Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 300 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2016

Nr. 112

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 8 juni 2016
De vaste commissie voor Defensie heeft op 20 april 2016 overleg gevoerd
met mevrouw Hennis-Plasschaert, Minister van Defensie, over:
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 16 december 2016
inzake eerste bevindingen pilots reservisteninzet (Kamerstuk
34 300 X, nr. 70);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 8 april 2016
houdende antwoorden op vragen van de commissie over de
eerste bevindingen pilots reservisteninzet en naar aanleiding
van het rondetafelgesprek over reservisten op 10 maart 2016
(Kamerstuk 34 300 X, nr. 94);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 16 december 2016
inzake internationaal vergelijkend onderzoek naar de wijze van
inzet van reservisten (Kamerstuk 34 300 X, nr. 69);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 8 april 2016
houdende antwoorden op vragen van de commissie over het
internationaal vergelijkend onderzoek naar de wijze van inzet
van reservisten en naar aanleiding van het rondetafelgesprek
over reservisten op 10 maart 2016 (Kamerstuk 34 300 X, nr.
95);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 24 oktober 2014 ter
aanbieding van de Reservistennota 2014 (Kamerstuk 34 000 X,
nr. 34).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
Van Leiden

kst-34300-X-112
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

1

Voorzitter: Maij
Griffier: Van Eck
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Dijkgraaf, Eijsink, Knops,
Maij, De Roon en Teeven,
en mevrouw Hennis-Plasschaert, Minister van Defensie.
Aanvang 18.01 uur.
De voorzitter:
Ik heet de Minister en haar staf welkom, evenals de mensen in de zaal en
de mensen die op een andere manier, via internet, deze bijeenkomst
volgen. Uiteraard heet ik ook de collega’s en de ondersteunende staf
welkom. We hebben tot 20.00 uur, dus twee uur, de tijd voor dit algemeen
overleg. Voor de eerste termijn stel ik een spreektijd van vijf minuten en
twee interrupties per fractie voor. Nee, mijnheer Knops?
De heer Knops (CDA):
Laten we ons niet op voorhand beperken. Er zijn niet zo heel veel leden
aanwezig.
De voorzitter:
U gaat geen spreektijd zonder eind krijgen. Laten we samen de spreektijd
afspreken. Er wordt «zes minuten» gezegd. Oké, dan krijgt u zes minuten.
Ik moet ook nog even melden dat de heren Jasper van Dijk en Houwers
zich hebben afgemeld voor dit algemeen overleg.
De heer Knops (CDA):
Dank voor deze coulance, voorzitter.
Voorzitter. Die coulance mag er ook wel zijn, want het is een belangrijk
onderwerp. Reservisten zijn van groot belang. Dat was al bekend. Dat
werd nog eens bevestigd in de rondetafelgesprekken die we hadden met
verschillende deskundigen, ook ervaringsdeskundigen. Volgens mij wordt
ook door niemand, noch in de Kamer, noch in de regering, ontkend dat
reservisten een belangrijke rol spelen voor de slagkracht en het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht. Dat geldt te meer in de situatie waarin
we nu zitten, waarin de wereld om ons heen verandert en onveiliger en
onzekerder wordt en er relatief weinig budget over is voor Defensie. In die
situatie zijn reservisten relatief goedkope arbeidskrachten, die veel
toegevoegde waarde kunnen leveren aan een belangrijke organisatie als
Defensie. Ik zei het net al en ook in eerdere debatten heb ik het gezegd: de
Defensieorganisatie staat onder druk. Ze staat financieel onder druk. De
hele veiligheidsketen staat onder druk. Daar is in de Kamer al veel over
gesproken. In de afgelopen jaren is er zo veel bezuinigd en is er zo veel
efficiency doorgevoerd dat er nauwelijks nog iets te vinden is op dat vlak.
De staande organisatie – dat zijn de actief dienende militairen – heeft te
maken met veel uitzenddruk, veel werkdruk en dissatisfiers zoals gebrek
aan oefeningen en aan voorraden, zaken die al eerder besproken zijn. De
reservist kan een substantiële bijdrage leveren aan het opvangen van
piekbelastingen, maar ook aan taken die te maken hebben met het
structurele karakter van de krijgsmacht. Ik zal daar zo nog iets over
zeggen.
Al jaren dringt de Kamer unisono aan op een ambitieus reservistenbeleid.
Er is in de afgelopen jaren al heel veel gebeurd. Het hapert echter. Het
hapert ook doordat het uiteindelijk gaat om muntjes, muntjes om te
kunnen oefenen, om voldoende inzetgereed te zijn en om daadwerkelijk
ingezet te kunnen worden. Dat leidt tot frustratie. We hebben dat in de
afgelopen dagen ook weer kunnen zien op de websites van vakbonden en
reservistenverenigingen: daar druipt de frustratie van af. Ook in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

2

rondetafelgesprekken hebben we wel gemerkt dat veel mensen zich
zorgen maken, bijvoorbeeld over hoe je, als je nog een baan erbij hebt,
het aan je werkgever uitlegt dat een oefening weer is afgelast. Vorige
zomer nam het CLAS (Commando Landstrijdkrachten) vanwege het te
krappe budget een tijdelijke beheersmaatregel. Dit leidde tot grote ophef.
De Kamer stond op de achterste benen, inclusief ikzelf. We hebben toen
een motie ingediend en gezegd: dit is niet voor herhaling vatbaar.
Nu moeten we constateren dat de situatie nauwelijks is verbeterd. De
Minister zei vorig jaar dat de beheersmaatregel alleen ceremoniële taken
betrof. Slechts 50 reservisten zouden beperkingen ondervinden in de
basisvaardigheden. Nu blijkt dat er veel meer is gekort op de
geoefendheid. Volgens de NATRES zijn alle oefeningen in de laatste
maanden van 2015 afgezegd. Waarom heeft de Minister dat niet ook toen,
in het debat in november, aan de Kamer gemeld? Waarom moeten we
daarop doorvragen? Telkens als je dan doorvraagt, zo kwam overigens
ook in de rondetafelgesprekken naar voren, komen er weer nieuwe cijfers
op tafel. Zelfs het Rijk als werkgever was tijdens de hoorzitting kritisch op
de rol van Defensie: «Het belang dat Defensie aan reservisten hecht, mag
in woord, maar vooral daad en tempo zichtbaarder. Het zet niet aan tot
extra inspanningen als werkgever, wanneer het er de schijn van heeft dat
Defensie de reservisten zelf als bijzaak ziet.» Dat was een quote van
degene die wij hadden uitgenodigd. We hebben veel vragen aan de
Minister gesteld. De organisaties van reservisten hebben de antwoorden
van de Minister inmiddels al publiekelijk van commentaar voorzien. Die
kritiek is niet mals. Sommigen zeggen dat de waarheid wordt verbloemd,
dat het bagatelliserend is en zelfs «van de gekke». Die laatste woorden
worden ook in de Kamer wel gebruikt, maar toch ... Het is ernstig.
Vorig jaar riep de Kamer middels een motie (34 300-X, nr. 25) van mijn
hand de Minister op om niet te bezuinigen maar voluit de groeiende inzet
van reservisten te accommoderen. De Minister beloofde meer geld. Op
9 november vorig jaar meldde ze dat ze 4 miljoen extra hiervoor zou
uittrekken in 2016 en dat dat zou oplopen tot 20 miljoen in 2020. We zijn
nu een paar maanden verder en die 4 miljoen is inmiddels verdampt tot
een bescheiden € 600.000 dit begrotingsjaar, zo staat in het antwoord op
vraag 43. Bovendien heeft de Minister de uitgaven voor reservisten
afgeroomd. Er was in de afgelopen jaren een overrealisatie op het
reservistenbudget. De Minister haalde de spanning eraf: niet meer
plannen op 120% maar op 100%. Het gevolg: 20% minder te besteden dan
vorige jaren. Mijn conclusie is dat de Minister de motie niet uitvoert. De
gevolgen zijn dramatisch. Er zijn forse achterstanden ontstaan in de
geoefendheid en de inzetbaarheid van de reservisten. De Minister zegt:
per NATRES-militair zijn dit jaar 121 uur toegewezen voor training en
inzet. We hebben het rondetafelgesprek gehad. Ik vroeg het aan de
korpscommandant. Die zei: 80 tot 100 uur. Een andere genodigde zei: 60
uur. Ik kreeg een sms’je van iemand die zei: 50 uur. Dat is wel een erg
groot verschil met wat de Minister in haar antwoord noemde. Kan ze
verklaren hoe ze bij die 121 uur komt? En hoe moeten die andere
geluiden, die zij kent doordat zij die hoorzittingen heeft laten bijwonen,
worden geduid?
De vraag is natuurlijk wat de impact van al deze maatregelen is op de
inzet en de motivatie. Wij hebben daar heel kritische geluiden over
gehoord. Zelfs militairen die buitengewoon loyaal zijn, moeten bij
doorvragen erkennen dat het gewoon niet goed is. Ik noem ook de
werving en de loopbaanbegeleiding, zaken die ook nog in de pilots lopen.
Ze komen niet echt van de grond. Wat is het probleem? Is het een kwestie
van wil? Is het geld? Wat is het? De Minister is nu bezig met de nieuwe
reservistennota, maar ze geeft daarbij aan dat het geen nieuw beleidsstuk
wordt. Laat ik van mijn kant aangeven hoe onze fractie graag zou zien dat
de Minister verder gaat met de reservistennota. Ik zei het al: inzetbare
militairen, flexibel, force multipliers voor weinig geld. De huidige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

3

problemen moeten met meer urgentie en tempo worden opgepakt. De
achterstanden moeten worden ingelopen en groei moet weer mogelijk
zijn. We willen graag dat de Minister verder kijkt. We willen graag een
voorbeeld nemen aan het Canadese model. Ik merkte uit de beantwoording van de vragen dat er op dat punt nog enige terughoudendheid
is bij Defensie. Natuurlijk zijn er verschillen met Canada, maar het Total
Force Concept is een heel mooi concept, een concept waarmee je met
dezelfde inspanningen gigantisch veel meer output kunt bereiken. Er is
een aantal slagen gemaakt, maar ik zou graag zien dat de Minister nog de
slag maakt dat ze dat Total Force Concept zodanig integreert dat de drie
brigades die we nu bij de landmacht hebben – daar zit het leeuwendeel
van de reservisten – worden aangevuld met bataljons die niet alleen
nationale taken maar ook internationale taken kunnen vervullen. Mijn
vraag is dan ook: is de Minister bereid om die weg op te gaan? Is ze
bereid om nog een stap verder te zetten om zo met dezelfde inspanningen
veel meer output te bereiken en, evenmin onbelangrijk, ook de motivatie
en inzet van al die reservisten die het nu naast hun civiele baan doen,
weer in de goede richting te bewegen?
De heer Dijkgraaf (SGP):
Voorzitter. Qua toon kan ik mij helemaal aansluiten bij de heer Knops,
omdat ook ik vind dat de reservisten een essentiële aanvulling vormen op
ons beroepsleger en dat ook moeten zijn in de toekomst. De Koninklijke
Vereniging van Nederlandse Reserve Officieren heeft aangegeven dat
onze reservisten een club vormen van diverse, flexibele en gemotiveerde
burgers die professioneel kunnen opereren in wisselende en soms enorm
uitdagende situaties. Dat is helaas wat we precies nodig hebben. Ik zeg
«helaas», want iedereen zou natuurlijk graag willen dat we het hele leger
niet nodig hebben. Echter, iedereen die een beetje realistisch om zich
heen kijkt, snapt dat dat in de komende jaren helaas nog niet het geval zal
zijn. Als het moet, staan deze mensen paraat bij een vijandige aanval,
maar ook bij brand, overstromingen, een aanslag of wat ons ook maar kan
overkomen. Wat mij betreft zit er een enorme potentie in ons reservistenleger.
Ik hoef de Minister, denk ik, niet te vertellen hoe de situatie erbij staat, hoe
het er momenteel voor staat. De kracht en de potentie van ons reservistenleger worden niet ten volle benut. Integendeel, en dat spijt mij zeer. Zo
kan het reservistenleger zijn rol als volwaardige opvolgingsmacht van de
politie en de Koninklijke Marechaussee simpelweg niet meer waarmaken.
Wat mij betreft moet dat anders. De heer Knops had het al over frustratie.
Die merkte ik ook heel erg bij de voorbereiding en de rondetafelgesprekken. Zo was er vorig jaar op het laatste moment een mededeling dat
dingen niet doorgingen, terwijl mensen zich daar niet op hadden kunnen
voorbereiden en daar ook geen rekening mee hadden kunnen houden.
Dan hoop je dat het incidenteel is, maar ik constateer met de heer Knops
dat er geen echte oplossing is. Er gaat budgettair wel wat extra geld heen,
maar feitelijk gaat het budget gewoon naar beneden. Het is wel een
ophoging van het officiële budget, maar budgetoverschrijdingen kunnen
niet meer. Op zich snap ik die redenering. Dat betekent echter wel dat het
budget ten opzichte van het verleden omlaaggaat. Dat is mijn eerste punt.
Wat ons betreft zou het budget voor reservisten drastisch omhoog
moeten. Binnen het CLAS is het feitelijke reservistenbudget juist drastisch
verminderd. Hierdoor worden reservisten vaak slechts opgeleid tot niveau
1. Het bereiken van eindniveau 4 is verder weg dan ooit. Dat heb je echter
wel nodig in de situaties die ik net schetste; met niveau 1 kom je niet
zover. Ook ik heb vragen over de cijfers. Ik heb me wat verdiept in wat er
daadwerkelijk aan uren beschikbaar is voor opleiding en training, dus na
aftrek van allerlei ander geld voor andere dingen. Ik heb een voorbeeld
aangetroffen waarbij slechts 68 van de 121 uren daadwerkelijk ingepland
zijn. Hier is dus 44% van de SAOT-R-urennorm niet ingepland. Voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

