RAPPORT VAN BEVINDINGEN

ONDERZOEK BIJ
VSO ALTRA COLLEGE VOOR ZMOK
LOCATIE DE KOPPELING

Plaats: Amsterdam
BRIN-nummer: 07IQ
Onderzoek uitgevoerd op: 27 oktober 2009
Conceptrapport verzonden op: 28 januari 2010, H2879106
Rapport vastgesteld te Utrecht op: 3 maart 2010, H2890530
Reproductie van het rapport zonder toestemming van de inspectie of de school/instelling vindt
niet plaats anders dan in zijn volledige vorm.

Pagina 2 van 11

1. INLEIDING
De Inspectie van het Onderwijs heeft op 27 oktober 2009 een onderzoek uitgevoerd op het Altra
College voor zmok locatie De Koppeling te Amsterdam, om na te gaan of er sprake is van
tekortkomingen in de kwaliteit van het onderwijs en/of de naleving van wet- en regelgeving. De
locatie De Koppeling betreft een vso-afdeling inclusief behandelcentrum voor jongeren met zeer
ernstige gedragsproblemen.
Het Altra College omvat onder andere ook nog de volgende locaties:
• Centrum Oud-West
• Haarlemmermeer (Hoofddorp)
• Zuidoost
• West
• Bascule/AMC
• Bascule Extern
• Zaanstreek (Krommenie)
• Waterland (Purmerend)
• Noord
• Oost
• Altra Tienermoeders
• Amsterbaken (voorheen JOC)
• Bascule Forensische afdeling
De bovenstaande locaties, behalve het Amsterbaken en locatie Altra Tienermoeders, zijn bezocht
in de periode van 29 september tot en met 26 november 2009.
Het voorliggende rapport heeft betrekking op de kwaliteit van het onderwijs op de locatie
De Koppeling in Amsterdam.

Aanleiding
De aanleiding voor dit onderzoek is het volgende. Het Altra College is voor het laatst met een
periodiek kwaliteitsonderzoek (PKO) door de inspectie bezocht in 2005. Een aantal locaties
waren toen nog niet in beeld waaronder locatie De Koppeling. Bij het nu uitgevoerde onderzoek
in 2009 beoordeelt de inspectie de kwaliteit van de school en gaat tevens na of de wettelijke
voorschriften worden nageleefd.
Toezichthistorie
Voor de locatie De Koppeling in Amsterdam is er geen toezichthistorie omdat deze locatie nog
maar kort bestaat. De locatie is in maart 2007 van start gegaan.

Pagina 3 van 11

Onderzoeksopzet
De inspectie heeft bij het onderzoek gebruik gemaakt van alle kernindicatoren, aangevuld met
indicatoren die betrekking hebben op de kwaliteitszorg. De indicatoren van kwaliteitszorg zijn
toegevoegd omdat er geen gegevens over de kwaliteitszorg van deze locatie bekend zijn. De
inspectie brengt nu de beginsituatie in kaart.
Alle toegevoegde indicatoren staan cursief in het profiel (indicator 1.1 t/m 1.8).
Deze rapportage is gebaseerd op:
 Onderzoek en analyse van documenten en gegevens over de school die bij de inspectie
aanwezig zijn.
 Analyse van de schoolontwikkeling c.q de rapportages van de school.
 Onderzoek op locatie, waarbij:
o schooldocumenten zijn bestudeerd;
o de onderwijspraktijk is geobserveerd in 4 groepen: de klassen A, B, C en F;
o gesprekken met individuele leerlingen zijn gevoerd;
o gesprekken met de sectormanager, teamleider, onderwijsbegeleider,
GZ-psycholoog en de Kinder- en Jeugdpsychiater;
o het eindgesprek is gevoerd met de directie en een vertegenwoordiger van het
bevoegd gezag.
Toezichtkader
De inspectie heeft zich bij haar onderzoek gebaseerd op het Toezichtkader (voortgezet) speciaal
onderwijs 2005. In het jaarplan verantwoordt de inspectie welke wettelijke aspecten zijn
onderzocht. Deze documenten zijn te vinden op www.onderwijsinspectie.nl.
Opbouw rapport
In hoofdstuk 2 staan de bevindingen uit het onderzoek op het gebied van de onderwijskwaliteit en
de wettelijke voorschriften. Dit wordt gevolgd door een beschouwing waarin tekortkomingen
worden toegelicht en waar mogelijk de schoolontwikkeling in samenhang wordt beschreven.
Hoofdstuk 3 geeft het toezichtarrangement weer.

