Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2856
Vragen van de leden Jan Vos (PvdA) en Gesthuizen (SP) aan de Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het uitblijven
van genoegdoening aan (indirecte) slachtoffers van mijnbouwactiviteiten in
Colombia (ingezonden 3 mei 2016).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 16 juni 2016).
Vraag 1 en 2
Wat is uw reactie op de oproep van vredesorganisatie PAX aan Europese
energiebedrijven om een tijdelijke inkoopstop toe te passen totdat Colombiaanse leveranciers, die worden verdacht van betrokkenheid bij gewelddadige
paramilitaire acties tussen 1996 en 2006 in het mijnbouwgebied, de slachtoffers hebben voorzien van genoegdoening?1
Bent u bereid om Nederlandse energiebedrijven, al dan niet en marge van
het steenkoolconvenant, te stimuleren om gehoor te geven aan de oproep
van PAX? Zo niet, welke andere mogelijkheden ziet u om de Colombiaanse
mijnbouwbedrijven onder druk te zetten?
Antwoord 1 en 2
De Nederlandse overheid staat een inclusieve benadering voor, waarin
transitional justice – ingebed in het toekomstige vredesakkoord met FARC –
voorziet in slachtoffergenoegdoening voor alle slachtoffers van het gewapend
conflict in Colombia. De rol die mijnbouwbedrijven hebben gespeeld bij het
financieren van paramilitair geweld in de regio Cesar is niet formeel
vastgesteld en zou idealiter onderdeel zijn van de waarheidsvinding. Alle
betrokken partijen (waaronder ook lokale overheid, paramilitairen, rebellen en
andere bedrijven) hebben een rol bij waarheidsvinding en genoegdoening
voor slachtoffers in deze regio. De huidige ontwikkelingen in Colombia, zoals
het aanstaande vredesakkoord met de FARC, de start van vredesonderhandelingen met het Nationaal Bevrijdingsleger (ELN), bieden hoop op duurzame
vrede.
Het kabinet verwacht van alle Nederlandse bedrijven dat ze actief werk maken
van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en dus van energiebedrijven dat ze werken aan verbeterde sociale- en milieuomstandigheden in de
steenkoolketen. Transparantie en aanspreekbaarheid zijn daarbij belangrijke

1

ah-tk-20152016-2856
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Pax.nl http://www.paxvoorvrede.nl/actueel/dossiers/stop-bloedkolen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

instrumenten. Nederlandse energiebedrijven zetten stappen voor een
verantwoorde steenkoolketen, zowel binnen het bedrijfsinitiatief Bettercoal als
daar daarbuiten. Het is het kabinet bekend dat een aantal energiebedrijven in
binnen- en buitenland een kritische houding heeft over de voortgang binnen
de steenkoollagen. Het kabinet stimuleert hen om aan de hand van actieplannen tussen de energiebedrijven en de mijnbouwbedrijven aan verbeteringen
te werken.
De OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen beschrijven
verschillende mogelijke reacties van ondernemingen met betrekking tot een
zakelijke relatie waar zij een risico identificeren, namelijk de voortzetting van
de relatie met een toeleverancier gedurende de inspanningen om risico’s te
verminderen, tijdelijke opschorting van een relatie gedurende de inspanningen tot vermindering van de risico’s of, als laatste toevlucht, stopzetting van
de relatie nadat pogingen tot risicovermindering hebben gefaald.2 In haar
besluit tot stopzetting van een relatie dient een onderneming mogelijke
sociaaleconomisch ongunstige effecten van die stopzetting mede in overweging te nemen. Het kabinet moedigt de energiebedrijven aan om hun
handelsrelatie met de mijnbouwbedrijven in te zetten voor deze verbeteringen om te voorkomen dat de optie van een tijdelijke opschorting ingeroepen
moet worden. Het kabinet blijft met de bedrijven in gesprek over hun inzet en
resultaten binnen het kader van het steenkoolconvenant.
Vraag 3 en 4
Welke potentiële negatieve gevolgen heeft een tijdelijke stop van inkoop van
Colombiaanse steenkool, zoals recent door DONG Energy werd afgekondigd,
voor de plaatselijke bevolking?
Welke maatregelen kunnen door energiebedrijven en de Nederlandse
overheid worden genomen om deze negatieve gevolgen te voorkomen en
bent u bereid deze maatregelen te betrekken bij het stimuleren van een
tijdelijke stop van inkoop van Colombiaanse steenkool?
Antwoord 3 en 4
Steenkool is een belangrijk exportproduct voor Colombia (15% van de totale
export3). In hoeverre de bevolking negatieve gevolgen zal ondervinden van
een exportstop is sterk afhankelijk van de mogelijkheden van in Colombia
opererende mijnbouwbedrijven om alternatieve afzetmarkten te vinden.
Indien dit onvoldoende het geval zal zijn, is niet uit te sluiten dat dit zal leiden
tot vermindering van de steenkoolproductie en daarmee tot verlies van
werkgelegenheid voor de lokale bevolking in relatief arme provincies zoals de
mijnbouwregio’s Cesar en la Guajira. Uit onderzoek van The Terrace & BSD
Consulting4 voorafgaand aan de Nederlandse missie naar Colombia in
november 2014 bleek het belang van mijnbouw voor deze twee provincies. In
Cesar komt 42 procent van het BBP van mijnbouw, in La Guajira is dat meer
dan 60 procent. DONG heeft overigens geen inkoopstop afgekondigd, maar is
een jaar geleden al gestopt met inkopen van steenkool bij Prodeco omdat het
bedrijf minder vraag naar steenkool had. Hoewel deze «inkoopstop» niets te
maken had met vermeende misstanden bij de Prodeco, kunnen de economische gevolgen dezelfde zijn.
De UN Guiding Principles for Business and Human Rights (UNGP’s) en de
OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen verwachten van
bedrijven dat zij de negatieve effecten van disengagement inzichtelijk maken
door middel van een risico-assessment. Dit betekent dat eventuele risico’s
van disengagement geïdentificeerd dienen te worden. Op deze manier
kunnen eventuele negatieve gevolgen voorkomen en gemitigeerd worden
door bedrijven.