4

kader geldt dat soms slechts 8 van de 23 uren – dat is 35% van de
SAOT-R-uren – is ingepland. Dit is één voorbeeld. Ik zou graag een
alomvattend beeld hebben van hoe het bij de verschillende onderdelen
zit. Het algemene beeld dat ik tot nu toe zie, is dat men niet eens meer de
uren heeft om tot een gewone opleiding en training te komen. Dat
ondermijnt natuurlijk de inzetbaarheid van de reservisten en zo ook de
openbare veiligheid in Nederland.
De heer Teeven (VVD):
Ik zal de feiten die de heer Dijkgraaf noemt, niet betwisten. We zien het
allemaal. Die som kunnen we allemaal maken. Dan is er wel een vraag te
stellen gegeven het huidige budget. Ik ga er daarbij van uit dat de Minister
het op dit moet doen met de gelden die ze heeft. We hopen aan deze kant
van de tafel natuurlijk allemaal dat er geld bij komt, maar voorlopig moet
ze het doen met het geld dat ze tot nu toe heeft gehad. Dan stel ik de
volgende vraag aan de heer Dijkgraaf van de SGP, een vraag waarvoor
alle fracties staan: als je meer geld naar de reservisten wilt laten gaan en
als dat gaat ten koste van dienende militairen, is de SGP daar dan voor?
Dat zou ik wel graag willen horen.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Nee, want wij gaan voor de volledige uitvoering van de motie-Van der
Staaij c.s. (34 300, nr. 27) – daar is zij weer! – en die zegt iets heel anders,
namelijk dat we het budget drastisch moeten ophogen. De Minister heeft
zelf een bedrag van 2 miljard genoemd. Dat geld heb je alleen al nodig om
als krijgsmacht al je taken goed uit te voeren. Ik ben blij dat de heer
Teeven deze vraag stelt, want hij is bij uitstek in de gelegenheid om dat
heel snel en goed te regelen. Dus als dat maar gebeurt, dan gaat het niet
ten koste van andere onderdelen maar dan lossen we dit soort essentiële
problemen eindelijk een keer op.
De heer Teeven (VVD):
Dat is niet helemaal het antwoord op mijn vraag. Dat zullen we als VVD
graag regelen. We volgen de uitvoering van de motie-Van der Staaij c.s.
ook nauwgezet. De Minister doet daar ook veel aan. Mijn vraag was echter
een andere. De heer Dijkgraaf blikt terug. Dan is de vraag: had de Minister
dan meer geld naar de reservisten moeten doen ten koste van de
dienende militairen? Daar komt het dan op neer. Waar stop je je geld in?
Die keuze moet ze wel maken. Ik deel de opvatting van de heer Dijkgraaf
dat er meer geld naar de reservisten zou moeten, maar als dat ten koste
gaat van het beroepsleger, dan heb je een andere discussie. Ik zou dus
graag van de heer Dijkgraaf horen ten koste van wie het dan moet gaan.
Wat meer geld erbij, daarover zijn we het eens. Als dat er echter niet is,
dan moet je scherpere keuzes maken.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik heb niet zozeer zelf de behoefte om terugkijkend na te gaan waar
precies de zwartepiet ligt. We hebben zelf ook aan de onderhandelingstafel gezeten, en toen hadden we zelf dit punt centraler kunnen stellen of
meer kunnen benadrukken. We hebben wel gepleit voor extra budget –
dat is verdeeld – maar overal is schaarste. Ik heb meer de behoefte om
vooruit te kijken en te zeggen: waar staan we nu en hoe lossen we dit
probleem zo snel mogelijk op? Ik constateer wel het volgende. Als je niet
eens meer toekomt aan het goed trainen en opleiden van mensen, dan
heb je wel echt een probleem. Dan kun je hen nog wel voor simpele taken
inzetten, maar niet meer voor de taken waarvoor zij eigenlijk bedoeld zijn.
Daar zit mijn grootste pijn. Ervan uitgaande dat veiligheid overheidstaak
nummer één is, moeten we niet redeneren: het budget is beperkt, dus we
moeten wat en de pijn is overal. Als we echt aan dat soort essentiële taken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

5

niet meer toekomen, dan moet er gewoon geld bij. We krijgen binnenkort
de Voorjaarsnota. Ik zie dat gaarne tegemoet.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Mijn vragen aan de Minister zijn de volgende. Beaamt de Minister dat het
bestaande budget bij lange na niet genoeg is voor het in stand houden
van de bestaande eenheden? Onderschrijft de Minister dat er meer geld
nodig is? Hoeveel gaat zij erbij doen, en per wanneer? Het hoeft niet per
se volgende week, maar over twee weken zou wel mooi zijn.
Ik denk zelf dat een eenhoofdige leiding de beste manier is om in
combinatie met meer budget, een betere organisatie en verdere integratie
in het beroepsleger te komen tot een effectief en toekomstbestendig
reservistenleger. Een eenhoofdige leiding is gebruikelijk in ons beroepsleger. In het Verenigd Koninkrijk is veel succesvolle ervaring opgedaan
met een reservistengeneraal. Kan de Minister aangeven wat de voor- en
de nadelen daarvan zijn? Ziet zij daar wat in? Denkt zij erover, het model
van het Verenigd Koninkrijk te volgen? Of kunnen we het beter op een
andere manier oplossen? Hoe gaat zij de reservisten veel meer integreren
in het beroepsleger?
De heer Knops (CDA):
Dat verhaal over die reservistengeneraal kwam ook aan de orde in het
rondetafelgesprek. Hoe verhoudt zich dat tot het Total Force Concept?
Daarbij ga je namelijk uit van geïntegreerde eenheden en ligt het
commando feitelijk bij operationele commandanten, brigadecommandanten of wat ook.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Die vraag snap ik goed, want die ontwikkeling zie en ondersteun ik ook.
Desalniettemin, met in het achterhoofd het verhaal uit het verleden, denk
ik dat iemand die zich toch verantwoordelijk voelt voor de hele club, een
positieve en aanvullende rol kan spelen. Die persoon moet natuurlijk weer
niet door die commandanten heen gaan, maar ikzelf zie zelf wat in iemand
die zich verantwoordelijk voelt en op het juiste moment aan de bel trekt
en zo in de toekomst de reservisten serieus voor het voetlicht brengt. Het
moet wel te combineren zijn. Daarom vroeg ik de Minister of zij de vooren de nadelen ziet en hoe het zich verhoudt tot de ontwikkelingen. In het
Verenigd Koninkrijk werkt het.
Tot slot vraag ik de Minister om niet te veel uit te stellen. Zo ken ik de
Minister ook niet. Begin nu al met een voortvarende verdere aanpak van
dit probleem. Ik weet dat de Minister veel op haar bordje heeft liggen. Dat
beaamt de Minister, dus dan zijn we het daar in ieder geval over eens en
krijgen we daar geen ruzie over. Dit moet wel echt gebeuren. Je merkt het
gewoon aan de moraal bij de mensen. Die is over het algemeen bij
Defensie uitstekend en goed. Ze zijn er om een klus te klaren, en dat is
allemaal prachtig, maar sommige mensen raken ook wel ontmoedigd als
ze geen uitzicht hebben op een echte, structurele oplossing.
De heer De Roon (PVV):
Voorzitter. «De reservisten staan altijd klaar voor de organisatie, maar de
organisatie staat er niet altijd voor hen.» Die woorden waren letterlijk te
horen tijdens het rondetafelgesprek dat de Kamer onlangs over en met
reservisten voerde. Het zijn pijnlijke woorden, omdat de reservisten, net
zo goed als beroepsmilitairen, onmisbaar zijn voor de krijgsmacht. Voor
een moderne krijgsmacht zijn reservisten zelfs meer dan noodzakelijk. De
5.000 reservisten zorgen voor voortzettingsvermogen en bezitten vaak
specialistische kennis. Ze zijn force multipliers en waren doorgaans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

6

bijzonder gemotiveerd. Ik hoop dat dat nog zo is, maar er zijn redenen om
daar toch aan te gaan twijfelen. Er is hierom in ieder geval reden genoeg
om de reservisten niets tekort te laten komen, maar dat gebeurt helaas
wel. Centraal in mijn betoog staat vandaag dan ook de vraag hoe de
Minister ervoor gaat zorgen dat de reservisten weer als volwaardig
worden gezien en behandeld. Dat is wat de PVV wil. De reservisten
moeten krijgen waar ze recht op hebben en moeten dus worden
behandeld als professionals, niet als de vut-ploeg van een plaatselijke
voetbalvereniging.
De motivatie van reservisten neemt af. Nederland levert in vergelijking
met andere landen relatief weinig reservisten. Het reservistenbestand is
relatief klein en overzichtelijk, maar toch verzuimt de Minister om daar
goed voor te zorgen. Daarom raken de reservisten minder gemotiveerd.
Hoewel de Minister in antwoord op vragen van de Kamer meldt dat het
met de motivatie wel goed zit, melden de reservistenorganisaties
ongeveer het tegenovergestelde. Hoe is de Minister tot haar standpunt
gekomen dat het op dit punt allemaal wel meevalt? Ik krijg hierop graag
een toelichting.
Ik kom op de gebrekkige trainings- en oefeningsmogelijkheden. De
motivatie, waarover ik al sprak, neemt voornamelijk af doordat er te
weinig wordt geoefend, zo stellen de reservistenorganisaties. Het is – ik
citeer – «af en toe een oefeningetje en niets meer». Gebrekkige trainingsmogelijkheden en afgezegde oefeningen zijn funest voor de moraal, zo
blijkt. De reservisten van de NATRES moeten minimaal 100 uur per jaar
trainen voor een goede geoefendheid, maar in de praktijk wordt er maar
40 of 50 uur geoefend. Dat kwam in ieder geval tijdens dat rondetafelgesprek naar voren. Ook op dit punt lijken er dus twee werelden te zijn: die
van de Minister en die van de reservistenorganisaties. De Minister zegt in
antwoord op vragen dat de gemiddelde NATRES-militair in 2015 181 uur
getraind of ingezet werd. Dat zou ruimschoots voldoende zijn. Maar
kloppen die cijfers wel? Het is totaal iets anders dan de 40 à 50 uur
waarover eerder door de reservisten werd gesproken tijdens het rondetafelgesprek. Ook het aantal opkomsturen voor de NATRES is met meer dan
twee derde verminderd in 2016. Ook dat melden de reservistenorganisaties. Een bataljon van de NATRES heeft per jaar 225.000 uren nodig
voor opleiding, training en inzet, maar het krijgt in 2016 maar 73.000 uren
toegekend. Heb ik dat allemaal goed begrepen? Als het niet zo is, wat zijn
de cijfers dan wel? Kan de Minister toezeggen dat er in 2016 niet wordt
gekort op het aantal toegezegde uren, vergeleken met 2015?
Ik kom op de omvang van het reservistenbestand. Misschien nog
alarmerender zijn de cijfers over de uitstroom bij de NATRES. In de eerste
twee maanden van dit jaar was de uitstroom 6%. Normaal gesproken is de
uitstroom ongeveer 10%, maar dan over een heel jaar. De bescheiden
leegloop in 2015 lijkt ineens een stuk heviger te zijn geworden in 2016.
Kloppen die cijfers?
Uit de beantwoording van vragen die we verder hebben gesteld, blijkt dat
de eerder geplande groei van het aantal reservisten is vertraagd vanwege
geldgebrek. Keuzes maken noemt de Minister dat. Eerder maakte de
Minister nog de keuze om het reservistenbeleid te willen intensiveren. Wat
is er van die intensiveringskeuze terechtgekomen? Het lijkt erop dat er
helemaal niets van is terechtgekomen, eerder het tegendeel. Ik krijg
hierop graag een reactie van de Minister. De PVV heeft helaas het
vermoeden dat de reservisten in plaats van een hoofdzaak, een bijzaak zijn
geworden. Als dat zo is, dan vinden wij dat uitermate teleurstellend en
zorgwekkend.
Tot slot noem ik nog dit. De Minister heeft vorig jaar 20 miljoen euro
uitgetrokken om het reservistenbeleid te intensiveren. Waar is dat geld
eigenlijk aan uitgegeven? Dat is de PVV totaal niet duidelijk. Hoe is het
bijvoorbeeld mogelijk dat er meer geld beschikbaar is voor de reservisten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

7

maar cruciale activiteiten zoals het oefenprogramma in omvang flink
worden verminderd? Graag krijg ik ook hierop een reactie van de Minister.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Voorzitter. Reservist, je moet het maar kunnen. Je bent er voor de
calamiteiten, je bent er voor het voortzettingsvermogen, je bent er voor de
specialistische taken en je bent er om bijvoorbeeld in Mali bij te dragen. In
het afgelopen weekend waren we met een aantal collega’s in Mali om
onze missie MINUSMA te bezoeken. Die wilde ik ook noemen, want bij de
eerste lichting waren twaalf reservisten betrokken. Er zijn ook reservisten
betrokken bij de voorbereiding van de missies. Dat mag genoemd
worden. Via u, voorzitter, wil ik de Minister bedanken en alle mensen die
hebben bijgedragen aan de voorbereiding van het werkbezoek. Er waren
ook reservisten bij die voorbereiding betrokken. Kortom: reservist, je moet
het maar kunnen.
De vraag is aan de orde waarom we begonnen over reservisten en
wanneer. Ik weet nog heel goed de titel van de brief van 8 april 2011:
Defensie na de kredietcrisis. Als gevolg van personele en bezuinigingsmaatregelen kregen de reservisten een andere rol. De reservisten
moesten meer worden ingezet voor de reguliere taken en er kwamen
plannen en analyses. Vandaag bespreken wij een van die plannen,
namelijk de brief van 24 oktober 2014, anderhalf jaar geleden, over
reservisten binnen de krijgsmacht. Is dat erg, anderhalf jaar geleden? Nee,
ik durf te zeggen dat er in anderhalf jaar tijd aan alle kanten stappen zijn
gezet, misschien niet altijd heel zichtbaar, maar niet onbelangrijk. Ik
signaleer dat de reservistenorganisaties zich verenigd hebben afgelopen
week in een reactie naar de Kamer. Dat is winst. Ik signaleer dat
vakbonden voorheen alleen maar over verdringing spraken, maar nu af en
toe een iets andere toon laten horen. Dat is winst, want deze nota van
24 oktober 2014 gaat over verdringing, over employability. Ik heb hier een
brochure van januari 2016. Dat is ook een stap in het geheel. Is het
genoeg? Nee, maar het zijn wel stappen waaraan veel mensen hebben
bijgedragen: mensen binnen Defensie, binnen de diverse organisaties. En
ik noem toch maar een keer het woord «cultuur». Verdringing, cultuurveranderingen, de positie van de man en de vrouw die reservist is, de
discussies over backfill en frontfill; wat de Partij van de Arbeid betreft, zijn
er juist wel stappen gezet op die manier. Ik wil die dan ook graag
benoemen. Ze zijn niet onbelangrijk.
Ik kom bij de pilots. Is er voldoende gedaan? Nee, niet altijd. Waren
financiële belangen daarbij van belang? Jazeker. Ik wil niet vervallen in
discussies over de uren, want ik heb diezelfde vragen. Ik sluit mij aan bij
de heer Knops en met name de heer De Roon. Het was toch opmerkelijk in
de verschillende hoorzittingen dat er heel verschillende cijfers en verhalen
kwamen. Wellicht is het goed om dat van de Minister te horen, maar
eigenlijk is dat niet mijn belangrijkste punt vandaag. Ik sluit mij zeer aan
bij de heer Knops. Ook ik denk dat we stappen moeten zetten in de
mogelijkheden. Het heeft niet alleen maar te maken met middelen, maar
ook met de vraag waar reservisten een plek binnen de organisatie krijgen.
Waar bevinden onze reservisten zich in de structuur van de organisatie?
Wil de Minister eens daarnaar kijken? Misschien komt het nu niet
helemaal aan de orde, maar het is wel een belangrijk punt. Dat sluit weer
aan bij wat de heer Knops heeft gezegd.
Naast het internationaal onderzoek dat we vandaag bespreken, heeft de
Kamer ook stappen gezet. We hebben twee rondetafelgesprekken van een
fiks aantal uren gehad. We hebben de internationale vergelijking
besproken, ik meen in oktober of november vorig jaar, een halve dag met
een technische briefing van de Defensieorganisatie. We hebben een aantal
weken geleden een diepgaande discussie gehad met zowel private
organisaties als Defensieorganisaties alsook organisaties van heel
verschillende hoeken. Dat was verfrissend. Het was verfrissend om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

