Wetenschapstoets van voorgenomen beleid

Energiewet (positie consument)

Wetenschappers: prof. dr. Saskia Lavrijssen, hoogleraar regulering van de energietransitie, Tilburg University; prof. dr. Machiel Mulder,
hoogleraar energie-economie, Rijksuniversiteit Groningen
Rapporteur Tweede Kamer: Silvio Erkens
Beoordeelde documenten: wetsvoorstel Energiewet en achterliggende stukken (MvT, advies Raad van State)

Wetenschapstoets van voorgenomen beleid
Legenda:
Nr.

Onderdeel

1.

Vindbaarheid

Voldoende
Oordeel

Verdient aandacht
3.1 CW-informatie in het voorstel
-

In hoeverre is de
benodigde 3.1 CWinformatie te
vinden in het
voorstel?
-

-

2.

Doelen
Welke
beleidsdoelen

-

worden
nagestreefd met
het voorstel?

-

Verbeterpunt
Verbetersuggesties o.b.v. wetenschappelijke kennis

In de brief ‘Beleidskeuzes uitgelegd’ van n.v.t.
november 2021 geeft de minister van
Financiën aan: “In geval van een
wetsvoorstel wordt de CW 3.1onderbouwing onder herkenbare kopjes
opgenomen in de Memorie van
Toelichting.“
De Memorie van Toelichting (MvT)
beslaat 494 bladzijden. Hoewel de
bedoelde kopjes deels aanwezig zijn, is de
gevraagde informatie niet gemakkelijk
terug te vinden en samen te vatten. Dit
komt door de complexiteit van het
wetsvoorstel, de verschillende
doelstellingen en de (als gevolg hiervan?)
lange tekst .
De aanbiedingsbrief biedt hierbij wel enig
soelaas, maar bevat niet alle gevraagde
informatie.
De doelen staan niet vermeld in de
Concluderend:
wettekst.
De doelen van de wet worden in de MvT voornamelijk
Zowel in de brief (p. 2) als In de MvT Deel
besproken in het licht van economische haalbaarheid en
A (p. 4) wordt aangegeven dat het
efficiëntie; de impact op de verdeling van maatschappelijke
voorstel zich richt op samenvoegen,
welvaart wordt in beperkte mate besproken.
moderniseren en implementeren (van
In andere rapporten worden echter meerdere doelen
EU-regelgeving). Dit zijn in wezen drie
genoemd. In bijvoorbeeld, de Outlook Energiesysteem
verschillende doelen. Hierover merkt de
2050, Nationaal Plan Energiesysteem en de Kabinetsreactie
RvS eerder in zijn advies op “De
WRR-rapport ‘Rechtvaardigheid in klimaatbeleid. Over de
verschillende doelen en functies van het
verdeling van klimaatkosten’ worden naast de doelen
wetsvoorstel leiden ertoe dat het voorstel
betrouwbaarheid, betaalbaarheid en veiligheid ook doelen
verschillende gezichten heeft. In het
als duurzaam, rechtvaardig en participatief toegevoegd. Ook
voorstel worden de verschillende functies
worden de doelen breder geïnterpreteerd, met meer oog
bovendien onvoldoende duidelijk
voor maatschappelijke belangen. Deze belangen zijn in de
onderscheiden en uitgewerkt en is veelal
huidige Energiewet en MvT onderbelicht.
niet duidelijk wanneer het gaat om
Aanbeveling 1:
implementatie of herimplementatie of om Beschrijf de doelen breder met meer oog voor
uitvoering van nationale
maatschappelijke belangen. Bied daarbij ook handvatten
beleidsvoornemens. Om deze reden kost
voor het maken van belangenafwegingen door de Minister
het bovengemiddeld veel tijd om grip te
en/of de ACM. Zo worden transparantie van besluitvorming
krijgen op het wetsvoorstel “.
en rechtszekerheid verbeterd.
In de MvT deel A wordt verder
Aanbeveling 2:
aangegeven dat het wetsvoorstel
Besteed expliciet aandacht aan energierechtvaardigheid en
bijdraagt aan het generieke doel van het
welke factoren en elementen daarbij van belang zijn.
energiebeleid: “het toewerken naar een
Publieke instanties kunnen dan bepalen of met bepaalde
CO2-arme energievoorziening die veilig,
beslissingen de baten en de lasten van de energietransitie

-

-

3.

