2020D11540

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen
en opmerkingen voor te leggen aan de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking over de brieven inzake Humanitaire Hulp
en Diplomatie 2019–2020 (34 952, nr. 108), Additionele bijdragen uit
noodhulpmiddelen 2019 (33 625, nr. 290), Uitvoering VN Veiligheidsraadresolutie 2417 (2018) Conflict en Honger (Kamerstuk 34 952, nr. 98) en
Rapportage bestrijding grensoverschrijdend gedrag bij hulp- en ontwikkelingsorganisaties (Kamerstuk 35 300 XVII, nr. 55).
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De adjunct-griffier van de commissie,
Meijers

nds-tk-2020D11540

1

Inhoudsopgave

Blz.

I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
Humanitaire Hulp en Diplomatie 2019–2020
Additionele bijdragen uit noodhulpmiddelen 2019
Rapportage bestrijding grensoverschrijdend gedrag bij
hulp- en ontwikkelingsorganisaties

2
2
3
13

Antwoord / Reactie van de Minister
Volledige agenda

14
14

II.
III.

13

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie danken de Minister voor de gestuurde
brieven met betrekking tot de noodhulpstrategie en in het bijzonder de
rapportage over de bestrijding van grensoverschrijdend gedrag bij hulpen ontwikkelingsorganisaties. Zij hebben hier nog enkele vragen over.
De leden van de CDA-fractie maken van deze gelegenheid gebruik om de
Minister kracht en wijsheid te wensen in deze uitzonderlijke tijden.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over Humanitaire Hulp en Diplomatie. Zij willen waardering
uitspreken voor allen die onder deze moeilijke omstandigheden de meest
kwetsbare mensen in de wereld bijstaan, waaronder in het bijzonder de
ambtenaren alsook de NGO’s. De leden hebben naar aanleiding van de
eerdergenoemde brief, de overige geagendeerde stukken en de actuele
ontwikkelingen nog enkele vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met bezorgdheid kennisgenomen van de kabinetsbrief over Humanitaire Hulp en Diplomatie
2019–2020.
De leden van de SP-fractie hebben de onderliggende stukken gelezen en
bestudeerd en hebben daarover de volgende vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie hebben belangstelling en instemming
kennisgenomen van de geagendeerde brieven. Toch zijn er nog een aantal
vragen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie in de Tweede Kamer hebben
met belangstelling kennis genomen van de stukken op de agenda van dit
schriftelijk overleg.
De leden van de SGP-fractie zijn in algemene zin positief over de inzet van
de regering binnen de pijlers van noodhulp, humanitaire actie en
diplomatie. Zij steunen de inzet op het vlak van geestelijke gezondheidszorg, «conflict en honger» (VN Veiligheidsraad resolutie 2417), en de
bescherming van vrouwen en meisjes in onder meer Syrië en de
Democratische Republiek Congo die kwetsbaar zijn voor sekse gerelateerd
geweld.

2

Humanitaire Hulp en Diplomatie 2019–2020
De leden van de VVD-fractie hechten er waarde aan om te benadrukken
dat het verlenen van hulp aan mensen die in humanitaire nood verkeren
een dringende noodzaak is in een tijd waarin het aantal mensen dat deze
hulp nodig heeft stijgt. Het verlenen van noodhulp is een van de
kernthema’s waarop wat betreft de voorgenoemde leden in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid gefocust zou moeten worden. Zij hebben
echter wel enkele vragen over de prioritering en focus van de middelen
die hiervoor beschikbaar zijn.
De voorgenoemde leden menen dat betere aansluiting van de inzet op
noodhulpmiddelen bij de Nederlandse buitenlandstrategie ervoor zorgt
dat de beleidscoherentie van het buitenlandbeleid vergroot wordt en de
geleverde noodhulp efficiënter terecht komt. Concreet zou dit betekenen
dat er binnen het bestaande budget meer focus wordt gelegd op het
verlenen van noodhulp ter bestrijding van humanitaire crises rondom
Europa, zoals (de regio rondom) Syrië. Hiermee wordt niet alleen
noodhulp verleend aan mensen die op dit moment in Syrië in dringende
humanitaire nood verkeren, maar kan ook de opvang van vluchtelingen
uit Syrië in de regio beter verleend worden. Op dit moment bedraagt de
crisis-specifieke bijdrage aan Syrië slechts 15% van het noodhulpbudget.
Deelt de Minister de observatie dat een focus van het noodhulpbeleid op
het ledigen van de noden rondom Europa ervoor zorgt dat het noodhulpbeleid beter aansluit bij de buitenlandstrategie? Is zij bereid om, in het
licht van de ontwikkelingen rondom de afspraken tussen de Europese
Unie en Turkije over vluchtelingenstromen, de verdeling van noodhulpmiddelen tegen het licht te houden? Zo ja, wordt hierbij een verschuiving
binnen het noodhulpbudget richting verbeterde opvang in (de regio
rondom) Syrië overwogen?
Door de huidige coronacrisis voelen wij ook hier in Nederland hoe nauw
mensen over de hele wereld met elkaar in verbinding staan. Een virus
discrimineert niet. Er is een veelheid aan humanitaire rampen waar
noodhulp nodig is. Het afgelopen jaar heeft 1 op de 45 mensen noodhulp
nodig gehad. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of de
mondiale coronacrisis betiteld wordt als een humanitaire ramp en worden
de middelen die voor noodhulp beschikbaar zijn ingezet om het coronavirus te bestrijden en de gevolgen daarvan op te vangen elders in de
wereld. Deze leden vragen de Minister inzicht te geven van de huidige
uitgaven binnen de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan de gevolgen van het coronavirus.
In deze context vragen de leden van de CDA-fractie in welke mate er
noodhulp wordt geboden in vluchtelingenkampen in het Midden-Oosten
en in de focusregio’s ter bestrijding van de gevolgen van de coronacrisis.
Tevens vragen deze leden de Minister om de Kamer te informeren over de
mate van verspreiding van het coronavirus binnen de landen van de
Development Assistance Committee van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO/DAC). De Verenigde Naties
hebben een VN-noodfonds aangekondigd, deze leden vragen de Minister
hoeveel er in dat noodfonds zit en tegen welke voorwaarden daaruit
wordt uitgekeerd. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of steun
aan mensen in middeninkomenslanden waar geen sociaalvangnet is
wanneer kleine zelfstandigen baan of inkomen verliezen deel uitmaakt van
de doelstellingen van dit VN-fonds en wanneer dat niet het geval is de
Minister dat zelf als onderdeel van hulp vorm gaat geven.

