Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 568

Staatkundig proces Nederlandse Antillen

Nr. 30

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 26 maart 2009

1

De vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken1
en de vaste commissie voor Financiën2 hebben op 4 maart 2009 overleg
gevoerd met staatssecretaris Bijleveld-Schouten van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties over:
– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 11 december 2008 over de rijksbrede
uitgaven richting de Nederlandse Antillen (31 700 IV, nr. 28);
– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 22 december 2008 over de conclusies
van de Ronde Tafel Conferentie van 15 december 2008
(31 568, nr. 14);
– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 27 januari 2009 over de voortgangsrapportage staatkundig proces Nederlandse Antillen (31 568,
nr. 18);
– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 20 februari 2009 over de Slotverklaring Parlementair Overleg Koninkrijksrelaties januari
2009 (31 854, nr. 2);
– de brief van de staatssecretaris van Financiën d.d. 25 februari
2009 over de voortgang fiscaal stelsel BES-eilanden (31 568,
nr. 21);
– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 10 februari 2009 met de reactie op het
verzoek van de commissie om informatie over de Bon Futurogevangenis (31 700 IV, nr. 31);
– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 10 februari 2009 over Aruba (31 700
IV, nr. 30);
– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 19 februari 2009 met de reactie op het
verzoek van mevrouw Agema inzake het bericht dat de
minister van Justitie van Aruba AIVD’ers wil uitzetten (31 700
IV, nr. 32);

Samenstelling:
Van Beek (VVD), voorzitter, Van Gent (GroenLinks), Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP),
Blok (VVD), Dijsselbloem (PvdA), Remkes
(VVD), Van Bochove (CDA), Van Velzen (SP),
Van Vroonhoven-Kok (CDA), Sterk (CDA),
Leerdam (PvdA), ondervoorzitter, Van Hijum
(CDA), Griffith (VVD), Boelhouwer (PvdA),
Schinkelshoek (CDA), Ortega-Martijn
(ChristenUnie), Brinkman (PVV), Pechtold
(D66), Van Raak (SP), Gill’ard (PvdA), Lempens
(SP), Ouwehand (PvdD), Kuiken (PvdA) en De
Rouwe (CDA).
Plv. leden: Ten Broeke (VVD), Halsema (GroenLinks), Van Leeuwen (SP), Van der Vlies (SGP),
Zijlstra (VVD), Wolbert (PvdA), Weekers (VVD),
De Nerée tot Babberich (CDA), Poppe (SP),
Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Van Miltenburg (VVD), Spekman (PvdA), Voordewind
(ChristenUnie), Graus (PVV), Koşer Kaya (D66),
Bouchibti (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme
(PvdD) en Kalma (PvdA).
2
Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Blok (VVD), voorzitter, Ten Hoopen (CDA), ondervoorzitter,
Weekers (VVD), Van Haersma Buma (CDA), De
Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Irrgang (SP), Luijben
(SP), Kalma (PvdA), Blanksma-van den Heuvel
(CDA), Cramer (ChristenUnie), Van der Burg
(VVD), Tony van Dijck (PVV), Spekman (PvdA),
Heerts (PvdA), Gesthuizen (SP), Ouwehand
(PvdD), Tang (PvdA), Vos (PvdA), Bashir (SP)
en Sap (GroenLinks).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Remkes
(VVD), Jonker (CDA), Aptroot (VVD), Jan de
Vries (CDA), Van Hijum (CDA), Mastwijk (CDA),
De Krom (VVD), De Pater-van der Meer (CDA),
Pechtold (D66), Kant (SP), Ulenbelt (SP), Van
der Veen (PvdA), Smilde (CDA), Anker
(ChristenUnie), De Roon (PVV), Van Dam
(PvdA), Smeets (PvdA), Karabulut (SP),
Thieme (PvdD), Heijnen (PvdA), Roefs (PvdA),
Van Gerven (SP), Vendrik (GroenLinks).

KST129333
0809tkkst31568-30
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

1

–

de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 24 februari 2009 met: Aruba, weekbericht vertegenwoordiging (31 700 IV, nr. 33);
– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 4 februari 2009 over de schuldsanering
Nederlandse Antillen (31 568, nr. 19).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
Voorzitter: Van Beek
Griffier: De Gier
Vragen en opmerkingen uit de commissies
De voorzitter: Ik heet de staatssecretaris en haar staf belast met Antilliaanse Zaken van harte welkom, evenals de collega’s en aanwezigen. Wij
praten over de voortgangsrapportage over het staatkundig proces rond de
Nederlandse Antillen en een aantal daaraan toegevoegde stukken. Het lijkt
mij verstandig om de agenda als één geheel aan de orde te stellen. Wij
beginnen met een spreektijd van tien minuten per fractie.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. De onderhandelingen over nieuwe
staatkundige verhoudingen lijken wel een gordiaanse knoop: hoe harder
je trekt, des te vaster wordt de knoop. Alexander de Grote leerde dat je
een gordiaanse knoop maar op één manier kunt ontwarren: door hem
door te hakken. Ik zie vijf knopen. De eerste gordiaanse knoop is de steun
van de Antilliaanse bevolking. Nederland is begonnen met de sanering
van schulden. In mei stemt de bevolking over de nieuwe staatkundige
verhoudingen. De meeste inwoners van Curaçao willen niet onafhankelijk
worden van Nederland, maar de meeste bewoners willen ook niet al te
veel bemoeienis van Nederland. Dat is een dilemma, want allebei tegelijk
kan niet. Volgens de SP hebben de inwoners van Curaçao in het referendum feitelijk de volgende keuze: of ze verwerpen de nieuwe verhoudingen – en dat is eigenlijk een keuze voor onafhankelijkheid – of ze
blijven in het Koninkrijk, maar dan moeten ze accepteren dat Nederland
zijn verantwoordelijkheid kan nemen voor goed bestuur, doorzichtige
financiën en betere veiligheid. Deelt de staatssecretaris de opvatting dat
een nee van Curaçao in feite een keuze voor onafhankelijkheid betekent?
En een meer huishoudelijke vraag: als de bevolking van Curaçao nee zegt,
krijgen we dan ook ons geld terug? Het land Nederlandse Antillen heeft nu
voor de tweede keer, en daarbij is een compliment op zijn plaats, zelfverrijking door de bestuurders van Curaçao tegengehouden; deze keer de
riante pensioensvoorzieningen. Dat is twee keer op landsniveau gebeurd.
Het land Nederlandse Antillen gaat verdwijnen. Wie gaat dat soort zelfverrijking in de toekomst voorkomen?
De tweede gordiaanse knoop zijn en blijven de inkomsten. De discussie
gaat tot nu toe vooral over de uitgaven, maar niet over de inkomsten van
de eilanden. De Nederlandse Antillen zijn geen arm land: het gemiddelde
inkomen is veel hoger dan in, bijvoorbeeld, EU-land Roemenië. Maar
naast veel rijkdom kennen de Antillen ook veel armoede: dertig procent
van de bevolking van Curaçao moet leven van minder dan € 215 per
maand. Onze minister-president zei dat hij samen met andere Europese
leiders de belastingparadijzen in Europa wil aanpakken en ook onze
minister van Financiën vond dat een goed idee. De SP vindt dat een
buitengewoon goed idee, maar ondertussen laten wij de belastingparadijzen op de Antillen gewoon bestaan. Dat kan natuurlijk niet; als we
in Europees verband zeggen dat de belastingparadijzen moeten worden
aangepakt, dan moeten we dat in Koninkrijksverband natuurlijk zeker
doen. Laten we in ieder geval thuis het goede voorbeeld geven! Neoliberalisme leidt tot neokolonialisme. Zonder inkomsten worden de Antillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