Ingezette beleidsinstrumenten
Welke beleids-

-

instrumenten
worden ingezet om
de beleidsdoelen te
realiseren?

-

betrouwbaar en betaalbaar is, op
eerlijk worden verdeeld en of de besluitvorming
zodanige wijze dat economische kansen
representatiever en inclusiever wordt.1
worden verzilverd en energie in het
Concluderend:
ruimtelijk beleid is geïntegreerd.” Het
Een van de doelen van de wet is het bieden van een
zwaartepunt ligt in dit wetsvoorstel op
reguleringskader voor het verzamelen, beheren, en
‘betrouwbaar’, ‘betaalbaar’ en ‘veilig’. (p.
uitwisselen van gegevens binnen de elektriciteits- en
5 MvT).Tenslotte vermeldt de
gasmarkt. Daarbij wordt opgemerkt dat het risico bestaat op
begeleidende brief drie belangrijke
‘overlap in toezicht en onnodige regeldruk’ met aanpalende
thema’s (p. 3-9 brief):
wetgeving zoals de AVG. Het is niet duidelijk of dit risico
- Toekomstgericht systeembeheer
voldoende is ondervangen. Met name op drie punten blijft
- Versterken positie consumenten in de
onduidelijkheid bestaan:
markt
(1) De basisideeën van de AVG worden onduidelijk en
- Snelle en veilige data-uitwisseling
onvolledig in de Energiewet neergelegd. Dat roept de vraag
Hoewel deze thema’s niet expliciet ‘doel’
op of de basislijn van de AVG ook moet gelden voor nietworden genoemd lijken dit impliciet de
persoonsgegevens in de energiesector.
drie voornaamste maatschappelijke
(2) Op meerdere punten bestaat onduidelijkheid over de
doelen van de wet.
verhouding tot de grondslagen voor gegevensverwerking
Elementen hiervan komen dan ook, op
(artikel 6 AVG). Op sommige plaatsen in de MvT en in het
diverse plaatsen in de MvT terug.
nader rapport naar aanleiding van het advies van de RvS
Hiermee hinkt de MvT qua doelstellingen
wordt de suggestie gewekt dat de Energiewet zelf de
een beetje op verschillende gedachten.
grondslag zou vormen voor gegevensverwerking - wat niet
Enerzijds ligt in deel A de nadruk op de
klopt als het om persoonsgegevens gaat.
generieke energiedoelstelling en
(3) Het idee van doelbinding van gegevensbescherming
anderzijds in de brief en deel B van de
wordt niet duidelijk gemaakt. De doelomschrijvingen in de
MvT op de drie thematische ‘doelen’.
Energiewet zijn erg ruim, terwijl doelbinding veronderstelt
Deze wetenschapstoets richt zich
dat het doel van iedere gegevensverwerking in de praktijk
(voornamelijk) op het thema “versterken
van tevoren duidelijk en precies wordt omschreven,
positie consument”
afhankelijk van contextuele factoren.
Aanbeveling 3:
Schep duidelijkheid over de reikwijdte en de toepassing van
de AVG. Maak daarbij ook helder voor welke doelen de
gegevensverwerking toegepast mag worden.
Het betreft een wetsvoorstel en dus
Concluderend:
regelgeving.
De Elektriciteits- en Gasrichtlijn gebiedt EU-lidstaten het
In deel A van de MvT, de context, worden
begrip kwetsbare afnemers te definiëren, energiearmoede
in paragraaf 3.6 f ‘Interventierationale’
aan te pakken en maatregelen te nemen om de kwetsbare
(p.30 MvT) de voorschriften per element
afnemer te beschermen. De richtlijnen bevatten een niet
van de generieke energiedoelstelling
uitputtende lijst van criteria waarmee kwetsbare afnemers
samengevat.
gedefinieerd kunnen worden.2
In deel B worden de voorschriften
De Energiewet bevat geen definitie van kwetsbare afnemers
uitgebreider beschreven, geclusterd naar
en er worden geen maatregelen getroffen ter bescherming
vijf hoofdstukken:
van deze groep. Ook armoede wordt niet genoemd in de
- Hoofdstuk 2: Energiemarkten
Energiewet. In de MvT wordt er wel gesproken over
- Hoofdstuk 3: Systeembeheer
kwetsbare afnemers, in die zin dat zij bescherming
- Hoofdstuk 4: Beheren en uitwisselen
ontvangen tegen het afsluiten van de energie bij
gegevens
wanbetaling. Hiermee is de bescherming van kwetsbare
- Hoofdstuk 5: Uitvoering, toezicht,
afnemers zeer beperkt gewaarborgd.
handhaving
Aanbeveling 4:
- Hoofdstuk 6: Overige bepalingen
Definieer het begrip kwetsbare consument met
- De voorschriften die relevant zijn voor
inachtneming van Europese richtlijnen en bied een
de versterking van de positie van
grondslag voor samenhangend beleid voor de bescherming
consumenten en zzp’ers, staan
van kwetsbare consumenten en voor het tegengaan van
voornamelijk in hoofdstuk 2. Deze
energiearmoede.
richten zich onder andere op
Concluderend:
bescherming en activering van de