8

mensen te horen die van buitenaf naar de organisatie keken. Volgens mij
kunnen we daar allemaal ons voordeel mee doen. Ik vraag de Minister om
eens daarop te reageren. Haar mensen zaten in de zaal en hebben
meegeluisterd. Die verfrissende blik van buiten kan en moet zeker
meegenomen worden.
Collega Knops en ik hebben in de afgelopen jaren niet alleen van papier
wat gelezen als het gaat om de internationale vergelijking, maar we
hebben door de jaren heen intensief overleg gehad vanuit de NAVO
Parlementaire Assemblee met onze Canadese collega’s. Het Total Force
Concept van de Canadezen is niet alleen van papier door ons bekeken,
maar er is door de jaren heen ook intensief overlegd met zowel Canadese
collega-parlementariërs als militairen. Moeten we het helemaal
overnemen zoals de Canadezen het doen? Nee, dat hoeft niet. Kunnen we
de visie daarachter goed gebruiken in Nederland. Ja, want reservisten
worden steeds belangrijker, bijvoorbeeld medisch personeel zoals we
afgelopen weekend in Bamako en met name in Gao op Kamp Castor
hebben gehoord. Ook elders worden zij steeds belangrijker.
De volgende vraag is hoe we onze jongeren betrokken houden. Wat het
binden, boeien en doorgroeien van onze jonge mensen betreft, begrijp ik
dat er een concept «fieldworker» is ontwikkeld. Ik begrijp echter dat het
wel heel erg op de NATRES lijkt. Ik heb begrepen dat het concept is
gericht op het meenemen van jonge mensen voor unit- en staffuncties,
maar dat het hele concept heel erg lijkt op wat de NATRES doet. Kan de
Minister daarop reageren? Hoe houden we jonge mensen betrokken? Hoe
kunnen we zorgen voor het binden, boeien en doorgroeien van onze
jonge mensen, of het nu fieldwork of NATRES heet?
De volgende vraag gaat over modernisering. In de nota van 2014 staat een
hele paragraaf in over het moderniseren van het reservistenbeleid. Het
gaat over de werkgever, het gaat over de middelen. Een vraag die voor de
Partij van de Arbeid van belang is, gaat over het meer willen inzetten van
de reservist, ook operationeel. Dat zou wenselijk zijn, want daarmee bind
en boei je mensen, niet alleen maar voor onverwachtse activiteiten in
Nederland in een nationale situatie. Ik zie dat ik nog één minuut heb. In
hoeverre zijn nu vooral jonge mensen met hun kennis in te zetten in
missiegebied? We hebben afspraken over de bijzondere positie van de
militair. De reservist kan zich op de vliegtuigtrap nog bedenken om niet
deel te nemen aan die missie. Of je militariseert die functie of de reservist
kan zich tot op het laatst nog bedenken. Dat is een belangrijk punt voor de
PvdA. Of we investeren in reservisten, maken daar een volle unit van en
zeggen: u draait volop mee met de mogelijkheden die we daarvoor
creëren. Of we zijn heel duidelijk tegen de reservisten en zeggen: u krijgt
zo veel trainingsuren, u bent van belang voor nationale taken et cetera.
Wil de Minister eens daarop reageren en daarover goed nadenken?
Middelen kun je maar één keer gebruiken. We moeten ook daar goed naar
kijken. Ik heb goed geluisterd naar de gezamenlijke organisaties van
reservisten. Wellicht heeft de Minister of hebben haar mensen ook met
hen gesproken. Ik vond het een stap vooruit dat de organisaties zich bij
elkaar hebben aangesloten en met elkaar hebben gesproken. Het is een
stap vooruit dat de vakbonden dat deden. Het is een stap vooruit dat ook
wij als Kamer een grotere gemeenschappelijkheid op dit punt hebben dan
een aantal jaren geleden door de gemeenschappelijke hoorzitting die we
georganiseerd hebben.
De heer Knops (CDA):
Mevrouw Eijsink noemde de verdringing. Ik kan mij herinneren dat in de
rondetafelgesprekken en in bijna elke brief die wij daaraan voorafgaand
kregen, het meer doen met reservisten werd genoemd als een dreiging,
omdat dat zou leiden tot verdringing. Ik hoorde mevrouw Eijsink er zojuist
weer over spreken. Begrijp ik het goed dat zij dat ook zo ziet? Of ziet zij dat
verdringingseffect juist niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

9

Mevrouw Eijsink (PvdA):
Ik probeer even uw vraag duidelijk te krijgen. Bedoelt u in z’n totaliteit of
over de gehele organisatie?
De heer Knops (CDA):
Op het moment dat je meer inzet op reservisten, zal dat leiden tot
verdringing van het beroepspersoneel. Die vrees werd geuit door een
aantal sprekers en in de brieven.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Veel dank aan de heer Knops voor deze vraag, want die geeft mij de
gelegenheid om hierop te reageren. Het zal nooit zo mogen zijn dat de
politiek – het geldt ook voor mijn partij – de inzet van reservisten gebruikt
als bezuinigingsmaatregel die leidt tot verdringing. Als de heer Knops dat
bedoelt, dan zeg ik volmondig dat niet aan de orde kan en mag zijn. Dat
gaat ten koste van de motivatie van mensen. Het maakt niet uit welke rol,
welke taak of welke functie men binnen de krijgsmacht vervult. Dat kan
niet aan de orde zijn.
Een tweede punt waarnaar de heer Knops mogelijk ook verwijst, is dat
mensen zelf denken dat hun functie min of meer niet meer ingevuld hoeft
te worden, omdat die door een reservist ingevuld kan worden. Dat kan
aan de orde zijn, maar dat mag niet ten koste gaan van de man of de
vrouw zelf. Defensie is afhankelijk van diverse specialisaties. Laten we wel
zijn: verdringing over een hele organisatie bespreken is nogal lastig. We
hebben te maken met doorontwikkeling binnen Defensie, we hebben te
maken met cyber. Vanochtend spraken we met de Adviesraad voor
Internationale Vraagstukken (AIV) over autonome wapensystemen, wat
een geheel nieuwe ontwikkeling is. Het is van groot belang om daarover
door te denken en de flexibiliteit aan alle kanten behouden. We gaan van
hardware naar software en technologische ontwikkelingen. We moeten als
politiek proberen die angst te ondervangen. Ik begrijp die angst, want het
is je baan, het is je werk, het is je passie. Daar moeten we als politiek voor
staan. Ik hoop dat dit voldoende antwoord is op de vraag van de heer
Knops.
De voorzitter:
De heer Knops heeft nog wel een vervolgvraag, als ik hem zo zie.
De heer Knops (CDA):
Nee, mevrouw Eijsink stelde een vraag aan mij terug, dus ik beantwoord
die even. Het antwoord is voldoende.
De heer Teeven (VVD):
Voorzitter. De Kamer heeft in de afgelopen periode veel gedaan rondom
het reservistenbeleid en de uitvoering daarvan. Ik noem een tweetal
hoorzittingen en een technische briefing. Het is weleens minder over een
bepaald onderwerp.
De VVD-fractie heeft waardering voor het werk dat de Minister in de
afgelopen periode heeft gedaan. Het beleid staat duidelijk in de steigers.
De VVD-fractie zit eigenlijk niet te wachten op een nieuwe nota van de
Minister over het reservistenbeleid. De Minister is aan de gang gegaan
met de uitvoering. Ik ben het met mevrouw Eijsink eens dat er daadwerkelijk stappen zijn gezet. Tegelijkertijd constateert de VVD-fractie dat er
geldgebrek is. Dat maakt het moeilijk. We zijn in ieder geval blij met de
kleine bedragen die de Minister ter beschikking heeft gesteld voor
reservisten en voor de uitvoering van het reservistenbeleid.
Reservisten zijn naar het oordeel van de VVD-fractie heel gemotiveerde
mensen. Als je hen spreekt, dan merk je dat ze hun werk met ziel en
zaligheid doen. Ze zijn buitengewoon gemotiveerd. Wel wordt er geklaagd
over te weinig oefening, over het niet zorgvuldig omgaan met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

10

oproepen van reservisten en over het teleurstellen van werkgevers.
Mensen hebben al vrij gevraagd, maar er wordt toch geen beroep op hen
gedaan terwijl zij dat al helemaal hebben geregeld met de werkgever.
Over de uitvoering van het reservistenbeleid zijn wel wat opmerkingen te
maken.
Mijn eerste vraag aan de Minister is of zij nog ruimte ziet voor verbetering
van de samenwerking met de civiele werkgevers van reservisten. Wij
hebben de antwoorden goed gelezen. De Minister noemt het loket dat is
ingericht bij het Commando Diensten Centra, maar dat lijkt niet erg
bekend te zijn bij de werkgevers. Hoe denkt de Minister daarin verandering te brengen zonder direct reservisten te verplichten hun werkgever
bekend te maken bij Defensie? Dat is soms een probleem. De Minister
schrijft ook dat er geen standaardprogramma is om werkgevers kennis te
laten maken met Defensie, zoals dat wel het geval is in Australië. Is het
geen optie om dat nader te bestuderen, gezien het belang van reservisten
voor onze krijgsmacht en de rol die de civiele werkgevers en werknemers
daarbij spelen?
Over het NATRES-bataljon hebben sprekers voor mij al veel gezegd. Bij de
inzet van reservisten binnen de krijgsmacht gaat het vaak ook om
specifieke deskundigheid. Moeten we onszelf niet de vraag stellen of je de
inzet van het NATRES-bataljon ook enigszins moet hervormen en moet
bewegen in de richting van meer specifieke deskundigheid? Welke ruimte
ziet de Minister om reservisten meer in te zetten voor ondersteunende
taken zoals het beveiligen van kwetsbare objecten? Ik verwijs naar de
uitvoering van de motie-Knops/Teeven (34 300-X, nr. 62) over de bewaking
van de nationale grenzen; ik kijk met een schuin oog naar de heer Knops.
De VVD-fractie vond de brief enigszins teleurstellend over de bijstand van
de krijgsmacht in het nationaal belang. Is het mogelijk om het NATRESbataljon bijvoorbeeld ook in te zetten voor de beveiliging van de nationale
grenzen en meer in het kader van het nationaal belang? De VVD-fractie
ziet daarvoor nog wel ruimte. Zij hoort graag of de Minister die ruimte ook
ziet en of dat een mogelijkheid is om het NATRES-bataljon meer specifiek
in te zetten.
Het relatief lage aandeel reservisten als percentage van de nationale
krijgsmacht komt ter sprake. De Minister schrijft dat dat komt door het vrij
recent afstoten van mobilisatiecapaciteit. Dat is overigens naar mijn
oordeel gebeurd in 2005. Het kost dus tijd om de reservist op een andere
manier in te zetten. De Minister wil de lijn naar boven voortzetten, zo
schrijft zij althans in de beantwoording, maar vult dit naar het oordeel van
onze fractie niet nader in. We zijn het met de Minister eens dat de pilots
richtinggevend zijn, maar hoe gaat zij in de komende periode, de
komende tien maanden, die lijn naar boven verder concreet vormgeven?
Kan de Minister toelichten hoe de compensatie aan de reservist er precies
uitziet, als oefeningen of inzetten op het allerlaatste moment worden
afgezegd? Welke formele regelingen treden dan in werking? Waarop heeft
de reservist recht om misgelopen inkomsten vergoed te krijgen, als er op
het laatste moment wordt geannuleerd?
Een ander punt waarop we naar ons oordeel nog geen overtuigend
antwoord hebben gekregen in de schriftelijke beantwoording, betreft het
generiek keuren van reservisten terwijl nog niet aan iedereen een plaats
kan worden gegeven. Is het niet beter om meer balans te vinden tussen
het generiek keuren van reservisten en de plaats die beschikbaar is binnen
de krijgsmacht, ook om onnodig teleurstellingen te voorkomen? Die doen
zich voor als mensen wel de hele keuringsperiode doorlopen, maar
vervolgens te horen krijgen dat er langdurig geen beroep op hen zal
worden gedaan.
De VVD-fractie ziet hoe de Minister worstelt met het budget. Die
worsteling kennen we ook aan deze kant van de tafel maar al te goed. De
Minister heeft ingezet op meer geld, maar het probleem is dat er een
balans zal moeten zijn tussen de inzet voor de beroepsmilitairen en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

11

inzet voor reservisten. Dat is moeilijk met een budget dat feitelijk krimpt,
gelet op de ontwikkelingen die daaromheen plaatsvinden, de prijscompensatie en dergelijke. Wij willen dat er een veel groter budget komt,
maar het is mij iets te makkelijk om, zoals andere woordvoerders hebben
gedaan, te zeggen dat er extra geld bij moet terwijl ze zien dat dat extra
geld er niet is. Er zijn zelfs fracties die erg opkomen voor de reservisten,
maar tegelijkertijd geen cent extra uittrekken voor de krijgsmacht. Ik hoor
dat er veel aandacht is voor reservisten. Die heeft de VVD-fractie ook.
Laten we ons er allemaal voor inspannen dat er daadwerkelijk meer
budget wordt vrijgemaakt voor Defensie, want dat is heel belangrijk.
De heer Knops (CDA):
De heer Teeven had het zojuist over een worsteling. Ik zag even het beeld
voor me van een worsteling tussen de heer Teeven en de Minister, wie dat
zou winnen en wat er dan uit zou komen, maar goed.
De heer Teeven zegt dat er fracties zijn die zeggen dat er meer geld bij
moet. Onze fractie zegt dat ook. Is de heer Teeven het dan met ons oneens
dat er meer geld bij moet? Bij de afgelopen begrotingsbehandeling
hebben we amendementen voorgesteld om meer geld voor Defensie vrij
te maken. Toen wilde de VVD-fractie die amendementen niet steunen. Ik
begrijp de kritiek van de heer Teeven niet helemaal, tenzij hij niet mij
bedoelt, maar iemand anders. Dat zou kunnen, maar dan moet hij wat
specifieker zijn.
De heer Teeven (VVD):
Moet dat nou weer gezegd worden? Wij hebben net als het CDA in een
kabinet gezeten dat in 2011 rigoureuze bezuinigingen op Defensie heeft
doorgevoerd. Daarvoor moeten we nu onze verantwoordelijkheid nemen.
De heer Knops weet dat de VVD-fractie met plezier zowel de motie-Van
der Staaij I als de motie-Van der Staaij II heeft ondertekend. Als het gaat
om meer budget voor Defensie, dan weet de heer Knops wat wij willen.
De dekking die de CDA-fractie voor haar amendementen zocht, was niet
de dekking die de VVD-fractie meteen voor ogen had. Wij vonden die
dekking wel erg gekunsteld. Daarom zijn die amendementen niet
gesteund. Dat weet de heer Knops ook, want dat hebben we veelvuldig
met elkaar gewisseld.
De heer Knops (CDA):
Natuurlijk, dat gemeenschappelijke verleden wordt niet meer uitgewist;
dat kunnen we ook niet. Het gaat vooral om wat we op dit moment doen.
Hier zitten alle partijen aan tafel. Er zit hier een meerderheid. Als al die
partijen zeggen dat het niet alleen over reservisten gaat, maar dat er is in
zijn algemeenheid meer geld nodig is, dan moeten we samen stappen
daartoe zetten. De enige conclusie die je op basis van deze casus kunt
trekken, is dat er gewoon te weinig geld is voor de huidige ambities. De
amendementen waren voorzien van een deugdelijke dekking. Ik begrijp
wel dat de coalitiepartner dat niet zo fijn vond van de heer Teeven, maar
dat is niet mijn probleem.
De heer Teeven (VVD):
Ik heb geen vraag gehoord. Ik ben blij dat de heer Knops de omissies van
zijn eigen fractie uit 2011 opnieuw ruiterlijk erkent, want dat is altijd goed.
De heer De Roon (PVV):
Ik hoor de heer Teeven ervoor pleiten om de Nationale Reserve in te
zetten voor de grensbewaking van ons land. Die grensbewaking moet
inderdaad beter, maar dat kost ook geld. Waar moet dat geld vandaan
komen volgens de VVD-fractie?
De heer Teeven (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

