2
Vragenuur: Vragen Wiersma
Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Wiersma aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de handhaving
van de Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding.
De voorzitter:
We beginnen, zoals gebruikelijk op dinsdag, met het mondelinge vragenuur. Vandaag beginnen we met de vraag
van de heer Wiersma namens de VVD aan de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die ik ook van
harte welkom heet. De vraag gaat over de handhaving van
de Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding.
Het woord is aan de heer Wiersma van de VVD.

De heer Wiersma (VVD):
Voorzitter, dank. Een verbod op het dragen van gezichtsbedekkende kleding is een langgekoesterde wens van de VVD.
Veertien jaar geleden spraken we er in dit huis voor het
eerst over en afgelopen zomer, afgelopen maand, ging het
dan eindelijk in. Want als je je gezicht bedekt met een
boerka of nikab, maar ook met een bivakmuts of een integraalhelm, dan sluit je je af voor de ander. Je kunt iemand
niet herkenbaar tegemoet treden. Dat geeft gewoon een
ongemakkelijk en onveilig gevoel. Het werkt ook integratie
tegen en dat past niet bij onze open en vrije maatschappij.
Deze nieuwe wet is voor de VVD dan ook een goede eerste
stap, een eerste stap op weg naar een algeheel verbod op
het dragen van gezichtsbedekkende kleding in de openbare
ruimte. Dit is dan ook een heel logische wet. Of niet, zo
vraag ik de minister maar. Dat moet ik helaas heel bewust
vragen. Toen de wet vorig jaar werd aangenomen, was er
nog wat tijd om goed na te denken en alle puntjes op de i
te zetten in de uitvoering en de invoering. De minister nam
er zelfs nog zeven maanden extra de tijd voor. Dan ga ik er
toch van uit dat alle voor de hand liggende hobbels helemaal zijn doordacht en dat we die hebben opgelost, dat je
ervoor zorgt dat gemeenten er werk van maken, dat je
ervoor zorgt dat de buschauffeur een baas heeft die achter
hem staat, dat de politie klaarstaat en niet tegenwerkt en
dat de minister daar alles aan gedaan heeft.
Maar na recente berichten deze zomer uit Limburg vrees ik
inmiddels het ergste. Snapt de minister die vrees? Hoe zit
het nou met de vervoersplicht in het ov? Kennelijk mag je
daarmee iemand die een boerka draagt, niet weigeren. Is
dat zo? Hadden we dat dan niet van tevoren moeten weten?
En hoe zit het dan als ikzelf met een patatje mayo de tram
in stap? Dan kan ik ook geweigerd worden. Hoe zit dat? En
hoe zit het dan in een ziekenhuis? Hebben zij ook een
zorgplicht? En bij de politie; hebben zij dan de verplichting
om iemand bij een aangifte te helpen? Want als het overal
zo blijkt te werken, dan zijn we terug bij af. Dat is exact wat
we niet wilden en waarvoor we die tijd nuttig hadden

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Wiersma

moeten gebruiken. Dus: wat gaat de minister nu doen? Hoe
is het nou zo gekomen en hoe gaan we het oplossen?
De voorzitter:
Dan is het woord aan de minister.