1

Zie L Kaschny ‘Energy Justice and the Principles of Article 194(1) TFEU Governing EU Energy Policy’ (TEL 2023)
https://doi.org/10.1017/S2047102523000110.
2 Artikel 28 van de Elektriciteitsrichtlijn en afdeling 3.3 van de Gasrichtlijn.

3

consument via marktvoorschriften,
voorschriften voor levering en
teruglevering, afsluitregime,
faillissementsregime, faciliteren peerto-peer, positionering
energiegemeenschappen, toegang tot
vergelijkingssites (voornamelijk
afdelingen 2.1 t/m 2.3)
- Daarnaast staan er ook voorschriften
voor tarieven, methoden en overige
verplichtingen in hoofdstuk 3 (afdeling
3.6). In hoofdstuk 5 worden
voorschriften voor uitvoering en
toezicht door de ACM op met name
levering tegen concurrerende,
eenvoudig en duidelijk vergelijkbare,
transparante en niet-discriminerende
prijzen beschreven (afdeling 5.1)
- Er is geen expliciete
experimenteerbepaling opgenomen op
basis waarvan de Autoriteit Consument
& Markt, actieve afnemers of
marktdeelnemers pilots of
experimenten uit kunnen voeren.

-

Waar het gaat om taken die onder de exclusieve
bevoegdheid van nationale regelgevende instanties (NRI's)
vallen, vereist EU-wetgeving (Richtlijn (EU) 2019/944)
autonomie van NRI's ten opzichte van openbare en
particuliere instanties. Functionele onafhankelijkheid van
NRI's is noodzakelijk om de publieke belangen te borgen
d.m.v. apolitieke economische keuzes en neutrale
ondersteuning van systeemefficiëntie op de lange termijn.
Recente jurisprudentie wijst uit dat de Europese Commissie
en het Hof van Justitie deze onafhankelijkheidsvereisten
willen handhaven3.
Hoewel in de MvT het belang van onafhankelijkheid van de
ACM wordt erkend blijkt dit niet uit het wetsvoorstel. De
rijksoverheid neemt meer regie over de energiesector.4
Daarbij horen ook taken die onder de bevoegdheid van de
ACM vallen en waarbij het EU-recht niet de ruimte laat voor
een ministeriële regeling of AMvB (zie bv. artikel 3.38, lid 6,
artikel 3.41, lid 3 en artikel 3.46, lid 4).
Aanbeveling 5:
Verzeker de onafhankelijkheid van de ACM door het gebruik
van AMvB’s en ministeriële regelingen kritisch te evalueren.
Beperk de ministeriële bevoegdheden als de
onafhankelijkheid van de ACM in gevaar komt.
Concluderend:
Waar het gaat over investeringsplannen is onduidelijk wat
wordt bedoeld met ‘onderzoek’ van de minister en wat het
doel is. De ACM wordt door Richtlijn (EU) 2019/944 immers
al verplicht rekening te houden met de Nationale Energieen Klimaatplannen (NEKP) en consistentie te realiseren
tussen de tienjarige investeringsplannen van transmission
system operators (TSO’s) en de Nederlandse NEKP.
Aanbeveling 6:
Expliciteer de beoordelingsgrondslag van de minister van
investeringsplannen, gegeven de autonomie van de ACM. 5
Maak duidelijk dat de wet de ACM niet kan verplichten de
resultaten van het onderzoek van de minister uit te voeren.
Concluderend:
In de bepalingen die zien op het verzamelen en uitwisselen
van data (hoofdstuk 4), wordt frequent verwezen naar
gedelegeerde wetgeving, zoals ministeriële regelingen, om
details uit te werken. Doordat niet duidelijk is wat de inhoud
is van deze regelgeving wordt een ondoorzichtig kader
geschapen waarin de impact van dataverzameling en -deling
op fundamentele rechten (zoals het recht op
gegevensbescherming en het recht op privacy) niet duidelijk
is. Hierdoor is lastig te bepalen waar eventuele knelpunten
met fundamentele rechten zich voordoen.
Aanbeveling 7:
Verduidelijk in de Energiewet welke concrete gegevens
mogen worden verzameld en uitgewisseld, evenals de
frequentie van de gegevensverzameling, zodat de
Energiewet zelf in ieder geval een basiskader biedt. Maak
een assessment van de impact op fundamentele rechten