3

De leden van de CDA-fractie vragen de Minister in hoeverre noodhulpprogramma’s zoals voedselvoorziening en het leveren van medicijnen aan
crisisgebieden in het gedrang komen nu het mondiale luchtverkeer zwaar
gereduceerd is.
De leden van de CDA-factie vragen de Minister hoe de prioriteitenagenda
van het Nederlandse Noodhulpbeleid zoals geschetst in de brief van begin
maart beïnvloed wordt door de uitgebroken coronacrisis. Deze leden
vragen de Minister of er aandacht blijft voor vrouwen en meisjes in
conflictgebieden, het bestrijden van seksuele uitbuiting, extra aandacht
voor mensen met een beperking, versterken van het middenveld en
innovatieve projecten in noodhulp. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister in hoeverre er internationaal zicht blijft op bestaande en nieuwe
crises naast de coronacrisis, te denken valt aan gewapende conflicten en
natuurrampen. Deze leden vragen de Minister de verantwoordelijkheid te
nemen om ervoor te zorgen dat humanitaire rampen die niet volop in de
media zijn, maar zich wel voltrekken en alleen maar versterkt worden door
de coronacrisis in samenspraak met haar internationale collega’s
bestreden blijven worden. De crisis in Jemen wordt betiteld als de
grootste mondiale humanitaire crisis. De leden van de CDA-fractie vragen
de Minister in hoeverre de internationale noodhulp aan Jemen in stand
blijft.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om aan te geven hoe de
gezondheidszorg en infrastructuur (Global Health) hoger op de agenda
komt te staan en op welke manier de noodhulpmiddelen kunnen
bijdragen aan het versneld verbeteren van gezondheidssystemen in
ontwikkelingslanden. Dit is niet alleen vanuit altruïstisch belang maar ook
vanuit eigen belang, omdat we op de wereld nauw met elkaar in
verbinding staan.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister, die extra geïnvesteerd
heeft in de bestrijding van Tuberculose, nauwlettend te volgen hoe de
testen met TB-vaccins werken in het remmen van de verspreiding van het
Corona virus. Wanneer dat het geval is vragen deze leden de Minister om
te investeren in de productie van dit vaccin.
Net als andere sectoren wordt de ontwikkelingshulp-sector hard geraakt
door de huidige crisis. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om
in kaart te brengen hoe de huidige crisismaatregelen de OS-sector raken.
Deze leden vragen de Minister of er door Nederland gefinancierde
projecten niet meer uitgevoerd kunnen worden als gevolg van maatregelen die genomen worden overal ter wereld.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister tevens te inventariseren
hoe de organisaties en bedrijfsvoering van de ontwikkelingsorganisaties
worden getroffen door de crisismaatregelen. Deze leden vragen indien
nodig aan te geven of ontwikkelingsorganisaties aanspraak kunnen maken
op het economische noodplan om er voor te zorgen dat ze niet omvallen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of de aanvraagprocedure
zoals die nu ingezet is voor Power of Voices gewoon doorgaat en dat de
daarvoor gereserveerde middelen ondanks de crisis beschikbaar zullen
blijven. Deze leden vragen de Minister bovendien welke aanpassingen in
de procedure worden gemaakt, want samenwerking met en consultatie
van Zuidelijke partners wordt onmogelijk gemaakt als bijvoorbeeld de
huidige reisrestricties langer dan tot eind mei blijven gelden. Deze leden
vragen de Minister om problemen in kaart te brengen en daarbij alternatieven te formuleren voor de aanvraagprocessen van ontwikkelingsorganisaties.