2

schuldenaars. Toch zie ik alleen maar voorstellen voorbijkomen om belastingen te verlagen, niet om zelf meer inkomsten te genereren. Dat geldt nu
ook weer voor de BES-eilanden en dat kan zo echt niet. De SP wil een plan
van aanpak voor de afbouw van de belastingparadijzen op Bonaire en
Sint-Eustatius, en voor de rijken in plaats van lagere juist hogere belastingen. Uit de brieven die wij kregen, bleek dat in de belastingparadijzen
geen belasting wordt betaald, behalve twee procent winstbelasting. In de
stukken staat dat wordt overwogen om die belasting op nul te zetten.
Curaçao klaagt al over oneerlijke concurrentie, omdat de belastingparadijzen van de BES-eilanden, die nota bene onderdeel worden van
Nederland, nog minder belasting zouden vragen dan diens eigen
belastingparadijzen. Staatssecretaris, we hebben het putje bereikt. De SP
wil dat de staatssecretaris stopt met schuldsanering en eerst een plan van
aanpak voor de belastingparadijzen op Curaçao en Sint-Maarten presenteert. De SP wil ook een onderzoek naar witwaspraktijken, wapenhandel
en mensenhandel via de belastingparadijzen en naar de eventuele verbondenheid tussen onderwereld en bestuur. Dit is een moment waarop
wetten worden gemaakt. Het gaat niet alleen over uitgaven, maar ook
over inkomsten. Ik heb dit de staatssecretaris al vaker gezegd, maar het
gebeurt niet. Ik heb nog geen voorstel voorbij zien komen voor fatsoenlijke inkomsten, alleen maar voor belastingverlaging. Dat is onacceptabel.
Een derde gordiaanse knoop is het sociale beleid: bestuurders op de
Antillen lijken veel oog te hebben voor bedrijven, maar soms veel minder
voor de eigen bevolking. De rijke Antillen verstikken in armoede. Om de
arme bevolking op de eilanden perspectieven te bieden voor de toekomst
moet bijzonder veel worden geïnvesteerd in onderwijs, zorg en armoedebestrijding. Veertig procent van de gezinnen op Curaçao bestaat uit
moeder en kind. Belastingen verlagen kunnen we allemaal, maar welke
extra investeringen gaan de eilandbesturen in de eigen bevolking doen?
Dat brengt ons ook bij de vraag van de verantwoordelijkheid van Nederland: het Statuut vraagt dat Nederland ingrijpt bij ondeugdelijk bestuur.
Hoe staat het met de asbestsanering op de BES-eilanden? Hoe staat het
met de aanpak van de toestanden in de Bon Futuro-gevangenis, waar
mensenrechten worden geschonden? Hoe staat het met de aanpak van de
vervuiling door de Isla-raffinaderij, waar nog steeds vele zieken zijn en ook
doden vallen? Met andere woorden, wanneer gaat de staatssecretaris
ingrijpen? Artikel 43 van het Statuut biedt die mogelijkheid. Als sprake is
van een structureel gebrek aan deugdelijk bestuur, en dat is zo in deze
gevallen, dan vraag ik de staatssecretaris of zij bereid is om in te grijpen.
En wat is de interpretatie van de staatssecretaris van artikel 43 van het
Statuut? Dat laatste is eerder een opdracht dan een vraag. Ik kom daarop
terug.
Een vierde gordiaanse knoop is en blijft Sint-Maarten. In de voortgangsrapportage van de staatssecretaris zie ik overal lachende smileys: alles ligt
op schema. Een grote meerderheid van de Tweede Kamer vindt meer
autonomie voor Sint-Maarten voorlopig echter geen optie. Waarom gaat
de staatssecretaris dan vrolijk door op deze doodlopende weg? Zij noemt
zelf de kleinschaligheid, de corruptie, het zwakke democratische besef; dat
zijn punten die ook de Tweede Kamer en de SP naar voren hebben
gebracht. Waar blijft het toegezegde rapport over de corruptie op SintMaarten? Is de staatssecretaris al bezig met voorstellen om van SintMaarten een openbaar lichaam te maken?
De vijfde en laatste gordiaanse knoop gaat over Aruba, dat tot op heden
grotendeels buiten de onderhandelingen is gebleven. Het bestuur van
Aruba lijkt met een januskop te spreken: enerzijds meewerken met de
besprekingen, anderzijds de verhouding met Nederland frustreren. In het
uitgelekte weekbericht staat het nodige over het bestuur van Aruba. Is dat
waar? Ik denk dat de staatssecretaris overtuigend duidelijk heeft gemaakt
dat het lekken van dit weekbericht een fout is geweest. Ik hoop dat zoiets
in de toekomst wordt voorkomen. Ik vind dat dit stuk niet in de openbaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

3

heid had moeten komen, maar dat is toch gebeurd. En nu wij die informatie hebben, wil ik weten of wat daarin staat, waar is. De staatssecretaris
kan dus niet wegkomen met een opmerking als «het is gerapporteerd»,
«het is iemand gevraagd» of «er wordt iemand geciteerd». Nee, is het
waar wat daarin staat over die zakelijke belangen, over die politieke spelletjes, over het frustreren van de onderhandelingen en de verhouding met
Nederland? En zo ja, wat betekent dat dan? Kunnen we dan nog samenwerken met minister van Justitie Croes? Welke zakelijke belangen van
deze minister worden bedreigd als Nederland meer openheid vraagt?
Deelt de staatssecretaris de opvatting van de SP dat ook Aruba Nederland
de mogelijkheid moet geven om de voorwaarden te scheppen voor goed
bestuur?
Ik schetste vijf gordiaanse knopen. De staatssecretaris kan blijven trekken,
maar dan zullen de knopen nog vaster komen te zitten. De SP wil een
«Ank de Grote»: een staatssecretaris die knopen doorhakt. Dat kan door
uitbreiding van de waarborgfunctie: de mogelijkheid om in te grijpen bij
slecht bestuur. Voor de SP is het niet geld vangen en verder niks doen of
achteroverleunen. De eilanden moeten kiezen: of onafhankelijk worden,
maar daarbij hoort ook zelf verantwoordelijkheid nemen voor inkomsten
en ik heb daarvoor nog geen enkel voorstel gezien; of binnen het Koninkrijk blijven, maar dan moeten de eilandbesturen hulp en bemoeienis van
Nederland accepteren. De staatssecretaris moet een veel ruimhartigere
interpretatie geven van de waarborgfunctie en opnieuw onderhandelen
over inkomsten voor de eilanden, met name de belastingparadijzen.
De heer Schinkelshoek (CDA): Voorzitter. Hoe goed gaat het eigenlijk
met het Koninkrijk der Nederlanden? Wie na de rondetafelconferentie op
Curaçao en het parlementaire koninkrijksoverleg op Aruba een tussenbalans opmaakt – en dat is wat we in dit algemeen overleg van vandaag
doen – wordt niet erg opgewekt, tenzij hij een onverbeterlijke optimist is.
Zeker, de rondetafelconferentie is geslaagd. De politieke afspraken over de
staatkundige herstructurering van de Nederlandse Antillen uit 2006 zijn
herbevestigd. Nederland en de overzeese rijksdelen gaan over van de
ontwerp- naar de uitvoeringfase. Dat is een prestatie van formaat, waarvoor zowel de minister-president als de staatssecretaris complimenten
verdienen, zeker als het tromgeroffel op de achtergrond, de ontregelende
bommeldingen en hatelijke demonstraties in aanmerking worden
genomen. Het parlementaire koninkrijksoverleg – u weet wel, dat overleg
onder de onheilspellende naam «POK» – bevestigde hoe stroef de verhoudingen in het Koninkrijk waren. Er was niet alleen een Hero Brinkman voor
nodig – jammer dat hij er nu niet is – om dit als een sof te laten eindigen.
De sfeer was weinig constructief, om niet te zeggen kil, en er was geen
goed garen te spinnen.
De heer Leerdam (PvdA): Nou, nou.
De heer Remkes (VVD): Hij heeft gelijk, John, zeg dat nou eens, en zit niet
te morren.
De heer Leerdam (PvdA): Voorzitter. Ik mor omdat ik me afvraag of het
alleen maar kommer en kwel was. Ik vraag aan de heer Schinkelshoek:
was het zo erg?
De heer Schinkelshoek (CDA): Ik heb geen opgewekte gevoelens over
dat koninkrijksoverleg, maar ben blij dat hier ten minste één persoon is
aan te treffen die deze wel heeft.
De heer Leerdam (PvdA): Misschien ben ik dan wel die onverbeterlijke
optimist; wat denkt u daarvan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

