Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3591
Vragen van de leden Leijten en Kwint (beiden SP) aan de Minister-President
en de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over getroffen
maatregelen op het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap naar
aanleiding van de lessen uit het toeslagenschandaal op gebied van hardheden
en de informatiehuishouding (ingezonden 16 juni 2022).
Antwoord van MinisterBruins Slot (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister-President en de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ontvangen 18 juli 2022). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3451.
Vraag 1
Is er op uw ministerie, onder andere naar aanleiding van het toeslagenschandaal, onderzoek gedaan naar wetten en andere maatregelen die leiden tot
onevenredige en/of hardvochtige consequenties voor mensen bij de
uitvoering daarvan? Zo nee, kunt u uitgebreid motiveren waarom niet?1, 2, 3
Antwoord 1
Ter uitvoering van de motie Ploumen/Jetten4 verricht elk departement een
inventarisatie naar wet- en regelgeving die hardvochtig uitpakt voor mensen.
Deze inventarisatie maakt onderdeel uit van een breed palet aan maatregelen
die het kabinet treft om de menselijke maat in wet- en regelgeving te
versterken. In de brief «Acties kabinet bevorderen menselijke maat wetten en
regels», die op 11 juli jl. met Uw Kamer is gedeeld,5 wordt ingegaan op de
stand van zaken van de inventarisaties, waarbij in bijlage 3 bij die brief per
departement een nadere toelichting wordt gegeven op de eigen inventarisatie.
In bijlage 2 bij de brief «Acties kabinet bevorderen menselijke maat wetten en
regels» is daarnaast een verslag opgenomen van de rijksbrede internetconsultatie die heeft plaatsgevonden in het kader van de inventarisatie, waarbij
1

NOS, 13 juni 2022, «Cipiers klagen in gelekte memo’s: nauwelijks aandacht voor terugkeer in
samenleving» https://nos.nl/l/2432544.
2
Reactie op het rapport «Ongekend Onrecht» van de Parlementaire ondervragingscommissie
Kinderopvangtoeslag; Kamerstuk 35 510, nr. 4.
3
Stand van zaken inventarisatie hardvochtige wet- en regelgeving ter uitvoering van de motie
van de leden Ploumen en Jetten; Kamerstuk 35 510, nr. 95.
4
Kamerstuk 35 510, nr. 24.
5
Kamerstuk 2022Z14921.

ah-tk-20212022-3591
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

eenieder voorbeelden kon aandragen van wetten en regels waardoor mensen
buitensporig in de knel komen.6 Hiermee is beoogd het burgerperspectief te
betrekken en te voorkomen dat departementen signalen uit de buitenwereld
van knellende wetten en regels missen.
Aanvullend op de uitvoering van de motie Ploumen/Jetten wordt door het
Ministerie van SZW in samenwerking met het Ministerie van VWS de motie
Omtzigt7 uitgevoerd. In het kader daarvan is onafhankelijk onderzoek
uitgevoerd naar hardvochtige effecten in de Participatiewet, de werknemersregelingen en het pgb. Dit onderzoek is op 7 juli jl. met uw Kamer gedeeld.8
Daarnaast is Uw Kamer op 21 juni geïnformeerd over het traject Participatiewet in balans9 en wordt u aan het eind van de zomer geïnformeerd over de
hardheden in de WIA.
Vraag 2
Is dit onderzoek of zijn deze onderzoeken met de Kamer gedeeld? Zo nee,
kunt u uitgebreid motiveren waarom niet en kunt u het onderzoek onverwijld
naar de Kamer sturen?
Antwoord 2
In bijlage 3 bij de brief «Acties kabinet bevorderen menselijke maat wetten en
regels»10 van 11 juli jl. is per departement aangegeven wanneer de resultaten
van de inventarisatie van het desbetreffende departement worden verwacht
en op welke wijze uw Kamer daarover wordt geïnformeerd.
Vraag 3
Kunt u, naar aanleiding van de kabinetsbrief waarin wordt aangegeven dat
«elk departement de voor het desbetreffende domein meest passende
methodiek om hardvochtigheden op te sporen» hanteert, toelichten welke
methodiek op uw ministerie wordt gehanteerd? Kunt u uw antwoord
uitgebreid motiveren?
Antwoord 3
Ten behoeve van de inventarisaties ter uitvoering van de motie Ploumen/
Jetten heb ik met de departementen gewerkt aan een gemeenschappelijk
analysekader voor de analyse van de binnengekomen resultaten.11 Een
gereedschapskist is ontwikkeld waar de departementen al naar gelang hun
specifieke domein en behoefte instrumenten (beoordelingscriteria) uit kunnen
halen. Zo biedt onder meer de uitvoering van de motie Lodders/Van
Weyenberg een voorbeeld van hoe aangedragen knelpunten kunnen worden
gecategoriseerd, besproken en aangepakt in een wisselwerking met de
Tweede Kamer.12 Voorop staat dat elk aangedragen voorbeeld van hardvochtige effecten wordt onderzocht en waar nodig en mogelijk opgelost. In bijlage
3 bij de brief «Acties kabinet bevorderen menselijke maat wetten en regels»13
van 11 juli jl. wordt per departement nader ingegaan op de methodologie die
door het departement wordt gehanteerd bij de inventarisatie.
Vraag 4
Zijn er naar aanleiding van onderzoeken, quickscans, of andere signalen
maatregelen getroffen op uw ministerie om wetten, maatregelen of procedures waarvan inmiddels bekend is dat ze tot onevenredige consequenties
leiden aan te passen? Zo ja, welke maatregelen zijn dit en welk effect moet
dit tegengaan? Zo nee, kunt u uitgebreid toelichten waarom niet?

