E kunnen daardoor aanzienlijk worden
teruggebracht. De verplichte toets op de RI&E voor bedrijven met maximaal 25 werknemers komt te vervallen indien men gebruik maakt van
door het tripartiete Steunpunt RI&E erkende RI&E’s. Verder zal het inzagerecht van werknemers in de RI&E in wetgeving eenduidig worden gegarandeerd.
Instrumenten en activiteiten

Uitgevoerde en lopende sectorale initiatieven/programma’s:
+ Tijdelijke subsidieregeling «Stimulering Totstandkoming Arbocatalogi»
(STA). In 2009 zijn 37 subsidieaanvragen toegekend. De regeling is
afgelopen per 1 januari 2010. Eind december zijn nog 83 aanvragen
ingediend die in 2010 worden behandeld.
+ De subsidieregeling financiële ondersteuning arbeidsmiddelen
(FARBO) is beëindigd. Aanvragen met een factuurdatum vóór
31 december 2008 konden worden ingediend tot 1 april 2009. Er zijn
667 aanvragen gehonoreerd.
+ Met het Actieplan Arbeidsveiligheid zijn in 2009 activiteiten gestart om
de behaalde resultaten van het programma Versterking Arbeidsveiligheid te implementeren en te verbreden. Het Actieplan Arbeidsveiligheid richt zich op de verbetering van de fysieke veiligheid voor werkgevers en werknemers en de daarmee samenhangende verhoging van de
arbeidsproductiviteit en verbetering van arbeidsomstandigheden door
in te zetten op interventies in de cultuur en het gedrag op de werkvloer.
EU-regelgeving:
+ SZW financiert met andere departementen de Helpdesk REACH (Registratie, Evaluatie en Autorisaties van Chemische stoffen) die het bedrijfsleven ondersteunt bij het voldoen aan EU-verplichtingen voor het op
de markt brengen van gevaarlijke stoffen.
Handhaving van wet- en regelgeving.
Communicatie en voorlichting:
+ Landelijke voorlichtingscampagne «Samen beter aan de slag» is beëindigd in 2009.
+ Er zijn verbeteringen gerealiseerd in de toegankelijkheid van de
website Arboportaal. Het aantal bezoeken bedraagt circa 900 000 per
jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

56

Beleidsartikelen/artikel 44

+ Beschikbaar stellen van kennis aan sectororganisaties, bedrijven, arboprofessionals, en sociale partners waarmee zij een gezonde werkomgeving kunnen bevorderen.
Doelgroepen

Werkgevers, werknemers, arboprofessionals (preventiemedewerker,
arbeidshygiënist, bedrijfsarts, veiligheidskundige, etc).

Realisatie meetbare gegevens

Percentage bedrijven met een RI&E:
Bedrijven dienen te beschikken over een schriftelijk vastgelegde RI&E. In
de praktijk beschikt minder dan de helft van alle bedrijven over een RI&E
(46%). Bij kleine bedrijven ontbreekt die vaak, maar bij grotere bedrijven is
een RI&E vrijwel altijd aanwezig. In 2008 valt 85% van de werknemers
onder de werkingssfeer van de RI&E. De streefwaarde voor 2009 is niet
bereikt. Mede als gevolg hiervan is na overleg met de sociale partners een
herziening van het RI&E-stelsel voorzien via een wetsvoorstel dat per 2011
in werking treedt.
Percentage werknemers dat onder de werking van een arbocatalogus valt:
Voor 2009 werd gestreefd naar een bereik van 50%. Dit percentage is
nagenoeg gehaald (circa 49%). Op 1 januari 2010 waren 155 catalogi door
de Arbeidsinspectie marginaal goed getoetst, deze besloegen 133
sectoren.

Tabel 44.4 Indicatoren operationele doelstelling 1

Percentage bedrijven met een RI&E (naleving regelgeving)1
Percentage bedrijven dat bij hercontrole voldoet aan de Arbowet2
Percentage werknemers dat onder de werking van een arbocatalogus
valt2

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

48
97

46
98

46
98

60
> 95

16,5

49

50

Bronnen:
1
SZW-administratie
2
SZW, Jaarverslag Arbeidsinspectie 2009

Tabel 44.5 Kengetallen operationele doelstelling 1

Aantal actieve inspecties door de Arbeidsinspectie

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

19 579

20 012

21 386

Bron: SZW, Jaarverslag Arbeidsinspectie 2009

Kengetallen

In 2009 zijn op het terrein van arbeidsomstandigheden 21 386 actieve
inspectietrajecten afgerond. Actieve inspecties zijn inspecties op eigen
initiatief van de Arbeidsinspectie en doorgaans niet bij het bedrijf aangekondigd, ze kunnen meerdere inspectiebezoeken bij één bedrijf betreffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

57

Beleidsartikelen/artikel 44

Tabel 44.6 Onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Beleidsdoorlichting

Arbeidsomstandigheden

AD

Evaluatie

Arbeidsomstandighedenwet

AD

A: 2009
B: 2011
A: 2009
B: 2011

Toelichting

Vindplaats

Uit oogpunt van efficiency wordt de beleidsdoorlichting gecombineerd
met de verplichte (wets)evaluatie Arbowet. Deze wordt eind 2011 naar de
Tweede Kamer gestuurd.
In de Begroting 2010 was gemeld dat de Arbeidstijdenwet in 2010 geëvalueerd zou worden. De Minister heeft in oktober 2009 aan de Tweede
Kamer geschreven dat de Arbeidstijdenwet in 2012 wordt geëvalueerd. De
reden van dit uitstel is dat 3 jaar na inwerkingtreding te kort is om effecten
van de wijzigingen op de werkvloer te kunnen verwachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

58

Artikel

45 Pensioenbeleid

Algemene doelstelling

Bevorderen en beschermen van arbeidspensioenen

Motivering

Om werkgevers en werknemers te stimuleren afspraken te maken voor
aanvullend pensioen en een waarborg te scheppen dat een pensioentoezegging van de werkgever aan zijn werknemers na pensionering gestand
wordt gedaan.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

+ Brede aanpak
De ontwikkelingen op de financiële markten hebben de pensioenfondsen hard geraakt en vormden de aanleiding tot nadenken over
herstelmaatregelen. Eind mei heeft het kabinet in een brief de beoogde
brede aanpak geschetst (Kamerstukken II, 2008–2009, 30 413, nr. 127).
Bij de vaststelling door pensioenfondsen van hun financiële positie
spelen verwachtingen over toekomstige rendementen een belangrijke
rol. De commissie Don is in september met een advies gekomen. In
haar advies ziet zij geen aanleiding de huidige parameters te wijzigen,
maar pensioenfondsen dienen bij hun beleidsontwikkeling rekening te
houden met de mogelijkheid van forse afwijkingen van de gehanteerde
verwachtingen (Tweede Kamer, 2009–2010, 30 413, nr. 133).
Ook is de wijze waarop het beleggingsbeleid bij pensioenfondsen tot
stand komt onder de loep genomen. De commissie Frijns heeft hierover begin 2010 een rapport uitgebracht (Tweede Kamer, 2009–2010,
30 413, nr. 138).
Voorts is door de commissie Goudswaard bekeken of het financieel
toetsingskader, het stelsel van aanvullende pensioenen in den brede,
en de bestuurs- en medezeggenschapsstructuren van pensioenfondsen voldoende zijn toegesneden op de huidige en toekomstige
uitdagingen. Deze commissie beziet ook of de toezichtregels in geval
van uitbesteding voldoende effectief zijn. Haar rapportage over de
houdbaarheid van het Nederlandse pensioenstelsel is begin 2010
verschenen (Tweede Kamer, 2009–2010, 30 413, nr. 139).
De resultaten van de verschillende studies worden verwerkt in een
kabinetsreactie, die begin april 2010 aan de Tweede Kamer zijn
gezonden. Daarmee geeft het kabinet invulling aan haar verantwoordelijkheid voor de waarborgfunctie voor het aanvullend pensioen.
+ Witte vlek
In december 2009 is gerapporteerd over de omvang van de witte vlek
in 2007 (werknemers die geen pensioen opbouwen in de tweede
pijler). Geconstateerd is dat 9 van de 10 werknemers pensioen
opbouwen (Kamerstukken II, 2009–2010, 30 413, nr. 136). De voorlopige
cijfers over 2008 laten een witte vlek van 9% zien. Eind 2010 zal de
definitieve witte vlek over 2008 en 2009 worden gepubliceerd.

Externe factoren

+ De financiële buffers van pensioenfondsen zijn in 2009 door de turbulentie op de financiële markten geslonken. Door de aanhoudende
dalende aandelenkoersen en de lagere rente is de gemiddelde dekkingsgraad van pensioenfondsen in veel gevallen onder de 100% gekomen,
terwijl de Pensioenwet een minimum dekkingsgraad voorschrijft van
105% en het fonds hier bovenop een buffer moet aanhouden van circa
25%.
+ Herstel van de dekkingsgraden van pensioenfondsen is in belangrijke
mate afhankelijk van de ontwikkelingen op de financiële markten in de
komende jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

59

Beleidsartikelen/artikel 45

+ Er bestaat in Nederland geen pensioenplicht. Sociale partners zijn vrij
om wel of geen pensioen in de arbeidsrelatie overeen te komen.
Realisatie meetbare gegevens

Indicatoren en kengetallen over het pensioenbeleid zijn opgenomen onder
de operationele doelstellingen.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 45.1 Begrotingsuitgaven Artikel 45 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

983
983

61 808
34 008

58 547
86 347

2 623
2 431

1 943
2 011

1 890
1 889

53
122

Programma uitgaven

0

32 500

85 000

943

437

402

35

Operationele Doelstelling 1
Eenmalige uitkering Wet Verevening
pensioen bij scheiding
Overig
Operationele Doelstelling 2
Subsidies

0
0

32 500
0

85 000
0

0
15

0
138

0
245

0
– 107

0

0

0

928

299

157

142

983
983

1 508
1 508

1 347
1 347

1 488
1 488

1 574
1 574

1 487
1 487

87
87

0

0

0

13 661

11

0

11

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Overig
De onderuitputting bij de «overige activiteiten» in het kader van de operationele doelstelling 1 zijn het gevolg van beleidsonderzoeken, waarvan de
betaling niet in 2009 heeft plaatsgevonden. Ook is er sprake van meevallers bij de definitief vastgestelde kosten van onderzoeken.
Subsidies
Op de begroting 2009 was een budget van € 157 000 beschikbaar voor
subsidies. Dit bedrag is verhoogd in verband met de honorering van een
eindejaarsmargeclaim. In 2009 is subsidie verleend aan de activiteiten van
Stichting Pensioenkijker, Centrale Samenwerkende Ouderenorganisaties
en Netspar.
Ontvangsten
De ontvangsten hebben betrekking op een terugvordering in verband met
een lager vastgestelde subsidie Evaluatie Pension Fund Governance door
de SER.
Apparaatsuitgaven
De extra apparaatsuitgaven zijn het gevolg van de personele kosten ten
behoeve van de commissie Frijns.

Operationele doelstelling

1 Vergroten van de houdbaarheid en het bereik van het stelsel
van aanvullende pensioenen

Motivering

Zoveel mogelijk werknemers in de gelegenheid stellen op collectieve en
solidaire wijze een aanvulling op de AOW te verkrijgen om na pensionering hun levensstandaard zo goed mogelijk te kunnen handhaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

60

Beleidsartikelen/artikel 45

Doelbereiking

De financiële crisis heeft aangetoond dat pensioenfondsen in toenemende
mate gevoelig zijn voor lage rente en lage aandelenwaarden. Sturingsinstrumenten, zoals indexatiekorting voor actieven en gepensioneerden,
moeten naar verwachting langdurig worden ingezet om de dekkingsgraden weer op peil te brengen. De commissies Frijns en Goudswaard
hebben onderzocht in hoeverre de houdbaarheid en de toereikendheid
van het pensioenstelsel voldoende zijn om op de langere termijn het
hoofd te kunnen bieden aan de vergrijzing. Tevens is gekeken naar het
aanvullend pensioen in relatie tot de kapitaalmarkt; daarbij kwamen aan
de orde het toezicht, de financiële buffers en de algemene pensioeninstelling. De commissies Frijns en Goudswaard presenteerden begin 2010 de
resultaten; de kabinetsreactie daarop is begin april verzonden.
Begin 2009 telde Nederland ruim 630 pensioenfondsen met in totaal bijna
6 miljoen deelnemers. Daarnaast hebben werkgevers circa 22000 pensioenovereenkomsten gesloten bij verzekeraars voor ruim 800 000 deelnemers.

Instrumenten en activiteiten

+ De termijn voor het indienen van een korte termijn herstelplan voor
pensioenfondsen met een dekkingstekort is bij ministeriële regeling
verlengd van 3 naar 5 jaar (maart 2009).
+ In 2009 is het Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling aangepast. Met de aanpassing wordt beoogd de
procedure in het geval van opschorting van de plicht tot waardeoverdracht te verduidelijken.
+ Op 13 maart 2009 is het wetsvoorstel betreffende de introductie van de
premiepensioeninstelling – waarmee invulling wordt gegeven aan de
eerste fase van de Algemene Pensioen Instelling (API) – ter overweging aangeboden aan de Tweede Kamer. Het inhoudelijke voortouw
met betrekking tot dit wetsvoorstel ligt bij het ministerie van Financiën.
(Kamerstukken II, 2008–2009, 31 891, nr. 4). Door de wetswijziging kan
een ondernemingspensioenfonds – door een fusie van de betreffende
ondernemingspensioenfondsen – voor meerdere ondernemingen
(zonder onderling verband) actief zijn.
+ Op 22 september 2009 is het wetsvoorstel tweede fase van de API –
inmiddels aangeduid als het multi-ondernemingspensioenfonds (opf) –
ter overweging aangeboden aan de Tweede Kamer. (Kamerstukken II,
vergaderjaar 2009–2010, 32 141, nr. 4).
+ Teneinde het conversierisico en het renterisico van premieovereenkomsten en kapitaalovereenkomsten te beheersen is in de Pensioenwet en de Wet verplichte beroepspensioenregeling de mogelijkheid
gecreëerd nadere regels te stellen voor het gesplitst aanwenden van
het op de pensioendatum beschikbaar komende kapitaal (pensioenknip).

Doelgroepen

+ werkgevers
+ werknemers
+ pensioenuitvoerders

Realisatie meetbare gegevens

Het aantal fondsen met een reservetekort
De ontwikkelingen op de financiële markten hebben de pensioenfondsen
hard geraakt. Uiteindelijk hebben circa 350 fondsen een herstelplan
moeten indienen, waarvan ongeveer 300 voor een dekkingstekort (een
dekkingsgraad onder 105%). Ultimo 2008 was er sprake van een gemiddelde dekkingsgraad van circa 95%. Sinds maart 2009 is er sprake van
herstel. De gemiddelde dekkingsgraad stond eind maart op ongeveer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

61

Beleidsartikelen/artikel 45

92%; per ultimo september was die gestegen naar 109%. In het vierde
kwartaal is de gemiddelde dekkingsgraad stabiel gebleven op 109%.
Het merendeel van de fondsen kent echter nog steeds een reservetekort
(een dekkingsgraad onder 130%) en de bestendigheid van het herstel is
onzeker (DNB, kwartaalbericht december 2009). Volgens de laatste, voorlopige, cijfers hebben 338 fondsen een reservetekort, waarvan circa 104
fondsen tevens een dekkingstekort.
Tabel 45.2 Indicatoren operationele doelstelling 1
Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

154

365

338

80

Aantal fondsen met een reservetekort
Bron: DNB, Pensioenmonitor 2009

Kengetallen

Aandeel actieve deelnemers met mogelijkheid tot vrijwillige voortzetting
De huidige financiële crisis is de tweede in nog geen tien jaar tijd, die het
pensioenstelsel zwaar onder druk zet. Na de vorige crisis werden op grote
schaal eindloonregelingen omgezet in voorwaardelijk geïndexeerde
middelloonregelingen, waardoor de schokbestendigheid van het pensioenstelsel werd vergroot, maar de pensioenopbouw en indexatiezekerheid werd verminderd. Het beeld dat in 2007 is geschetst ten aanzien van
het opnemen van afspraken over vrijwillige voortzetting van deelname in
een pensioenregeling is vrij stabiel. In het kader van het beheersen van de
kosten en het streven naar goedkopere en minder risicovolle regelingen is
de ontwikkeling van het aantal deelnemers met een eindloonregeling ook
stabiel, terwijl het aantal deelnemers met een middelloonregeling
toeneemt.
Tabel 45.3 Kengetallen operationele doelstelling 1

Aandeel actieve deelnemers met mogelijkheid tot vrijwillige voortzetting (%)
bij vrijwillig ontslag
bij zorgverlof
bij ouderschapsverlof
bij sabbatical leave
bij educatief verlof
Aandeel actieve deelnemers (%)
Defined Benefit op basis van eindloon
Defined Benefit op basis van middelloon
Beschikbare premieregeling
Overig

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

87
86
91
86
84

89
91
92
91
88

87
91
93
89
89

4
90
4
2

1
89
5
5

1
90
5
4

Bron: DNB, Pensioenmonitor 2009

2 Verbeteren van de betrokkenheid van deelnemers bij hun pensioenvoorziening
Motivering

Om deelnemers te stimuleren kennis te nemen van hun pensioenregelingen en hun verantwoordelijkheid voor aanvullend pensioen te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

62

Beleidsartikelen/artikel 45

Doelbereiking

In 2008 is onder verantwoordelijkheid van de Sociaal-Economische Raad
(SER) onderzoek gedaan naar medezeggenschap en goed pensioenfondsbestuur. Beide rapporten zijn op 19 maart 2009 gepubliceerd. Uit het
onderzoek naar de medezeggenschap blijkt dat het aantal pensioenfondsen dat de medezeggenschap van gepensioneerden heeft geregeld
sinds de tussenevaluatie in 2005 verder is gestegen. Uit het onderzoek
blijkt dat bij de ondernemingspensioenfondsen inmiddels 98% van de
fondsen een vorm van medezeggenschap heeft geregeld en bij de
bedrijfstakpensioenfondsen geldt dat voor 95% van de fondsen. Wordt
strikt aan de medezeggenschapseisen conform het convenant en de
Pensioenwet vastgehouden, dan voldoet 68% van de ondernemingspensioenfondsen en 72% van de bedrijfstakpensioenfondsen aan de eisen. In
die gevallen gaat het dan bijvoorbeeld om het niet gelijkstellen van zetels
van gepensioneerden aan werknemerszetels en om afwijkende voorwaarden ten aanzien van de voordracht van bestuurskandidaten. Bij de
deelnemersraden leiden vooral het niet geïnstalleerd zijn van de deelnemersraad en een niet-evenredige zetelverdeling tot het niet voldoen aan
de eisen van het convenant.
De inventarisatie van de Principes voor goed pensioenfondsbestuur is
volgens de SER door fondsen en verzekeraars goed opgepakt. Een belangrijk deel van hen heeft maatregelen met betrekking tot het functioneren
van het bestuur genomen. Verder heeft ruim 80% van de respondenten
een verantwoordingsorgaan ingesteld. Ook heeft bijna 80% van de
respondenten intern toezicht georganiseerd.
In het kader van de voorlichting over pensioenen is een wijziging van de
Pensioenwet ter hand genomen in verband met de invoering van het
pensioenregister en worden de activiteiten van stichting Pensioenkijker.nl
ondersteund. Het pensioenregister moet het voor iedere burger mogelijk
maken om per 1 januari 2011 via een pensioenportaal een overzicht te
krijgen van alle door hem opgebouwde pensioenaanspraken bij alle pensioenuitvoerders, alsook van de aanspraken op grond van de Algemene
Ouderdomswet.

Instrumenten en activiteiten

+ Op 4 december 2009 is de kabinetsreactie governance en medezeggenschap naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II, 2009–2010,
28 294, nr. 37). In deze brief is toegezegd dat het kabinet de gepresenteerde denkrichtingen ten aanzien van de vormgeving van de governance verder zal uitwerken. Belangrijke aspecten hierbij zijn het
wegnemen van bestaande overlap, een adequate vertegenwoordiging
van de verschillende partijen (waaronder pensioengerechtigden) die
risico’s dragen, versterking van het intern toezicht en waarborging van
professionaliteit.
+ Op verzoek van de Stichting Pensioenregister is een wijziging van de
Pensioenwet voorbereid om de exploitatie en het beheer van het
pensioenregister – dat per 1 januari 2011 operationeel moet zijn – zeker
te stellen. Aanbieding aan de Tweede Kamer is voor de zomer van
2010 voorzien (Kamerstukken II, 2008–2009, 31 226, nr. 41).
+ als gevolg van de financiële crisis is de behoefte aan goede communicatie en objectieve voorlichting over pensioenen toegenomen. Met
steun van de overheid heeft stichting Pensioenkijker.nl in 2009 in het
bijzonder aan de pensioenrechten bij scheiding en het nabestaandenpensioen extra aandacht besteed.

Doelgroepen

Deelnemers en gepensioneerden in pensioenregelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

63

Beleidsartikelen/artikel 45

Realisatie meetbare gegevens

De kennis van de pensioenregeling wordt gemeten als het percentage
werkenden in de leeftijd van 20 tot 65 jaar dat aangeeft inzicht te hebben
in de hoogte van het eigen aanvullend pensioen. Mensen die zicht hebben
op de hoogte, de kosten en de aard van hun pensioen zijn aan te duiden
als pensioenbewust. Uit de monitor lijkt het alsof het pensioenbewustzijn
is toegenomen. Echter, deze toename is geheel toe te schrijven aan een
«herweging» van het kengetal. In voorgaande jaren was dit kengetal
namelijk gebaseerd op de beroepsbevolking totaal; in 2009 is het getal
gewogen op basis van de werkende beroepsbevolking. Als 2008 ook zou
worden herwogen dan is er in feite geen verandering opgetreden in het
inzicht in de hoogte van het aanvullend pensioen.
Het cijfer ligt wel lager dan de streefwaarde voor 2009. Dat hangt mogelijk
mede samen met het overgangsrecht, waardoor nog niet iedereen de
door de Pensioenwet vereiste informatie ontvangt.

Tabel 45.4 Indicatoren operationele doelstelling 2

Inzicht in hoogte aanvullend pensioen (%)

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

54

57

59

68

Bron: Research voor Beleid, Kennis van ouderdomspensioenen

Kengetallen

Er is een stijgende trend waar te nemen dat men erop rekent dat de overheid, danwel de werkgever zal zorgen voor een adequate oudedagsvoorziening. Kennisverbetering door middel van voorlichting blijft derhalve
noodzakelijk.
Ten aanzien van de verwachtingen over de hoogte van het eigen aanvullend pensioen is het percentage mensen dat goed denkt rond te komen op
het eerste gezicht gedaald van 48% naar 41%. Hierbij moet echter rekening worden gehouden met het feit dat de percentages zijn gebaseerd op
de werkende beroepsbevolking en niet zoals in voorgaande jaren op basis
van de beroepsbevolking totaal. Als in 2008 ook deze methode zou zijn
gehanteerd dan was het percentage toen 40% geweest. De lage verwachtingen voor 2008 en 2009 hangen mogelijk samen met de verslechterde
economische situatie en de turbulentie op de financiële markten.
Tabel 45.5 Kengetallen operationele doelstelling 2

De verantwoordelijkheid voor het regelen
van een ouderdomspensioen ligt (%):
– bij mijzelf
– bij mijn werkgever
– bij de overheid
– overig/weet niet
Verwachtingen van werkenden met inzicht
in de hoogte van het eigen aanvullend
pensioen
Verwacht goed te kunnen rondkomen
Verwacht redelijk te kunnen rondkomen
Verwacht nauwelijks tot niet te kunnen
rondkomen
Weet niet

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

52
26
16
6

47
26
20
7

45
28
21
6

54
35

48
39

41
40

10
1

11
2

13
6

Bron: Research voor Beleid, Kennis van ouderdomspensioenen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

64

Beleidsartikelen/artikel 45

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 45.6 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting

Geen
AD

Effecten onderzoek ex post

Inzicht in de praktijk van waardeoverdracht

OD 2

Medezeggenschap bij verzekerde
regelingen

OD 2

A. 2009
B. 2010

Witte vlekken

OD 1

A. 2009
B. 2010

Overig evaluatieonderzoek

Toelichting

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

A. 2012
B. 2012
A. 2009
B. 2010

Geen

Het onderzoek naar de praktijk van waardeoverdracht is in 2009 gestart en
zal in 2010 worden afgerond. Ook is in 2009 een begin gemaakt met het
onderzoek naar medezeggenschap bij verzekerde regelingen. De afronding is voorzien in 2010.
In december zijn aan de Tweede Kamer de resultaten aangeboden van een
CBS onderzoek, waaruit blijkt dat in 2007 10% van de werknemers geen
pensioen opbouwt bij de werkgever (Tweede Kamer, 2009–2010, 30 413,
nr. 136). Het voornemen is om in 2010 de omvang van de zogenaamde
witte vlek over 2008 en 2009 in kaart te brengen. Daarna zal de omvang
van de witte vlek met een lagere frequentie worden gemonitord. De voorlopige cijfers over 2008 laten een witte vlek van 9% zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

65

Artikel

46 Inkomensbescherming met activering

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor adequate bescherming met activerende voorwaarden tegen financiële risico’s bij inkomensverlies

Motivering

Om personen te beschermen tegen de financiële risico’s als gevolg van
ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid. Daarbij wordt hen een
inspanningsverplichting opgelegd om betaalde arbeid te verkrijgen,
danwel maatschappelijk te participeren, en worden aan werkgevers,
andere private partijen of gemeenten prikkels gegeven die aan preventie
en activering bijdragen.
SZW creëert de voorwaarden voor het verlenen van de uitkeringen en
zorgt voor de uitvoering door het laten verstrekken van uitkeringen door
UWV, gemeenten of private partijen. SZW verstrekt hiertoe de financiële
middelen of richt het regelgevend kader in zodat private arrangementen
mogelijk en rechtszeker zijn.

Doelbereiking en maatschappelijk
effect

De grootste economische neergang sinds de jaren dertig, die eind 2008 is
opgetreden, heeft het bereiken van de doelstelling niet in de weg gestaan.
Ook in de economisch moeilijke tijden in 2008 en 2009 heeft de combinatie van activering en bescherming tegen inkomensverlies gewerkt. De
buitengewone situatie heeft aanleiding gegeven tot additionele maatregelen in de vorm van het opzetten van mobiliteitscentra, deeltijd-WW,
extra maatregelen op het terrein van schuldhulpverlening en het
programma tegen jeugdwerkloosheid.

Externe factoren

De economische conjunctuur is een belangrijke factor in de volume
ontwikkeling en daarmee het budgettaire beslag van een aantal wetten
binnen deze algemene doelstelling. Daar waar dat van toepassing is,
wordt daar bij de operationele doelstelling op ingegaan.

Realisatie meetbare gegevens

Voor de algemene doelstelling zijn geen aparte prestatie-indicatoren
geformuleerd, omdat op dit aggregatieniveau onvoldoende concrete
doelstellingen geformuleerd kunnen worden. Verwezen wordt naar de
realisatiecijfers voor de operationele doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

66

Beleidsartikelen/artikel 46

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 46.1 Begrotingsuitgaven Artikel 46 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

realisatie
2009

begroting
2009

verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

6 528 794
6 743 187

6 255 236
6 437 928

5 947 764
6 270 136

6 442 443
6 436 837

7 510 742
6 767 571

6 537 347
6 539 047

973 395
228 524

Programma uitgaven

6 738 129

6 427 894

6 260 279

6 427 209

6 759 259

6 5 28 884

230 375

1 669 447
54 100

1 756 247
57 298

1 928 009
56 377

2 153 830
83 979

2 425 710
102 527

2 391 444
104 104

34 266
– 1 577

5 941
672
11 405
3 080

4 875
229
17 961
3 170

5 007
271
31 719
6 266

4 179
281
20 464
4 054

3 887
220
7 444
500

4 198
148
13 581
1 139

– 311
72
– 6 137
– 639

4 564 570
2 101
88 102
201 782
34 543
57 032
0

4 190 093
1 941
88 896
173 306
39 487
40 823
5 507

3 943 592
2 198
87 305
112 199
31 625
26 148
5 309

3 855 307
2 760
117 364
103 733
34 164
22 698
4 734

3 863 053
2 787
120 905
133 013
30 683
20 582
4 964

3 707 253
2 600
95 191
108 625
29 402
23 000
4 900

155 800
187
25 714
24 388
1 281
– 2 418
64

0
0
17 477
34
27 843

0
0
17 515
0
30 546

0
0
7 695
0
16 559

39
0
7 827
0
11 796

142
0
7 892
0
34 950

100
16 700
6 647
0
19 852

42
– 16 700
1 245
0
15 098

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel

5 058
5 058

10 034
10 034

9 857
9 857

9 628
9 628

8 312
8 312

10 163
10 163

– 1 851
– 1 851

Ontvangsten

49 900

101 012

98 317

59 864

57 268

0

57 268

Operationele Doelstelling 3
Wajong Uitkeringslasten
Wajong Uitvoeringskosten
Operationele Doelstelling 4
BIA Uitkeringslasten
BIA Uitvoeringskosten
Tri uitkeringslasten
Tri Uitvoeringskosten
Operationele Doelstelling 5
WWB
Bijstand Buitenland
Bijstand Zelfstandigen
IOAW
IOAZ
WWIK Uitkeringslasten
WWIK Uitvoeringskosten
Experiment bevordering arbeidsinschakeling alleenstaande ouders
Werkleerrecht WIJ
Handhaving
Subsidies
Overig

Toelichting

Wajong
De Wajong vormt de inkomensvoorziening voor jonggehandicapten. De
uitkeringslasten zijn in 2009 ruim 34 miljoen hoger dan was begroot als
gevolg van de toename van het totaal aantal uitkeringen. Het aantal
mensen met een Wajong-uitkering blijft de komende jaren toenemen.
Omdat het bestand Wajonggerechtigden nog relatief jong is, ligt de
uitstroom vanwege het bereiken van de 65-jarige leeftijd op een laag
niveau. Daarnaast kan de huidige stijging voor een deel worden toegeschreven aan de doorstroom vanuit de bijstand en de toestroom vanuit
het voortgezet speciaal onderwijs en het praktijkonderwijs, waar sprake is
van een parallelle stijging van het aantal leerlingen. De uitstroom van
jonggehandicapten naar werk was lager dan begroot. De herbeoordelingen die in 2008 plaatshadden, hebben wellicht een deel van de potentiële uitstroom die anders in 2009 zou hebben plaatsgehad, naar voren
gehaald. Daarnaast is er de negatieve invloed van de economische crisis
op de uitstroom in 2009.
Het kabinet wil met de gewijzigde Wajong die op 1 januari 2010 in werking
is getreden, jongeren met een arbeidshandicap die perspectief hebben op
het verrichten van arbeid, maximaal ondersteunen bij het vinden en
behouden van arbeid. Centraal staat het perspectief op arbeid dat de
jongere heeft in plaats van diens arbeidsongeschiktheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

67

Beleidsartikelen/artikel 46

De uitvoeringskosten Wajong zijn in 2009 gestegen als gevolg van het
toenemende aantal uitkeringsgerechtigden, maar de stijging was minder
dan begroot.
BIA (beperking inkomensgevolgen arbeidsongeschiktheidscriteria)
Deze tijdelijke wet voorziet sinds 1996 in een uitkering om inkomensgevolgen als gevolg van de Wet terugdringing beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen te beperken. Omdat er geen nieuwe uitkeringsgerechtigden bijkomen, zijn het volume, de uitkeringslasten en de
uitvoeringskosten ten opzichte van 2008 gedaald. De BIA uitvoeringskosten vielen hoger uit dan begroot. Dit is het gevolg van een herschikking tussen BIA en TRI uitvoeringskosten. De BIA vervalt met ingang van
1 december 2016.
TRI (Tijdelijke regeling inkomensgevolgen herbeoordeelde arbeidsongeschikten)
Voor wie, als gevolg van de herbeoordelingen in het kader van de Wet
wijziging systematiek herbeoordelingen, een lagere arbeidsongeschiktheidsuitkering heeft gekregen en voor wie de arbeidsongeschiktheidsuitkering stopt, kan recht bestaan op een WW-uitkering. Als deze
WW-uitkering minder dan 1 jaar duurt, kan de betrokkene na afloop van
de WW-uitkering recht hebben op de tijdelijke compenserende uitkering
TRI. De TRI-uitkering duurt maximaal 12 maanden. De TRI-uitkering vult
aan tot maximaal de oude WAO-, WAZ-, of Wajong uitkering. De TRI
vervalt met ingang van 1 januari 2011.
In de eerste helft van 2009 hebben de laatste herbeoordelingen plaatsgevonden, waarbij de oudste leeftijdscategorie is herbeoordeeld. In deze
groep was nauwelijks sprake van inkomensachteruitgang als gevolg van
de herbeoordeling, waardoor de instroom in de TRI in 2009 zeer gering is
geweest. De uitkeringslasten en uitvoeringskosten zijn in 2009 veel sterker
gedaald dan begroot. Dit is het gevolg van het sterker dan geraamd
dalende aantal uitkeringsgerechtigden.
WWB (Wet werk en bijstand)
Deze uitgaven hebben betrekking op het inkomensdeel van de Wet werk
en bijstand (WWB). Het Inkomensdeel is voor de periode 2008–2011 vastgezet op basis van de Middellange termijnraming van het CPB. De
gemeenten ontvangen een vergoeding voor de uitvoeringskosten via de
algemene uitkering uit het gemeentefonds.
Het werkdeel van de WWB maakt met ingang van 2009 onderdeel uit van
het participatiebudget en is begroot op beleidsartikel 47 (Re-integratie). In
het participatiebudget zijn de budgetten voor re-integratie, inburgering en
scholing gebundeld om gemeenten in staat te stellen middelen effectiever
in te zetten om mensen te stimuleren deel te nemen aan inburgering,
werk of school.
De uitgaven WWB ten behoeve van het inkomensdeel zijn € 156 mln
hoger dan begroot. Dit komt door de gebruikelijke loon- en prijsbijstelling
(€ 111 mln) en de ongunstige ontwikkeling van de conjunctuur (€ 14 mln).
Daarnaast heeft nieuw en gewijzigd beleid geleid tot bijstelling van het
beschikbare budget. De wijzigingen betreffen de vertraagde invoering van
de WIJ (€ 18 mln) en de uitgestelde inwerkingtreding van het wetsvoorstel ter inning van de partneralimentatie door het Landelijk Bureau Inning
Onderhoudsbijdragen (€ 14 mln). Nieuw waren de door de rechterlijke
macht ingevoerde aanscherping van de kinderalimentatie normen (– € 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

68

Beleidsartikelen/artikel 46

mln) en de uitwerking van het belastingplan 2009 (€ 1 mln). Tot slot
moesten door technische beperkingen de inkomensbetalingen aan
gemeenten ten behoeve van de WIJ (€ 9 mln) worden betaald uit het voor
de WWB beschikbare budget.
Vanwege het uitstel van de inwerkingtreding van de WIJ van 1 juli 2009
naar 1 oktober 2009 is het voor de WIJ oorspronkelijk beschikbare budget
naar beneden bijgesteld (- € 8 mln).
Bijstand Buitenland
Met ingang van 2009 voert de SVB deze regeling uit. Sinds 1996 worden
geen nieuwe gevallen meer toegelaten.
De uitgaven in 2009 zijn iets hoger dan begroot als gevolg van betalingen
wegens nagekomen declaraties over 2008 die nog bij het Agentschap
SZW zijn ingediend.
Bijstand zelfstandigen (Bbz)
Startende ondernemers en gevestigde zelfstandigen kunnen in een aantal
gevallen voor financiële bijstand een beroep doen op het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz).
De uitgaven zijn € 26 mln hoger uitgevallen dan begroot. Dit komt hoofdzakelijk door nabetalingen als gevolg van de verstrekking van te lage
voorschotten in 2008 (€ 24 mln) als gevolg van een correctie ten onrechte
dubbel verrekende bedragen (€ 4 mln), en als gevolg van herziene vaststellingen van gemeentelijke budgetten (€ 1 mln). Daar tegenover staat
dat gemeenten minder uitgaven dan voorzien, doordat zelfstandigen een
minder groot beroep op het Bbz deden dan voorzien (– € 3 mln).
IOAW (inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers)
De IOAW is een inkomensvoorziening die oudere langdurige werklozen
een inkomensgarantie biedt op het niveau van het sociaal minimum. De
uitgaven zijn € 24 mln hoger dan begroot. Dat komt voor een deel door de
gebruikelijke loon- en prijsbijstelling (€ 5 mln). De belangrijkste oorzaak
van de overschrijding is gelegen in de toegenomen werkloosheid als
gevolg van de financiële en economische crisis. Dat leidde ertoe dat ook
de werkloosheid onder ouderen toenam en dat bovendien meer oudere
WW-gerechtigden het einde van hun uitkeringsrecht bereikten (€ 42 mln).
Daarnaast waren er nabetalingen ter correctie van de verstrekking van te
lage voorschotten in 2008 (€ 5 mln) en van ten onrechte dubbel verrekende bedragen (€ 1 mln). Hier tegenover staan minder uitgaven aan de
IOAW dan voorzien, doordat de gemiddelde uitkering lager bleek dan
verondersteld (– € 29 mln).
IOAZ (inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen)
De IOAZ is een inkomensvoorziening die oudere zelfstandigen, die
wegens omstandigheden hun beroep of bedrijf moeten beëindigen, een
inkomensgarantie biedt op het niveau van het sociaal minimum. De gerealiseerde uitgaven wijken nauwelijks af van de begrote uitgaven (€ 1 mln).
Tegenover de lagere gemiddelde uitkering dan geraamd (– € 3 mln)
stonden de gebruikelijke loon- en prijsbijstelling (€ 1 mln), nabetalingen
als gevolg van de verstrekking van te lage voorschotten in 2008 (€ 2 mln)
en herziene vaststellingen van gemeentelijke budgetten (€ 1 mln).
WWIK (Wet werk en inkomen kunstenaars)
De WWIK geeft kunstenaars recht op een aanvulling van hun inkomen als
zij met hun werk te weinig verdienen om in hun (totale) levensonderhoud

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

69

Beleidsartikelen/artikel 46

te voorzien. De uitgaven betreffen de uitkeringslasten en uitvoeringskosten van de WWIK die door 20 uitvoerende centrumgemeenten en de
organisatie «Kunstenaars & Co» wordt uitgevoerd. De uitkeringslasten zijn
€ 2 mln lager dan begroot. Weliswaar leidde de gebruikelijke loon- en
prijsbijstelling tot een verhoging van het budget (€ 1 mln), maar deze
werd meer dan gecompenseerd door een lager beroep op de WWIK dan
geraamd (– € 3 mln).
Experiment bevordering arbeidsinschakeling alleenstaande ouders WWB
Het experiment bevordering arbeidsinschakeling alleenstaande ouders
WWB is op 1 januari 2009 van start gegaan. Het gaat om een experiment
ter voorbereiding van een regeling die werken in deeltijd financieel
aantrekkelijk maakt voor sollicitatieplichtige alleenstaande ouders. Doel
van het experiment is inzicht te krijgen in de mate waarin een aantal maatregelen, al dan niet in combinatie, de doeltreffendheid van de arbeidsinschakeling van alleenstaande ouders stimuleert. In oktober 2009 is een
tussenevaluatie naar de Tweede Kamer gezonden over de periode van 1
januari tot 1 juli 2009. Conclusie hiervan was dat het nog niet mogelijk
was uitspraken te doen over de effectiviteit van de ingezette maatregelen.
De uitgaven zijn hoger dan begroot als gevolg van doorgeschoven
verplichtingen die in 2008 niet tot uitbetaling zijn gekomen.
Werkleerrecht WIJ (Wet investeren in jongeren)
De WIJ is op 1 oktober 2009 in werking getreden. Op grond van de WIJ
kunnen jongeren van 16 tot 27 jaar die niet werken of leren de gemeente
om een werkleeraanbod vragen. De gemeente is verplicht de jongere die
hierom vraagt een werkleeraanbod te doen. Het werkleeraanbod kan een
baan zijn, een vorm van scholing of een combinatie van beide, afgestemd
op de situatie van de jongere.
De uitgaven voor de WIJ zijn vanwege technische beperkingen betaald uit
het voor de WWB beschikbare budget.
Handhaving
Uit deze middelen worden onder meer de uitvoeringskosten van het
Inlichtingenbureau voor gemeenten bekostigd. Ook de maatregelen «Activerende bijstandsverlening» van het SZW-Handhavingsprogramma 2007–
2010 worden hieruit gefinancierd. De in het kader van dit programma
gereserveerde middelen voor Programmatisch Handhaven zijn voor de
periode 2007–2010 toegevoegd aan de algemene uitkering van het
gemeentefonds.
In 2009 zijn onder regie van de Commissie Handhaving van Divosa maatregelen uitgevoerd op het terrein van Vernieuwende Handhaving. In de in
2009 aan de Tweede Kamer aangeboden Integrale Rapportage Handhaving 2008 (Kamerstukken II, 2008/2009, 17 050, nr. 392) is verslag gedaan
over het (uit)gevoerde beleid.
Bijstand overig (waaronder armoede en «sociale insluiting»)
De overige bijstandsuitgaven zijn € 15 mln hoger dan begroot. Dit
ondanks het feit dat de gereserveerde middelen voor de uitvoering van de
incidentele aanvullende uitkering (IAU) op het inkomensdeel van de WWB
niet hoefden te worden aangewend (– € 9 mln). Het oorspronkelijke
budget is via de eindejaarsmarge opgehoogd ten behoeve van in 2008
aangegane verplichtingen die niet in 2008 tot uitkering zijn gekomen (€ 4
mln). Daarnaast zijn er middelen toegevoegd om de extra toeloop op de
gemeentelijke schuldhulpverlening te kunnen bekostigen (€ 28 mln). Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