3 Zie L Kaschny & S Lavrijssen, ‘The Independence of National Regulatory Authorities and the EU Energy Transition’ (ICLQ 2023)

https://doi.org/10.1017/S0020589323000271
4 Zo wordt de term Algemene Maatregel van Bestuur zeventig maal genoemd in de Energiewet en de term Ministeriële Regeling 115 maal.
5 Voor meer informatie, zie L Kaschny & S Lavrijssen, ‘The Independence of National Regulatory Authorities and the EU Energy Transition’ (ICLQ 2023)
https://doi.org/10.1017/S0020589323000271.

4

4.

Doeltreffendheid

-

Op welke wijze en
in welke mate
wordt verwacht dat
het
beleidsinstrumenta
rium gaat bijdragen
aan de beoogde
prestaties en
effecten?
(NB: focus op
consumenten)

-

van het geheel aan regelingen voor het verzamelen en
uitwisselen van data.
Concluderend:
De Energiewet bevat geen grondslag voor de ACM om te
experimenteren met nieuwe contracten, tarieven en
voorwaarden. Een experimenteerbepaling is belangrijk
omdat zij de ACM in staat stelt de impact van nieuwe
samenwerkingsvormen, tarieven en voorwaarden op de
positie van (kwetsbare) consumenten en verdelingseffecten
te evalueren en waar nodig beleid bij te stellen.
Aanbeveling 8:
Neem een wettelijke bevoegdheid voor de ACM op om te
experimenteren met innovatieve tarieven, voorwaarden,
samenwerkingsvormen en contracten.
In de hierboven genoemde
Concluderend:
interventierationale in deel A van de MvT Energiedata worden in de Energiewet als “noodzakelijke en
wordt vooral aangegeven dát bepaalde
kansrijke grondstof” aangemerkt. Belangrijk onderdeel van
wetsonderdelen bijdragen aan de
de wet is de introductie van de Gegevensuitwisselingsverschillende aspecten van de
entiteit (GUE), een door de transmissie- en distributiedoelstelling, maar niet op welke wijze en
netbeheerders opgerichte rechtspersoon. De GUE verleent
in welke mate (doeltreffendheid). Ook
toegang tot gegevens en faciliteert de uitwisseling van
neveneffecten worden hier niet
gegevens uit de verschillende registers die door sommige
genoemd.
marktpartijen in de energiesector worden beheerd (zoals
In Deel C van de MvT worden de gevolgen
transmissie- of distributienetbeheerders en
van de wet besproken. Er wordt verwacht
meetverantwoordelijke partijen).
dat:
Gezien de belangrijke rol van de GUE is het opvallend hoe
- Eindafnemers iets beter beschermd
weinig aandacht de Energiewet besteedt aan de governance
worden. Hierbij past de nuancering dat
