Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 499

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2021
In 2021 hebben leerlingen vanwege het coronavirus opnieuw examen
afgelegd onder bijzondere omstandigheden. In tegenstelling tot 2020 kon
dit jaar het centraal examen gelukkig wel doorgaan en legden leerlingen
een volledig eindexamen af. Met behulp van een aantal maatregelen,
zoals de mogelijkheid om examens te spreiden over meerdere tijdvakken,
een extra herkansing en de duimregeling, konden leerlingen het
examenjaar afsluiten op een wijze die passend was bij de omstandigheden. In het bestuurlijk overleg met de sectorraden van het vo en het
vervolgonderwijs naar aanleiding van het onderstaande beeld hebben we
met elkaar geconstateerd dat de maatregelen van 2021 passend zijn
geweest bij de omstandigheden.
Jaarlijks maakt DUO een examenmonitor waarin zij de examenresultaten
van het regulier voortgezet onderwijs van de afgelopen examenperiode
presenteren, en ook afzetten tegen de eerdere jaren1. De examenmonitor
geeft daarmee inzicht in zowel de resultaten van het afgelopen
examenjaar, als de impact van de maatregelen die in dat jaar zijn
genomen. In het najaar verschijnen diverse andere rapportages die dit
beeld verder inkleuren en duiding geven aan de resultaten, waaronder de
staatsexamenresultaten en de resultaten van het vaardigheidsonderzoek
van het College voor Toetsen en Examens en Cito. Zoals ik u reeds
aankondigde in de Kamerbrief over moties en toezeggingen over de
ontwikkelingen van het primair en voorgezet onderwijs van 7 juli jl.2 zal ik
de verschillende onderzoeken in het najaar samenbrengen in een analyse
ten behoeve van een zorgvuldige en integrale afweging over het
examenjaar 2022. Deze ontvangt u voor het einde van het jaar.
Hieronder neem ik uw Kamer mee in een aantal van de in de monitor
gepresenteerde resultaten. Eerst zal ik ingaan op de slagingspercentages
1
2

kst-31289-499
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstukken 35 570 VIII en 25 295, nr. 276.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 289, nr. 499

1

en de gemiddelde cijfers voor de school- en centraal examens. Vervolgens
ga ik in op de effecten van de maatregelen die in 2021 zijn genomen,
namelijk de duimregeling, de extra herkansing en het gebruik van de
spreidingsmogelijkheden. Bijgevoegd bij deze brief vindt u de volledige
monitor. Deze rapportage van DUO bevat de resultaten voor het regulier
voortgezet onderwijs. De resultaten van de staatsexamens vo zijn nog niet
beschikbaar omdat deze examens langer doorlopen. Daarom informeer ik
uw Kamer hierover op een later moment in het najaar.
Algemene resultaten 2021
Gemiddeld slaagden 94,8% van de kandidaten in 2021. Dit percentage ligt
lager dan in 2020 (98,7%) en iets hoger dan het gemiddelde in de periode
2015–2019 (92,2%). Net als in andere jaren zien we verschillen tussen de
schoolsoorten. In vmbo-bb slagen gemiddeld de meeste leerlingen, in het
havo ligt het slaginspercentage het laagst. Dit algemene patroon was in
2021 ook zichtbaar.
Tabel 1: Slagingspercentages per examen niveau voor de jaren 2015 t/m 2021

Uit bovenstaande tabel wordt ook zichtbaar dat het aantal leerlingen dat
heeft deelgenomen aan het eindexamen lager lag dan in voorgaande
jaren. Hierbij kunnen naast de demografische ontwikkelingen ook de
hogere slagingspercentages van 2020 een rol hebben gespeeld.
In 2021 is het gemiddelde schoolexamencijfer gedaald tot iets onder het
niveau van 2015–2019. In onderstaande tabel zijn alle schoolexamencijfers
meegenomen bij het berekenen van het gemiddelde, ook vakken die
uiteindelijk niet meegenomen zijn in de uitslagbepaling door toepassing
van de duimregeling. Het effect van de duimregeling wordt in de
volgende paragraaf beschreven.
Tabel 2: Het gemiddelde cijfer behaald in de schoolexamens per examenniveau
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

