Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 240

Veiligheid op school

Nr. 68

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 oktober 2014
Vorige week was de landelijke week tegen het pesten. Scholen hebben de
week aangegrepen om themabijeenkomsten, theatervoorstellingen en
workshops te organiseren voor hun lerarenteams, leerlingen en ouders.
Het thema van de week was «Horen, zien en Speak Up» met als doel om
pesten bespreekbaar te maken en goede voorbeelden aan te reiken aan de
deelnemers. Zo wordt jaarlijks aan het begin van het schooljaar aandacht
besteed aan het tegengaan van pesten. Het is goed om te zien dat veel
scholen hun verantwoordelijkheid nemen en dit moment aangrijpen om
pesten onder de aandacht van hun leraren en leerlingen te brengen. Het is
belangrijk dat iedere school dit doet.
Jaarlijks worden ongeveer 225.000 leerlingen in het basisonderwijs,
150.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs en 15.000 leerlingen in het
speciaal onderwijs gepest. Pesten zorgt ervoor dat kinderen niet
toekomen aan datgene waarvoor ze naar school horen te gaan: leren en
zichzelf ontwikkelen. Om meer aandacht te vragen voor het belang van
het tegengaan van pesten binnen het bredere kader van sociale veiligheid
op scholen, heb ik met de betrokkenen in het veld toegewerkt naar een
integraal plan van aanpak.
Op 25 maart 2013 stuurde ik, mede namens Kinderombudsman Marc
Dullaert, het plan van aanpak tegen pesten aan uw Kamer (Kamerstuk
29 240, nr. 52). Het plan bevat drie lijnen. In de eerste plaats zijn mijn
acties erop gericht volstrekt duidelijk te maken aan iedereen binnen en
buiten het onderwijs dat pesten door en van kinderen onacceptabel is. De
logische vervolgstap is om leraren en ouders beter in staat te stellen
pesten aan te pakken. Als sluitstuk maak ik een einde aan de vrijblijvendheid om pesten tegen te gaan en krijgt de inspectie meer mogelijkheden om toezicht uit te oefenen en te handhaven. De maatregelen zijn
erop gericht om gezamenlijk een norm te stellen tegen pesten en alle
betrokkenen in staat te stellen, om vanuit hun rol bij te dragen aan een
sociaal veilige school voor alle leerlingen.

kst-29240-68
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 240, nr. 68

1

In deze brief bied ik u een overzicht van de behaalde resultaten tot nu toe.
Vervolgens informeer ik u over de uitvoering van de motie Bergkamp/Van
der Burg (Kamerstuk 29 240, nr. 65), het actieplan van de PO-Raad en
VO-raad en het vervolg. Hierbij betrek ik ook het advies van de Onderwijsraad van 16 september jl.
Stand van zaken plan van aanpak tegen pesten
Zoals ik u in mijn brief van mei van dit jaar (Kamerstuk 29 240, nr. 64) heb
laten weten, vordert de uitvoering van het plan goed.
–
–

–

–

–

–

Er is veel aandacht voor het tegengaan van pesten in het land. Veel
scholen organiseren activiteiten met leerlingen en ouders.
Het zicht op pesten is verbeterd door opname van pesten als specifiek
onderwerp in de veiligheidsmonitor van ITS. Ik verwacht dat de
resultaten van deze meting op korte termijn beschikbaar zullen komen.
Dit najaar ontvang ik van de pabo’s, lerarenopleidingen en het
Centrum School en Veiligheid hun rapportage met aanbevelingen voor
betere toerusting van aankomende leraren op het gebied van sociale
veiligheid en pesten. Zodra ik beschik over deze aanbevelingen, ga ik
afspraken maken over de implementatie hiervan.
In februari 2015 organiseert het Ministerie van OCW samen met
Rutgers WPF en Centrum School en Veiligheid een landelijke conferentie voor leraren en schoolbesturen. Centraal staat de vraag hoe
scholen kunnen zorgen voor een veilig schoolklimaat klimaat waarin
pesten, discriminatie, seksuele grensoverschrijding en homonegatief
gedrag niet voorkomen en waarin acceptatie van seksuele diversiteit
wordt bevorderd.
De Commissie Anti-pestprogramma’s heeft een groot aantal programma’s beoordeeld. Er ligt een goed overzicht voor scholen met
programma’s die theoretisch goed zijn onderbouwd.
Ik heb het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek gevraagd het
onderzoek naar effecten van programma’s in de praktijk te coördineren, zodat scholen straks kunnen kiezen voor programma’s die pesten
ook echt tegengaan.