en werking ervan, anders dan dat de transmissie- en
veel regels al bestonden in de huidige
distributienetbeheerders er zeggenschap over zouden
wetgeving en dat
moeten hebben (art. 4.15), en de verplichting om redelijk,
vergelijkingsinstrumenten al goed
transparant en niet-discriminerend te handelen en geen
waren ontwikkeld, waardoor de
transmissie- of distributienetbeheerder te bevoordelen
effecten waarschijnlijk niet al te groot
boven een andere partij. Uit de MvT (p. 140-141) blijkt dat
zijn. Voor zzp’ers wordt wel een
het een bewuste keuze is om de aansturing van de GUE over
duidelijke verbetering verwacht ( p. 158
te laten aan haarzelf en aan de transmissie- en
MvT). Het doenvermogen van burgers
distributienetbeheerders.
wordt ondersteund door onder andere Uit de wet en de MvT wordt niet duidelijk hoe de belangen
regels t.a.v. betere
van consumenten inzake de bescherming van hun
informatievoorziening , redelijke en
persoonsgegevens en recht op privacy worden behartigd en
passende betalingsregelingen bij
gewaarborgd bij het opstellen van de door de GUE
schulden en op afstand uitleesbare
gehanteerde procedures en voorwaarden, en of
meters (p. 162 MvT).
consumenten bezwaar kunnen maken tegen die procedures
- Rechten van de consument en de
en voorwaarden.
verplichtingen op leveranciers worden vastgelegd in de Energiewet. Hier zijn
Aanbeveling 9:
duidelijke voorschriften voor het
Stel duidelijke eisen om de transparantie en
aangaan van een of meer
onafhankelijkheid van de GUE te waarborgen. Gebeurt dat
leveringscontracten (art. 2.1, 2.3, 2.4,
niet, dan bedreigt dat de doeltreffendheid van de
2.17, 2.22 en 2.23), de uitvoering van
Energiewet (m.b.t. een goed werkend systeem voor de
deze overeenkomsten (art. 2.5 t/m 2.9,
uitwisseling van energiedata en de bescherming van de
2.26 en 2.27) en het beëindigen van
persoonlijke gegevens van consumenten).
overeenkomsten (art. 2.10 t/m 2.15,
Versterk de positie van de consument bij het opstellen van
2.24 en 2.25. Deze verplichtingen
de door de GUE gehanteerde procedures en voorwaarden
gelden voor leveringscontracten met
en zorg voor een adequate rechtsbescherming voor
traditionele energieleveranciers. In veel
consumenten.
gevallen gelden deze ook voor peer-to- Concluderend:
peerleveranciers en leveranciers die
De bescherming van actieve- en inactieve eindafnemers die
peer-to-peerhandel faciliteren. Deze
deelnemen aan peer-to-peerhandel in bredere zin roept
5