70

Beleidsartikelen/artikel 46

budget is verlaagd vanwege een overheveling naar de begroting van
Jeugd & Gezin ter bekostiging van de (extra) uitvoeringskosten voor het
Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) als gevolg van het
wetsvoorstel partneralimentatie (– € 4 mln). Daarnaast zijn er middelen
(– € 4 mln) overgeheveld naar het Gemeentefonds voor de uitvoering
door gemeenten van het amendement van het lid Spekman c.s. (Kamerstukken II, 2008/2009, 31 700 XV, nr. 33).
Ontvangsten
De restituties hebben betrekking op verrekeningen van betaalde rijksvergoedingen in voorgaande dienstjaren. Deze ontvangsten hebben betrekking op WWV, Bbz, IOAW, IOAZ, WWIK, WW, Wajong, TRI, BIA en overig
artikel 46.
Tabel 46.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 46 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

realisatie
2009

begroting
2009

verschil
2009

Uitgaven

17 418 856

15 379 900

14 391 090

14 062 154

16 269 030

14 318 653

1 950 377

Programma uitgaven
Operationele Doelstelling 1
WW uitkeringslasten
WW uitvoeringskosten
Operationele Doelstelling 2
WAO uitkeringslasten
WAO uitvoeringskosten
IVA uitkeringslasten
IVA uitvoeringskosten
WGA uitkeringslasten
WGA uitvoeringskosten
ZW uitkeringslasten
ZW uitvoeringskosten
WAZ uitkeringslasten
WAZ uitvoeringskosten

17 418 856

15 379 900

14 391 090

14 062 154

16 269 030

14 318 653

1 950 377

4 511 000
688 000

3 769 000
521 342

2 832 000
468 880

2 470 965
377 870

4 374 000
515 790

2 695 847
391 399

1 678 153
124 391

8 939 856
728 000
0
0
0
0
1 723 000
318 000
478 000
33 000

8 180 000
477 550
29 000
63 000
122 000
200 000
1 252 000
297 008
444 000
25 000

8 037 261
441 380
128 000
46 000
316 129
163 520
1 181 800
353 120
393 000
30 000

8 042 000
375 770
208 000
44 995
562 194
206 985
1 061 995
300 380
378 000
33 000

7 883 187
272 450
330 000
41 392
807 444
147 177
1 222 000
302 590
358 000
15 000

7 251 776
303 246
384 953
57 283
754 131
135 382
1 188 814
287 581
332 836
25 395

631 411
– 30 796
– 54 953
– 15 891
53 313
11 795
33 186
15 009
25 164
– 10 395

0

0

0

0

0

510 010

– 510 010

521 000

519 000

164 530

144 000

170 253

187 496

– 17 243

Nominaal
Ontvangsten
Bron: UWV Jaarverslag

Toelichting

WW (Werkloosheidswet)
Werknemers die geheel of gedeeltelijk werkloos worden, kunnen het
verlies aan inkomen voor een bepaalde periode opvangen met een
WW-uitkering.
Als gevolg van de economische crisis zijn de uitkeringslasten WW ruim
€ 1,5 mld hoger uitgevallen dan begroot door de toename van het aantal
reguliere WW-uitkeringen. Ter bestrijding van de gevolgen van de crisis
zijn additionele maatregelen als Werktijdverkorting (WTV) en deeltijd-WW
getroffen. Hoewel deze maatregelen forse investeringen vergden, zouden
zonder deze maatregelen de uitgaven aan reguliere WW-uitkeringen nog
verder zijn toegenomen.
Om de door de stijging van de werkloosheid toegenomen werkdruk op te
kunnen vangen en de prestaties zoveel mogelijk op peil te kunnen
houden, is aan het UWV in de loop van 2009 aanvullend budget voor de
uitvoeringskosten WW toegekend. De gerealiseerde WW uitvoeringskos-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

71

Beleidsartikelen/artikel 46

ten 2009 vallen hierdoor aanzienlijk hoger uit dan waar bij de SZW-begroting 2009 vanuit werd gegaan.
WAO (Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering)
WAO-gerechtigden zijn personen die vóór 1 januari 2006 arbeidsongeschikt zijn geworden. Door de invoering van de Wet WIA dalen de uitkeringslasten WAO, omdat geen nieuwe WAO-uitkeringen meer worden
verstrekt, uitgezonderd herlevingen op basis van oud recht. De WAO kent
zodoende geen nieuwe instroom meer en alleen nog uitstroom.
De uitkeringslasten WAO en de uitvoeringskosten WAO laten daarom een
daling zien. De daling is in 2009 minder snel verlopen dan geraamd. Dit
komt vooral doordat de arbeidsgeschiktheid van de hogere leeftijdscategorieën die in 2009 zijn herbeoordeeld minder groot blijkt dan die van de
leeftijdscategorieën die eerder zijn herbeoordeeld.
WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen)
In de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) staat werk
voorop, ligt het accent op wat mensen kunnen en is er tegelijkertijd inkomensbescherming voor mensen die echt niet meer aan de slag kunnen
komen. De WIA bestaat uit twee uitkeringsregimes: de Regeling inkomensvoorziening volledig arbeidsongeschikten (IVA) en de Regeling werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA).
IVA (Inkomensverzekering voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten)
De IVA verzorgt een loonvervangende uitkering voor werknemers die
volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. De uitkeringslasten IVA zijn
gestegen omdat deze uitkeringsregeling zich in de opbouwfase bevindt.
Echter, door een lager dan verwachte instroom zijn er minder IVA-gerechtigden dan begroot. Hierdoor zijn de uitkeringslasten en uitvoeringskosten
in 2009 minder hard gestegen dan begroot.
WGA (Werkhervattingsuitkering gedeeltelijk arbeidsgeschikten)
De WGA verzorgt een aanvulling op het met arbeid verdiende inkomen
voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten, of een minimumuitkering als zij niet
werken of minder werken dan 50% van hun resterende verdiencapaciteit.
De uitkeringslasten WGA zijn gestegen omdat deze uitkeringsregeling zich
in de opbouwfase bevindt. De stijging van de uitkeringslasten is hoger
dan geraamd. Dit komt doordat er meer instroom in de WGA en minder
doorstroom van de WGA naar de IVA heeft plaatsgevonden.
ZW (Ziektewet)
De Ziektewet geeft bepaalde (vangnet)groepen werknemers, die door
ziekte, ongeval of gebreken niet in staat zijn om hun arbeid te verrichten,
recht op een ZW-uitkering. Het gaat daarbij om werknemers, die geen
werkgever meer hebben of waarvan de werkgever niet verplicht is tot
loondoorbetaling. Mede als gevolg van de economische crisis en de opgelopen werkloosheid zijn de uitkeringslasten en uitvoeringskosten hoger
uitgevallen dan begroot.
WAZ (Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen)
De toegang voor zelfstandige ondernemers tot de WAZ is per 1 augustus
2004 beëindigd. De uitkeringslasten en de uitvoeringskosten van de WAZ
laten zodoende een dalende trend zien. De daling in 2009 is lager dan
begroot. Dit komt ten eerste doordat het bestand aan het begin van 2009
hoger bleek dan waar in de Begroting 2009 vanuit werd gegaan. Ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

72

Beleidsartikelen/artikel 46

tweede heeft in 2009 meer instroom als gevolg van herleving plaatsgevonden dan geraamd en minder uitstroom door werkaanvaarding.
Ontvangsten
De ontvangsten hebben betrekking op de ontvangsten in het Uitvoeringsfonds voor de overheid (Ufo) uit hoofde van het eigenrisicodragerschap
van de overheidswerkgevers voor de WW. Deze zijn lager dan begroot
vanwege een lager volume Ufo.
Operationele doelstelling
1 Zorgdragen dat werknemers bij werkloosheid een tijdelijk loonvervangend inkomen ontvangen én tot werkhervatting worden
gestimuleerd
Motivering

Om de tijdelijke inkomensbescherming van werknemers bij werkloosheid
te waarborgen en hen te activeren tot werkhervatting.

Doelbereiking

De uitzonderlijke economische situatie van eind 2008 en 2009 heeft niet in
de weg gestaan aan het succesvol blijven hanteren van de combinatie van
inkomensbescherming en activering. Deze situatie heeft aanleiding
gegeven tot het introduceren van de regeling voor deeltijd WW.
In 2009 is het wetsvoorstel passende arbeid van kracht geworden. In
combinatie met de in 2008 doorgevoerde aanpassing van de richtlijn
passende arbeid, zorgt de door het wetsvoorstel geïntroduceerde mogelijkheid van inkomstenverrekening voor langdurig werklozen voor een
verbetering van de participatiemogelijkheden voor die groep.

Instrumenten en activiteiten

+
+
+
+
+

Doelgroepen

Verzekerden (werknemers)
+ WW-gerechtigden
+ IOW-gerechtigden

Werkloosheidswet (WW)
Richtlijn passende arbeid
Wetsvoorstel passende arbeid
Deeltijd-WW
Inkomensvoorziening oudere werklozen (IOW)

Premiebetalers (werkgevers)
Realisatie meetbare gegevens

Instroomkans WW 55+
Het kabinet wil de arbeidsparticipatie van ouderen verhogen, onder meer
door het gebruik van de WW door deze groep terug te dringen. De eerste
indicator geeft de verhouding weer van de instroom van mensen van 55
jaar en ouder in de WW tot de gemiddelde instroom voor de totale populatie. Als gevolg van de crisis is de algehele instroomkans in de WW voor
alle groepen toegenomen. Doordat de instroomkans van ouderen echter
relatief conjunctuuronafhankelijk is, is deze minder gestegen dan die van
andere groepen. Hierdoor is de relatieve instroomkans van mensen van
55 jaar en ouder gedaald.
Werkhervatting binnen 12 maanden (55+)
Deze indicator geeft weer hoeveel WW-gerechtigden binnen aan jaar na
aanvang van hun uitkering, vanwege werkhervattting zijn uitgestroomd.
Dit gegeven wordt apart vermeld voor de WW-gerechtigden die bij
instroom in de WW 55 jaar of ouder waren. Deze indicator biedt een
aanwijzing voor de activerende werking van de WW. Gegevens hierover
komen met een jaar vertraging beschikbaar. Voor 2009 zijn dus nog geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

73

Beleidsartikelen/artikel 46

gegevens bekend. De realisaties voor 2008 laten zien dat de werkhervatting binnen 12 maanden fors is afgenomen. Enerzijds betreft het een
selectie-effect aan de instroomkant van de WW: de arbeidsmarkt was in
2008 nog relatief gunstig waardoor vooral werknemers met een relatief
grotere afstand tot de arbeidsmarkt instroomden. De werkhervattingskans
van deze groep is lager, waardoor meer werknemers langdurig gebruikmaken van de WW. Anderzijds sloeg eind 2008 de situatie vanwege de
crisis om, waardoor er minder kansen waren om uit te stromen naar werk.
Tabel 46.3 Indicatoren operationele doelstelling 1

Instroomkans in de WW van de leeftijdscategorie 55 en ouder t.o.v. de
gemiddelde instroomkans1
Werkhervatting binnen 12 maanden na instroom van
WW-gerechtigden (%)2
Werkhervatting binnen 12 maanden na instroom van
WW-gerechtigden die bij instroom 55 jaar of ouder waren (%)2

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

0,98

1,03

0,85

≤1

51

40

n.b.

36

27

n.b.

Bronnen:
1
UWV Jaarverslag.
2
UWV administratie.

Kengetallen

Volume ontslagwerkloosheid
In 2009 is het WW-bestand toegenomen als gevolg van de economische
crisis. De groei van het aantal WW-uitkeringen sinds november 2008 heeft
zich in 2009 voortgezet. Het volume van de ontslagwerkloosheid is in 2009
uitgekomen op 197 duizend uitkeringsjaren.
Het aantal nieuwe uitkeringen in 2009 bedroeg 428 duizend. Ook de
uitstroom is hoger dan in voorgaande jaren en bedroeg 328 duizend.
Gemiddelde WW-duur
De gemiddelde WW-duur bij uitstroom was de afgelopen jaren tamelijk
constant en lag op een periode van iets minder dan een jaar. Door de
conjuncturele neergang is de gemiddelde WW-duur bij uitstroom afgenomen. De instroom in de WW bestond in 2009 uit mensen met relatief
goede arbeidsmarktkansen en relatief veel jongeren.
IOW
De Inkomensvoorziening oudere werklozen (IOW) is een tijdelijke regeling,
waarin oudere werkloze werknemers vanaf 1 december 2009 kunnen
instromen. Het volume in 2009 is daardoor nog zeer gering (< 500
personen).
Handhaving
De handhavingscijfers met betrekking tot bekendheid met verplichtingen
zijn vanaf 2007 afkomstig van UWV, waarbij een andere meetmethode is
toegepast dan voor die tijd is gebruikt.
Het totaal geconstateerde fraudebedrag en de afdoening worden als
kengetal in beeld gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

74

Beleidsartikelen/artikel 46

Tabel 46.4 Kengetallen operationele doelstelling 1

Volume ontslagwerkloosheid (x 1000
uitkeringsjaren)1
Aantal nieuwe WW-uitkeringen (x 1 000)1
Aantal beëindigde WW-uitkeringen (x
1 000)1
Gemiddelde WW duur bij uitstroom
(weken)1
Handhaving
Nalevingsniveau van opgave van inkomsten uit arbeid2
Kennis van verplichtingen1
Aantal geconstateerde overtredingen WW
(x 1000)1
Totaal fraudebedrag (x € mln)1
Percentage afdoening1

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

183
251

148
240

197
428

307

262

328

48

49

37

91
91

90
92

14
18,4
99

18
26,1
99

16
19,5
96

Bronnen:
1
UWV, Jaarverslag;
2
SZW-berekening op basis van UWV- en CBS-informatie.

Operationele doelstelling

2 Zorgdragen voor een inkomensvoorziening voor arbeidsongeschikte en zieke werknemers

Motivering

Om werknemers te beschermen tegen het risico van gebrek aan inkomen
als gevolg van ziekte en arbeidsongeschiktheid.

Doelbereiking

Beperking van de instroom van duurzaam volledig arbeidsongeschikten
tot maximaal 25 000 per jaar.

Instrumenten en activiteiten

+ Loondoorbetaling bij ziekte
+ Ziektewet (ZW)
+ Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA), bestaande uit
de IVA- en WGA-regeling
+ Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO): deze wet kent
geen nieuwe instroom meer
+ Wet arbeidsongeschiktheidsuitkering zelfstandigen (WAZ): ook deze
wet kent geen nieuwe instroom meer
+ Financiële prikkels voor zieke en arbeidsongeschikte werknemers om
aan het werk te blijven dan wel het werk te hervatten
+ Financiële prikkels voor werkgevers om zieke of arbeidsongeschikte
werknemers in dienst te houden of nemen
+ Vereenvoudiging van regelgeving

Doelgroepen

+ Werknemers;
+ Zelfstandigen die voor 1 augustus 2005 arbeidsongeschikt zijn
geworden;
+ Werkgevers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

75

Beleidsartikelen/artikel 46

Realisatie meetbare gegevens

Het beperken van de instroom van volledige en duurzaam arbeidsongeschikten tot maximaal 25 000 per jaar, is gerealiseerd.

Tabel 46.5 Indicatoren operationele doelstelling 2

Instroom van volledige en duurzaam arbeidsongeschikten

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

4 300

5 100

5 600

< 25 000

Bron: UWV, Jaarverslag.

Kengetallen

WAO, IVA en WGA
Het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen WAO is in 2009 ten opzichte
van 2008 afgenomen. Dit wordt veroorzaakt doordat er geen nieuwe
instroom meer plaatsvindt. Het aantal IVA- en WGA-uitkeringen neemt
minder hard toe dan het WAO-bestand afneemt. Het totaal aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen WAO en WIA is daardoor in 2009 t.o.v. 2008
afgenomen. De instroomkans is gestegen doordat meer mensen met
gemiddeld een hoger arbeidsongeschiktheidsrisico werkzaam zijn op de
arbeidsmarkt (ouderen en vrouwen). Daarnaast kent de WIA nog aanloopeffecten (aantal hernieuwde aanvragen na oorspronkelijke afwijzing stijgt
nog), waardoor het toekenningspercentage stijgt.
WAZ
Het aantal uitkeringsgerechtigden WAZ is in 2009 met 4 400 gedaald tot
34 300. Dit komt vooral door het beëindigen van de toegang tot de WAZ
per 1 augustus 2005. Er is nog wel sprake van overloop en herleving van
oude rechten. Het bereiken van de 65-jarige leeftijd is de voornaamste
oorzaak van uitstroom uit de WAZ.
ZW
Door een teruglopende werkgelegenheid is het aantal uitzendkrachten
gedaald. Mede hierdoor is het aantal toekenningen in de ZW afgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

76

Beleidsartikelen/artikel 46

Tabel 46.6 Kengetallen operationele doelstelling 2

WAO + IVA + WGA
Bestand in uitkeringen (ultimo, x1000)
– waarvan WAO
– waarvan IVA
– waarvan WGA
Bestand als percentage van de verzekerde
populatie (%)
Instroom in uitkeringen (x1 000)
– waarvan WAO
– waarvan IVA
– waarvan WGA
Instroomkans
Uitstroom in uitkeringen (x1 000)
– waarvan WAO
– waarvan IVA
– waarvan WGA
Uitstroomkans naar werk WAO + WIA
Uitstroomkans WGA naar werk UWV
Uitstroomkans WGA naar werk eigenrisicodragers
Aandeel werkende WAO/IVA/WGA’ers
Aandeel instroom WIA uit ZW (%)
Handhaving
Nalevingsniveau van opgave van inkomsten
uit arbeid1
Kennis van verplichtingen WAO (%)
Kennis van verplichtingen WGA (%)
Aantal geconstateerde overtredingen
WAO/WIA (x 1000)
Totaal schadebedrag (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage inlichtingenplicht

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

634,3
596,0
8,4
29,9

617,6
558,1
13,9
45,6

604,1
521,2
20,1
62,8

9,1
34,0
11,7
4,3
17,9
0,49
57,7
54,7
0,7
2,3
8,8
44

8,5
33,5
8,2
5,1
20,2
0,46
50,3
46,1
1,2
3,0
7,9
51

8,4
35,3
6,0
5,6
23,8
0,52
48,9
42,9
1,6
4,4
7,9
47

40
22
40

57
22
44

57
21
46

96
85
82

97
87
81

5
9,8
95,5

5
7,7
99

5
9,2
99

43,0
1,2
5,5

38,7
0,6
4,9

34,3
0,3
4,7

88
341
488

80,8
327
445

85,7
293
378

8
1 404
97,7

8
2 100
99

4
1 949
99

WAZ
Bestand in uitkeringen (ultimo, x 1 000)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
ZW
Bestand in uitkeringen (gemiddeld, x 1 000)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
Handhaving:
Aantal overtredingen (x 1 000)
Totaal schadebedrag (x € 1 000)
Afdoeningspercentage inlichtingenplicht

Bron: UWV Jaarverslag, behalve:
1
SZW-berekening op basis van UWV- en CBS-informatie

Operationele doelstelling

3 Zorgdragen voor een inkomensvoorziening voor jonggehandicapten

Motivering

Om jonggehandicapten te beschermen tegen het risico van gebrek aan
inkomen als gevolg van arbeidsongeschiktheid.

Doelbereiking

Het aantal Wajong-uitkeringen is, net als in de afgelopen jaren gestegen.
Omdat het bestand Wajonggerechtigden nog relatief jong is, ligt de
uitstroom vanwege het bereiken van de 65-jarige leeftijd op een laag
niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

77

Beleidsartikelen/artikel 46

Er zijn geen aanwijzingen dat de oorzaak van deze groei komt door een
groei van ernstige ziektes of handicaps. Er is hooguit sprake van sterke
toename van het aantal jongeren met lichtere beperkingen. De oorzaken
liggen dan ook veeleer in de toenemende complexiteit van de samenleving, de toegenomen bekendheid van de Wajong-regeling, vroegere
indicatiestelling, en het school- en zorgsysteem voorafgaand aan het 18e
jaar, dat te weinig is afgestemd op het stimuleren van wat een jongere wel
kan.
Met de op 1 januari 2010 in werking getreden gewijzigde Wajong
verwacht het kabinet vooral door uitstroombevordering uiteindelijk een
beperking van het beroep op Wajong-uitkeringen.
Instrumenten en activiteiten

Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong);
+ De tegemoetkoming voor Wajonggerechtigden volgend uit de Wet
tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten;
+ Toezien op een doelmatige en rechtmatige wetsuitvoering;
+ Voorlichting;
+ Wetswijziging van de Wajong waarbij de werkregeling is geïntroduceerd en activering centraal staat.

Doelgroepen

Jonggehandicapten die voor het bereiken van de 18-jarige leeftijd (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt zijn geworden, geen arbeidsverleden hebben en
daardoor niet volledig zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien; en
jongeren die tijdens hun studie arbeidsongeschikt worden.

Realisatie meetbare gegevens

Voor het jaar 2009 is in de begroting geen prestatie-indicator geformuleerd.
Over 2009 wordt alleen via kengetallen over de Wajong gerapporteerd (zie
tabel 46.7).

Kengetallen

Het totaal aantal mensen met een Wajong-uitkering steeg in 2009 met
13 900 tot 192 500. De nieuwe instroom was in die periode 17 900, de
uitstroom 3 900. In vergelijking met cijfers over 2008 is de nieuwe
instroom in 2009 met 11,2% toegenomen, terwijl het aantal beëindigde
Wajong-uitkeringen met 7,8% is gedaald.
De instroom blijft hoger dan de uitstroom. De huidige instroomstijging
kan voor een deel toegeschreven worden aan de doorstroom vanuit de
bijstand. Uit onderzoek van het UWV blijkt verder dat de toegenomen
instroom ook afkomstig is uit het voortgezet speciaal onderwijs en het
praktijkonderwijs. Deze toename loopt parallel aan de stijging van het
aantal leerlingen op deze scholen. Eerdergenoemde algemene factoren
(zoals de toegenomen bekendheid van de Wajong-regeling) kunnen eveneens een rol spelen.
Uitstroom Wajong
De realisatie (3 900) is 38% lager dan de raming (5 400). Het UWV wijst ter
verklaring op drie mogelijke factoren.
+ De herbeoordelingen die in 2008 plaatshadden, hebben wellicht een
deel van de potentiële uitstroom die anders in 2009 zou hebben plaatsgehad, naar voren gehaald.
+ De negatieve invloed van de economische crisis op de uitstroom in
2009.
+ Uit UWV-cijfers blijkt een stijging van het aantal nul-uitkeringen die
erop zou kunnen wijzen dat Wajongers die een baan hebben gevonden
en daarmee zoveel verdienen dat de uitkering op nihil wordt gezet,
gebruik maken van hun recht om de formele binding met de Wajong

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

78

Beleidsartikelen/artikel 46

voor de wettelijk bepaalde maximale termijn te behouden (sinds
1-1-2007 is deze termijn verlengd van drie naar vijf jaar, met als gevolg
dat het in deze gevallen langer duurt voor een Wajonguitkering
formeel wordt beëindigd.
Tabel 46.7 Kengetallen operationele doelstelling 3
Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

166,8
98,0

178,6
98,1

192,5
98,0

1,6
15,3
4,4
25

1,7
16,1
4,3
26

1,8
17,9
3,9
25

Wajong
Bestand in uitkeringen (ultimo, x 1 000)
Waarvan volledig arbeidsongeschikt (%)
Bestand als percentage van de verzekerde
populatie (%)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
Aandeel werkende Wajong’ers (%)
Bron: UWV, Jaarverslag

Operationele doelstelling

4 Zorgdragen voor een inkomensvoorziening voor bepaalde
herkeurde arbeidsongeschikten

Motivering

Om oudere herkeurde arbeidsongeschikten die op grond van de Wet
terugdringing beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen (TBA) hun
arbeidsongeschiktheidsuitkering geheel of gedeeltelijk hebben verloren,
een inkomen op minimumniveau te bieden en hen te motiveren te gaan
werken.
Om herbeoordeelde arbeidsongeschikten die een lagere uitkering of geen
uitkering meer ontvangen, meer gelegenheid te geven om nieuw werk te
zoeken.

Doelbereiking

+ Ultimo 2016 zal het uitkeringsrecht op grond van de Wet BIA vervallen.
De doelgroep BIA loopt terug tot 0 in 2016;
+ De TRI-regeling heeft een korte looptijd. De TRI vervalt met ingang van
1 januari 2011.

Instrumenten

+ De tijdelijke Wet beperking inkomensgevolgen arbeidsongeschiktheidscriteria (BIA);
+ De tijdelijke Regeling inkomensgevolgen herbeoordeelde arbeidsongeschikten (TRI).

Activiteiten

Activiteiten SZW:
+ Toezien op een rechtmatige wetsuitvoering;
+ Onderhouden van de wet- en regelgeving.
Activiteiten UWV:
+ Beoordelen van recht op een uitkering;
+ Verstrekken van uitkeringen.

Doelgroepen

+ Personen die op 1 augustus 1993 al recht hadden op een arbeidsongeschiktheidsuitkering en op die dag 45 jaar of ouder waren (na
afloop van WW-periode) (BIA);
+ Personen die op 31 december 1986 in de leeftijd van 35 jaar of ouder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

79

Beleidsartikelen/artikel 46

waren en zowel op die datum als ook op 31 juli 1993 een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvingen (na afloop van WW-periode) (BIA);
+ Herbeoordeelde arbeidsongeschikten, die een lager arbeidsongeschiktheidspercentage hebben gekregen, die niet meer zijn gaan verdienen
en die geen recht op WW hebben (TRI).
Indicatoren

De BIA en de TRI zijn overgangsregelingen voor een steeds kleiner
wordende groep uitkeringsgerechtigden. Gezien het geringe aantal
gerechtigden, het geringe uitkeringsbedrag en de korte looptijd van de
TRI-regeling zijn geen indicatoren geformuleerd.

Kengetallen

BIA
Het bestand BIA is nagenoeg op hetzelfde niveau gebleven. Ultimo 2016
zal het uitkeringsrecht op grond van de wet BIA vervallen.
TRI
De laatste nieuwe TRI-toekenningen hebben in de eerste helft van 2009
plaatsgevonden. Het aantal nieuwe uitkeringen is daardoor verder afgenomen. De TRI-uitkering heeft een looptijd van maximaal 12 maanden. De
gemiddelde duur is toegenomen tot 12 maanden.
Tabel 46.8 Kengetallen operationele doelstelling 4

Aantal uitkeringsjaren BIA (x 1 000)
Aantal uitkeringsjaren TRI (x 1 000)
Aantal nieuwe TRI-uitkeringen (x 1 000)
Aantal beëindigde TRI-uitkeringen (x 1 000)
Gemiddelde duur TRI-uitkering in maanden

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

0,5
3,5
7,5
2,5
9,0

0,5
2,9
1,2
7,4
9,6

0,4
1,0
0,6
1,2
12,0

Bron: UWV, jaarverslag

Operationele doelstelling

5 Zorgdragen dat toereikende middelen worden verstrekt aan
gemeenten voor inkomensaanvulling tot minimumniveau aan
mensen die niet zelf (volledig) kunnen voorzien in hun levensonderhoud

Motivering

Om inkomensverlies tot onder het niveau van het sociaal minimum te
voorkomen en om personen zo spoedig mogelijk zelfstandig in het eigen
levensonderhoud te laten voorzien.
Om het gemeenten mogelijk te maken burgers financiële ondersteuning te
bieden vanwege uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten.

Doelbereiking

De voortgaande daling van het aantal WWB-uitkeringen is in 2009 als
gevolg van de economische crisis tot stilstand gekomen en het volume is
ten opzichte van 2008 licht gestegen.
Dit heeft niet in de weg gestaan aan het bereiken van het doel om zorg te
dragen dat gemeenten hiervoor toereikende middelen worden verstrekt.
Onderstaande beleidsmaatregelen hebben in 2009 hun beslag gekregen.
+ Alleenstaande ouders in de bijstand met kinderen jonger dan vijf jaar
moeten met ingang van 2009 verplicht scholing of stage volgen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

80

Beleidsartikelen/artikel 46

hun vaardigheden te onderhouden als ze vrijgesteld willen worden van
de sollicitatieplicht. Alleenstaande ouders worden maximaal zes jaar
ontheven van sollicitatieplicht als ze daarom vragen en bereid zijn zich
te laten scholen. Alleenstaande ouders zonder startkwalificatie kunnen
van deze mogelijkheid gebruikmaken en krijgen op deze manier de
kans alsnog een diploma te behalen. Bijstandsouders mét startkwalificatie kunnen kiezen om met scholing, stage of op een andere manier
hun vaardigheden te onderhouden.
+ Per 1 januari 2009 is de regeling van de langdurigheidstoeslag aan de
gemeenten gedecentraliseerd. De langdurigheidstoeslag is daarmee
een bijzondere vorm van categoriale bijzondere bijstand geworden.
+ De mogelijkheden voor gemeenten om categoriale bijzondere bijstand
te verstrekken op grond van artikel 35 WWB zijn per 1 januari 2009
uitgebreid. Deze wetswijziging stelt gemeenten in staat om ook categoriale bijzondere bijstand te verstrekken aan ouders met schoolgaande
kinderen ten behoeve van de bevordering van de maatschappelijke
participatie van die kinderen. De wet schrijft voor dat de gemeenten
deze voorzieningen in natura (en niet als geldbedrag) zullen verstrekken om deze zoveel mogelijk ten goede te laten komen aan de
kinderen zelf.
+ Op 1 oktober 2009 is de Wet investeren in jongeren (WIJ) in werking
getreden. Het doel van de WIJ is de duurzame arbeidsparticipatie van
jongeren tot 27 jaar te bevorderen en te komen tot een substantiële
verhoging van hun arbeidsparticipatie. Met de WIJ is een werkleerrecht voor jongeren tot 27 jaar geïntroduceerd dat berust op de
uitgangspunten dat jongeren idealiter werken óf leren en dat goed
geschoolde dan wel over voldoende kwalificaties beschikkende
jongeren makkelijker aan het werk zullen komen en daardoor zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Met de inwerkingtreding van de WIJ kunnen jongeren tot 27 jaar geen beroep meer
doen op de WWB. Wel geldt voor jongeren die op 30 september 2009
een WWB-uitkering ontvingen een overgangsperiode die eindigt op
1 juli 2010.
Instrumenten en activiteiten

+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+

De Wet werk en bijstand (WWB);
Bestuursakkoord SZW-VNG;
De Wet investeren in jongeren (WIJ);
Het inkomensdeel van de WWB (het re-integratiebudget wordt toegelicht bij artikel 47);
Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers (IOAW);
Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen (IOAZ);
Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) 2004;
Wet werk en inkomen kunstenaars (WWIK);
Inlichtingenbureau gemeenten;
Financiële middelen, onder meer ter voorkoming en bestrijding van
problematische schulden;
Financiële middelen voor extra maatregelen schuldhulpverlening in
verband met de economische crisis;
Handhavingsprogramma 2007–2010;
Middelen voor bijzondere bijstand via de algemene uitkering uit het
Gemeentefonds.

Het beleid gericht op het tegengaan van niet-gebruik van inkomensondersteunende voorzieningen is met kracht voortgezet. Op 7 december heeft
de staatssecretaris de TK geïnformeerd over de maatregelen die zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

81

Beleidsartikelen/artikel 46

genomen heeft om de armoede te bestrijden. Een groot deel van die
maatregelen betreft het tegengaan van niet-gebruik (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2009–2010, 24 515, nr. 170 d.d. 7 december 2009).
+ De maatregelen die genoemd zijn in de kabinetsbrief van 15 september
2008, o.a. naar aanleiding van het onderzoek naar de effectiviteit van
schuldhulpverlening («Schulden? De gemeente helpt!») zijn nader
uitgewerkt en geïmplementeerd. De uitvoering wordt ondersteund bij
de implementatie van de in de brief genoemde maatregelen.
+ Er is een notitie aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2009/2010,
24 515, nr. 152) gestuurd waarin de materiële inhoud van het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening is geschetst. In vervolg hierop
is het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening opgesteld en
voor advies aan de Raad van State voorgelegd.
+ Op basis van het onderzoek «Huishoudens in de rode cijfers» is inzicht
verkregen in de achtergronden van huishoudens met betalingsachterstanden. Dit onderzoek is met een beleidsreactie van het kabinet aan
de Tweede Kamer gestuurd.
+ Het amendement Spekman is nader uitgewerkt. Hiermee is een extra
impuls gegeven aan de schuldhulpverlening als onderdeel van het
buurtwerk (Kamerstukken II, 2008/09, 31 700 XV, nr. 33).
+ De 2e monitor betalingsachterstanden is voorzien van een beleidsreactie (Kamerstukken II, 2009/2010, 24 515, nr. 171) aan de Tweede
Kamer gestuurd.
Doelgroepen

+ Jongeren tot 27 jaar die geen werk hebben of opleiding volgen;
+ Mensen van 27 tot 65 jaar die niet zelf (volledig) kunnen voorzien in
hun levensonderhoud (bijstand als aanvulling op een onvolledige
AOW-uitkering komt aan de orde in artikel 49);
+ Mensen met een langdurig minimuminkomen en/ of grote afstand tot
de arbeidsmarkt;
+ Mensen in/met een risico op armoede;
+ Mensen met risico op problematische schulden;
+ Alleenstaande ouders;
+ Beroepsmatig actieve kunstenaars die niet over voldoende middelen
kunnen beschikken om te voorzien in hun levensonderhoud en academieverlaters kunstvakopleidingen;
+ Burgers met uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten, zonder toereikende eigen middelen.

Realisatie meetbare gegevens

Volumereductie WWB
In het Bestuurlijk Akkoord «Participatie» hebben SZW en VNG afgesproken zich sterk te maken voor het realiseren van een vermindering van
het aantal mensen dat een beroep doet op de WWB. In de begroting van
2009 zijn hiervoor concrete streefcijfers opgenomen voor het aantal
WWB-uitkeringen in 2008 en 2009. In tabel 46.9 zijn de streefcijfers en
realisatiecijfers voor deze jaren opgenomen. Hieruit blijkt dat de streefwaarde zoals vermeld in de SZW-begroting van 2009 niet is gehaald. Dit is
een direct gevolg van de conjunctuur. Het vermelde streefcijfer is gebaseerd de middellangetermijn-verkenning (MLT) uit 2007 waarin nog geen
economische crisis was voorzien. Als gevolg van de crisis is het aantal
WWB-uitkeringen toegenomen.
Toereikendheid macrobudget WWB
Ten aanzien van het macrobudget WWB is het uitgangspunt dat dit
budget, met inachtneming van de afspraken uit het Bestuurlijk Akkoord,
toereikend is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

82

Beleidsartikelen/artikel 46

Aantal huishoudens met problematische schulden
In het Bestuurlijk Akkoord is afgesproken het aantal huishoudens met
problematische schulden terug te dringen. In aansluiting daarop is de
ambitie voor 2011 bepaald op de helft van het aantal gezinnen. Uit het
onderzoek «Huishoudens in de rode cijfers» van juli 2009 blijkt dat 693 000
Nederlandse huishoudens problematische schulden hebben en dat
148 000 huishoudens een risico op problematische schulden lopen.
Vervolg onderzoek zal plaatsvinden in 2012.
Aantal kinderen dat om financiële redenen niet participeert
In het verlengde van het Bestuursakkoord is als doel gesteld om, gedurende deze kabinetsperiode, het aantal kinderen dat om financiële
redenen niet mee kan doen in de maatschappij fors terug te dringen.
In mei 2009 heeft het SCP haar rapport betreffende «Kinderen doen mee!»
uitgebracht. In het rapport wordt verslag gedaan van de landelijke nulmeting (stand van zaken 2008) van het aantal kinderen dat om financiële
redenen niet maatschappelijk meedoet. Hierin is de vraag beantwoord:
«Wat is het aantal kinderen dat niet maatschappelijk meedoet om financiële redenen? En wat zijn de andere redenen?». Het blijkt dat 122000
kinderen, waarvan naar schatting 66 000 kinderen uit huishoudens onder
de 120% van het sociaal minimum, nergens aan meedoen vanwege financiële redenen.
Tabel 46.9 Indicatoren operationele doelstelling 5

Volumereductie WWB1
Toereikendheid macrobudget WWB2
Aantal huishoudens met problematische schulden3
Aantal kinderen dat om financiële redenen niet participeert4

Realisatie 2007

Realisatie 2008

Realisatie 2009

Streefwaarde
2009

–
toereikend
* Zie toelichting
* Zie toelichting

267 000
toereikend
693 000
66 000

269 000
toereikend

237 000
toereikend
n.v.t.
Vervolgmeting
komt in 2011

Vervolgmeting
komt in 2011

Bronnen:
1
CBS, Bijstandsuitkeringenstatistiek (obv eindstanden).
2
SZW administratie
3
EIM, Onderzoek huishoudens in de rode cijfers.
4
SCP, Onderzoek kinderen, armoede en sociale uitsluiting.

Kengetallen

Bijzondere bijstand
De bevoegdheden op het terrein van de bijzondere bijstand zijn integraal
bij gemeenten belegd en worden gefinancierd uit de algemene uitkering
uit het Gemeentefonds. De bijzondere bijstand is daardoor moeilijk meetbaar. Er is daarom alleen een kengetal over de uitgaven bijzondere
bijstand opgenomen. De sterke stijging ten opzichte van 2008 is het
gevolg van het feit dat de langdurigheidstoeslag met ingang van 2009 tot
de bijzondere bijstand wordt gerekend, wat voorheen niet het geval was.
Armoede en schuldhulpverlening
Uit de resultaten van het onderzoek «Huishoudens in de rode cijfers» uit
2008 blijkt niet alleen dat de schuldenproblematiek groot is. De realisatie
van de ambities van de regering staat onder druk door de economische
crisis en doordat de belangrijkste oorzaken van problematische schulden,
zoals die uit dit onderzoek blijken, niet of nauwelijks op korte termijn door
beleid te beïnvloeden zijn. (Zie Kamerstukken II, 2009/2010, 25 515,
nr. 161).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

83

Beleidsartikelen/artikel 46

Wet investeren in jongeren
De WIJ is per 1 oktober 2009 in werking getreden. Als kengetallen hiervoor zijn opgenomen: het aantal inkomensvoorzieningen. Met de
gemeenten is voor het eerste halfjaar registratie van de Wij binnen de
WWB overeengekomen.
Tabel 46.10 Kengetallen operationele doelstelling 5

Volume ontwikkelingen
Volume WWB thuiswonenden, periodiek <
65 jaar (x 1 000)1
Volume WWB thuiswonenden, periodiek =
65 jaar (x 1 000)1
Volume IOAW (x 1 000)1
Volume IOAZ (x 1 000)1
Volume bijstand buitenland (x 1 000)2
Volume Bbz (x 1 000)1
Volume WWIK (x 1 000)1
Bijzondere bijstand (x 1 mln)4
Armoede en schuldhulpverlening
Bedrag leenbijstand t.o.v. totale bijzondere
bijstand (%)4
Aantal huishoudens met bijzondere bijstand
t.o.v. aantal huishoudens met een laag
inkomen (%)4
Beperken wachtlijsten schuldhulpverlening5
Handhaving
Aantal geconstateerde fraudegevallen3
Totaal fraudebedrag (€ mln)3
Incassoratio %3
Nalevingsniveau van de opgaven van
inkomsten (%)
Nalevingsniveau melden samenwoning (%)

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

288

267

269

30
6
2
<0,5
2
2
196

32
6
2
<0,5
3
2
230

35
7
1
<0,5
3
1
300

12

12

13

37

41

n.n.b.
–

32 520
122
13

29 180
111
12

–
–
11

–

93
99,8

94
–

Wet investeren in jongeren
Inkomensvoorzieningen Wet investeren in
jongeren1 (x 1 000)

1

Bronnen:
1
CBS, Bijstandsuitkeringsstatistiek (jaargemiddelden).
2
Vanaf 2009: jaarverslag SVB. Tot 2009: SZW administratie.
3
CBS, Bijstandsdebiteuren- en fraudestatistiek.
4
CBS, Bijstandsuitkeringenstatistiek (jaartotalen).
5
In 2010 zullen twee onderzoeken worden uitgevoerd naar de wachttijden voor de gemeentelijke schuldhulpverlening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

84

Beleidsartikelen/artikel 46

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 46.11 Onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid
Soort onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post

Overig evaluatieonderzoek

Toelichting

Onderwerp onderzoek

Zie Effecten onderzoek ex post
Zelfstandig uit de WW. (evaluatie
starters-regeling in de WW)
Evaluatie IOW

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

OD 1

A. 2009
B. 2009
A. 2010
B. 2010
A. 2007
B. 2009
A. 2010
B. 2011
A. 2008
B. 2011
A. 2009
B. 2010
A. 2009
B. 2011
A. 2009
B. 2010
A. 2008
B. 2009
A. 2008
B. 2011

Kamerstukken II, 2009–2010,
32 123 XV, nr. 5

OD 1

Evaluatie einde WAZ

OD 2

Evaluatie WIA

OD 2

Pilots borgstellingsregeling starterskredieten
Tijdelijke ondersteuning kunstenaars
(wettelijke evaluatie WWIK)
Evaluatie WIJ (tevens beleidsdoorlichting)
Evaluatie WGA

OD 5

Gemeentelijk invorderingsbeleid ten
onrechte verstrekte bijstand
Experiment bevordering arbeidsinschakeling alleenstaande ouders

OD 5

Aantal huishoudens met (risico op)
problematische schulden
Kinderen, armoede en sociale
uitsluiting: 0-meting aantal kinderen
Kinderen, armoede en sociale
uitsluiting; achtergronden
Kinderen, armoede en sociale
uitsluiting; langetermijneffect
Kinderen, armoede en sociale
uitsluiting: nameting aantal kinderen
Effecten Bestuurlijk Akkoord met
gemeenten

OD 5

OD 5
OD 5
OD 2

OD 5

OD 5
OD 5
OD 5
OD 5
OD 5

A. 2008
B. 2009
A. 2008
B. 2009
A. 2008
B. 2010
A. 2009
B. 2010
A. 2010
B. 2011
A. 2010
B. 2011

Kamerstukken II, 2009–2010,
32 135, nr. 1

Kamerstukken II, 2009–2010,
17 050, nr. 394
Tussenrapportage 2009,
Kamerstukken II, 2009–2010,
30 545, nr. 79
Kamerstukken II 2009/10,
24 515, nr. 161
Kamerstukken II 2008/2009,
24 515, nr. 150

Samen aan de Slag. Nulmeting, Kamer-stukken II, 2008–
2009, 29 544, nr. 185

De evaluatie van de Pilots borgstellingsregeling starterskredieten was
oorspronkelijk gepland voor 2009. Door tussentijdse verlenging van de
pilots is deze verschoven naar 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

85

Artikel

47 Aan het Werk: bemiddeling en Re-integratie

Algemene doelstelling

Arbeidsinpassing in regulier werk voor uitkeringsgerechtigden en
werklozen

Motivering

Om mensen met of zonder uitkering te laten deelnemen aan betaald werk
en, waar dat nog niet mogelijk is, mensen tot andere vormen van maatschappelijke participatie te brengen. Dit is in het belang van de mensen
zelf en draagt bij aan de sociale cohesie én het bevorderen van de
arbeidsparticipatie. SZW schept de voorwaarden zodat het UWV en
gemeenten personen met een sociale zekerheidsuitkering en nietuitkeringsgerechtigden kunnen re-integreren in reguliere arbeid. Enerzijds
aan de aanbodkant: onder andere door het wegnemen van (persoonlijke)
barrières voor re-integratie en door het handhaven van de sociale zekerheidsregelgeving waar die re-integratieverplichtingen oplegt. Anderzijds
aan de vraagkant: door het bedienen en beïnvloeden van de vraag van
werkgevers en hen actief te benaderen.
De inzet van re-integratieondersteuning richt zich op het verkleinen van de
afstand tot regulier werk, opdat de kans op het verkrijgen van regulier
werk wordt vergroot. Het doel van re-integratie is (uiteindelijk) arbeidsinpassing in regulier werk, waarmee wordt bijgedragen aan de vergroting
van de netto arbeidsparticipatie en de vermindering van uitkeringsafhankelijkheid.
Niet iedereen heeft re-integratieondersteuning nodig. Met behulp van
diagnose-instrumenten bepalen het UWV en de gemeenten bij de intake
wie ondersteuning nodig heeft en wat voor soort ondersteuning effectief
is. De ondersteuning wordt geleverd via de werkpleinen. De werkpleinen
bieden basisdienstverlening voor iedereen. Voor personen met een
afstand tot regulier werk wordt re-integratieondersteuning ingezet.
De inzet van re-integratiemiddelen dient selectief en vraaggericht te
gebeuren. Selectiviteit vraagt nadrukkelijk ook van gemeenten om beter
zichtbaar te maken welke inzet van re-integratiemiddelen en -instrumenten zij plegen, mede opdat zij ook van elkaar kunnen leren. Het gaat dan
over wat, voor wie, wanneer wordt ingezet, hoe het werkt en welke resultaten worden bereikt. In het vergroten van de vraaggerichtheid spelen de
werkpleinen een belangrijke rol. Dit wordt gerealiseerd binnen de geïntegreerde dienstverlening aan werkzoekenden en werkgevers.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Uiteraard liepen de kabinetsdoelstellingen door de recessie klappen op.
Eind 2008 lagen de streefwaarden nog op koers, inmiddels is duidelijk dat
er in 2009 een stap terug is gezet. Dat neemt niet weg dat het belang van
het re-integratiebeleid voor een sterke economie onverminderd groot is.
Tijdens de herstelfase, maar ook op langere termijn is een toename van
de arbeidsparticipatie en een afname van het aantal uitkeringsgerechtigden van groot belang voor een betaalbare sociale zekerheid en gezonde
overheidsfinanciën.
Een conjuncturele neergang gaat, met enige vertraging, gepaard met
banenverlies en werkloosheid. De inzet van re-integratiebeleid kan dit niet
stoppen, hoogstens verzachten.
Een intensieve samenwerking tussen UWV en gemeenten op de werkpleinen, mobiliteitscentra en leerwerkloketten verhoogt de kennis van de
regionale arbeidsmarkt en versnelt de mogelijkheid van interventies. De
invoering van het participatiebudget draagt bij aan een effectievere inzet
van middelen voor integratie, scholing en re-integratie. Verder worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

86

Beleidsartikelen/Artikel 47

uitkeringsgerechtigden die moeilijk aan een baan kunnen komen ondersteund met loonkostensubsidies en worden regelingen aangepast zodat
het zoeken naar werk wordt ondersteund (via een vraaggerichte werkgeversbenadering) en gaan werken in een reguliere baan bij een reguliere
werkgever loont (passende arbeid in de WW, WIJ, Wajong, pilots «werken
naar vermogen»).
De recessie accentueerde het belang van een stevige beleidsinzet. Gezien
het belang van de lange termijn doelstellingen heeft het kabinet de in de
begroting gestelde streefwaarden niet aangepast. De realisaties in 2009
zullen uiteraard wel in het licht van de recessie moeten worden beoordeeld.
Externe factoren

De slechte conjuncturele situatie die in de tweede helft van 2008 begon,
heeft in 2009 grote gevolgen voor de arbeidsmarkt. Het aantal banen en
daarmee samenhangend het aantal vacatures is fors gedaald. Met name
in de tweede helft van 2009 nam het aantal werklozen en werkloosheidsuitkeringen toe. Zo liep de werkloosheid op van minder dan 4% begin
2009 naar bijna 5% ultimo 2009.