In het plan van aanpak tegen pesten heb ik aangekondigd een
wetsvoorstel voor te bereiden waarmee ik in de sectorwetten vastleg dat
alle scholen de taak hebben hun leerlingen een sociaal veilige leeromgeving te bieden. Dit was ter vervanging van het inmiddels ingetrokken
wetsvoorstel Incidentenregistratie dat scholen verplichtte om alle
incidenten op school, zoals wapenbezit, seksueel misbruik, discriminatie,
bedreiging en grove pesterijen te registreren (Kamerstuk 32 857, nr. 2).
Het wetsvoorstel Sociale veiligheid op school heb ik afgelopen voorjaar
ter (openbare) consultatie voorgelegd. Dat voorstel bestond uit twee
onderdelen. Het eerste onderdeel betrof het «wat», of liever gezegd het
«dat». Het expliciteerde de taak van scholen om te zorgen voor een
sociaal veilig schoolklimaat, waaronder het tegengaan van pesten. Tevens
legde het vast dat scholen het sociale veiligheidsbeleid moeten monitoren
en dat ouders en leerlingen altijd een beroep moeten kunnen doen op een
vast aanspreekpunt als leerlingen zich niet veilig voelen op school,
bijvoorbeeld in pestsituaties. Het tweede onderdeel van het wetsvoorstel
ging een stap verder. Het bestond eruit dat scholen verplicht worden om
pesten aan te pakken door aan de slag te gaan met programma’s waarvan
wetenschappelijk en empirisch is aangetoond dat ze pesten verminderen.
Met name bij het laatste onderdeel zijn vanuit het veld – waaronder ook
uitdrukkelijk door de PO-Raad en de VO-raad – kanttekeningen geplaatst.
Ik begrijp de bezwaren waar het gaat om het concreet voorschrijven van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 240, nr. 68

2

hoe scholen invulling moeten geven aan deze verantwoordelijkheid. Maar
ik vind het wel van groot belang dat scholen aan de slag gaan met
programma’s die echt werken. Ik zie dat lang niet alle scholen in staat zijn
om in het woud van methodes goede keuzes te maken. Het gaat mij
uiteindelijk om het resultaat. Alle scholen moeten effectief aan de slag
met de sociale veiligheid van kinderen.
Naar aanleiding van een schriftelijk overleg heeft uw Kamer verzocht om
een voortgezet schriftelijk overleg. Tijdens dit overleg op 3 juli 2014
(Handelingen II 2013/14, nr. 102, item 20) namen de leden Bergkamp (D66)
en Van der Burg (VVD) het standpunt in dat de regering de sectorraden
zou moeten aansporen om scholen zelf te bewegen tot een aanpak ter
verbetering van de veilige omgeving en de bestrijding van pesten. Als er
op 1 oktober 2014 een geloofwaardige aanpak zou liggen, waarbij de
sector zelf het initiatief zou nemen om met effectieve methoden en
interventies aan de slag te gaan, zou het omstreden gedeelte van het
wetsvoorstel alsnog kunnen worden heroverwogen.
Scholen in actie tegen pesten
De PO-Raad en de VO-raad hebben deze oproep ter harte genomen.
Vandaag publiceren zij hun gezamenlijke actieplan voor de verbetering
van de sociale veiligheid op scholen en daarmee een effectievere
bestrijding van pesten. U treft het actieplan als bijlage aan bij deze brief1.
Ik heb al met de raden gesproken over het plan en ik heb er vertrouwen in.
Uit het plan spreekt een gevoel van urgentie, ambitie en de overtuiging
dat scholen hun verantwoordelijkheid moeten nemen om te zorgen voor
een sociaal veilig schoolklimaat voor ieder kind. Vanuit de PO-Raad en
VO-raad zal worden ingezet om scholen zelf meer te laten kiezen voor
bewezen effectieve methodes om sociale veiligheid op school te bevorderen. We zijn het er over eens dat de verantwoordelijkheid van scholen
om te zorgen voor een sociaal veilig schoolklimaat explicitering in de
sectorwetten behoeft. Ook is het belangrijk dat scholen de veiligheidsbeleving van leerlingen monitoren en dat ze een vast aanspreekpunt
aanstellen voor leerlingen en ouders. Zo kan worden nagegaan of scholen
er ook echt in slagen om in een veilige leeromgeving te voorzien. De
activiteiten uit het plan zorgen voor goede ondersteuning van scholen bij
de uitwerking van hun verantwoordelijkheid voor een sociaal veilig
schoolklimaat. Dit alles overwegende heb ik besloten om de verplichting
van het gebruik van een bewezen effectief anti-pestprogramma niet meer
op te nemen in het wetsvoorstel.
Er ligt nu een mooi initiatief van de sector. De raden gaan met de scholen
aan de slag om te zorgen voor een sociaal veilig schoolklimaat, waarbij ze
de bewezen effectieve programma’s en methodes actief onder de
aandacht brengen. In samenwerking met het Nederlands Jeugdinstituut
en het Centrum School en Veiligheid maken ze een databank waarin
programma’s en methodes opgenomen worden die op een aantoonbare
effectieve manier bijdragen aan de sociale veiligheid op scholen. Ook
nemen de raden methodieken op in de databank op het gebied van
sociale vaardigheid/weerbaarheid, seksuele vorming, seksuele diversiteit
(lhbt), discriminatie en racisme. Ik investeer de komende jaren in het
onderzoek naar effectieve anti-pestprogramma’s. Ons gezamenlijke
uitgangspunt is dat scholen zich samen met leerlingen, ouders, sportverenigingen en andere maatschappelijke organisaties maximaal inspannen
om iedere leerling een sociaal veilige school te bieden. De raden en ik zijn
het eens over de noodzaak van aanpassing van de betreffende sectorwetten op het gebied van sociale veiligheid. De Onderwijsraad wijst er in
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 240, nr. 68