12

Het is in die zin nog wel interessant voor de Minister van Defensie om ter
uitvoering van de motie-Knops/Teeven het NATRES-bataljon in te zetten,
want de kosten van de grensbewaking zullen deels gedragen moeten
worden door een ander departement. Ik ben overigens wel enigszins
verrast door de reactie van de heer De Roon. Ik heb nog eens gekeken
naar de begroting van de Partij voor de Vrijheid en hoeveel geld de Partij
voor de Vrijheid in 2012 heeft vrijgemaakt voor Defensie. Dat was niet echt
veel meer dan in 2010. Het werd eigenlijk alleen maar minder. Ik ben blij
dat de heer De Roon zich aangesproken voelt, want hij was degene die ik
aansprak toen ik zei dat ik partijen hier hoor pleiten voor veel meer budget
voor de reservisten, maar dezelfde partijen vervolgens veel minder
budget uittrekken voor Defensie als geheel. Het geld moet ergens
vandaan komen, zeg ik tegen de heer De Roon. Ik hoor graag hoeveel de
Partij voor de Vrijheid de komende jaren erbij doet voor Defensie.
De heer De Roon (PVV):
De heer Teeven zegt dat het geld ergens vandaan moet komen. Dat is
waar, maar hij heeft nog steeds niet gezegd waar het geld voor de inzet
van de reservisten voor grensbewaking vandaan moet komen. Mijn partij
constateert dat dit kabinet ontzettend veel geld uitgeeft aan de opvang
van asielzoekers, gelukszoekers en criminelen uit islamitische landen. Wij
zijn daar geen voorstander van. Wij vinden dat die mensen allerlei veilige
landen zijn gepasseerd waar zij hadden kunnen en moeten blijven voordat
ze in Nederland terechtkwamen. Niettemin besteedt dit kabinet daar heel
veel geld aan, vorig jaar maar liefst 1 miljard euro. Mijn fractie zou liever
zien dat als dat geld toch moet worden uitgegeven, een deel daarvan niet
naar die asielzoekers, gelukszoekers en criminelen gaat, maar bijvoorbeeld wordt gebruikt om te zorgen voor een behoorlijke Nationale
Reserve die de toets der kritiek glansrijk kan doorstaan. Is de heer Teeven
dat met mij eens?
De heer Teeven (VVD):
We zijn het er in ieder geval mee eens dat er meer geld naar Defensie
moet, maar de heer De Roon gaat niet in op mijn opmerking dat de PVV
geen cent extra voor Defensie over had bij de laatste verkiezingen. Wij
komen in ieder geval met een oplossing. Wij zeggen: haal dat hele budget
niet bij deze Minister. Er ligt een aangenomen Kamermotie. Het kabinet
heeft in een brief met meerdere ondertekenaars gezegd: we vinden ook
dat de grensbewaking op orde moet komen, maar op het ogenblik vinden
we dat wel voldoende. Daar twijfelt een aantal fracties, een meerderheid
in de Kamer aan. Het voordeel voor de Minister van Defensie is dat het
beter is, als dat geld bij een ander departement wordt gehaald. Dat zal de
heer De Roon toch met mij eens zijn. Ik ben het met de heer De Roon eens
dat als we de toestroom kunnen afremmen van immigranten en mensen
die uiteindelijk toch geen recht hebben op een verblijfsvergunning, we
besparen op de kosten voor asielopvang. Dat andere departement zal dan
wat moeten schuiven met die uitgaven. Ik hoor graag van de Minister of
zij bereid is om de NATRES daarvoor in te zetten en ieder geval om
daarover mee te denken.
Mevrouw Belhaj (D66):
Voorzitter. Zo krijgt dit debat nog een bijzondere wending: van reservisten
naar de vraag of we het geld niet beter kunnen besteden aan Defensie dan
aan mensenlevens. Maar goed, dat moet allemaal kunnen.
Het is een beetje grappig dat toen deze commissie besloot om een
discussie te voeren over het reservistenbeleid, ik zo’n gewone Nederlander was die had besloten dat het wellicht interessant, goed en nuttig
zou kunnen zijn om reservist te worden. Ik heb gedurende twee jaar
gezocht of er iets was waarin ik die rol zou kunnen vervullen. Ik zal u de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

13

hele zoektocht besparen, maar daarom ben ik hier persoonlijk buitengewoon in geïnteresseerd.
De heer De Roon (PVV):
Is mevrouw Belhaj het met mij eens dat al die mensen over wier levens zij
zegt dat die gered moeten worden, voordat zij in Nederland aankwamen
niet één, maar meerdere veilige landen zijn gepasseerd, dat volgens de
afspraken van de Dublinovereenkomst het land waar ze als eerste
binnenkomen moet zorgen voor de opvang en dat het dus niet aan
Nederland is om daarvoor geld uit te trekken volgens diezelfde afspraken.
Mevrouw Belhaj (D66):
D66 vindt dat Nederland gewoon vluchtelingen moet opvangen, ook als
mensen via een ander land zijn aangekomen. Daarover zijn brede
afspraken gemaakt. Ik vind dat behoorlijk en fatsoenlijk. U beperkt de
discussie slechts tot: als ze ergens binnenkomen, moeten ze daar blijven.
Dat is uw goed recht, maar volgens mij zijn er ook andere afspraken,
namelijk om ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk vluchtelingen zo snel
mogelijk in één van die landen een plekje vinden, veilig zijn en verder
kunnen gaan met hun leven. Dat vind ik ervan.
De voorzitter:
Ik geef de heer De Roon nog even de gelegenheid om een tweede vraag te
stellen, maar dit debat gaat over het reservistenbeleid. Ik stel voor dat we
ons daaraan houden.
De heer De Roon (PVV):
U hebt gelijk, voorzitter. Het gaat over het reservistenbeleid, maar het gaat
ook over geld. Dat geld kun je óf aan het een óf aan het ander uitgeven. Ik
constateer in ieder geval dat de fractie van D66 dat geld liever niet uitgeeft
aan de belangen van Nederland, bijvoorbeeld aan de krijgsmacht, maar
aan mensen die hier eigenlijk niet zouden moeten zijn.
Mevrouw Belhaj (D66):
Ik vind de mening van de PVV uiterst beperkt. Ik vind het geen geschikte
vergelijking, omdat je dat anders bij iedere discussie moet doen. Ik ga
verder, want volgens mij zitten de reservisten er helemaal niet op te
wachten om te worden misbruikt voor heel andere politieke discussies.
Zoals ik al aangaf, is het reservistenbeleid uitermate van belang. Ik heb
ook gezien hoe verschillende politieke partijen hier ongelooflijk hard aan
hebben lopen trekken, samen met de Minister, om het reservistenbeleid
nog meer volwaardig en kwalitatief goed te laten zijn.
Ook ik heb vragen over het financiële aspect. Uit de schriftelijke beantwoording blijkt dat uiteindelijk slechts 0,6 miljoen is opgeplust, terwijl het
de intentie was om meer te doen. Ik sluit mij graag aan bij de vragen over
hoe dat precies kan en voor welke doeleinden de oorspronkelijke
intensivering wel is gebruikt.
Wij hebben er ook over nagedacht in welke mate de reservistengeneraal
een goede oplossing zou kunnen zijn.
De voorzitter:
Ik onderbreek u even, want de heer Dijkgraaf heeft nog een vraag over uw
vorige punt.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Tot nu toe vind ik het een mooie inbreng. Mevrouw Belhaj vraagt waar dat
geld is. Ik proef daaruit dat zij vindt dat er meer zou moeten gebeuren.
Andere collega’s hebben dat ook gezegd. Tegelijkertijd bezuinigde D66,
evenals vele andere partijen helaas, in het vorige verkiezingsprogramma
0,5 miljard op Defensie. Als ik het goed heb begrepen, was er op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

14

laatste congres een motie om niet meer te investeren in Defensie. Ik was
dus wel benieuwd naar de inzet van de Tweede Kamerfractie van D66
sinds dat congres, ook omdat zij tot nu toe heeft meegeholpen om wel
extra geld voor Defensie vrij te maken.
Mevrouw Belhaj (D66):
Zoals wellicht niet onbekend, heeft D66 samen met de ChristenUnie en de
SGP ervoor gezorgd, door zich constructief op te stellen, dat er sinds 2015
alleen maar geld bij is gekomen, volgens mij uiteindelijk oplopend tot 600
miljoen. Daarmee hebben we een aantal aanzienlijke bezuinigingen weten
te compenseren. Het idee dat D66 wil bezuinigen, herken ik dus absoluut
niet. Ik blijf er ongelooflijk trots op dat wij met andere partijen een
bijdrage hebben kunnen leveren aan het compenseren van die enorme
bezuinigingen.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Dat is mij zeer bekend, want ik heb zelf aan die tafels gezeten, uw collega’s
ontmoet en die steun ervaren. Op het congres van D66 is expliciet gezegd
dat er niet meer geld bij moet bij Defensie. Ik mag aannemen dat D66, net
als de SGP, een partij is die verstandige dingen overneemt en niet zo
verstandige dingen gewoon negeert. Mijn vraag is of D66 deze lijn
continueert die ze tot nu toe heeft laten zien.
Mevrouw Belhaj (D66):
Dat is eigenlijk een beetje nonsens, als ik het beschaafd zeg. Die motie
heeft er helemaal niet gelegen. Ik nodig de heer Dijkgraaf uit om het
volgende congres bij te wonen. Dan kan hij zien hoe zo’n democratisch
proces werkt en hoe leden invloed kunnen uitoefenen: vinden zij dat er
meer geld bij moet bij Defensie? Daar is namelijk wel over gesproken. Een
aanzienlijk aantal leden heeft aangegeven dat enorm belangrijk te vinden.
Dat is de discussie zoals die heeft plaatsgevonden, maar er zijn geen
moties ingediend waarin is gepleit voor minder geld voor Defensie.
Anders was ik wel naar de microfoon gegaan om vooral duidelijk te
maken dat dit niet het moment is om te pleiten voor minder geld voor
Defensie.
De heer Teeven (VVD):
De voorganger van mevrouw Belhaj, mevrouw Hachchi, althans de fractie
van D66 heeft voor de motie-Van der Staaij II gestemd, waarmee er meer
geld naar Defensie moest. Je kon erover discussiëren, zoals de voormalig
woordvoerder van D66 zei, hoe je dat geld zou moeten besteden en of dat
bijvoorbeeld meer in internationaal verband moest worden aangewend.
We waren het er allemaal wel over eens dat er meer budget moest komen.
Ik heb ook geluiden gehoord dat er wel degelijk is gepleit voor minder
geld voor Defensie. Ik sluit mij wat dat betreft aan bij de heer Dijkgraaf; je
krijgt weleens terugkoppeling van collega’s die het D66-congres bijwonen.
Hoe zit het nu? De fractie van D66 heeft gestemd voor de motie-Van der
Staaij II. Vervolgens is er een congres en dan horen we D66 met evenveel
plezier weer pleiten voor minder geld. Kan mevrouw Belhaj daarover
duidelijkheid geven?
Mevrouw Belhaj (D66):
Ook de heer Teeven is volgende keer van harte welkom om het transparante democratische proces bij D66 te volgen. Er is geen motie en geen
discussie geweest over minder geld voor Defensie. Dat is echt niet waar.
Als dat wel het geval zou zijn geweest, ben ik flink genoeg om dat hier
hardop te zeggen en daarover in discussie te gaan. Er is ook geen motie
aangenomen. Er is wel een pleidooi gehouden door een aantal leden van
D66 – die werken ook bij Defensie – dat het tijd wordt om de discussie te
voeren over meer geld voor Defensie. Daarover heeft een discussie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

15

plaatsgevonden. Ik vind het een beetje ingewikkeld om hier nog heel veel
langer over te discussiëren. Ik ben vooral benieuwd van wie u dat hebt
gehoord. Ach ja, de tamtam kan weleens anders zijn, maar het is echt niet
waar.
De heer Teeven (VVD):
Mijn vraag, die simpel met ja te beantwoorden is, is of D66 nog volledig
staat achter de strekking en de doelstelling van de aangenomen
motie-Van der Staaij II met betrekking tot de periode 2017–2021. We
hoeven ons dus geen zorgen te maken dat bij een eventuele kabinetsformatie na de verkiezingen D66 de andere kaart speelt?
Mevrouw Belhaj (D66):
Als ik heel vals zou zijn, zou ik zeggen dat ik mij eerder zorgen zou maken
of de VVD de volgende keer überhaupt betrokken is bij de kabinetsformatie. Maar zo ben ik natuurlijk niet. Ik vind dat het een vreemde discussie
wordt. Nogmaals, D66 heeft samen met de ChristenUnie en de SGP het
kabinetsbeleid van de VVD en de PvdA actief gecompenseerd en eraan
bijgedragen dat er meer geld naar Defensie is gegaan. We staan nog
steeds achter de moties die we hebben gesteund of gezamenlijk hebben
ingediend. Dat is allemaal ook niet veranderd. Ik roep de heer Teeven en
de VVD op om zolang er nog geen verkiezingen zijn, de eigen beloften
waar te maken en ervoor te zorgen dat de oproepen van deze Minister
met steun van de meerderheid van de Kamer iets opleveren.
De heer Knops (CDA):
Mevrouw Belhaj had helemaal gelijk toen ze zei dat er veel tamtam was
over dat congres. Als je sommige kranten las, dan leek het maar over één
ding te gaan. Laten we het nu even over de inhoud hebben. Er lag een
resolutie of een motie – ik weet niet hoe dat op een congres van D66 heet
– die een negatief stemadvies kreeg. Die werd dus ontraden door het
partijbestuur en is ook verworpen. In die motie of resolutie werd gepleit
voor meer geld voor Defensie, precies zoals in de motie-Van der Staaij
staat. Collega Dijkgraaf had wel degelijk een punt. Er is niet gepleit voor
minder geld voor Defensie; daar heeft mevrouw Belhaj helemaal gelijk in.
Het had mevrouw Belhaj ook gesierd, als zij had gezegd dat het congres
heeft uitgesproken dat er ook niet meer geld naartoe moet. Iedereen die
hier een beetje ziet hoe de wereld bij Defensie in elkaar zit, weet dat er wel
meer geld naartoe moet. De vraag blijft toch wat mevrouw Belhaj met die
uitspraak van het congres gaat doen, die in tegenspraak is met de
motie-Van der Staaij. Ik kan het niet anders lezen. Die uitspraak is heel
transparant op de website van D66 gezet, waarvoor hulde, maar ik vraag
om een reactie daarop van mevrouw Belhaj.
Mevrouw Belhaj (D66):
Nou, het is wel een avondje willekeurig shoppen in het D66-congres. U
bent volgende keer ook uitgenodigd. In de motie wordt ervoor gepleit om
het Defensiebudget zo snel mogelijk te verhogen naar 2% van het bnp,
zoals is afgesproken. De discussie is daarover gegaan. Toen is duidelijk
voorgesteld om die discussie te voeren wanneer we het programma
vaststellen, omdat D66 een degelijke financiële onderbouwing nodig vindt
en niet zomaar beloften doet die niet waargemaakt kunnen worden. Om
die reden is gezegd: doe dat niet nu, maar als je een programma vaststelt.
Dan verbind je daar een budget aan en dan stel je dat in een keer vast. Zo
doen we dat bij D66. Ik weet niet hoe ze dat bij het CDA doen. Ik weet niet
of ze bij het CDA opschrijven: we vinden Defensie heel belangrijk, maar
laten we toch 1 miljard bezuinigen. Zo zitten wij niet in elkaar. Dat is de
reden waarom de motie werd ontraden. Het betekent niet dat wij pleiten
voor minder geld. Dat is totale onzin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