Realisatie meetbare gegevens

Ten aanzien van het realiseren van de algemene doelstelling zijn geen
aparte indicatoren geformuleerd, omdat die terugkomen bij de operationele doelstellingen.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 47.1 Begrotingsuitgaven Artikel 47 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

realisatie
2009

begroting
2009

verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

1 997 675
2 149 657

2 026 839
2 084 281

2 013 219
2 034 149

538 832
2 095 153

4 065 838
2 228 175

2 314 152
2 316 152

1 751 686
– 87 977

Programma uitgaven

2 138 807

2 072 966

2 025 248

2 081 527

2 212 893

2 302 799

– 89 906

367 541
8 511

367 778
8 600
0

352 500
8 615
0

315 119
10 198
15 000

331 866
11 000
2 623

328 612
9 431
0

3 254
1 569
2 623

1 618 471
73 086
0
14 324
43 324
6 183
0
7 139
228

1 630 743
8 558
0
11 270
31 258
6 577
231
7 246
705

1 592 259
5 852
0
9 078
43 219
5 064
40
7 023
1 598

1 580 789
2 333
58 900
5 977
81 353
3 320
0
4 497
4 041

1 758 438
346
3 673
5 952
71 093
19 830
0
2 916
5 156

1 752 240
6 000
95 000
6 079
86 987
6 403
0
3 220
8 827

6 198
– 5 654
– 91 327
– 127
– 15 894
13 427
0
– 304
– 3 671

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Agentschap SZW

10 850
2 816
8 034

11 315
3 136
8 179

8 901
3 569
5 332

13 626
4 344
9 282

15 282
3 993
11 289

1 3 353
4 839
8 514

1 929
– 846
2 775

Ontvangsten

102 770

210 321

198 244

87 076

290 344

223 470

66 874

Operationele Doelstelling 1
Basisdienstverlening UWV
Bkwi
Ketensamenwerking
Operationele Doelstelling 2 en 3
Flexibel Re-integratiebudget (Participatiebudget)
Stimuleringsregeling Id-banen
Risicovoorziening ESF 3
Rwi/Svww
Re-integratie Wajong
Re-integratie Wajong Uitvoeringskosten
Handhaving
Subsidies
Beleidsondersteunende uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

87

Beleidsartikelen/Artikel 47

Toelichting

Basisdienstverlening UWV
De kosten voor Basisdienstverlening zijn iets hoger uitgevallen dan
begroot. Dit is enerzijds het gevolg van enkele herschikkingen binnen het
totale budget UWV en anderzijds van een aantal aanvullende budgettoekenningen in verband met de crisis.
Bkwi (Bureau keteninformatisering werk en inkomen)
Aan Bkwi is totaal € 11 mln uitgegeven. Het verschil ten opzichte van de
stand in de SZW-begroting 2009 is te verklaren door diverse projecttoekenningen aan BKWI: € 0,3 mln voor het project ontsluiting gegevensbronnen, € 0,5 mln voor automatisering interventieteams, € 0,2 mln voor
de werkplaats naleving, € 0,2 mln voor de migratie van de Regionale
Coördinatiepunten Fraudebestrijding en € 0,2 mln voor regelhulp. Het
overige wordt verklaard door de toegekende loon/prijsbijstelling 2009.
Ketensamenwerking
De realisatie 2009 van € 2,6 mln betreft de eigenbijdrage van het gemeentelijk domein aan het programma Digitaal Klant Dossier fase II. Deze
eigenbijdrage is in 2009 via een eenmalige uitname uit het Gemeentefonds gerealiseerd en centraal aan het UWV (als eindverantwoordelijke
voor de uitvoering van het programma Digitaal Klant Dossier) beschikbaar
gesteld.
Flexibel Re-integratiebudget (Participatiebudget)
Het volledige participatiebudget 2009 is uitgekeerd aan de gemeenten. De
bijdragen voor OCW en WWI zijn vergeleken met de ontwerpbegroting
2009 nog geïndexeerd voor loonprijsbijstelling. De bijdragen in het participatiebudget van de ministeries van SZW, OCW en WWI bedroegen daardoor respectievelijk € 1 529 mln, € 124 mln en € 104 mln.
In de DIVOSA-monitor 2010, die na de zomer van 2010 verschijnt, wordt
aangegeven hoe dit bedrag over de verschillende re-integratieactiviteiten
is verdeeld.
Stimuleringsregeling Id-banen
Doordat niet alle leer-werktrajecten zijn omgezet in een reguliere baan zijn
er bijna geen uitstroomsubsidies toegekend. Daarnaast liep een aantal
leer-werktrajecten nog door in 2009, waardoor de eindverantwoording (via
Sisa 2009) en de subsidievaststelling aan de gemeenten pas in 2010 kan
plaatsvinden.
Risicovoorziening ESF 3
De afwikkeling van de ESF-programma’s ESF-3 (2000–2006) en Equal
bevindt zich in de eindfase. De risicovoorziening is nauwelijks aangesproken, hetgeen vooral samenhangt met het intrekken van subsidieaanvragen, het afwijzen van verzoeken tot verlenging van de subsidieperiode
of tot andere wijzigingen van projecten en door lagere realisaties bij de
projecten in het algemeen. Er is één schadevergoeding toegekend ter
grootte van € 3,7 mln.
Rwi/Svww
Op het bedrag van € 6,1 mln is de financiële bijdrage van de RWI aan de
Stichting Blik op Werk in mindering gebracht (€ 0,3 mln). Daarnaast heeft
de RWI € 0,2 mln aan loon/prijsbijstelling voor 2009 ontvangen. Dit resulteert in uitgaven van € 5,9 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

88

Beleidsartikelen/Artikel 47

Re-integratie Wajong
De begrotingsuitgaven voor re-integratie Wajong zijn € 15,9 mln lager dan
begroot wegens een overheveling van onderwijsvoorzieningen naar OCW.
Re-integratie Wajong Uitvoeringskosten
Binnen de begroting van het UWV zijn de uitvoeringskosten herschikt over
de verschillende regelingen.
Subsidies
Doordat een aantal eindafrekeningen van gesubsidieerde projecten lager
uitviel dan het bedrag dat aan maximale subsidie was toegekend is er een
kleine meevaller ontstaan op dit budget.
Beleidsondersteunende uitgaven
In verband met het beëindigen van het ESF en EQUAL programma 2000–
2006 zijn er in het afgelopen jaar geen nieuwe activiteiten gestart ten laste
van dit budget.
Agentschap SZW
De bij de Europese Commissie declareerbare uitvoeringskosten zijn
gemaximeerd tot een vast percentage van het na decommitteren beschikbare Europese budget. Een deel van de door het Agentschap SZW
gemaakte uitvoeringskosten voor de subsidieregelingen EQUAL en ESF
kan daardoor niet worden gedeclareerd bij de Europese Commissie en zijn
daarom ten laste van dit budget gebracht.
Ontvangsten
Door de verrekening van de gemeentelijke overschotten van het flexibel
re-integratiebudget 2008 is € 45,8 mln meer aan ontvangsten gerealiseerd. Daarnaast is voor de betaling van het participatiebudget aan
gemeenten € 3,9 mln loonprijsbijstelling van OCW ontvangen. Tenslotte is
een deel van de voorziening voor de overschrijding op het ESF budget
2000–2006 komen te vervallen, doordat de eindafrekeningen van de subsidieontvangers lager zijn uitgevallen dan verwacht. Hierdoor is een
meevaller ontstaan van € 14,8 mln.
Tabel 47.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 47 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Uitgaven

430 493

623 058

521 136

499 000

579 514

544 710

34 804

Programma uitgaven
Operationele Doelstelling 2
Re-integratie WAZ/WAO/WIA
Re-integratie WW
Uitvoeringskosten re-integratie
WAZ/WAO/WIA
Uitvoeringskosten re-integratie WW

430 493

623 058

521 136

499 000

579 514

544 710

34 804

349 676

277 058
159 000

201 200
142000

188 000
118 000

183 514
151 000

172 076
152 726

11 438
– 1 726

80 817

106 000
81 000

79 936
98 000

95 000
98 000

71 000
174 000

89 074
112 931

– 18 074
61 069

Nominaal

0

0

0

0

0

17 903

– 17 903

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

89

Beleidsartikelen/Artikel 47

Toelichting:

Re-integratie WAZ/WAO/WIA en Re-integratie Wajong
Voor re-integratie Gedeelteiljk Arbeidsgeschikten (AG) (inclusief Wajong)
is voor 2009 totaal € 259 mln beschikbaar gesteld. Hiervan was € 105 mln
bestemd voor trajecten, € 126 mln voor voorzieningen en € 28 mln voor
loonkostensubsidies. De uitgaven voor re-integratietrajecten waren
€ 22 mln hoger dan begroot. De uitgaven voor voorzieningen en loonkostensubsidies waren samen € 26 mln lager dan begroot.
Per regeling bezien zijn de uitgaven van re-integratie Wajong € 15,9 mln
lager dan begroot en re-integratie Wao/Wia/Waz € 11,4 mln hoger dan
begroot.
Re-integratie WW
Voor re-integratie WW is in 2009 totaal € 152,7 mln beschikbaar gesteld,
waarvan € 20 mln in het kader van de arbeidsmarktenveloppe ter beschikking is gesteld. Hiervan is € 126 mln bestemd voor trajecten en € 25,7 mln
voor loonkostensubsidies.
Per saldo komen de uitgaven re-integratie WW in 2009 € 1.7 mln lager uit
dan begroot. Daarbij was enerzijds sprake van een overschrijding van
€ 24 mln op trajecten en anderzijds een onderuitputting van € 25,7 mln
op loonkostensubisidies.
De overschrijding op trajecten AG en WW wordt veroorzaakt doordat
verhoudingsgewijs meer trajecten zijn ingekocht dan begroot en doordat
in het laatste kwartaal van 2009 een wijziging in het inkoopkader is doorgevoerd waardoor een groter percentage van de trajectprijs al bij de
eerste factuur wordt afgerekend.
De verklaring voor de onderuitputting op loonkostensubsidies van AG en
WW is dat er minder personen dan geraamd zijn geplaatst met loonkostensubsidie. Hierbij wordt opgemerkt dat de inzet van loonkostensubsidie
geen doel op zichzelf is, maar een middel om personen met een grote
afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk te helpen. UWV past een selectieve en vraaggerichte inzet van het instrument toe. Dat betekent dat werkzoekenden ook langs andere weg en door inzet van andere re-integratieinstrumenten aan de slag kunnen worden geholpen.
Uitvoeringskosten re-integratie WW
De uitvoeringskosten re-integratie WW zijn door de bestrijding van de
stijgende werkloosheid als gevolg van de recessie hoger uitgevallen dan
begroot.

Operationele doelstelling

1 Ondersteuning bij het vinden van regulier werk aan die uitkeringsgerechtigden en werklozen die zónder
re-integratieondersteuning kunnen

Motivering

Niet iedereen heeft re-integratieondersteuning nodig. Een groot deel van
de uitkeringsgerechtigden en werklozen komt op eigen kracht weer aan de
slag. De basisdienstverlening van UWV is daarbij ondersteunend. Met
deze doelstelling wordt inzichtelijk gemaakt welk deel van de instroom in
een uitkering of werkloosheid zonder re-integratieondersteuning aan de
slag komt.
Met re-integratieondersteuning wordt bedoeld trajecten – waaronder ook
inburgeringstrajecten – extra ondersteuning van de casemanager bij
gemeenten en de re-integratiecoach bij het UWV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

90

Beleidsartikelen/Artikel 47

Instrumenten en activiteiten

Instrumenten:
Bevorderen van de ontwikkeling van geïntegreerde dienstverlening op de
werkpleinen
Voor de invoering van geïntegreerde dienstverlening op de werkpleinen is
€ 15 mln beschikbaar gesteld voor de jaren 2008 en 2009. De invoering
vond plaats in een tijd dat de economische vooruitzichten drastisch zijn
gewijzigd, hetgeen tot een zekere temporisering van de invoering heeft
geleid. Er is een kopgroep die als voorbeeld dient voor de andere werkpleinen. Ultimo 2009 is op 55 werkpleinen de geïntegreerde dienstverlening (nagenoeg) ingevoerd. De overige werkpleinen zullen in 2010 volgen.
Activiteiten ketenpartners:
Totstandkoming van circa 100 werkpleinen
Arbeidsmarktinformatie
Sinds mei 2009 is er een regionale basisset arbeidsmarktinformatie
beschikbaar gesteld in de 30 arbeidsmarktregio’s. In december was een
eerste arbeidsmarktschets per regio beschikbaar waarin ook prognoses
zijn opgenomen. De doelstelling voor 2010 is de kwaliteit van de informatie verder te verbeteren en uit te breiden met sectorinformatie.
Diagnose
Gelet op het belang van een adequate diagnose voor selectieve inzet van
re-integratie, heeft RWI in 2009 onderzoek gedaan naar de diagnoseinstrumenten. De uitkomsten (bestaande uit een analyse en aanbevelingen) zijn in juni 2009 gepubliceerd en onder de aandacht van UWV en
gemeenten gebracht.
Mobiliteitscentra
De 33 mobiliteitscentra fungeren sinds 1 maart 2009 met een tijdelijke
financiering, die eind 2010 afloopt. Het is de bedoeling dat per 1 januari
2011 de regionale netwerken van werk, inkomen en scholing die mede
door de mobiliteitscentra tot stand worden gebracht, zijn ingebed in de
reguliere uitvoeringsorganisatie. De mobiliteitscentra hebben in 2009 13
duizend mensen van werk naar werk begeleid en (gemeten tot en met 31
december 2009) 95 duizend WW-ers binnen 3 maanden naar werk begeleid.

Doelgroepen

+ Ingeschreven werkzoekenden;
+ Werkgevers.

Realisatie meetbare gegevens

Het werkbedrijf UWV biedt via het internet en fysiek op werkpleinen basisdienstverlening aan. Werkzoekenden worden geholpen bij het op eigen
kracht weer aan het werk komen. Werkgevers worden geholpen bij het
vervullen van vacatures. Van werkzoekenden worden cv’s verzameld.
In 2009 werden 635 duizend nieuwe cv’s verwerkt. Ultimo 2009 waren er
voor werkgevers 234 duizend cv’s beschikbaar, waarvan 81 duizend via
Werk.nl.
In 2009 melden werkgevers 603 duizend nieuwe vacatures, waarvan 246
duizend via werk.nl, 239 duizend bij het WERKbedrijf en 118 duizend bij
intermediairs. Ultimo 2009 waren er 67 duizend openstaande vacatures,
waarvan 22 duizend op Werk.nl, 40 duizend via WERKbedrijf en 5 duizend
bij intermediairs.
In 2009 werden 92 duizend vacatures door het UWV WERKbedrijf vervuld
en circa 210 000 werklozen en 13 duizend met werkloosheid bedreigde
werkzoekenden aan het werk geholpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

91

Beleidsartikelen/Artikel 47

Het uitgangspunt is het niveau van de dienstverlening te verbeteren.
Daartoe is het oordeel van de klanten een belangrijke stimulans.
De indicatoren in tabel 47.3 geven aan in welke mate werkgevers en werkzoekenden tevreden zijn over de aangeboden basisdienstverlening op de
werkpleinen.
Tabel 47.3 Indicatoren operationele doelstelling 1

Klanttevredenheid werkgevers
Klanttevredenheid werkzoekenden

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

Niet bekend
6,4

Niet bekend
6,5

7
6,8

Voldoende
6,81

Bron: UWV, Algemeen Keten Overleg (AKO), rapportage 3de tertaal 2009
1
Ketenprogramma 2008

Kengetallen

Het kengetal in tabel 47.4 geeft inzicht in de mate waarin personen zonder
de inzet van re-integratieondersteuning de weg naar regulier werk vinden.
De invloed van de recessie is duidelijk zichtbaar. Zoals verwacht wordt de
gemeentelijke populatie relatief gezien hard getroffen, maar ook de
WW-populatie had duidelijk meer moeite om zelfstandig een baan te
vinden.

Tabel 47.4 Kengetallen operationele doelstelling 1 (aantallen x 1 000)

Arbeidsinpassing van ketenpopulatie naar werk in eerste halfjaar 2009
zonder inzet re-integratie-ondersteuning
Arbeidsinpassing van ketenpopulatie naar werk in eerste halfjaar 2008
zonder inzet re-integratie-ondersteuning

Totaal

AO

WW

Bijstand

Nug

95

29

48

9

8

109

30

54

12

13

Bron: CBS, Aan het werk met of zonder re-integratieondersteuning

Operationele doelstelling

2 Ondersteuning bij uitstroom naar regulier werk aan die uitkeringsgerechtigden en werklozen die dat niet op eigen kracht
kunnen

Motivering

Het re-integratiebeleid is gericht op uitkeringsgerechtigden en werklozen
met een afstand tot regulier werk. Daar waar de afstand tot de arbeidsmarkt klein genoeg is, is het directe doel uitstroom naar regulier werk
(arbeidsinpassing). Deze vorm van re-integratieondersteuning wordt
selectief en vraaggericht ingezet voor die personen die ondersteuning
nodig hebben. Hiertoe worden door gemeenten en UWV diagnose- instrumenten ingezet. Tegelijkertijd met de begroting 2009 is aan de Tweede
Kamer het Plan van Aanpak re-integratie aangeboden (Kamerstukken II,
28 719, nr. 60). Dit Plan van Aanpak geeft inzicht in de wijze waarop het
kabinet streeft naar het meer vraaggericht en selectief inzetten van
re-integratieondersteuning.

Instrumenten en activiteiten

Instrumenten:
Invoering van het Participatiebudget met ingang van 1 januari 2009
De gemeentelijke budgetten voor volwasseneneducatie (ministerie van
OCW), inburgering (ministerie voor WWI) en re-integratie (ministerie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

92

Beleidsartikelen/Artikel 47

SZW) zijn gebundeld. Hierdoor wordt bereikt dat gemeenten meer ruimte
hebben om eigen beleidsafwegingen te maken in de nadruk die ze op de
verschillende doelen (bevordering van de arbeidsparticipatie, inburgering
en maatschappelijke participatie door deelname aan volwasseneneducatie) willen leggen, om te bepalen wie in aanmerking komt voor een
voorziening of opleiding, en om combinatietrajecten in te zetten. Het
wordt daardoor voor gemeenten mogelijk om meer maatwerk aan hun
inwoners te leveren, en daarmee de effectiviteit van de bestedingen te
verhogen.
Invoering van het Wetsvoorstel investeren in jongeren (WIJ) voor
jongeren tot 27 jaar
De WIJ is op 1 oktober 2009 in werking getreden. De doelgroep van de
WIJ zijn jongeren die niet leren en niet werken. De gemeente is verplicht
een aanbod te doen aan jongeren die zich bij hen melden. Het aanbod kan
een werkaanbod zijn of een leeraanbod of een combinatie van beide. Bij
de WIJ bestaat het recht op een inkomensvoorziening alleen als de
jongere het aanbod accepteert, tenzij de jongere niet in staat is om uitvoering te geven aan het aanbod.
Beschikbaar stellen van instrumenten aan UWV en gemeenten ten
behoeve van werkgevers, uitkeringsgerechtigden en nietuitkeringsgerechtigden
Sinds 1 januari 2009 is de Wet Stimulering Arbeidsparticipatie (STAP) van
kracht. Hierdoor beschikt het UWV over het instrument loonkostensubsidie. UWV kan hiermee werkgevers over de streep trekken om mensen
met een grote afstand tot de arbeidsmarkt in loondienst te nemen. Ook
kunnen gemeenten en UWV participatieplaatsen inzetten om uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt met behoud van
uitkering werkervaring op te laten doen.
Activiteiten:
Ontsluiten van goede praktijkvoorbeelden via onder andere www.interven
tiesnaarwerk.nl. De website www.interventiesnaarwerk.nl (INW) is, als
gezamenlijk initiatief van SZW, RWI, UWV WERKbedrijf, Boaborea en
enkele gemeenten, vanaf 2008 opgezet om de bewustwording over de
onderbouwing en de effectiviteit van re-integratie-interventies (verder) te
vergroten. Eind 2009 staan er op de website 60 interventies, good practices van gemeenten, UWV en re-integratiebureaus op het gebied van
re-integratie en participatie. De website wordt verder doorontwikkeld.
Aandachtspunten zijn kennisdeling, bereik eindgebruikers en relatie met
andere kennisbanken.
Re-integratie Wajonggerechtigden
In de aanloop naar de invoering van de Wet Wajong per 1 januari 2010 zijn
in 2009 de inspanningen met betrekking tot de re-integratie van Wajongers geïntensiveerd. Zo is er actie ondernomen om de dienstverlening aan
werkgevers te verbeteren, zijn er 10 000 Wajongers uit het zittend bestand
gescreend op participatiemogelijkheden en is de Wajong adviesvoucher
ontwikkeld. Ook zijn verschillende inspanningen gepleegd om de match
tussen Wajonger en werkgever te verbeteren; UWV ontwikkelt een
competentietest-centrum en bouwt een informatiebestand op over de
instroom in de nieuwe Wajong (Sonar). Met de re-integratiebranche zijn
afspraken gemaakt over het uitwisselen van vacatures om sneller Wajongers te kunnen plaatsen. Profielen van Wajongers en vacatures van werkgevers worden geplaatst op www.Wajongwerkt.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

93

Beleidsartikelen/Artikel 47

Via acties vanuit het Programma Cultuuromslag Wajong wordt een
cultuurverandering ten aanzien van Wajongers gestimuleerd. De
Ik-kancampagne zorgt tot slot voor brede voorlichting over de mogelijkheden van Wajongers.
Voorzieningen aan startende ondernemers met een handicap
De verstrekking van voorzieningen aan mensen met ziekte of handicap die
willen starten als zelfstandige is met ingang van 2010 niet meer beperkt
tot de re-integratieperiode in de opstartfase, maar kan na afloop daarvan
structureel worden gecontinueerd. Hiermee wordt het aantrekkelijker
gemaakt om te starten als zelfstandige. Dit draagt bij aan de doelstelling
om de participatie van mensen met een ziekte of handicap te bevorderen
en daarmee het beroep op een uitkering te verminderen. Het gaat om
voorzieningen zoals een doventolk, vervoer of een aangepaste werkplek.
Detacheringstoolkit zieke werknemers
In overleg met sociale partners is een detacheringstoolkit ontwikkeld om
de mogelijke inzet van detachering in de eerste twee ziektejaren in de
praktijk toegankelijker te maken. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd bij brief van 15 december 2009 (Kamerstukken II, 28 719, nr. 70). De
toolkit is aangeboden aan betrokken partijen met het oog op een optimaal
gebruik in de praktijk.
Doelgroepen

+
+
+
+
+

Realisatie meetbare gegevens

Arbeidsinpassing in regulier werk binnen 24 maanden na start
re-integratieondersteuning gericht op regulier werk.
Deze indicator is de opvolger van de indicator «Uitstroom naar regulier
werk met re-integratieondersteuning». In tegenstelling tot de oude indicator geeft deze indicator specifiek inzicht in het resultaat van alleen die
re-integratieondersteuning die als oogmerk heeft arbeidsinpassing in
regulier werk. Niet alle re-integratieondersteuning is direct gericht op
arbeidsinpassing in regulier werk. Voorheen was hierin echter geen splitsing te maken.

Bijstandsgerechtigden met een afstand tot de arbeidsmarkt
Niet-uitkeringsgerechtigden met een afstand tot de arbeidsmarkt
Anw-ers met een afstand tot de arbeidsmarkt
WW-ers met een afstand tot de arbeidsmarkt
Gedeeltelijk arbeids(on)geschikten (WAZ, Wajong, WAO, WIA) met een
afstand tot de arbeidsmarkt.

Per 1 januari 2009 is de Statistiek Re-integratie Gemeenten uitgebreid en
kan op basis van de registratie van gemeenten bepaald worden welk deel
van de re-integratieondersteuning direct gericht is op uitstroom naar
regulier werk. Het duurt enige tijd voordat de statistieken op basis van
deze nieuwe informatie beschikbaar komt. Voor het eerst bij het jaarverslag 2010 en de begroting 2012 kan op basis van deze registratie invulling
gegeven worden aan deze indicator. Tot die tijd wordt in begroting en
jaarverslag gerapporteerd op basis van de oude indicator, teneinde inzicht
te verschaffen in de mate waarin re-integratieondersteuning leidt tot
uitstroom naar regulier werk.
Uitstroom naar regulier werk na einde loonkostensubsidie
Deze indicator geeft aan welk percentage van beëindigde loonkostensubsidies resulteert in niet-gesubsidieerd regulier werk. Met de wet STAP zet
het kabinet in op een resultaat van 50%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

94

Beleidsartikelen/Artikel 47

Tabel 47.5 Indicatoren operationele doelstelling 2

Arbeidsinpassing in regulier werk binnen 24 maanden na start
re-integratieondersteuning gericht op regulier werk (x 1 000).1
Uitstroom naar regulier werk na einde loonkostensubsidie in 2008
(%)a, 2

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

56

61

57

–

60%

47%

Streefwaarde
2009

50%

Bronnen:
1
CBS, Tweemeeting uitstroomdoelstelling re-integratieondersteuning.
2
CBS, Aan het werk met of zonder re-integratieondersteuning.
a
Betreft alleen beëindigde loonkostensubsidie gemeenten, incl. beëindigde ID/WIW-banen.

Kengetallen

De kengetallen in tabel 47.6 geven per uitkeringssituatie inzicht in de mate
waarin re-integratieondersteuning gericht op arbeidsinpassing in regulier
werk wordt ingezet en in welke mate personen met re-integratieondersteuning aan het werk gaan. Tevens wordt inzicht gegeven in welke mate de
arbeidsinpassing duurzaam is (minimale duur van 6 maanden na
re-integratieondersteuning). Het huidige onderzoek geeft inzicht in de
mate waarin arbeidsinpassing voorafgegaan is door re-integratieondersteuning. Daarbij kan echter nog geen onderscheid worden gemaakt in
re-integratieondersteuning direct gericht op arbeidsinpassing en
re-integratieondersteuning gericht op het verkleinen van de afstand tot
regulier werk.
Loonkostensubsidies
Als kengetallen wordt gemeld hoeveel loonkostensubsidies zijn gestart en
beëindigd.

Tabel 47.6 Kengetallen operationele doelstelling 2
Totaal

AO

WW

Bijstand

Nietuitkeringsgerechtigden

Arbeidsinpassing in eerste halfjaar 2009 van ketenpopulatiea met
re-integratieondersteuning gericht op regulier werk (aantallen x 1 000)a, 1
Aandeel duurzame arbeidsinpassing in 2008 (%)1

104
75

11
75

66
80

23
72

4
72

Aantal gestarte loonkostensubsidies in eerste halfjaar van 20092 (x 1 000)
Beëindigde loonkostensubsidies in eerste halfjaar van 20092 (x 1 000)

7
5

–
–

–
–

6
5

0,6
0,4

Bronnen:
1
CBS, Aan het werk met of zonder re-integratieondersteuning
2
CBS, Statistiek re-integratie gemeenten
a
Inclusief start met loonkostensubsidie

Toelichting

Afbouw gesubsidieerde arbeid
Gemeenten zetten een deel van het flexibel re-integratiebudget in voor de
financiering van oude vormen van gesubsidieerde arbeid (WIW en ID).
Sinds het stopzetten van de regelingen Instroom-Doorstroombanen en
Wet inschakeling werkzoekenden bouwen gemeenten het aantal gesubsidieerde banen af. Met onderstaande grafiek wordt inzicht gegeven in deze
afbouw. In de Monitor Arbeidsmarkt (december 2009, blz. 40) is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

95

Beleidsartikelen/Artikel 47

beschreven wat de bestemming is van die personen die op een afgebouwde gesubsidieerde baan werkzaam waren.
Afbouw oude gesubsidieerde banen (ID/WIW)

45.000
40.000
35.000
30.000
25.000
20.000
15.000
10.000
5.000
0
2004-II 2005-I 2005-II 2006-I 2006-II 2007-I 2007-II 2008-I 2008-II 2009-I
Bron: CBS, Statistiek Re-integratie gemeenten.

Operationele doelstelling

3 Ondersteuning bij het verkleinen van de afstand tot regulier
werk aan die uitkeringsgerechtigden en werklozen die dat niet op
eigen kracht kunnen

Motivering

Uitstroom naar regulier werk is niet altijd direct haalbaar. Soms is de
afstand tot regulier werk zo groot dat er eerst re-integratieondersteuning
moet worden ingezet om deze afstand tot regulier werk te verkleinen. Het
directe doel is dan het zetten van een stap op de re-integratieladder, die
veel gemeenten als hulpmiddel bij de uitvoering van het re-integratiebeleid gebruiken. Gemeenten en UWV hebben de verantwoordelijkheid en
de middelen om via maatwerk een passende voorziening aan te bieden
om deze afstand te verkleinen. Hiertoe zetten zij onder andere participatieplaatsen en sociale activering in.
Met de invoering van het instrument participatieplaatsen streeft het
kabinet naar een aanvulling op het instrumentarium van gemeenten en
UWV om personen met een zeer grote afstand tot regulier werk stapjes te
laten zetten.

Activiteiten

Beschikbaar stellen van instrumenten aan UWV en gemeenten ten
behoeve van werkgevers, uitkeringsgerechtigden en nietuitkeringsgerechtigden
Sinds 1 januari 2009 is de Wet Stimulering Arbeidsparticipatie (STAP) van
kracht. Gemeenten en UWV kunnen participatieplaatsen inzetten om uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt met behoud
van uitkering werkervaring op te laten doen.

Doelgroepen

+ Bijstandsgerechtigden met een zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt
+ Niet-uitkeringsgerechtigden met een zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt
+ Anw-ers met een zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

96

Beleidsartikelen/Artikel 47

Kengetallen

Op dit moment ontbreekt de informatievoorziening om de beoogde
kengetallen van realisatiewaarden te voorzien.
Per 1 januari 2009 is de Statistiek Re-integratie Gemeenten uitgebreid met
een re-integratiepositie waarmee bepaald worden welk deel van de
re-integratieondersteuning nog niet direct gericht is op uitstroom naar
regulier werk. Het duurt enige tijd voordat de statistieken op basis van
deze nieuwe informatie beschikbaar komen. Voor het eerst bij het jaarverslag 2010 en de begroting 2012 kan op basis van deze registratie invulling
gegeven worden aan de wens om te zien dat de afstand van werklozen tot
de arbeidsmarkt daadwerkelijk wordt verkleind.
Tabel 47.7 Beoogde kengetallen operationele doelstelling 3 onderscheiden naar wetsdoelgroep
– Aantal re-integratieondersteuningen gericht op verkleinen afstand tot de arbeidsmarkt in een kalenderjaarw.v. participatieplaatsen
– Doorstroom naar re-integratieondersteuning gericht op arbeidsinpassing in regulier
werk in een kalenderjaar
– Aantal bewegingen in het bestand in een kalenderjaar

Samenvattende tabel
Op diverse plekken in dit beleidsartikel is een toelichting gegevens op
begrotings- en premiegefinancierde uitgaven, alsmede de activiteiten die
worden verricht. In de overzichtstabel 47.8 is deze informatie bij elkaar
geplaatst.
Tabel 47.8 Uitgaven, trajecten en resultaten re-integratie in 2009
Totaal

Uitgaven (x € mln)
Uitvoeringskosten (x € mln)
Totaal uitgaven
Re-integratieondersteuning (x 1 000)2
+ gestart in 2009 (gemeenten eerste halfjaar)
+ lopend ultimo 2009 (gemeenten eerste halfjaar)
+ beëindigd in 2009 (gemeenten eerste halfjaar)

UWV

gemeenten

AO1

WW1

2 1563
–
–

255
91
346

151
174
325

1 7503
uit Gemeentefonds
–

–
–
–

48
69
35

82
67
51

49
221
31

WWB

Nug/Anw

3
12
3

Bronnen:
1
UWV, jaarverslag
2
CBS, Statistiek re-integratie gemeenten voor WWB, Nug
3
Voorlopige raming op basis van voorlopige opgaven gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

97

Beleidsartikelen/Artikel 47

Overzicht onderzoek naar doelmatigheid en doeltreffendheid van
beleid
Tabel 47.9 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

Geen
Geen
Geen
Geen

Toelichting

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Naar aanleiding van de Tweede Kamerbehandeling van de Beleidsdoorlichting re-integratie zijn stappen gezet voor het verbeteren van de resultaten van het re-integratiebeleid. Deze stappen zijn uitgebreid beschreven
in het tegelijkertijd met de begroting 2009 aan de Tweede Kamer aangeboden Plan van Aanpak re-integratie. Het gaat dan om het vraaggerichter
maken en selectiever inzetten van re-integratie ondersteuning, naast een
grotere transparantie van de inzet van middelen en de bereikte resultaten.
De komende jaren moeten hiervan de vruchten worden geplukt. Uiterlijk
bij de eerstvolgende Beleidsdoorlichting (2012–2013) zal hierover een
integrale verantwoording worden afgelegd.
Naar aanleiding van de SZW begrotingsbehandeling voor 2010 is een
motie aangenomen van de heer Meeuwis (VVD) en mevrouw Koser Kaya
(D66) die «de regering verzoekt onafhankelijk onderzoek te laten doen
naar de totale kosten van re-integratie voor Rijk en gemeenten, alsmede
naar de effectiviteit van de besteding van deze middelen, en de resultaten
hiervan voor de zomer van 2010 naar de Kamer te zenden.» (Kamerstukken II, 2009–2010, 32 123 XV, nr. 26)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

98

Artikel

48 Sociale werkvoorziening

Algemene doelstelling
Het faciliteren van de arbeidsparticipatie van personen met lichamelijke, verstandelijke en/of psychische beperkingen, die uitsluitend onder aangepaste omstandigheden tot regelmatige arbeid in
staat zijn
Motivering

Arbeidsparticipatie mogelijk maken voor personen uit de doelgroep door
het aanbieden van aangepaste arbeid. Arbeid die past bij hun capaciteiten
en mogelijkheden en tevens een bijdrage levert aan het behouden en
bevorderen van hun arbeidsbekwaamheid.

Doelbereiking en maatschappelijk
effect

Uit de realisatiecijfers van 2009 blijkt dat de problemen die aanleiding
waren voor het instellen van de Commissie Fundamentele herbezinning
Wsw, zoals lange wachtlijsten en het niet naar vermogen participeren van
de doelgroep voortbestaan.
In 2009 zijn de pilots Werken naar vermogen gestart naar aanleiding van
het advies van de Commissie Fundamentele Herbezinning Wsw. De eerste
resultaten van de pilots worden verwacht in de loop van 2011.

Externe factoren

Behalen van deze doelstelling hangt af van:
+ de mate waarin personen een beroep doen op de Wsw;
+ beschikbaarheid van aangepaste arbeid die bijdraagt aan het
behouden en bevorderen van de arbeidsbekwaamheid van personen
uit de doelgroep.

Kengetallen

Het kengetal in tabel 48.1 geeft aan in welke mate de algemene doelstelling wordt gerealiseerd.
Als het aantal personen dat een beroep doet op de Wsw toeneemt, in
vergelijking tot de uitstroom uit het Wsw-werknemersbestand, zal dit
resulteren in groeiende wachtlijsten en een daling van het aantal
personen in het Wsw-werknemersbestand in verhouding tot de totale
doelgroep. De realisaties worden toegelicht bij tabel 48.4.
Tabel 48.1 Kengetal algemene doelstelling

Aantal personen in Wsw werknemersbestand tegenover de totale doelgroep (%)

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

83

85

85*

Bron: Research voor Beleid, Wsw-statistiek
* Voorlopig cijfer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

99

Beleidsartikelen/artikel 48

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 48.2 Begrotingsuitgaven Artikel 48 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

2 227 419
2 222 496

2 300 849
2 248 184

2 417 603
2 335 882

2 511 991
2 426 391

2 578 336
2 503 787

2 436 693
2 436 693

141 643
67 094

Programma uitgaven

2 221 884

2 247 081

2 334 551

2 425 209

2 502 838

2 435 795

67 043

Operationele Doelstelling 1
Wet Sociale Werkvoorziening
Uitvoeringskosten Wsw indicatiestelling

2 221 884
0

2 224 981
22 100

2 306 551
28 000

2 399 909
25 300

2 478 238
24 600

2 410 542
25 253

67 696
– 653

612
612

1 103
1 103

1 331
1 331

1 182
1 182

949
949

898
898

51
51

459 693

473 895

473 108

488 720

509 690

522 706

– 13 016

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Wet sociale werkvoorziening
+ In vergelijking met de begroting zijn de middelen voor de Wsw structureel met ca. € 73 mln verhoogd als gevolg van de loonbijstelling in
2009.
+ Het budget voor de stimuleringsuitkering begeleid werken voor 2009
bedroeg € 18 mln. Hiervan is ca. € 10 mln uitgekeerd aan de
gemeenten op basis van de verantwoordingsinformatie Wsw over
2008 met daarin de opgegeven gerealiseerde begeleid werkenplekken.
+ In 2009 is ca. € 4 mln besteed aan de voorbereiding en uitvoering van
de pilots Werken naar vermogen.
Ontvangsten
+ Voor Wsw-werknemers met recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering draagt UWV de vrijvallende uitkeringen af aan SZW. In 2009
heeft UWV ca. € 507 mln aan anticumulatiebaten aan SZW afgedragen.
+ In 2009 is ca € 3 mln Wsw-subsidie over de jaren 2007 en 2008 terugontvangen als gevolg van onderrealisatie Wsw-plaatsen.