6

https://www.internetconsultatie.nl/knellendewettenenregels/b1.
Kamerstuk 35 510, nr. 13.
8
Kamerstuk 29 362, nr. 309.
9
Kamerstuk 34 352, nr. 253.
10
Kamerstuk 2022Z14921.
11
Zie ook mijn voortgangsbrief van 19 januari jl. (Kamerstuk 33 510, nr. 95).
12
Kamerstuk 31 066, nr. 898.
13
Kamerstuk 2022Z14921.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

en strenge uitvoeringspraktijken van de Raad van State heeft behandeld?14, 15
Antwoord 4
In bijlage 3 bij de brief «Acties kabinet bevorderen menselijke maat wetten en
regels»16 van 11 juli jl. is per departement aangegeven wanneer de resultaten
van de inventarisatie van het desbetreffende departement worden verwacht
en op welke wijze uw Kamer daarover wordt geïnformeerd.
Vraag 5
Kunt u aangeven of en hoe uw ministerie de «buikpijn dossiers» die uit de
inventarisatie van de Raad voor de Rechtspraak komen én de reflectie op
Knellende regelgeving
Antwoord 5
De «buikpijndossiers» en knelpunten die voortvloeien uit het jaarverslag van
de Raad voor de Rechtspraak alsmede de reflectie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State worden betrokken bij de inventarisaties
van de beleidsverantwoordelijke departementen naar wet- en regelgeving die
hardvochtig uitpakt voor mensen.17 Hetzelfde geldt voor de signalen die de
Hoge Raad in zijn jaarverslag heeft meegegeven aan de wetgever.18
Vraag 6
Kunt u aangeven hoe bij nieuwe voorstellen vanuit uw ministerie voorkomen
wordt dat deze voorstellen leiden tot onevenredige en/of hardvochtige
consequenties? Wat is er ten opzichte van deze werkwijze anders dan voor
het naar buiten komen van het toeslagenschandaal?
Antwoord 6
In bijlage 3 bij de brief «Acties kabinet bevorderen menselijke maat wetten en
regels»19 van 11 juli jl. wordt vermeld welke acties de departementen nemen
om op structurele basis knelpunten te inventariseren. Dit in aanvulling op de
diverse acties die rijksbreed lopen om de menselijke maat in wet- en
regelgeving te bevorderen, die tevens besproken worden in de voornoemde
brief.20
Om te voorkomen dat nieuw beleid of nieuwe wetgeving leidt tot onevenredige consequenties zet het Ministerie van Justitie en Veiligheid onverminderd
in op het realiseren van de verbeterpunten in de brief over versterking van de
kwaliteit van beleid en wetgeving die in juni 2021 aan uw Kamer is verzonden.21 Eén van de maatregelen is ook het herzien van het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving (het IAK) en het bevorderen van het
gebruik hiervan. Het IAK bevordert dat in een beleidsproces met alle
betrokkenen wordt nagedacht over wat goed is én wat werkt voor de
samenleving met aandacht voor alle relevante te maken afwegingen. Hierbij
moeten nadrukkelijk beleid, uitvoering en de doelgroep in de samenleving
vanaf het begin zijn betrokken, ook om de consequenties in kaart te brengen.