16

De heer Knops (CDA):
Dat heb ik ook helemaal niet gezegd. Mevrouw Belhaj moet even bij de
vragen blijven. Ik kan uitleggen hoe wij dat doen, maar daar heb ik nu
geen tijd voor. We stemmen met kleuren en kaarten; dat is best
ingewikkeld. Laat ik positief afsluiten. Mevrouw Belhaj zegt: de motie is
ontraden en verworpen, maar dat betekent niet dat we niet meer geld
voor Defensie willen; we gaan dat ordentelijk bekijken. Dat vind ik de
winst van dit debat. D66 heeft een open mind over meer geld voor
Defensie. Volgens mij was dat precies de vraag van de collega’s. Mevrouw
Belhaj moet er niet meteen zo defensief op reageren. Het is gewoon een
vraag van collega’s en ik ben blij met het uiteindelijke antwoord.
Mevrouw Belhaj (D66):
Ik sta niet bekend als defensief, maar eerder als offensief. Ik heb het ook
niet zo ervaren. Er is ook een openbaar Elsevierdebat geweest over
Defensie; dat ging ook over middelen. Ik heb daar net zo flink gestaan als
alle anderen. Ik heb toen wel duidelijk gezegd dat het niet alleen maar
gaat om hoe groot het bedrag is en wie de grootste mond heeft dat het
meer en meer moet worden. Dat is in mijn ogen namelijk niets waard, als
je niet duidelijk kunt maken waaraan je dat precies wilt besteden. Ik heb
ook gezegd dat je eerst een duidelijke missie en je ambities moet
formuleren en dat daaraan middelen verbonden zijn. Het zomaar roepen
«meer geld» vind ik getuigen van een simpelheid die mijn partij niet past.
Ik ga nu naar het leuke gedeelte: de reservisten. Mijn vragen over de
middelen liggen in het verlengde van de vragen van mijn collega’s. Ik wil
nog iets nieuws aankaarten en dat gaat over reservisten en cyber. Wij
hebben in het rapport Moral fitness van de commissie-Van der Steenhoven gezien dat er sprake was van onduidelijkheid over de inzet van een
reservist die toevallig ook zzp’er is op het gebied van cyber, de mate
waarin goed wordt gelet op belangenverstrengeling en ook de mate
waarin de veiligheid is gewaarborgd. Wellicht kan de Minister iets zeggen
over die opmerking in dat rapport. Welke oplossing ziet zij voor mogelijke
conflicten?
Ik kom bij de samenwerking met de bedrijven. Ik kan mij herinneren dat in
de hoorzitting is aangegeven dat het weleens lastig is voor werkgevers die
hun werknemers steunen die reservist zijn, als er op het laatste moment
iets wordt afgezegd. Op werkgevers die de rol van hun medewerkers
duidelijk serieus nemen, komt het soms net niet goed over als zo’n
medewerker moet zeggen dat het niet doorgaat. Dat is niet goed voor de
betrouwbaarheid. Herkent de Minister dit? Kan zij hier iets over zeggen? Is
er weleens een enquête gehouden onder werkgevers van reservisten waar
zij precies tegen aanlopen? Het gaat erom dat we niet afhankelijk zijn van
individuen die daar open over willen praten, maar dat we dat op een
andere manier doen.
Nu weet ik weer waar ik was gebleven voordat er in dit AO interesse was
voor het D66-congres. Ik vroeg mij af of de reservistengeneraal de
oplossing zou kunnen zijn. Het liefst wil je dat op elk moment op het
hoogste niveau daarover wordt nagedacht. Ik merk toch, ook naar
aanleiding van de hoorzitting, dat ik er niet zo veel vertrouwen in heb dat
het op een heel natuurlijke manier zal lopen. Wij pleiten er expliciet voor
om een reservistengeneraal in te zetten, die met de juiste mensen om de
tafel zit en de 5.000 mensen die reservist zijn op een goede manier kan
bedienen zonder dat dit negatieve consequenties heeft voor de reguliere
organisatie binnen de hiërarchie.
Dit was mijn betoog en dit waren mijn vragen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Minister Hennis-Plasschaert:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

17

Voorzitter. Ik begin met een paar korte opmerkingen ter inleiding. Er zijn
een heleboel vragen gesteld en ik zal proberen om die zo goed en
uitgebreid mogelijk te beantwoorden.
Om te beginnen ga ik terug naar eind 2014. Ik heb toen aangekondigd
welke stappen Defensie bij de reservisten wil zetten. Ik heb duidelijk
gemaakt de inzet van reservisten te willen intensiveren, zowel in kwaliteit
als in kwantiteit. De mogelijkheden daartoe wil ik met behulp van pilots
onderzoeken. Dat is precies wat we nu doen. We willen vooruit, maar dan
wel op een realistische manier. Het is namelijk van belang dat we niet op
voorhand onze eigen nederlaag organiseren, maar straks kunnen
waarmaken wat we nu met elkaar wisselen. Laat ik duidelijk zijn: de
ontwikkeling van de inzet van de reservist is echt een waardevolle
bouwsteen voor de modernisering van ons personeelsbeleid. Het is niet
voor niets in de agenda opgenomen.
Ik kom zo meteen nog uitgebreid terug op de intensiveringen en het
aantal euro’s dat hiermee gemoeid is. Voordat ik daaraan toekom, merk ik
wel op dat we vanaf het begin wisten – het heeft in Kamerbrieven gestaan
– dat de ambitie in eerste instantie binnen de geldende financiële kaders
moest worden geplaatst. Met andere woorden: de groei en de veranderingen moesten, zoals we dat intern noemden, met twee voeten in de klei
gebeuren, begrensd door de beschikbare financiële ruimte en door de
toch al grote druk op de organisatie. Op dat laatste heeft de heer Knops
dan ook terecht gewezen. We hebben vaker tegen elkaar gezegd dat we
niet kunnen gaan rennen. We zullen het rijtje «kruipen, lopen, rennen»
moeten afgaan, want dat zijn de fases die we op dit terrein zullen moeten
doormaken.
Na deze realitycheck is het moment gekomen om te zeggen dat er het
afgelopen jaar best een heleboel is gebeurd. Mevrouw Eijsink en de heer
Teeven verwezen daarvoor naar de internationale landenvergelijking en
de 35 pilots, waarvan dit jaar een deel wordt voortgezet en waaraan een
aantal nieuwe pilots wordt toegevoegd. Gelukkig zijn er het afgelopen jaar
ook een heleboel reservisten in binnen- en buitenland ingezet. Ik zeg
«gelukkig», want dat is wel wat we willen. Door de eerste uitkomsten van
de pilots en de landenvergelijking wordt het mogelijk om de komende tijd
concrete stappen te zetten. Ik zal daar nog op terugkomen, ook in reactie
op de vragen van met name de heer Knops en mevrouw Eijsink over het
Total Force Concept.
Ter inleiding wil ik de commissie ook meegeven dat we het niet over
zomaar een traject hebben. We gaan het niet zomaar even doen, want het
is echt een verandertraject. Defensie is een organisatie die onder druk
staat, met nog steeds financiële beperkingen. Veranderingen, zeker
veranderingen als deze, kosten energie en tijd en die tijd wil ik ook nemen.
Dat wil natuurlijk niet zeggen dat ik de teugels laat vieren, want er moet
wel strakke regie op zitten. Gelukkig zit de commissie er ook bovenop. Het
is verder van belang dat het ownership, «het eigenaarschap» in goed
Nederlands, van de operationele commando’s verder wordt versterkt. Dat
is precies waarom we de Stuurgroep Reservisten hebben ingesteld,
waarin zij, de OPCO’s, zijn vertegenwoordigd. Ook daar worden belangrijke vervolgstappen gezet.
Voorzitter, dat ter inleiding. Ik ga nu over tot het beantwoorden van een
heleboel specifieke vragen.
Eigenlijk vroegen alle leden van de commissie hoe het zit met de uren, de
veelbesproken 121 uur. Omdat iedereen ernaar vroeg, heb ik het zelf vier
keer nagevraagd. Het gaat hier om gemiddelde uren. Brigadecommandanten hebben net als de commandanten van de NATRES mandaat om
binnen het toegekende aantal reservisten prioriteiten te stellen. De
NATRES voert niet alleen planmatige maar ook veel ad hoc-taken uit
binnen de brigades. De commissie weet er alles van. Daardoor kan – ik
kan eigenlijk per definitie bijna «zal» zeggen – de feitelijke verdeling per
subeenheid of per individuele reservist tijdelijk of voor langere tijd naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

18

boven of beneden afwijken van de norm voor het aantal jaaruren. Dat
hoort de commissie terug in de verhalen. De geschetste flexibiliteit is voor
de commandanten noodzakelijk, omdat de inzetbehoefte maar deels
voorspelbaar is en zal blijven. Er is geen indicatie dat de NATRES-pelotons
structureel niet voldoen aan het minimumniveau wat inzetbaarheid en
geoefendheid betreft.
Ik kom er nog dieper op terug, maar vorig jaar hebben we behoorlijk wat
gedoe gehad over de maatregelen die het CLAS op het laatste nippertje
nam. Ik begrijp heel goed de irritatie en de bezorgdheid die dat met zich
mee heeft gebracht. De CDS heeft terecht onlangs met de OPCO’s bij
elkaar gezeten om tegen hen te zeggen: «U hebt een beschikbaar budget
voor ongeveer 121 uur per reservist bij het CLAS en de NATRES. Daarbij
komt ook een aantal uur voor de bedrijfsvoering. U wordt geacht die te
gebruiken waarvoor ze bedoeld zijn.» Dat is het signaal dat naar iedereen
gaat om te voorkomen dat er iets anders mee wordt gedaan. Dat er wordt
afgeweken van die 121 uur, is echter mogelijk.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Het kan natuurlijk zijn dat ik het slechtste voorbeeld onder ogen heb
gekregen, omdat er wisselingen zijn en de ene eenheid meer en de andere
eenheid minder uren heeft. Ik kan het niet hard maken, maar ik heb het
vermoeden dat dit in het proces tot nu toe, gegeven de krapte van de
budgetten op alle niveaus, een veel structureler probleem is geweest. Ik
denk daarom niet dat mijn voorbeeld alleen maar een incident is. We
kunnen hierover gaan bakkeleien en woorden naar elkaar zwiepen, maar
ik heb eigenlijk behoefte aan een overzicht van die 121 uur, waaruit blijkt
hoeveel er precies beschikbaar is voor de verschillende eenheden. De
Minister moet dan maar bekijken op welk niveau het zit. Meer in het
algemeen wil ik er als Kamerlid echt van overtuigd zijn dat de reservisten
voldoende opgeleid zijn en grosso modo aan die 121 uur komen. Dat er
uitzonderingen zijn snap ik, zeker als het inhoudelijk gedreven is, maar ik
heb nu het idee dat het gemiddeld op 60% tot 70% zit en dat kan niet.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik ben graag bereid om een brief met nadere input van het CLAS te sturen.
We moeten wel oppassen dat we niet ieder uur in de Kamer gaan
verantwoorden. De heer Dijkgraaf vraagt dat hopelijk ook niet van mij. De
OPCO’s moeten de ruimte hebben en de CDS spreekt ze er eventueel ook
weer op aan. Doen we het niet zo, dan wordt het een wel heel erg
ingewikkelde exercitie. Ik moet net als de Kamer kunnen varen op wat we
terugkrijgen uit de organisatie. Het is mijn informatie dat die 121 uur
gemiddeld is gehaald, ondanks het feit dat er oefeningen zijn geschrapt. Ik
wil daarop blijven varen, maar ik denk dat het goed is om de Kamer op
een volgend moment nader te berichten, zonder per uur verantwoording
af te moeten leggen, hoe het precies zit. Ik zal dan ook nog een keer
uitleggen hoe het zit met het gemiddelde en de afwijkingen naar boven en
naar beneden per individuele reservist en subeenheden.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik vind dat een goede toezegging. Ik heb nu het beeld dat die 121 uur op
zichzelf in het totaalbudget als aanname is gehanteerd, maar dat het niet
klopt als je kijkt naar de uitwerking van het aantal daadwerkelijk
beschikbare uren. Als dat niet zo is, hoor ik dat graag want dan is het een
niet bestaand probleem of een probleem dat slechts bij bepaalde
onderdelen bestaat. Ik heb wel behoefte aan duidelijkheid en daarom
bedank ik de Minister voor haar toezegging.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik zal het doen, omdat alle leden het ter sprake hebben gebracht en ook ik
de behoefte heb dat deze ruis van de lijn wordt gehaald. Nu wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

19

namelijk het beeld geschetst dat het glas volledig leeg zou zijn, terwijl er
wel degelijk heel wat in het glas zit. We mogen soms ook weleens
koesteren wat er al wel is bereikt. Dat we nog veel meer willen, spreekt
voor zichzelf. Ik hoop dat ik deze mist straks helemaal kan ophelderen als
de ondercommandanten nog een keer goed hebben aangegeven hoe het
precies zit.
De heer Knops (CDA):
Drie sprekers bij het rondetafelgesprek hebben aantallen doorgegeven die
beduidend lager liggen. Ik ben blij dat de Minister dat wil ophelderen. Het
lijkt mij goed om niet alleen te spreken over gemiddelden maar ook over
de uren die minimaal worden ingezet. Dat zegt namelijk iets over de
inzetbaarheid. Heb je voldoende uren gedraaid als individuele NATRESmilitair om inzetgereed te zijn en om te voldoen aan je kwalificaties? In het
rondetafelgesprek zei de korpscommandant dat 80 tot 100 uur het
minimum is. Ik ga er net als de Minister van uit dat er ook mensen zijn die
meer uren maken. Het gaat dus niet alleen om de gemiddelden, maar ook
om het minimumaantal uren per categorie. Ik hoef die gegevens niet
aangeleverd te krijgen op het niveau van de enkele man, maar ... Ik hoor
de Minister zeggen «dat ga ik ook niet doen», maar zo’n opmerking lijkt
mij nu niet zo heel handig. De heer Teeven zegt, ook buiten de microfoon
om, terecht dat een Minister duidelijk moet zijn, maar die duidelijkheid is
er op dit moment dus niet. De Kamer heeft van verschillende kanten
andere getallen gehoord en de Minister zegt in haar beantwoording
doodleuk: 121 uur. Daar zit een groot gat tussen en volgens mij hebben
we daarom in dit geval alle recht om te vragen hoe het precies zit. Het kan
immers niet allebei waar zijn.
De voorzitter:
Dat is volgens mij de toezegging die de Minister zojuist heeft gedaan.
Minister Hennis-Plasschaert:
De heer Knops maakt zich iets drukker dan nodig is, want ik sloeg aan op
de individuele reservist. We focussen ons nu volledig op de NATRES
terwijl andere reservisten minstens zo belangrijk zijn. Ik wil de commissie
daarom vragen mij gewoon die brief te laten schrijven. Als er naar
aanleiding daarvan nog vragen zijn, hoor ik dat vanzelf. Ik zal de
opmerking van de heer Knops zo goed mogelijk adresseren.
De heer Knops (CDA):
Deze commissie probeert nu juist om zo min mogelijk extra vragenrondes
in te lassen. Dat was ook de reden voor mijn opmerking. Natuurlijk vallen
er meer reservisten onder de NATRES. Dat weet ik heel goed, maar het
volume aan NATRES-militairen is wel het grootst. Daarom lijkt het mij
goed om onderscheid te maken tussen enerzijds RSD en anderzijds de
NATRES en om erop te letten dat het niet alleen maar plaatjes met
gemiddelden worden, want op die manier wordt onbedoeld verhuld dat er
op sommige plekken wel degelijk problemen zijn. Ik ga ervan uit dat de
mensen die ons hebben toegesproken in het rondetafelgesprek, naar eer
en geweten onze vragen hebben beantwoord. Vandaar dat we hier even
op door willen gaan.
Minister Hennis-Plasschaert:
Waarvan akte.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Mijn vraag overlapt enigszins met wat de heer Knops zei. Ik zou dit
verzoek aan de Minister graag willen meegeven in de zin van: de
toekomst. Het gaat er natuurlijk om dat we naar aanleiding van een zekere
motie ... We gaan die naam niet weer tien keer noemen. Naar aanleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