Minister Ollongren:
Dank, voorzitter. Ook dank aan de heer Wiersma voor zijn
vragen. Er zijn overigens ook schriftelijke vragen gesteld
door verschillende Kamerleden aan verschillende
bewindslieden. We zullen die snel beantwoorden; ik denk
dat dat goed is. Over deze wet is inderdaad veertien jaar
gesproken. Ik dacht zelf dat het dertien jaar was, maar de
heer Wiersma heeft mij op dat punt gecorrigeerd. De
wetsbehandeling heeft dus een hele lange geschiedenis
gehad. Ik heb daarvan het laatste deel zelf mogen doen in
de Eerste Kamer. Een deel van de zorgen die daar zijn
besproken, ging eigenlijk over datgene wat nu in de praktijk
gebeurt. Ik zeg dat om echt antwoord te kunnen geven op
de vragen van de heer Wiersma.
Er is gekozen voor een gedeeltelijk verbod in bepaalde
ruimten waar mensen elkaar ontmoeten en waar het
inderdaad belangrijk is dat je elkaar kunt aankijken. Het gaat
dus eigenlijk over menselijke communicatie. Het gaat over
sociale veiligheid, dat mensen zich veilig moeten voelen in
de aanwezigheid van andere mensen. In de wet is er expliciet voor gekozen om dat in een beperkt aantal sectoren te
doen, maar ook om de handhaving nadrukkelijk te beleggen
bij de politie.
Toen de wet eenmaal door het parlement was, heb ik
gezegd dat er tijd nodig was om dit goed te bespreken met
de sectoren en om het goed uit te werken in instructies. Het
gaat over tienduizenden werknemers in deze sectoren die
moeten weten hoe ze in zo'n situatie moeten handelen. Die
tijd is genomen. Er is heel uitvoerig overleg geweest met
de sectoren. Dat heeft zich vertaald in instructies voor al
die sectoren, voor al die werknemers. Er is gekozen voor
een specifiek implementatiemoment, 1 augustus, vanwege
de twee schooljaren waar het dan tussenin zat.
Sinds 1 augustus is de wet in werking getreden. We zijn nu
een maand verder. Ik denk dat we moeten constateren dat
mensen toch moeten wennen aan de wet. De instructies
zijn er, maar nu moeten ze in de praktijk worden gebracht.
Dat vraagt nogal wat van de mensen die werkzaam zijn in
de zorg, in het onderwijs, in het openbaar vervoer. Daar
refereerde de heer Wiersma aan. Ja, ze moeten daaraan
wennen, maar ik heb er wel vertrouwen in dat deze mensen
ter plekke de beste inschatting kunnen maken van wat er
moet gebeuren. Met de instructies in de hand en in het
achterhoofd moeten ze ter plekke handelen. Dat doen ze
naar eer en geweten, met behulp van de instructies. Dat er
dan iets niet helemaal goed gaat, moeten we, denk ik,
accepteren. Dat hoort ook gewoon bij de fase van gewenning.
Juist in die sectoren — we zitten er heel dicht op, ook mijn
collega's in het kabinet — moeten de mensen hulp krijgen
om hun werk goed te doen. Ze zijn er voor de patiënten,
voor de klanten, ze zijn er voor de kinderen in het onderwijs.
Dat is hun hoofdtaak, hun hoofddoel, en dit moeten ze erbij

3 september 2019
TK 103

103-2-1

kunnen doen zonder gehinderd te worden door de nieuwe
wetgeving.
De heer Wiersma (VVD):
Ik beluister de minister en ik ben eigenlijk wel verbaasd.
Ja, de minister zegt dat er instructies zijn, maar er zijn net
zo veel instructies, richtlijnen, bijvoorbeeld in het vervoer,
die ervoor zorgen dat iemand die denkt dat hij zich aan de
wet houdt, namelijk iemand met een boerka vragen om de
bus te verlaten, door zijn eigen werkgever op de kop wordt
getikt met de mededeling: dat was toch niet de bedoeling.
Dan hebben wij het toch gewoon niet goed gedaan? Ik hoor
de minister zeggen: ja, ik heb het gedaan, maar als ik het
nu zie, is het misschien wel half werk. Dan ben ik stomverbaasd, want daarvoor bedenken wij toch geen wetten?
Daarvoor stellen wij toch geen nieuwe norm? De minister
zou deze wet, die democratisch tot stand is gekomen, zo
hoog in het vaandel moeten hebben staan dat de richtlijnen,
de afspraken met de vervoerders, de ziekenhuizen en de
onderwijsinstellingen, zo helder zijn als het maar kan, want
zo helder is de wet ook: het dragen van gezichtsbedekkende
kleding is verboden. Je krijgt de vraag: wilt u die afdoen?
Zo nee, dan kun je vertrekken en anders bellen we de politie.
Op overtreding staat een boete, klip-en-klaar. Is de minister
bereid om dezelfde duidelijkheid in de richtlijnen opnieuw
te bevestigen, ook in de richting van de vervoersbedrijven?
Die instructie moet gewoon helder zijn, maar dat is die nu
niet. Erkent de minister dat?
Dit punt van elkaar kunnen herkennen en elkaar kunnen
aanspreken is voor de VVD heel principieel. Aanmodderen
hoort daar niet bij. Je kunt maar één keer een echt goede
start maken en we hebben al een valse start. Dat kan alleen
door ervoor te zorgen dat gemeenten ook echt gaan handhaven. Dit gedoogbeleid schendt de wettelijke plicht tot
handhaving. De vraag aan de minister is hoe zij ervoor gaat
zorgen dat gemeenten dat wel gaan doen. Wil zij het zo ver
laten komen, als het echt nodig is, dat er een gerechtelijke
uitspraak komt, dat we tegen de gemeente Amsterdam
zeggen: het kan wel zijn dat jullie niet willen handhaven,
maar het gaat wel gebeuren?
Minister Ollongren:
Nee, ik denk dat er helemaal geen misverstand is, noch met
de sectoren, noch met de gemeenten en via de gemeenten
met OM en politie, als er wat aan de hand is. De wet geldt
en dus moet er worden gehandeld naar de wet en moet er
ook worden gehandhaafd.
Mag ik even teruggaan naar de wetsbehandeling? Er is in
beide Kamers uitvoerig gesproken. In beide Kamers is uitgesproken dat deze wet er niet toe moet leiden dat er te
hard of te ondoordacht zou moeten worden opgetreden,
evenmin dat de werknemers in deze sectoren hierdoor in
de problemen zouden komen. Tot slot is heel nadrukkelijk
in de wet opgenomen dat de handhaving bij de politie ligt
en niet bij de professionals in de zorg, het onderwijs en het
ov. De handhaving ligt bij de politie.