krijgen in sommige gevallen
vragen op. Voordeel is vooral: huishoudens kunnen, direct
vrijstellingen van de verplichtingen.
of via een marktpartij, tegen gunstigere tarieven overtollige
- Burgers gemakkelijker ‘actief’ kunnen
elektriciteit verkopen aan andere huishoudens, voor wie
worden. Bijvoorbeeld door gebruik te
deze wijze van inkoop ook gunstig kan zijn. 6
maken van een dynamische
We zien echter ook risico's:
elektriciteitsprijs, het verkopen van zelf
(1) Zijn eindafnemers zich wel bewust van alle risico’s zoals
opgewekte elektriciteit of het
prijsrisico´s, onbalanskosten, leveringsbetrouwbaarheid
contracteren van meerdere aanbieders
et cetera?
op een aansluiting. Ook hier wordt de
(2) Het verschil tussen het (faciliteren van) peer-to-peer
kanttekening gemaakt dat veel van deze
leveren en leveren via aggregatoren, en de
activiteiten al wel mogelijk waren (p.
verplichtingen die hiervoor gelden is niet helder. 7
159 MvT). Het doenvermogen wordt
(3) Voor peer-to-peer, teruglevering en andere
daarbij ondersteund door de
aggregatiecontracten ontbreekt onder meer de
introductie van aggregatoren en peerbescherming van de verplichte aanbieding van
to-peerhandelaren ( p163 MvT).
modelcontracten. Het kan juist belangrijk zijn om
- Aggregatieactiviteiten worden apart
consumenten te beschermen bij het aangaan van dit
geregeld in art. 2.32 t/m 2.37. Hier kan
nieuwe type leveringscontract. 8
overlap bestaan tussen verplichtingen
Aanbeveling 10:
die toezien op het faciliteren van peer- Maak het onderscheid tussen (het faciliteren van) peer-toto-peerhandel en aggregatieactiviteiten.
peer levering en aggregatie helder.
Het is niet altijd duidelijk wat het
Aanbeveling 11:
verschil is tussen deze activiteiten.
Laat ACM voor al deze activiteiten modelcontracten
Daarnaast wordt in sommige
opstellen.
verplichtingen peer-to-peerhandel
Concluderend:
specifiek meegenomen of vrijgesteld,
Energiegemeenschappen genieten veel vrijstellingen, dit
terwijl er in andere verplichtingen enkel
kan risico’s opleveren voor consumentenbescherming.
wordt gesproken over leveranciers.
Aanbeveling 12:
- Energiegemeenschappen worden
Laat de ACM modelstatuten opstellen voor
doorgaans vrijgesteld van de
energiegemeenschappen. Dit levert handvatten waardoor
verplichtingen die gelden voor
zij eenvoudiger tot stand kunnen komen. Ook bevordert dat
leveranciers m.b.t.
het vertrouwen en daarmee de animo bij consumenten om
consumentenbescherming, hier wordt
deel te nemen aan energiegemeenschappen.
veel vrijheid geboden om de rechten en Concluderend:
plichten van leden in de statuten vast te Het simpelweg bieden van de wettelijke mogelijkheid van,
leggen (art. 2.3, 2.4, 2.17).
en informatie over het zijn van actieve afnemer geeft vooral
diegenen handelingsperspectief die al de middelen hebben
voor participatie (bv. financiële middelen, tijd en kennis
voor marktonderzoek, en het vermogen om de complexiteit
van het marktaanbod te begrijpen). De wet gaat niet in op
de problemen van kwetsbare afnemers die deze middelen
niet hebben.
Daarbij zien we dat actieve afnemers die energie
produceren bijvoorbeeld met PV-panelen de kosten voor
niet–actieve afnemers kunnen verhogen. Vanwege de
zonnepanelen op sommige woningen moeten de
netbeheerders hun netwerk uitbreiden en ze hebben vaak
hogere kosten voor balancering. De kosten daarvan komen
6

Zie bijv:
- Zhou, Y., Wu, J., Long, C., Cheng, M., & Zhang, C. (2017, December). Performance Evaluation of Peer-to-Peer Energy Sharing Models. Energy Procedia,
143, 817-822;
- Yebiyo, M., Mercade, R., Gillich, A., Chaer, I., Day, A., & Paurine, A. (2020, March). Novel economic modelling of a peer-to-peer electricity market with
the inclusion of distributed energy storage-The possible case of a more robust and better electricity grid. The Electricity Journal, 33(2), 106709;
- Zhou, Y., & Lund, P. D. (2023, May). Peer-to-peer energy sharing and trading of renewable energy in smart communities ─ trading pricing models,
decision-making and agent-based collaboration. Renewable Energy, 207, 177-193.
7Kallisvaart, S. T. (2023). Energiedelen, peer-to-peerhandel en collectief zelfverbruik. Nederlands tijdschrift voor Energierecht, nr2/3, 66-74.
8Zie bijv:
- Ansarin, M., Ghiassi-Farrokhfal, Y., Ketter, W., & Collins, J. (2020). Cross-subsidies among residential electricity prosumers from tariff design and
metering infrastructure. Energy Policy, 145, 111736;
- De Almeida, L., Klausmann, N., van Soest, H., & Cappelli, V. (2021). Peer-to-peer trading and energy community in the electricity market-analysing the
literature on law and regulation and looking ahead to future challenges. Robert Schuman Centre for Advanced Studies Research Paper No. RSCAS, 35.

6

6.

-

5.