14

Rechters: knellende wetgeving leidt tot onrechtvaardige situaties. Rechtspraak noemt 11
«buikpijndossiers» in jaarverslag https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/
Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraak/Nieuws/Paginas/Rechters-knellende-wetgeving-leidt-totonrechtvaardige-situaties.aspx.
15
Lessen uit de kinderopvangtoeslagzaken, Raad van State https://www.raadvanstate.nl/
reflectierapport/.
16
Kamerstuk 2022Z14921.
17
Het jaarverslag 2021 van de Raad voor de rechtspraak is te vinden via:
https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraak/
Nieuws/Paginas/Rechters-knellende-wetgeving-leidt-tot-onrechtvaardige-situaties.aspx.
De reflectie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State over de kinderopvangtoeslagzaken is te vinden via: https://www.raadvanstate.nl/reflectierapport/ In de juridische
reflectie, die een bijlage bij het rapport betreft, zijn diverse knelpunten opgenomen.
18
Het jaarverslag 2021 van de Hoge Raad is te vinden via: https://2021.jaarverslaghogeraad.nl/
de-hoge-raad/contacten-met-de-wetgever/.
19
Kamerstuk 2022Z14921.
20
Zie ook paragraaf 5 van de brief «Acties kabinet bevorderen menselijke maat wetten en
regels». Kamerstuk 2022Z14921.
21
Kamerstuk 35 570 VI, nr. 115.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Onderdeel van de herziening van het IAK is dat het ook steviger in de
ministeries wordt gepositioneerd, en daarmee wordt bevorderd dat de
consequenties van voorstellen zo vroeg mogelijk in het beleidsproces in
beeld worden gebracht. Uw Kamer wordt na de zomer geïnformeerd over de
voortgang van de herziening.
Vraag 7
Heeft uw ministerie een nulmeting in het kader van het «Rijksprogramma
voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding» gemaakt en een verbeterplan
opgesteld? Zo ja, kunt u deze nulmeting en het verbeterplan onverwijld naar
de Kamer sturen?22, 23
Antwoord 7
De actieplannen en nulmetingen van de departementen worden per
afzonderlijke Kamerbrief gebundeld en gelijktijdig met deze beantwoording
naar de Kamer gezonden voorzien van een nadere duiding.
Vraag 8
Kunt u aangeven wat het beleid is op uw ministerie aangaande het bewaren
van SMS’jes en ander berichtenverkeer, ook van uzelf?
Antwoord 8
Hierop is het rijksbrede beleid van toepassing waaruit volgt dat chatberichten
over de bestuurlijke besluitvorming bewaard dienen te blijven wanneer de
relevante informatie niet ook al op een andere manier is geborgd binnen de
organisatie. Is het bestuurlijke besluit uit het chatbericht ook op een andere
manier geborgd binnen de organisatie, bijvoorbeeld in een nota of een
e-mail, dan kan het oorspronkelijke chatbericht worden verwijderd. Het is niet
nodig dat dezelfde relevante informatie twee keer wordt bewaard. Dit ook in
verband met het belang van ordentelijke archiefvorming. Deze staande
praktijk is in lijn met de heersende Wob-rechtspraak.
De Instructie bewaren chatberichten belegt de verantwoordelijkheid voor het
bewaren van relevante chatberichten bij de inhoudelijk verantwoordelijke
dossierhouder. Voor bewindspersonen geldt dat zij alleen berichten hoeven te
bewaren over de bestuurlijke besluitvorming waarvan de relevante inhoud
nergens anders binnen de organisatie is geborgd. Berichten kunnen worden
bewaard door middel van het maken van een screenshot of door middel van
«export» van het chatbericht. In dit kader wijs ik er nog op dat de MinisterPresident tijdens het debat van 19 mei jongstleden heeft toegezegd door mij
te laten bezien hoe de chatinstructie voor bewindspersonen op dit punt nader
kan worden geëxpliciteerd aan de hand van het zogenaamde «vierogenprincipe». Hiertoe wordt voor eind augustus een praktisch voorstel gedaan
voor een uniforme werkwijze die door de bewindslieden gebruikt kan worden.
Vraag 9
Hoeveel WOB/WOO verzoeken heeft uw ministerie in behandeling en wat is
van die verzoeken het tijdsverloop?24
Antwoord 9
In bijlage 1 is het overzicht te vinden van de antwoorden van de departementen.25

22

Informatie over de Informatiehuishouding van Algemene Zaken; Kamerstuk 35 925 III, nr. 30
Position Paper RDDI https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/
detail?id=2022Z11910&did=2022D24556
24
RTL-nieuws, 16 juni 2022 https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5315367/overheidniet-transparant-wob-verzoeken-informatie-achterhouden.
25
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4