Pagina 4 van 11

2. BEVINDINGEN Altra College locatie De Koppeling
2.1 Kwaliteits- en nalevingsprofiel
In onderstaande tabel vermeldt de inspectie welke indicatoren in dit onderzoek zijn betrokken en
tot welke bevindingen het onderzoek heeft geleid. De nummering in de tabellen verwijst naar het
volledige waarderingskader (voortgezet) speciaal onderwijs. De bevindingen zijn weergegeven in
de vorm van een score. De score geeft aan in welke mate de betreffende indicator gerealiseerd
is. De inspectie heeft daarnaast onderzocht of wordt voldaan aan de naleving van enkele
wettelijke voorschriften.
Legenda:
1.
2.
3.
4.
5.

slecht;
onvoldoende;
voldoende;
goed;
niet te beoordelen (alleen bij opbrengsten).

Cyclisch proces kwaliteitszorg
1
1.1 De school heeft inzicht in de verschillen onderwijsbehoeften van haar
leerlingenpopulatie.
1.2 De school hanteert een onderwijsconcept dat aansluit bij haar leerlingenpopulatie.
1.3 De school evalueert jaarlijks systematisch de kwaliteit van haar opbrengsten.
1.4 De school evalueert regelmatig het leren en onderwijzen.
1.5 De school evalueert regelmatig de leerlingenzorg.
1.6 De school werkt planmatig aan verbeteractiviteiten.
1.7 De school borgt de kwaliteit van het leren en onderwijzen en de leerlingenzorg.
1.8 De school rapporteert aan belanghebbenden inzichtelijk over de gerealiseerde kwaliteit
van haar onderwijs.

2

3

4










Systeem van leerlingenzorg
1
3.1 De commissie voor de begeleiding bepaalt de onderwijsrelevante beginsituatie van de
leerlingen.
3.3 De school stelt een handelingsplan vast in overeenstemming met de ouders.
3.5 De school gebruikt een samenhangend systeem van instrumenten en procedures voor
het volgen van de vorderingen en ontwikkeling van de leerlingen.
3.8 De commissie voor de begeleiding evalueert de uitvoering van het handelingsplan.

2

3

4






Functionaliteit handelingsplanning
1

2

4.1 De leerinhouden komen overeen met de afspraken in de documenten voor
handelingsplanning.

3

4



Leerstofaanbod
1

2

5.1 De school hanteert een leerstofaanbod voor de schoolse vakken.
5.4 Het leerstofaanbod sluit aan op het uitstroomperspectief van de leerlingen.
5.5 Het leerstofaanbod maakt het mogelijk gericht in te spelen op verschillen tussen
leerlingen.

3



4



Onderwijstijd
1
6.3 De teamleden maken efficiënt gebruik van de geplande onderwijstijd.
6.4 De school stemt de hoeveelheid tijd af op de onderwijsbehoeften van (individuele)
leerlingen.

Pagina 5 van 11

2


3


4

(Ortho)pedagogisch handelen
1

2

7.2 De teamleden gaan op een respectvolle wijze met de leerlingen om.
7.4 De teamleden handhaven de gedragsregels.
7.6 De teamleden stemmen hun (ortho)pedagogisch handelen af op de
onderwijsbehoeften van de leerlingen.

3

4





(Ortho)didactisch handelen
1

2

8.2 De leraren leggen duidelijk uit.
8.4 De leraren stimuleren de leerlingen tot denken.
8.5 De leraren realiseren een taakgerichte werksfeer.
8.7 De leraren stemmen de instructie en verwerking af op de onderwijsbehoeften van de
leerling.

3




4



Actieve en zelfstandige rol leerlingen
1
9.1 De leerlingen zijn actief betrokken bij de onderwijsactiviteiten.
9.3 De leerlingen hebben verantwoordelijkheid voor de organisatie van hun leerproces, die
past bij hun ontwikkelingsniveau.