Doelmatigheid

-

Waarom is het
voorgestelde
instrumentarium
een doelmatige
manier om de

-

beoogde prestaties

Er worden geen directe kosten voor de
rijksoverheid verwacht ( zie blok 6
hieronder). Wel speelt het kostenbatenaspect een rol in het besluit om
geen noodleverancier op te richten (p. 8,
brief).
Er wordt niet getoetst op ongewenste
neveneffecten

ook terecht bij huishoudens zonder zonnepanelen, zie ook
de discussie over het al dan niet afschaffen van de
salderingsregeling. Ook krijgen de niet–actieve afnemers
geen belastingkorting. Ook kunnen de transactiekosten voor
het faciliteren van peer-to-peerhandel leiden tot hogere
netwerktarieven. Zo kunnen consumenten die geen
gebruikmaken van peer-to-peerhandel met hogere kosten
te maken krijgen.9
Ten slotte is het van belang te beseffen dat peer-topeertransacties, zoals alle handel in elektriciteit, virtueel
zijn, wat betekent dat het niet per se een oplossing biedt
voor netgerelateerde problemen. Daarvoor is het nodig dat
de transacties lokaal zijn.

Aanbeveling 13:
De Minister en/of de ACM moet monitoren hoe minder
actieve of niet actieve consumenten worden geraakt door
de activiteiten van actieve consumenten. Zo nodig moeten
compenserende maatregelen worden getroffen.
Aansluitend bij aanbeveling 4: Ontwikkel een
samenhangend beleid voor de bescherming van kwetsbare
consumenten. Richt dit beleid in lijn met het doel
‘energierechtvaardigheid’ op betaalbaarheid, toegang en
participatie voor iedereen.10 Houdt bij de vormgeving van
dit het beleid rekening met de gevolgen van de activiteiten
van actieve afnemers voor kwetsbare niet-actieve afnemers.
Beleg de verantwoordelijkheid voor en coördinatie van de
bescherming van kwetsbare afnemers bij de minister van
EZK. Deze minister kan dan zorgen voor samenhang met
ander relevant beleid voor deze groep zoals sociaal, fiscaal
en huisvestingsbeleid. Zet er daarbij op in om ook voor
kwetsbare afnemers hun kansen om te profiteren van de
nieuwe marktmogelijkheden te verbeteren.
Concluderend:
De Energiewet bevat verschillende lagen en wordt nader
uitgewerkt in AMvB’s, ministeriële regelingen en besluiten
van de ACM. Daarom is het lastig de doelmatigheid op
voorhand te beoordelen.

en effecten te
bereiken?
Financiële
gevolgen voor het
Rijk

-

Op p. 171 MvT wordt vermeld: “Het
Concluderend:
wetsvoorstel heeft geen directe gevolgen Het bevorderen van de bijdrage van consumenten aan de
voor de financiën van de Rijksoverheid,
energietransitie heeft op diverse manieren financiële
op meer indirecte wijze is dit wel het
gevolgen voor de overheid. Er is het effect van
geval. Gewezen is reeds op de
belastingkortingen en subsidies voor eigen opwek en

9

Zie bijv:
- Ansarin, M., Ghiassi-Farrokhfal, Y., Ketter, W., & Collins, J. (2020). Cross-subsidies among residential electricity prosumers from tariff design and
metering infrastructure. Energy Policy, 145, 111736.
- Picciariello, A., Vergara, C., Reneses, J., Frías, P., & Söder, L. (2015). Electricity distribution tariffs and distributed generation: Quantifying crosssubsidies from consumers to prosumers. Utilities Policy, 37, 23-33;
- Kim, J., Baek, K., Lee, E., & Kim, J. (2023). Analysis of Net-Metering and Cross-Subsidy Effects in South Korea: Economic Impact across Residential
Customer Groups by Electricity Consumption Level. Energies, 16(2), 717;
- Iglesias, C., & Vilaça, P. (2022). On the regulation of solar distributed generation in Brazil: A look at both sides. Energy Policy, 167, 113091.
- Eid, C., Guillén, J. R., Marín, P. F., & Hakvoort, R. (2014). The economic effect of electricity net-metering with solar PV: Consequences for network cost
recovery, cross subsidies and policy objectives. Energy Policy, 75, 244-254.
10Zie ook het Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan 2021-2030, Part 3.4.4.

7

Welke (positieve en
negatieve)
financiële gevolgen
heeft het voorstel
voor de
rijksbegroting op
korte en langere
termijn?
7.