Operationele doelstelling

1 Het realiseren van aangepaste arbeid voor personen met een
Wsw-indicatie, waar mogelijk in een zo regulier mogelijke werkomgeving

Motivering

Om arbeidsgehandicapten die willen deelnemen aan het arbeidsproces de
mogelijkheid van arbeidsparticipatie te bieden, wordt voor Wsw-geïndiceerden aangepaste arbeid gerealiseerd waar mogelijk in een zo regulier
mogelijke arbeidsomgeving.

Doelbereiking

Zoals in tabel 48.4 is te zien wordt door een oplopende wachtlijst in
mindere mate voldaan aan de doelstelling om voor Wsw-geïndiceerden
aangepaste arbeid te realiseren. Daarentegen wordt door het groeiende
aantal detacheringen en begeleid werkplekken in iets grotere mate
voldaan aan de doelstelling om aangepaste arbeid te realiseren in een zo
regulier mogelijke omgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

100

Beleidsartikelen/artikel 48

Activiteiten

Zoals elk jaar is er subsidie verstrekt aan gemeenten voor het realiseren
van Wsw-arbeidsplaatsen. Daarnaast is er gewerkt aan de voorbereiding
en uitvoering van pilots Werken naar vermogen:
+ Het creëren van werkplekken voor personen met een beperking bij
reguliere werkgevers;
+ De omslag van bedrijven in de sociale werkvoorziening van productiegerichtheid naar gerichtheid op het ontwikkelen van arbeidsvaardigheden;
+ Betere dienstverlening op de werkpleinen (bemiddelen naar werk) voor
mensen met een beperking;
+ Het toetsen van een nieuwe systematiek waarbij het instrument loondispensatie centraal staat.
De eerste uitkomsten van de pilots worden verwacht in de loop van 2011.

Doelgroep

Personen met een Wsw-indicatie (personen met lichamelijke, verstandelijke en/of psychische beperkingen, die niet in staat zijn te re-integreren
naar een reguliere arbeidsplaats en uitsluitend onder aangepaste omstandigheden regelmatige arbeid kunnen verrichten).

Realisatie meetbare gegevens

Het bereiken van de operationele doelstelling in 2009 wordt aan de hand
van twee indicatoren weergegeven:
+ De eerste indicator toont de realisatie van Wsw-plaatsen in relatie tot
het aantal waarvoor subsidie is toegekend (90 804 arbeidsjaren).
Wsw-plaatsen worden uitgedrukt in arbeidsjaren, waarbij een arbeidsjaar overeen komt met 1 fte van een Wsw-werknemer ingedeeld in de
arbeidshandicapcategorie matig. Voor 1 fte van iemand ingedeeld in
de arbeidshandicapcategorie ernstig wordt 1,25 arbeidsjaar gerekend.
Uit tabel 48.3 blijkt dat het aantal Wsw-plaatsen waarvoor subsidie is
verstrekt, meer dan volledig is gerealiseerd.
+ De tweede indicator geeft inzicht in het bereiken van de doelstelling
van de Wsw, namelijk zoveel mogelijk werken in een zo regulier mogelijke arbeidsomgeving. De vorm begeleid werken is de meest reguliere
vorm van werken voor de doelgroep. De stimuleringsuitkering begeleid werken beoogt een financiële prikkel te geven aan gemeenten om
de doelstelling – zoveel mogelijk werken in een zo regulier mogelijke
arbeidsomgeving – verder te stimuleren. In 2009 is een lichte stijging
te zien ten opzichte van 2008.

Tabel 48.3 Indicatoren operationele doelstelling 1

Realisatie van arbeidsplaatsen in relatie tot het aantal waarvoor
subsidie is toegekend (%)
Aantal gerealiseerde plaatsen in begeleid werken als percentage van
het totaal aantal arbeidsplaatsen (jaargemiddelde in %)

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

102

105

104*

100

3

4

5*

7

Bron: Research voor Beleid, Wsw-statistiek
* Voorlopige cijfers

Kengetallen

+ Het werknemersbestand is in 2009 vrijwel gelijk gebleven.
+ Het aantal personen op de wachtlijst is in 2009 wederom toegenomen.
De trendbreuk in 2008 wordt toegeschreven aan de opschoonactie van
de wachtlijst op grond van de criteria voor beschikbaarheid voor
arbeid in het kader van de gewijzigde Wsw, in werking getreden op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

101

Beleidsartikelen/artikel 48

1 januari 2008. Gezien de stijging in 2009 blijft de fundamentele
(wachtlijst) problematiek onverminderd voortduren.
+ De gemiddelde verblijfsduur op de wachtlijst is in 2009 licht afgenomen.
+ Het percentage detacheringen is licht toegenomen in 2009.
Tabel 48.4 Kengetallen operationele doelstelling 1
Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

100 493
19 676

102 168
17 753

102 174*
18 706*

14,4

15,2

14,9*

22

23

24*

Werknemersbestand (personen) (ultimostand)
Wachtlijst (personen) (ultimostand)
Gemiddelde verblijfsduur op de wachtlijst
(maanden)
Aantal detacheringen als percentage van het
totaal aantal Wsw-dienstbetrekkingen
Bron: Research voor Beleid, Wsw-statistiek
* Voorlopige cijfers

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 48.5 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

Geen
Geen
Geen
Pilots Werken naar vermogen

AD

A. 2009
B. 2013

Toelichting

Vindplaats

Zie Operationele Doelstelling 1 onderdeel Activiteiten voor meer informatie over de pilots Werken naar vermogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

102

Artikel

49 Overige inkomensbescherming

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor adequate bescherming zonder activerende voorwaarden tegen de financiële risico’s bij inkomensverlies

Motivering

Om inkomensbescherming op minimumniveau te bieden. SZW creëert de
voorwaarden voor de toekenning van een uitkering of toeslag en SVB,
gemeenten en UWV zijn verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Mensen vanaf 65 jaar en nabestaanden ontvangen een ouderdomspensioen op grond van de Algemene Ouderdomswet (AOW) respectievelijk
een nabestaandenuitkering op grond van de Algemene nabestaandenwet
(Anw), gerelateerd aan het minimumloon.
Als een 65-plusser een AOW-uitkering ontvangt waarop een korting is
toegepast in verband met niet-verzekerde jaren, kan deze een beroep
doen op algemene bijstand op grond van de Wet Werk en Bijstand (WWB)
ingeval het inkomen onder het sociaal minimum komt.
Zieke, arbeidsongeschikte en werkloze werknemers ontvangen een
toeslag op grond van de Toeslagenwet tot het relevante sociaal minimum
als de betrokkene daar met het gezinsinkomen onder blijft.

Externe factoren

Het behalen van de doelstelling hangt van enkele externe factoren af:
+ Effectieve uitvoering van de wetten door de uitvoeringsorganisaties;
+ De mate van naleving van wet- en regelgeving door uitkeringsgerechtigden.

Realisatie meetbare gegevens

Voor de algemene doelstelling zijn geen aparte indicatoren geformuleerd.
Verwezen wordt naar de realisatiecijfers voor de operationele doelstellingen.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 49.1 Begrotingsuitgaven Artikel 49 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

realisatie
2009

begroting
2009

verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

345 065
345 065

372 308
372 308

335 281
335 281

367 111
367 111

386 214
386 214

347 520
347 520

38 694
38 694

Programma uitgaven

344 388

371 593

334 516

366 255

385 403

346 110

39 293

0

0

0

0

2 500

0

2 500

332 830
11 558

371 586
7

334 516
0

366 255
0

382 903
0

346 1 10
0

36 793
0

677
677

715
715

765
765

856
856

811
811

1 410
1 410

– 599
– 599

8 655

5 358

1 866

2 955

2 410

0

2 410

Operationele Doelstelling 2
Uitvoeringskosten WWB 65+
Operationele Doelstelling 3
Toeslagenwet Uitkeringslasten
Toeslagenwet Uitvoeringskosten
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

103

Beleidsartikelen/artikel 49

Toelichting

Wet werk en bijstand (WWB) 65+
Per 1 januari 2010 voert de SVB de WWB voor 65-plussers uit. De eenmalige implementatiekosten in 2009 in verband met de invoering van deze
nieuwe regeling waren € 2,5 mln. De uitkeringslasten in 2009 van de
WWB 65+ maken onderdeel uit van het Inkomensdeel WWB. De ontwikkeling daarvan is in artikel 46 toegelicht.
Toeslagenwet
De Toeslagenwet (TW) verleent aan bepaalde uitkeringsgerechtigden
toeslagen tot het relevante sociaal minimum. Daar waar nodig komen
toeslagen op uitkeringen, waarvan de belangrijkste zijn de zogeheten
moederwetten WAO, WAZ, Wajong, WIA, WW en ZW. De uitvoeringskosten voor de Toeslagenwet worden gedragen door de fondsen van de
betreffende moederwetten.
De uitgaven TW worden vooral bepaald door volume-ontwikkelingen in
de genoemde moederwetten. De ontwikkelingen in deze uitkeringsvolumes variëren. Het aantal uitkeringen WAO en WAZ is afgenomen, maar
die van de WW, ZW, WIA en Wajong zijn toegenomen. Grootste invloed
gaat hierbij uit van de WW, die als gevolg van de economische crisis
behoorlijk is gestegen.

Tabel 49.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 49 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Uitgaven

25 134 259

25 945 038

27 084 400

28 297 062

30 094 970

30 113 361

– 18 391

Programmauitgaven
Operationele Doelstelling 1
ANW uitkeringslasten
ANW tegemoetkoming
ANW uitvoeringskosten
Operationele Doelstelling 2
AOW uitkeringslasten
AOW tegemoetkoming
AOW uitvoeringskosten

25 134 259

25 945 038

27 084 400

28 297 062

30 094 970

30 113 361

– 18 391

1 367 755
0
32 334

1 321 785
15 319
28 279

1 264 523
21 399
30 651

1 203 536
21 560
23 801

1 147 398
22 671
19 973

1 132 903
22 530
27 336

14 495
141
– 7 363

23 369 232
251 983
112 955

24 168 966
299 341
111 348

25 198 000
438 606
131 221

26 446 126
483 094
118 945

27 580 144
1 217 152
107 632

27 071 496
1 118 673
120 632

508 648
98 479
– 13 000

Nominaal

0

0

0

0

0

619 791

– 619 791

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Bron: SVB Jaarverslag

Toelichting

Algemene nabestaandenwet (Anw)
De Anw is een financiële ondersteuning na het overlijden van een van de
partners of ouders. Voor mensen die naast hun Anw-uitkering werken,
geldt dat een deel van het inkomen wordt verrekend met de uitkering.
Voor mensen die na 1950 zijn geboren gelden andere toelatingseisen tot
de Anw dan voor mensen die voor 1950 zijn geboren. De groep
Anw-gerechtigden die voor 1950 geboren zijn, is aanzienlijk afgenomen.
Immers, als deze nabestaanden 65 jaar of ouder worden vervalt hun recht
op een Anw-uitkering. Deze ontwikkeling verloopt zoals voorzien. De
uitkeringslasten wijken slechts marginaal af van de begroting. De uitvoeringskosten Anw zijn lager dan begroot, vooral als gevolg van een herijking van de kosten door de SVB, maar ook door efficiencymaatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

104

Beleidsartikelen/artikel 49

Algemene ouderdomswet (AOW)
De AOW is een basispensioen voor mensen die 65 jaar of ouder zijn. De
nominale bijstelling bij de premiegefinancierde uitgaven is circa € 620
miljoen. Deze prijsbijstelling verklaart vrijwel geheel de toename van de
uitkeringslasten AOW, inclusief de tegemoetkoming. Het verschil tussen
de realisatie en de begroting van de AOW uitvoeringskosten wordt
grotendeels verklaard door het project SVB Tien, waar een deel van de
kosten is gefinancierd uit de beschikbare reserves.
Operationele doelstelling

1 Zorgdragen dat een aanvulling tot inkomen op minimumniveau
wordt verstrekt aan alleenstaande nabestaanden, wezen of halfwezen voor wie het niet mogelijk is om zelfstandig in hun levensonderhoud te voorzien

Motivering

Om personen die geconfronteerd zijn met het overlijden van een partner
of ouders en die vanwege leeftijd, de zorg voor een jong kind, of arbeidsongeschiktheid niet (volledig) een eigen inkomen kunnen verwerven, te
voorzien van een minimuminkomen.

Doelbereiking

Nabestaanden ontvangen een nabestaandenuitkering van 70% van het
minimumloon. Deze uitkering is inkomensafhankelijk. De nabestaande kan
ook aanspraak maken op een halfwezenuitkering van 20% van het minimumloon voor een halfwees jonger dan 18 jaar die tot het huishouden
behoort. Wezen kunnen aanspraak maken op een wezenuitkering. De
wezenuitkering bedraagt een leeftijdsafhankelijk percentage van de nabestaandenuitkering. De halfwezen- en wezenuitkering zijn onafhankelijk van
het inkomen. Naast de nabestaanden-, halfwezen-, of wezenuitkering
ontvangen nabestaanden of wezen maandelijks een inkomensonafhankelijke tegemoetkoming. Deze tegemoetkoming bedroeg in 2009 € 16,78 per
maand.

Instrumenten en activiteiten

Instrumenten
+ Uitkeringen op grond van de Anw;
Activiteiten SZW
+ Opstellen en onderhouden van beleid, wet- en regelgeving;
+ Aanpassen tweemaal per jaar van het niveau van uitkeringen aan
minimumloonontwikkeling;
+ Aansturen van en toezicht houden op de SVB
+ Als onderdeel van de crisismaatregelen is besloten de Anw-tegemoetkoming in 2010 en 2011 niet te indexeren.

Doelgroepen

Alleenstaande nabestaanden, verzorgers van halfwezen en wezen.

Kengetallen

De omvang van het Anw bestand neemt af vanwege de aanpassing die in
1996 in de toetredingsvoorwaarden is aangebracht.
Voor de Anw zijn kengetallen ontwikkeld gericht op handhaving. De
kengetallen geven ondermeer het niveau weer waarin gerechtigden de in
de wet opgenomen informatieplicht ten aanzien van de leefsituatie en het
inkomen naleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

105

Beleidsartikelen/artikel 49

Tabel 49.3 Kengetallen operationele doelstelling 1
Volume (x 1 000 uitkeringsjaren):

Realisatie 2007

Realisatie 2008

Realisatie 2009

Nabestaandenuitkering
Volume: Ingang recht voor 1 juli 19961
w.v. nabestaande + halfwezenuitkering
w.v. nabestaande uitkering

37
2
35

32
1
30

27
1
26

Volume: Ingang recht na 1 juli 19961
w.v. nabestaande + halfwezenuitkering
w.v. alleen nabestaandenuitkering
w.v. alleen halfwezenuitkering

67
10
44
13

66
10
42
14

63
9
40
14

Wezenuitkering1
Totaal volume uitkeringsjaren (x 1 000)
Totaal aantal uitkeringsgerechtigden (x 1 000 personen)

1
105
127

1
99
119

1
92
111

98
9
85
93
961
2,8
92

98
95
92
95
1 117
2,9
91

Handhaving:
Nalevingsniveau melden samenwonen (%)2
Nalevingsniveau van opgave inkomen uit arbeid (%)3
Bekendheid met regels samenwonen (%)1
Bekendheid met regels inkomen (%)1
Aantal onderzochte fraudesignalen1
Totaal schadebedrag fraude (x € 1 mln)1
Incassoratio (%)1

92
96
916
4,7

Bronnen:
1
SVB, Jaarverslag
2
SZW-berekeningen op basis van SVB-informatie
3
SZW-berekeningen op basis van informatie SVB en CBS

Operationele doelstelling

2 Zorgdragen dat een minimuminkomen wordt verstrekt aan
personen van 65 jaar en ouder

Motivering

Om personen die de leeftijd van 65 jaar hebben bereikt inkomensbescherming te bieden.

Doelbereiking

65-plussers ontvangen een uitkering gerelateerd aan het minimumloon
(afhankelijk van leefsituatie 50%, 70% of 90%). Onder bepaalde voorwaarden wordt bij een (vanwege onvoldoende opbouw) gekort
AOW-pensioen, aanvulling vanuit de algemene bijstand verstrekt. Naast
de AOW-uitkering ontvangen rechthebbenden een maandelijkse inkomensonafhankelijke tegemoetkoming, die in 2009 bruto € 36,45 bedroeg.

Instrumenten en activiteiten

Instrumenten:
+ Ouderdomspensioen op grond van de Algemene Ouderdomswet
(AOW);
+ AOW-toeslag ten behoeve van de partner jonger dan 65 jaar aan
personen die een ouderdomspensioen op grond van de AOW
ontvangen;
+ Aanvullende uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB)
indien een onvolledig AOW-pensioen wordt verstrekt in verband met
niet-verzekerde jaren en indien geen toereikende middelen aanwezig
zijn.
Activiteiten SZW:
+ Opstellen en onderhouden beleid, wet- en regelgeving;
+ Halfjaarlijks aanpassen van het uitkeringsniveau aan de minimumloonontwikkeling;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

106

Beleidsartikelen/artikel 49

+ Op 30 december 2009 is de wet gepubliceerd die de verantwoordelijkheid voor en de uitvoering van de aanvullende bijstand overhevelt van
gemeenten naar de Sociale Verzekeringsbank (Stb. 2009, 596). Met
ingang van 1 januari 2010 verstrekt de SVB deze uitkering in de vorm
van een aanvullende inkomensvoorziening ouderen;
+ Op 2 december is het wetsontwerp leeftijdsverhoging AOW naar de
Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II, 2009/2010, 32 247);
+ Op 23 december zijn drie voorontwerpen van flankerende maatregelen
ten aanzien van de leeftijdsverhoging AOW naar de Tweede Kamer
gestuurd (Kamerstukken II, 2009/2010, 32 163).
Activiteiten SVB:
+ Beoordelen recht op AOW;
+ Verstrekken van uitkeringen;
+ Verwerken van mutatiemeldingen;
+ Handhaven van wet- en regelgeving.
Activiteiten gemeenten:
+ Beoordelen recht op aanvullende bijstand;
+ Verstrekken van aanvullende bijstand.
Doelgroepen

Personen van 65 jaar en ouder.

Kengetallen

+ Het volume AOW-uitkeringen stijgt, conform de verwachtingen ten
aanzien van de vergrijzing.
+ Volgens het rapport «Herhaalmeting Kennis over de
AOW-partnertoeslag» (Intomart GfK bv, 20 mei 2009) is de bekendheid
met de afschaffing in 2015 van de partnertoeslag AOW in 2009 19%.
Dit percentage is vergelijkbaar met het percentage van 2008, toen 21%
van de respondenten wist dat de AOW-partnertoeslag wordt afgeschaft. Het kabinet heeft voor 2010 € 300 000 uitgetrokken om door
middel van voorlichting de bekendheid verder te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

107

Beleidsartikelen/artikel 49

Tabel 49.4 Kengetallen operationele doelstelling 2
Volume uitkeringsjaren (x 1 000):

Realisatie 2007

Realisatie 2008

Realisatie 2009

0,3
977
3
1 447
228
2 426
2 635

0,3
988
3
1 490
237
2 478
2 698

0,3
999
2
1 543
246
2 542
2 774

90% uitkering (alleenstaande met kind)1
70% uitkering (totaal)1
w.v. partner < 65 jaar1
50% uitkering (totaal)1
w.v. partner < 65 jaar1
Totaal volume uitkeringsjaren1 (90%+70%+50%)
Volume (x 1 000 personen)1

Korting op de AOW-uitkering in verband met niet-verzekerde jaren en bekendheid afschaffen partnertoeslag:
Aantal personen met korting (% van totaal)1
16
Gemiddeld kortingspercentage (%)1
49
Volume aanvullende WWB > 65 jaar (* 1 000 personen)2
30
Bekendheid met afschaffen partnertoeslag3
–
Handhaving:
Nalevingsniveau melden samenwonen (%)4
Bekendheid met regels samenwonen (%)
Bekendheid met regels inkomen (%)
Aantal onderzochte fraudesignalen
Totaal schadebedrag fraude (x € 1 mln)
Incassoratio (%)

88
81
2 086
3,1

17
49
32
21

17
49
35
19

99
80
81
3 338
2,4
96

99
82
74
3 794
0,7
95

Bronnen:
1
SVB Jaarverslag
2
CBS, Bijstandsuitkeringenstatistiek
3
Intomart GfK bv, (20 mei 2009), «Herhaalmeting Kennis over de AOW-partnertoeslag».
4
SZW-berekeningen op basis van SVB-informatie

Operationele doelstelling

3 Zorgdragen dat een aanvulling tot inkomen op minimumniveau
wordt verstrekt aan zieke, arbeidsongeschikte en werkloze werknemers

Motivering

Om personen die een uitkering op grond van de WW, WIA, ZW, WAO,
WAZO, Wajong, WAMIL of loondoorbetaling in het tweede ziektejaar
ontvangen, te voorzien van een minimuminkomen.

Doelbereiking

Zieke, arbeidsongeschikte en werkloze werknemers ontvangen een
toeslag tot het minimumniveau als de betrokkene daar met zijn gezinsinkomen onder blijft.

Instrumenten en activiteiten

Instrumenten:
+ Toeslag op grond van de Toeslagenwet (TW);
Wijziging m.b.t. TW:
+ Met ingang van 1 december 2009 is de Wet inkomensvoorziening
oudere werklozen in werking getreden. Ook IOW-gerechtigden kunnen
recht hebben op een toeslag op grond van de TW.
+ Met de Wet Wajong is geregeld dat met ingang van 1 januari 2010
geen recht op toeslag bestaat voor de Wajonggerechtigde die inkomensondersteuning ontvangt tijdens studie of scholing.

Doelgroepen

Personen die een loondervingsuitkering of loondoorbetaling ontvangen
(volgens de definitie van de TW) en per dag een inkomen hebben dat
lager is dan het relevante sociaal minimum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

108

Beleidsartikelen/artikel 49

Realisatie meetbare gegevens

Output en outcome zijn in beginsel wel meetbaar maar dit is in verhouding tot de uitgaven en/of administratieve lasten relatief kostbaar en tijdrovend. Er is daarom geen indicator opgenomen. Recht op een toeslag uit
hoofde van de toeslagenwet is slechts aan de orde bovenop een ander
uitkeringsrecht.

Kengetallen

Ten opzichte van 2008 is het volume TW toegenomen. Dat komt doordat
per saldo de volumes van de moederwetten waarop de toeslagen komen
zijn gestegen. Grootste invloed is hierbij uitgegaan van de WW.

Tabel 49.5 Kengetallen operationele doelstelling 3
Realisatie 2007

Realisatie 2008

Realisatie 2009

78
4 181

168
2 177

180
2 132

6,8
93,4

2 549
5,1
91,3

3 214
8,4
93,2

Gemiddeld jaarvolume TW (* 1000 uitkeringsjaren)
Gemiddelde toeslag (x € 1)
Handhaving
Aantal geconstateerde overtredingen
Totaal schadebedrag (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage
Bron: UWV, Jaarverslag

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 49.6 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting

Artikel 49

AD

A. 2008
B. 2010

Vindplaats

Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

109

Artikel

50 Tegemoetkoming specifieke kosten

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een tegemoetkoming in specifieke kosten
alsmede maatschappelijke erkenning van het leed van asbestslachtoffers in werksituaties

Motivering

Om bepaalde personen een financiële tegemoetkoming te verstrekken
voor specifieke kosten of als maatschappelijke erkenning. SZW creëert de
voorwaarden voor het toekennen van deze tegemoetkomingen en zorgt
ervoor dat deze tegemoetkomingen door de SVB worden uitgekeerd.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Ouders en verzorgers met een thuiswonend ernstig gehandicapt kind van
3 tot 18 jaar ontvangen een tegemoetkoming in de kosten op grond van
de regeling Tegemoetkoming onderhoudskosten thuiswonende gehandicapte kinderen 2000 (TOG). De TOG is daarnaast ook een blijk van waardering voor het thuis verzorgen van een gehandicapt kind.
Door middel van het verstrekken van een tegemoetkoming op grond van
de regeling Tegemoetkoming asbestslachtoffers (TAS) aan asbestslachtoffers, wordt uiting gegeven aan de maatschappelijke betrokkenheid bij de
slachtoffers.

Externe factoren

Het behalen van de doelstelling hangt van enkele externe factoren af:
+ Effectieve uitvoering van de regelingen door de uitvoeringsorganisaties SVB (Sociale Verzekeringsbank) en IAS (Instituut Asbestslachtoffers);
+ De mate van naleving van regelgeving door uitkeringsgerechtigden.

Realisatie meetbare gegevens

De realisatie wordt toegelicht bij de operationele doelstelling.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 50.1 Begrotingsuitgaven Artikel 50 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

realisatie
2009

begroting
2009

verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

116 404
116 404

120 387
120 387

129 282
129 316

130 187
130 187

147 817
147 817

143 859
143 859

3 958
3 958

Programma uitgaven

115 969

119 178

128 143

129 204

147 230

142 915

4 315

32 790
1 879
78 200
0

37 615
1 989
76 500
0

49 373
2 357
73 043
0

53 408
2 401
67 939
2000

58 909
3 385
77 462
3 759

59 920
2 815
73 642
2 924

– 1 011
570
3 820
835

1 917
1 183

2 398
676

2 525
845

2 448
1 008

2 836
879

2 735
879

101
0

435
435

1 209
1 209

1 173
1 173

983
983

587
587

944
944

– 357
– 357

8 135

16 214

6 018

12 695

828

0

828

Operationele Doelstelling 1
TOG Uitkeringslasten
TOG Uitvoeringskosten
Akw Uitvoeringskosten
Kinderregelingen uitvoeringskosten
Operationele Doelstelling 2
TAS uitkeringslasten
TAS uitvoeringskosten
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

110

Beleidsartikelen/Artikel 50

Toelichting

Tegemoetkoming onderhoudskosten thuiswonende gehandicapte
kinderen (TOG)
De gerealiseerde uitkeringslasten zijn ca. € 1 mln lager dan begroot. Dit is
de resultante van twee tegengestelde effecten:
+ een hoger aantal kinderen voor de TOG dan geraamd;
+ een lager aantal uitkeringen met terugwerkende kracht dan geraamd.
De kosten voor de keuringen ten behoeve van de TOG-indicatiestellingen
worden verantwoord op de begroting van het ministerie van VWS.
Algemene Kinderbijslagwet (AKW)
De uitkeringslasten AKW worden verantwoord op de begroting van het
ministerie voor Jeugd en Gezin. De ontwikkeling van de uitvoeringskosten
AKW volgt de ontwikkeling van het volume.
Tegemoetkoming asbestslachtoffers (TAS)
De gerealiseerde uitkeringslasten en uitvoeringskosten TAS komen nagenoeg overeen met de raming ten tijde van de begroting.
Uitvoeringskosten
De gerealiseerde uitvoeringskosten AKW, TOG en Kinderregelingen zijn in
2009 hoger dan begroot vanwege een aantal nabetalingen over 2008.

Operationele doelstelling

1 Zorgdragen dat een extra financiële tegemoetkoming in de
kosten van kinderen wordt verstrekt aan ouders of verzorgers

Motivering

Om ouders of verzorgers van een thuiswonend gehandicapt kind meer
financiële ruimte te bieden.

Doelbereiking

In 2009 zijn bijna 62000 TOG-tegemoetkomingen verstrekt.

Instrumenten en activiteiten

Instrument:
+ Tegemoetkoming op grond van de TOG-regeling.
Activiteiten SZW:
+ Opstellen en onderhouden van beleid en regelgeving;
Activiteiten SVB:
+ Beoordelen recht op TOG-tegemoetkomingen;
+ Verstrekken TOG-tegemoetkomingen;
+ Handhaven van wet- en regelgeving.

Doelgroepen

Ouders of verzorgers van gehandicapte kinderen van 3 tot 18 jaar.

Realisatie meetbare gegevens

Voor het recht op een tegemoetkoming is bepalend of een kind thuis
woont en gehandicapt is. Deze voorwaarden worden op basis van GBA en
medische indicatie getoetst. Omdat de criteria vast liggen kan niet worden
gestuurd op het aantal rechthebbenden. Het gebruik van prestatieindicatoren heeft daarom, naast de informatie die al uit de kengetallen
naar voren komt, geen toegevoegde waarde.

Kengetallen

In 2009 ontvingen 62000 ouders van een gehandicapt kind een TOG-tegemoetkoming, dit is 1 000 meer dan begroot voor het jaar 2009. Het aantal
kinderen voor de TOG neemt, zoals blijkt uit de realisatiecijfers, toe. Deze
stijgende trend wordt in 2010 omgebogen doordat de regeling per 1 april
2010 wordt aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

111

Beleidsartikelen/Artikel 50

Tabel 50.2 Kengetallen operationele doelstelling 1

Volume
Aantal telkinderen TOG (x 1000)

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

48

56

62

Bron: SZW, berekening op basis van SVB-informatie

Operationele doelstelling

2 Het zoveel mogelijk bij leven verstrekken van een eenmalige
financiële tegemoetkoming in de immateriële schade aan werknemers, of huisgenoten van werknemers, met maligne mesothelioom door asbestblootstelling, die niet via de voormalige werkgever een schadevergoeding kunnen verkrijgen

Motivering

Om uiting te geven aan de maatschappelijke betrokkenheid bij het leed
van asbestslachtoffers.

Doelbereiking

Door middel van het verstrekken van een tegemoetkoming op grond van
de TAS-regeling aan asbestslachtoffers, wordt uiting gegeven aan de
maatschappelijke betrokkenheid bij de slachtoffers en wordt het doel van
de regeling bereikt.

Instrumenten en activiteiten

Tegemoetkoming op grond van de TAS-regeling.

Doelgroepen

(Ex-)werknemers met maligne mesothelioom, die veroorzaakt is door
asbestblootstelling in het werk, die via de (voormalige) werkgever geen
schadevergoeding kunnen krijgen;
Huisgenoten van werknemers die met asbest hebben gewerkt en die zelf
maligne mesothelioom hebben gekregen.

Realisatie meetbare gegevens

Output en outcome zijn in beginsel wel meetbaar maar in verhouding tot
de uitgaven en/of administratieve lasten relatief kostbaar en tijdrovend.
Gezien het geringe aantal gerechtigden en het geringe uitkeringsbedrag
zijn daarom geen indicatoren geformuleerd.
Het aantal voorschotten is afhankelijk van het aantal goedgekeurde
aanvragen voor schadevergoeding van (voormalige) werknemers met de
ziekte maligne mesothelioom. De afgelopen jaren is er een lichte stijging
van het aantal voorschotten waarneembaar. Vanwege het lage aantal
zieken en de lange incubatieperiode (tot 50 jaar) is het moeilijk om de
ontwikkeling voor de komende jaren te ramen.

Kengetallen

Vanaf 2008 worden in principe geen eenmalige uitkeringen meer verstrekt,
tenzij deze expliciet worden aangevraagd.

Tabel 50.3 Kengetallen operationele doelstelling 2

Toekenningen voorschot
Toekenningen eenmalige uitkering
Aantal terugontvangen TAS voorschotten
Toekenningen bij leven t.o.v. totaal aantal toekenningen

Realisatie 2007

Realisatie 2008

Realisatie 2009

266
24
149
87%

305
0
185
82%

319
0
150
83%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

112

Beleidsartikelen/Artikel 50

Bron: SVB, Jaarverslag

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 50.4 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

Geen
Geen
Geen
Geen

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

113

Artikel

51 Rijksbijdragen aan sociale fondsen en spaarfonds AOW

Algemene doelstelling

Borgen van voldoende dekking in sociale fondsen en spaarfonds
AOW

Motivering

Om tekorten in de fondsen van de volksverzekeringen te dekken. Om
tekorten in de fondsen van sociale verzekeringen te voorkomen indien
premieheffing niet wenselijk of onmogelijk is. Om er mede voor te zorgen
dat er bij het Ouderdomsfonds vanaf 2020, ondanks de vergrijzing, geen
tekorten optreden.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2009 is voldoende dekking in de sociale fondsen en het spaarfonds
AOW geborgd. De algemene doelstelling is daarmee gehaald.

Externe factoren

In dit artikel wordt de algemene doelstelling behaald door middel van in
de wet vastgelegde instrumenten. Er zijn daarom geen externe factoren
die van invloed zijn op het behalen van de doelstelling.

Realisatie meetbare gegevens

Output en outcome zijn niet te vatten in zinvolle indicatoren of kengetallen. Wanneer de budgettaire overheveling van begroting naar fondsen
is geschied, is het beoogde effect gerealiseerd. De vermogenspositie van
de fondsen is dan verbeterd in de mate die was beoogd.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 51.1 Begrotingsuitgaven Artikel 51 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

8 194 703
8 194 703

10 404 301
10 404 301

12 022 106
12 022 106

10 135 147
10 135 147

14 561 020
14 561 020

13 288 012
13 288 012

1 273 008
1 273 008

Programma uitgaven

8 194 385

10 403 417

12 021 256

10 134 356

14 560 353

13 287 134

1 273 219

2 341 400
157 900

2 612 600
180 700

2 921 800
210 900

2 995 300
39 900

3 086 400
45 500

3 075 600
45 300

10 800
200

2 694 000
2 015

4 432 500
3 947

5 457 100
20

3 490 600
1

6 662 100
0

5 428 800
0

1 233 300
0

2000

4 004

500

955

286 459

288 967

– 7 508

251 700

295 183

437 119

482 086

1 213 152

1 200 536

12 616

0
2 745 370
0

15 668
2 858 815
0

21 557
2 972 260
0

21 652
3 085 705
18 157

22 401
3 199 151
45 190

22 530
3 199 151
26 250

– 129
0
23 940

318
318

884
884

850
850

791
791

667
667

878
878

– 211
– 211

55 733

10 900

580

0

1 955

0

1 955

Operationele Doelstelling 1
Bijdragen in de Kosten Kortingen AOW
Bijdragen in de Kosten Kortingen Anw
Rijksbijdrage Vermogenstekort Ouderdomsfonds
Premiebijdragen gemoedsbezwaarden
Rijksbijdrage tegemoetkoming arbeidsongeschikten
Rijksbijdrage tegemoetkoming
AOW-gerechtigden
Rijksbijdrage tegemoetkoming
ANW-gerechtigden
Rijksbijdrage Spaarfonds AOW
Rijksbijdrage zwangere zelfstandigen
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Bijdrage in de Kosten van Kortingen AOW en Anw
Deze rijksbijdragen compenseren de gewijzigde premieopbrengst als
gevolg van de invoering van de Wet inkomstenbelasting 2001 (Bijdrage In
kosten heffingskortingen (Bikk).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

114

Beleidsartikelen/artikel 51

De kosten van de heffingskortingen die in 2009 aan het Ouderdomsfonds
worden toegerekend, zijn in dat jaar hoger dan bij de begroting geraamd
werd. Hierdoor is de definitieve Bikk AOW voor 2009 € 10,8 mln hoger
vastgesteld.
De kosten van de heffingskortingen die in 2009 aan het Nabestaandenfonds worden toegerekend, zijn in dat jaar hoger dan bij de begroting
geraamd werd. Hierdoor is de definitieve Bikk Anw voor 2009 € 0,2 mln
hoger vastgesteld.
Rijksbijdrage Vermogenstekort Ouderdomsfonds
De uitgaven uit het Ouderdomsfonds worden grotendeels gedekt door de
premie-inkomsten. De rijksbijdrage Ouderdomsfonds is bedoeld om het
exploitatietekort in het Ouderdomsfonds aan te vullen zodat er een
neutrale kaspositie voor dit fonds bestaat. De rijksbijdrage bedroeg in
2009 € 6,7 mld. Dit was aanmerkelijk hoger dan begroot (€ 5,4 mld),
omdat de premie-inkomsten als gevolg van de economische crisis tegenvielen met ongeveer € 2 mld. Daar staat tegenover dat het vermogensoverschot uit 2008 groter was dan geraamd. Het vermogensoverschot uit
het voorgaande jaar wordt verrekend met de rijksbijdrage over het
lopende jaar. De lagere rijksbijdrage in 2008 wordt verklaard door een
naheffing over eerdere jaren die in dat jaar is ontvangen. Hierdoor waren
de inkomsten eenmalig hoger, waardoor het fonds af kon met een lagere
rijksbijdrage.
Na verschijning van het jaarverslag van de SVB is gebleken dat in het
Ouderdomsfonds een vermogen van € 735 mln is ontstaan. Verrekening
van dit bedrag vindt plaats met de Rijksbijdrage Vermogenstekort Ouderdomsfonds 2010.
Rijksbijdrage tegemoetkoming arbeidsongeschikten
De Wet Tegemoetkoming Chronisch zieken en Gehandicapten (Wtcg) kent
vanaf 2009 onder meer een jaarlijkse tegemoetkoming aan personen die
ten minste 35% arbeidsongeschikt zijn en een uitkering ontvangen van
UWV (in plaats van de fiscale aftrek van buitengewone uitgaven). De
tegemoetkomingen voor de categorieën WAO, WAZ, IVA en WGA worden
gefinancierd uit een rijksbijdrage die in het Toeslagenfonds wordt gestort.
De tenaamstelling van deze rijksbijdrage is aangepast ten opzichte van de
begroting (was Rijksbijdrage Aof). De realisatie 2009 komt nagenoeg
overeen met de raming ten tijde van de begroting. De tegemoetkomingen
voor Wajonggerechtigden worden verantwoord onder artikel 46.
Rijksbijdragen tegemoetkoming AOW en Anw
Deze rijksbijdragen zijn ter financiering van de in artikel 49 verantwoorde
tegemoetkoming AOW en Anw. De gerealiseerde uitgaven 2009 wijken
licht af van de begrote uitgaven. De verhoging ten opzichte van 2008
wordt veroorzaakt door een verhoging van de AOW-tegemoetkoming, ter
compensatie van afschaffing van de BU-regeling (buitengewone uitgaven)
en een stijging van het aantal uitkeringsgerechtigden.
Rijksbijdrage Spaarfonds AOW
Voor wat betreft een toelichting op de inkomsten en uitgaven uit het
Spaarfonds AOW wordt verwezen naar het Jaarverslag Spaarfonds AOW
2009.
Rijksbijdrage zwangere zelfstandigen
Deze regeling voorziet sinds juni 2008 in een uitkering aan zelfstandigen
voorafgaand aan en volgend op de bevalling. De realisatie 2009 ad. € 45,2
mln komt aanmerkelijk hoger uit dan begroot (€ 26,3 mln). Dit wordt in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

115

Beleidsartikelen/artikel 51

hoofdzaak verklaard door een hoger aantal zwangere zelfstandigen dan
verwacht (ca. 9 000 uitkeringen in plaats van 5 000 uitkeringen). De uitkeringslasten komen uit op € 42,8 mln, de uitvoeringskosten belopen bijna
€ 2,4 mln.
Operationele doelstelling

1 Het medebekostigen van de sociale verzekeringen uit de schatkist ter dekking of voorkoming van tekorten in de fondsen

Motivering

Om tekorten in de fondsen van de volksverzekeringen te dekken of
tekorten in de fondsen van sociale verzekeringen te voorkomen indien
premieheffing niet wenselijk of onmogelijk is.
Om er mede voor te zorgen dat er bij het Ouderdomsfonds vanaf 2020,
ondanks de vergrijzing, geen tekorten optreden.

Doelbereiking

De doelstelling is behaald door middel van in de wet vastgelegde instrumenten.

Instrumenten en activiteiten

In de wet vastgelegde instrumenten:
+ Bijdrage in de kosten van kortingen (Bikk) voor de AOW en de Anw;
+ Rijksbijdrage Vermogenstekort Ouderdomsfonds;
+ Rijksbijdrage tegemoetkoming arbeidsongeschikten;
+ Rijksbijdrage tegemoetkoming AOW-gerechtigden en Anw-gerechtigden;
+ Rijksbijdrage Spaarfonds AOW;
+ Rijksbijdrage zwangere zelfstandigen.

Doelgroepen

De sociale fondsen en het Spaarfonds AOW.