2

3


4

3

4



Schoolklimaat
1
10.1 De school heeft inzicht in de beleving van de sociale veiligheid door leerlingen en
personeel en in de incidenten die zich op het gebied van sociale veiligheid op school
voordoen.
10.2 De school heeft een veiligheidsbeleid gericht op het voorkomen van incidenten in en
om de school.
10.3 De school heeft een veiligheidsbeleid gericht op afhandeling van incidenten in en om
de school.
10.4 De leerlingen en de teamleden voelen zich aantoonbaar veilig op school.

2






Opbrengsten
1

2

3

4

11.4 De resultaten van de leerlingen aan het einde van de schoolperiode liggen ten
minste op het niveau dat op grond van de kenmerken van de leerlingen mag worden
verwacht

5


Wet- en regelgeving
De school heeft de vastgestelde schoolgids aan de inspectie toegestuurd (WEC, artikel 27).
De school heeft het vastgestelde schoolplan aan de inspectie toegestuurd (WEC, artikel 27).
De onderwijstijd voldoet aan de wettelijke voorschriften (WEC, artikel 11).

Pagina 6 van 11

ja



nee



2.2 Beschouwing
Algemeen beeld
Het Altra College, locatie De Koppeling, is in maart 2007 gestart in het gebouw van een
voormalig justitiële jeugdinrichting (JJI) te Amsterdam. Na een moeizame start met personele
wisselingen is er sinds vorig schooljaar een stabiel team werkzaam. De school is er in geslaagd
om in de korte tijd van haar bestaan een professionele schoolcultuur neer te zetten. De leerlingen
functioneren binnen een veilige en stimulerende leeromgeving. Dit is een prestatie omdat de
leerlingenpopulatie voortdurend wisselt vanwege de korte opnameduur van leerlingen. Het is om
die reden extra moeilijk om in een korte periode op basis van een zorgvuldige inschatting per
leerling de meest passende leerdoelen te stellen en uit te werken in een onderwijsprogramma.
Toch slaagt het team hier voor een groot deel in.
De school kan zich verder professionaliseren door meer evaluatiegegevens te betrekken bij de
schoolontwikkeling. Daarnaast is het van belang om een ontwikkelplan te maken waarbij op basis
van een stappenplan concrete doelen voor de schoolontwikkeling worden gesteld.
Twee van de vier normindicatoren betreffende het systeem van leerlingenzorg zijn als
onvoldoende beoordeeld. De school maakt geen gebruik van een instrument om de sociaalemotionele ontwikkeling van de leerlingen te volgen en daarom is het toetsinstrumentarium op dit
moment onvoldoende. Daarnaast is ook de evaluatie van de handelingsplannen onvoldoende
scherp, vooral ten aanzien van de eerder gestelde didactische doelen. Volgens de beslisregels
kent de inspectie om deze reden aan de school een aangepast arrangement toe.
Voor wat betreft de nalevingsaspecten zijn er tekorten in de wettelijk verplichte minimale
onderwijstijd (WEC artikel 11, lid 4).
In onderstaande tekst licht de inspectie haar bevindingen toe.
Toelichting
Kwaliteitszorg Altra-breed (bovenschools)
Een positieve ontwikkeling die Altra-breed is ingezet, is dat leerlingen sinds kort op de meeste
locaties ook AKA-certificaten kunnen behalen. Daarnaast kunnen leerlingen vmbo-t-examens
en/of IVIO-examens afleggen. De mogelijkheid voor het doen van examens maakt het onderwijs
doelgericht en biedt de leerlingen tevens een extra prikkel om te investeren in de eigen
ontwikkeling.
Het Altra College heeft in augustus 2009 een Kwaliteitsmanagement-systeem (KMS) in gebruik
genomen. Met dit systeem heeft de overkoepelende Stichting Altra al eerder, namelijk in 2008,
het HKZ-certificaat (Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector) gekregen. Dit
kwaliteitsmodel is vooral gericht op beheersing en management van de organisatie. Binnen dit
model heeft de school het Altra College in 2009 een bovenschoolse visie geformuleerd en
vervolgens op de negen onderliggende organisatievelden binnen het model algemene doelen
beschreven.