Financiële

-

D
gevolgen
voor
a
maatschappelijke
sectoren en derden

-

Welke financiële
gevolgen heeft het
voorstel voor
maatschappelijke

-

sectoren en derden
(publiek/privaat,
inclusief individuele
burgers)?

8. Evaluatieparagraaf: leren,
bijsturen,
verantwoorden
Hoe wordt het
voorstel
gemonitord
(doelmatigheid,
doeltreffendheid)

-

mogelijkheid dat de beoogde transitie
naar een CO2-arme energievoorziening
ook gevolgen hebben voor de
verschillende belastingen en heffingen
die hiermee samenhangen.” Er is wel
sprake van aan de ACM toegedeelde
taken. Daar wordt niet bij vermeld of er
extra kosten aan verbonden zijn (p.141
MvT).
Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren en derden zijn
niet expliciet en niet volledig beschreven:
Deel C van de MvT richt zich op de
gevolgen van het wetsvoorstel maar
heeft niet veel aandacht voor kosten. Wel
wordt vermeld dat de wet kan leiden tot
investeringskosten (p. 165 MvT).
Wel wordt in het hoofdstuk 5 (uitvoering)
gesproken over kosten voor het
aanleggen, onderhouden en beheren van
de aansluitingen van windparken,
transmissiesystemen voor TSB’s. “De
ACM stelt hiervoor vast wat de efficiënte
kosten zijn en stelt op grond daarvan de
tarieven zelf of de berekeningsmethode
voor deze tarieven vast” (p. 85 MvT)
Er is geen evaluatieparagraaf opgenomen
in de wettekst, MvT of brief. Hoewel er
geen verplichting is om iedere wet te
evalueren stelt artikel 5 van de RPE en de
bijbehorende toelichting dat ieder
voorstel dat leidt tot een substantiële
beleidswijziging tenminste een
evaluatieparagraaf moeten bevatten. Dit
zou dus ook moeten gelden voor
voorliggend wetsvoorstel.

en ingezet voor
leren, bijsturen en
verantwoorden?

8

besparing, wat leidt tot minder netto overheidsinkomsten.
Daarbij komt dat meer decentrale opwek leidt tot een
groter behoefte aan netwerkcapaciteit wat investeringen
vereist. Uiteindelijk zullen die investeringen leiden tot
hogere tarieven voor netgebruikers, maar op korte termijn
is er een financieringsbehoefte. Overheid zijn immers als
aandeelhouder medefinancier van die investeringen. Verder
zijn er nog financiële overheidsbijdragen vereist voor
maatregelen ter bescherming van kwetsbare consumenten.
Concluderend:
De distributionele effecten van de energietransitie op de
maatschappij zijn divers en niet altijd transparant. Zonder
specifieke maatregelen zijn de voor- en nadelen ongelijk
verdeeld. Het is van belang kwetsbare mensen en mensen
met minder draagkracht mee te laten profiteren van de
voordelen van de energietransitie ( zie aanbevelingen 4 en
13 ). De effecten van beleid op verschillende groepen in de
maatschappij moeten worden gemonitord door de Minister
en de ACM (zie par. 8).

Concluderend:
De Energiewet bevat geen specifieke bepaling op grond
waarvan de minister en/of de ACM periodiek moeten
evalueren of de gekozen instrumenten bijdragen aan de
doelen van de wet.
Aanbeveling 14:
Neem een (periodiek) evaluatiemoment op om te kunnen
beoordelen of de gekozen beleidsinstrumenten bijdragen
aan de doelen van de wet en of de rol van (publieke)
actoren daartoe adequaat wordt ingevuld. Hierbij kan
worden gekeken naar: a) de voortgang m.b.t. het behalen
van de doelen voor 2030 en 2050; b) de impact van de
wetgeving op (en de balans tussen) betaalbaarheid,
betrouwbaarheid en duurzaamheid; c) de distributionele
effecten van de maatschappelijke ontwikkelingen als gevolg
van de invoering van de Energiewet en de impact op
energierechtvaardigheid en de positie van kwetsbare
afnemers; d) de onafhankelijkheid van de ACM en het
vermogen van de ACM om doeltreffend te handelen om de
doelstellingen te waarborgen.