Realisatie meetbare gegevens

Niet van toepassing.
Overzicht afgeronde onderzoeken

Tabel 51.2 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting

Geen
Geen

Effecten onderzoek ex post

Geen

Overig evaluatieonderzoek

Geen

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

116

HOOFDSTUK 5: NIET-BELEIDSARTIKELEN
Artikel

97 Aflopende regelingen
Voor de financiële afwikkeling en verantwoording van een aantal afgesloten regelingen is in de begroting een aparte voorziening getroffen. Het
gaat hier uitsluitend om nadeclaraties of vergoedingen van nabetalingen
op grond van gerechtelijke uitspraken (bezwaar- en beroepsprocedures)
naar aanleiding van geschillen in het verleden.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 97.1 Begrotingsuitgaven Artikel 97 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

118 096
118 425

31 064
31 181

10 282
8 854

2 447
2 678

431
1 033

154
336

277
697

Programma uitgaven
Operationele Doelstelling 1
Afgesloten Regelingen
Regeling Ex-Mijnwerkers
Ondersteuning vorming BVG’en
Overig afwikkeling SUWI

118 271

31 163

8 731

2 615

1 006

305

701

117 799
182
142
148

30 946
182
23
12

8 431
182
118
0

2 384
182
49
0

774
182
50
0

0
182
123
0

774
0
– 73
0

154
63
91

18
18
0

123
18
105

63
18
45

27
27
0

31
19
12

–4
8
– 12

11 071

1 302

9 254

1 756

8 811

0

8 811

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Agentschap SZW
Ontvangsten

Toelichting

Financiële afwikkeling afgesloten regelingen
Een aantal wetten en regelingen zijn financieel afgewikkeld. Er vinden nog
wel nabetalingen plaats. Het gaat dan uitsluitend om nadeclaraties of
vergoedingen van nabetalingen op grond van gerechtelijke uitspraken
(bezwaar- en beroepsprocedures) naar aanleiding van geschillen in het
verleden.
Met ingang van 2009 is de financiële afwikkeling van de afgesloten regelingen «Agenda voor de Toekomst», «Regeling schoonmaakkosten particulieren» (RSP), «Cofinanciering Equal» en «Praktijkscholing» opgenomen
onder deze voorziening.
De uitgaven 2009 hebben betrekking op de RSP (€ 0,501 mln) en op de
WWV (€ 0,273 mln).
Regeling ex-mijnwerkers
De Regeling vervroegde uittreding ex-mijnwerkers en de Silicoseregeling
mijnwerkers zijn financieel afgewikkeld. Per 1 januari 2000 zijn alle rechthebbenden uitgestroomd, zodat uitsluitend nog nabetalingen worden
verantwoord. Op deze voorziening wordt tevens de Rijksbijdrage aan het
algemeen mijnwerkersfonds (€ 0,182 mln) verantwoord.
Ondersteuning vorming Bedrijfsverzamelgebouwen (BVG-en)
De tijdelijke stimuleringsregeling bedrijfsverzamelgebouwen bestaat uit
twee subsidies, een startsubsidie en een vervolgsubsidie. De vaststelling
van de startsubsidies en de verlening van de vervolgsubsidie zijn in 2004
afgerond. De vaststelling van de vervolgsubsidie, na opening van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

117

Niet-beleidsartikelen/artikel 97

bedrijfsverzamelgebouw, wordt tot en met het jaar 2011 voorzien. De
regeling wordt uitgevoerd door het Agentschap SZW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

118

Artikel

98 Algemeen
Op dit artikel worden de niet naar beleidsartikelen toe te rekenen posten
Handhaving, Onderzoek en beleidsinformatie, Subsidies en Overig toegelicht. Verder worden de apparaatsuitgaven toegelicht die niet direct
kunnen worden toegerekend aan één van de andere beleidsartikelen. In
dit artikel wordt tevens verslag gedaan van de personele en materiële
inzet van SIOD en AI.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 98.1 Begrotingsuitgaven Artikel 98 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

189 821
188 344

197 648
189 094

194 880
187 634

185 081
183 895

187 395
188 357

201 666
201 114

– 14 271
– 12 757

Programma uitgaven
Operationele Doelstelling 1
Handhaving
Onderzoek & Beleidsinformatie
Subsidies
Verzameluitkering SZW
Overig/voorlichting

18 111

23 399

15 893

13 770

17 652

26 187

– 8 535

2 690
6 631
434
0
8 356

7 722
7 961
261
0
7 455

2 124
6 765
110
0
6 894

1 941
4 795
1
0
7 033

1 299
4 463
355
3 165
8 370

12 823
6 850
1 144
1 500
3 870

– 11 524
– 2 387
– 789
1 665
4 500

Apparaatsuitgaven
Automatisering
Huisvesting
Personeel en materieel
Bijdrage aan IWI

170 233

145 397
24 836

165 695
19 304
28 570
93 068
24 753

171 741
24 288
31 222
90 941
25 290

170 125
25 992
29 616
93 433
21 084

170 705
16 691
30 894
100 790
22 330

174 927
16 893
30 728
104 911
22 395

– 4 222
– 202
166
– 4 121
– 65

7 647

13 031

12 396

12 121

8 720

5 496

3 224

Ontvangsten

Toelichting

Programma-uitgaven artikel 98
De programma-uitgaven op dit artikel zijn Handhaving, Onderzoek en
beleidsinformatie, Subsidies en Overig. Delen van deze beleidsuitgaven
zijn toegerekend naar beleidsartikelen en zullen daar worden verantwoord. Indien van toepassing zal voor het behoud van een totaaloverzicht
per uitgavencategorie inzicht worden gegeven in de totale omvang van de
budgetten.
Handhaving
Van het handhavingsbudget is gedurende de begrotingsuitvoering circa
€ 11 mln overgeboekt naar andere handhavingsbudgetten, apparaat,
voorlichting, onderzoek en automatisering voor noodzakelijke voorzieningen ten behoeve van het handhavingsprogramma. De resterende
onderuitputting op het handhavingsbudget van artikel 98 (€ 0,5 mln)
betreft afwijkingen op enkele projecten.
Onderzoek en subsidies
Op artikel 98 is vooral als gevolg van overboekingen van onderzoek- en
subsidiegelden naar beleidsartikelen € 2,4 mln en € 0,8 mln minder uitgegeven dan geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

119

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Verzameluitkering SZW
De uitgaven aan de verzameluitkering zijn € 1,7 mln hoger dan geraamd.
De hogere uitgaven hebben betrekking op handhavingsmiddelen waarvan
oorspronkelijk beoogd was om deze als een subsidie via Divosa ter
beschikking te stellen aan gemeenten. Uiteindelijk is gekozen deze
middelen onder te brengen in de Verzameluitkering SZW.
Overig/Voorlichting
In de loop van het jaar is een aantal extra voorlichtingsactiviteiten (voorlichting handhavingsprogramma, werkleerrecht, ik kan, AOW en Wsw)
ondernomen.
Apparaatuitgaven
De apparaatsuitgaven op artikel 98 bestaan uit personeel, materieel, huisvesting en automatisering. Totaal is € 4,2 mln minder uitgegeven dan
oorspronkelijk geraamd. Zie hieronder voor een toelichting per onderdeel.
Automatisering en huisvesting
De uitputting van de automatiserings- en huisvestingsbudgetten wijkt
ondanks diverse uitvoeringsmutaties (zowel plus als min) nauwelijks af
van de oorspronkelijke ramingen.
Personeel en materieel
De lagere uitgaven (€ 4,1 mln) zijn het saldo van enerzijds de loon- en
prijsbijstelling en anderzijds de uitbesteding van de ICT dienstverlening
naar het Ministerie van V&W en een aantal relatief kleine overschotten en
tekorten op de personele en materiële directiebudgetten. Ook op de apparaatsuitgaven van de beleidsartikelen staan overschotten en tekorten. Het
totaalbeeld van de personele en materiële uitgaven wordt in het vervolg
nader toegelicht.
Bijdrage aan IWI
De bijdrage is als gevolg van verrekeningen met het moederdepartement
lager dan geraamd.
Ontvangsten
De gerealiseerde ontvangsten zijn € 3,2 mln hoger dan geraamd. Het
betreft de som van een groot aantal «diverse ontvangsten» van relatief
geringe omvang.
98.1 Apparaatsuitgaven
In tabel 98.2 worden de apparaatsuitgaven en programma-uitgaven per
artikel weergegeven. Het betreft zowel de bedragen die in artikel 98
worden verantwoord, als de bedragen die in de beleidsartikelen worden
verantwoord. Vervolgens worden enkele uitgavencategorieën nader
toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

120

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Tabel 98.2 Totaaloverzicht gerealiseerde apparaat- en algemene programma-uitgaven 2009 (x € 1 000)
Apparaatsuitgaven
Personeel
& Materieel
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51

Inkomensbeleid
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Gezond en Veilig Werken
Pensioenbeleid
Inkomensbescherming met activering
Aan het werk: Bemiddeling en
Re-integratie
Sociale werkvoorziening
Overige inkomensbescherming
Tegemoetkomingen specifieke kosten
Rijksbijdragen aan sociale fondsen

Programma-uitgaven
Overige*

1 007
20 488
16 768
38 785
1 574
8 312

Primair
Proc.

Onderzoek

20

292
100
482
536
138
743

434
4 793

3 993
949
811
587
667

97 Aflopende regelingen
98 Algemeen
99 Nominaal en onvoorzien
Totaal gerealiseerde uitgaven 2009
Vastgestelde Begroting 2009
Verschil 2009

Voorlichting

Subsidies

1 431
1 519
1 493

40
1 354
1 985
12 364
299

1 841

Handhaving

487
317
7 892

798

4 138

3 136

27
100 790

69 915*

959

4 463

7 411

182
355

1 299

194 758
205 117
– 10 359

69 915
70 016
– 101

6 206
7 168
– 962

7 552
11 980
– 4 428

17 833
6 997
10 836

19 715
29 790
– 10 075

9 995
20 416
– 10 421

Bron : SZW administratie
* Dit betreft Huisvesting (€ 30 894), Automatisering (€ 16 691) en Bijdrage moederdepartement (€ 22 330).

Tabel 98.3 Formatie en bezettingsontwikkeling (fte)
2005

2006

2007

2008

2009

Formatie totaal SZW ultimo
waarvan batenlastendiensten

3 047
363

2 963
355

2 894
352

2 794
325

2 659
311

Bezetting ultimo
Bezetting gemiddeld

2 944
3 007

2 922
2 955

2 758
2 825

2 582
2 670

2 470
2 526

103

41

136

212

189

Vacatures ultimo (aantal)

Toelichting

Aan het eind van 2009 bestond de formatie inclusief de baten-lastendiensten uit 2 659 formatieplaatsen (fte). Dat is 135 lager dan de formatie van
2008. De formatie is afgenomen als gevolg van de doorwerking van de
taakstelling. De bezetting per 31 december 2009 bedroeg 2 470 fte. Ten
opzichte van 31 december 2008 is de bezetting gedaald met 112 fte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

121

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Tabel 98.4 Realisaties personeel, materieel, huisvesting en automatisering (x € 1 mln)
2005

2006

2007

2008

2009

Personeel (excl IWI en AG SZW)
Materieel
Huisvesting
Automatisering
Bijdrage moederdepartement aan IWI

161
28,7
29,5
19,7
24,8

159
37,2
28,6
19,3
24,8

158
31,8
31,2
24,3
25,3

158,6
31,8
29,6
26,0
21,1

161,0
33,8
30,9
16,7
22,3

Gemiddelde realisatie per fte (x € 1 000)
Personeel
Materieel
Huisvesting
Automatisering

53,5
9,5
9,8
6,6

53,8
12,6
9,7
6,5

55,9
11,3
11,0
8,6

59,4
11,9
11,1
9,7

63,7
13,4
12,2
6,6

Bron: SZW administratie

Toelichting

In 2009 is € 161,0 mln uitgegeven aan personeelskosten. Dit is inclusief
€ 2,7 mln aan post-actieven, € 7,0 mln aan inhuur van personeel en € 1,4
mln aan flankerend beleid. Deze bedragen zijn exclusief de baten-lastendiensten IWI en Agentschap SZW.
98.2 Programma-uitgaven
Handhaving
In 2009 bedroeg het totale beleidsbudget voor handhaving € 20,4 mln,
verdeeld over de artikelen 43, 44, 46 en 98. De realisatie op het totale
handhavingsbudget bedroeg uiteindelijk circa € 10,0 mln. Het verschil
heeft twee oorzaken. Ten eerste is het beleidsbudget tussentijds verlaagd
als gevolg van overboekingen naar apparaat, voorlichting, onderzoek en
automatisering voor noodzakelijke voorzieningen ten behoeve van het
handhavingsprogramma (€ 10 mln). Daarnaast was er sprake van onderuitputting omdat projecten vertraging hebben opgelopen dan wel niet zijn
uitgevoerd.
Voorlichting
In de loop van het jaar is een aantal extra voorlichtingsactiviteiten (voorlichting handhavingsprogramma, werkleerrecht, ik kan, AOW en Wsw)
ondernomen.
De totale voorlichtingsuitgaven 2009 bedroegen € 17,8 mln. Naast de
uitgaven «postbus 51», bibliotheek, documentatie etc., beloopt het totale
bedrag dat aan voorlichtingscampagnes is uitgegeven € 17,2 mln. Dit is
als volgt over de beleidsterreinen verdeeld.
Tabel 98.5 Uitgaven voorlichtingscampagnes naar beleidsterrein (x € 1 000)
Realisatie
2009
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsomstandigheden
Schuldhulpverlening
Iedereen doet mee
Overig (dienstverlening aan huis, Wav, overig)

1 431
1 520
1 493
1 841
4 138
6 886

Bron: SZW-administratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

122

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Publieksinformatie
In 2009 zijn de volgende aantallen vragen door de afdeling publieksinformatie afgehandeld:
+ 14 958 e-mails via vooral het Algemeen loket (53,5%), de site van de
arbeidsinspectie, diverse andere loketten en postbus 51;
+ 1 896 brieven van burgers;
+ 11 804 telefonische vragen op het gratis telefoonnummer 0800–9051.
Tabel 98.6 Verdeling van de gestelde vragen naar beleidsterrein (%)
Realisatie
2009
Arbeidsmarkt
Arbeidsomstandigheden
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsongeschiktheid
Werkloosheid
Overig SV
Werk en Bijstand
Overig

7,8
14,3
28,9
3,8
4,1
7,7
8,8
24,6

Bron: SZW-administratie

Onderzoek en beleidsinformatie
Het totale onderzoeksbudget 2009 bedroeg € 12,0 mln. De gerealiseerde
uitgaven 2009 zijn uitgekomen op € 7,6 mln. Ten eerste is het onderzoeksbudget tussentijds verlaagd voor overboekingen naar andere departementen, voorlichting, automatisering en subsidies. Daarnaast was er
sprake van onderuitputting omdat projecten vertraging hebben opgelopen
dan wel niet zijn uitgevoerd.
Subsidies
Voor een totaaloverzicht van alle SZW subsidiemiddelen verwijs ik naar
bijlage 4 Subsidies.
98.3 Sociale Inlichtingen en Opsporingsdienst (SIOD)
De Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD) is de bijzondere
opsporingsdienst (BOD) van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij is opgericht om de strafrechtelijke handhaving van de weten regelgeving op het terrein van werk en inkomen op te pakken. De
aanpak is repressief met een beoogd preventief effect. De SIOD spoort
feitelijk fraude op over de volle breedte van het SZW-beleidsterrein, van
georganiseerde uitkeringsfraude tot georganiseerde illegale tewerkstelling
en uitbuiting en fraude met reïntegratiesubsidies. Naast fraude op het
terrein van het ministerie van SZW spoort de SIOD ook fraude op ten
behoeve van andere departementen, bijvoorbeeld fraude met de APPAregeling voor het ministerie van BZK en incidenteel op verzoek van het
Functioneel Parket fraude met persoonsgebonden budgetten (ministerie
van VWS). Daarnaast voert de SIOD incidenteel verkennende onderzoeken
uit voor andere departementen: in 2009 bijvoorbeeld een onderzoek naar
de fraudegevoeligheid van studiefinanciering voor uitwonende studenten
in opdracht van het ministerie van OCW.
De SIOD heeft in 2009 48 opsporingsonderzoeken afgerond. Bij deze
opsporingsonderzoeken waren 106 verdachte natuurlijke personen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

123

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

betrokken en 31 verdachte rechtspersonen. Hierbij is door de SIOD een
totaal benadelingsbedrag opgespoord van € 14,6 mln, waarvan € 334 000
premiefraude, € 1,3 mln uitkeringsfraude, € 3,7 mln belastingfraude, € 3,6
mln subsidiefraude, € 1,7 mln identiteitsfraude/maatschappelijk nadeel en
€ 3,9 mln wederrechtelijk genoten voordeel.
De financiële opbrengsten van de SIOD zullen altijd van jaar tot jaar sterk
fluctueren om de eenvoudige reden dat een paar afgeronde onderzoeken
met een zeer hoog benadelingsbedrag een enorme invloed hebben op de
totale opbrengst in een jaar.
De digitale recherche van de SIOD heeft in 2009 47 SIOD onderzoeken of
projecten ondersteund. Daarnaast zijn 5 onderzoeken van de Arbeidsinspectie ondersteund, 4 onderzoeken van sociale recherches van gemeenten, 1 van de Rijksrecherche, 2 onderzoeken van de Zorg Authoriteit en 1
onderzoek van de Inspectie Volksgezondheid in 2009. De SIOD ondersteunt gemeenten en andere samenwerkingspartners als daarvoor ruimte
is. Helaas heeft de SIOD in 2009 ook 9 ondersteuningsverzoeken van
gemeenten moeten afwijzen. Naar verwachting zal het aantal ondersteuningsverzoeken vanuit gemeenten in 2010 fors toenemen.
De criminaliteits-analisten van de SIOD hebben in 2009 27 maal analyserapporten verstrekt aan de Interventieteams, en 1 aan een individuele
gemeente, waardoor controles van de betrokken partijen effectiever
worden.
In 2009 kwamen er 2 186 fraudemeldingen binnen bij het Informatieknooppunt SZW (IKP). Het aantal meldingen was wat lager dan in 2008,
hetgeen vermoedelijk samenhing met het negatief in het nieuws komen
van MMA (Meld Misdaad Anoniem) doordat een anonieme melder tijdens
een strafrechtelijk onderzoek bleek te zijn afgeluisterd. De meeste IKP
meldingen worden bij de uitvoeringsorganisaties in de keten van Werk en
Inkomen weggezet, maar daarnaast waren 159 meldingen relevant voor
de SIOD.
De samenwerkingspilot met de gemeente Arnhem, waarbij de SIOD
opsporingsonderzoeken voor Arnhem uitvoerde, heeft tot een positief
evaluatierapport geleid. In november 2009 is een dienstverleningovereenkomst getekend tussen de gemeente Arnhem en de SIOD, waarmee de
overdracht van de opsporing van bijstandsfraude aan de SIOD is geformaliseerd. Eind 2009 is de SIOD ook met gemeentelijk samenwerkingsverband Drechtsteden tot overeenstemming gekomen over de overdracht
van de opsporing aan de SIOD.
In opdracht van de Landelijke Stuurgroep Interventieteams en met
toestemming van het College Bescherming Persoonsgegevens is de SIOD
gestart met een zgn. Black Box project waarmee de Interventieteams in
staat worden gesteld om bestanden te koppelen in een beveiligde omgeving waardoor de privacy van burgers zoveel mogelijk wordt gewaarborgd. Dit project resulteert uiteindelijk in een set van risicoprofielen die
bestandskoppelingen overbodig maken. In april 2010 wordt gerapporteerd
aan de Tweede Kamer.
In 2009 is er naast onderzoeken op het terrein van georganiseerde illegale
tewerkstelling en onderzoeken naar uitkeringsfraude, ook een aantal
bijzondere onderzoeken uitgevoerd, bijvoorbeeld een onderzoek naar
georganiseerde gastouderopvangfraude, een aantal onderzoeken naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

124

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

constructies met schijn-ZZP’ers, een onderzoek naar een transportbedrijf
dat bestuurdersattesten vervalste, een onderzoek naar georganiseerde
fraude met schijn-trainees in de horeca en een onderzoek naar fraude met
de witte werksterregeling. Verder zijn er in 2009 twee onderzoeken naar
arbeidsuitbuiting afgerond.
98.4 Arbeidsinspectie (AI)
De Arbeidsinspectie ziet toe op de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet),
de Arbeidstijdenwet (ATW), de Wet Arbeid Vreemdelingen (WAV), de Wet
Minimum loon (WML), het Besluit Risico’s Zware Ongevallen (BRZO) en
een aantal andere aspecten in sociale wet- en regelgeving.
De Arbeidsinspectie draagt door dit toezicht bij aan veilige en gezonde
arbeidsomstandigheden en het bestrijden van illegale tewerkstelling of
het ontduiken van het wettelijk minimumloon. In de aanpak ligt de prioriteit bij het opsporen en wegnemen van ernstige overtredingen.
Een gedetailleerd verslag van activiteiten en uitkomsten van het toezicht
door de Arbeidsinspectie wordt gegeven in het Jaarverslag Arbeidsinspectie 2009 dat gelijktijdig met het SZW-jaarverslag verschijnt (zie
www.arbeidsinspectie.nl).
Resultaten
De streefwaarde in de begroting 2009 op het terrein van arbeidsomstandigheden en arbeidstijden bedroeg 20 000 actieve inspecties. In 2009 zijn
21 386 actieve inspectietrajecten afgerond. Actieve inspecties zijn inspecties op eigen initiatief van de Arbeidsinspectie en doorgaans niet bij het
bedrijf aangekondigd. Inspectietrajecten kunnen meerdere inspectiebezoeken bij één bedrijf betreffen.
In 2009 zijn 2 290 ongevallen bij de Arbeidsinspectie gemeld en zijn er
1 628 ongevalsonderzoeken afgehandeld (met hantering van een handhavingsinstrument).
In 2009 zijn 1 453 klachten gemeld, waarvan er 866 zijn afgehandeld (met
hantering van een handhavingsinstrument). In totaliteit is in 58% van de
gevallen op enigerlei wijze handhavend opgetreden.
De streefwaarde in de begroting 2009 met betrekking tot de effectiviteit
van het interventiebeleid en de nalevingsbereidheid bedroeg 95%. Deze
streefwaarde is in 2009 gerealiseerd, feitelijk voldoet 98% bij hercontrole
aan de Arbowet.
De streefwaarde in de begroting 2009 op het terrein van ramppreventie en
naleving van het Besluit Risico’s Zware Ongevallen en de ARIE-regeling
bedroeg drie meldingen van majeure incidenten aan de EU per jaar. In
2009 zijn er door de Arbeidsinspectie feitelijk ook drie meldingen van
incidenten aan de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) gedaan voor
doormelding aan de EU.
Bij het toezicht ter voorkoming van zware ongevallen bij bedrijven met
grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen heeft de Arbeidsinspectie in totaal
520 trajecten uitgevoerd. Het betreft vooral systeeminspecties samen met
gemeenten, provincies en waterschappen en de brandweer op de kwaliteit
van de veiligheidsbeheerssystemen van risicovolle processen.
De begroting 2009 bevatte kengetallen voor de toezichtsinspanning op
naleving van het wettelijke minimumloon, te weten 9 600 inspecties en
200 opgelegde boetes.
Actieve inspecties van de Arbeidsinspectie op naleving van de Wet Arbeid
Vreemdelingen en de Wet Minimumloon gebeuren gecombineerd. Daar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

125

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

naast vinden inspecties plaats op basis van klachten over minimumloon
en meldingen van illegale tewerkstelling.
In 2009 zijn 9 700 inspectietrajecten uitgevoerd waarbij 12 300 werkgevers
zijn gecontroleerd op naleving van WAV plus WML. In 17% van het aantal
geïnspecteerde bedrijven werd illegale tewerkstelling geconstateerd en bij
1% overtreding van de Wet Minimumloon. Er werden in 2009 2 276 boeterapporten WAV en 84 boeterapporten WML opgemaakt.
Boetes
De feitelijke inning van boetes in verband met overtreding van de
Arbowet en ATW zijn in 2009 aanzienlijk hoger uitgevallen dan begroot.
Dat komt door het inlopen op de werkvoorraad waaronder ook meer
ongevallen die gemiddeld hogere boetes kennen. De inning van WAV- en
WML-boetes valt lager uit dan begroot. Specifiek voor de WML gaat het
om een bescheiden bedrag waarvan de ontvangsten vertekend worden
doordat betalingsregelingen die hier aan de orde zijn pas als ontvangsten
worden geboekt als de boetes daadwerkelijk zijn betaald.
Tabel 98.7 Boeteontvangsten Arbeidsinspectie (bedragen x € 1 000)
Wet

ARBO
ATW
WAV
WML

Opgelegde
boetes

Ontvangen
boetes

Terugbetaalde
boetes

Totaal
ontvangsten

Begroting
2009

Overschot/
tekort

Inningspercentages

A

B

C

D=B-C

E

F=D-E

J=D/A

13 329
522
26 453
932

12 099
648
19 908
66

257
36
3 533
7

11 842
612
16 375
59

5 132
303
18 898
925

6 710
309
– 2 523
– 866

89%
117%1
62%
6%

Bron: SZW/Arbeidsinspectie
1
Aangezien tussen beschikking en inning tijdsverschil zit gaat de inning niet over de in dat jaar opgelegde boetes. Dat verklaart waarom een
percentage boven de 100% kan uitkomen. Dit cijfer is slechts een indicator van de inning per wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

126

Artikel

99 Nominaal en onvoorzien
Op dit artikel staan tijdelijk middelen voor onvoorziene uitgaven, loon- en
prijsbijstelling. De beschikbare middelen voor de loon- en prijsontwikkeling zijn gedurende het begrotingsjaar 2008 naar de in aanmerking
komende artikelen overgeboekt.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 99.1 Begrotingsuitgaven Artikel 99 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2008

2009

2010

2011

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Verplichtingen
Uitgaven

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

24 738
24 738

– 24 738
– 24 738

Programma uitgaven
Operationele Doelstelling 1
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Onvoorzien

0

0

0

0

0

24 738

– 24 738

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

24 738
0
0

– 24 738
0
0

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Toelichting

Loonbijstelling
Op dit onderdeel wordt de loonbijstelling verwerkt in het kader van algemene salarismaatregelen, incidentele loonontwikkeling en overige specifieke maatregelen op het gebied van arbeidsvoorwaarden en premies
sociale zekerheid. Het artikel heeft het karakter van een «parkeerartikel»
totdat de loonbijstelling toegedeeld kan worden aan de relevante beleidsartikelen.
Prijsbijstelling
Op dit onderdeel worden de uit de aanvullende post prijsbijstelling
ontvangen bedragen geboekt tot toerekening plaatsvindt aan prijsgevoelige begrotingsartikelen.
Onvoorzien
De grondslag ligt in de Comptabiliteitswet, waarin de mogelijkheid
bestaat een artikel voor onvoorziene uitgaven op te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

127

6. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
Het jaar 2009 heeft wat betreft de kwaliteit van de bedrijfsvoering in het
teken gestaan van het verder oplossen van de – mede door de Algemene
Rekenkamer – gesignaleerde resterende onvolkomenheden op het gebied
van het financieel beheer van het ministerie van SZW. De Algemene
Rekenkamer had bemerkingen bij de kwaliteit van en de interne controle
op de financiële administratie (de administratie van voorschotten, vorderingen en verplichtingen). Daarnaast had de Algemene Rekenkamer
bemerkingen bij de kwaliteit van het contractbeheer (het contractenregister, de dossiers en de interne controle). Tot slot vond de Algemene
Rekenkamer het subsidiebeheer in 2008 bij de verschillende subsidieverlenende directies onvoldoende ordelijk en controleerbaar.
In mijn reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar
2008 heb ik toegezegd dat in 2009 de resterende aandachtspunten zouden
worden verbeterd. Ter afsluiting van een langdurig en ingrijpend traject
voor de invoering van een nieuw systeem voor de financiële administratie
heb ik, voor de verbetering van de resterende bemerkingen, een verbeterplan opgezet en uitgevoerd. Daarnaast heb ik een actieplan opgezet voor
de verbetering van de kwaliteit van het subsidiebeheer. Onderdelen
daarvan waren onder meer de evaluatie van het Subsidie Expertise
Centrum, de verdere verbetering van de managementinformatie en het op
orde brengen van ontbrekend review- en M&O-beleid. Wat betreft de
verbetering van de kwaliteit van het contractbeheer heb ik onder meer de
centralisatie van de inkoopfunctie aangekondigd.
Deze verbeteracties zijn in de loop van 2009 nagenoeg volledig uitgevoerd. Ik constateer tot mijn genoegen dat zij grotendeels tot de gewenste
resultaten hebben geleid. De gesignaleerde tekortkomingen zijn per het
einde van 2009 voor een groot deel opgelost. De resterende aandachtpunten betreffen vooral aspecten van administratieve zorgvuldigheid,
zoals termijnen en dossiervorming. Ik ga daar in het onderstaande dieper
op in.
Bovenstaande neemt niet weg dat, over het gehéle jaar 2009 genomen, de
kwaliteit van de verschillende processen nog te wensen heeft overgelaten.
Het op orde brengen van de genoemde aspecten heeft veel tijd en inspanning gekost, en de resultaten zijn in de loop van het jaar tot stand gekomen en zichtbaar geworden. Ik vertrouw erop dat over het gehele jaar
2010 de conclusie zal kunnen worden getrokken dat de verbeteracties in
opzet en in werking tot een wezenlijke verdere structurele verbetering van
de kwaliteit van de bedrijfsvoering hebben geleid. In 2010 is het noodzakelijk de focus te leggen op de consolidatie van de bereikte situatie en op
het verder verinnerlijken van de geldende normen met betrekking tot de
administratieve zorgvuldigheid.
De kwaliteit van het financieel beheer en de financiële administratie
In 2009 zijn zodanige verbeteringen doorgevoerd, dat de eerder gemelde
(aanloop)problemen met het nieuwe systeem voor de financiële administratie (Hermes) grotendeels zijn opgelost. Ten aanzien van het financieel
beheer zijn de zaken nu voldoende op orde. Er wordt voldoende aandacht
besteed aan de tijdigheid van betalen (zie onder). De uitvoering van het
Verbeterplan Financieel Beheer is beheerst en voortvarend verlopen en de
wijzigingen in het systeem voor de financiële administratie met betrekking
tot de bekostiging hebben voor voldoende stabiliteit gezorgd op het
gebied van financiële verwerking van bekostiging en subsidies. Wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

128

Bedrijfsvoeringsparagraaf

betreft de vorderingen-, voorschotten- en verplichtingenadministratie
geldt dat verbeteringen in de processen, maar ook in de managementinformatie, hebben geleid tot een beter inzicht in de kwaliteit van het financieel beheer. In 2009 was nog extra aandacht nodig voor de volledigheid
van de voorschottenadministratie.
De nu bereikte resultaten worden in 2010 geconsolideerd, en het aantal
resterende nog op te lossen punten zal nog aanvullende inspanningen
behoeven. Dit om te borgen dat de aangebrachte verbeteringen ook daadwerkelijk structureel in de organisatie zijn verankerd. Wat dit betreft is bij
de voorschottenadministratie een actie gehouden om zoveel mogelijk
oude voorschotten op te schonen. De komende tijd worden ook de laatste
resterende oude voorschotten afgewikkeld.
Ook het aantal vorderingen is geschoond. Aandacht blijft nodig om tijdig
de juiste stappen in het vorderingenproces te zetten.
Tenslotte is veel aandacht uitgegaan naar het sluitend krijgen van de
saldibalans. Hierbij is een majeure stap gezet in het inzichtelijk krijgen van
de verschillen. Die zijn nu naar boekingsregel te herleiden en voor een
groot deel corrigeerbaar. Voor het resterende deel zullen extracomptabele
boekingen vooralsnog noodzakelijk blijven. In 2010 zal ik verbeteringen
hierop nog verder doorvoeren. Zo zullen vanaf 2010 de knelpunten in het
opstellen van een sluitende saldibalans nader uitgezocht worden binnen
het project «Verbeteren saldibalans/aansluiting FI-FM» om vervolgens met
oplossingen te komen om deze knelpunten te mitigeren.
Tevens wordt onderzocht in hoeverre de implementatie van NGL (Nieuw
Grootboek) in SAP en uitrol van de Enhancement-pack 4 (nieuwere versie
met meer functionaliteiten) bijdraagt aan het sluitend krijgen van de saldibalans. Veel van de gerealiseerde verbeteringen zijn nu al structureel
geborgd, door aan de hand van het IC-Werkplan te rapporteren over de
verschillende financieel beheerprocessen. Voor 2010 geldt dat het belang
van een periodieke IC-rapportage cruciaal is voor beheerste financiële
processen.
Betaalgedrag
Het jaar 2009 heeft ten aanzien van het betaalgedrag van SZW in het teken
gestaan van een gestaag stijgende lijn. De tijdigheid van betalingen ten
opzichte van voorgaande jaren is verder verbeterd. Het tijdigheidpercentage van de facturen ligt over geheel 2009 op ruim 78% op basis van
factuurdatum en ruim 89% op basis van ontvangstdatum.
In het laatste kwartaal van 2009 werd een percentage van 91% behaald. In
2010 wordt de aandacht gericht op consolidatie van het bereikte resultaat
en aanpak van nog resterende aandachtpunten, met name het
aanbrengen van verbeteringen in de workflow.
De kwaliteit van het contractbeheer
In de kwaliteit van het contractbeheer en van de (Europese) aanbestedingen is een verbeterslag gemaakt. Het contractbeheer is echter nog niet
op het vereiste niveau. De reeds genoemde centralisering van de inkoopfunctie per 1 juni 2009 heeft de grondslag gelegd voor verbetering van de
kwaliteit van het contractbeheer. De centralisering van de inkoopfunctie
omvat alle inkoopcontracten (dus ook voor de overdracht van de lopende
meerjarige contracten) met een waarde van meer dan € 15 000, en het
beheer over het contractenregister en de contractdossiers. Door centralisering bij de afdeling Inkoop vindt de inkoop plaats door professionele
inkopers, waardoor juiste toepassing van de regels beter is geborgd. Waar
de interne opdrachtgever klemmende redenen heeft om af te wijken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

129

Bedrijfsvoeringsparagraaf

de regels, wordt deze gewezen op de risico’s en wordt de keuze gedocumenteerd. Centralisatie heeft tevens geleid tot een betere aansluiting
tussen inkoop, contractregistratie en contractdossiers. Met name het
contractenregister en de contractdossiers zullen de komende periode nog
veel aandacht vragen.
Op de centralisering zijn twee uitzonderingen gemaakt. De eerste uitzondering bestaat uit inkoop en contractbeheer beneden € 15 000. Hiervoor
blijven de individuele directies zelf verantwoordelijk. In aantal gaat het
hierbij om een groot gedeelte van de inkoopacties die echter een zeer
beperkt deel van het totale inkoopvolume vertegenwoordigen. De tweede
uitzondering is inkoop en contractbeheer van beleidsonderzoek beneden
de Europese aanbestedingsdrempel. Deze inkopen worden door de
beleidsdirecties zelf uitgevoerd met toepassing van de relevante regelgeving.
De centralisering van inkoop, de inrichting van de afdeling Inkoop en het
decentraal inkopen van beleidsonderzoek worden in de loop van 2010
geëvalueerd.
Er zal in 2010 nog veel energie moeten worden gestoken in de verbetering
van de inkoopinformatie, het contractbeheer en de control over de inkoopprocessen, maar de eerste resultaten zijn in 2009 merkbaar geworden.
Voor zover zich onrechtmatigheden ten aanzien van de naleving van de
(Europese) aanbestedingsregels hebben voorgedaan berusten deze voor
het overgrote deel op expliciete en zichtbaar gemaakte keuzen.
De kwaliteit van het subsidiebeheer
Mede als gevolg van de instelling van het Subsidie Expertise Centrum
(SEC) is de kwaliteit van het subsidiebeheer in de loop van 2009 verder
verbeterd. Door het SEC is er meer aandacht voor alle aspecten van het
subsidieproces. Daarnaast heeft FEZ vanuit zijn controlfunctie de monitoring op zich genomen van de implementatie van de door de Auditdienst
en de Algemene Rekenkamer voorgestelde punten ter verbetering van de
kwaliteit van het subsidiebeheer bij de verschillende subsidieverstrekkende directies. Aan de hand van een actiepuntenlijst, waarin de aanbevelingen van de Auditdienst en de Algemene Rekenkamer waren opgenomen, is in 2009 verschillende keren met de directies de stand van zaken
opgemaakt. De laatste check vond plaats in de eerste helft van februari
2010. Dankzij de inspanningen van de subsidieverstrekkende directies is
op dit moment de ordelijkheid en controleerbaarheid van het subsidiebeheer merendeels op orde, behoudens incidentele beheersfouten, dossiervorming en tijdigheidsaspecten. De meeste directies hebben, als belangrijkste instrument de centrale bewaking en administratieve ondersteuning
van het subsidiebeheer in het leven geroepen, waar de procesgang wordt
gecoördineerd. De bewaking van de termijnen voor verlening en vaststelling van subsidies is nog steeds een punt van aandacht en zal in het
komende jaar een speerpunt (moeten) zijn. Ook hebben de contacten van
het SEC met het departementaal archief geleid tot verbetering van de
kwaliteit van de subsidiedossiers. Over geheel 2009 genomen laten deze
nog wel veel te wensen over. De situatie per ultimo 2009 rechtvaardigt de
conclusie dat de randvoorwaarden zijn geschapen voor een verdere
verbetering in 2010.
De bewustwording met betrekking tot de te maken keuzes in het grijze
gebied tussen subsidieverlening en opdrachtverlening is verder vergroot.
Het SEC heeft daartoe een aantal criteria ontwikkeld, die werkendeweg
verder zijn en zullen worden uitgewerkt en aangescherpt. Daarbij gaat het
om een uiterst casuïstische beoordeling in dit grijze gebied, waarbij – dat
volgt ook uit de Algemene wet bestuursrecht – keuzes gemaakt kunnen en
moeten worden. Op één uitzondering na kon de keuze voor toepassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

130

Bedrijfsvoeringsparagraaf

van het instrument subsidie voldoende worden onderbouwd, en ook door
het SEC gedeeld.
Overige
Het materieelbeheer is in de loop van 2009 grotendeels op orde gekomen.
De registratie van inventarisgoederen in de inventarisadministratie
behoeft nog wel aandacht. De aanwezigheid van de inventarisgoederen
wordt periodiek getoetst aan de inventarisadministratie.
De kwaliteit van de informatiebeveiliging behoeft in 2010 extra aandacht;
nog niet alle directies voldoen volledig aan de normen van de Baseline
Informatiebeveiliging SZW.
Rechtmatigheid
In 2009 deden zich geen majeure rechtmatigheidsproblemen voor, die
uitgaan boven de tolerantiegrenzen.
De kwaliteit van de niet-financiële beleidsinformatie
De Kamer moet ervan uit kunnen gaan dat zij juiste en goede informatie
ontvangt over de ontwikkeling van de prestatie-indicatoren in de begroting en het jaarverslag. Daarom is het belangrijk dat de niet-financiële
informatie van goede kwaliteit is. In het jaarverslag zijn alle indicatoren
voorzien van een heldere en eenduidige bronvermelding en voorts wordt
in kwaliteitsdocumenten beschreven op welke wijze de kwaliteit van
systemen van niet-financiële informatie is geborgd. Hiermee is de ordelijkheid, controleerbaarheid en deugdelijkheid van de informatie geborgd en
is ook duidelijk waar nog verbeteringen mogelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

131

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

132

97
98
99

48
49
50
51

41
42
43
44
45
46
47

Art.