4

De heer Schinkelshoek (CDA): Ik gun u uw optimisme, maar leg uit dat
ik er zeker niet opgewekt van ben geworden. Wie de slotverklaring
naleest, kan er volgens mij ook niet opgewekt over worden. Ik vond de
sfeer niet constructief en het heeft allemaal tot weinig geleid, althans veel
minder dan ik had verwacht. Maar misschien is het verschil tussen u en
mij dat uw verwachtingen wat lager waren dan de mijne.
De voorzitter: Mensen, deze discussie zet u aan de bar maar eens voort.
De heer Schinkelshoek mag zijn betoog vervolgen.
De heer Schinkelshoek (CDA): En alsof dat alles niet genoeg was, liet
Aruba na het POK van zich horen. Het hele gedoe rond het bewust laten
uitlekken van de interne rapportage van de Nederlandse vertegenwoordiging heeft schade toegebracht aan de verhoudingen tussen Nederland en
Aruba, juist op een heel cruciaal punt: de rechtshandhaving. De staatssecretaris is daar klip en klaar over. Daarom komt dit algemeen overleg op
een uitgelezen moment: het is een goede gelegenheid om in samenspraak
met de staatssecretaris een balans op te maken, zeker na haar reis van
vorige week. Hoe waardeert zij de situatie in de West? Hoe kijkt zij aan
tegen de verhouding met Curaçao? Acht zij het mogelijk om de relatie met
Aruba te herstellen? Hoe beoordeelt zij de ontwikkelingen op SintMaarten? Hoe denkt zij de zaken zo af te wikkelen dat de afspraken met de
kleinere eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba er geen schade van
ondervinden?
Laat ik helder maken waarvoor het CDA staat: wij achten ons van A tot Z
gebonden aan de slotverklaring van 2006. Mijn collega Van Bochove heeft
daarover nooit enige twijfel laten bestaan. En zoals wij ons aan die
afspraken zullen houden, zullen wij ook onze koninkrijkspartners aan die
afspraken houden. Vandaag maken we een tussenbalans op; niet meer en
niet minder. Ons finale oordeel schorten we op tot we weten waarover we
het precies hebben. Preciezer geformuleerd: tot het moment waarop alle
voorstellen hier op tafel liggen, in de vorm van weten en rijkswetten. Dat
kan inderdaad betekenen dat wij wijzigingen zullen voorstellen; het parlementaire amendementsrecht is ons te veel waard om daar ongezien of
blind afstand van te doen. Dit zal in het topoverleg ongetwijfeld duidelijk
zijn geworden.
De heer Van Raak (SP): De heer Schinkelshoek begon met te zeggen dat
hij niet opgewekt was. Nou, dat was ik ook niet. Nu stelt hij enkele wijzigingen in het vooruitzicht. Kan hij in deze fase al wat onthullen, zodat we
het over die wijzigingen kunnen hebben en het er misschien over eens
kunnen worden?
De heer Schinkelshoek (CDA): De heer Van Raak is kennelijk erg haastig,
ik houd van een ordentelijke procedure. Er zijn enige voorstellen van wet
en rijkswet in voorbereiding, zowel ten aanzien van de BES-eilanden als
ten aanzien van Aruba en de herstructurering van de Nederlandse
Antillen, de ontmanteling van het land Nederlandse Antillen. Voor zover ik
weet, liggen al die voorstellen bij de Raad van State. Als ze bij de Kamer
aankomen, gaan we erover spreken. Ik zeg nu, op voorhand, dat wij deze
voorstellen op hun eigen merites zullen beoordelen, tegen de politieke
achtergrond van de slotverklaring van 2006. Dit kan dus niet betekenen
dat wij blind zullen tekenen, wat ik ook al bij het POK-overleg duidelijk heb
gemaakt. Wij zullen bekijken of het past bij de geest en de afspraken van
toen. In beginsel zullen wij meewerken aan de herstructurering van de
Antillen, wij zullen de precieze details doornemen en ik sluit niet uit, voor
alle helderheid zodat eenieder weet waar wij staan, dat wij met voorstellen zullen komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

5

De heer Van Raak (SP): Als ik de staatssecretaris was, zou ik met dit
antwoord erg ontevreden zijn. Wij voeren nu een algemeen overleg en
kunnen nu de staatssecretaris met opdrachten op pad sturen. Nu worden
de wetten gemaakt, dus dit is het moment om te laten weten wat de
Kamer wel en niet wil; anders zitten we naderhand met wetten die we
weer moeten amenderen. Dit is dus het moment waarop wetten worden
gemaakt. Als u vindt dat er wijzigingen moeten komen – en daarmee ben
ik het zeer eens – dan wil ik van u weten wat voor soort wijzigingen er
moeten komen, zodat ik kan zeggen welke wijzigingen ik steun en welke
niet. Dit is dus het moment!
De heer Schinkelshoek (CDA): Voorzitter, u vindt het vast goed dat ik
collega Van Raak nu geen college staatsrecht ga geven. Het moment
waarop de Kamer aan het woord is, is als de voorstellen hier aan de orde
zijn; dan bespreken we de voorstellen en kunnen we, wanneer dat nodig
is, ons recht van amendement uitoefenen. Hij krijgt dan volop de gelegenheid om mee te tekenen, om tegen te stemmen en om mee te praten.
De heer Van Raak (SP): De staatssecretaris weet nu dat er wijzigingen
zullen komen, dat als er voorstellen komen, het CDA ze niet goed zal
vinden. Maar ze heeft geen idee over wat voor wijzigingen het gaat. Dat
kunnen wij de staatssecretaris toch niet aandoen?
De heer Schinkelshoek (CDA): Nee, dat heb ik niet gezegd. Ik heb
gezegd dat u ons kunt houden aan de politieke afspraken in het Slotakkoord. De afspraken staan. De uitwerking daarvan, in de vele details,
bijvoorbeeld in de BES-wetten of die over de toekomst van de Nederlandse Antillen en de ontmanteling van het land, de toekomst van
Curaçao, de samenwerkingsafspraken en de ontwikkelingen in SintMaarten, krijgt vorm in bepaalde wetten die hier te zijner tijd ordentelijk
zullen worden besproken. Ik wil die zien voordat ik kan zeggen op welke
voorstellen amendementen zullen komen. Ik zeg alleen maar: men moet
niet verrast zijn als wij met wijzigingsvoorstellen komen. Ik kondig ze
alleen aan. Dat is geen dreigement, dat is de aanduiding dat wij ons werk
serieus nemen en dat ons parlement werk wil maken van het Koninkrijknieuwe stijl.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Dat lijkt me allemaal
volstrekt logisch, want niemand in de Kamer gaat hier blind tekenen. De
heer Schinkelshoek doet net of hij iets bijzonders doet. Nu is dit recht van
amendering ook in het POK aan de orde geweest; vandaar dat hij er zo’n
punt van maakt.
Wel wil ik het volgende van hem weten. Als hij zegt dat de slotverklaring
van 2006 het uitgangspunt is, maakt hij dan meer dan een procedurele
opmerking? En wat zijn de ijkpunten van het CDA bij de beoordeling van
de voorstellen? Daarover moet hij wat meer helderheid verschaffen,
anders wordt dit een soort procedureel gemiezemuis waarmee we niks
opschieten.
De heer Schinkelshoek (CDA): Ik denk dat mevrouw Van Gent mij kent
als meer dan een procedurele miezemuizer.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ja, en daarom was ik ook zo teleurgesteld.
De heer Schinkelshoek (CDA): Ik zeg alleen dat de slotverklaring van
2006 ons uitgangspunt is. Afspraak is afspraak en die komen wij na. In dat
licht zullen wij de voorstellen toetsen. Dat betekent niet dat wij op voorhand, dus blind, zullen tekenen. Men heeft het recht om te weten waar wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