4

De leden van de CDA-fractie vragen de Minister naar de beschermingsmogelijkheden voor hulpverleners van NGO’s. Deze leden vragen de Minister
om specifieke in te gaan op voorradigheid van beschermingsmaterialen,
bijvoorbeeld voor hulpverleners in vluchtelingenkampen waar het
coronavirus is uitgebroken, maar ook ontheffing van belastingen en
reisrestricties zodat operaties kunnen blijven doorgaan.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister verder wat de mogelijkheden zijn voor garantstelling als het om al lopende subsidies en
projecten gaat zoals het Mensenrechtenfonds en het Addressing Root
Causes-fonds, alsook verlenging van de subsidieperiode en de mogelijkheden om afgesproken plannen en strategieën aan te passen aan de
nieuwe situatie. Deze leden vragen de Minister of door de coronacrisis
bestaande projecten en subsidies worden bedreigd in hun continuïteit.
Deze leden vragen de Minister daarbij specifiek in te gaan op de continuïteit on the ground maar ook bij de hoofdkantoren van de organisaties
zelf.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts of bestaande crisisregelingen
en privileges die voor ambassadepersoneel opengesteld worden ook voor
NGO’s met uitgezonden personeel on the ground gelden of gaan gelden.
Deze leden denken dan aan repatriërings-, financierings-, en beveiligingsmogelijkheden.
De leden van de CDA-fractie hebben uit de sector vernomen dat de
coronacrisis door bepaalde autoritaire overheden gebruikt lijkt te worden
voor repressie van kritisch maatschappelijk middenveld. Deze leden
vragen de Minister of zij ook dergelijke berichten ontvangt en in hoeverre
ze in staat is om daar diplomatieke acties tegen te ondernemen.
De leden van de D66-fractie maken zich grote zorgen over de wereldwijde
verspreiding van het coronavirus. Zij vragen zich af welke impact dit zal
hebben op gebieden die al voorafgaande aan de verspreiding van het
virus in een noodsituatie verkeerden. In twee derde van de landen
waarvoor de Minister voor 2020 specifieke bijdragen heeft vrijgemaakt,
zijn al ziektegevallen door COVID-19 bevestigd.1 Dat geldt ook voor
Colombia, waar ruim anderhalf miljoen Venezolaanse vluchtelingen
verblijven2, en voor Bangladesh, waar meer dan 700.000 Rohingya
vluchtelingen uit Myanmar verblijven.3 De aan het woord zijnde leden
beseffen zich dat wanneer het coronavirus binnendringt in dergelijke
regio’s, de gevolgen desastreus kunnen zijn.
Kan de Minister informatie verschaffen over de impact van het coronavirus in deze fragiele landen?
Kan de Minister een eerste appreciatie geven van de internationale
hulpinspanningen en in het bijzonder de Nederlandse alsook de Europese
hulpinspanningen, in het licht van de corona-uitbraak? Worden er extra
bedragen vrijgemaakt om de meest kwetsbaren te ondersteunen?
Kan de Minister aangeven hoe lokale hulpverleners ondersteund worden
in het doorzetten van hun werkzaamheden? Worden zij daarbij zelf
voldoende beschermd tegen eventuele risico’s op besmetting?

1

World Health Organization, Corona Disease 2019 (COVID-19) – Situation Report 62 (21 maart).
https://www.unhcr.org/news/briefing/2020/2/5e3930db4/unhcr-welcomes-colombias-decisionregularize-stay-venezuelans-country.html.
3
https://www.unhcr.org/rohingya-emergency.html.
2

5

De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het bericht dat
de Palestijnse autoriteiten de noodtoestand hebben uitgeroepen in de
Westelijke Jordaanoever.4
In hoeverre heeft dit invloed op de door Nederland gefinancierde
activiteiten van de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen
(UNRWA)?
De leden van de D66-fractie zijn blij dat de Minister in 2019 gehoor heeft
gegeven aan de oproep van Filippo Grandi – Hoge Commissaris voor de
Vluchtelingen – om meer steun te verlenen aan de buurlanden van
Venezuela, door middelen beschikbaar te stellen voor het Humanitair
Responsplan voor Venezuela, evenals additionele bijdragen voor de
opvang van vluchtelingen in Colombia.
In het kader van de «Financiële Inzet» van het kabinet voor Humanitaire
Hulp & Diplomatie 2019–2020, hebben de leden van de D66-fractie enkele
vragen aan de Minister over de geplande uitgaven voor 2020. In de
crisis-specifieke bijdragen voor 2020 wordt voor negen landen geld
begroot. Kan de Minister toelichten hoe de keuze voor deze negen landen
tot stand is gekomen?
In Colombia verblijven ruim anderhalf miljoen Venezolaanse vluchtelingen.5 De aan het woord zijnde leden lezen in de Kamerbrief dat de
situatie in de regio zich verergert. Kan de Minister toelichten waarom
Venezuela alsook Colombia niet is opgenomen in de lijst met crisisspecifieke bijdragen? Hoe verhoudt dit besluit zich tot de door de Minister
geconstateerde verergerende situatie in Venezuela en de omringende
landen?
Het is zorgwekkend dat, nog voor de uitbraak van het coronavirus, de
verwachting was dat 167,6 miljoen mensen humanitaire hulp nodig
zouden hebben in 2020, een toename ten opzichte van 2019. Het wereldwijde VN-appeal voor 2020 is met 28,8 miljard dollar dan ook hoger dan
het jaar daarvoor. De leden van de GroenLinks-fractie vragen zich in deze
context af waarom de geplande Nederlandse bestedingen aan humanitaire hulp terugvallen van 387,5 miljoen euro in 2019 naar 370,8 miljoen
euro? Welke mogelijkheden ziet de Minister om, gezien de humanitaire
noden, het budget voor noodhulp nog aan te vullen met nieuwe
middelen?
Deze leden maken zich ook grote zorgen over de gevolgen van het
Covid-19 virus voor ontwikkelingslanden en de mogelijkheid dat het virus
zelf en de economische gevolgen van de nijpende wereldwijde recessie
tot een grote toename van het aantal mensen in humanitaire nood zal
leiden. Wat onderneemt het kabinet om deze landen te helpen met de
voorbereiding op een mogelijke uitbraak van het virus en wordt hier extra
budget voor vrijgemaakt? Welke lessen kunnen hierbij worden getrokken
uit de ebolacrisis van 2014–15 in West-Afrika? Wordt er op internationaal
vlak gewerkt aan het beschikbaar maken van essentiële medische
goederen en beschermingsmiddelen voor arme landen? Op welke manier
wordt er gewerkt aan het voorkomen van en voorbereiden op een uitbraak
van het virus in reeds bestaande vluchtelingenkampen?

4

https://www.aljazeera.com/news/2020/03/palestine-declares-state-emergency-coronavirus200306152947868.html.
5
https://www.unhcr.org/news/briefing/2020/2/5e3930db4/unhcr-welcomes-colombias-decisionregularize-stay-venezuelans-country.html.