Niet-beleidsartikelen
Aflopende regelingen
Algemeen
Nominaal en onvoorzien

Beleidsartikelen
Inkomensbeleid
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Gezond & Veilig werken
Pensioenbeleid
Inkomensbescherming met activering
Aan het werk: Bemiddeling en
Re-integratie
Sociale werkvoorziening
Overige inkomensbescherming
Tegemoetkoming specifieke kosten
Rijksbijdragen aan sociale fondsen en
spaarfonds AOW

TOTAAL

Omschrijving

Verplichtingen

Uitgaven

154
201 666
24 738

2 436 693
347 520
143 859
13 288 012

1 663
23 460
26 091
64 049
1 890
6 537 347
2 314 152

336
201 114
24 738

2 436 693
347 520
143 859
13 288 012

1 660
25 561
26 418
64 570
1 889
6 539 047
2 316 152

25 417 569

5 496

522 706

223 470

18 898
1 228
5 132

776 930

431
187 395

2 578 336
386 214
147 817
14 561 020

1 722
31 664
21 326
59 006
1 943
7 510 742
4 065 838

1 033
188 357

2 503 787
386 214
147 817
14 561 020

1 359
33 310
21 675
58 288
2 011
6 767 571
2 228 175

26 900 617

8 811
8 720

509 690
2 410
828
1 955

20 624
760
11 978
11
57 268
290 344

913 399

Ontvangsten

Ontvangsten

Verplichtingen

Uitgaven

Realisatie

(2)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

(1)

Tabel 7.1 Departementale verantwoordingsstaat 2009 van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (x € 1 000)

7. VERANTWOORDINGSSTAAT

ONDERDEEL C. JAARREKENING

277
– 14 271

141 643
38 694
3 958
1 273 008

59
8 204
– 4 765
– 5 043
53
973 395
1 751 686

Verplichtingen

697
– 12 757
– 24 738

67 094
38 694
3 958
1 273 008

– 301
7 749
– 4 743
– 6 282
122
228 524
– 87 977

1 483 048

Uitgaven

8 811
3 224
– 24 738

– 13 016
2 410
828
1 955

1 726
– 468
6 846
11
57 268
66 874

136 469

Ontvangsten

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

– (3)

8. SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2009
DEBET

1
1
3

5

Uitgaven 2008
Uitgaven 2009
Liquide middelen

Uitgaven buiten begrotingsverband

Ultimo 2009
EURO1000

Ultimo 2008
EURO1000
21 888 877

26 900 611
15

CREDIT

2 Ontvangsten 2008
2 Ontvangsten 2009

Ultimo 2009
EURO1000

Ultimo 2008
EURO1000
715 865

913 399

11
4 Rek.crt. Ministerie van
Financiën
6 Ontvangsten buiten begrotingsverband

26 002 941

21 200 175

11 967

13 217

26 928 307

21 929 258

0
90 107

0
85 189

0

0

10 Tegenrekening voorschotten
11 Garantieverplichtingen

14 390 904

14 813 120

3 509

1 965

12 Openstaande verplichtingen
13 Tegenrekening deelnemingen

9 408 724

7 062 568

0

0

27 681

40 370

26 928 307

21 929 258

0
90 107

0
85 189

0

0

14 390 904

14 813 120

11 Tegenrekening Garantieverplichtingen

3 509

1 965

12 Tegenrekening openstaande
verplichtingen
13 Deelnemingen

9 408 724

7 062 568

0

0

Subtotaal (B)

23 893 244

21 962 843

Subtotaal (B)

23 893 244

21 962 843

Totaal (A + B)

50 821 551

43 892 100

Totaal (A + B)

50 821 551

43 892 100

Subtotaal (A)
7
8

Rechten
Extra-comptabele vorderingen
9 Tegenrekening extracomptabele schulden
10 Voorschotten

Subtotaal (A)
7 Tegenrekening rechten
8 Tegenrekening extracomptabele vorderingen
9 Extra-comptabele schulden

De subtotalen in de balans hebben tot doel het onderscheid aan te geven
tussen het intra-comptabele gedeelte (A) en het extra-comptabele
gedeelte (B).
Het intra-comptabele gedeelte bevat de administratie van de financiële
gegevens van transacties die in directe relatie staan met de kasstromen
die via de rekening-courant met het ministerie van Financiën worden
bijgehouden.
Het extra-comptabele gedeelte bevat de administratie van de overige
rekeningen die met de sluitrekeningen in evenwicht worden gehouden.
Bij de subtotalen en totalen kunnen afrondingsverschillen optreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

133

Saldibalans

TOELICHTING BIJ DE SALDIBALANS
Alle bedragen zijn vermeld in € 1 000
Ad 1/2 Uitgaven/ontvangsten 2009
De departementale verantwoordingsstaat over het jaar 2008 is bij wet van
24 september 2009 vastgesteld (Staatsblad 467) en is in 2009 in de rekening courant met het ministerie van Financiën afgewikkeld.
In verband hiermee zijn deze uitgaven en ontvangsten ultimo 2009 niet
meer in de saldibalans opgenomen.
Het verschil tussen de realisaties ontstaat door verschillende afrondingsmethodieken. In de departementale verantwoordingstaat worden de
uitgaven artikelen op € 1 000 naar boven afgerond, in de saldibalans
wordt de rekenkundige methodiek gehanteerd.
UITGAVEN

Totaal

Doorbelast

Ultimo 2009

Ultimo 2008

Apparaatskosten
Beleidsuitgaven

242 344
26 658 267

93 97093 970

148 374
26 752 237

149 041
21 739 836

Totaal hoofdstuk 15 van de rijksbegroting

26 900 611

0

26 900 611

21 888 877

VERPLICHTINGEN

Ultimo 2009

Ultimo 2008

Apparaatskosten
Beleidsuitgaven

147 985
29 405 463

151 898
20 275 461

Totaal hoofdstuk 15 van de rijksbegroting

29 553 448

20 427 359

Ultimo 2009

Ultimo 2008

913 399

715 865

Uitgaven

Ontvangsten

25 417 569

776 930

1 341 435

7 480

206 643

86 652

26 965 647

871 062

– 65 030

42 337

Realisatie volgens departementale rekening

26 900 617

913 399

Realisatie volgens de saldibalans

26 900 611

913 399

ONTVANGSTEN

Wet van 29 januari 2009, Stb. 80 (vastgestelde
begroting)
Wet van 25 september 2009, Stb. 469 (1e
suppletore wet)
Voorstel van wet 27 november 2009, Kamerstuk
32 222 (2e suppletore wet)
Totaal toegestaan bij wet
Slotwet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

134

Saldibalans

Ad 3 Liquide middelen (€ 15)
Openstaand
ultimo 2009
Postbank concernblok
Min. van Financiën concernblok
Postbank 552 712

0
0
1

Totaal verschuldigde girale liquide middelen

1

Departementale kas
Kassen kasvoorschothouders

14
1

Totaal chartale liquide middelen

14

Totaal liquide middelen

15

Centraal en decentraal worden kassen aangehouden voor het doen van
kleine materiële uitgaven. Het totaal saldo van de departementale kas sluit
aan met het kasboek. De kasbeheerder heeft dit akkoord bevonden. Een
kasvoorschothouder wordt bij beschikking aangewezen. Deze dient maandelijks een kasstaat in over de, in een verslagmaand, gedane uitgaven
en/of ontvangsten. Er is een kasvoorschothouder aangesteld. De saldi met
betrekking tot de concernblokrekeningen worden dagelijks afgeroomd.
Ad 4 Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding (€ 26 002 941)
Dit is de rekening-courant van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ten opzichte van het ministerie van Financiën. Het ministerie
van Financiën stelt de door SZW uit te geven begrotingsgelden beschikbaar. Nadat de Rekening aan de Tweede Kamer is aangeboden en de
Algemene Rekenkamer geen bezwaren heeft, die goedkeuring in de weg
staan, wordt tot verrekening overgegaan. Het saldo stemt overeen met het
dagafschrift van 31 december 2009, de daarop gecorrigeerde overloopposten en de verrekende uitgaven en ontvangsten over het jaar 2009 van
de Rijkshoofdboekhouding van het ministerie van Financiën.
Ad 5 Uitgaven buiten begrotingsverband (€ 27 681)
Openstaand
ultimo 2009
Door te betalen Europees Sociaal Fonds-gelden
Apparaatskosten AGSZW
Apparaatskosten IWI
Intra compt Debiteuren
Project Directie R & P
Diversen
Afdracht pensioenpremie
Diverse Personeel

25 737
672
599
492
74
59
37
11

Totaal uitgaven buiten begrotingsverband

27 681

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

135

Saldibalans

Ad 6 Ontvangsten buiten begrotingsverband (€11 967)
Openstaand
ultimo 2009
Directie Internationale Zaken projecten
Afdracht loonheffing
Met Derden te verrekenen
Directie Arbeidsverhoudingen
Afdracht sociale verzekeringspremies
Ontvangsten WAO/WIA/Ziektewet
Academie SZW
Diversen
We Print Together

3 424
3 221
2 867
1 070
941
260
123
61
1

Totaal ontvangsten buiten begrotingsverband

11 967

Ad 7 Openstaande rechten (€ 0)
Geen.
Ad 8 Vorderingen inclusief CJIB/Agentschap SZW (€ 90 101)

Ministerie

Agentschap
SZW

CJIB

Openstaand
ultimo 2009

39 590

4 857

45 660

90 107

Ministerie

Openstaand
ultimo 2009
t/m 2006
2007
2008
2009

16 471
3 154
2 971
16 994
39 590

Het openstaande bedrag bestaat voornamelijk uit vorderingen (€ 19 749)
wegens door de Arbeidsinspectie opgelegde bestuurlijke boetes in 2006 of
eerder. Bestuurlijke boetes die in 2007 en verder worden opgelegd
worden niet meer door SZW maar door het CJIB geïncasseerd. Ten
aanzien van de in jaren 2006 en eerder opgelegde boetes zijn door SZW
inningswerkzaamheden verricht. Ultimo 2009 stond nog voor € 9 793 aan
bestuurlijke boetes uit bij het incassobureau.
Ultimo 2009 kan van de totale vorderingen een bedrag ter grootte van
€ 17 963 als oninbaar worden beschouwd, waarvan € 7 392 betrekking
heeft op bestuurlijke boetes. De overige vorderingen van SZW worden
beschouwd als direct opeisbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

136

Saldibalans

Ad 9 Extra-comptabele schulden (€ 0)
Geen.
Ad 10 Voorschotten inclusief Agentschap SZW (€ 14 390 904)
Ministerie

Agentschap
SZW

Openstaand
ultimo 2009

14 253 726

137 177

14 390 904

Ministerie (€ 14 253 726)
In de onderstaande specificaties worden de openstaande voorschotten
van het ministerie verantwoord naar ouderdom en artikel.
Saldo
1-1-2009
t/m 2006
2007
2008
2009

Verstrekt

Afgerekend

Openstaand
ultimo 2009

12 187 074

33 843
3 550 668
8 190 292
667 651

7 647
28 210
2 698 447
11 519 422

12 187 074

12 442 455

14 253 726

41 491
3 578 878
10 888 740

14 509 108

Art.

Omschrijving

41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
95
97
98
99

Inkomensbeleid
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsomstandigheden en verzuim
Pensioenbeleid
Inkomensbescherming met activering
Aan het werk: Bemiddeling en Re-integratie
Sociale Werkvoorziening
Overige inkomensbescherming
Tegemoetkoming specifieke kosten
Rijksbijdragen aan sociale fondsen en spaarfonds AOW
Jeugd en Gezin
Aflopende regelingen
Algemeen
Nominaal en onvoorzien
Rekeningen buiten begrotingsverband

143
7 856
3 144
17 664
1 211
2 987 080
3 058 622
3 859 335
383 235
138 630
330 235
3 422 286
45
33 691
0
10 550

Totaal

14 253 726

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

Openstaand
ultimo 2009

137

Saldibalans

Agentschap SZW (€ 137 177)
In onderstaande tabel wordt het verloop van de voorschotten van het
Agentschap SZW in 2009 weergegeven.
ESF/EQUAL

Subsidies
Departement

Totaal 2009

Saldo 1 januari
Betaald

287 492
43 616

16 881
42

304 373
43 659

Subtotaal

331 108

16 924

348 032

Afgerekend

202 179

8 675

210 855

Saldo 31 december

128 929

8 248

137 177

Ad 11 Garantieverplichtingen (€ 3 509)

Opbouw garantieverplichtingen

Openstaand
ultimo 2009

Garantieverplichtingen per 1 januari
Bij: Aangegane verplichtingen
Af: Tot betaling gekomen verplichtingen
Af: Intrekkingen, bijstellingen en terugbetalingen

1 965
1 544
0
0

Garantieverplichtingen per 31 december

3 509

In 2007 is de «tijdelijke SZW-borgstellingsregeling startende ondernemers
vanuit een uitkering» van kracht geworden. Eind 2009 staat SZW voor een
bedrag van € 4 926 borg aan kredietinstellingen en gemeentelijke kredietbanken die een kredietovereenkomst hebben verleend aan startende
ondernemers. Het daadwerkelijke risico van uitbetaling als alle verplichtingen zouden worden opgeëist bedraagt € 3 279. Tevens is er een garantstelling voor een lening t.b.v. Stg Inlichtingenbureau bij het Ministerie van
Financiën met een daadwerkelijk risico van € 230.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

138

Saldibalans

Ad 12 Openstaande verplichtingen (€ 9 408 724)
Ministerie

Agentschap
SZW

Ministerie
Jeugd&Gezin

Totaal 2009

Saldo 1 januari
Aangegane verplichtingen in het verslagjaar

6 220 757
29 553 448

843 393
265 805

2 938
2 845

7 067 088
29 822 098

Subtotaal (A)

35 774 204

1 109 198

5 783

36 889 186

Tot betaling gekomen in het verslagjaar
Negatieve bijstellingen van in eerdere begrotingsjaren aangegane
verplichtingen

26 900 611
17 579

166 649
393 181

2 397
46

27 069 656
410 805

Subtotaal (B)

26 918 190

559 829

2 442

27 480 462

Saldo 31 december (A–B)

8 856 014

549 369

3 341

9 408 724

Specificatie openstaande verplichtingen Ministerie naar artikel
(€ 8 856 014)
Art

Omschrijving

41
42
43
44

Inkomensbeleid
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsomstandigheden en
verzuim
Pensioenbeleid
Inkomensbescherming met
activering
Aan het werk: Bemiddeling
en Re-integratie
Sociale Werkvoorziening
Overige inkomensbescherming
Tegemoetkoming specifieke
kosten
Rijksbijdragen aan sociale
fondsen en spaarfonds AOW
Aflopende regelingen
Algemeen
Nominaal en onvoorzien

45
46
47
48
49
50
51
97
98
99

Ultimo
2008

Negatieve
Bijstellingen

Aangegaan 2009

Betaald
2009

Doorbelasting
P&M

Betaald
incl. doorbelasting

Openstaand
2009 e.v.

114
9 701
1 605

90
5 194
73

1 721
31 664
21 326

352
12 822
4 907

1 006
20 488
16 768

1 359
33 310
21 675

387
2 861
1 182

7 930
221

1 447
11

59 005
1 943

19 502
437

38 785
1 574

58 288
2 010

7 200
143

3 775 592

162

7 510 741

6 759 258

8 312

6 767 571

4 518 600

17 180
2 386 949

2 292
160

4 065 838
2 578 335

2 224 181
2 502 837

3 993
949

2 228 174
2 503 786

1 852 551
2 461 338

0

0

386 214

385 402

811

386 214

0

0

0

147 816

147 229

587

147 816

0

0
5 281
16 186

0
3 581
4 569

14 561 020
430
187 395

14 560 353
1 006
282 326

667
27
93 970

14 561 020
1 033
188 356

0
1 097
10 655

6 220 757

17 579

29 553 448

26 900 611

0

26 900 611

8 856 014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

139

Saldibalans

Specificatie openstaande verplichtingen Agentschap SZW
(€ 549 369)
ESF
ANTIEK

ESF 2

ESF 3

EQUAL

EJBA

Openstaand
2009

Saldo 1 januari
Aangegaan in verslagjaar

0
843

346 469
260 845

468 970
3 778

27 954
0

0
338

843 393
265 805

Subtotaal (A)

843

607 315

472 748

27 954

338

1 109 198

Tot betaling gekomen in verslagjaar
Negatieve bijstelling van in eerdere begrotingsjaren
aangegane verplichtingen

840

42 045

114 522

8 971

271

166 649

122 513

254 120

16 548

0

393 181

Subtotaal (B)

840

164 557

368 643

25 518

271

559 829

Totaal (A–B)

3

442 757

104 105

2 436

68

549 369

Ad 13 Deelnemingen (€ 0 )
Geen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

140

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

141

Functie

Tabel 9.1 Topinkomens

Belastbaar loon

Pensioen bijdrage
werkgever

Totaal

2008
Belastbaar loon

Pensioen bijdrage
werkgever

Ontslagvergoeding

Totaal

2009

Op grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (Stb.
2006, 95) dient elk departement in het departementaal jaarverslag een overzicht op te nemen van medewerkers die in het verslagjaar meer verdiend hebben dan het gemiddelde belastbare jaarloon van een minister.
Dit gemiddelde belastbare jaarloon is voor 2009 vastgesteld op € 188 000 (Mededeling van de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 4 februari 2010 in de Staatscourant van 11 februari 2010,
nr. 2054).
In 2009 heeft geen enkele medewerker van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een
inkomen verdiend boven dit gemiddelde.

9. TOPINKOMENS

10. BATEN-LASTENDIENSTEN
10.1 Samenvattende verantwoordingsstaat baten-lastendiensten
Tabel 10.1 Samenvattende verantwoordingsstaat 2009 inzake baten-lastendiensten van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) (x € 1000)
Begroting

Realisatie

Verschil

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

15 800
15 800
0

19 029
18 724
305

3 229
2 924
305

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
100

– 15
3

– 15
– 97

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

22 234
21 680
554

22 685
22 683
2

451
1 003
– 552

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
1 284

5 643
904

5 643
– 380

Agentschap SZW

Inspectie Werk en Inkomen

10.2 Toelichting Agentschap SZW
Algemeen
Het Agentschap SZW (AGSZW) volgt bij de opstelling van de financiële
verantwoordingen de inrichtingseisen zoals die zijn opgenomen in de
Comptabiliteitswet en daarmee samenhangende regelingen (in het
bijzonder de Regeling baten- lastendiensten 2007). De waardering van de
activa en passiva is tegen nominale waarden tenzij anders vermeld.
+ De materiële vaste activa zijn gewaardeerd op aanschafwaarde minus
de desbetreffende afschrijvingen (lineair). De investeringen worden in
drie jaar afgeschreven.
+ De immateriële vaste activa zijn gewaardeerd op aanschafwaarde
minus de desbetreffende afschrijvingen (lineair). De investeringen
worden in drie jaar afgeschreven.
+ Investeringen die via de out of pocketkosten (rechtstreeks in rekening
te brengen bij opdrachtgever) worden gefinancierd, worden volledig
afgeschreven in het jaar van aanschaf/ontwikkeling.
+ De voorzieningen voor benoemde risico’s komen in overleg met eigenaar en FEZ tot stand.
+ Het eigen vermogen dat wordt aangehouden stoelt op de Regeling
baten-lastendiensten 2007 (maximaal 5% van de gemiddelde omzet
over de afgelopen drie boekjaren) en specifieke afspraken met de
eigenaar/Financiën.
+ AGSZW beschikt met instemming van het Ministerie van Financiën (in
2007 verleend) tot en met 2010 over een geoormerkte bestemmingsreserve. Deze reserve is bedoeld voor het opvangen van de (benoemde)
kosten voortvloeiend uit de transformatie van de organisatie (afloop
ESF 2000–2006 en Equal en start ESF 2007–2013).
+ De verplichte reserve wordt aangehouden voor de geactiveerde immateriële vaste activa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

142

Baten-lastendiensten

+ AGSZW heeft geen voorziening(en) opgenomen voor «vakantiedagen»
en «Jubilea». Rechten op vakantiedagen zijn niet opgenomen op de
balans (er is sprake van een onevenredige beheerslast).
+ De omzet is gewaardeerd tegen opbrengstwaarde (aantal producten x
productprijs en uren x tarief) en wordt als gerealiseerd beschouwd in
de periode waarin de diensten zijn verricht en/of de producten zijn
geleverd. AGSZW stuurt op volledige uitvoering van uitgebrachte
offertes en/of afgesproken producten (kalenderjaar gebonden). Hierdoor is waardering van een post «Onderhanden werk» niet/nauwelijks
aan de orde. Het financiële belang van afwijkingen in de uitvoering is
gering. In de jaarrekening is dan ook geen post «Onderhanden werk»
opgenomen.
+ Lasten en overige baten worden toegerekend aan de periode waarop
ze betrekking hebben.
Staat van baten en lasten Agentschap SZW
Tabel 10.2.1 Staat van baten en lasten 2009 (x € 1 000)

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen*
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Baten out of pocket**
Exploitatiebijdrage
Onttrekking aan bestemmingsreserve
Totaal baten

Begroting
2009

Realisatie
2009

Verschil
2009

Realisatie
2008

13 400

12 026

– 1 374

13 193

1 000

1 268

268

771

–

24

24

95

–
–

4 369
890

4 369
890

1 424
–

1 400
15 800

452
19 029

– 948
3 229

886
16 369

11 100
4 200

14 344
4 186

3 244
– 14

12 829
3 941
13

–
500

46
125

46
– 375

83
319

23

23

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten

15 800

18 724

2 924

17 185

Saldo van baten en lasten

0

305

305

– 816

*
**

Inclusief matraprojecten via NL EVD
De out of pocketkosten betreffen specifieke wensen van de opdrachtgevers waarvan de
werkelijke kosten (facturen) afzonderlijk in rekening worden gebracht bij de opdrachtgevers. Dit resulteert bij het AGSZW in out of pocket baten.

Opbrengst Moederdepartement en Opbrengst overige departementen
De gerealiseerde omzetten wijken af van de begroting/offertes (stand 1e
suppletoire wet) door fluctuaties in de uitvoering van de subsidieregelingen, in het bijzonder bij de Europese subsidies. In de uitvoering 2009
zijn offertes tussentijds aangepast en zijn er 4 nieuwe opdrachten
aanvaard. Bij de regeling ESF 2007–2013 zijn enkele producten hergestruc-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

143

Baten-lastendiensten

tureerd waardoor productie en omzet beter op elkaar aansloten. Hiermee
is ook een dreigende «onderhanden werk» positie vermeden.
Rentebaten
De rentebaten (dagrente) worden ontvangen over het saldo op de rekening courant. De rentebaten zijn het gevolg van het mogen aanhouden
van eerder genoemde bestemmingsreserve en het (tijdelijk) gebruik
maken van een depositorekening.
Out of pocketkosten (en baten)
De out of pocketkosten (en baten) zijn hoog door de uitvoering van de
zogenaamde 5% controles voor de regelingen Equal en ESF 2000–2006.
Deze controles worden niet door AGSZW zelf verricht maar door de Auditdienst (AD) van SZW. De kosten worden via AGSZW bij de opdrachtgever
in rekening gebracht.
Tabel 10.2.2 Overzicht van de out of pocketkosten 2009 (x € 1 000)
Realisatie
2009
Baten
Baten out of pocket

4 369
4 369

Lasten
Uitvoering 5% controles AD
Inhuur externen
Materiële kosten
Afschrijvingskosten

4 369
2 619
239
1 511
–

Exploitatiebijdrage
SZW heeft AGSZW gecompenseerd voor kosten die ten tijde van het
vaststellen van de tarieven 2009 nog niet bekend waren. Hierdoor waren
de tarieven 2009 niet kostendekkend.
Onttrekking aan bestemmingsreserve
Overeenkomstig de gemaakte afspraken met het Ministerie van Financiën
over de besteding van de bestemmingsreserve is voor de gemaakte
kosten 2009 een bedrag van € 452 000 ingezet. De bestemmingsreserve is
ingezet voor externen, employability en ICT. Deze kosten zijn niet gedekt
door de tarieven van AGSZW.
Personele kosten
De gerealiseerde personele kosten zijn ten opzichte van de begroting
hoger uitgevallen. Voornaamste reden is dat ten tijde van het opstellen
van de begroting 2009 nog geen zicht was op de workload voortvloeiend
uit de offerten 2009 (deze waren pas in november 2008 bekend). Ook de
hogere kosten van de inzet externen (nieuwe mantelcontracten) alsmede
de inzet van externen voor de 5% controles door de Auditdienst van SZW
(out of pocketkosten) waren nog niet bekend, en dus niet in de begroting
opgenomen. De totale loonkosten omvatten ambtelijk personeel (€ 8,5
mln), inhuur externen (€ 3,2 mln) en inzet externen 5% controles AD
(€ 2,6 mln).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

144

Baten-lastendiensten

Materiële kosten
De materiële kosten omvatten huisvestings-, kantoor-, communicatie-, ICTen onderzoekskosten en zijn inclusief de materiële component van de out
of pocketkosten. Een substantieel deel van de kosten heeft betrekking op
afgenomen diensten van het moederministerie. De kosten hiervan zijn
geregeld in Service Level agreements en Dienstverleningsovereenkomsten.
Afschrijvingskosten, materieel en immaterieel
De afschrijvingskosten betreffen gedane investeringen in het ontwikkelen
van software en aanschaffingen van hard-/software. De afschrijvingskosten zijn lager uitgevallen dan geraamd. Belangrijkste oorzaak hiervan
is het eenmalig nemen van kosten voor investeringen (ICT) die via de out
of pocketkosten in rekening worden gebracht bij de opdrachtgevers.
Saldo van baten en lasten
Het positieve resultaat 2009 is het gevolg van de exploitatiebijdrage SZW.
Hiervan geabstraheerd is er sprake van een negatief resultaat van ruim
€ 0,5 mln. De omzetten zijn achtergebleven bij de uitgebrachte offertes.
Hierdoor ontstond onvoldoende dekking voor de personele en materiële
kosten. De apparaatskosten van AGSZW zijn nog beïnvloed door lagere
kosten van afgenomen diensten van het moederministerie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

145

Baten-lastendiensten

Tabel 10.2.3 Uitgevoerde regelingen Agentschap SZW 2009 (x € 1 000)
Begroot
Omzet o.b.v.
uitgebrachte
offertes1 (1e
supplet. wet)

Out of pocketkosten1, 2 (1e
supplet. wet)

Omzet

Out of pocketkosten1, 2)

ESF oud
ESF-3 2000–2006
Equal tranches 1 en 2
ESF 2007–2013
Europees Globaliserings Fonds (EGF)
Subtotaal Europese Regelingen

25
1 050
975
10 373
–
12 423

5
900
325
906
–
2 136

20
722
758
9 055
112
10 667

9
2 451
379
875
4
3 718

ID-banen
Leer- Werktrajecten
Farbo
LBB
Bijstand Buitenland
BVG
RSP
Europees Jaar Gelijke Kansen
Europees Jaar bestrijd. armoede en soc. uitsluiting
Gemeente Loket Telefoon
Arbocatalogi
Arbeidsveiligheid
Subtotaal Nationale Regelingen

154
93
323
382
57
45
113
–
–
204
152
–
1 523

25
5
32
–
–
5
–
–
10
5
–
82

70
59
281
380
86
49
58
8
88
199
57
24
1 359

1
1
1
32
1
1
–
–
2
1
19
–
59

Kinderopvang (SKO) ministerie van OCW
Wet Inburgering ministerie van VROM
Helpdesk Inburgering ministerie van VROM
Wet Inburgering Nieuwkomers ministerie v. VROM
Regeling Adoptiekosten ministerie van Justitie
Subtot. Opdrachten derden

537
218
253
–
–
1 008

42
42
10
–
–
94

647
154
206
25
19
1 051

110
208
1
–
47
366

205

–

217

226

15 159

2 312

13 294

4 369

Matraprojecten en overige projecten
Totaal
1

2

Realisaties

De oorspronkelijke begroting kende nog geen toerekening naar de regelingen. Deze zijn pas in het offertetraject (november/december 2008)
bekend geworden en verwerkt in de 1e suppletoire wet.
De out of pocketkosten betreffen specifieke wensen van de opdrachtgevers waarvan de werkelijke kosten afzonderlijk in rekening worden
gebracht bij de opdrachtgevers.

In 2009 zijn bij AGSZW 22 regelingen en meerdere Matraprojecten uitgevoerd:
+ 5 Europese Regelingen (ESF, Equal en EGF) met opdrachtverlening
vanuit SZW;
+ 12 Nationale Regelingen met opdrachtverlening vanuit SZW;
+ 5 Regelingen met opdrachtverlening van derden. Kinderopvang is een
opdracht van het ministerie van OCW; de uitvoering van de Wet Inburgering, Wet inburgering Nieuwkomers en helpdesk Inburgering kent
als opdrachtgever het ministerie van VROM. Tenslotte is opdracht van
de regeling Adoptiekosten afkomstig van het ministerie van Justitie;
+ Matraprojecten (ondersteuning projecten in Midden-en Oost Europa)
in Azerbeidjan, Bulgarije, Macedonië, Roemenië, Marokko en Turkije.
De totale gerealiseerde omzet 2009 bedroeg afgerond € 13,3 mln. De
omzet voor de out of pocket kosten bedroeg afgerond € 4,4 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

146

Baten-lastendiensten

Balans Agentschap SZW
Tabel 10.2.4 Balans per 31 december 2009 (x € 1 000)
2009

2008

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

62
21
132
1 314
3 965
5 494

174
91
186
665
4 208
5 324

Passiva
Eigen Vermogen
* exploitatiereserve
* bestemmingsreserve
* verplichte reserves
* onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

315
1 532
62
305
–
43
1 118
2 119
5 494

1 019
1 984
174
– 816
–
20
1 138
1 805
5 324

Immateriële vaste activa
In 2009 is kleinschalig geïnvesteerd in het boekhoudsysteem Exact. Er is
gecorrigeerd voor volledig afgeschreven immateriële vaste activa.
Materiële vaste activa
In 2009 is niet geïnvesteerd. Materiële vaste activa worden grotendeels
betrokken van het moederdepartement (opgesloten in afgenomen diensten) tegen jaarlijks afgesproken kostenvergoeding (Service Level Agreements en Dienstverleningsovereenkomsten). Er is gecorrigeerd voor
volledig afgeschreven materiële vaste activa.
Debiteuren
De debiteuren betreffen de facturen aan opdrachtgevers van de door
AGSZW uit te voeren/uitgevoerde (subsidie)regelingen. Daarnaast is er
sprake van afwikkelingen van declaraties/facturen op personeelsgebied
(IF-contracten) en overige bedrijfsvoering.
Nog te ontvangen
Deze post omvat hoofdzakelijk de nog definitief per regeling af te rekenen
geleverde diensten en producten (omzet) 2009.
Liquide middelen
De liquide middelen worden aangehouden op de rekening courant van het
Ministerie van Financiën. Het saldo sluit aan met de saldo-opgave van het
Ministerie van Financiën.
Eigen vermogen (Agentschapsvermogen)
Het eigen vermogen is vermeerderd met de vrijval van de verplichte
reserve voor immateriële activa. Het eigen vermogen inclusief het onverdeeld resultaat 2009 voldoet aan de eisen van de 5% norm. De 5% norm
2009 bedraagt € 826 000. Voor 2008 was dit € 776 000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

147

Baten-lastendiensten

Tabel 10.2.5 Ontwikkeling eigen vermogen(x € 1 000)
2008

2009

1.

Eigen vermogen per 1 januari

5 674

4 063

2 361

2.

Saldo van baten en lasten

– 269

– 816

305

– 418
– 1 342

– 886
– 886

– 452
– 452

4 063

2 361

2 214*

3a. Uitkering aan moederdepartement
3b. Bijdrage moederdepartement ter versterking van
eigen vermogen
3c. Overige mutaties in eigen vermogen
3. Totaal directe mutaties in eigen vermogen
4.
*

2007

Eigen vermogen per 31 december (1+2+3)

– 924

Exploitatiereserve (incl. resultaat 2009) € 620 000, Verplichte reserves € 62000 en Bestemmingsreserve € 1 532000

Bestemmingsreserve
In 2007 heeft Financiën ingestemd met het vormen van een bestemmingsreserve van € 3,588 mln uit het eigen vermogen. Deze bestemmingsreserve is bedoeld om de kosten voortvloeiend uit de transformatie in het
takenpakket van AGSZW gedurende de periode 2007 tot en met 2010 (en
eventueel volgende jaren) op te vangen. Op 1 januari 2009 bedroeg het
saldo van deze reserve € 1,984 mln. In 2009 is per saldo € 0,452 mln aan
de bestemmingsreserve onttrokken en ten gunste van de resultatenrekening gebracht.
Verplichte reserves
In 2009 is conform de huidige Regeling baten-lastendiensten 2007 een
verplichte reserve aangehouden voor de geactiveerde immateriële vaste
activa. De lagere verplichte reserve per 31 december 2009 t.o.v.
31 december 2008 betekent een navenante verhoging van het Agentschapsvermogen.
Lening bij het Ministerie van Financiën
AGSZW heeft geen leningen meer lopen.
Voorzieningen
De voorziening personeel betreft uitsluitend nog de afwikkeling van één
(langlopende) nog niet afgeronde gerechtelijke procedure. Voor dat
lopend dossier is nog een dotatie van € 23 000 gedaan.
Tabel 10.2.6 Verloop en stand voorzieningen personeel (x € 1 000)

Stand begin boekjaar
Mutatie in boekjaar
Stand per balansdatum

31 december
2009

31 december
2008

20
23
43

35
15
20

Crediteuren
De post Crediteuren betreft nog te betalen afgenomen diensten op het
gebied van bedrijfsvoering en personele aangelegenheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

148

Baten-lastendiensten

Nog te betalen
Deze post omvat de nog definitief per regeling af te rekenen geleverde
diensten en producten 2009. Daarnaast gaat het ondermeer om nog te
betalen personele kosten, waaronder vakantiegeld (€ 279 000) en eindejaarsuitkering (€ 44 000).
Tabel 10.2.7 Kasstroomoverzicht 2009 (x € 1 000)

1.

Rekening-courant RHB 1 januari 2009

2.

Totaal operationele kasstroom

3a. Totaal investeringen (-/-)
3b. Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom
4a. Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
4b. Eenmalige storting door moederdepartement (+)
4c. Aflossingen op leningen (-/-)
4d. Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom
5.

Rekening-courant RHB 31 december 2009
(=1+2+3+4)
(maximale roodstand € 0,5 mln. euro)

Begroting

Realisatie

Verschil

2 682

4 208

1 526

– 1 300

– 255

1 045

– 100
–
– 100

–3
15
12

97
15
112

–

–

–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

1 282

3 965

2 683

Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het saldo van baten en lasten
gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in het werkkapitaal (mutaties
in vlottende debetposten en kortlopende creditposten op de balans).
Investeringskasstroom
De investeringskasstroom is het totaal van de investeringen en de boekwaarde van de desinvesteringen. Met investeringen worden de uitgaven
voor de aanschaf van vaste activa bedoeld. AGSZW heeft in 2009 kleinschalig geïnvesteerd in het boekhoudsysteem Exact. Verder heeft AGSZW
een scanner afgestoten.
Financieringskasstroom
De totale financieringskasstroom is het saldo van de posten eenmalige
uitkering aan het moederdepartement, eenmalige storting door het
moederdepartement, aflossingen op leningen en beroep op leenfaciliteit.
Geen van deze onderdelen is in 2009 van toepassing geweest (de exploitatiebijdrage betrof een eenmalige compensatie voor kosten die ten tijde
van het vaststellen van de tarieven 2009 nog niet bekend waren).
Doelmatigheid
Het streven naar grotere doelmatigheid is de hoofddoelstelling van elke
baten-lastendienst. Voor het Agentschap SZW betekent dit het streven
naar betere prestaties, bij optimaal gebruik van de ingezette middelen.
Op dit moment ziet AGSZW nog geen kans om alle onderdelen van de
doelmatigheidsindicatoren te genereren omdat de administraties hierop
nog onvoldoende zijn ingericht. In 2009 zijn wel voorbereidingen getroffen
om in de «begroting 2011» en de «jaarverantwoording 2010» meer te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

149

Baten-lastendiensten

kunnen aansluiten bij het in de RBV voorgeschreven format voor doelmatigheidsindicatoren.
Tabel 10.2.8 kengetallen in verband met verbetering van de doelmatigheid
Doelstelling
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

realisatie 2009

begroting 2009

realisatie 2008

realisatie 2007

€ 80,56
74%:26%
57%
€ 71 954
€ 17 973
€ 83 280
133 fte
€ 305 000*

€ 79,79
73%:27%
60%
€ 70 939
€ 22 151
€ 90 337
129 fte
€0

€ 75,70
74%:26%
57%
€ 69 433
€ 17 584
€ 76 270
146 fte
– € 816 000

€ 75,90
76%:24%
60%
€ 67 495
€ 17 400
€ 81 193
147 fte
– € 269 000

Gem. tarief per medew. per dir. uur
Verhouding directe /indirecte uren
Productiviteit (verh. dir./totale uren)
Loonkosten per fte
Materiële kosten per fte
Omzet per fte
Personeel (ambtelijk) in fte
Resultaat

* Het resultaat 2009 is beïnvloed door de ontvangen exploitatiebijdrage

10.3 Toelichting Inspectie Werk en Inkomen
Algemeen
Op basis van de Tarievennota 2009 zijn afspraken gemaakt over de in 2009
door IWI te leveren producten en de prijs hiervan. In de viermaandelijkse
managementrapportages heeft de inspectie over de voortgang van de
werkzaamheden en de mutaties op de tarievennota gerapporteerd, zoals
de invulling van de post onvoorzien. In deze rapportages wordt tevens
ingegaan op de beheersmaatregelen van risico’s uit de bedrijfsvoeringsagenda over verschillende bedrijfsvoeringsaspecten en is een prognose
gegeven van het saldo van baten en lasten.
De gerealiseerde opbrengsten van de geleverde producten zijn in de staat
van baten en lasten opgenomen, inclusief de mutatie van het onderhanden werk (de ultimo 2009 nog niet afgeronde producten).
De bevoorschotting van IWI is gebaseerd op de Tarievennota 2009 en is
nader afgestemd in verband met een omvangrijke dotatie aan de voorziening voor reorganisatie 2009. Hiervoor krijgt de inspectie een exploitatiebijdrage van het kerndepartement.
Waarderingsgrondslagen
De materiële en immateriële vaste activa zijn gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs onder aftrek van lineaire afschrijvingen. De afschrijvingstermijnen passen binnen de aangegeven eisen zoals opgenomen in artikel 17
van de Regeling batenlastendiensten 2007.
De waardering van het onderhanden werk geschiedt tegen de vervaardigingsprijs, ofwel het aantal aan de producten bestede uren in 2009 vermenigvuldigd met het uurtarief.
De voorziene detacheringsopbrengsten in de voorzieningen voor reorganisatie zijn in deze jaarrekening onder de vorderingen opgenomen. De
vergelijkende cijfers zijn hierop aangepast. De overige balansposten
worden gewaardeerd op de nominale waarde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

150

Baten-lastendiensten

Staat van baten en lasten Inspectie Werk en Inkomen
Tabel 10.3.1 Staat van baten en lasten 2009 (x € 1 000)
Begroting
2009

Realisatie
2009

Verschil
2009

Realisatie
2008

Baten
Opbrengst departement SZW
Rentebaten
Bijzondere baten
Vrijval voorziening
Exploitatiebijdrage

21 984
250
–
–
–

16 600
112
–
337
5 636

– 5 384
– 138
–
337
5 636

20 562
611
–
526
–

Totaal baten

22 234

22 685

451

21 699

16 500
5 040
–

12 960
3 790
–

– 3 540
– 1 250
–

15 206
3 617
–

60
–
80
–

52
25
28
5 828

–8
25
– 52
5 828

54
–
158
2 320

21 680

22 683

1 003

21 355

554

2

– 552

344

Lasten
Apparaatskosten
* Personele kosten
* Materiële kosten
Bijzondere lasten
Afschrijvingskosten
* Materieel
* Immaterieel
Rentelasten
Dotaties voorzieningen
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Baten
Opbrengst departement SZW
De gerealiseerde opbrengst 2009 ad € 16 600 000 betreft de opbrengst
van aan het departement geleverde producten tegen de in de Tarievennota’s 2007, 2008 en 2009 opgenomen kostprijs. Hierbij is tevens rekening
gehouden met de mutatie op het onderhanden werk.
De begrote opbrengst is gebaseerd op het budgettaire kader 2009 ten tijde
van het opstellen van de begroting. De opbrengst komt aanmerkelijk lager
uit door herprioritering van de activiteiten en de neerwaartse bijstelling
van het uurtarief met € 7,46 (inclusief indexering) zoals overeengekomen
met de Secretaris Generaal. Daarnaast leidt de waardering van het onderhanden werk tot een lagere opbrengst dan gepland.
Ultimo 2009 lopen er 29 projecten waarvoor in totaal een voorschot van
€ 6 600 000 is ontvangen. Dit bedrag is in de balans opgenomen.
Rentebaten
De rentebaten van de rekening courant en uitgezette deposito’s belopen
€ 112 000. Dit is ruim € 138 000 lager dan begroot voornamelijk door een
aanmerkelijk lager rentepercentage dan begroot.
Vrijval voorziening
De vrijval uit voorzieningen bedraagt totaal € 337 000. De herwaardering
van de voorziening voor wachtgeldverplichtingen van voormalige Ctsv’ers
en de voorziening voor reorganisatie leidt tot een vrijval van respectievelijk € 173 000 en € 74 000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

151

Baten-lastendiensten

Uit de voorziening voor onderhanden werk valt een bedrag van € 90 000
vrij als gevolg van het afronden van producten uit de Tarievennota’s 2007
en 2008.
Exploitatiebijdrage
Voor de herwaardering van de voorziening voor de reorganisatie 2009, die
begin 2010 wordt doorgevoerd, heeft IWI een exploitatiebijdrage
ontvangen van € 5 636 000.
In de overgangsperiode naar de definitieve oprichting van het IG SZW
geldt een richtinggevende omvang van de IWI-formatie van 75,7 fte,
aangevuld met 8 fte en zo veel plaatsen als nodig gelet op de huidige
bezetting (ultimo 2009 was de feitelijke bezetting, inclusief de gedetacheerde medewerkers, nog ruim 156 fte). De voorziening voor reorganisatie bevat onder meer de doorlopende salariskosten van niet geplaatste
medewerkers en de voor rekening van IWI blijvende kosten van buiten IWI
gedetacheerde medewerkers.
Lasten
Personele kosten
De personele lasten ad € 12 960 000 komen in vergelijking met de begroting € 3 540 000 lager uit. De begroting 2009 van de inspectie was gebaseerd op een formatie van 193,6 fte’s. De gemiddelde bezetting in 2009
komt uit op 165,3 fte’s, waarvan 26,6 fte’s voor gedetacheerde medewerkers. Hierin zijn de bij de Belastingdienst gedetacheerde facilitaire medewerkers voor 4,6 fte’s begrepen. Het saldo van de salariskosten van deze
laatste groep medewerkers en de opbrengsten uit de detachering is ten
laste van de voorziening voor reorganisatie 2007 gebracht. De detacheringsopbrengsten van de overige gedetacheerde medewerkers ad
€ 1 286 000 zijn in mindering gebracht op de salariskosten. Voornamelijk
door de lagere feitelijke bezetting en de hogere detacheringsopbrengsten
komen de salarislasten € 2 582 000 lager uit dan begroot.
In de begroting 2009 is een post van € 325 000 opgenomen voor de
inhuur op openstaande vacatures en de opvang van tijdelijke capaciteitstekorten. De uitgaven belopen € 384 000. De overschrijding ad € 59 000
wordt gefinancierd uit de eerdergenoemde onderbesteding op de salariskosten.
IWI gaat zeer terughoudend om met de inhuur van externe deskundigen
en de uitbesteding van projecten. De besluitvorming hierover is voorbehouden aan de Inspecteur Generaal. De uitgaven belopen € 394 000 en
blijven daarmee € 506 000 binnen de begrotingsvoorziening van
€ 900 000.
De uitgaven aan rechtspositionele regelingen, opleidingen en overige
personeelskosten blijven € 511 000 onder begroting.
Materiële kosten
De materiële kosten, bestaande uit de kosten voor automatisering/ICT, de
huisvestingskosten en de bureaukosten, komen € 1 250 000 lager uit dan
begroot.
De kosten van automatisering/ICT laten een onderbesteding zien van
€ 357 000. Bij het opstellen van de begroting 2009 waren er nog veel
onduidelijkheden over de huur van het Rijkskantoor en de kosten van
investeringen daarin. Zo zijn de kosten van ICT-investeringen begrepen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

152

Baten-lastendiensten

de huurkosten en als zodanig verantwoord. Daarnaast komen de kosten
van ICT-beheer van het netwerk lager uit en is de stelpost voor de vervanging van het plannings- en tijdschrijfsysteem niet aangesproken.
De kosten van huisvesting blijven € 501 000 binnen het in de begroting
opgenomen bedrag. De huurkosten, inclusief bijkomende kosten komen
op basis van de definitieve huurovereenkomst lager uit dan begroot.
Daarnaast blijven de kosten van facilitaire dienstverlening ruim binnen het
in de begroting opgenomen bedrag en is er een afrekening van de
servicekosten over 2007 van de toenmalige huisvesting van de inspectie
ontvangen.
De bureaukosten komen € 392 000 lager uit dan begroot. Tegenover de
hogere kosten voor kantoormachines (de contracten van twee kopieermachines zijn inmiddels opgezegd) komen met name de kosten van communicatie en voorlichting, de overige bureaukosten en de aanvullende diensten in het Rijkskantoor lager uit.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten immateriële vaste activa betreft het nieuwe documentaire informatiesysteem Nebo. In de begroting was hiermee geen
rekening gehouden.
Rentelasten
De rentelasten hebben betrekking op een dotatie aan de voorziening voor
wachtgeldverplichtingen van voormalige Ctsv-medewerkers.
Dotaties voorzieningen
Aan de voorziening voor de reorganisatie 2009 wordt een bedrag van
€ 5 536 000 gedoteerd. De voorziening is onder meer voor de doorbetaling van salariskosten van boventallig personeel (inclusief overhead), de
voor rekening van IWI blijvende kosten van gedetacheerd personeel, de
afkoop van bovenschalige salariskosten, opleidingen en overige kosten
flankerend beleid voor zover deze niet ten laste van het Sociaal Flankerend Beleid kunnen worden gebracht.
Daarnaast is ultimo 2009 € 292 000 gedoteerd aan de voorziening voor
onderhanden werk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

153

Baten-lastendiensten

Balans Inspectie Werk en Inkomen
Tabel 10.3.2 Balans per 31 december 2009 (x € 1 000)
2009

2008

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
* Grond en gebouwen
* Installaties en inventarissen
* Dienstauto’s
Voorraden
Onderhanden werk
Vorderingen
Nog te ontvangen/vooruitbetalingen
Liquide middelen

347

–

50
125
9
–
4 530
3 062
73
15 194

58
165
14
–
3 073
1 517
170
12 687

Totaal activa

23 390

17 684

Passiva
Vermogen
* Exploitatiereserve
* Wettelijke reserve
* Onverdeeld resultaat
Leningen
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Vooruitontvangen bedragen

640
347
2
–
13 081
102
2 028
7 190

1 169
–
344
–
7 472
2 637
625
5 437

Totaal passiva

23 390

17 684

Vorderingen
Onder de vorderingen zijn onder meer opgenomen de vorderingen uit de
detacheringsopbrengsten van medewerkers die buiten IWI zijn gedetacheerd en waarvan de lasten zijn opgenomen onder de voorzieningen
voor reorganisatie 2007 en 2009. De voorzieningen aan de passiefzijde van
de balans zijn met deze bedragen verhoogd. Van de vorderingen heeft een
bedrag van € 1 630 000 een looptijd van korter dan 1 jaar en € 251 000
langer dan 5 jaar.
Resultaatsverdeling en eigen vermogen
Tabel 10.3.3 Ontwikkeling eigen vermogen (x € 1 000)
2007

2008

2009

Eigen vermogen per 1 januari
Uitkering aan departement
Sub-totaal eigen vermogen
(na uitkering resultaat voorgaand jaar)
Saldo van baten en lasten

1 459
– 859

2 957
– 1 788

1 513
– 526

6 00
2 357

1 169
344

987
2

Eigen vermogen per 31 december

2 957

1 513

989

Als gevolg van het positieve resultaat ad € 2 000 neemt het eigen
vermogen van IWI toe tot € 989 000. Conform de regelgeving dienen de
ultimo 2009 vrijgevallen bedragen uit de diverse voorzieningen aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

154

Baten-lastendiensten

departement te worden terugbetaald. Na terugbetaling in 2010 komt het
eigen vermogen op € 652 000 en blijft daarmee ruim binnen de grens van
het maximale eigen vermogen (5%-regel). Deze grens (het gemiddelde
van de omzetten van de laatste 3 jaren) komt uit op € 1 000 000.
In het eigen vermogen is, op grond van de vigerende regelgeving, een
wettelijke reserve begrepen voor de immateriële vaste activa. Dit betreft
het nieuwe documentaire informatiesysteem van IWI.
Voorzieningen
Tabel 10.3.4 Verloop en de stand van de voorzieningen (x € 1 000)

1
2
3

Voorziening wachtgeldverplichting voormalige
Ctsv’ers
Voorziening voor reorganisatie 2007
Voorziening voor reorganisatie 2009

Totaal voorzieningen

Stand
1-1-2009

Saldo
uitgaven

Vrijval of
dotatie

Mutatie
vordering
op derden

Stand
31-12-2009

3 704
1 568
2 200

– 1 010
– 390
– 109

– 173
– 74
5 536

–
– 611
2 440

2 521
493
10 067

7 472

– 1 509

5 289

1 829

13 081

De vordering op derden is toegelicht onder het kopje vorderingen. Van de
voorzieningen heeft een bedrag van € 8 015 000 een looptijd van korter
dan 1 jaar en € 540 000 van langer dan 5 jaar. De voorziening voor onderhanden werk ad € 310 000 is gesaldeerd met de voorraad onderhanden
werk.
Nog te betalen bedragen
De nog te betalen kosten bevat ondermeer de salariskosten over
december 2009, de ultimo 2009 opgebouwde vakantietoeslag en eindejaarsuitkering alsmede de toegezegde stimuleringspremies uit het Sociaal
Flankerend Beleid voor enkele vertrekkende medewerkers.
Vooruitontvangen bedragen
De vooruitontvangen bedragen betreffen de ultimo 2009 nog lopende
projecten uit de Tarievennota’s 2007 tot en met 2009. Deze projecten
worden met het departement afgerekend na afronding van het project.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

155

Baten-lastendiensten

Tabel 10.3.5 Kasstroomoverzicht 2009 (x € 1 000)
Realisatie

Verschil

1.