vwo
havo
vmbo-gt
vmbo-kb
vmbo-bb

6,67
6,36
6,50
6,44
6,42

6,67
6,37
6,51
6,45
6,45

6,67
6,36
6,51
6,46
6,44

6,67
6,35
6,49
6,45
6,43

6,66
6,35
6,46
6,42
6,40

6,80
6,52
6,55
6,62
6,50

6,65
6,31
6,41
6,40
6,41

totaal

6,48

6,48

6,48

6,47

6,46

6,60

6,43

Bij het gemiddelde cijfer voor het centraal examen zien we een lichte
daling ten opzichte van 2019. Zoals ik eerder aan uw Kamer heb gemeld
was er in 2021 sprake van een andere wijze van normeren dan in 2019 en
daarvoor. Door de aanpassing van de normeringswijze kunnen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 289, nr. 499

2

gemiddelde cijfers uit 2021 niet zonder meer worden vergeleken met de
gemiddelde cijfers uit eerdere jaren. Dit kan vooral van invloed zijn op het
gemiddelde cijfer van individuele vakken maar heeft een minder grote
invloed op het onderstaande gemiddelde over de vakken heen.
Het beroepsgerichte profielvak in vmbo-gl, -kb en -bb werd dit jaar
afgesloten met een schoolexamen. Scholen konden het materiaal van het
centraal schriftelijk en praktisch examen wel gebruiken binnen het
schoolexamen. Veel scholen hebben van deze mogelijkheid gebruik
gemaakt. Daarnaast telde het cijfer voor het beroepsgerichte profielvak
mee in de toepassing van de zogeheten 5,5-regel.3 Daarom is in onderstaand overzicht het cijfer voor het beroepsgerichte profielvak meegenomen in het berekenen van het gemiddelde CE-cijfer. Ook de CE-cijfers
van vakken die bij de uitslagbepaling werden weggelaten, zijn in de
berekening van onderstaand gemiddelde meegenomen. Uit de gegevens
van DUO blijkt dat het effect hiervan op cohortniveau minimaal is.
Tabel 3: Het gemiddelde cijfer behaald op de centrale examens per examenniveau
2015

2016

2017

2018

2019

2021

vwo
havo
vmbo-gt
vmbo-kb
vmbo-bb

6,56
6,35
6,50
6,32
6,69

6,52
6,40
6,40
6,35
6,68

6,54
6,33
6,37
6,35
6,81

6,54
6,34
6,32
6,32
6,71

6,51
6,34
6,36
6,35
6,74

6,48
6,31
6,29
6,31
6,59

totaal

6,46

6,44

6,43

6,41

6,42

6,36

Effect maatregelen examens 2021
In 2021 zijn verschillende maatregelen genomen om de voorbereidingstijd
voor het examen te vergroten en leerlingen te compenseren voor de
omstandigheden waarin zij tijdens corona het onderwijs genoten. Twee
van deze maatregelen hebben meetbaar invloed gehad op het slagingspercentage, namelijk de extra herkansingsmogelijkheid en de
mogelijkheid om één vak buiten beschouwing te laten bij het vaststellen
van de uitslag (duimregeling).
Duimregeling
Leerlingen hadden in 2021 de mogelijkheid om bij het bepalen van de
uitslag het eindcijfer van één vak, niet zijnde een kernvak, buiten
beschouwing te laten als de leerling hierdoor alsnog kon slagen. DUO
heeft vastgesteld dat over alle examenniveaus heen 10,2% van de
kandidaten geslaagd zijn met toepassing van deze zogeheten duimregeling. Een veel kleinere groep (0,5%) is geslaagd door toepassing van
zowel de duimregeling als de mogelijkheid tot een tweede herkansing. De
groep die baat heeft gehad bij een tweede herkansing maar geen gebruik
heeft kunnen maken van de duimregeling is heel klein (0,1%). Voor alle
schoolsoorten geldt dat leerlingen het vaakst een profielvak duimden.
Deze uitkomst is niet onlogisch omdat de kernvakken waren uitgesloten
van de duimregeling en alle leerlingen van een bepaald profiel specifieke
vakken verplicht volgen als onderdeel van het profieldeel.