6

Op welke manier kan en gaat Nederland een bijdrage leveren aan het
beschermen en ondersteunen van kwetsbare groepen in landen die zullen
worden getroffen door de economische gevolgen van de wereldwijde
uitbraak?
Hoe kijkt de Minister naar recente ontwikkelingen in Kameroen, waar het
totale aantal interne en internationale vluchtelingen inmiddels is opgelopen tot meer dan 1,1 miljoen volgens de VN-vluchtelingenorganisatie
UNHCR? Is het kabinet van plan om in 2020 een crisis-specifieke bijdrage
te doen voor de humanitaire situatie in Kameroen? Op welke manier kan
het kabinet zich op diplomatiek vlak inzetten om te pogen om het geweld
in de Engelstalige regio’s een halt toe te roepen?
Deze leden merken op dat klimaatverandering steeds grotere humanitaire
gevolgen heeft. Is de Minister het eens met deze stelling en dat het
daarom van belang is om humanitaire hulp en interventies op het gebied
van klimaatadaptatie beter te integreren? Zo ja, welke stappen kan het
kabinet nemen om dit te bewerkstelligen?
Ook de sprinkhanenplaag in Oost-Afrika kan ten dele worden verklaard
door de gevolgen van klimaatverandering, met verwoestende gevolgen
voor tientallen miljoenen boeren en hun families. Op welke manier heeft
Nederland bijgedragen en gaat Nederland bijdragen aan de bestrijding
van deze plaag? Klopt het dat de VN hebben gevraagd om
USD 153 miljoen voor het bestrijden van de crisis en dat verschillende
donoren tot dusverre USD 107 miljoen beschikbaar hebben gesteld? Kan
Nederland een additionele bijdrage leveren? Welke gevolgen heeft de
dreigende uitbraak van het Covid-19 virus voor de bestrijding van de
sprinkhanenplaag en hoe kan de internationale gemeenschap helpen in
deze nieuwe context?
Deze leden zijn verheugd dat de Minister de positie van Eminent Person
voor de Grand Bargain heeft waarbij men onder andere inzet op verbeterde samenwerking met lokale actoren. Op welke manieren is de Minister
van plan om zich ook in te zetten voor het versterken van de capaciteiten
van lokale organisaties? Is zij bereid om zich in te zetten voor meer
meerjarige financiering voor lokale organisaties?
Allereerst merken de leden van de SP-fractie op dat de huidige humanitaire situatie, die ook nog eens zal verergeren volgens de Global Humanitarian Overview, al zeer ernstig is en met de COVID-19 pandemie
waarschijnlijk alleen nog maar verder zal verslechteren. De genoemde
leden vragen zich af of het kabinet ingaat op de appeal van de Wereldgezondheidsorganisatie die zegt $ 675 miljoen nodig te hebben voor de
bestrijding van het corona-virus?6 En gaat het kabinet ervoor zorgen dat
als er middelen worden vrijgemaakt uit het budget voor humanitaire hulp,
deze in eerste instantie gaan naar de meest kwetsbaren? Heeft de Minister
in kaart wat de kwetsbaarheden zijn in de partnerlanden op het gebied
van gezondheidszorg? Inmiddels is op overvolle eiland Lesbos corona
geconstateerd. De leden van de SP-fractie vragen zich af op welke manier
de regering uitvoering geeft aan de motie Voordewind7 om kinderen naar
het vasteland te brengen?
Voorts vragen de leden van de SP-fractie zich af, of het kabinet gezien de
ernst van de pandemie, ook toe zou moeten naar een verhoging van het
humanitaire budget om solidariteit over de grenzen heen te kunnen
realiseren?
6
7

https://www.unocha.org/covid19.
Kamerstuk 32 317, nr. 608.

7

Dan hebben de leden van de SP-fractie ook nog vragen over de brief van
de Minister van 3 maart 2020, vooral met betrekking tot de actuele crises
die speciale aandacht krijgen: Syrië, Jemen, Bangladesh en Venezuela (en
bij uitbreiding Caribisch Nederland). Allereerst vragen de leden zich in het
algemeen af welke sancties voor welke landen nu van kracht zijn die de
bestrijding van de pandemie bemoeilijken? Deelt de Minister de mening
van de genoemde leden dat dergelijke sancties nu niet passend zijn? Zo
ja, welke stappen gaat zij ondernemen voor sanctieverlichting? Zo nee,
waarom niet?
Dan met betrekking tot Syrië. Politieke en diplomatieke druk om het aantal
toegangspoorten voor humanitaire hulp weer omhoog te krijgen is
broodnodig. Wat doet de Minister in samenwerking met de Minister van
Buitenlandse Zaken om ervoor te zorgen dat in aanloop tot de stemming
over vernieuwing van VN resolutie 2165 op 10 juni 2020 de druk weer
opgevoerd wordt?
Dan de situatie in Jemen. De leden van de SP-fractie vragen zich af wat de
Minister precies bedoelt met «misbruik door strijdende partijen» van
humanitaire hulp (p.5) en wat wordt er gedaan om de toevoer van
voedingsmiddelen door het World Food Programme (WFP) weer op te
starten? Tevens vragen de leden zich af wat nu de stand van zaken is met
betrekking tot de financiering voor de noodhulp voor Jemen, waarvan
volgens de Minister maar iets meer dan helft van wat nodig is,
beschikbaar is gesteld? Is de Minister bereid om extra geld uit te trekken,
net als zij heeft gedaan voor Syrië?
Met betrekking tot de situatie in Venezuela vinden de leden van de
SP-fractie de situatie erg zorgelijk. In de brief van de Minister wordt al
gesteld dat de situatie verslechtert, maar dit zal waarschijnlijk nog verder
verergeren met de komst van de pandemie. In een situatie waarin een
derde van de bevolking honger heeft, zullen mensen niet snel allemaal
binnen blijven.8 Zijn er mogelijkheden voedselprogramma’s op te schalen,
vragen de leden van de SP-fractie?
De leden van de SP-fractie zijn blij dat er vorig jaar extra geld beschikbaar
is gesteld voor opvang van vluchtelingen uit Venezuela voor Caribisch
Nederland. In het verslag van het werkbezoek van de Eerste Kamer en
Tweede Kamer aan Curaçao en Bonaire (10 januari jl.) valt te lezen dat het
Rode Kruis niet betrokken is bij beleidsvorming voor opvang van
vluchtelingen, en dat wel nodig acht.9 De leden van de SP-fractie vragen
zich af of Nederland hier een bemiddelende rol in kan spelen?
De brief van de Minister over Noodhulp is gezonden voordat de coronacrisis en de daaruit voortvloeiende maatregelen van kracht werden. Het
kan het niet anders dan dat deze crisis wereldwijde impact zal hebben,
waarbij juist mensen hard geraakt worden die nu al in een moeilijke
positie verkeren. In een goed georganiseerd land als Nederland zijn de
gevolgen van het coronavirus al enorm ingrijpend en is de druk op de
gezondheidszorg al groot.
De leden van de PvdA-fractie maken zich grote zorgen om het effect van
een corona-uitbraak in fragiele staten als Zuid-Soedan, Jemen of Syrië, of
landen waar de voedselonzekerheid groot is zoals in Ethiopië of Kenia.
Welke acties vinden er op dit moment al plaats om vitale infrastructuur
ten behoeve van basis levensbehoeften in de meest kwetsbare landen te
ondersteunen?
8
9