6

staan, ik geef het signaal af dat wij de ingediende wetsvoorstellen niet
ongezien zullen tekenen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): In dat geval zou het voor de staatssecretaris handig zijn als u aangeeft waar u afwijkingen van de Slotverklaring van 2006 verwacht die voor u onbespreekbaar zijn. Alle fracties
zullen die Slotverklaring als ijkpunt nemen.
De heer Schinkelshoek (CDA): Ik begrijp uw ongeduld, maar toch moet
ik u en de collega’s wijzen op de ordentelijke procedure die wij hebben
afgesproken. Wij wachten de voorstellen af, zullen ze beoordelen en ik
kondig nu aan dat men niet verrast moet zijn als wij wijzigingen zullen
voorstellen. Ik denk dat dit ook voor u geldt, dat u ook op punten met
amendementen en voorstellen zult komen. Ik wil dat nu in alle helderheid
hebben gezegd, zodat er geen verrassing achteraf kan ontstaan.
Dat is dus geen dreigement, maar wel de aanduiding dat wij serieus werk
willen maken van ons Koninkrijk-nieuwe stijl. Wij willen inderdaad iets
met dat Koninkrijk van ons en de afspraken van indertijd, vervat in de
slotverklaring, bieden daartoe een goede basis. Er valt misschien het
nodige op af te dingen, maar ze verschaffen de eilanden stuk voor stuk
grotere zelfstandigheid, in lijn met de eigen keus van de bevolkingen. Ze
bieden ook meer uitzicht op zekerheid, stabiliteit, welvaart en veiligheid, in
het eigen belang. En laat er geen misverstand over bestaan dat de
CDA-fractie daar nog steeds voor tekent. Maar de liefde kan niet van één
kant komen. Mijn collega Van Bochove en ik hebben dat bij herhaling
duidelijk gemaakt, ook in het befaamde POK: wie deel wil blijven uitmaken
van het Koninkrijk der Nederlanden zal zich volgens de huisregels hebben
te gedragen; je kunt niet blazen en het meel in de mond houden. Daarom
zijn wij ook zo ingenomen met het kloeke statement van de staatssecretaris over de staat van het bestuur; dat geeft aan hoe het spel in een
democratische rechtsstaat moet worden gespeeld.
De heer Remkes (VVD): De heer Schinkelshoek spreekt met name over de
Nederlandse Antillen. Aruba staat daar formeel buiten. Geldt de stelling,
dat men zich volgens de huisregels dient te gedragen als men binnen het
Koninkrijk wil blijven, ook voor Aruba?
De heer Schinkelshoek (CDA): Mijn antwoord is: ja.
De heer Remkes (VVD): Mijn tweede vraag is dan: hoe beoordeelt u de
gebeurtenissen van de afgelopen vier tot zes weken? Zijn die conform de
huisregels?
De heer Schinkelshoek (CDA): Vindt u het goed als ik daarop terugkom
aan het slot van mijn inbreng?
Ik schetste dus de achtergrond waartegen het CDA de toestand in de West
wil beoordelen, halverwege de rondetafelconferentie en de parlementaire
behandeling van de afspraken. Verpakt in vragen en verscholen in opmerkingen zal ik alle eilanden afgaan.
Eerst Curaçao. Hoe staat het met de uitvoering van de afspraken? Zal
Curaçao inderdaad volgens schema – ik heb die smileys ook gezien – die
verlangde status aparte krijgen? Wat ziet de staatssecretaris als de
grootste obstakels? Hoeveel roet kan het referendum nog in het eten
gooien? Begint Nederland na een onverhoopt nee helemaal opnieuw? Het
CDA vertrouwt er vanzelfsprekend op dat Curaçao zichzelf niet lelijk tekort
zal doen. Ook ik wil natuurlijk niet vooruitlopen op de uitslag, maar laat
één ding duidelijk zijn: er kan geen sprake zijn van selectief winkelen. In
rond Nederlands: Curaçao kan dus niet zomaar schrappen wat het onwelgevallig is, maar Nederland wel laten dokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

7

Ik vraag de staatssecretaris expliciet of het met Sint-Maarten de goede
kant op gaat, de kant die in de analyse van het WODC staat. Ordentelijke
rechtshandhaving, goed bestuur en solide overheidsfinanciën vormen
voor ons belangrijke piketpalen op weg naar de verzelfstandigde positie.
Ook dat is onderdeel van de afspraken. Het is aan Sint-Maarten om een en
ander tijdig en goed te realiseren, zoals in de motie-Van Bochove staat.
Misschien neemt het proces iets meer tijd in beslag dan gehoopt of
gedacht, maar voor ons gaat zorgvuldigheid boven snelheid.
In geen geval mogen de kleine eilanden het slachtoffer worden van onverhoopte vertragingen of strubbelingen op Curaçao of Sint-Maarten.
Wanneer is de exacte indiening van de zogenaamde «BES-wetten» te
verwachten? Naar onze indruk wordt goede voortgang gemaakt met de
verlangde aansluiting bij Nederland, dankzij commissaris Kamp en dankzij
de regionale servicecentra. Wat ziet de staatssecretaris na haar bezoek van
vorige week als de grootste risico’s? Is de situatie op Bonaire nog steeds
voldoende stabiel?
Aruba is in korte tijd uitgegroeid tot een zorgenkind. Als de uitgelekte
rapportage van de Nederlandse vertegenwoordiging iets duidelijk heeft
gemaakt, is het dat er iets niet goed zit met politie, justitie en rechtspraak
op Aruba. Ik heb er geen behoefte aan om die hele affaire nog eens
dunnetjes over te doen. De staatssecretaris heeft duidelijk gemaakt dat er
sprake was van een stomme menselijke fout, ze heeft maatregelen
genomen om de kans op herhaling te verkleinen. Daarmee zou de kous af
zijn, ware het niet dat door de kwalijke actie van minister Croes duidelijk is
geworden wat er schort aan wat in het jargon «de veiligheidsketen» wordt
genoemd. Er blijkt veel meer mis dan ons lief is. De staatssecretaris is
hoopvol over de mogelijkheden om de schade te repareren. Waarop is dat
optimisme eigenlijk gebaseerd? Wat valt er nog te verwachten van deze
regering? Wat heeft de staatssecretaris voor ideeën om op korte termijn
de situatie te verbeteren? Voor de CDA-fractie lijdt het geen twijfel dat
Aruba moet laten zien dat het niet op ramkoers ligt.
Het Koninkrijk der Nederlanden gaat een spannende tijd tegemoet, een
tijd ook waarin van iedereen het nodige zal worden gevraagd aan zelfbeheersing, invoelingsvermogen, geven en nemen. Aan het verloop van dat
proces, vol gordiaanse knopen, zal zich het bestaan van zoiets als een
koninkrijksgevoel laten aflezen.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik wil even terug naar het
onderwerp Sint-Maarten. Ik ben het helemaal met u eens over de rechtshandhaving, maar wij weten ook dat Sint-Maarten op dit moment aan
handen en voeten is gebonden bij dit plan van aanpak voor de veiligheid
van de Nederlandse Antillen. Ziet u mogelijkheden om randvoorwaarden
te creëren, zodat Sint-Maarten wel de doelstellingen kan realiseren?
De heer Schinkelshoek (CDA): Ik wil er geen misverstand over laten
bestaan dat de inspanningen van Nederland erop moeten zijn gericht om
Sint-Maarten zo goed mogelijk te helpen om te kunnen voldoen aan de
gezamenlijke afspraken in de Slotverklaring. Die afspraken zijn met name
gericht op goed bestuur en de rechtshandhaving op Sint-Maarten. Als
Nederland daarbij kan helpen, moet het niets nalaten wat moet gebeuren.
Als men concrete verzoeken heeft, laat men die dan in Den Haag indienen
via de staatssecretaris.
De heer Van Raak (SP): Ik wil daarop voortborduren. In een eerder
overleg uitten wij allemaal onze zorgen over Sint-Maarten, niet alleen
omdat daar incidenten zijn, maar omdat daar structureel iets mis is.
Misschien is het eiland ook wel te klein; de staatssecretaris noemt de
kleinschaligheid als eerste van de grote problemen. Moeten we niet
toegeven dat we fouten hebben gemaakt, dat het maken van een land
Sint-Maarten eigenlijk onbegonnen werk is, dat we nu halverwege moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