Saldo rekening courant RHB 1 januari 2009

13 728

12 685

– 1 043

2.

Totaal operationele kasstroom

– 764

– 2 231

– 1 467

–
–
–

– 378
7
– 371

– 378
7
– 371

-/- Eenmalige uitkering aan departement SZW
+/+ Eenmalige storting door het departement SZW
-/- Aflossing op leningen
+/+ Beroep op leenfaciliteit
4. Totaal financieringskasstroom

– 1 284
–
–
–
– 1 284

– 526
5 636
–
–
5 110

758
5 636
–
–
6 394

Saldo rekening courant RHB 31 december 20091

11 680

15 193

3 513

-/- Totaal investeringen
+/+ Totaal boekwaarde desinvestingen
3. Totaal investeringskasstroom

5.
1

Begroting

Het verschil tussen het saldo rekening courant RHB per 1 januari en 31 december 2009 en het
saldo liquide middelen in de balans betreft de kleine kas.

De operationele kasstroom in de begroting 2009 was gebaseerd op de
afname van de voorzieningen en het begrote resultaat. In de realisatie zijn
daarnaast de mutaties opgenomen in het onderhanden werk, en de
vorderingen- en schuldenposities.
De investeringskasstroom betreft in hoofdzaak de investering in het documentaire informatiesysteem.
De eenmalige uitkering aan het departement betreft de in de jaarrekening
2008 opgenomen vrijval uit de diverse voorzieningen ultimo 2008. Dit
bedrag is in 2009 aan het departement terugbetaald.
De eenmalige storting door het departement betreft de exploitatiebijdrage
die nodig is voor de herwaardering van de voorziening voor reorganisatie
2009.
Voornamelijk als gevolg van de in 2009 ontvangen exploitatiebijdrage
komt het saldo rekening courant hoger uit dan begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

156

Baten-lastendiensten

Doelmatigheid Inspectie Werk en Inkomen
Tabel 10.3.6 Doelmatigheid 2009
2006

2007

2008

2009

Kostprijzen per product(groep)
Tarieven/uur (uit Tarievennota’s)
Tarieven/uur (prijsniveau 2009)
Ontwikkeling tarief (2006 = 100%)
Omzet per productgroep (pxq)

–
147,00
163,05
100,0%
–

–
140,65
149,35
91,6%
–

–
138,45
147,01
90,2%
–

–
148,50
153,94
94,4%
–

Fte-totaal (exclusief externe inhuur)

218,0

203,5

179,9

156,3

Saldo baten en lasten (x € 1 000)
Idem in percentage van totale baten

1 350
5,3%

344
1,6%

2 357
9,4%

2
0,0%

Kwaliteitsindicator 1: Tijdigheid
Kwaliteitsindicator 2: Aantal rapporten

47%
28

63%
27

47%
15

47%
5

Omschrijving generiek deel

De belangrijkste producten van de inspectie zijn rapporten en verkennende studies over de werking van het stelsel van werk en inkomen.
Aangezien de omvang van de onderzoeken zeer verschillend zijn is het
niet mogelijk om een betekenisvolle kostprijs per product of productgroep
samen te stellen.
In de tabel zijn opgenomen de ten behoeve van de Tarievennota’s berekende uurtarieven, de naar het loon- en prijsniveau van 2009 geïndexeerde tarieven en de ontwikkeling daarvan ten opzichte van 2006. De
toename van het tarief 2009 ten opzicht van het tarief 2008 komt doordat
in 2009 de directe productiviteit neerwaarts is bijgesteld als gevolg van
het reserveren van tijd voor mobiliteitsactiviteiten. Hiertoe is besloten met
het oog op de verdere afname van de formatie na de besluitvorming over
de reorganisatie in 2009.
Als gevolg van diverse taakstellingen en reorganisaties neemt de bezetting van de inspectie de afgelopen jaren fors af. Van de bezetting ultimo
2009 ad 156,3 fte zijn 32,9 fte gedetacheerd met als doel een definitieve
overstap te maken. De feitelijke bezetting in december was daarom 123,4
fte.
De inspectie tracht de kwaliteit en de effectiviteit van haar producten
verder te verbeteren door het bespreken van haar werkprogramma met de
stakeholders, het verder ontwikkelen van het kennisniveau van haar
medewerkers door opleidingen, zoals de mastercourse toezichtonderzoek,
het organiseren van feedback bijeenkomsten en een interne kenniskring
die bij elk onderzoek adviseert over opzet, analyse en conclusies. Deze
activiteiten laten zich niet meten in indicatoren.
De kwaliteitsindicatoren van de inspectie hebben beperkte zeggingskracht.
Zo stuurt de inspectie op het tijdig afronden van haar producten, maar
tracht de inspectie het moment van uitbrengen van haar rapporten ook af
te stemmen op de actualiteit. Vanaf medio 2008 worden de rapportages
gebundeld uitgebracht in de zogenaamde programmarapportages over
relevante thema’s. Het aantal rapporten is als gevolg hiervan afgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

157

Baten-lastendiensten

De afname van het aantal rapporten leidt niet tot een meetbare verbetering van de doelmatigheid bij IWI, maar wel bij de uitvoeringsorganisaties. Deze organisaties krijgen minder IWI-rapporten voorgelegd voor een
bestuurlijke reactie waardoor dit leidt tot een vermindering van de
toezichtlast.
De specifieke doelmatigheidsindicatoren zijn ontwikkeld voor subsidie-,
inspectie- en ICT-diensten. IWI is een baten-lastendienst die onderzoek
verricht. De aard van de werkzaamheden van IWI maakt het niet mogelijk
deze doelmatigheidsindicatoren te gebruiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

158

ONDERDEEL D. BIJLAGEN
BIJLAGE 1 TOEZICHTSRELATIES
1.1 Inspectie Werk en Inkomen (IWI)
Inspectie Werk en Inkomen (IWI) is de onafhankelijke toezichthouder voor
de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Het afgelopen jaar heeft de inspectie, onder meer in het licht van het
programma Vernieuwing Toezicht en de kabinetsreactie om de uitkomsten
van de commissie Oosting over interbestuurlijk toezicht, haar toezichtvisie
aangescherpt. Het doel van het toezicht van IWI is onafhankelijk inzicht
bieden in de effectiviteit van de uitvoeringspraktijk in samenhang met het
beleid op het terrein van werk en inkomen. Het vertrekpunt daarbij is
systeemgericht toezicht, waarbij toezichtuitspraken van IWI over één of
meer uitvoeringsinstanties op het terrein van werk en inkomen altijd gerelateerd zijn aan hun rol binnen het grotere systeem. Dit was het kader
voor de programmering 2010 en het meerjarenplan 2010–2013 wat de
inspectie in de zomer van 2009 heeft opgesteld.
De inspectie werkt sinds 2008 programmatisch. In 2009 waren de volgende programma’s in uitvoering: participatie, wsw, inkomenszekerheid,
dienstverlenende overheid, arbeidsveiligheid en handhaving. Centraal in
deze programma’s stond het effect van het handelen door de uitvoeringspraktijk in het stelsel van werk en inkomen. Invalshoek daarbij is de
aansluiting van de instrumenten die de uitvoeringspraktijk hanteert op de
doelen die het kabinet c.q. de minister van SZW heeft gesteld voor enerzijds «inkomen» en anderzijds «werk».
In 2009 heeft IWI in haar jaarverslag over 2008 gerapporteerd over maatwerk in de sociale zekerheid. Op dit terrein kunnen vooral gemeenten en
UWV op een aantal aspecten winst boeken. Bijvoorbeeld bij de selectie
tussen wie wel en wie geen ondersteuning nodig heeft. Zo krijgen mensen
met een kleine afstand tot de arbeidsmarkt eerder en vaker ondersteuning
dan mensen die verder van de arbeidsmarkt afstaan.
In het rapport «In dienst van de burger» van december 2009 is IWI ingegaan op de dienstverlening in de sociale zekerheid. Belangrijk daarbij was
dat de dienstverlening door SVB, UWV en gemeenten voldoende is.
Daarbij constateert IWI dat er factoren zijn die de ontwikkeling van integrale dienstverlening bemoeilijken, zoals verbeterprogramma’s voor UWV
en gemeenten die niet op elkaar aansluiten. Ook zijn er verschillen in de
manier waarop de organisaties worden aangestuurd: UWV centraal en
sociale diensten lokaal.
Eind 2009 heeft de inspectie de programmarapportage «Participatie in
uitvoering» uitgebracht. Hierin maakt de inspectie net als in 2008 de
balans op van de uitvoering van kabinetsdoelen op het terrein van participatie. IWI constateert dat gemeenten en UWV veel doen om mensen die
nog maar kort een uitkering ontvangen aan een nieuwe baan te helpen.
Dit gaat het bij de bijstand nog wel eens ten koste van mensen die al
langere tijd een uitkering ontvangen en moeilijk zijn te bemiddelen.
Gemeenten gebruikten niet al het geld dat ze beschikbaar hebben om
mensen te helpen bij het vinden van werk. Negen op de tien gemeenten
hebben de afgelopen jaren geld overgehouden op deze budgetten. UWV
heeft wel het beschikbare budget volledig ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

159

B i j l a g e 1 . To e z i c h t s r e l a t i e s

Naast programmarapportages bracht de inspectie het achtste rapport uit
over de wijze waarop het UWV de wetten Walvis en Wfsv uitvoert. In dit
rapport oordeelde de inspectie dat in 2009 de ketenmanager en UWV
(deels al voorgenomen) maatregelen moeten treffen om te waarborgen
dat de polisadministratie begin 2010 aan de daaraan gestelde wettelijke
eisen voldoet. De inspectie rapporteerde verder dat UWV nog geen
volledig inzicht heeft kunnen bieden op welk moment en tegen welke
kosten de polisadministratie processen en systemen en de daarbij
horende (ICT-) beheer organisatie zijn gerealiseerd. Ondanks de constatering dat er in 2009 voortvarend door partijen is gewerkt aan het stabiel
krijgen van de keten concludeert de inspectie dat daarmee het niveau van
de stabiele keten nog niet is bereikt.
De inspectie publiceert op grond van artikel 38 lid 2 van de Wet SUWI een
eigen jaarverslag dat parallel aan dit jaarverslag ter kennis wordt gebracht
van beide Kamers der Staten-Generaal.
1.2 De Nederlandse Bank (DNB)
Via de moties van de leden De Nerée tot Babberich c.s. (Kamerstukken II
2006/07, 30 300, nr. 39) en de Vries c.s. (Kamerstukken II 2006/07, 30 413,
nr. 79) is de regering ten aanzien van onder meer de toezichthouders op
de financiële markten, te weten De Nederlandsche Bank (DNB) en de
Autoriteit Financiële Markten (AFM), verzocht in het departementale jaarverslag een overzicht op te nemen van:
a. de toezichtstaak, de beleidsdoelen en de geleverde prestaties door de
toezichthouders;
b. de kosten van de toezichthouders;
c. het aantal formatieplaatsen, zo mogelijk per beleidsdoel en toezichtstaak;
d. de kosten en bedragen die worden doorberekend aan de onder
toezicht gestelden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is verantwoordelijk
voor het prudentieel toezicht op pensioenfondsen en het materieel
toezicht op pensioenuitvoerders (pensioenfondsen en verzekeraars) door
DNB. De overige toezichtstaken vallen onder verantwoordelijkheid van de
Minister van Financiën.
Omdat De Nederlandsche Bank in zijn verantwoording geen onderscheid
maakt naar zijn activiteiten ten aanzien van verzekeraars, is niet aan te
geven welk deel van het toezicht betrekking heeft op verzekeraars en welk
deel betrekking heeft op pensioenen. Om deze reden is dezelfde tekst
opgenomen als de bijlage over toezichtrelaties in het Jaarverslag van de
Minister van Financiën. De betreffende gegevens zijn gebaseerd op informatie van DNB en AFM.
Toezichttaak
Als prudentieel toezichthouder ziet DNB toe op de soliditeit van financiële
ondernemingen en het bijdragen aan de stabiliteit van de financiële
sector.
Beleidsdoelen
Hoofddoel van het toezicht is een stabiele en integere financiële sector die
op een groot vertrouwen van het publiek mag én kan rekenen. Daartoe
zijn drie doelstellingen geformuleerd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

160

B i j l a g e 1 . To e z i c h t s r e l a t i e s

1. Goede uitvoering van het toezicht
Het verslagjaar stond voor DNB in het teken van de kredietcrisis. Inzet was
het beperken van de negatieve effecten van de crisis en het herwinnen
van stabiliteit en vertrouwen in de financiële sector. In dat verband heeft
de toezichthouder o.m. de krediet- en marktrisicomodellen van banken
beoordeeld. Daarbij is gelet op het proces van periodieke interne validatie,
het gebruik van de juiste risicofactoren en de adequate inbedding/het
gebruik van de modellen binnen de organisatie. Speciale aandacht heeft
DNB geschonken aan de inschatting van risico’s die door de crisis aan
verandering onderhevig zijn. Ook is buitenlandse toezichthouders
gevraagd om de portefeuille van de betreffende bank te beoordelen; deze
oordelen heeft DNB mee laten wegen in haar eindoordeel.
Ook de kapitaaltoereikendheid van banken is in 2009 beoordeeld en wel
aan de hand van zogenoemde supervisory reviews, die inmiddels geïntegreerd zijn in de bestaande risicoanalyse. Stresstesting is een belangrijk
element in deze beoordeling. Voor alle relevante banken is een stresstest
uitgevoerd op basis van een macro-stressscenario, dat door DNB is opgesteld. DNB stelt de eis dat iedere instelling voldoende buffers heeft om de
impact van een stressscenario op te vangen. Uit de stresstesten blijkt dat
de sector in beginsel voldoende is gekapitaliseerd om het stressscenario
te doorstaan. Governance en integriteit stonden eveneens hoog op de
agenda van 2009. Zo hebben in dat jaar 190 verzekeraars op verzoek van
DNB de self-assessments integere bedrijfsvoering gedaan; de resultaten
zijn beoordeeld door DNB en besproken met de verzekeraars.
2. Pro actief inspelen op externe ontwikkelingen
Voor het toezicht is het belangrijk te beschikken over een actueel beeld
van de financiële soliditeit en de bedrijfsvoering van instellingen en de
wijze waarop externe ontwikkelingen daarop van invloed zijn. Actuele
ontwikkelingen die de gehele financiële sector raken, worden permanent
gevolgd, onder meer in de verschillende internationale overlegstructuren
waarin DNB deelneemt. Vrijwel alle wet- en regelgeving voor het financiële toezicht wordt ontwikkeld op mondiaal niveau (Bazels Comité voor
Bankentoezichthouders (BCBS)) of Europees niveau (CEBS en CEIOPS).
Nieuwe initiatieven en maatregelen zijn door DNB genomen in nauwe
samenwerking met andere centrale banken en toezichthouders. Samen
met de AFM zijn nieuwe beloningsprincipes voor de financiële sector
opgesteld. In internationaal verband is gewerkt aan de aanscherping van
de eisen van Bazel II, de verbetering van het liquiditeitstoezicht onder
coördinatie van het CEBS en het Bazels Comité en de ontwikkeling van het
toezichtraamwerk Solvency II voor verzekeraars. Ter versterking van het
macro-prudentiële toezicht wordt op mondiaal niveau samengewerkt in
de Financial Stability Board (FSB) en op regionaal niveau is initiatief
genomen tot de oprichting van de European Systemic Risk Board (ESRB).
Teneinde de Europese samenwerking in het micro-prudentiële toezicht te
verbeteren, is voorzien in de oprichting van de ESFS (European System of
Financial Supervisors), een systeem van de Europese financiële toezichthouders. De kredietcrisis heeft grote gevolgen voor het financiële landschap waarin instellingen opereren. Om het financiële landschap van
vandaag, morgen en overmorgen goed in kaart te brengen, heeft DNB
onderzoek gedaan naar de huidige en toekomstige trends. De onderzoeksresultaten heeft DNB zomer 2009 gepubliceerd in het rapport «The Dutch
Financial System; An Investigation of Current and Future Trends».
3. Continue verbetering van toezicht
Om richting te geven aan het toezicht in de komende jaren is DNB in 2009
gestart met de nieuwe Visie DNB Toezicht 2010–2014. Deze is in maart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

161

B i j l a g e 1 . To e z i c h t s r e l a t i e s

2010 gepubliceerd. Deze toezichtvisie reflecteert de lessen die DNB uit
haar ervaringen met de kredietcrisis trekt voor het prudentiële toezicht.
Naast benodigde aanpassingen op het gebied van het toezichtinstrumentarium, crisisinterventie, het depositogarantiestelsel en de aansprakelijkheid van financiële toezichthouders, schetst DNB daarin de noodzaak van
twee belangrijke wijzigingen in haar eigen toezichtaanpak. Ten eerste zal
het toezicht vaker een instellingsoverstijgend perspectief hanteren. In de
kredietcrisis bleek de verwevenheid van financiële instellingen onderling
en met de reële economie groter dan voorzien. Ten tweede zal het toezicht
meer aandacht geven aan enerzijds bedrijfsmodel en strategie, en anderzijds gedrag en de cultuur van financiële instellingen. Van oudsher is het
toezicht vooral geconcentreerd op het controleren of de instellingen
voldoen aan de wettelijke vereisten van solvabiliteit, liquiditeit en
beheerste bedrijfsvoering. Deze invalshoek blijft belangrijk, maar er is
meer nodig om de toezichtdoelen te bereiken. De snelheid waarmee
ontwikkelingen in de financiële sector zich voordoen en tot een crisis
kunnen escaleren is toegenomen. Daarom zal het toezicht een slag dieper
gaan om mogelijke bronnen van latere problemen op te sporen en aan te
pakken voordat deze zich vertalen in verslechterende solvabiliteits- en
liquiditeitsratio’s.
Tabel B1.1 Geleverde prestaties DNB
Doelstelling

Resultaten

1. Goede uitvoering
van het toezicht

1. Risicogebaseerd toezicht gericht op herstel: het preventieve toezicht onder druk door inzet van capaciteit voor crisisgerelateerde werkzaamheden.
a. 340 herstelplannen van pensioenfondsen zijn beoordeeld.
b. Banken, verzekeraars en beleggingsondernemingen en
-instellingen zijn ook in 2009 intensief gemonitord, en waar
nodig zijn (correctieve) acties ondernomen.
c. Intensivering van het toezicht op verzekeraars door middel
van stresstesten, de invoering van kwartaalrapportages en
kwantitatieve impact studies (RiSK) in het kader van Solvency
II.
2. Conform Bazel II zijn krediet- en risicomodellen beoordeeld
en supervisory reviews en stresstesten uitgevoerd.
3. Self-assessments integere bedrijfsvoering verzekeraars (en
toezicht op Pension Fund Governance) zijn volgens plan
gerealiseerd.

2. Pro actief inspelen
op externe ontwikkelingen

1. DNB was intensief betrokken bij het trekken van lessen uit
de kredietcrisis en het implementeren van maatregelen.
2. Voorbereiding op Solvency II op schema; eerste RiSKoefening georganiseerd en kwartaalrapportages voor verzekeraars ingevoerd.
3. Invoering toezicht op herverzekeraars: vergunningstraject
voor 15 herverzekeraars zo goed als afgerond.
4. Voortgang plan van aanpak principle-based toezicht vooral
zichtbaar in geleverde opleidingsinspanning.
5. Bijdrage geleverd aan de institutionele vernieuwing pensioensector.

3. Continue verbetering van toezicht

1. Herijking toezichtvisie in verband met de crisis een jaar
eerder dan gepland.
2. Externe beoordeling risicogebaseerd toezicht verzekeraars
afgerond; implementatie aanbevelingen gestart.
3. Door verhoogde aandacht voor crisisgerelateerde maatregelen vertraging ontstaan bij de verdere ontwikkeling van
Quality assurance en Open boek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

162

B i j l a g e 1 . To e z i c h t s r e l a t i e s

Tabel B1.2 Toezichtskosten DNB (x € 1 mln)

1
2

2008

2009

Banken1
Pensioenfondsen
Verzekeraars
Overige instellingen en sanctiewet
FEC-eenheid

35,04
17,15
20,97
7,95
0,14

38,16
23,71
23,70
9,07
0,84

Som der lasten
Aan onder toezichtsgestelden toe te rekenen kosten
Gemiddeld aantal fte’s2

81,24
58,74
642

95,47
74,65
641

Banken inclusief elektronische geldinstellingen en overige kredietinstellingen (niet-banken).
Direct personeel plus toegerekende ondersteuning.

1.3 Autoriteit Financiële Markten (AFM)
Toezichttaak
Als gedragstoezichthouder ziet de AFM toe op ordelijke en transparante
financiële marktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen en
zorgvuldige behandeling van cliënten.
Beleidsdoelen
Hoofddoel van het toezicht is het bevorderen van eerlijke en transparante
financiële markten. Daartoe is de AFM actief op twee terreinen, te weten
financiële dienstverlening en kapitaalmarkten.
1. Financiële dienstverlening
De AFM bevordert de zorgvuldige financiële dienstverlening aan consumenten. Bedrijven en personen die financiële diensten verlenen, moeten
deskundig, betrouwbaar en integer zijn. De informatie van financiële
ondernemingen en pensioenuitvoerders dient feitelijk juist, begrijpelijk en
niet misleidend te zijn. De ondernemingen moeten handelen in het belang
van hun klanten (zorgplicht).
2. Kapitaalmarkten
De AFM bevordert de eerlijke en efficiënte werking van kapitaalmarkten,
waarop beleggers kunnen vertrouwen. De toezichthouder handhaaft de
spelregels voor degenen die actief zijn op de markt van aandelen en
andere effecten. Marktmisbruik – gebruik van voorwetenschap, manipulatie of misleiding – is verboden. Beursgenoteerde bedrijven moeten
koersgevoelige informatie tijdig en correct naar buiten brengen. De AFM
handhaaft de regels voor de uitgifte van effecten en openbare biedingen,
voor financiële verslaggeving en voor accountants die de verslaggeving
controleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

163

B i j l a g e 1 . To e z i c h t s r e l a t i e s

Tabel B1.3 Geleverde prestaties AFM
Onderdeel
Financiële dienstverlening

Omschrijving
Adviseurs en bemiddelaars

Aanbieders

Integriteitstoezicht Wet
handhaving consumentenbescherming

Integriteitstoezicht
vergunninghouders

Integriteitstoezicht niet
vergunninghouders

Informatieverstrekking

Kapitaalmarkten

Emissies en openbare
biedingen

Marktmisbruik

Melding zeggenschap

Infrastructuur

Financiële verslaggeving

Accountantsorganisaties

1

Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende gesprekken/
brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende gesprekken/
brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen

Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende gesprekken/
brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende gesprekken/
brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende gesprekken/
brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende gesprekken/
brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende gesprekken/
brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende gesprekken/
brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal meldingen zeggenschap en insider meldingsregeling
Aantal te late meldingen
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal adviezen/vvgb’s/notificaties/toetsingen
Aantal beoordelingen reglementswijzigingen
Aantal beoordelingen organisatie/systeemwijzigingen
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal deponeringen jaarverslagen
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende gesprekken/
brieven
Aantal formele toezichtsmaatregelen

2008

2009

82

116

21
921
62

141
273
45

11
15

19
47

0

13

3
0

0
17

53

85

15
14

31
19

546

422

112
83
1 519

77
54
293

173
4

1 532
4

15

7

13
2
42

3
0
61

0
20
2
2 448
161
8
17
25
31
63
36
312
1

8
13
2
2 041
98
4
72
15
43
98
42
748
122

5
0

5
0

Het vorig jaar gepresenteerde cijfer van 132 was incl. het aantal ingetrokken vergunningen als gevolg van een faillissement van de onderneming.
Thans worden deze intrekkingen niet meer geteld als «toezichtmaatregel».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

164

B i j l a g e 1 . To e z i c h t s r e l a t i e s

Tabel B1.4 Toezichtskosten AFM (x € 1 mln)

1

2

20081

2009

Aanbieders
Accountantsorganisaties
Adviseurs en bemiddelaars in financiele producten
Effecten uitgevende instellingen
Infrastructuur
Integriteit
Overig
Kosten die niet direct herleidbaar zijn tot een wettelijke taak
Afschrijving eerder geactiveerde kosten
Geactiveerde lasten ontwikkelde software

22,4
6,9
23,4
16,7
1,7
1,3
2,4
3,3
8,0
0,3

24,4
5,7
18,5
14,9
1,1
0,1
4,0
2,5
5,4
0,5

Som der lasten

86,4

77,1

Aan onder toezichtsgestelden toe te rekenen kosten2
Gemiddeld aantal fte’s

49,2
434

43,8
456

Als gevolg van een stelselwijziging in de verantwoording van de pensioenlasten 2009zijn
omwille van de vergelijkbaarheid de cijfers voor 2008 aangepast.
Inclusief de in het betreffende jaar gemaakte voorbereidingskosten die later aan «onder
toezichtgestelden» worden doorberekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

165

BIJLAGE 2 ZBO’S EN RWT’S
Deze bijlage bevat een overzicht van de zelfstandige bestuursorganen
(ZBO) en rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT) die onder de
verantwoordelijkheid van het departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vallen. Indien een ZBO of een RWT uit de departementale
begroting en/of via de premie-uitgaven een bijdrage ontvangt, is het
beleidsartikel vermeld waarin het ZBO of de RWT is opgenomen, alsmede
de gerealiseerde bijdragen van 2009.
Tabel B2.1 Overzicht van ZBO’s en RWT’s van SZW (x € 1 mln)
RWT

Raad voor Werk en Inkomen (RWI)
Stichting Kunstenaar en Co
Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV) inclusief BKWI
Sociale Verzekeringsbank (SVB)
Inlichtingenbureau (IB)
Certificerende- en keuringsinstanties arbeidsomstandigheden
Bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

ZBO

Ja
Ja
Ja
Ja

Beleidsartikel

Bijdrage
2009

Artikel 47
Artikel 46
Artikel 46, 47 en 49
Artikel 49 en 50
Artikel 46
Artikel 44
Artikel 45

5,7
1,9
2 102,5*
216,4
6,8

* Deels via premiegefinancierde uitgaven

Raad voor Werk en Inkomen
De Raad voor Werk en Inkomen (www.rwi.nl) is het officiële en onafhankelijke overlegorgaan van vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers
en gemeenten. De Raad heeft tot taak overleg te voeren met Onze
Minister over voorstellen van deze raad betreffende a. het beleid met
betrekking tot werk en inkomen; b. het arbeidsmarktbeleid; c. de bevordering van de kwaliteit en de transparantie van de re-integratiemarkt.
Kunstenaars & CO
Kunstenaars&CO (www.kunstenaarsenco.nl) heeft als wettelijke taak het
uitvoeren van beroepsmatigheidsonderzoeken. Kunstenaars die gebruik
maken van de WWIK moeten kunnen aantonen dat zij beroepsmatig
werken. Kunstenaars&CO voert deze onderzoeken uit in opdracht van de
sociale diensten van gemeenten. Kunstenaars&CO is daartoe aangewezen
door de minister van SZW.
UWV
Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (www.uwv.nl) is een
zelfstandig bestuursorgaan dat de sociale verzekeringen voor werknemers, zelfstandigen en jonggehandicapten uitvoert. De belangrijkste taak
van het UWV is bemiddeling en re-integratie. Tevens richt UWV zich erop
om de sociale verzekeringen (onder meer WAO, WIA, WW en Wajong)
snel, duidelijk en betrouwbaar, rechtmatig en doelmatig uit te voeren. De
reguliere kosten van het UWV vertonen een dalende lijn als gevolg van
efficiencymaatregelen en beleidseffecten. Hiertegenover staat in 2009 een
stijging van de uitvoeringskosten als gevolg van de sterk toegenomen
werkloosheid.
Met de fusie per 1 januari 2009 van het CWI en het UWV zijn de activiteiten van beide organisaties gericht op werk samengebracht in één organisatieonderdeel van het UWV, het WERKbedrijf. Werkgevers kunnen bij
het UWV terecht voor personeelsbemiddeling en informatie over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

166

B i j l a g e 2 . Z B O ’s e n RW T ’s

arbeidsmarkt. Werkzoekenden kunnen bij het UWV terecht voor het
vinden van werk of het aanvragen van een WW- of bijstandsuitkering.
Daarnaast verleent het UWV ontslagvergunningen en tewerkstellingsvergunningen, verricht keuringen en indicatiestellingen en geeft arbeidsrechtelijke informatie.
BKWI
Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen (www.bkwi.nl) werkt in
opdracht van het ministerie van SZW en verleent diensten aan de SUWIorganisaties. Het BKWI is opgericht om het geheel aan centrale voorzieningen binnen de keten van werk en inkomen te beheren en door te
ontwikkelen. Een onderdeel hiervan is het beheer van SUWI-net. Met de
fusie per 1 januari 2009 van het CWI en het UWV is het BKWI formeel
gepositioneerd onder het UWV.
SVB
De Sociale verzekeringsbank (www.svb.nl) is een zelfstandig bestuursorgaan dat de regelingen uitvoert voor verschillende overheidsorganisaties.
Voor het ministerie van SZW voerde de SVB in 2009 de AOW, ANW, TOG,
TAS en Bijstand Buitenland uit. Daarnaast is de uitvoering van de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO) in 2010 voorbereid. Voor het
ministerie van J&G voert de SVB de AKW en de Kinderregelingen uit.
IB
Het Inlichtingenbureau (www.inlichtingenbureau.nl) ondersteunt
gemeenten bij hun wettelijke taken in het kader van de sociale zekerheid.
Het doel is bestrijding van fraude en bevorderen van samenwerking
tussen de verschillende uitvoeringsorganisaties op het terrein van de
sociale zekerheid. De ondersteuning bestaat uit coördinatie en dienstverlening op het gebied van gegevensuitwisseling tussen gemeenten en
derden in de keten Werk en Inkomen.
Bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen
De bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen hebben als taak het uitvoeren
van een bedrijfstak- of beroepspensioenregeling met verplichte deelname.
Certificerende – en keuringsinstanties arbeidsomstandigheden
Afgeven certificaat arbodienst – Afgeven certificaat vakbekwaamheid
arbeids- en bedrijfsgeneeskunde, arbeidshygiëne, veiligheidskunde,
arbeids-en organisatiekunde. Keuren en certificeren op het terrein van
arbeidsomstandigheden.
Aansturing, toezicht, samenwerking SUWI-organisaties
De Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Wet SUWI) is
de «organisatiewet» voor de organisaties op het terrein van werk en
inkomen. Met de wijziging van de Wet SUWI per 1 januari 2009 is uitwerking gegeven aan de Kabinetsreactie Evaluatie SUWI. Hoofdpunten van
deze wijziging vormen de fusie tussen UWV en CWI per 1 januari 2009 en
de verdere ontwikkeling van de geïntegreerde dienstverlening. Hiermee
wordt beoogd de effectiviteit, klantgerichtheid en efficiency van de dienstverlening in de keten van werk en inkomen te versterken.
De aansturing en het toezicht op de SUWI-organisaties, zoals SVB en
UWV, zijn binnen SZW expliciet belegd binnen de organisatie. De aansturing vindt plaats door een aparte afdeling binnen de directie Relatiebeheer, Uitvoeringsontwikkeling en Aansturing en het signalerende toezicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

167

B i j l a g e 2 . Z B O ’s e n RW T ’s

door de onafhankelijke Inspectie werk en inkomen. Deze scheiding tussen
aansturing, toezicht en beleid borgt professionele aansturing en toezicht.
Uitvoeringskosten SUWI-organisaties
In tabel B2.2 worden de gerealiseerde uitvoeringskosten van de SUWIorganisaties afgezet tegen de beschikbaar gestelde budgetten. Grote
verschillen worden toegelicht. In tabel B3.3 en B3.4 wordt de rechtmatigheid weergeven van de door het UWV en de SVB uitgevoerde wetten. De
gegevens in de tabel zijn ontleend aan de jaarverslagen 2009 van de
SUWI-organisaties. Deze jaarverslagen zijn voorzien van een accountantsverklaring omtrent getrouwheid. In de aanbiedingsbrief bij de jaarverslagen 2009 van de SUWI-organisaties wordt nader ingegaan op de prestaties van de SUWI-organisaties in 2009.
Tabel B2.2 Uitvoeringskosten per SUWI-organisatie (x € 1 mln)
2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Begroting
2009*

verschil
2009

2 331,9
1 940,3
185,4
72,8
132,4

2 171,5
1 914,5
84,8
52,1
120,1

2 078,2
1 811,8
66,2
–
200,2

1 966,7
1 756,6
44,3
–
165,8

2 091,5
1 840,9
118,9
–
131,7

2 207,1
1 904,4
123,6
–
179,1

– 115,6
– 63,5
– 4,7
–
– 47,4

SVB totaal
Reguliere kosten

229
229

215
215

204
204

217,7
217,7

216,4
216,4

216,8
216,8

– 0,4
– 0,4

BKWI totaal
Reguliere kosten
Projectkosten

8,5
6,8
1,8

8,2
6,2
2,0

8,7
7,5
1,2

10,0
8,5
1,5

11,0
8,7
2,3

11,1
8,7
2,4

– 0,1
0,0
– 0,1

IB totaal****
Reguliere kosten
Projectkosten

8,1
4,4
3,7

5,7
4,0
1,7

6,9
5,7
1,1

5,8
5,8
–

6,8
6,1
0,7

7,3
6,0
1,4

– 0,6
– 0,1
– 0,7

UWV totaal**
Reguliere kosten
Transformatie- en frictiekosten
Kwaliteitsbudget
Overige projectkosten***

*
**
***
****

De kolom begroting 2009 geeft de eindstand van het budget van de SUWI-organisaties weer. Vanwege budgettoekenningen die na het
opstellen van de SZW-begroting 2009 hebben plaatsgevonden, wijkt dit af van de stand zoals opgenomen in de SZW-begroting 2009.
De uitvoeringskosten UWV betreffen de uitvoeringskosten vóór onttrekking aan bestemmingsfondsen en zijn inclusief de kosten van (voorheen) CWI.
De overige projectkosten UWV zijn exclusief het ketendeel van het programma Digitaal Klant Dossier.
De uitvoeringskosten Inlichtingenbureau worden in de begroting SZW niet afzonderlijk weergegeven, maar als onderdeel van het handhavingsbudget op artikel 46.