is misschien niet makkelijk, maar de wet en de instructies
bieden daar voldoende houvast voor. Ik ben ervan overtuigd
dat we na deze gewenning heel goed uit te voeten kunnen
met wat er nu ligt.
De heer Van der Staaij (SGP):
De minister geeft aan dat we pal achter de professionals
moeten staan. Maar heel concreet naar aanleiding van de
situatie waar we deze zomer mee te maken hadden, vraag
ik het volgende. Stel dat een buschauffeur zegt "we hebben
hier regels. Natuurlijk, de politie handhaaft en legt boetes
op; dat doe ik niet. Maar ik zorg spreek mensen er wel op
aan dat ze zich gedragen zoals de wet zegt". Krijgt die dan
ook de steun die hij nodig heeft? Betekent het dat ook, vraag
ik de minister.
Minister Ollongren:
Absoluut, en ik ben blij dat de heer Van der Staaij dat hier
ook uitspreekt. Want dat is eigenlijk precies wat ik bedoel.
Laten we het nu niet neerleggen bij de individuele buschauffeur of de individuele medewerker in een van deze sectoren.
We moeten het neerleggen bij onszelf als wetgever en bij
de sectoren als het gaat om de instructies. Uiteindelijk gaat
het om de werking van het stelsel. Dan vind ik dat de
inschatting die ter plekke wordt gemaakt door de professional steun verdient. Ook in dit geval.
De heer Van der Molen (CDA):
Ik spreek de minister na als zij zegt dat deze buschauffeur
steun moet genieten van ons allemaal, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Het begint er uiteindelijk mee dat
mensen deze stap durven te nemen omdat ze weten dat de
politie eventueel de back-up is. Ik heb in de zomer gezien
dat de minister zelf de politie op de vingers heeft getikt over
de manier waarop men daarmee omgaat.
Ik heb dus twee vragen voor de minister. Een. Bent u het
met het CDA eens dat de politie nooit had moeten zeggen
dat het wat hen betref geen prioriteit had? Dan leg je de bal
wel bij de buschauffeur.
Twee. Heeft de minister de weken van deze zomer al wel
gebruikt om nieuwe afspraken met de politie te maken? De
politie zal uiteindelijk moeten zeggen: ja, vanaf het begin
willen we deze wet handhaven als daar een beroep op wordt
gedaan. Daar had de minister gewoon betere afspraken
over moeten maken.

De instructies, waar met de sectoren heel zorgvuldig naar
is gekeken, zien daar ook op. We zijn nu een maand verder
en hebben gezien wat er kan gebeuren. Ik denk dat het heel
belangrijk is dat we ons echt houden aan de afspraken, aan
de wet en aan de instructies, en dat we pal staan voor de
professionals, die soms een afweging moeten maken. Dat