2

OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen, Hoofdstuk II, algemene beginselen voor
bedrijfsbeleid, p. 13.
http://www.anm.gov.co/sites/default/files/DocumentosAnm/anm_ladu_final.pdf
4
Scoping Mission: Understanding the Context of the Colombian Coal Sector, The Terrace & BSD
Consulting, October 2014. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2014/10/01/
scoping-mission-understanding-the-context-of-the-colombian-coal-sector-engels
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 5
Dicht u zichzelf een rol toe om als EU-voorzitter en voorvechter van schone
en eerlijke mondiale productieketens het uitblijven van (lokale) erkenning en
genoegdoening in Colombia op de Europese agenda te zetten? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 5
Nederland zet zich actief in om de verduurzaming van mondiale waardeketens en toegang tot herstel en verhaal (access to remedy) hoog op de
EU-agenda te zetten. Onder het Nederlands EU-voorzitterschap heeft de Raad
op 12 mei conclusies aangenomen waarmee de EU zich committeert aan
meer inspanningen op het verduurzamen van mondiale waardeketens.5
Verder zijn in de actieplannen van de overheid voor 2016, ter uitvoering van
het steenkoolconvenant, verschillende activiteiten in EU-verband opgenomen.
Zo wordt bij bijeenkomsten in het kader van het Europees voorzitterschap
nader gesproken over het belang van een verantwoorde (steenkool-)keten en
de rol van verschillende actoren daarin. Tevens worden de mogelijkheden
verkend om met andere Europese spelers zoals Zwitserland, Duitsland en
Denemarken samen te werken ter verbetering van de steenkoolketen. De EU
gebruikt ook handelsakkoorden om duurzame handel te stimuleren. In het
handelsakkoord tussen de EU en Colombia is een duurzaamheidshoofdstuk
opgenomen, waarin afspraken over arbeidsnormen en milieu zijn vastgelegd.
Toezicht op de naleving van deze afspraken is voorzien door een subcomité
Handel en Duurzame Ontwikkeling. Het kabinet zit zich in EU-verband in voor
bespreking met de Colombiaanse overheid van de duurzaamheidstekorten in
de steenkoolsector via deze weg.
Vraag 6
Kunt u de Kamer toelichten hoe het thema genoegdoening momenteel al dan
niet lijkt te worden meegenomen in de Colombiaanse vredesonderhandelingen in Havana? Welke mogelijkheden ziet u om de genoegdoening te
verankeren in het nog af te sluiten vredesakkoord?
Antwoord 6
In december 2015 bereikten de Colombiaanse regering en de FARC overeenstemming over het onderhandelingshoofdstuk over slachtoffers van het
gewapend conflict. Zij maakten afspraken over genoegdoening voor alle
slachtoffers van het gewapend conflict. Misdaden begaan door partijen in het
gewapend conflict die volgens internationaal recht vervolgd dienen te
worden, zullen voor speciale tribunalen worden gebracht. Daarnaast wordt er
een waarheidscommissie opgericht die tot doel heeft om de gebeurtenissen
in het kader van het gewapend conflict in kaart te brengen. Naast overheidsinstanties als politie en leger en (voormalige) leden van illegale gewapende
groeperingen zullen ook «derden», waaronder bedrijven, verantwoording
moeten afleggen over hun rol in het gewapend conflict. Zij dienen tevens een
bijdrage te leveren aan de waarheidsvinding waarop slachtoffers recht
hebben.
In de bilaterale politieke dialoog tussen Nederland en Colombia en de dialoog
die de EU voert met Colombia zet Nederland zich in het bijzonder in voor de
implementatie van afspraken over transitional justice.Nederland stimuleert
hierbij de betrokkenheid van alle actoren waaronder die van bedrijven. Op
24 februari jl. heb ik dit ook besproken met de Colombiaanse Minister voor
post-conflict, Rafael Pardo.
Vraag 7 en 8
Kunt u toelichten hoe het staat met de voorgenomen «verkenning van de
slachtofferproblematiek in Cesar», zoals verwoord in de Voortgangsrapportage steenkoolconvenant 2015? In hoeverre heeft u vertrouwen in een
objectieve en constructieve rol van de Colombiaanse autoriteiten? Deelt u de
mening dat Nederland en de betrokken Nederlandse energiebedrijven ook
zonder afdoende medewerking van de Colombiaanse autoriteiten hun
verantwoordelijkheden moet nemen om tot gerechtigheid te komen? Welke
mogelijkheden ziet u hiertoe?
5