8

concluderen dat dit een slecht idee was en dat we nu veel meer moeten
toewerken naar een openbaar lichaam?
De heer Schinkelshoek (CDA): Nee, als de heer Van Raak dat uit mijn
woorden concludeert, heeft hij mij niet goed begrepen. Ook hier geldt:
afspraak is afspraak. Met Sint-Maarten hebben we afgesproken, hoeveel
daarop ook is af te dingen, dat we streven naar een status aparte, in de
vorm van een status van eigen land voor het huidige eilandgebied SintMaarten. Die afspraken willen wij nakomen. Er moet aan bepaalde voorwaarden zijn voldaan, het WODC-rapport geeft daar heldere lijnen voor,
maar dat traject willen wij tot het uiterste volgen om dat te kunnen realiseren.
De heer Leerdam (PvdA): Voorzitter. Eind december ontving de Kamer de
conclusies van de staatssecretaris over de rondetafelconferentie van
15 december 2008. De PvdA steunt de staatkundige hervorming van het
Koninkrijk der Nederlanden in algemene zin. De PvdA kan zich erin vinden
dat Nederland, in ruil voor schuldsanering, strenge eisen stelt aan
bestuur, rechtshandhaving en openbare financiën. Als Sint-Maarten en
Curaçao niet voldoen aan de eisen, kunnen ze volgens de PvdA geen
status aparte krijgen. De fractie is er verheugd over dat de ontwerpfase
van het hervormingsproces nu is afgelopen en dat eindelijk kan worden
overgegaan tot een invulling van de nieuwe verhoudingen.
Nu de ontwerpfase van de staatkundige vernieuwing is afgelopen, is het
voor zowel Nederland als de Nederlandse Antillen tijd geworden om de
daad bij het woord te voegen. De PvdA deelt de mening van de staatssecretaris dat op het gebied van good governance nog veel vooruitgang
moet worden geboekt. De rapportage van de staatssecretaris over de
vordering van het staatkundig proces heeft bij de PvdA geleid tot grote
zorgen over de invulling van de hervormingen die moeten leiden tot een
daadwerkelijk deugdelijk bestuur.
De PvdA is wel verheugd met de constatering op het gebied van openbare
financiën, dat de begroting van Curaçao recentelijk is goedgekeurd door
het College financieel toezicht. Kan de staatssecretaris toezeggen dat dit
zo blijft? Alle partijen hebben daar belang bij. De PvdA zal dit zeker blijven
volgen. Wel wil zij weten in hoeverre wordt gewerkt aan een progressief
belastingstelsel. Net zoals collega Van Raak vind ik dat van groot belang.
Sint-Maarten blijft op financieel gebied een zorgenkindje. De PvdA is van
mening dat toezicht vanuit Nederland wellicht voor een langere periode
noodzakelijk is als Sint-Maarten een status aparte wil verkrijgen. Graag
een reactie van de staatssecretaris.
Ook de gebrekkige rechtshandhaving op de Nederlandse Antillen blijft de
PvdA zorgen baren. De recente ontwikkelingen demonstreren dat ook op
dit terrein te weinig verbetering waarneembaar is. Een belangrijk voorbeeld is de situatie in de Bon Futuro-gevangenis. Ondanks de claim van
de Nederlandse Antillen dat zij de aanbevelingen van de Committee for
the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment grotendeels hebben geïmplementeerd, blijven verhalen over het
zwakke detentiesysteem de ronde doen. De PvdA deelt de mening van de
staatssecretaris niet dat uitbreiding van de gevangenis los gezien kan
worden van de verbetering van de omstandigheden aldaar. Welke maatregelen neemt de staatssecretaris om ervoor te zorgen dat het geld dat
Nederland beschikbaar stelt voor de versterking van de rechtshandhaving,
juist wordt besteed? Deelt de staatssecretaris de mening dat op dit gebied
concretere toezeggingen moeten worden geformuleerd?
Voor Sint-Maarten en Curaçao is de staatkundige hervorming onder
andere gericht op de vergroting van de autonomie op het terrein van
sociaaleconomische ontwikkeling. Door de schuldsanering zal ruimte op
de begroting ontstaan voor nieuw beleid. In welke mate denkt de staatssecretaris dat Sint-Maarten en Curaçao prioriteit zullen blijven geven aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

9

onderwerpen als armoedebestrijding, gezondheidszorg en onderwijs, als
zij de gewenste status willen verkrijgen? Ziet de staatssecretaris mogelijkheden voor Nederland om ondersteuning of begeleiding te bieden, als
beide eilanden aangeven serieus werk te willen maken van vooruitgang
op deze gebieden? De hiv-aidsproblematiek blijft in dit opzicht belangrijk.
Ziet de staatssecretaris nog nieuwe mogelijkheden om medicatie beter
toegankelijk en betaalbaar te maken? Graag haar reactie.
Nu het referendum, ook al naar voren gebracht door de heer Van Raak.
Wat als de uitslag van het referendum op Curaçao nee is? Is er dan een
ander scenario? Heeft de staatssecretaris een plan B voor ogen? Graag
haar reactie.
De heer Brinkman (PVV): Voorzitter. Ik kom even terug op de opmerking
over hiv-aids. Begrijp ik goed dat de heer Leerdam weer meer geld aan de
Nederlandse regering vraagt voor dit probleem op Curaçao? Vindt hij het
niet verstandig om Curaçao dit probleem nu eindelijk eens zelf op te laten
lossen?
De heer Leerdam (PvdA): Nee hoor, ik vraag niet om extra geld. Volgens
rapporten zijn er in de ontwikkelingslanden in het Caribisch gebied twee
problemen: de hiv-aidsproblematiek is vooral heel duidelijk aanwezig bij
de onderklasse en de bestaande medicatie is voor deze mensen te duur.
De PvdA vindt dat die medicatie beschikbaar moet worden gesteld. Het
lijkt me, gezien de verschillen in de bedragen voor gezondheidszorg in het
Caribisch gebied, niet ondenkbaar dat zoiets daar mogelijk wordt
gemaakt, via een fonds of iets anders. Dat hoeft Nederland niets te kosten;
er hoeft alleen maar worden bekeken of die medicamenten beschikbaar
kunnen worden gesteld aan de mensen die door dit virus worden
getroffen.
De heer Brinkman (PVV): Poe zeg, dat zijn een heleboel woorden om te
zeggen dat de heer Leerdam eigenlijk wil dat die medicamenten beschikbaar worden gesteld. Ze vallen kennelijk zomaar uit de lucht, ze kosten
helemaal niets en Nederland moet dat doen. Eigenlijk vraagt hij aan de
Nederlandse staatssecretaris of zij kan toveren. Zijn die medicamenten
gratis, voor niks, op de vrije markt verkrijgbaar? Volgens mij kosten ze
gewoon geld. Volgens mij zit hij nu gewoon weer te bedelen om meer
geld voor de Antillianen.
De heer Leerdam (PvdA): Ik vind uw toonzetting belachelijk.
De heer Brinkman (PVV): Dat mag u vinden.
De heer Leerdam (PvdA): En daarom zeg ik dat ook. In kranten en
rapporten kunt u lezen dat de medicamenten voor de derdewereldlanden
goedkoper beschikbaar worden gesteld.
De heer Brinkman (PVV): Hoe gaat u ze betalen?
De heer Leerdam (PvdA): Er zijn verschillende fondsen, zoals het Aidsfonds. Er zijn ook andere internationale organisaties die deze goedkopere
medicatie beschikbaar stellen. En omdat de Nederlandse Antillen en
Aruba tot het Koninkrijk behoren, vallen ze onder de noemer «westerse
landen». Het enige wat de Antillen hebben gevraagd, is of er een uitzondering kan worden gemaakt, om ervoor te zorgen dat in ieder geval de
arme mensen daar onder de noemer «derdewereldland» kunnen vallen.
En dat is het enige wat ik vraag.
De heer Remkes (VVD): Collega Leerdam vraagt naar een plan B. Als ik
de staatssecretaris was, zou ik geen antwoord geven. Maar wij zitten hier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