Pagina 7 van 11

Jaarplannen
Vanuit deze organisatievelden hebben alle afdelingen ofwel locaties van het Altra College in 2009
voor het eerst een A3-jaarplan geschreven. Binnen de negen organisatievelden hebben de
afzonderlijke locaties doelen opgesteld, die onderling een hoge mate van overlap vertonen. Maar
de doelen zijn niet tot stand gekomen op grond van een (systematische) evaluatie, want de
school gebruikt namelijk geen zelfevaluatie-instrument. Ook worden ouders/verzorgers en
leerlingen niet betrokken bij de kwaliteitszorg en daarnaast zeggen ook leraren op verschillende
locaties dat zij weinig worden betrokken bij het bovenschoolse beleid. Dit beeld wordt bevestigd
door de resultaten van de Gezondheidsmeter die op de meeste locaties door de leraren zijn
ingevuld.
De inspectie constateert bovendien, dat er in zijn geheel weinig overlap is tussen de
organisatievelden binnen het Altra-model en de kwaliteitsaspecten die de inspectie in haar
waarderingskader hanteert. Want niet alleen kent het model geen evaluatie van de
leerlingenzorg, maar ook komt (evaluatie van) het pedagogisch en didactisch handelen van
leraren in dit model niet voor. Mede daardoor bevatten de jaarplannen op de locaties nauwelijks
verbeterpunten op het gebied van het leren en onderwijzen en ook de leerlingenzorg, terwijl dit
voor de inspectie juist belangrijke kwaliteitsgebieden zijn.
Verder staat in de kolom 'tijdpad' van de jaarplannen vaak genoemd dat het proces 'doorlopend'
is en ontbreekt een gefaseerde planning voor de verbeteractiviteiten. Ook is het borgen van
verbeteringen niet in het model opgenomen en evenmin beschikken de locaties over een
rapportage over de eerder gerealiseerde kwaliteit. De locaties hebben zelfs geen zorgplan waarin
procedures en schoolspecifieke zaken zijn vastgelegd. Tot slot kent het model geen evaluatie van
de leerresultaten, ofwel de opbrengsten van het onderwijs.
Kortom, een groot aantal indicatoren binnen het kader van de Inspectie van Onderwijs komt niet
voor in het gehanteerde kwaliteitsmodel van het Altra College. Daardoor pakt de beoordeling van
de kwaliteitszorg op de verschillende locaties vrij negatief uit. Alleen wanneer op een
afzonderlijke locatie van het Altra College specifiek aandacht is of wordt besteed aan een
bepaald onderdeel, kan de bijbehorende indicator op die locatie op een voldoende beoordeling
uitkomen.
Kwaliteitszorg op de locatie De Koppeling
De school heeft continue aandacht voor de professionalisering en de positionering van de school.
Vanuit de zorgbehoeften van de leerlingen worden keuzes gemaakt voor de organisatie van het
onderwijs en de samenstelling van de groepen. In protocollen worden zaken vastgelegd en
gebundeld tot het kwaliteitshandboek van de school, bijvoorbeeld: veiligheid,
klassenmanagement en zorg. Het team, onder leiding van de teamleider, legt de lat voor de
kwaliteit hoog en de leraren reflecteren regelmatig op het eigen handelen. De zorg van leerlingen
heeft prioriteit binnen de school.
Op school- en/of bestuursniveau is er nog geen keuze gemaakt om (meet)instrumenten voor de
kwaliteitszorg te gebruiken. Doordat dit instrument ontbreekt, komt de cyclus van kwaliteitszorg in
gevaar. Er zijn wel ontwikkelpunten benoemd en deze zijn gedeeltelijk vastgelegd in de
documenten over professionalisering en positionering. Het ontbreekt de school echter aan een
totaal beeld van de schoolontwikkeling en een tijdpad. Wanneer er zicht is op uitkomsten van de
genoemde onderdelen van kwaliteitszorg, is het voor de school mogelijk belanghebbenden
adequaat te informeren.
De school wil zich de komende tijd richten op het evalueren van de opbrengsten, leren en
onderwijzen en de leerlingenzorg. Het interne rendement van de leerlingen gedurende de
opnameperiode is nog te weinig in beeld. Wanneer de school hier zicht op krijgt en zich onder
andere doelen stelt en leerlingen volgt na uitplaatsing wordt het de school mogelijk opbrengsten