3

Het gemiddeld centraal examencijfer moet onafgerond een 5,5 of hoger zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 289, nr. 499

3

Tabel 4: Het aantal en aandeel kandidaten dat geslaagd zou zijn zonder maatregelen,
en dat geslaagd is vanwege de duimregeling, extra herkansing, of de combinatie van
beide, per examenniveau

Herkansingen
Leerlingen die in 2021 opgingen voor het diploma konden het centraal
examen van twee vakken herkansen. Hoewel er dus sprake was van een
ruimere herkansingsmogelijkheid dan normaal, daalde het aandeel
kandidaten dat één of meer herkansingen aflegde. Mogelijk is dit te
verklaren door het kunnen inzetten van de duimregeling om alsnog te
slagen. Voor vmbo-bb en -kb speelde hoogstwaarschijnlijk ook mee dat
het beroepsgerichte profielvak dit jaar met een schoolexamen werd
afgesloten (herkansingen van het schoolexamen worden niet door DUO
geregistreerd).
Figuur 2: Het aandeel kandidaten dat één of meer herkansingen aflegt, per examen
niveau

Hoewel het aandeel kandidaten dat een herkansing aflegde (licht) daalde
in 2021 ten opzichte van eerdere jaren, zagen we in 2021 dat het aandeel
van kandidaten dat herkanste zonder dat dit nodig was om te kunnen
slagen juist steeg. DUO liet hiermee de kandidaten die één van de twee
herkansingen nodig had om te kunnen slagen buiten beschouwing, wat
de stijging des te opvallender maakt.
Effect van de maatregelen op leerlingen
De duimregeling en de extra herkansing hadden niet alleen invloed op de
uitslag van leerlingen, maar ook op hun gedrag in aanloop naar het
examen. Zo zullen naar verwachting sommige leerlingen zich gericht
hebben ingespannen omdat zij wisten dat de duimregeling voor hen een
vangnet bood. Hierdoor kan uit bovenstaande gegevens bijvoorbeeld niet
worden geconcludeerd dat zonder de duimregeling het slagingspercentage tien procentpunt lager zou hebben gelegen. Naar verwachting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 289, nr. 499

4

zou dat effect al met al wat kleiner zijn geweest. Er kan echter niet worden
nagegaan wat leerlingen hadden gedaan als deze maatregelen er niet
waren. Op basis van bovenstaande gegevens kunnen daarom geen
conclusies worden getrokken over de vaardigheid van leerlingen uit
cohort 2021. Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) en Cito voeren
daarom een onderzoek uit om de vaardigheid van deze groep leerlingen
zo goed als mogelijk in kaart te brengen. Dit onderzoek zal ik u voor het
einde van het jaar doen toekomen.
Spreiden over de tijdvakken
Naast de extra herkansingsmogelijkheid en de duimregeling hadden
leerlingen in 2021 ook de mogelijkheid om de examenafnames te spreiden
over twee volledige tijdvakken. Uit de gegevens blijkt dat het merendeel
van de leerlingen er voor koos om alle vakken in het eerste tijdvak af te
leggen. Voor havo en vwo was dit ongeveer 84% en in vmbo-gt 91%.
Slechts een enkele leerling legde alle vakken voor het eerst in het tweede
tijdvak af. De overgrote meerderheid van leerlingen in vmbo-bb en -kb
legt digitaal examen af gedurende een flexibele afnameperiode, waardoor
er voor hen geen sprake is van tijdvakken. Van de mogelijkheid om
herkansingen in het derde tijdvak af te leggen, werd meer gebruik
gemaakt, zoals de tabel hieronder laat zien.
Tabel 5: Het aantal en aandeel herkansingen afgenomen in het tweede en derde
tijdvak per examenniveau

Tot slot
Ik ben blij om te zien dat het scholen wederom gelukt is om leerlingen in
het afgelopen schooljaar, onder soms moeilijke omstandigheden, goed
voor te bereiden op het eindexamen. Dankzij deze inspanningen en de
inzet van leerlingen zelf is het veel leerlingen gelukt om met goed gevolg
de overstap te maken naar het vervolgonderwijs. In het najaar zullen we,
naast de eerder genoemde onderzoeken, ook een beter beeld kunnen
vormen van de effecten van de maatregelen van 2021 op de instroom in
en de doorstroom naar het vervolgonderwijs. Deze inzichten zal ik
betrekken bij de verdere besluitvorming.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 289, nr. 499

5