20

van die motie hebben we er middelen bij gekregen, ook voor de reservisten. Ik kan me heel goed voorstellen dat niet alles moet zitten op:
precies alle uren willen weten. Ik heb daar in ieder geval geen behoefte
aan, want bij de vragen staat ook: er moet een zeker aantal voor gezamenlijke beschikbaarheid ... et cetera. Ik zou de Minister willen meegeven dat
het wel goed is om het inzichtelijker te maken voor het geval de Kamer en
de politiek ooit een besluit willen nemen over reservisten en over meer
middelen en mogelijkheden voor die reservisten. Ik bedoel dan niet zozeer
dat we ter controle per uurtje factuurtje gaan kijken, maar wel dat we
bekijken wat de reservisten betekenen voor de modernisering. Wat
betekent het voor de mogelijke financiële middelen, ook richting de
werkgevers, ook richting de verzekeringen en ook richting andere zaken?
Ik zou dat als een soort incentive mee willen geven aan de Minister, maar
de Minister had het zelf zeker allemaal al bedacht.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ja.
De voorzitter:
De Minister zegt: ja.
Minister Hennis-Plasschaert:
Voorzitter, ik zit nog helemaal aan het begin van mijn beantwoording.
Misschien kunnen we nu eerst even ... Het is alweer 19.30 uur.
Ik heb zojuist uitgesproken dat de NATRES-reservisten van belang zijn en
dat zij de grootste groep vormen. We moeten hen zeker ook koesteren. We
hebben vaak met elkaar van gedachten gewisseld over de flexibele schil
en die heeft ook betrekking op dat andere type reservist. Als we de
organisatie flexibeler willen maken – dat is uiteindelijk wel het doel, want
de Kamer heeft mij daar vaak toe aangespoord – moet het bestand aan
reservisten niet alleen groeien, maar vooral ook diverser worden. Er wordt
nu vooral gereageerd op de situatie bij de Nationale Reserve. Ik snap dat
en de problemen daar moeten we ook steeds weer adresseren. Het is
verder ook waar dat de NATRES vooral eind vorig jaar negatieve
consequenties heeft ondervonden. De ontwikkeling waarover ik zo graag
ook met de Kamer van gedachten zou wisselen, is gericht op de toekomst
en raakt Defensie dan ook breder dan alleen de Nationale Reserve.
Kortom, de aandacht mag wat mij betreft blijven liggen op de toekomstige
rol van reservisten. Ik kom natuurlijk nog terug op de beheersmaatregel
van 2015 en het feit dat je ook in het jaar 2016 binnen de financiële kaders
van je exploitatiebudgetten moet blijven. Het behelst echt meer dan alleen
de tijdelijke maatregelen, maar volgens mij zijn we het daarover eigenlijk
wel met elkaar eens.
Ik begrijp natuurlijk ook dat het niet helpt als er wordt ingegrepen zoals
vorig jaar is gebeurd. Als er aan het begin van het jaar te veel geld is
uitgegeven en je aan het einde van dat jaar vrij abrupt allerlei maatregelen
moet afkondigen, dan helpt dat de motivatie natuurlijk niet bepaald. Het
wordt natuurlijk nog moeilijker als de communicatie vervolgens ook nog
eens te wensen overlaat. De heer Van Roon sprak hierover en ik ben het
van harte met hem eens dat het geen herhaling verdient. Als je keuzes
moet maken, is dat inderdaad vervelend. We gaan het zo nog hebben over
het feit dat we van 4 miljoen naar 1 miljoen gaan. Overigens is er
tegelijkertijd wel weer 5 miljoen beschikbaar voor pilots en dat betekent
dat er in totaal nog steeds een plus van 6 miljoen beschikbaar is voor dit
jaar. Laten we dat ook vaststellen.
Ik kan maar aan een beperkt aantal knoppen draaien om binnen mijn
exploitatiebudgetten te blijven. Ik vind zelf ook dat dit vorig jaar verkeerd
is gegaan. Het werd inderdaad veel te laat in het jaar gedaan door de
OPCO’s. We sturen daarom nu veel meer aan het begin van het jaar. We
weten dat er problemen zijn rond de basisgereedheid. Er heeft vorig jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

21

naar aanleiding van de motie-Van der Staaij een belangrijke intensivering
plaatsgevonden. Het is wel wrang om te moeten constateren – ik heb dat
vaker met de commissie besproken – dat de effecten van zo’n intensivering vaak pas een aantal jaar later voelbaar zijn. We voelen daardoor nu
ook nog steeds de effecten van eerdere bezuinigingen. Dat schuurt
ontzettend en betekent dat we tijdelijke maatregelen moeten nemen
alvorens we de hele basisgereedheid op orde hebben.
Ik kan aan een aantal knoppen draaien, bijvoorbeeld de knoppen van het
aantal vlieguren en vaaruren. Maar ik kan niet alles omdat de formatie
behoorlijk is afgetopt. Zelfs met zo’n relatief klein bedrag van 4 miljoen
moet daarom flexibiel worden omgegaan, waarbij ik wel voortdurend
bekijk of ik de beloofde intensivering kan waarmaken. Dat ene miljoen is
niet hetzelfde als die 4 miljoen, maar samen met die 5 miljoen voor de
pilots kom ik nog steeds uit op een plus van 6 miljoen voor dit jaar. Ik vind
dat voldoende voor de eerder aangekondigde intensivering.
De heer Knops (CDA):
Voorzitter, ik wil graag met de Minister spreken over hoe nu verder, maar
staat u mij ook toe dat ik even terugkijk naar de debatten die we gehad
hebben. De Minister heeft het over ongelukkige communicatie, maar dat
is een understatement. Volgens mij is de Minister daarvoor zelf verantwoordelijk. Ik heb de Handelingen van het debat in november er nog eens
bij gepakt en daar kun je gewoon nalezen dat de Minister eigenlijk zegt dat
er helemaal geen sprake is van bezuinigingen. Voor 50 militairen zou een
beperking gelden ten aanzien van de inzet van de basisvaardigheden, and
that’s it. De antwoorden die we inmiddels op de vragen hebben gekregen,
bevestigen wat we toen al vermoedden, namelijk dat het veel groter was.
Ik wil heel graag vooruitkijken, maar we mogen niet voorbijgaan aan het
feit dat die frustratie en die ontevredenheid, die ook in het rondetafelgesprek naar voren kwamen, gewoon het gevolg zijn van de keuze om niet
open te communiceren over hoe het echt zit. De Minister werd geconfronteerd met een probleem en in het debat heb ik haar daarover een aantal
keer uitgedaagd. In reactie daarop zei de Minister uiteindelijk: die
beperking geldt slechts voor 50 militairen. Ik heb er zojuist ook nog een
vraag over gesteld, want volgens mij hebben eind 2015 veel meer
militairen die beperking ervaren. Laten we dat gewoon erkennen. De
Minister heeft dat inmiddels gedaan in de beantwoording van de vragen,
maar het had haar gesierd als ze dat in het vorige debat ook had gedaan
of als zij dat uit eigen beweging sneller had gedaan in een brief aan de
Kamer. Dat had een hoop gescheeld en bovendien hadden we dan gelijk
door kunnen gaan met het debat over de toekomst.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik kan me nu echt niet herinneren of ik het getal 50 in de mond heb
genomen. Ik ontken dat ook niet, maar wat ik toen heb willen uitleggen is
dat het budget voor 2015 te vroeg was uitgeput en dat daardoor beperkende maatregelen later in het jaar onvermijdelijk waren. Eerlijk gezegd
vond ik het ook geen feestje. Ik had het graag anders gezien. Als de
ondercommandanten de ruimte hebben om bepaalde zaken te organiseren, hebben ze tegelijkertijd ook de opdracht om binnen de financiële
kaders te opereren. We hebben er toen ook over gesproken dat er geen
organisaties mogen zijn waar men de problemen over de schutting gooit
en denkt: dat wordt daar wel opgepakt. Ook binnen het CLAS moet het
gewoon goed worden geregeld. Toen het duidelijk werd, hebben we
maatregelen genomen. De commissie heeft daar last van gehad, ik heb er
last van gehad, maar vooral de reservisten hebben er last van gehad.
Ik heb dus helemaal geen verstoppertje willen spelen. Ik heb verteld hoe
het zat en met de commissie gedeeld wat mijn ongemak daarbij was. Het
beeld werd geschetst dat ik opeens nieuwe bezuinigingen op de reservisten had afgekondigd en dat wilde ik weerleggen, want dat was gewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

22

niet waar. Het ging erom dat men binnen de financiële kaders van het jaar
2015 moest blijven.
De heer Knops (CDA):
Op het gevaar af dat het een woordenspelletje wordt: het is niet een door
de Minister aangekondigde bezuiniging, maar de reservisten hebben het
wel zo ervaren. Als je bijna aan het einde van het jaar wordt verteld dat er
niks meer kan omdat het geld op is, kun je natuurlijk zeggen dat er niet
goed gepland is. Dat is ook zeker zo, maar dat neemt niet weg dat het is
ervaren als een korting op het budget waardoor een aantal geplande
activiteiten niet meer door kon gaan. Dat verhaal kwam heel duidelijk naar
voren in het rondetafelgesprek, want de mensen die daar spraken, hadden
daarna aan hun werkgever moeten uitleggen dat de geplande inzet niet
zou doorgaan, want ze moesten in plaats daarvan wel weer bij hun
werkgever terechtkunnen. Ik vind dat de Minister hierover, ook met het
oog op de toekomst, buitengewoon serieus had moeten zijn. Als je de
Handelingen van het debat nog eens doorleest, krijg je de indruk dat het
maar een klein probleem was. Ik had toen echter al het gevoel dat het een
veel groter probleem was. Ik moet nu constateren dat er veel meer
mensen door geraakt zijn dan de 50 over wie de Minister toen sprak.
Minister Hennis-Plasschaert:
Dat de reservist, of hij nu geraakt werd of niet, geïrriteerd was door de
ophef die ontstond door de geannuleerde oefeningen, begrijp ik. Wij
verschillen dus helemaal niet van mening over de vraag hoe vervelend
het was en hoe de reservisten het hebben ervaren. Op dat punt vinden wij
elkaar helemaal. Ik sprak over de communicatie en daarmee doelde ik niet
zozeer op mijzelf, want ik ben, met alle respect, niet degene die communiceert met alle reservisten. Om verwarring te voorkomen: ik doel nu echt
op de communicatie vanuit de OPCO naar de reservist, de uitleg en het
begrip daarvoor.
Het was vorig jaar een lastig jaar met nieuwe begrotingsregels. De heer
Dijkgraaf verwees daar terecht naar. Vroeger, tot een paar jaar geleden,
kon je nog schuiven tussen de personele exploitatie en de investeringen,
maar dat was opeens niet meer mogelijk. «Gelukkig maar» zeg ik er gelijk
bij, want een van de redenen waarom we nu problemen hebben bij de
vervangingsinvesteringen, is dat er jarenlang gegraaid is in het investeringsbudget.
Ik heb de opdracht gekregen om te bouwen aan een financieel duurzame
organisatie. Ik heb daarover afspraken gemaakt met de commissie. Zoiets
duurt jaren, want het betekent ook dat er nieuwe regels moeten worden
geïntroduceerd, regels waaraan iedere OPCO is gehouden. Vorig jaar
werd dat in volle wasdom duidelijk. Er kon niet meer geschoven worden
en men moest het zelf oplossen. Dat heeft pijn gedaan en zowel de
commissie als ik heb die pijn gevoeld, maar bovenal heeft de reservist die
gevoeld. Tot zover de communicatie.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik begrijp de Minister wel, want zij zegt terecht: de facto is er niet extra
gekort op het bestaande budget, er is juist geld bijgekomen. De reservist
ziet dat er aan zijn kant niet meer met de budgetten kan worden
geschoven en dat hij dus de facto minder uren en minder budget heeft om
te trainen. Daar zit, denk ik, die «communicatielastigheid»: mooie
woorden allemaal, maar ik heb er niks aan, want ik heb minder uren dan
vroeger.
Minister Hennis-Plasschaert:
Deze analyse slaat de spijker op de kop, denk ik. Dat is natuurlijk precies
wat er aan de hand was. Vroeger had men de ruimte om eindeloos «over
te realiseren» en te schuiven tussen de verschillende potjes. Daar worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

23

nu schotten tussen geplaatst, omdat je anders continu problemen voor
jezelf organiseert en ook het beeld van een zwart gat niet bepaald
wegneemt. Het gevolg was inderdaad dat gevoelen. Dat was niet fijn,
maar tegelijkertijd is er nu wel voldoende budget voor gemiddeld 121 uur.
Daar komt nog een aantal uur bovenop voor de bedrijfsvoering. Dat is
waar we het mee moeten doen, want er kan niet meer worden geschoven
tussen de investeringen en de persex.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Als ik met mensen praat, merk ik dat men dat wel begrijpt. Men vindt het
vervelend en pijnlijk, maar men begrijpt het wel, mits er inderdaad
voldoende uren zijn om de basisgereedheid op niveau 4 voor elkaar te
krijgen. Volgens mij is de prangende vraag: is dat nu wel of niet zo? Men
ervaart het in ieder geval als: we gaan naar de situatie toe dat reservisten
massaal niet inzetbaar zijn. De militairen vragen zich af of ze nog wel de
kwaliteit kunnen leveren die ze moeten leveren als er een aanslag wordt
gepleegd. Daar zit echt een heel grote basiszorg en daarom moeten we de
feiten echt duidelijk op tafel durven leggen. En dat vergt weer iets van de
communicatie.
Minister Hennis-Plasschaert:
Dat is helder. Dat is precies de reden waarom ik een brief zal schrijven in
reactie op de vragen van de heer Dijkgraaf en de heer Knops.
Voorzitter. Ik kom nu op het Total Force Concept. Mevrouw Eijsink en de
heer Knops spraken hierover. Ik ga niet uitleggen wat het concept behelst,
want dat is bekend. Het komt neer op de volledige integratie van de
reservist in de organisatie. Ik zal nu wel ingaan op de manier waarop
andere landen met dit concept omgaan. Dat spreekt mij aan, ook al
verschilt het per land. Laten we dus ook niet doen alsof alle landen
hebben besloten om het op dezelfde manier toe te passen.
Als Nederland tot dit concept besluit, zouden wij in de pas lopen met
Australië, Canada, Denemarken, Groot-Brittannië, Nieuw-Zeeland en in
een bepaalde mate ook met Duitsland en de Verenigde Staten. Al die
landen streven dus naar zo’n concept of iets wat er heel erg op lijkt. Nu is
het zo dat ieder land zijn eigen geschiedenis en cultuur heeft, maar dat ze
ook elementen gebruiken die toch voor ons interessant zijn. Al die landen
zoeken heel nadrukkelijk naar oplossingen die passen bij de eigen context.
Sommige landen zetten reservisten vooral in als backfill en voor specialistische gevechtsondersteunende functies. Daarbij moet je vooral denken
aan België, Duitsland en Nieuw-Zeeland. Landen als het Verenigd
Koninkrijk zetten ze in op gevechtsfuncties. Australië heeft er weer voor
gekozen om zijn reservisten in aparte eenheden onder te brengen, terwijl
Canada heeft gekozen voor volledige integratie. Ik wil me niet blindstaren
op Canada, maar het Canadese model is wel het interessantst als je kijkt
naar ons model. Ik heb eerder gezegd dat 2016 wordt gebruikt voor een
aantal pilots. Die pilots hebben we georganiseerd om onze eigen accenten
te leggen en om binnen het Wholel Force Concept de juiste mix voor het
Nederlandse model te ontwikkelen. Daarop kom ik eind dit jaar bij de
Kamer terug. Het is dus een concept waar ik me net als mevrouw Eijsink
en de heer Knops zeer door voel aangesproken.
Ik sprak zojuist al even over de 4 miljoen en het feit dat dat wordt beperkt
tot 1 miljoen. Volgens mij heb ik daar voldoende over gezegd. Omdat we
ons aan de exploitatiebudgetten moeten houden, kan er niet langer
worden geschoven tussen persex en investeringen en omdat de formatie
is opgetopt, hebben we daar ook geen speelruimte meer. Dat wil zeggen
dat we onmiddellijk aan de knoppen moet draaien als zich ergens een
probleem voordoet. Vorig jaar is dat vrij laat in het jaar gebeurd, waardoor
de commissie, ik, maar toch vooral de reservisten werden opgeschrikt
door onprettige maatregelen om de overrealisatie tegen te gaan. We doen
dat nu veel meer aan de voorkant om de rust te kunnen bewaren. Dat laat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