https://www.telegraaf.nl/nieuws/633598559/venezuela-is-totaal-onvoorbereid.
Kamerstuk 33 845, nr. 37.

8

Is de Minister van plan, al dan niet in internationaal verband, extra budget
vrij te maken om deze landen te ondersteunen in hun medische zorg?
Is het mogelijk onder deze omstandigheden flexibiliteit te geven aan
hulporganisaties om huidige humanitaire of ontwikkelingshulpprogramma’s aan te passen in respons op de pandemie? En zo ja, is de
Minister hierover al in overleg met de verschillende organisaties? Klopt
het bericht dat de VN een apart noodfonds lanceert om de gevolgen van
de Corona-crisis op te vangen? En is de Minister bereid een bijdrage te
leveren aan dit fonds?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de huidige omstandigheden
het vast ook moeilijk zullen maken voor hulpverleners om van en naar de
landen te reizen waar hun organisaties werkzaam zijn. Ziet de Minister
mogelijkheden om hulporganisaties te ondersteunen om op afstand
risico’s in kaart te brengen en op die manier hulpverlening ter plaatse te
versterken?
Op welke manier worden lokale hulpverleners, in het kader van het
continueren van de noodhulpverlening, ondersteund om hun hulp
voldoende beschermd voort te zetten?
De wereldwijde maatregelen zullen ook gevolgen hebben voor de
medische evacuatie – indien nodig – van Nederlandse hulpverleners. Wat
zijn de mogelijkheden om de medische evacuaties voor hulpverleners van
Nederlandse noodhulporganisaties naar Nederland te waarborgen? En
hoe zit het voor de door hen uitgezonden hulpverleners met een andere
dan Nederlandse nationaliteit?
De leden van de PvdA-fractie willen ook vragen naar de gevolgen van de
coronacrisis voor de beschikbaarheid van middelen en menskracht voor
noodhulp wereldwijd. Hoe draagt Nederland bij aan de bescherming
tegen een corona-uitbraak van de meest kwetsbaren die afhankelijk zijn
van noodhulp, zoals migranten in opvangkampen in Bangladesh, Libië,
Griekenland en elders? Is er hierbij bijzonder aandacht voor de meest
kwetsbare groep, te weten (wees)kinderen? Is het de Minister bekend of
Unicef dan wel een of meerdere andere NGO’s met aanvullende initiatieven gaan komen voor deze bijzonder kwetsbare groep?
De leden van de PvdA-fractie zouden ook graag willen weten of de
Minister in gesprek is met de collega’s van de Financiën en Justitie &
Veiligheid over de negatieve impact van anti-terrorismemaatregelen op
het verlenen van humanitaire hulp? Welke maatregelen kan de Minister
nemen om deze negatieve impact te voorkomen, zodat humanitaire hulp
verleend kan blijven worden op basis van de humanitaire waarden
(onafhankelijkheid, menslievendheid, neutraliteit en onpartijdigheid) en de
beginselen van humanitair oorlogsrecht in acht nemend?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat in de brief de Dutch Relief
Alliance als samenwerkingspartner wordt genoemd van de Grand Bargain
afspraken. Hoe apprecieert de Minister de inspanningen van de
VN-organisaties en andere stakeholders binnen het humanitaire systeem?
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd hoe het initiatief dat de
Minister samen het Internationale Rode Kruis opzet over risicodeling
tussen donoren en humanitaire organisaties er uit ziet. In welke fase is de
Minister? Welke risico’s wil de Minister met dit initiatief ondervangen? En
met welk concreet doel?