10

niet alleen om vragen te stellen. Mijn vraag aan hem is: heeft hijzelf een
plan B, of C?
De heer Leerdam (PvdA): Ik ben natuurlijk geïnteresseerd in het antwoord
van de staatssecretaris, anders had ik de vraag niet gesteld. Mijn
antwoord op uw vraag is dat wij wel een plan B hebben. Wij houden
natuurlijk vast aan de Slotverklaring van 2006, maar daarbij moet je je
afvragen of het logisch is dat Sint-Maarten en Curaçao in de constellatie
van de Nederlandse Antillen blijven bestaan. Is daarover nagedacht?
De heer Remkes (VVD): Als de bevolking van Curaçao in het referendum
nee zegt, wat moet er volgens de PvdA dan gebeuren?
De heer Leerdam (PvdA): Ik vind dat dan niet plotsklaps de deuren dicht
mogen worden gedaan; dan moeten we met de mensen aan tafel gaan
zitten en bekijken wat de consequenties zijn. Dat zal diep in de huid
graven, want de beschikbare middelen zullen moeten worden teruggestort. Welke gevolgen heeft dat voor de Nederlandse Antillen?
De heer Van Raak (SP): Voor de SP-fractie betekent een nee een feitelijke
onafhankelijkheid. Is de heer Leerdam het daarmee eens? Het is een
duidelijke keuze, ook voor de bevolking van Curaçao: als u ja zegt, gaan
we u steunen; als u nee zegt, gunnen we u uw onafhankelijkheid.
De heer Leerdam (PvdA): Ik denk niet dat dit zo is en ik denk niet dat we
dit nu als voorschot moeten bepalen; dat lijkt me onverstandig en daarvan
is nu ook geen sprake.
De heer Schinkelshoek (CDA): Ik heb behoefte aan een verduidelijking.
Bij een onverhoopt nee – ik denk dat wij er beiden van uitgaan dat het
voor het belang van Curaçao slecht zal zijn om nee te zeggen – is het
standpunt van mijn fractie dat er geen sprake kan zijn van schuldsanering.
In rond Nederlands heb ik gezegd dat Nederland in dat geval niet zal
dokken. Is dat ook het standpunt van de PvdA-fractie?
De heer Leerdam (PvdA): Daarop ga ik nu geen antwoord geven. Ik heb
mijn vraag aan de staatssecretaris gesteld. Mocht er een nee uitrollen, dan
zal de premier van de Nederlandse Antillen in ieder geval opstappen. Dit
betekent dat er nieuwe verkiezingen zullen worden gehouden en dat op de
Nederlandse Antillen een geheel andere constellatie zal ontstaan. Dat zal
natuurlijk consequenties hebben voor de gehele procedure. Eén ding
werd ons duidelijk uit het overleg met de minister-president: het proces
voor de BES-eilanden wordt dan gewoon voortgezet. Het gevolg is dat het
land Nederlandse Antillen blijft bestaan, maar de eilandgebieden Curaçao
en Sint-Maarten ook. Ook wij zullen ons in dat geval op een vervolg
moeten beraden. Dat is niet alleen aan hen, ook niet alleen aan ons; we
zitten samen in het Koninkrijk, wat betekent dat wij met elkaar de consequenties moeten bekijken.
De heer Schinkelshoek (CDA): Dat het consequenties heeft, is zeker. Het
lijkt me ook helder dat we er met elkaar over zullen praten. Mijn fractie
neemt een heldere stelling in: bij een onverhoopt nee gaat het onderdeel
van de afspraken dat Nederland de schulden van de Nederlandse Antillen
overneemt, van tafel. Is dat ook uw standpunt?
De heer Leerdam (PvdA): Wij zijn nog niet zo ver.
De PvdA-fractie betreurt het dat een rapportage van de Nederlandse vertegenwoordiging op Aruba aan de staatssecretaris bij derden is terechtgekomen en dat deze rapportage door minister Croes in de publiciteit is
gebracht. Mijn fractie heeft kennisgenomen van de uitkomsten van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

11

onderzoek naar dit incident en vertrouwt erop dat de staatssecretaris
voldoende maatregelen heeft genomen om te voorkomen dat dergelijke
informatie nog eens uitlekt. Mijn fractie is niet te spreken over de gang
van zaken en over de manier waarop de rapportage op straat is gekomen.
Graag een reactie van de staatssecretaris hierop.
De PvdA-fractie heeft zich verbaasd over het vertrek van de hoofdofficier
Hans Mos en officier van justitie Casper van der Schaft en over de reden
die Aruba hiervoor gegeven heeft. De PvdA-fractie wil van de staatssecretaris weten wat de exacte reden voor het vertrek van Mos is. Mijn fractie
vreest dat zijn ontslag de rechtshandhaving op Aruba zal ondermijnen. De
vraag is hoe voorkomen kan worden dat een vacuüm ontstaat. Mijn fractie
steunt het besluit van de staatssecretaris om niet te voldoen aan het
verzoek van minister-president Oduber om alle AIVD’ers op het eiland
terug te roepen maar dringt er bij haar ook op aan, te pleiten voor de
snelle benoeming van een nieuwe hoofdofficier.
De grimmige sfeer tijdens het afgelopen POK is te betreuren. Mijn fractie
benadrukt het belang van onderling overleg, maar erkent ook dat de vorm
ervan aan verbetering toe is. Wij dienen ons daarbij ook te beseffen dat de
Tweede Kamer niet alleen het parlement is van het land Nederland maar
van het gehele Koninkrijk. Alle betrokken partijen moeten in overleg
treden over de toekomst van het POK en de aanpassingen die daarbij
gewenst zijn. De PvdA-fractie deelt de mening dat het volgende POK beter
uitgesteld kan worden tot na het rapport over het democratisch deficit
zodat dit onderwerp volledig meegenomen kan worden in de discussies.
De PvdA-fractie vindt dat tijdens het meest recente POK onderwerpen aan
de orde zijn gekomen die nadrukkelijker aandacht verdienen, namelijk de
kredietcrisis en de registratie van risicojongeren. In de slotverklaring van
het POK staat dat de gevolgen van de financiële crisis voor Aruba en de
Antillen beperkt zullen blijven vanwege de eenzijdige economieën. De
PvdA-fractie hoort graag van de staatssecretaris of zij deze conclusie niet
te voorbarig vindt en of zij mogelijkheden ziet om de economieën van de
eilanden te beschermen.
De PvdA-fractie neemt de onrust die is ontstaan op Aruba en de Antillen
over de VIR serieus en wil onduidelijkheden over dit onderwerp
wegnemen. Het beoogde aparte registratiesysteem voor Antilliaanse en
Arubaanse jongeren is komen te vervallen omdat de doelstellingen van de
VIA ook binnen de VIR gerealiseerd kunnen worden. Mijn fractie betwijfelt
of het kabinet voldoende duidelijk heeft gemaakt dat de oorspronkelijke
doelstellingen, namelijk het aanpakken van problemen als schooluitval en
jeugdcriminaliteit door middel van het registreren van alle jongeren die
dreigen te ontsporen, nog steeds gelden. De PvdA-fractie vraagt de staatssecretaris of zij wellicht mogelijkheden ziet om beter over het voetlicht te
brengen dat aan de oorspronkelijke doelen niets is afgedaan.
De PvdA-fractie meent dat de erkenning van Nederlandse wet- en regelgeving op de Antillen een onderwerp is dat momenteel extra aandacht
verdient. Er is onduidelijkheid ontstaan over de status van het in Nederland afgesloten homohuwelijk op Aruba en de Antillen. De PvdA-fractie
laat er weinig twijfel over bestaan dat een in Nederland gesloten homohuwelijk in alle onderdelen van het Koninkrijk erkend moet worden en dat,
als de BES-eilanden straks onderdeel van Nederland uitmaken, een dergelijk huwelijk op den duur ook daar moet kunnen worden gesloten. De
fractie vraagt zich af of de regering deze mening volmondig deelt en of er
al een evaluatie heeft plaatsgevonden over de voorbereiding om dit in
praktijk te brengen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik ben het met u eens op het punt van
het homohuwelijk en de BES-eilanden. Twijfelt u eraan dat de staatssecretaris het daarmee eens is? Ik twijfel daar eerlijk gezegd niet aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