Pagina 8 van 11

in kaart te brengen. De school richt zich bij het uitplaatsen van leerlingen op het vinden van een
passende vervolgschool. Dat blijkt in de praktijk goed te lukken.
Systeem van leerlingenzorg en functionaliteit van handelingsplanning
Twee van de vier onderdelen van de leerlingenzorg zijn van voldoende kwaliteit. Afdeling
De Koppeling gebruikt verschillende toetsinstrumenten om de beginsituatie per leerling vast te
stellen. Maar voor de sociaal-emotionele ontwikkeling heeft de school nog geen instrument in
gebruik en daarom is de indicator die hierop betrekking heeft als onvoldoende beoordeeld. De
inspectie is van mening dat een school zoals het Altra College, die leerlingen heeft die allemaal
zeer moeilijk opvoedbaar zijn, altijd gebruik dient te maken van een dergelijk instrument.
Alle handelingsplannen worden minimaal tweemaal per jaar geëvalueerd. Deze schriftelijke
evaluatie bevat overwegend een terugkoppeling op de doelen die voor het gedrag en de
werkhouding zijn opgesteld. De didactische doelen worden (nog) niet of nauwelijks genoteerd en
geëvalueerd. Om die reden is indicator 3.8 als onvoldoende beoordeeld.
De commissie voor de begeleiding (CvB) slaagt erin om binnen de wettelijk gestelde termijn
concrete handelingsaanbevelingen te doen. De structuur van het startdocument en
handelingsplan is helder en efficiënt.
Op basis van de onderwijsrelevante beginsituatie worden de doelen voor het onderwijs gesteld.
Vooral voor leerlingen die al enige tijd geen onderwijs hebben gehad, kost dat veel moeite.
Hierdoor is het lastig om met het onderwijsaanbod aan te sluiten op de al aanwezige kennis en
vaardigheden van leerlingen. Het ontwikkelingsperspectief van de leerling is nog niet expliciet en
per leergebied, opgenomen in het handelingsplan. Desondanks heeft de school elke leerling
voorzien van een uitstroomprofiel (van praktijkonderwijs tot havo en mbo). Leerlingen in de
examengroep werken eraan om de school met een diploma en/of deelcertificaat te verlaten.
De school hanteert de toetsen van het onderwijsaanbod, maar deze zijn nog niet opgenomen in
een adequaat leerlingvolgsysteem. De school voert overleg met de behandelgroep over de
sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerlingen. Tevens worden de doelen volgens de
handelingsplanning geëvalueerd tijdens de leerlingbesprekingen. Alle leerlingen worden elke
week met alle leraren en de diverse deskundigen besproken.
De functionaliteit van de handelingsplanning is als voldoende beoordeeld. Het handelingsplan is
voor de leraren voldoende sturend en ondersteunend voor de inrichting voor het
onderwijsleerproces.
Onderwijsleerproces
Zowel pedagogisch als didactisch beschikt het huidige team over voldoende kwaliteiten. De
leerlingen zijn over het algemeen goed betrokken bij de activiteiten. Uitgangspunt van het
handelen binnen de school is een positieve maar duidelijke pedagogische aanpak van de
leerlingen. Het team kenmerkt zich dan ook door overwegend sterk pedagogisch handelen. Zo
mogelijk bereidt een deel van de leerlingen zich voor op een regulier schoolexamen. Dit gebeurt
zonodig in samenspraak met de school van herkomst. Met behulp van een leerstofplanner krijgen
deze leerlingen verantwoordelijkheid voor het eigen leerproces. De planners worden (nog) niet
gebruikt bij de leerlingen van de andere groepen.
Leerlingen ontvangen in de meeste gevallen een korte instructie waarna de leerlingen zelf aan de
slag gaan. Tijdens het lopen van rondes worden individuele leerlingen zonodig verder geholpen.
Daarnaast heeft de inspectie geconstateerd dat de activiteiten van de leerlingen kunnen worden
gekenschetst als ‘zelfstudie’; ze gaan verder waar ze gebleven zijn en bij knelpunten vragen ze
de leraar om hulp. Het didactisch handelen van de leraren blijft hierdoor in een aantal situaties