8577/16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Kloppen de signalen die via Pax en familieleden van slachtoffers worden
verspreid dat er nog altijd omwonenden en vakbondsleden van de mijnen in
Cesar worden bedreigd? Worden deze signalen meegenomen in het
onderzoek naar waarheidsvinding waar Nederland zich aan heeft gecommitteerd in de «Voortgangsrapportage steenkoolconvenant 2015»?
Antwoord 7 en 8
Ten tijde van opdrachtverlening aan UNHCHR (voorjaar 2015) tot verkenning
naar slachtofferproblematiek in Cesar, leek een vredesakkoord met FARC nog
ver weg. In het afgelopen half jaar zijn echter belangrijke stappen gezet. De
vredesonderhandelingen met FARC verkeren in de laatste fase. Het vredesakkoord ligt nu binnen handbereik. Gezien de voortgang van het vredesproces
dient aansluiting plaats te vinden bij het vredesakkoord. In het vredesakkoord
worden vergaande afspraken opgenomen over transitional justice, waaronder
afspraken over waarheidsvinding en slachtoffergenoegdoening. Zodra het
vredesakkoord getekend is, zal de Colombiaanse regering de implementatie
ter hand moeten nemen. De Colombiaanse regering kan daarbij rekenen op
de materiële en niet-materiële steun van de internationale gemeenschap. Ook
de Nederlandse regering steunt de implementatie van het vredesakkoord,
onder andere via het EU Trust Fund. De specifieke verkenning in de regio
Cesar zal daarom niet worden uitgevoerd.
Helaas worden slachtoffers van het gewapend conflict die hun recht zoeken,
zoals kritische vakbondsleden en mensenrechtenverdedigers, nog steeds
bedreigd in Colombia, ook in de regio Cesar. De Colombiaanse overheid vindt
deze bedreigingen zeer zorgelijk. Deze zorgen worden gedeeld door Nederland en de internationale gemeenschap. In de bilaterale politieke dialoog
tussen Nederland en Colombia en de dialoog die de EU voert met Colombia
wordt hier aandacht voor gevraagd. De Nederlandse ambassade zet zich in
voor mensenrechtenverdedigers, onder andere door een project dat is gericht
op de tijdelijke hervestiging van mensenrechtenverdedigers die ernstig
worden bedreigd.
Nadat het vredesakkoord is gesloten zal Nederland in samenspraak met de
Colombiaanse overheid onderzoeken welke mogelijke instituties kunnen
worden gesteund die bijdragen aan de implementatie van het vredesakkoord,
waaronder in de regio Cesar. De Nederlandse regering en de energiebedrijven stimuleren de betrokken partijen, waaronder het Colombiaanse bedrijfsleven, in Colombia om binnen het vredesakkoord afspraken te maken over
genoegdoening van slachtoffers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4