9

Kan de Minister aangeven welke stappen de Dutch Relief Alliance (niet
zijnde VN-organisaties) neemt om de gender age marker (hierna GAM)
structureel op te nemen in het design, implementatie en monitoring en
evaluatie van de joint responses, zo vragen de leden van de PvdA-fractie?
Wat levert monitoring via de GAM bij VN-organisaties tot nu toe op? Wat
voor gegevens komen daaruit? Hoe kunnen (andere) humanitaire
organisaties die gebruiken voor het ontwerpen en het uitrollen van de
joint responses?
Hoe voorkomt het ministerie dat de GAM alleen wordt gebruikt als «score
instrument» voor het verkrijgen van fondsen? Is er bijvoorbeeld – gelet op
de richtlijn dat zoveel mogelijk lokale organisaties in the lead moeten
zijn – ruimte voor en (financiële) begeleiding van lokale organisaties om
geleerde lessen rond gender sensitief programmeren te delen en hun
processen aan te passen waar nodig?
Gezien de gewijzigde omstandigheden na de brief van 3 maart 2020
zouden de leden van de PvdA-fractie graag willen weten of er mogelijkheden zijn om in het restant van 2020 het noodhulpbudget aan te vullen
met nieuwe middelen, tot op of boven het niveau van in ieder geval 2017,
en zo ja welke? Is de Minister hierover ook in overleg met andere
donoren, inclusief de Europese Commissie?
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn zich ervan bewust dat het
onderwerp van dit overleg, namelijk het verlenen van humanitaire hulp in
noodsituaties wereldwijd, op ingrijpende manier bepaald zal gaan worden
door de wereldwijde noodsituatie die zich nu nog steeds aan het
ontwikkelen is als gevolg van de verspreiding van het coronavirus. Op dit
moment krijgen ook welvarende landen met een goede gezondheidszorg
door de snelle verspreiding van het virus te maken met humanitaire
noodsituaties, waarin er tekorten dreigen in medische hulpmiddelen en
ziekenhuisbedden. De coronacrisis laat ook zien hoe kwetsbaar onderling
verbonden de landen in de wereld met elkaar zijn. Dat laatste onderstreept
volgens deze leden alleen maar het belang van internationale noodhulp;
inderdaad is wat goed is voor de wereld, ook goed voor Nederland.
Nederland trekt enorme bedragen uit om de schade die corona aanricht
op te vangen en te verzachten. Deze leden zijn van mening dat dit niet ten
koste zou moeten gaan van het budget dat Nederland jaarlijks uittrekt
voor humanitaire hulp. Is de Minister dat met hen eens, zouden zij willen
weten. Ook willen zij de Minister vragen of er goed zicht is op de vraag
hoe groot het risico is op een grote corona-uitbraak in Afrika?
De leden van de ChristenUnie-fractie stellen met instemming vast dat de
Minister het tot onderdeel van haar beleid heeft gemaakt om door middel
van politieke en diplomatieke inspanningen noodhulpverlening volgens
de humanitaire principes mogelijk te maken. Deze leden stellen echter ook
vast dat er binnen de grenzen van de Europese Unie een humanitaire
crisis plaatsvindt waar de noodhulpverlening ook niet onbelemmerd
plaatsvindt. Zij doelen daarmee op de situatie op de Griekse eilanden voor
de Turkse kust waar de zogenoemde hot spots zijn ingericht. Al sinds 2016
zijn de voorzieningen daar in omvang en kwaliteit onder de maat, ondanks
de miljarden steun die de Griekse overheid hiervoor gekregen heeft. Deze
leden willen daarom een overzicht ontvangen van de besteding van de
jaarlijkse steun aan Griekenland hiervoor, met een nadere specificering
van het geld dat voor de genoemde hot spots is bestemd. Kan de Minister
dit verstrekken?
Nu zijn er maatschappelijke organisaties nodig om mensen te voorzien
van elementaire levensbehoeften als zeep en luiers voor kinderen. Deze
leden zijn van mening dat gezien de Europese steun het op de eerste

10

plaats niet nodig zou moeten zijn dat maatschappelijke organisaties
dergelijke diensten zouden moeten verlenen, en ten tweede dat anderen
in staat gesteld zouden moeten worden deze taken beter uit te kunnen
voeren. In dat verband vragen deze leden zich af hoe het staat met de
uitvoering van de motie Voordewind c.s. waarin de regering onder meer
verzocht wordt, binnen de EU en de VN aan te dringen op verbeteringen
van de humanitaire opvang en begeleiding, met name op Lesbos en
Samos, en tevens een focus aan te brengen binnen de bestaande
financiële bijdrage zodat (Nederlandse) NGO’s in staat worden gesteld de
ernstigste nood te lenigen (Kamerstuk 33 625, nr. 281).
De leden van de ChristenUnie-fractie zouden ook willen weten wat de
reactie is geweest op de verschillende aanbiedingen die de Minister heeft
gedaan om de Griekse autoriteiten te ondersteunen om structurele
verbeteringen door te voeren inzake opvang en het versnellen van asielen terugkeerprocedures.
Welk gebaar overweegt de Minister bovenop de al geleverde bijdrage te
maken? Deze leden waarderen het project om geestelijke en psychosociale nood van gestrande vluchtelingen te helpen lenigen, maar is de
Minister het met hen eens dat dit niet kan zonder dat in voldoende mate in
basisvoorzieningen wordt voorzien?
Gezien de acute nood op de eilanden vragen deze leden wat Nederland nu
kan doen, nu er daar circa 40.000 migranten vastzitten? Op welke manier
wordt er uitvoering gegeven aan de motie Voordewind met betrekking tot
het evacueren van de 2500 kwetsbare asielkinderen van de eilanden naar
het vaste land (Kamerstuk 32 317, nr. 588)?
Ook willen de genoemde leden weten wat de uitkomsten zijn van het
overleg tussen de EU en Turkije over de opvang van de vluchtelingen in
Turkije en aan de Grieks/Turkse grens? Heeft de UNHCR voldoende
middelen om deze vluchtelingen aldaar bij te staan? Hoe kan NL een
bijdrage leveren aan het vergroten van de toegang voor hulpverleners tot
het Grieks/Turkse grensgebied en tot de Griekse eilanden?
In het kader van de pijler in het beleid om noodhulpverlening beter
mogelijk te maken, vragen deze leden de Minister wat Nederland en de
EU in het algemeen kunnen doen om de toegang voor hulpverleners tot
crisisgebied te vergroten.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen zich af waarom het kabinet in
tijden van oplopende crises en toenemend aantal vluchtelingen en
ontheemden (166,5 miljoen, dat is 34 miljoen meer dan ingeschat voor
2019) in 2018 17,5 miljoen minder uitgaf aan humanitaire hulp dan het
jaar daarvoor? En waarom geldt dat ook voor 2019?
Wat de Dutch Relief Alliance (DRA) betreft, zouden deze leden willen
vragen of de Minister duidelijk kan maken wat de bestedingen waren voor
de DRA in 2018 en 2019? En is zij bereid voor 2020 het budget voor de
DRA te verhogen van 60 miljoen naar 70 miljoen gezien de stijging van de
noden?
Bij de behandeling van het wetsvoorstel strafbaarstelling verblijf in een
terroristisch gebied is de motie Van der Graaf/Sjoerdsma aangenomen die
het hulpverleners en journalisten mogelijk moet maken binnen 24 uur
toestemming te krijgen om naar terroristisch gebied af te reizen
(Kamerstuk 35 125, nr. 19). Hoe verloopt dit in de praktijk, zo vragen de
leden van de ChristenUnie-fractie? Wat betekent deze wet voor de
hulpverlening in Idlib en met name voor de uitvoering van VNVR-resolutie