12

De heer Leerdam (PvdA): Ik twijfel er ook niet aan, maar het zou goed zijn
om dat in elk geval met elkaar te markeren. Dat lijkt mij van belang. Als ik
lees wat er in de kranten staat, dan vind ik het belangrijk om dit uit te
spreken. Dan is dat in ieder geval helder.
De voorzitter: Het woord is aan de heer Remkes van de VVD-fractie.
De heer Remkes (VVD): Voorzitter. Op dat laatste punt betreffen mijn
twijfels niet zozeer de staatssecretaris. De vraag is in hoeverre dat straks
ten aanzien van de BES-eilanden in wetgeving wordt vastgelegd. In de
procedurevergadering komt straks ook het gevalletje Saba aan de orde.
Ik kan mij voor een groot deel vinden in wat collega’s gezegd hebben; de
gordiaanse knopen van collega Van Raak en de positie van de Kamer in
het wetgevingsproces van collega Schinkelshoek. Ik vond de discussie op
Aruba buitengewoon merkwaardig. Het was vreemd dat er überhaupt
getwijfeld kon worden aan het feit dat deze Kamer haar rechten in
wetgevingstechnische zin wil voorbehouden. Daar mag geen enkele
twijfel over ontstaan.
Wij hebben een overzicht gekregen van rijksbrede uitgaven. Zo is het
althans geagendeerd. Ik heb de brief daarover uiteraard met belangstelling gelezen want ik heb ernaar gevraagd. Ik moet zeggen dat ik teleurgesteld ben. Het overzicht is niet integraal. Het verband met de belastingcapaciteit is met name interessant; de discussie daarover is hier al eerder
gevoerd. Ik geef een paar voorbeelden van dat niet-integrale karakter. Er
zijn geen uitgaven begroot voor het ministerie van BZK terwijl bekend is
dat voor een aantal regionale politiekorpsen uitgaven gedaan worden, in
de zin van bijstand. Bij Jeugd en Gezin staat: geen uitgaven begroot.
Volgens berichten is minister Rouvoet echter voornemens om fors te
investeren in de jeugdzorg BES. De vorige minister voor WWI heeft op
Curaçao toegezegd dat daar een Vogelaarwijk komt. Dat is natuurlijk niet
gratis. Wij hebben een discussie gevoerd over Verkeer en Waterstaat. In
het overzicht wordt in dat kader de renovatie van de landingsbaan
genoemd. Volgens mij is er echter ook iets toegezegd over een waterzuiveringsinstallatie. Ik was daarom eerlijk gezegd teleurgesteld in dat
overzicht.
Ik kom op de conclusies van de RTC. Ik begrijp het allemaal wel, maar ik
kom daarin weer opmerkingen tegen als «op voet van gelijkwaardigheid».
Laten wij dit soort jargon in Koninkrijksverband voortaan achterwege
laten. Die gelijkwaardigheid is een fictie en zal ook altijd een fictie blijven.
Die bestaat gewoon niet. Hetzelfde geldt voor de opmerking van het
wederkerig bijstand verlenen. Ik ben het daar wel mee eens op het punt
van noodhulp, rampen en calamiteiten, maar de schuldsanering moet
ertoe leiden dat alle delen van het Koninkrijk financieel de eigen broek op
kunnen houden. Ik miste dat perspectief in de conclusies van de slotverklaring.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Gelijkwaardigheid is een fictie.
Ik hoor graag waarom u dat vindt.
De heer Remkes (VVD): Deze Kamer speelt ook de rol van wetgever van
het Koninkrijk. Alleen om die reden al is er geen sprake van gelijkwaardigheid in het besluitvormingsproces. Ook zijn er grote verschillen in
bevolkingsaantallen. Dat moet gewoon nuchter erkend worden. Wij
moeten ophouden met verstoppertje spelen want daarmee zijn de verhoudingen binnen het Koninkrijk niet gediend. Dat wil niet zeggen dat je niet
fatsoenlijk met elkaar omgaat binnen het Koninkrijk.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Daar ben ik het zonder meer
mee eens. U zegt terecht dat de Kamer ook wetgever is. Heeft dat echter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

13

niet meer te maken met het democratisch deficit? Waarom wentelt u dat
helemaal af op de gelijkwaardigheid en zegt u dat die een fictie is?
De heer Remkes (VVD): Alles hangt met elkaar samen. De keuze van
destijds is niet helemaal voor niets gemaakt. Als er praktische verbetervoorstellen worden gedaan om het democratisch tekort te verkleinen, dan
ben ik bereid om daar in redelijkheid naar te kijken. Ik noemde twee
redenen. Volgens mij hebben met name dit jargon en het niet open tegen
elkaar durven uitspreken wat de verhoudingen in dit Koninkrijk zijn die
verhoudingen bij voortduring geschaad in de afgelopen jaren.
Een bijzonder aspect van het wetgevingsproces betreft het gemeenschappelijk Hof voor Aruba. Op dat punt mag vooral geen concessie gedaan
worden. Ik kom daar straks nog even op terug. De VVD-fractie kijkt met
bijzondere belangstelling naar de Rijkswet politie. Ik heb daar in het
verleden kritische opmerkingen over gemaakt. Dat cluster aan wetgeving
is voor de hele rechtshandhavingsketen van groot belang.
In de voortgangsrapportage heb ik gelezen over het streven om per
1 januari 2010 het land ontmanteld te hebben. Volgens mij ligt op dit punt
een geweldig dilemma. In deze Kamer is het buitengewoon moeilijk,
alleen al vanuit een oogpunt van wetgeving – ik spreek dan nog niet over
de voortgang van het materiële proces – om dat voor die tijd voor de
bakker te krijgen. Als het land dan ontmanteld is, doet zich een vacuüm
voor. Ik vraag van de staatssecretaris een glashelder antwoord op dit
punt. Ik maak mij hier namelijk behoorlijk wat zorgen over. In dit verband
speelt natuurlijk in het bijzonder ook de positie van Sint Maarten en de
voortgang in de rechtshandhavingketen. Die discussie wordt in de
toekomst nog voldoende gevoerd.
Wij kregen tijdens het POK een dossiertje over het Hof uitgereikt. In dat
dossier zat een interessante brief. Het betreft de brief van minister Croes
aan minister Dick. Daar staan een aantal opmerkingen van minister Croes
onder gekrabbeld. Ik zal die niet letterlijk voorlezen, maar uit de opmerking blijkt de chanterende attitude van de minister van Justitie van Aruba.
Ik heb er heel weinig vertrouwen in en denk dat de positie van het Hof, en
de discussie daarover, nog heel lastig kan worden. Ik zeg daarom met
zoveel woorden, juist gelet op de rechtstatelijke situatie op Aruba op dit
ogenblik, dat daarop absoluut geen concessies dienen te worden gedaan.
Een tweede lastig punt betreft de discussie over het democratisch deficit,
de rapportage van de commissie-Peper en de rijkswet Statuut die eraan
staat te komen. Het zou wel eens lastig kunnen worden om de aanbevelingen van de commissie-Peper mee te nemen in de rijkswet statuut. Ik
vraag de staatssecretaris hoe daaraan een mouw kan worden gepast als
dat nodig mocht zijn op grond van de aanbevelingen.
In de stukken staat dat een externe accountant kijkt naar de schuldsanering. Volgens mij ligt er echter ook een toezegging dat de Rekenkamer daarnaar kijkt. Die toezegging miste ik nog in de stukken.
Ik kom op de reactie op de slotverklaring van het POK; de aparte registratie is komen te vervallen. Het gaat de VVD-fractie erom dat er linksom
of rechtsom een effectieve regeling komt. Hoe het meisje ook mag heten,
het moet mooi zijn; de naam is minder belangrijk zolang de problemen
effectief kunnen worden aangepakt. Ik ben tijdens het POK niet gerustgesteld want de problemen die wij hier hebben, worden op de eilanden
eigenlijk op geen enkele manier onderkend. Deze worden niet onder ogen
gezien en ik ben dus ook in dit opzicht niet helemaal gerust op de
discussie. Zo zitten wij in elk geval in dat wetgevingsproces.
De heer Brinkman (PVV): U zegt dat het meisje mooi moet zijn. Ik heb
meer iets met karakter maar dat maakt niet zoveel uit. Waar het om gaat,
is of er geadministreerd wordt op etniciteit. Bent u daarvoor of bent u
daartegen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