Pagina 9 van 11

beperkt tot het beantwoorden van de vragen van leerlingen. Het onderdeel van de les waarin de
leraar instructie geeft is daardoor niet altijd te onderscheiden van de verwerkingsfase.
Schoolklimaat en inzicht in veiligheidsbeleving
Altra-breed is een uitgebreid veiligheidsbeleid beschreven. Dit betreft zowel een preventief beleid
dat is gericht op het voorkomen van incidenten, als een curatief beleid dat is gericht op de
afhandeling van incidenten in en om de school. Dit verklaart de voldoende oordelen op de
indicatoren 10.2 en 10.3. Daarnaast wordt op alle locaties een incidentenregistratie bijgehouden.
Maar schoolbreed is er geen inzicht in de veiligheidsbeleving van de leerlingen en van het
personeel doordat deze nog niet periodiek wordt gepeild (indicator 10.1).
Tijd
De inspectie stelt de leertijd op De Koppeling expliciet aan de orde in deze rapportage. Tijdens de
opname van de leerlingen in De Koppeling wordt veel tijd besteed aan de behandeling. Voor een
groot deel van de leerlingen telt de school de behandeling en andere externe afspraken als
leertijd. Een voorbeeld is hiervan de agressie regressie training (ART) van leerlingen; 65 procent
van de leerlingen volgt deze training gedurende twaalf weken, driemaal per week, anderhalf uur
per training. Tijdens het gesprek met de deskundigen en de teamleider is deze werkwijze aan de
orde gesteld. De school voelt zich beperkt in de mogelijkheden om de trainingen buiten de leertijd
te laten plaatsvinden.
Tevens maakt de school nog onvoldoende zichtbaar hoe, op basis van de onderwijsbehoeften
van individuele leerlingen of groepen leerlingen, de leertijd waar nodig wordt gevarieerd.
Opbrengsten
De inspectie kan de resultaten van het onderwijs niet beoordelen. Deels komt dit doordat de
school nog geen ontwikkelingsperspectieven voor de leerlingen heeft opgesteld en daardoor niet
kan nagaan of leerlingen zich naar verwachting ontwikkelen. Aan de andere kant ontbreken (nog)
standaarden waaraan de opbrengstgegevens van scholen kunnen worden afgemeten en
ontbreekt het de school aan een compleet toetsinstrumentarium.

Pagina 10 van 11

3. TOEZICHTARRANGEMENT

De kwaliteit van het onderwijs vertoont belangrijke tekortkomingen en is als zwak beoordeeld.
Om deze reden kent de Inspectie van het Onderwijs aan het Altra College locatie De Koppeling,
een aangepast arrangement toe. De locatie De Koppeling valt onder intensief toezicht.
Met het bevoegd gezag is afgesproken dat de onderwijskwaliteit in de tweede helft van 2010
weer van voldoende niveau is. De inspectie voert indien mogelijk aan het eind van 2010 een
beperkt onderzoek uit om na te gaan of de tekortkomingen zijn opgeheven.
Tekortkomingen in de naleving
Er is een tekortkoming in de naleving van enkele wettelijke voorschriften, namelijk de
onderwijstijd.
Onderwijstijd
• De school heeft te weinig onderwijstijd gepland (WEC artikel 11, lid 4).
De Inspectie van het Onderwijs heeft de volgende afspraken gemaakt met het bevoegd gezag:
Tijdens het schoolbezoek zijn tekortkomingen geconstateerd ten aanzien van de naleving van de
wettelijke voorgeschreven minimale onderwijstijd (WEC artikel 11, lid 4). De maatregelen zijn op
7 januari 2010 besproken met het bevoegd gezag en alle afspraken die hieruit voortvloeien zijn
vervolgens vastgelegd in een overzicht met afspraken.

Pagina 11 van 11