11

2165? Op welke manier voert Nederland, ook in EU-verband, de druk op
om toegang voor noodhulp in dit gebied juist te verbeteren?
Wat gaat deze wet overigens betekenen voor hulpverleners die werken in
Gaza wat onder controle staat van de terroristische organisatie Hamas?
De leden van de SGP-fractie waarderen de bijdrage voor het Augusta
Victoria Ziekenhuis in Oost-Jeruzalem voor essentiële zorg voor en
behandeling van kankerpatiënten, waarmee invulling gegeven wordt aan
de motie Stoffer.10 Tegelijk zijn deze leden zeer kritisch over de voortzetting van financiële steun aan UNRWA. Op basis waarvan is gekozen
voor voortzetting van de steun, terwijl eerder forse tekortkomingen in
management en organisatie zijn geconstateerd? Ziet de Minister het
uitblijven van overeengekomen veranderingen als directe aanleiding voor
het (opnieuw) stopzetten van steun? De leden van de SGP-fractie roepen
de Minister op de financiering aan UNRWA hoe dan ook stop te zetten
zolang deze organisatie haatzaaien in Palestijnse lesmethoden (mede)
mogelijk blijft maken en families van veroordeelde Palestijnen financieel
blijft ondersteunen. Bij dat laatste geldt ook nog eens dat de hoogte van
uitkeringen samenhangt met de duur van de straf – een uiterst onwenselijke situatie en zelfs potentieel perverse prikkel.
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor de gevolgen van het
coronavirus – en soortgelijke epidemieën – voor de inzet binnen de
Nederlandse en Europese noodhulp. In instabiele landen met een
gebrekkig gezondheidzorgsysteem, zoals Zuid-Soedan, Noord-Korea,
Jemen, Irak, Syrië en Kenia, kan het virus desastreuze gevolgen hebben.
Ook organisaties zoals het Rode Kruis vragen daar nadrukkelijk aandacht
voor. Wat is in algemene zin de inzet om besmettingsrisico’s voor
(Nederlandse) hulpverleners te minimaliseren en toegang tot goede
medische zorg te bevorderen? Hoeveel (extra) budget wordt, of kan
worden vrijgemaakt, voor verbetering van de medische zorg in genoemde
en soortgelijke instabiele landen? Wil de Minister zich ook diplomatiek
inzetten voor voortzetting van noodzakelijke (levensreddende) noodhulp
door organisaties als ZOA in Irak en andere landen waar sprake is of kan
zijn van een «lock down», zo vragen deze leden?
Ook in vluchtelingenkampen zoals Moria op Lesbos in Griekenland is het
gezondheidszorgsysteem vaak zeer gebrekkig. De leden van de
SGP-fractie pleiten ervoor dat op deze plaatsen wezenlijke verbetering van
levensomstandigheden – al dan niet via extra hulp in natura naast de
tienduizenden toegezegde dekens – samen dient te gaan met extra budget
voor toereikende medische zorg. Heeft het de volle aandacht en prioriteit
van de regering om, samen met internationale partners, een uitbraak van
het coronavirus in vluchtelingenkampen te voorkomen dan wel zo vroeg
en krachtig mogelijk in te dammen?
De leden van de SGP-fractie benadrukken het belang van het consequent
en structureel aansluiten op, en versterken van, lokale organisaties in
landen waar noodhulp geboden is. Deze organisaties zijn namelijk
meestal goed verankerd in het lokale en nationale systeem voor rampenmanagement, en kunnen tevens een schakel zijn in internationale
«opschaling». Kan de Minister toelichten welke activiteiten er ook in
Europees- en VN-verband worden ondernomen om de capaciteit (en het
budget) van juist ook lokale organisaties duurzaam te versterken?

10

Kamerstuk 35 300 XVII, nr. 45.