Minister Ollongren:
Ik aarzel een beetje om te veel over de politie te zeggen,
want dan ga ik wel heel erg op de stoel van mijn collega
zitten. Maar ik heb hier natuurlijk met collega Grapperhaus
over gesproken. Er is met de politie over gesproken en er
zijn goede afspraken gemaakt met de politie. Het is duidelijk
op grond van de wet dat de handhaving alleen door de
politie kan geschieden. Het is altijd een beetje lastig om op
specifieke gevallen in te gaan, waarbij je dan ook nog een
keer moet afgaan op de weergave zoals die in de media is
verschenen. Ik ga ervan uit dat iedere buschauffeur en
iedere werknemer in het openbaar vervoer nu weet wat er
van hem of haar wordt verwacht, namelijk wel de overtreder
aanspreken, maar vervolgens proberen ervoor te zorgen

Tweede Kamer

3 september 2019
TK 103

Vragenuur: Vragen Wiersma

103-2-2

dat andere passagiers er niet de dupe van worden. Dat kan
ook heel goed in overleg met de politie. Als de heer Van
der Molen zegt "die afspraken moeten nog beter", zeg ik:
ik denk dat de afspreken goed zijn, maar dat ze vooral in
de praktijk nog beter moeten worden toegepast.
De heer De Graaf (PVV):
Ik hoor heel vaak het woord "afspraken". We hebben een
wet en die moet worden gehandhaafd. Zo simpel is het.
Het gaat ook niet om die ene buschauffeur. Het gaat om
alle laffe Halsema'tjes en in haar kielzog om zo veel andere
laffe bestuurders, die niet wensen te handhaven op deze
wet, omdat ze bang zijn voor de islam. Overal waar die
islam zijn neus om de hoek steekt, ontstaat tweespalt in de
ontvangende samenleving. Dat zien we precies bij deze
wet. Daarom vraag ik deze minister: is zij bereid om desnoods met de vuist op tafel te slaan bij iedereen die deze
wet hoort te handhaven en te eisen dat deze wet gehandhaafd wordt?

dragen. In de communicatie over de wet zit toch de crux.
Voor zover er in dat AD-artikel of waar dan ook, de indruk
zou zijn gewekt dat mensen daarin verder zouden mogen
gaan, dat ze het heft in eigen hand zouden mogen nemen,
heb ik daar afstand van genomen. Daar hebben we vaak
veel breder afstand van genomen en gelukkig is daar in de
praktijk tot nu toe ook niet van gebleken.
De voorzitter:
Dank u wel.

De voorzitter:
Mevrouw Halsema doet niet mee met dit debat.
Minister Ollongren:
Nee, voorzitter, dat klopt. Ik heb eigenlijk net al uiteengezet
hoe de wet in elkaar zit. Ook de PVV heeft ingestemd met
een wet die de handhaving ervan heeft neergelegd bij de
politie. Om deze wet in de praktijk goed te laten werken, is
meer nodig dan alleen maar die handhaving aan het eind.
Het is ook nodig dat er bij de sectoren goede afspraken zijn.
Het is ook nodig dat die sectoren instructies geven aan hun
werknemers. Op de hele stelsel moeten we met z'n allen
toezien, en dat doen we ook.
De voorzitter:
De heer Öztürk namens DENK.
De heer Öztürk (DENK):
De minister heeft het over handhaving door de politie, maar
uit het AD-artikel waarin een medewerker van het ministerie
zegt dat burgers ook kunnen handhaven door een burgerarrest te plegen, blijkt dat deze vrouwen in een kwetsbare
situatie terecht zijn gekomen. Wat doet de minister voor al
deze kwetsbare vrouwen, ook voor hen die zonder boerka
en zonder nikab, maar met een hoofdoek op rondlopen?
Zij krijgen opmerkingen over zich heen. Heel veel vrouwen
voelen zich in Nederland onveilig. Wat doet u daarmee en
wat gaat u eraan doen om deze belachelijke situatie die wij
in Nederland hebben, te stoppen?
Minister Ollongren:
Het allerbelangrijkste voor alle vrouwen die hiermee in
aanraking komen, en dat zijn zeker ook de vrouwen waar
u het over heeft, is volgens mij dat zij goed weten hoe die
wet in elkaar zit. De inwerkingtreding van deze wet is niet
onopgemerkt gebleven. Er is veel in de media over
geschreven, ook op een goede en feitelijke manier. Dus ik
denk dat we nu in Nederland kunnen verwachten dat
iedereen weet dat je in zorginstellingen, in onderwijsinstellingen en in het ov geen gezichtsbedekkende kleding mag

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Wiersma

3 september 2019
TK 103

103-2-3