24

onverlet dat we nadrukkelijk hebben gestreefd naar een manier om de
intensivering voor 2016 toch vorm te geven. Dat is die 1 miljoen
geworden. Daar komt zes ton bij als gevolg van de overrealisatie van
vorig jaar, want ook toen was daar sprake van. Ten slotte is er 5 miljoen
beschikbaar voor de pilots.
Het is niet perfect en ik ben nog steeds voornemens om heel goed te
kijken naar wat het betekent voor de flexibele schil en dus voor de inzet
van de reservisten als er weer zicht is op een extra intensivering naar
aanleiding van de motie-Van der Staaij II. Dat is allemaal koffiedik kijken,
want voorlopig zitten we nog volop in de begrotingsbilateralen met de
Minister van Financiën.
De heer Dijkgraaf en mevrouw Belhaj vroegen naar de reservistengeneraal. Ik denk dat het een misvatting is om te veronderstellen dat één
enkele persoon een heel veranderingsproces kan leiden, zeker in het geval
van een organisatie die in dat opzicht misschien toch nog wat traditioneel
opereert en bovendien onder druk staat. Geloof me, dat is echt een illusie.
Het is veel belangrijker dat het sturingsmodel van Defensie zo wordt
ingericht dat de verantwoordelijkheden voor beleid, allocatie, control en
uitvoering nooit bij één persoon worden belegd. Daarbij komt dat
meerdere generaals reeds verantwoordelijk zijn voor de totstandkoming
en de uitvoering van het reservistenbeleid, denk aan de D-DAOG, de IGK,
de plaatsvervangende OPCO’s en ga zo maar door.
Ik heb net al besproken hoe diep deze veranderingen ingrijpen in de
organisatie. Je plust het er echt niet even bij en je doet het er ook niet
even bij. Je ziet fantastische ontwikkelingen bij het CLSK en het CZSK. Bij
het CLAS is het het moeilijkst, maar ook daar zit echt voldoende energie in
de organisatie. Het vergt veel meer dan alleen maar een generaal
aanstellen. Ik hecht bovendien aan de bestaande politieke en bestuurlijke
regie. Daarom sprak ik zojuist ook al over de Stuurgroep Reservisten,
waarin de operationele commando’s zijn vertegenwoordigd. Op basis van
de uitkomsten van de pilots komen we hier later dit jaar op terug, maar ik
zie vooralsnog echt niet in waarom we het nu opeens wel voor elkaar
zouden kunnen boksen door één persoon dit veranderproces te laten
leiden.
Mevrouw Belhaj (D66):
In reactie op de opmerking van de Minister over dit idee, zeg ik het
volgende. Ik kan me voorstellen dat het voor een generaal, die enorm veel
verantwoordelijkheden heeft en enorm veel belangen moet dienen, heel
natuurlijk is om zich, zeker bij een organisatie die het financieel zwaar
heeft, juist bezig te houden met de reservisten. Het maakt daarvoor niet
uit wat voor soort organisatie het is. Je zou kunnen zeggen dat het voor
een organisatie die een beetje in de knel zit, niet omdat ze haar werkzaamheden niet kan uitvoeren maar omdat de middelen schaars zijn, niet
makkelijk is om mensen van buiten binnen te halen. We hebben hierover
al vaker gediscussieerd. Die mensen moeten nu dus van buiten naar
binnen worden gehaald door iemand die al genoeg aan zijn hoofd heeft
omdat hij ervoor moet zorgen dat het goed blijft lopen. Het kan dus juist
betekenen dat je, omdat het op dit moment niet zo natuurlijk is, iemand
apart aanstelt, zonder dat dit een bedreiging hoeft te zijn voor de ander. Je
geeft die persoon dan alleen daarvoor de verantwoordelijkheid, omdat hij
dan soms op een makkelijker manier het gesprek met zijn collega’s op
gang kan brengen. Vandaar dat ik die opmerking heb gemaakt. Ik deed dat
niet uit wantrouwen naar degenen die die verantwoordelijkheid nu
hebben. Ik deed het juist in deze fase, omdat we nu belangrijke stappen
willen kunnen zetten. Je kunt er ook voor kiezen om te bekijken wat het
zou betekenen door er twee jaar mee aan de slag te gaan, want dat
verandert het wellicht aanzienlijk.
Minister Hennis-Plasschaert:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

25

Het is niet bepaald de eerste keer dat we het over de reservistengeneraal
hebben. Ik heb me daar steeds afhoudend tegenover opgesteld. Ik ben
bang dat ik dat zal blijven doen, omdat ik echt van mening ben dat het op
dit moment goed is belegd. Het ownership moet ook elders in de
organisatie worden belegd. Je ontslaat anderen van dat eigenaarschap
door simpelweg een reservistengeneraal aan te stellen. Op dit moment is
het juist bij D-DOAG, de plaatsvervangende OPCO’s, de IGK, de PCDS en
de CDS veel meer voelbaar, omdat er daar op gestuurd wordt en er daar
ook regie op zit.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Ik ben het volledig met de Minister eens. Er gaan nu zes generaals over en
we hebben er dus helemaal geen aparte generaal voor nodig. Het punt is
wel dat we er zes hebben. Waar is dan het veranderingsproces en waar
ligt de verantwoordelijkheid daarvoor? Ik vraag dat, want die vrijblijvendheid kan niet. De vraag is dus of het op dit moment voldoende in de
organisatie is belegd. Er moeten meer mensen verantwoordelijk zijn, maar
worden ze ook verantwoordelijk gehouden? In welk functioneringsgesprek
komt dit naar voren?
Minister Hennis-Plasschaert:
In alle functioneringsgesprekken. Nee, even serieus: natuurlijk houden we
mensen aan de gemaakte afspraken. Daar speelt mevrouw Eijsink zelf ook
een belangrijke rol in. Als ik haar over een jaar rapporteer dat er helemaal
niets is gebeurd, ontploft zij en heeft Defensie een probleem. Ik heb daar
een rol in te spelen, maar de commissie ook. De CDS heeft er eveneens
een rol in te spelen, want zo werkt het mechanisme. Dat mechanisme
werkt overigens goed, want de neuzen staan echt dezelfde kant op bij de
flexibele schil en het belang van de reservist. Natuurlijk is de organisatie
veel groter dan alleen maar Plein 4. Elders in de organisatie zijn er nog
tradities waarvan je denkt: hé, dat zou best wel wat vriendelijker of opener
kunnen. Dat is precies waar we nu aan werken. Daar waar het beleid
wordt ontwikkeld en geïmplementeerd, staan de neuzen echt volledig
dezelfde kant op.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Het kan wel zo zijn dat de neuzen dezelfde kant op staan, maar voor het
handelen geldt dat nog niet. Dat maakt een groot verschil. Ik ben niet voor
een speciale generaal en zoiets zou ook niet nodig moeten zijn als het een
geïntegreerd Total Force Concept wordt. Ik heb het woord «cultuur»
gebruikt, want daar mankeert nog wel wat aan. De neuzen dezelfde kant
op is één, maar het handelen is twee, en dat is er nog niet.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik had het net over Plein 4, waar het beleid gemaakt, ontwikkeld en
geïmplementeerd wordt. Ik zei net verder ook dat het niet vreemd is dat er
in een heel grote organisatie plekken zijn waar het nog niet zo vanzelfsprekend is. Daar wordt heel hard aan gewerkt. Je ziet prachtige dingen
ontstaan bij het CZSK en het CLSK. De problemen zitten met name nog bij
het CLAS, maar ook voor het CLAS geldt dat men er vol energie de
schouders onder zet. Dat wil niet zeggen dat het morgen allemaal
geregeld is. Ik heb mevrouw Eijsink dan ook terecht horen zeggen dat het
grote verandertrajecten zijn en dat die inderdaad tijd kosten. Door de
strakke regie van mijzelf en zeker ook door de strakke regie van de Kamer
gaan we een heel eind komen.
De heer De Roon (PVV):
We hebben gezien dat een deel van de reservisten niet aan hun uren
toekomt, omdat een leidinggevende heeft besloten dat het geld dat
daarvoor beschikbaar was gesteld beter voor iets anders kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

26

ingezet. Dat doet mij denken aan een ander fenomeen in de Defensieorganisatie, namelijk het kannibaliseren van rijdend en vliegend materieel:
sommige dingen worden gesloopt om andere dingen gaande te houden.
Dat zie je nu ook gebeuren bij het menselijke materieel, want de reservisten worden in zekere zin gesloopt. Ze komen gewoon niet aan hun uren
en bereiken daardoor niet het vereiste kwaliteitsniveau. Dat gebeurt,
omdat men op die manier elders iets anders gaande kan houden.
Mevrouw Eijsink heeft daarover goede vragen gesteld. De Minister
beantwoordde die vragen met de opmerking dat eraan wordt gewerkt om
het gedrag van de leidinggevenden, die dit hebben veroorzaakt, te
verbeteren. Dat is althans mijn vertaling van wat de Minister heeft gezegd.
Ik hoop dat de Minister ook begrijpt dat de vraag van mevrouw Belhaj
over een eigen budgethouder voor het reservistenfenomeen, een
reservistengeneraal, keihard over een jaar terugkomt als het niet beter
wordt. Ziet de Minister dat ook of vindt zij dat ik daar niet bang voor hoef
te zijn, omdat ze dit probleem voor het volgende begrotingsjaar heeft
opgelost?
Minister Hennis-Plasschaert:
Het uitgangspunt is dat we er nu eerst de schouders onder gaan zetten
om stappen in de goede richting te kunnen zetten. Dat is wat we het
afgelopen jaar hebben gedaan en wat we de komende jaren gaan doen. Ik
ben nog steeds van mening dat je met een reservistengeneraal of een
aparte budgethouder, in welke vorm dan ook, niet méér draagvlak in de
organisatie creëert. Het gaat erom dat je de organisatie meekrijgt en dat is
precies wat we aan het doen zijn.
Nu wordt overigens ook weer het beeld geschetst dat het glas helemaal
leeg is en dat er geen druppel meer in zit. Dat is gewoon niet waar, want
er zijn prachtige voorbeelden bij het CLSK, het CDSK en het CLAS, maar
het kan nog beter. Dat is precies de reden waarom we in het traject zitten
waar we nu in zitten, waarom we die pilots draaien en waarom ik net zei:
we gaan van kruipen, naar lopen, naar rennen. Dat zijn de fases die we
door moeten om tot die flexibele schil te komen die de commissie en ik zo
graag willen zien. Het beeld dat nu dreigt te ontstaan, komt erop neer dat
we de reservist zouden kannibaliseren. Sorry, maar dat is me echt een
heel grote stap te ver.
De heer De Roon (PVV):
Ik hoor wat de Minister zegt, maar ik hoop wel dat zij begrijpt dat er echt
meters gemaakt moeten worden met dat verbeterproces. Dat proces van
kruipen, naar stapjes, naar lopen en rennen mag niet al te lang duren. Het
is de verantwoordelijkheid van de Minister om ervoor te zorgen dat het
niet lang zal duren. Ik herhaal mijn waarschuwing: als het wel lang gaat
duren, komen die andere wensen, bijvoorbeeld die reservistengeneraal
van wie ik op zichzelf geen voorstander ben, weer keihard terug.
De voorzitter:
Met het oog op de tijd vraag ik de Minister, deze vraag en vervolgens de
resterende vragen te beantwoorden, zodat we de tijd hebben voor een
korte tweede termijn.
Minister Hennis-Plasschaert:
Voorzitter, ik moet echt om 20.00 uur weg.
De heer De Roon heeft het nu eigenlijk over de acceptatie en dat snap ik
heel goed. Het is ook een van de redenen waarom we de pilots draaien.
Als de reservist steeds vaker samenwerkt met zijn beroepscollega’s en je
de goede voorbeelden vertaalt naar delen van de organisatie waar
acceptatie misschien nog wat minder voor de hand ligt, dan kunnen er
heel snel sprongen voorwaarts worden gemaakt. Je ziet het voor je ogen
gebeuren! Ik verwees daarvoor net al naar het CSZK en het CLSK en ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

27

ben dan ook niet zo negatief. Dat we nog een heleboel werk te doen
hebben, is zeker waar. Ik ben dus niet negatief en ik zou het ook jammer
vinden als we ons helemaal in dat frame laten drukken. Het CLAS heeft
zich ontwikkeld van een dienstplichtleger naar een beroepsleger dat er
echt toe doet. We willen daar nu een flexibele schil aan toevoegen die
meer behelst dan alleen de NATRES. Het is toch zeker logisch dat dat
enige tijd vergt en dat daar wat inspanningen aan voorafgaan? Ik heb de
heer De Roon goed gehoord en ik denk dat we op hetzelfde uit zijn.
De heer Teeven vroeg naar het loket voor werkgevers. Dat loket zou niet
echt bekend zijn. Ik zoek even naar een manier waarop ik het anders zou
kunnen doen. Sinds 2010 is er dat centrale loket voor werkgevers. Er
wordt, voor zover mij bekend, veelvuldig een beroep gedaan op het
ServiceCentrum Employer Support Reservisten. Als je het reservistenbeleid verder ontwikkelt, dan moet je die employer support daarin wel
meenemen. Dat hoor ik de heer Teeven ook zeggen. Ik ben dat geheel met
hem eens. Ik vind het alleen nu even lastig om te zeggen dat dat servicecentrum onvoldoende gekend of niet herkend wordt, want ik hoor juist dat
dat goed wordt benut. Maar goed, ik zeg het ook tegen de heer Teeven: als
hij signalen heeft dat het anders moet of dat er echt problemen zijn, dan
pak ik die handschoen onmiddellijk op.
Mevrouw Eijsink vroeg heel terecht om jonge mensen met hun kennis in
te zetten in een missiegebied. Ze verwees toen ook in één keer door naar
«fieldworkers». We hebben het snel even bij elkaar nagevraagd, maar
niemand kent dat. Als mevrouw Eijsink nadere informatie hierover heeft,
dan worden wij heel gelukkig en dan kunnen wij op een ander moment
daarop terugkomen. Jonge mensen zijn in elk geval net zo in te zetten. Het
moet dan wel een behoefte zijn. Hun inzet is dan ook hier vrijwillig. Ik ben
dus even zoekende wat dat «fieldworker» precies inhoudt.
De heer Teeven vroeg nog of de reservisten kunnen worden ingezet voor
bewaking van objecten of van de nationale grenzen. Zeker. Op dit moment
is de vorm waarover de heer Teeven spreekt, nog niet nodig. Als die
behoefte er is, zal Defensie natuurlijk ook de inzet van NATRES-militairen
overwegen. Het is wel van belang om hierbij meteen aan te tekenen dat
de KMar op dit moment dankzij de intensivering van vorig jaar wordt
uitgebreid voor bepaalde taken, die van structurele aard zijn. Het idee is
natuurlijk wel dat een reservist per definitie niet voor een taak van
structurele aard wordt ingezet, maar wel bij noodsituaties en piekbelastingen. We sluiten de inzet van NATRES-eenheden voor de bewaking van
objecten of grenzen dus niet uit, maar op dit moment is dat nog niet
nodig. Zoals bekend hebben we wel collega’s van de landmacht ingezet
bij het mobiele toezicht aan de grens.
De heer Teeven vroeg naar de aantallen reservisten: hoe wordt de lijn
omhooggebracht? Ik heb al eerder tegen de woordvoerders gezegd dat ik
nu niet met streefcijfers ga werken, ook omdat we nog in de pilotfase
zitten. Er moet echter wel zowel kwalitatief als kwantitatief sprake zijn van
een intensivering wat betreft het reservistenbeleid. Ik hoop de Kamer in
het plan van aanpak later dit jaar naar aanleiding van de pilots meer
hierover te zeggen. Ik was inderdaad niet van plan, zoals de heer Teeven
fijntjes opmerkte, om opnieuw met een dikke nota te komen. Ik wil komen
met een heel concreet plan van aanpak. Volgens mij hebben wij daar
allemaal behoefte aan. Overigens gaat met name de KMar qua aantal
reservisten echt groeien in de komende tijd. We hebben die mensen op dit
moment ook heel hard nodig.
Ik kom op de schadeloosstelling. Er bestaat geen voorgeschreven regeling
voor compensatie in het geval dat een oefening of inzet wordt afgelast.
Indien een geplande langdurige inzet niet doorgaat, kunnen de gevolgen
voor iedere reservist anders zijn. Indien terugkeer van de reservist bij de
civiele werkgever vanwege eerdere afspraken niet mogelijk is, dan wordt
in overleg met de individuele reservist maatwerk toegepast. Ik lees nu
volgens mij voor uit het antwoord op de schriftelijke vraag, maar ik hecht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