UWV
De totale uitvoeringskosten UWV bedroegen in 2009 € 2 091,5 miljoen.
Ten opzichte van de begroting van € 2 207,1 miljoen is er sprake van een
positief begrotingsresultaat van € 115,6 miljoen. De begroting bestond uit
een beschikbaar gesteld budget van € 2 092,9 miljoen en uit een bedrag
van € 114,2 miljoen uit bestemmingsfondsen die in 2008 zijn gevormd.
Het UWV heeft uit deze bestemmingsfondsen een bedrag van € 108,6
miljoen gebruikt voor de financiering van de uitvoeringskosten 2009. Na
onttrekking aan deze bestemmingsfondsen resulteert een positief begrotingsresultaat van € 110,0 miljoen. Oorzaak van dit positieve resultaat is
met name gelegen in verschuivingen binnen de projectportfolio als
gevolg van de economische crisis. Daarnaast is UWV terughoudend
geweest bij het inzetten van het toegekende extra crisisbudget, bijvoorbeeld door bij de opschaling vrijwel uitsluitend gebruik te maken van
bestaande huisvesting. Van het resultaat is in overleg met SZW € 64
toegevoegd aan de bestemmingsfondsen per 31 december 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

168

B i j l a g e 2 . Z B O ’s e n RW T ’s

SVB
De reguliere uitvoeringskosten SVB voor SV-taken bedroegen in 2009
€ 224,9 miljoen. Het bij de SVB aanwezige bestemmingsfonds besparingsverliezen van € 8,5 miljoen is conform afspraak ingezet om een deel van
deze kosten te dekken. Door SZW is een budget ter beschikking gesteld
van € 216,8 miljoen. Hiermee komt het positief begrotingsresultaat op
€ 0,4 miljoen. De kosten voor het veranderprogramma SVB tien (€ 15,4
miljoen) zijn gefinancierd uit de bestemmingsreserve SVB Tien.
BKWI
De totale uitvoeringskosten BKWI bedroegen in 2009 € 11,0 miljoen inclusief onttrekking uit bestemmingsfondsen (€ 0,07 miljoen).
IB
De totale uitvoeringskosten IB bedroegen in 2009 € 6,8 miljoen. Het
begrotingsresultaat van € 0,6 miljoen is met name het gevolg van
projecten die gepland waren voor eind 2009, maar in 2010 zullen plaatsvinden.
Rechtmatigheid
Tabel B2.3 Rechtmatigheid UWV %

UWV totaal
BIA
TRI
Wajong
WAO
WAZ
WIA
WW
ZW
REA
WAZO
TW

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Streven
2009

98,8
97,4
–
99,9
99,9
99,3
–
97,1
95,7
90,3
98,8
99,3

98,4
97,5
94,7
99,6
99,5
99,2
98,2
98,5
91,0
–
96,2
95,8

98,5
99,3
89,6
99,5
99,9
98,7
95,8
98,3
90,1
–
96,1
97,2

98,5
99,9
87,3
99,7
99,8
99,5
98,2
97,0
94,5
–
95,8
97,7

98,9
99,4
89,0
99,6
99,8
99,7
98,6
98,4
95,0
–
98,1
97,6

99,0

Bron: UWV Jaarverslag 2009

De UWV-brede rechtmatigheid is in 2009 ten opzichte van 2008 verbeterd
van 98,5% naar 98,9%. De rechtmatigheid ligt hiermee nog iets onder de
streefwaarde van 99%.
Tabel B2.4 Rechtmatigheid SVB %

SVB totaal
AOW
ANW
AKW
TOG
TAS

2005

2006

2007

2008

Realisatie
2009

Streven
2009

99,9
97
89
96
77
–

99,9
98
95
98
84
100

99,9
100
99,9
99,9
100
100

99,9
100
99,7
99,8
99,1
100

99,98
100
99,90
99,99
100
100

99

Bron: SVB Jaarverslag 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

169

B i j l a g e 2 . Z B O ’s e n RW T ’s

Uit de cijfers blijkt dat de onrechtmatigheidscores voor alle wetten ruim
onder de toegestane norm van 1 procent liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

170

BIJLAGE 3 INHUUR EXTERNEN
Tabel B3.1 Uitgaven voor inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel (x € 1 000)
SZW
Interim-management
Organisatie- en Formatieadvies
Beleidsadvies
Communicatieadvies
Totaal beleidsgevoelig

382
455
158
108
1 103

Juridisch advies
Advisering opdrachtgevers automatisering
Accountancy, financiële en administratieve organisatie
Totaal (beleids)ondersteunend

168
3 555
2 725
6 448

Uitzendkrachten (formatie en piek)
Totaal ondersteuning bedrijfsvoering

5 530
5 530

Totaal uitgaven inhuur externen

13 081

Bron: SZW administratie

Toelichting 2009

Het kabinet heeft de ambitie om te komen tot een beheersing van de
uitgaven externe inhuur. Het niveau van de uitgaven externe inhuur in
2007 is daarbij de ijklijn. Voor SZW bedroeg de externe inhuur in 2007
€ 13,3 mln. De totale uitgaven 2009 blijven net beneden dit niveau. Ten
opzichte van 2008 is er sprake van een stijging van € 1,8 mln. Dit betreft
vooral de categorie (beleids)ondersteunend advies. Deels is de stijging te
verklaren door een extra beroep op externe accountants in verband met
de 5% controle op ESF-gelden. Aangezien het gaat om aflopende regelingen zal dit bedrag naar verwachting in 2010 aanzienlijk lager zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

171

BIJLAGE 4 SUBSIDIES
In deze bijlage wordt een overzicht gegeven van de subsidies van SZW.
Hierbij worden twee definities toegepast die leiden tot verschillende
standen van de subsidieuitgaven.
Definitie Algemene Wet Bestuursrecht
De eerst gehanteerde definitie is die volgens de Algemene Wet Bestuursrecht (artikel 4.21):
«De aanspraak op financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt
met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als
betaling voor aan het bestuursorgaan geleverde goederen of diensten».
Artikel 4.21, lid 3 specificeert de definitie nader:
«De subsidietitel is niet van toepassing op de aanspraak op financiële
middelen die wordt verstrekt op grond van een wettelijk voorschrift dat
uitsluitend voorziet in verstrekking aan rechtspersonen die krachtens
publiekrecht zijn ingesteld.»
Uit lid 3 kan afgeleid worden dat specifieke uitkeringen aan gemeenten of
provincies volgens de definitie geen subsidies zijn.
Tabel B4.1 Subsidieoverzicht definitie Algemene Wet Bestuursrecht (x 1 000)
Artikel

Omschrijving

42 OD 3
42 OD 3
42 OD 3
42 OD 3
43 OD 1
43 OD 4
43 OD 4
44 OD 1
44 OD 1
44 OD 1
44 OD 1
44 OD 1
47 OD 1
47 OD 2
47 OD 2
47 OD 2
97 OD 1
97 OD 1
97 OD 1
97 OD 1
98 OD 1
98 OD 1

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Vastgestelde
begroting 2009

Breed initiatief maatschappelijke binding
Overige subsidies stimulering arbeidsparticipatie
Subsidies minderhedenbeleid
Subsidies stimulering leeftijdsbewust beleid
Subsidieregeling Kwaliteit Arbeidsverhoudingen
Jaar van de gelijke kansen
Subsidies Expertisecentrum Leeftijd
Arbosubsidies preventie en verzuim
Subsidieregeling convenanten arbeidsomstandigheden
Subsidieregeling preventie van arbeidsuitval (SPA)
Subsidies arbeidsveiligheid (VASt, VAV)
Overige subsidies arbeidsomstandigheden
Algemeen Ketenoverleg invoering Locatie Werk en Inkomen
Subsidieregeling scholing jonggehandicapten met ernstige
scholingsbelemmeringen (via UWV)
Subsidies re-integratie (o.a. IPW) en Cliëntenraden
Stichting Blik op Werk
ESF-EQUAL Cofinanciering
Regeling Bedrijfsverzamelgebouwen
Regeling schoonmaakdiensten particulieren (RSP)
Regelingen ex-mijnwerkers
NIBUD (aan de hand van onderzoeksprogramma)
Projectsubsidies

110
495
28
4 422
427
284
533
6 352
429
491
4 456
2 950
15 000
11 000

434

588

Totaal Definitie AWB

46
938
529

1 354
291
39
212
6 449

261
8 741

5 915

966
4 447
5 276

9 000

13 300

4 497
261
1 268
49
1 116
182
319
1

2 610
315

3 220

50
501
182
323
32

125
182
327
1 160

54 670

27 706

40 106

De subsidieuitgaven van SZW nemen de komende jaren af doordat
omvangrijke regelingen als de convenanten arbeidsomstandigheden,
SVWW, RSP en de subsidies minderhedenbeleid en stimulering leeftijdsbewust beleid aflopen. Daarnaast is er een taakstelling op subsidies
gelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

172

Bijlage 4. Subsidies

«Ruime» subsidiedefinitie
Naast de subsidiedefinitie uit de Algemene Wet Bestuursrecht wordt soms
gebruik gemaakt van een «ruimere» subsidiedefinitie waarin ook specifieke uitkeringen worden meegenomen:
«Een gebonden inkomens -of een vermogensoverdracht van het rijk
om-niet aan een natuurlijk of rechtspersoon in Nederland».
Het voornaamste onderscheid tussen de eerste en tweede definitie ligt in
het feit dat specifieke uitkeringen aan gemeenten en provincies bij de
tweede subsidiedefinitie wel als subsidie worden aangemerkt. Bij deze
definitie wordt bijvoorbeeld de WSW als subsidie aangemerkt in tegenstelling tot de subsidiedefinitie van de AWB. Inkomensoverdrachten aan
natuurlijke personen zoals de TOG zijn niet opgenomen in de tabel.
Tabel B4.2 Subsidieoverzicht «ruime» definitie (x € 1 000)
Artikel

Omschrijving

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Vastgestelde
begroting 2009

47 OD 2
47 OD 2
48 OD 1

Tijdelijke stimuleringsregeling regulier maken 10 000 ID-banen
Flexibel re-integratiebudget
WSW
Totaal toevoegingen «ruime» definitie

2 333
1 580 789
2 385 843
3 968 965

346
1 529 351
2 458 964
3 988 660

6 000
1 529 270
2 386 811
3 922 081

Totaal beide definities

4 023 635

4 016 367

3 962 197

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

173

BIJLAGE 5 BUDGETDISCIPLINE SZA-KADER EN SOCIALE
FONDSEN
1 Inleiding
Inhoud

Deze bijlage geeft een totaaloverzicht van de uitgaven in de budgetdiscipline sociale zekerheid en arbeidsmarkt (SZA) in het jaar 2009. Tevens
worden de exploitatiesaldi en vermogenspositie van de sociale fondsen
beschreven. De bijlage is enkel bedoeld als achtergrondinformatie bij het
jaarverslag. De daadwerkelijke verantwoording van uitgaven en inkomsten gebeurt in respectievelijk de voorliggende artikelen en de jaarverslagen van UWV en SVB.
In de volgende paragraaf wordt de opbouw van de totale uitgaven in het
SZA-kader weergegeven, onderverdeeld naar begrotings- en premiegefinancierde uitgaven. Deze totaaltelling geeft een aansluiting bij de uitgaven in de begrotingsartikelen. Tevens wordt hierbij ingegaan op de
volume- en prijsontwikkeling die aan de uitgaven ten grondslag liggen.
Ten slotte worden de SZA-uitgaven afgezet tegen de ijklijn van het
SZA-kader. In de laatste paragraaf komen de exploitatiesaldi en vermogens van de sociale fondsen aan bod.
2 Uitgaven SZA-kader 2009

Overzicht en aansluiting bij
jaarverslag

Deze paragraaf geeft een overzicht van de SZA-uitgaven in het jaar 2009.
De uitgaven in het SZA-kader bestaan uit begrotingsgefinancierde
uitgaven (€ 26,9 mld) en premiegefinancierde uitgaven (€ 48,1 mld). Op
de totaaltelling van beide (€ 75,0 mld) moet echter nog een correctie
worden toegepast. De sociale fondsen worden namelijk voor een deel
gevuld uit begrotingsmiddelen. Deze zogeheten rijksbijdragen worden
verantwoord op artikel 51 van het jaarverslag. Het betreft hoofdzakelijk
een bijdrage aan het AOW-fonds. Omdat de opbrengsten van de
AOW-premie onvoldoende zijn om de uitgaven te dekken, vindt er jaarlijks
een bijdrage uit de algemene middelen plaats. De rijksbijdrage aan het
ouderdomsfonds is in 2009 hoger uitgevallen dan begroot, omdat de
premie-inkomsten lager waren dan verwacht. Hierdoor ontstond een
groter vermogenstekort en dus een hogere bijdrage uit de rijksmiddelen.
De apparaatsuitgaven en enkele andere uitgaven behoren niet tot het
SZA-kader maar tot het kader rijksbegroting in enge zin. Deze uitgaven
worden daarom net als de ontvangsten1 op de totaaltelling in mindering
gebracht. De post bijzondere uitgaven uit de begroting 2009 is inmiddels
in de artikeluitgaven verwerkt. Deze staat bij de realisatie 2009 dus op 0.
Ten slotte moeten de uitgaven uit de stimuleringspakketten – waartoe in
het voorjaar van 2009 is besloten als reactie op de economische crisis –
worden gecorrigeerd op de totaaltelling. De stimuleringspakketten (voor
SZW ruim € 161 mln in 2009) maken geen onderdeel uit van het
SZA-kader.
De totale uitgaven in het SZA-kader komen daarmee in 2009 uit op € 58,9
mld, ruim € 1,4 mld hoger dan voorzien in de begroting 2009. De posten
uit de begroting 2009 zijn omgerekend naar prijzen 2009. Hierna wordt de
verhoging van de uitgaven uitgesplitst naar uitgavencategorie.

1

De ontvangsten van de begrotingsartikelen
in het SZA-kader (€ 896 mln) wijken af van de
totale artikelontvangsten in de taartdiagram
aan het begin van dit jaarverslag (€ 913 mln).
In het taartdiagram zijn ook de artikelontvangsten die betrekking hebben op de budgetdiscipline Rijksbegroting in enge zin meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

174

Bijlage 5. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

Tabel 5.1: SZA-uitgaven 2009 (x € 1 mln)
Begroting
2009

Realisatie
2009

Verschil
2009

Totaal begrotingsgefinancierde uitgaven
Totaal premiegefinancierde uitgaven
A.
Totaal artikelen
-/1. Correctie dubbeltelling rijksbijdragen
-/2. Uitgaven Rijksbegroting eng
-/3. Ontvangsten
w.v. begrotingsgefinancierd
w.v. premiegefinancierd
+
4. Bijzondere uitgaven
-/5. Stimuleringspakketten

25 649
45 927
71 576
13 088
298
973
786
187
234
0

26 901
48 066
74 966
14 560
281
1 066
896
170
0
161

1 251
2 138
3 390
1 473
– 17
93
110
– 17
– 234
161

B.

57 451

58 898

1 447

Totale uitgaven (A – 1 – 2 – 3 + 4 – 5)

Bron: SZW

Uitgavenontwikkeling

Uit tabel 5.1 is gebleken dat de totale uitgaven onder het SZA-kader ruim
€ 1,4 mld hoger zijn uitgevallen dan voorzien bij begroting 2009. In tabel
5.2 zijn de SZA-uitgaven opgesplitst per categorie. De hogere uitgaven
worden veroorzaakt door hoger dan verwachte werkloosheids-, arbeidsongeschiktheids- en ouderdomsuitgaven. Ten tijde van opstelling van de
begroting 2009 werd nog geen rekening gehouden met een economische
crisis van de omvang zoals deze later is gebleken. De werkloosheidsuitgaven (WW en WWB) zijn hierdoor fors hoger uitgevallen. De hogere
arbeidsongeschiktheidsuitgaven hebben betrekking op een lagere
uitstroom. De resterende groep uit de herbeoordelingsoperatie stroomt
langzamer uit dan de eerdere groepen, en langzamer dan eerder geraamd.
Ook de uitgaven aan zwangerschaps- en bevallingsverlof (WAZO) zijn
hoger dan vooraf verwacht. Dit wordt veroorzaakt door een toegenomen
arbeidsparticipatie van vrouwen en het feit dat zij meer verdienen en meer
uren werken. De tegenvaller in de ouderdomsuitgaven (AOW) is het
gevolg van een hogere leeftijdsverwachting en het feit dat meer ouderen
alleen wonen. Deze tegenvaller is in 2009 overigens van beperkte
omvang.
Bij de vergelijking van de uitgaven tussen realisatie 2009 en begroting
2009 dient rekening te worden gehouden met de loon- en prijsbijstelling.
De begroting 2009 is opgesteld in prijspeil 2008, zonder verwerking van de
loon- en prijsbijstelling. Deze bijstelling is hierdoor verwerkt in de overige
uitgaven. De gerealiseerde uitgaven 2009 zijn opgesteld in prijspeil 2009;
na verwerking van de loon- en prijsbijstelling. De totale uitgaven 2009 zijn
wel met elkaar vergelijkbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

175

Bijlage 5. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

Tabel 5.2: Uitgaven SZA-kader 2007–2009 (x € 1 mln)
Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Begroting
2009*

Verschil
2009

Werkloosheidsuitgaven, inclusief bijstand
Arbeidsongeschiktheidsuitgaven, inclusief ziekte en zwangerschap
Wajong-uitgaven
Nabestaandenuitgaven
Ouderdomsuitgaven
Re-integratieuitgaven
Sociale werkvoorziening (uitgaven Wsw)
Overige uitgaven

7 534
11 981
2 041
1 317
25 768
2 325
1 861
305

7 009
12 213
2 322
1 249
27 048
2 403
1 936
302

9 109
12 501
2 631
1 190
28 905
2 484
1 993
85

7 100
11 633
2 564
1 183
28 311
2 486
1 913
2 260

2 008
868
67
7
594
–2
80
– 2 175

Totaal SZA-uitgaven 2009 (x € 1 mln)
Totaal SZA-uitgaven 2009 (in % BBP)

53 130
9,3

54 483
9,1

58 898
10,3

57 451
9,2

1 447
1,1

Bron: SZW en CPB (CEP 2010)
* De uitgaven Begroting 2009 zijn opgesteld in het prijspeil 2008, terwijl de uitgaven Realisatie 2009 zijn weergegeven in prijspeil 2009. De prijscorrectie in de uitgaven Begroting 2009 is opgenomen onder de Overige uitgaven.

Volumeontwikkelingen

Bovengenoemde ontwikkeling van de uitgaven is in sterke mate afhankelijk van de ontwikkeling van de onderliggende volumina. In tabel 5.3 is
deze ontwikkeling van de belangrijkste uitgavencategorieën weergegeven.
Doordat de uitgaven in tabel 5.2 niet in hetzelfde prijspeil zijn opgesteld
(zie de voetnoot onder de tabel), vormt tabel 5.3 een zuiverdere vergelijking tussen begroting en realisatie 2009. Voor de werkloosheids- en
arbeidsongeschiktheidsregelingen is dezelfde overschrijding zichtbaar.
Het aantal ouderdomsuitkeringen wijkt nauwelijks af van de begroting
2009, wat er op duidt dat de hogere uitgaven hoofdzakelijk veroorzaakt
zijn door de loon- en prijsbijstelling. Het ziekteverzuim is lager dan
geraamd bij de begroting. In de economische literatuur is eerder een
positief verband geconstateerd tussen economische groei en ziekteverzuim (lagere economische groei gaat gepaard met een lager ziekteverzuim). Daarnaast is het ziekteverzuim over 2007 achteraf naar beneden
bijgesteld. Dit was nog niet in de raming van de begroting 2009 verwerkt.
Door bovenstaande ontwikkelingen is het aantal inactieven ongeveer
25 000 uitkeringsjaren hoger dan verwacht. Doordat het aantal actieven
ruim 2% (bijna 150 000 arbeidsjaren) lager is, is de I/A-verhouding (de
verhouding tussen het aantal inactieven en het aantal actieven) met 1,8
procentpunt verslechterd ten opzichte van de begroting 2009. Dit is dus
hoofdzakelijk het gevolg van een afname van de werkgelegenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

176

Bijlage 5. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

Tabel 5.3: Volumeontwikkelingen en I/A verhouding (x 1 000 uitkeringsjaren)
Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Begroting
2009

Verschil
2009

Werkloosheidsuitkeringen, inclusief bijstand
Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, inclusief ziekte en zwangerschap
Wajong-uitkeringen
Nabestaandenuitkeringen
Ouderdomsuitkeringen
Ziekteverzuim particuliere sector
Totaal aantal inactieven

464

410

487

431

56

685
160
103
2 427
226
4 065

663
168
97
2 480
236
4 054

653
179
91
2 541
207
4 159

633
191
94
2 539
248
4 135

20
– 11
–3
2
– 41
24

Totaal aantal actieven
I/A-verhouding

6 376
63,7%

6 451
62,9%

6 380
65,2%

6 522
63,4%

– 142
1,8%

Bron: SZW en CPB (CEP 2010)

Toetsing aan ijklijn

In tabel 5.4 zijn de uitgaven in het SZA-kader afgezet tegen de ijklijn. Uit
de vergelijking blijkt dat over het jaar 2009 sprake is van een onderschrijding van de ijklijn met € 0,5 mld. Tijdens de begroting 2009 werd uitgegaan van een onderschrijding van € 0,2 mld. In 2009 zijn de feitelijke
SZA-uitgaven ruim € 1,4 mld hoger uitgevallen. Daarbij is de ijklijn
verhoogd met € 1,5 mld. Dit verklaart de onderschrijding van € 0,5 mld
(als gevolg van afrondingsverschillen wijkt de som der delen af van de
totaaltelling).
De SZA-uitgaven (€ 58,9 mld) zijn ruim € 1,4 mld hoger uitgevallen dan
verwacht bij begroting. In tabel 5.2 is aangegeven in welke uitgavencategorieën deze stijging zichtbaar is. In tabel 5.4 is aangegeven hoe de uitgavenverhoging is onder te verdelen in soorten mutaties. De uitvoeringsmutaties zijn hoofdzakelijk het gevolg van hogere WW- en WWB-uitgaven.
Zoals eerder aangegeven vielen ook de arbeidsongeschiktheidsuitgaven
tegen. Ter compensatie is een aantal technische maatregelen genomen.
Hierbij moet gedacht worden aan de inzet van (vrijgevallen) reserveringen, de «Iedereen doet mee»-tranches en de eindejaarsmarge. Daarnaast heeft sinds opstelling van de begroting 2009 nog een beperkt aantal
beleidsmatige mutaties plaatsgevonden. De intensiveringen betreffen
hoofdzakelijk de verhoging van de AOW-tegemoetkoming, ter compensatie van het vervallen van Buitengewone Uitgavenregeling. Hiertoe is na
opstelling van de begroting besloten. Tot slot is de loon- en prijsbijstelling
lager uitgevallen dan voorzien.
Tegenover een toename van de feitelijke SZA-uitgaven staat een stijging
van de ijklijn waaraan de SZA-uitgaven worden getoetst. In het voorjaar
2009 is besloten de ijklijn te corrigeren voor de budgettaire gevolgen van
de oplopende werkloosheid en de ruilvoetmutaties. Hierdoor is voorkomen dat voor de oplopende werkloosheidsuitgaven omgebogen moest
worden. De ijklijn wordt normaal gesproken opgehoogd met de prijsontwikkeling van de nationale bestedingen (pNB). In combinatie met de daadwerkelijke prijsontwikkeling van de uitgaven leidt dit tot meer of minder
ruimte onder het kader (ruilvoetwinst of -verlies). In tijden van economische crisis is vaak sprake van een ruilvoetwinst. Doordat ook hiervoor
gecorrigeerd is, leidt de economische crisis niet tot meer (via een ruilvoetwinst) of minder (via hogere werkloosheidsuitgaven) ruimte in het
SZA-kader. Naast deze ijklijncorrecties heeft nog een aantal andere (technische) correcties van de ijklijn plaatsgevonden.
Tezamen leiden deze mutaties tot een nieuwe kadertoetsing waarbij een
overschot in het SZA-kader van € 0,5 mld is gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

177

Bijlage 5. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

Tabel 5.4: Toetsing SZA-uitgaven aan ijklijn
SZA-uitgaven
(x € 1 mld)
Totale SZA-uitgaven
IJklijn SZA-uitgaven

58,9
59,4

Over/onderschrijding ijklijn SZA realisatie

– 0,5

Stand SZA-uitgaven bij begroting 2009
Uitvoeringsmutaties sinds begroting 2009
Technische mutaties sinds begroting 2009
Intensiveringen sinds begroting 2009
Ombuigingen sinds begroting 2009
Mutatie loon- en prijsbijstelling
Eindstand SZA-uitgaven 2009

57,5
2,0
– 0,6
0,3
– 0,1
– 0,2
58,9

Stand ijklijn bij begroting 2009
IJklijnmutaties sinds begroting 2009
Eindstand ijklijn SZA-uitgaven 2009

57,6
1,7
59,4

Kadertoetsing (over / onderschrijding ijklijn) bij begroting 2009
Kadertoetsing (over / onderschrijding ijklijn) eindstand

– 0,2
– 0,5

Bron: SZW

3 Sociale fondsen 2009
Ontvangsten en exploitatiesaldo

Een groot deel van de uitgaven in het SZA-kader lopen via de sociale
fondsen. In tabel 5.5 zijn de exploitatiesaldi van de sociale fondsen weergegeven. Het exploitatiesaldo is het verschil tussen de ontvangsten en de
uitgaven van een fonds. Naast de premieontvangsten behoren ook de
rijksbijdragen en renteontvangsten tot de inkomsten van een fonds. De
uitgaven bestaan naast de uitkeringen voornamelijk uit uitvoeringskosten.
Daarnaast vinden er tussen de fondsen onderlinge betalingen plaats. Het
saldo tussen ontvangen en betaalde onderlinge betalingen is voor de
sociale fondsen negatief, omdat er uit deze fondsen ook premies worden
betaald voor de zorgverzekering van uitkeringsgerechtigden. Tegenover
de negatieve saldi bij de sociale fondsen staan dus positieve saldi bij de
zorgfondsen.
Het totale exploitatiesaldo van de sociale fondsen is aanzienlijk slechter
dan begroot. Dit beeld laat zich over alle fondsen zien en wordt met name
veroorzaakt door lagere premieontvangsten. De lagere premieontvangsten zijn het gevolg van de economische neergang in 2009. De forse
exploitatietekorten zijn een direct gevolg van de begrotingssystematiek in
Nederland. Aan de inkomstenkant werken de automatische stabilisatoren,
wat inhoudt dat in een recessie tegenvallende inkomsten niet hoeven te
worden gecompenseerd met lastenverzwaringen (premiestijgingen). In
het voorjaar van 2009 is besloten de automatische stabilisatie uit te
breiden naar de uitgavenkant van de begroting. Hierdoor is ook voor de
stijging van de werkloosheidsuitgaven niet omgebogen. De tekorten in de
fondsen kunnen daarmee worden beschouwd als een (extra) stimulering
van de economie.
Ook het AOW-fonds heeft een negatief exploitatiesaldo. De rijksbijdrage
AOW vult de ontvangsten van het fonds aan tot het benodigde exploitatiesaldo is bereikt. Dit exploitatiesaldo is nodig om het fondsvermogen te
laten toenemen tot het normvermogen. Het normvermogen is afhankelijk
van de jaarlijkse AOW-uitgaven. De lagere premieontvangsten binnen het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

178

Bijlage 5. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

ouderdomsfonds hebben tot een hogere rijksbijdrage geleid. Het vermogenstekort dat eind 2009 is ontstaan, wordt verrekend met de rijksbijdrage
aan het fonds in 2010.
Het exploitatiesaldo in het nabestaandenfonds laat nog wel een overschot
zien, maar dit is fors lager dan begroot. Dit geldt eveneens voor het
WAO-fonds. De tegenvaller daar wordt naast lagere premieontvangsten
ook veroorzaakt door hogere uitgaven. Het werkloosheidsfonds is uitgekomen op een tekort van ruim € 3 mld. Ook dit is zowel het gevolg van
lagere premieontvangsten als hogere werkloosheidsuitgaven.
In tabel 5.5 is een (fictief) geïntegreerd werkloosheidsfonds gepresenteerd. Dit WW-fonds bestaat uit de Sectorfondsen (Sfn), het Algemeen
Werkloosheidsfonds (AWf) en het Uitvoeringsfonds voor de overheid
(Ufo). Dit virtuele WW-fonds wordt gevuld uit de ontvangsten uit de
sector-, de AWf- en de Ufo-premie. De uitgaven beslaan de totale
WW-lasten. De WW-lasten werden al langer geïntegreerd weergegeven in
de begroting en het jaarverslag (artikel 46).
Ook het WAO-fonds is weergegeven als een fictief geïntegreerd fonds. Dit
fonds bestaat uit zowel het arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof), de
arbeidsongeschiktheidskas (Aok) als de werkhervattingskas (Whk).
Tabel 5.5 Overzicht sociale verzekeringen 2009 (x € 1 mln)

Premies
Bijdragen van het rijk
Ontvangen onderlinge betalingen
Saldo Interest
Totaal Ontvangsten
Uitkeringen/Verstrekkingen
Uitvoeringskosten
Betaalde onderlinge betalingen
Totaal Uitgaven
Exploitatiesaldo

AOW

Anw

WAO

WW

Begroting

Reali- Begrosatie
ting

Reali- Begrosatie
ting

Reali- Begrosatie
ting

Reali- Begrosatie
ting

19 343
9 579
0
66
28 987
28 772
125
0
28 897

17 730
10 320
0
74
28 124
28 797
108
0
28 905

1 563
68
0
19
1 649
1 188
28
80
1 297

1 223 10 656 10 188
68
197
332
0
795
885
43
130
83
1 333 11 778 11 487
1 170 9 209 9 562
20
631
547
78 1 186 1 195
1 268 11 026 11 304

90

– 781

353

65

752

183

5 216 4 774
0
0
263 1 560
388
360
5 867 6 694
5 142 6 840
831 1 021
794 2 241
6 767 10 102
– 900 – 3 408

Totaal

36 778
9 844
1 059
602
48 282
44 312
1 615
2 060
47 987

Reali- Verschil
satie
33 915
10 719
2 445
559
47 639
46 370
1 696
3 514
51 580

– 2 863
876
1 386
– 43
– 643
2 058
81
1 455
3 593

295 – 3 941

– 4 236

Bron: SZW en CPB (CEP 2010)

Vermogenspositie

In onderstaande tabel (5.6) staan de vermogensposities van de vier
sociale fondsen opgenomen. Hierbij zijn wederom de arbeidsongeschiktheidsfondsen en de werkloosheidsfondsen geïntegreerd opgenomen. Het
aanwezige vermogen neemt jaarlijks toe of af met het exploitatiesaldo (zie
tabel 5.5).
De sociale fondsen hebben ultimo 2009 een gezamenlijk vermogen van
€ 10,9 mld; dit is € 5,0 mld lager dan begroot. Dit wordt deels verklaard
door het (totale) exploitatietekort van € 3,9 mld (zie tabel 5.5), en deels
doordat het aanwezige vermogen ultimo 2008 € 0,8 mld lager uitviel dan
voorzien bij het opstellen van de begroting over 2009. Destijds werd een
aanwezig vermogen van € 15,6 mld geraamd (ultimo 2008).
UWV en SVB leggen in hun jaarverslag verantwoording af over de vermogenspositie van de sociale fondsen. De informatie in deze bijlage moet als
informerend beschouwd worden. De cijfers in deze bijlage zijn gebaseerd
op informatie van het CPB (CEP 2010) en sluiten niet aan op de jaarverslagen van UWV en SVB. De reden hiervoor is dat SZW een ander boekhoudstelsel (kas-verplichtingenstelsel) voert dan UWV en SVB (baten-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

179

Bijlage 5. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

lastenstelsel). Deze toelichting geldt ook voor de genoemde
premieontvangsten in tabel 5.5 in deze bijlage.
Tabel 5.6: Vermogens sociale fondsen ultimo 2008 en 2009 (x € 1 mln)
Aanwezig
vermogen
ultimo 2008

Exploitatiesaldo
2009

Aanwezig vermogen ultimo 2009

Realisatie

Begroting

AOW
Anw
WAO
WW

2 147
936
1 935
9 774

– 781
65
183
– 3 408

1 366
1 001
2 118
6 366

1 808
1 204
3 729
9 114

Totaal
sociale
fondsen

14 792

– 3 941

10 851

15 855

Bron: SZW en CPB (CEP 2010)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

180

BIJLAGE 6 LIJST VAN GEBRUIKTE AFKORTINGEN
AD
AFM
AGSZW
AI
AKW
ANW
Aof
AOW
API
AR
Arbo
ARIE
ATB
ATW
AVV
AWf
BBP
Bbz
Bia
BIKK
BKWI
BOD
BRZO
BZK
CAO
CBA
CBS
CEP
CJIB
CKI
CNV
CPB
CTSV
CVZ
CWI
DIVOSA
DNB
EBB
ECD
EGF
EMU
Equal

ESF
EU
EVC
EZ
Farbo
FIOD
FNV

Auditdienst
Autoriteit Financiële Markten
Agentschap SZW
Arbeidsinspectie
Algemene kinderbijslagwet
Algemene nabestaanden wet
Arbeidsongeschiktheidsfonds
Algemene Ouderdoms Wet
Algemene Pensioeninstelling
Algemene Rekenkamer
Arbeidsomstandigheden
Aanvullende Risico-Inventarisatie en -Evaluatie
Arbeidstijdenbesluit
Arbeidstijdenwet
Algemeen verbindend verklaren van bepalingen van
collectieve arbeidsovereenkomsten
Algemeen Werkloosheidsfonds
Bruto Binnenlands Product
Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen
Wet beperking inkomensgevolgen arbeidsongeschiktheidscriteria
Bijdrage in de kosten van kortingen
Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen
Bijzondere Opsporings Dienst
Besluit Risico’s Zware Ongevallen
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Collectieve Arbeidsovereenkomst
Commissie Begeleiding Arbocatalogi
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centraal Economisch Plan
Centraal Justitieel Incasso Bureau
Centraal Krediet Informatiesysteem
Christelijk Nationaal Vakverbond
Centraal Planbureau
(voormalig) College van Toezicht Sociale Verzekeringen
College voor zorgverzekeringen
(voormalig) Centra voor Werk en Inkomen
Directeuren van Overheidsorganen voor sociale arbeid
De Nederlandsche Bank
Enquête Beroeps Bevolking
Economische Controle Dienst
Europees Globaliserings Fonds
Economische en Monetaire Unie
Transnationaal programma van de Europese Unie
gericht op het creëren van gelijke kansen en het
bestrijden van discriminatie op de arbeidsmarkt
Europees Sociaal Fonds
Europese Unie
Erkenning van Verworven Competenties
Ministerie van Economische Zaken
(voormalig) Financiële ondersteuning arbeidsmiddelen
Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
Federatie Nederlandse Vakbeweging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

181

Lijst van gebruikte afkortingen

Fte
GBA
IACK
IAK
IAS
IB
ID banen
IDM
IOAW
IOAZ
IOW
IPW
IVA
IWI
KOA
LBB
LKS
MEV
MKB
MLT
MMA
NAP
NCvB
NEA
NIBUD
NVS
OR
OVV
PBO
PZO
REACH
RI&E
RSP
RWI
RWT
SCP
SEC
SER
Sfn
SIOD
SKO
SPA
STA
SUWI
SVB
SVWW

SZA

Fulltime Equivalent
Gemeentelijke Basis Administratie
Inkomensafhankelijke Combinatiekorting
Inkomensafhankelijke Arbeidskorting
Instituut Asbestslachtoffers
Inlichtingenbureau
Instroom, doorstroombanen
Project Iedereen Doet Mee
Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
Arbeidsongeschikte werkloze werknemers
Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
Arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen
Wetsvoorstel tijdelijke inkomensregeling oudere
werklozen
Invoeringswet- en aanpassingswet Pensioenwet
Inkomensvoorziening volledig arbeidsongeschikten
Inspectie Werk en Inkomen
Regeling Kinderopvang en buitenschoolse opvang voor
alleenstaande Ouders met kinderen in de Abw
Tijdelijke subsidieregeling stimuleren leeftijdsbewust
beleid
Loonkostensubsidie
Macro-Economische Verkenning
Midden- en Kleinbedrijf
Middellange Termijn
Meld Misdaad Anoniem
Nationaal Actieplan Armoedebestrijding en Participatiebevordering
Nederlands Centrum voor Beroepsziekten
Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden
Nationaal Instituut Budgetvoorlichting
Nationale Verzuim Statistiek
Ondernemingsraad
Onderzoeksraad voor de Veiligheid
Publiekrechtelijke Bedrijfs Organisatie
Platform Zelfstandig Ondernemers
Registratie, Evaluatie en Autorisaties vam Chemische
Stoffen
Risico-inventarisatie en evaluatie
Regeling schoonmaakdiensten particulieren
Raad voor Werk en Inkomen
Rechtspersonen met een wettelijke taak
Sociaal en Cultureel Planbureau
Subsidie Expertise Centrum
Sociaal Economische Raad
Sectorfondsen
Sociale Inlichtingen en Opsporingsdienst
Stichting Kinder Opvang
Subsidieregeling preventie van arbeidsuitval
Stimulering Totstandkoming Arbocatalogi
Structuur Uitvoering Werk en Inkomen
Sociale Verzekeringsbank
(voormalig) Stimuleringsregeling vacaturevervulling
door werklozen en met werkloosheid bedreigde
werknemers
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

182

Lijst van gebruikte afkortingen

TAS
TBA
TNO
TOG
TRI
TW
Ufo
UPO
UWV
VASt
VAV
Vazalo
VNG
VPL
VUT
WAJONG
WAO
WAV
WAZ
WAZO
WBO
WEOR
WGA
Wgf
WIA
WIW
WKA
WML
WOR
Wsnp
Wsw
Wtcg
WTV
WVA
WW
WWB
WWI
WWIK
WIJ
ZBO
ZvW
ZW
ZZP

Tegemoetkoming Asbestslachtoffers
Wet terugdringing beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen
Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
Tegemoetkoming Onderhoudskosten thuiswonende
Gehandicapte kinderen 2000
Tijdelijke Regeling Inkomensgevolgen herbeoordeelde
arbeidsongeschikten
Toeslagenwet
Uitvoeringsfonds voor de overheid
Uniform Pensioen Overzicht
Uitvoeringsorganisatie Werknemersverzekeringen
Versterking Arbeisomstandighedenbeleid Stoffen
Versterking Arbeids Veiligheid
Wet voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Wet VUT, Prepensioen en Levensloop
Vervroegde Uittreding
Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorziening Jong
Gehandicapten
Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering
Wet Arbeid Vreemdelingen
Wet Arbeidsongeschiktheidsverzekering Zelfstandigen
Wet Arbeid en Zorg
Wet op de Bedrijfsorganisatie
Wet op de Europese Ondernemingsraden
Werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten
Wachtgeldfonds
Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
Wet Inschakeling Werkzoekenden
Wet koppeling met afwijkingsmogelijkheid
Wet Minimumloon
Wet op de Ondernemingsraden
Wet schuldsanering natuurlijke personen
Wet sociale werkvoorziening
Wet Tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten
Werktijdverkorting
Wet vermindering afdracht loonbelasting en premievoor de volksverzekeringen
Werkloosheidswet
Wet Werk en Bijstand
Ministerie voor Wonen, Wijken en Integratie
Wet Werk en Inkomen Kunstenaars
Wet investeren in jongeren
Zelfstandig Bestuursorgaan
Zorgverzekeringswet
Ziektewet
Zelfstandige zonder personeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

183

BIJLAGE 7 TREFWOORDENREGISTER
Administratieve lasten 35, 36, 55, 109, 112
Adoptieverlof 44, 50
Afgesloten regelingen 117
Agentschap SZW 11, 69, 87, 89, 117, 118, 122, 136, 137, 138, 139, 140,
142, 143, 146, 147, 149, 181
Anw 22, 94, 96, 97, 103, 104, 105, 114, 115, 116, 179, 180
AOW 22, 29, 30, 60, 82, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 114, 115, 116, 120,
122, 132, 137, 139, 167, 169, 174, 175, 177, 178, 179, 180, 181
Arbeid en zorg 47, 48, 49, 50, 183
Arbeidsgehandicapten 50, 100
Arbeidsgeschikten 183
Arbeidsinspectie 53, 54, 55, 56, 57, 123, 124, 125, 126, 136, 181
Arbeidsomstandigheden 53, 54, 55, 56, 57, 58, 122, 123, 125, 137, 139,
166, 167, 172, 181, 182
Arbeidsongeschikten 20, 68, 72, 75, 76, 79, 80, 114, 115, 116, 182, 183
Arbeidsongevallen 53, 54, 55
Arbeidsparticipatie 6, 13, 14, 17, 18, 20, 27, 30, 33, 34, 37, 38, 39, 40, 41,
42, 48, 50, 73, 81, 86, 93, 96, 99, 100, 121, 122, 132, 137, 139, 172, 175
Arbeidsproductiviteit 16, 53, 56
Arbeidstijdenwet 55, 58, 125, 181
Arbo 23, 35, 45, 46, 50, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 63, 73, 124, 125, 126,
146, 160, 167, 172, 181, 182
Armoedebeleid 22, 23, 25, 27
Asbestslachtoffers 110, 111, 112, 182, 183
BIA 67, 68, 71, 79, 80, 169
Bkwi 87, 88
Borgstellingsregeling starterskredieten 85
BRZO 125, 181
Diversiteitsbeleid 40
Duale trajecten 37
EQUAL 11, 89, 138, 140, 172
Etnische minderheden 38, 39, 40, 41
Expertisecentrum LEEFtijd 50
Fraudebestrijding 88
Handhaving 43, 47, 54, 55, 56, 67, 70, 74, 75, 77, 81, 84, 87, 105, 106, 108,
109, 119, 120, 121, 122, 123, 125, 159, 164, 168
Illegale tewerkstelling 123, 124, 125, 126
Inkomensbescherming 6, 18, 21, 66, 72, 73, 103, 106, 121, 132, 137, 139
Inkomens 18
IOAW 67, 69, 71, 81, 84, 182
IOAZ 67, 69, 71, 81, 84, 182
IOW 73, 74, 85, 108, 182
IVA 71, 72, 75, 76, 77, 115, 182
IWI 11, 119, 120, 122, 135, 150, 152, 153, 154, 155, 158, 159, 182
Jeugd en Gezin 33, 111, 137
Jeugdwerkloosheid 18, 33, 34, 35, 39, 40, 66
Jongeren 20, 27, 35, 37, 38, 39, 40, 41, 67, 70, 74, 78, 81, 82, 84, 93, 183
Jonggehandicapten 67, 77, 78, 166, 172
Kinderopvang 146, 182
Koopkracht 16, 28, 29, 30
Langdurigheidstoeslag 22, 23, 81
Leeftijdsbewust beleid 39, 172, 182
Levensloop 44, 48, 49, 50, 52, 183
Loondoorbetaling bij ziekte 75
Loonkostensubsidie 20, 87, 90, 93, 94, 95

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

184

Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

Ouderen 22, 35, 38, 39, 40, 41, 50, 53, 60, 69, 73, 76, 107, 167, 175
Ouderschapsverlof 44, 48, 49, 50, 62
PBO 182
Pensioen 6, 11, 28, 29, 31, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 103, 105, 106, 121,
132, 135, 137, 139, 141, 160, 162, 163, 165, 166, 167, 181, 182, 183
Prepensioen 183
Re-integratie 6, 13, 18, 20, 21, 34, 53, 68, 81, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 92, 93,
94, 95, 96, 97, 98, 132, 137, 139, 166, 172, 173, 176
Risico-inventarisatie en -evaluatie 55, 56
Rwi 87, 88
Schuldhulpverlening 23, 24, 25, 26, 27, 66, 70, 81, 82, 83, 84, 122
Silicoseregeling 117
SIOD 119, 123, 124, 182
Sociale uitsluiting 83, 85
Sociale werkvoorziening 6, 99, 100, 101, 121, 132, 176, 183
SPA 55, 128, 172, 182
Startkwalificatie 37, 38, 39, 81
SUWI 38, 117, 160, 167, 168, 182
TAS-regeling 112
Toeslagenwet 103, 104, 108, 109, 183
TOG-tegemoetkomingen 111
TRI-regeling 79, 80
VAV 172, 183
Vazalo 183
Verzuimbeleid 53, 55
Wajong 20, 27, 67, 68, 71, 77, 78, 79, 87, 89, 90, 93, 94, 104, 108, 115, 166,
169, 176, 177
WAO 68, 71, 72, 75, 76, 77, 89, 90, 94, 104, 108, 115, 136, 166, 169, 179,
180, 183
WAZ 68, 71, 72, 75, 76, 77, 85, 89, 90, 94, 104, 115, 169, 175, 183
Werk en bijstand 68, 81, 104, 106
Werk en Inkomen 11, 69, 72, 75, 81, 123, 124, 142, 150, 151, 154, 157, 159,
166, 167, 168, 172, 181, 182, 183
Werkgelegenheid 1, 7, 15, 16, 76, 123, 132, 135, 141, 142, 159, 160, 166,
176
Werkleeraanbod 70
Werkloosheid 13, 14, 15, 16, 20, 21, 22, 30, 31, 33, 38, 39, 40, 45, 66, 69,
71, 73, 74, 75, 86, 87, 90, 91, 123, 166, 175, 176, 177, 178, 179, 181, 182, 183
Wet Arbeid Vreemdelingen 40, 125, 183
WGA 71, 72, 75, 76, 77, 85, 115, 183
WIA 53, 72, 75, 76, 77, 85, 89, 90, 94, 104, 136, 166, 169, 183
WWIK 67, 69, 70, 71, 81, 84, 85, 166, 183
WW 13, 15, 17, 18, 20, 27, 33, 46, 47, 66, 68, 69, 71, 73, 74, 75, 79, 80, 85,
87, 89, 90, 91, 92, 94, 95, 97, 104, 108, 109, 166, 167, 169, 172, 175, 177,
179, 180, 182, 183
Ziekteverzuim 53, 54, 176, 177
Ziektewet 72, 75, 136, 183
Zorgverlof 48, 49, 62

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 XV, nr. 1

185