12

De leden van de SGP-fractie vragen de Minister extra te investeren in
digitale technologieën, zoals data-analyse, die kunnen helpen tijdig en op
afstand de risico’s rondom bijvoorbeeld (natuur)rampen of virusuitbraken
in kaart te brengen en hulpverlening aan te sturen. Uiteraard dienen
digitale oplossingen gebruiksvriendelijk te zijn voor hulpverleners in de
dagelijkse praktijk. Wat is de inzet op dit vlak?
Additionele bijdragen uit noodhulpmiddelen 2019
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de additionele
bijdragen aan noodhulporganisaties. Zij hebben hier nog enkele vragen
over. De voorgenoemde leden wijzen erop dat het verleden heeft
aangetoond dat sommige landen hun bijdrage aan noodhulporganisaties
verminderen op het moment dat blijkt dat andere landen een proportioneel groter aandeel leveren. Dit is bijvoorbeeld met de vaststelling van de
bijdragen aan het VN-noodhulpfonds CERF gebeurd. Kan de Minister
toezeggen dat de toegenomen bijdragen aan diverse noodhulporganisaties gepaard gaan met een toegenomen inzet om ook andere landen
aan te sporen het Nederlandse voorbeeld te volgen? Hoe zorgt de Minister
ervoor dat als gevolg van toenemende bijdrage van de Nederlandse
regering andere landen niet juist besluiten om hun bijdrage te verlagen?
Rapportage bestrijding grensoverschrijdend gedrag bij hulp- en
ontwikkelingsorganisaties
De leden van de VVD-fractie verwelkomen de rapportage over de
bestrijding van grensoverschrijdend gedrag bij hulp- en ontwikkelingsorganisaties. Zij hebben hier nog enkele aanvullende vragen over. Wat is de
ratio achter de keus om de inzet op het realiseren van onafhankelijke
structuren ter bescherming van slachtoffers te richten op Bangladesh en
Jordanië? Is deze inzet genomen op basis van signalen dat met name daar
gezien de opvang van vluchtelingen, misbruik en grensoverschrijdend
gedrag plaatsvindt? Kan de Minister een overzicht delen van alle gevallen
van grensoverschrijdend gedrag, bijvoorbeeld in de vorm van meldingen
bij het meldpunt, die sinds de inzet van het nieuwe beleid hiertegen
bekend zijn geworden? Welke maatregelen zijn getroffen naar aanleiding
van de 31 meldingen over integriteitskwesties die in 2019 gedaan zijn?
Zijn er op dit moment organisaties die een dergelijke melding hebben
moeten doen, maar nog steeds subsidie ontvangen? Zo ja, welke
organisaties zijn dat? Tot slot vernemen de leden van de VVD-fractie graag
welke conclusies de Minister trekt uit het feit dat er tot dusver 31
meldingen over integriteitskwesties vanuit hulporganisaties zijn gedaan,
maar er nog geen meldingen zijn gedaan over integriteitskwesties vanuit
bedrijven die met het ministerie een financieringsrelatie onderhouden.
De leden van de CDA-fractie ondersteunen het doorlopend beleid dat de
Minister voert in de aanpak van grensoverschrijdend seksueel gedrag
binnen de OS sector. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister aan
te geven of er op basis van de integriteitstoets die inmiddels wordt
afgenomen bij het aangaan van financieringsrelaties er relaties niet zijn
aangegaan. Tevens vragen deze leden of de Minister verslag kan doen van
de ombudsfunctie die ze in het leven heeft geroepen wanneer zich daar
zaken voordoen. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoeveel
zaken er gemeld zijn bij het meldpunt integriteit en hoe daarop gehandeld
is.
Tot slot juichen de leden van de SP-fractie toe dat Heineken de problemen
rondom de brandpromoters serieus oppakt, maar zij hebben nog een
aantal vragen. Zijn de audits van de onafhankelijke experts openbaar? Of
zijn de resultaten op een andere manier te controleren? Zo nee, waarom

13

niet? Op welke vlakken is er sprake van verbetering en waar liggen de
prioriteiten voor verbetering in 2020? Is er een onafhankelijk klachtenmechanisme toegankelijk voor de brand promoters? Zo ja, hoeveel klachten
zijn er sinds de start van het nieuwe beleid al binnengekomen? Zo nee,
komt dat er nog?
De leden van de PvdA-fractie zijn positief over de wijze waarop de
Minister werk maakt van een veiliger omgeving, zowel intern als bij
partnerorganisaties. In de brief van 9 maart jongstleden valt te lezen dat
het meldpunt (seksueel) overschrijdend gedrag binnen het Ministerie van
Buitenlandse Zaken reeds 31 klachten heeft ontvangen, waarvan 19
afgerond. Dat klinkt op zichzelf hoopvol.
Voor bedrijven, die evengoed partnerschappen met hetzelfde ministerie
aangaan, geldt echter dat zij een meldplicht hebben bij RVO. Klopt het, zo
vragen de leden, dat in dit geval het niet de slachtoffers maar de bedrijven
zijn die zich moeten melden? Waarom is er voor dit onderscheid gekozen?
De leden van de SGP-fractie zijn positief over de inspanningen die het
maatschappelijk middenveld levert om naar aanleiding van de Rapportage
bestrijding grensoverschrijdend gedrag bij hulp- en ontwikkelingsorganisaties werk te maken van het verbeteren van integriteit. Zo presenteren de
koepelorganisaties Partos en Goede Doelen Nederland een breed pakket
aan maatregelen, waaronder een online cursus integriteit en een
sectorspecifieke referentiecheck op integriteit. Deze leden moedigen de
Minister aan om samen met deze (koepel)organisaties te blijven werken
aan verdere transparantie en vooruitgang op dit terrein.
II. Antwoord / Reactie van de Minister
III. Volledige agenda
Humanitaire Hulp en Diplomatie 2019–2020. TK 34 952, nr. 108 –
Brief regering d.d. 03-03-2020, Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag
Additionele bijdragen uit noodhulpmiddelen 2019. TK. 33 625,
nr. 290 – Brief regering d.d. 06-12-2019, Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag
Uitvoering VN Veiligheidsraadresolutie 2417 (2018) Conflict en
Honger. TK 34 952, nr. 98 – Brief regering d.d. 29-11-2019, Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag
Rapportage bestrijding grensoverschrijdend gedrag bij hulp- en
ontwikkelingsorganisaties. TK 35 300 XVII, nr. 55 – Brief regering d.d.
09-03-2020, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag

14