28

eraan om dit te noemen. Dat maatwerk kan vervangende inzet inhouden,
waarbij de reservist in werkelijke dienst wordt gehouden; daarvoor
ontvangt hij dan het militaire salaris. Ik wil hier vooral zeggen dat er
momenteel bij ons – «ons» is het CDC (Commando Dienstencentra) en
DPD (Defensie Personele Diensten) – geen klachten bekend zijn over de
mogelijkheden van maatwerk. Ook hier geldt: als de commissieleden
dergelijke klachten, en dan bedoel ik concrete voorbeelden, wel kennen,
dan zal ik op dat punt de handschoen oppakken. Het is nu eenmaal zo met
een organisatie als Defensie dat geplande inzetten en oefeningen soms
niet door kunnen gaan. Dat is vervelend en we proberen dat ook te
voorkomen, maar voor deze organisatie geldt – ik weet zeker dat dat ook
voor heel veel reservisten zo is – dat flexibiliteit onontbeerlijk is. Dat is in
ieders belang, zowel in het belang van de reservisten als in het belang van
de organisatie.
Ik heb nog een paar vragen, voorzitter. Is het generiek keuren van
reservisten voor plaatsing mogelijk? Degenen die medisch en psychisch
zijn goedgekeurd, worden aangesteld als reservist. Daarna worden ze
opgeleid, bijvoorbeeld op het gebied van algemene militaire basisvaardigheden. Het komt voor dat nieuwe reservisten, terwijl ze al zijn aangesteld
als reservist, moeten wachten op een opleidingsplaats, bijvoorbeeld voor
de algemene militaire basisvaardigheden. Die wachttijd kan te maken
hebben met bijvoorbeeld een beperkte capaciteit op de opleidingscentra
of met beperkingen die reservisten zelf hebben. Kortom: we doen ons
best, maar garanties zijn er niet.
Mevrouw Belhaj had het over belangenverstrengeling. De commissie-Van
der Steenhoven stelt, naar mijn mening terecht, dat duaal werkgeverschap gepaard kan gaan met loyaliteits- en belangenconflicten. Dat speelt
natuurlijk niet alleen bij de inzet van een reservist, maar bijvoorbeeld ook
bij detachering en inhuur. Daar moet je als organisatie gewoon waakzaam
op zijn. We moeten ons er ook van bewust zijn in de contacten met de
civiele werkgever. We moeten dit bespreekbaar maken, zodat een partij
niet, vaak onbedoeld, in een ongewenste situatie terechtkomt. Ik neem de
aanbevelingen hierover uit het rapport graag ter harte.
Ik heb vast wat gemist, maar volgens mij heb ik veel vragen beantwoord.
De voorzitter:
Ik kijk even naar de Kamerleden. Ik denk niet dat we nog tijd hebben voor
een tweede termijn. Voor degenen die vragen niet beantwoord hebben
gekregen, kan het misschien nog even kort.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Een voor mij belangrijke vraag gaat over de inzet van reservisten. De
reservisten hebben de bijzondere positie dat ze te allen tijde kunnen
zeggen dat ze niet uitgezonden willen worden. Ik heb daar twee
niet-onbelangrijke vragen over gesteld. Graag krijg ik daarop een
antwoord van de Minister.
Minister Hennis-Plasschaert:
Sorry, mijn hoofd zit een beetje vol. Misschien kan mevrouw Eijsink die
vragen even kort herhalen.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Niet alleen het hoofd maar ook de mond van de Minister zit vol, met dat
snoepje. Ik zal het dus even vol praten. Ik heb de Minister het volgende
gevraagd. Als we reservisten uitzenden, kunnen zij op grond van hun
bijzondere positie te allen tijde zeggen: ik ben weliswaar getraind,
geoefend en opgeleid, maar ik ga toch niet op missie. We kunnen
militariseren. Dat is een andere positie. Dat gebeurt ook. Maar dat kunnen
we met iedere burger doen. Dat kunnen we met iedere inzet doen. Het is
wat anders als we onze middelen besteden aan opleiding van reservisten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

29

Die middelen zijn niet overdadig. De Minister geeft terecht altijd aan: we
hebben geen geldbomen. Ik vind dat die discussie gevoerd moet worden.
In de afgelopen jaren hebben we hier veel over gesproken. Ik vind dat dit
op tafel moet komen. Ik vraag de Minister hoe zij hiertegenover staat. De
Minister had het ook over een plan van aanpak. We hebben in de
afgelopen jaren al diverse plannen meegemaakt, waarbij er, zoals ik ook
heb aangegeven, ook vooruitgang is geboekt. Wat mij betreft is het
wenselijk om bij dit plan van aanpak op te trekken met alle reservistenorganisaties en de vakbonden, zodat dit punt dan mogelijk ook eens verder
kan worden besproken.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ja, maar het gebeurt alleen nooit. Het kan, maar het gebeurt nooit.
Het is het ministerie dat het plan van aanpak opstelt. Daarvoor hebben we
natuurlijk contact met een hoeveelheid van organisaties. Ik stel wel voor
dat ikzelf de regie houd over het plan van aanpak, want anders wordt het
echt niet het einde van dit jaar maar eind 2017. Ik ga iedereen consulteren,
maar het plan van aanpak wordt gewoon door het ministerie zelf
opgesteld.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Op mijn eerste vraag zei de Minister: ja, maar het gebeurt nooit. Dat vind
ik wel heel kort door de bocht als antwoord op een wat mij betreft heel
fundamentele vraag. We weten niet hoeveel reservisten uitgezonden zijn
die op voorhand überhaupt niet op missie wilden. Het lijkt me de moeite
waard om dat eens goed te onderzoeken. Nogmaals: reservist worden is
één, maar als reservist ingezet worden is natuurlijk twee. Uit mijn mond
heeft de Minister in eerste termijn niet het woord «NATRES» gehoord. Ik
heb het daar überhaupt niet over gehad. De reservisten vormen namelijk
een heel brede groep mensen, ook van alle leeftijden. Wat betreft dat plan
van aanpak zeg ik nog het volgende. Uiteraard is het aan de Minister om
de werkwijze te bepalen. Ik wil echter voorkomen dat we als Kamer
opnieuw een traject ingaan met heel veel hoorzittingen en met een
behoefte om iedereen te spreken. Dus ja, betrek betrokkenen erbij. Dat is
allemaal aan de Minister. Het is echter wel van belang om er nu vaart
achter te zetten. Ik kan me zo voorstellen dat de Kamer daar ook wel een
uitspraak over zou willen doen.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik zet graag vaart. Daarom zei ik ook: de pilots lopen, dus eind 2016 kom ik
met een plan van aanpak. Dat gaan we aan de hand van de uitkomst van
de pilots verder vormgeven. Ik ga die pilots echter wel echt afwachten.
Het wordt dus eind 2016. Vanzelfsprekend neem ik het verzoek over om
dan ook in te gaan op het vrijwillige karakter, op het feit dat de reservist
uitsluitend op vrijwillige basis wordt ingezet, en op wat dat precies
betekent. Ook zal ik dan ingaan op de vraag waarom het hier anders is
dan bijvoorbeeld in de Angelsaksische landen en op de vraag of we daar
een voorbeeld aan zouden moeten nemen. Dat neem ik met liefde mee.
Dat is mijn toezegging aan mevrouw Eijsink.
De voorzitter:
Ik heb nog twee vingers gezien: van mevrouw Belhaj en van de heer De
Roon. O, ik zie er nu drie, namelijk ook die van de heer Dijkgraaf. Daarna
ronden we het af, want de Minister moet echt zo weg.
Mevrouw Belhaj (D66):
Dit is niet de tweede termijn, maar het rondje van laatste vragen.
Misschien heb ik iets gemist, maar ik had de suggestie gedaan om onder
werkgevers eens een enquête te houden over de mate waarin zij last

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

30

ondervinden – «last» is het verkeerde woord, maar het gaat erom hoe ze
het ervaren als er lastminuteafzeggingen zijn – zodat je weet hoe het zit.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik weet niet of ik dat per se in de vorm van een enquête doe, maar we
gaan natuurlijk ook met de werkgevers daarover spreken. Toevallig sprak
ik gisteravond op een totaal andere bijeenkomst, waarbij ook mevrouw
Eijsink aanwezig was, met een paar werkgevers die actief zijn wat betreft
de inzet van reservisten. Ze waren stuk voor stuk zeer enthousiast. Dus
ook hierbij zeg ik voor het beeld: het is niet alleen maar kommer en kwel,
er gebeuren ook fantastisch mooie dingen. Ik ga er dus even over
nadenken hoe ik recht kan doen aan de vraag van mevrouw Belhaj.
De heer De Roon (PVV):
Bijna aan het slot van haar inbreng in eerste termijn stelde mevrouw
Belhaj nog een goed onderwerp aan de orde, namelijk de cyberreservist.
Ik heb begrepen dat het aantrekken van cyberreservisten een prioriteit is
bij Defensie. Kan de Minister ons al iets vertellen over de resultaten die
zijn behaald op dit punt? Hoeveel werkgevers hebben gezegd: oké, wij
willen daaraan meewerken? Hoeveel cyberreservisten zijn er wellicht al
aangetrokken? Of stel ik die vraag nog te vroeg?
Minister Hennis-Plasschaert:
Dat heb ik echt niet scherp. Ik neem dat mee in de eerder toegezegde brief
over de uren.
De voorzitter:
Het gaat over de brief die de Minister heeft toegezegd over de uren en de
inzet van de reservisten.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Kan die brief uiterlijk 12 mei bij ons landen? Dat is over drie weken.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik kijk even naar rechts of dat mogelijk is. Ja, dat lukt wel.
De heer Knops (CDA):
Ik doe alvast een vooraankondiging van een VAO.
De voorzitter:
Dank u wel.
Er is geen tijd meer voor een tweede termijn. We hebben tot 20.00 uur. De
Minister moet ook echt weg. Daarom vroeg ik net: wie heeft er nog een
antwoord op een vraag gemist? Dan kon de vraag nogmaals worden
gesteld. Daarmee moeten we nu helaas afronden. De heer Knops heeft
een vooraankondiging van een VAO (verslag van een algemeen overleg)
gedaan. Dat zullen we aanmelden bij de Griffie Plenair.
Ik zie nog wel een allerlaatste vinger, van de heer Teeven.
De heer Teeven (VVD):
U hebt andere partijen zeventien keer de ruimte gegeven. Ik heb nu één
interruptie. Dat is dan toch geen probleem?
De voorzitter:
Nee, maar ik had al wel van iedereen die de vinger opstak, de naam
genoemd. Dat had u niet gedaan.
De heer Teeven (VVD):
Ik was een beetje traag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

31

De voorzitter:
U was wat traag. Dat ben ik niet van u gewend.
De heer Teeven (VVD):
Maar nu wel.
De voorzitter:
Allez!
De heer Teeven (VVD):
Het moet even nu, want anders is er geen ruimte meer voor. De
VVD-fractie vindt dat de Minister de ruimte en de tijd moet krijgen om het
beleid dat ze heeft uitgezet, met een plan van aanpak vorm te geven. In
oktober en november worden de pilots geëvalueerd. Dan komt er een plan
van aanpak, waarna de Minister nog enige tijd en ruimte heeft om daar
uitvoering aan te geven. Dat lijkt me helder. Ik wil namens de VVD wel
gezegd hebben dat, als het reservistenbeleid in februari of maart niet
verder vorm heeft gekregen dan het huidige reservistenbeleid, dat op
onderdelen teleurstellend is, ook wij over een reservistengeneraal gaan
nadenken. Wij vinden dat nu niet nodig, maar er zou een moment kunnen
komen dat je het echt anders moet organiseren doordat het blijkbaar niet
binnen de staande organisatie kan worden vormgegeven.
De heer Knops (CDA):
Ik heb nog een specificatie. De Minister heeft een brief toegezegd en
daarom verzoek ik om het VAO niet komende week te plannen, maar de
week na het meireces. Dan zullen we de brief van de Minister namelijk
hebben.
De voorzitter:
Prima. We geven de griffie door dat we het VAO plannen wanneer de brief
is binnengekomen. De datum daarvoor is: 12 mei.
Ik lees nog even heel vlot de twee toezeggingen van de Minister voor.
– De Minister zegt toe, een brief aan de Kamer te sturen waarin inzicht
wordt gegeven in het gemiddelde aantal uren en de realisatie daarvan.
Zij neemt daarin mee het punt van de cyberreservisten. Er is nog een
aantal andere opmerkingen over die brief gemaakt, onder meer door
mevrouw Eijsink. De Minister heeft die ook genoteerd.
Minister Hennis-Plasschaert:
Nee, over het plan van aanpak.
De voorzitter:
Over het plan van aanpak. Excuus.
– De Minister neemt in het rapport over de pilots mee de vrijwilligheid
die de reservist ervaart ten aanzien van de inzet bij missies.
Minister Hennis-Plasschaert:
Dat is inderdaad wat mevrouw Eijsink nadrukkelijk vroeg. Ik neem dat mee
in het plan van aanpak.
De voorzitter:
Precies. De Minister neemt dat mee in het plan van aanpak. Ik sluit
hiermee – zes minuten te laat, maar toch – dit algemeen overleg.
Minister Hennis-Plasschaert:
Voorzitter, ik wil nog even reageren op de heer Teeven. Het was een
duidelijke waarschuwing. Ook die heb ik goed begrepen.
De heer Teeven (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

32

Het was geen vraag. Het was meer een mededeling.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik heb die goed begrepen.
De voorzitter:
De Minister heeft de mededeling van de heer Teeven goed begrepen.
Ik dank de mensen in de zaal en de mensen die op een andere manier
hebben meegekeken. Ik dank de Minister en haar ondersteuning, alsook
de staf en uiteraard de collega’s.
Sluiting 20.07 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 112

33