3

zijn advies nog wel op dat in de huidige situatie reeds sprake is van een
impliciete verplichting voor scholen om te zorgen voor een veilige school
en dat dit in principe afdoende is. Mocht het echter onduidelijk zijn voor
scholen dat deze verplichting op hen rust of mocht het huidige kader te
weinig handvatten bieden voor handhaving, dan is naar het oordeel van
de Onderwijsraad explicitering zinvol.
Het feit dat de verplichting slechts impliciet in de wet is geregeld, betekent
dat het een zwakke basis biedt voor toezicht. De inspectie kan op dit
moment niet handhavend optreden als het om sociale veiligheid gaat,
omdat deze verantwoordelijkheid niet geëxpliciteerd is in de sectorwetten.
Ook het overleggen van de resultaten uit de monitoring van sociale
veiligheid door een school aan de inspectie is op dit moment niet
verplicht. De inspectie kan hierdoor alleen ernstige incidenten signaleren
(als deze gemeld worden) en naar aanleiding daarvan adviseren.
Om de inspectie in positie te brengen om op te treden als een school
onvoldoende verantwoordelijkheid neemt op het vlak van sociale
veiligheid, dient de juridische basis hiervoor in de wet te worden
verankerd. Iedere school wordt expliciet verantwoordelijk voor een sociaal
veilige leeromgeving. Het vastleggen van de verplichting tot monitoring is
primair van belang voor scholen zelf, om een goed beeld te hebben van
de veiligheidsbeleving van de leerlingen. Ook draagt het ertoe bij dat de
inspectie inzage krijgt in de actuele veiligheidsbeleving en het welbevinden van leerlingen op een school. Scholen die het goed doen, merken
niets van deze versterking van de positie van de inspectie. Maar de
inspectie zal scholen die te weinig doen aan het bevorderen van sociale
veiligheid en het tegengaan van pesten, aanspreken en aanzetten tot
verbetering. Door deze wetswijziging heeft de inspectie de bevoegdheid
om de inspanning van een school te beoordelen, in plaats van een
papieren werkelijkheid. Alle leerlingen zijn hierbij gebaat. Deze voorgestelde wetswijziging voldoet daarmee aan de voorwaarde die de
Onderwijsraad stelt in zijn advies.
Tot slot
Het herziene voorstel tot wijziging van de sectorwetten gaat binnenkort
voor advies naar de Raad van State. Ik veranker hiermee de explicitering
van de verantwoordelijkheid van scholen voor een sociaal veilig schoolklimaat, monitoring en het vaste aanspreekpunt voor leerlingen en ouders
in de sectorwetten. Ik verwacht het voorstel uiterlijk begin volgend jaar
aan uw Kamer aan te kunnen bieden en streef ernaar dat de wetswijziging
met ingang van het schooljaar 2015/2016 in werking treedt. Dit vormt het
sluitstuk van een aanpak waarin scholen en overheid samen optrekken.
Hiermee ligt er een mooi geheel aan maatregelen waar we ons
gezamenlijk onverminderd hard voor blijven inzetten. We trekken samen
op om alle leraren en leerlingen in de klas bewust te maken dat een
sociaal veilig schoolklimaat een belangrijke voorwaarde is voor elke
leerling om te kunnen leren en zich te ontwikkelen. Pesten draagt daar niet
aan bij. Het brengt blijvende schade toe aan kinderen en jongeren en
moet daarom worden bestreden. In goed overleg met de raden draag ik
zorg voor betere toerusting van bestuurders, schoolleiders, leraren en
ouders. Daarbij ondersteunt het actieplan van de raden de explicitering
van de verantwoordelijkheid voor een veilig schoolklimaat en monitoring.
Hoewel we pesten niet volledig kunnen uitbannen, doen we op deze
manier het maximale om ieder kind naar een veilige school te laten gaan.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 240, nr. 68

4