14

De heer Remkes (VVD): Ik ben daar niet op voorhand tegen. Ik heb dat
tijdens het POK gezegd en ik herhaal dat hier. Wij moeten doen wat nodig
is om de problemen aan te pakken. Als het nodig is om te registreren op
etniciteit, dan ben ik daar niet op tegen.
De brief van de minister van Financiën is een reactie op een vraag op de
Kamer naar aanleiding van een persbericht. In die brief staat eigenlijk niet
zo verschrikkelijk veel. De term «lagere tarieven» valt echter op. Ik houd
op dit punt alle slagen om de arm. Ik maakte eerder een opmerking over
de uitgavenstromen die aan de orde zijn en de toekomstige voeding
vanuit het Gemeentefonds. Dat hangt allemaal met elkaar samen. Mijn
vraag aan deze staatssecretaris is om dat proces heel goed te coördineren.
Ik maak ten slotte een paar opmerkingen over Aruba. Ik neem aan dat de
staatssecretaris goed onderzoek heeft laten doen naar dat uitlekken. Waar
gewerkt wordt, worden fouten gemaakt. Ik wil daar verder helemaal niet
moeilijk over doen. De inhoud vind ik veel belangrijker. De minister van
Justitie van Aruba heeft het vertrouwen in Nederland opgezegd; daar
komt het op neer. De staatssecretaris stelt in een brief van 10 februari:
«Nederland heeft er alle vertrouwen in dat». In de brief van 23 februari
zegt zij echter, refererend aan het rapport van de vertegenwoordiging:
«Het gaat om parafrasering van hetgeen de vertegenwoordiging heeft
opgevangen, geen mening». In dat bericht is tegelijkertijd sprake van een
zeer betrouwbare bron. De vertegenwoordiging maakt er niet voor niets
melding van, aan het Nederlandse kabinet en de staatssecretaris. Dat
betekent dat er niet zo gemakkelijk overheen gelopen kan worden als nu
gebeurt, zeker niet als ten aanzien van de belangrijke positie van de PG in
het proces van rechtshandhaving gezegd wordt: «functioneert als
oliemannetje». Dat vraagt op zijn minst om een veel inhoudelijker benadering en commentaar.
De heer Brinkman (PVV): U was in een vorig leven minister en hebt in die
hoedanigheid met dit soort informatie te maken gehad. Volgens mij kunt u
beamen dat instanties niet zomaar die informatie toespelen op een
moment dat een en ander zich voordoet. Bij die instanties heeft dus ook
een proces plaatsgevonden van: moeten wij dit melden, kunnen wij ervan
op aan dat dit waar is of is het uit de lucht gegrepen?
De heer Remkes (VVD): Ik stel deze vraag natuurlijk niet helemaal voor
niets. Ik weeg het punt precies op die manier. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook – als die informatie niet in de openbaarheid gegeven
kan worden, dan moeten wij zoeken naar andere wegen – hoe vorige
rapportages er op dit punt uitzagen. Collega’s hebben gevraagd naar het
vertrek van de heer Mos en de heer Van der Schaft. Volgens mij zijn er
echter ook nog andere vacatures bij het OM. Naar mijn informatie is er
ook sprake van een brief van de president van het gerecht in eerste aanleg
aan de minister van Justitie van Aruba waarin grote zorgen worden uitgesproken over het functioneren van het hof op Aruba. Er zijn ook nog
andere signalen. Het onderwerp hoeft niet per se vandaag
uitgediscussieerd te worden, maar ik zou het op prijs stellen als de staatssecretaris een wat bredere rapportage zou opstellen over de staat van de
rechtsstaat op Aruba. Ik maak mij daar op dit moment grote zorgen over.
Ik sluit een discussie over de toepassing van artikel 43 van het Statuut niet
uit. Wij moeten dat reëel onder ogen zien.
Dat brengt mij bij een opmerking over een brief van de staatssecretaris
die niet geagendeerd is voor het overleg van vandaag. Wij praten daar
later op de dag over in de procedurevergadering. Er zal daarover een
algemeen overleg georganiseerd worden waar een nadere rapportage van
de staatssecretaris prima bij betrokken zou kunnen worden. Wij moeten er
vanmiddag over praten, maar ik sluit in elk geval niet uit dat de Kamer
besluit om wat gesprekken te voeren met mensen. De brief van de staats-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

15

secretaris laat een groot aantal vragen open. De Kamer heeft de verantwoordelijkheid om bijvoorbeeld in de vorm van een hoorzitting, voor een
deel achter gesloten deuren, nader onderzoek daarnaar te plegen.
De knullige aanpak bij de benoeming van de voorzitter van de
Referendumcommissie toonde weer eens aan dat «integriteit» nog niet
goed tussen de oren zit, ook niet op Curaçao. Wie benoemt nu bij een
onafhankelijke commissie de directeur Constitutionele Zaken, die ook nog
vice-voorzitter is van het ontmantelingsproces, tot voorzitter? Het komt
toch niet in je op om dat te doen? Het is toch duidelijk dat dat onnodig
veel discussie uitlokt?
De voorzitter: Ik maak twee opmerkingen naar aanleiding van uw
verhaal. Ten eerste heb ik er zelf heel bewust voor gekozen om die laatste
brief niet meer toe te voegen aan de agenda. Ik heb daar een eigen verantwoordelijkheid in genomen omdat het AO anders te breed werd. U sprak
verder over «de commissie-Peper». Die kennen wij niet. Wij kennen wel
de commissie-Salmon.
De heer Schinkelshoek (CDA): Voorzitter. Zoals altijd heb ik geboeid
geluisterd naar collega Remkes. In zijn op zich heldere betoog mis ik toch
een niet geheel onbelangrijk punt, namelijk het politieke oordeel van de
VVD-fractie over de afspraken die gemaakt zijn bij de rondetafelconferentie. Staat de VVD-fractie daarachter, ja of nee?
De heer Remkes (VVD): De positie van de VVD-fractie heb ik bij de
begrotingsbehandeling klip en klaar duidelijk gemaakt en die is niet veranderd. Over een aantal inhoudelijke koersafspraken denken wij anders. Ik
heb niet voor niets het voorbeeld van de politieorganisatie genoemd. Ik
heb in het verleden ten aanzien van de BES-eilanden niet voor niets de
staatssecretaris herinnerd aan de afspraak dat betalingsachterstanden tot
en met 2005 zouden zijn toegestaan. De staatssecretaris is daarin verder
gegaan. Dat is niet verplicht op grond van de slotverklaring. Wij denken
daar dus anders over. Als de heer Schinkelshoek mij vraagt of de
VVD-fractie politiek nog steeds gehouden is aan hetgeen destijds in de
slotverklaring is afgesproken, dan is het antwoord daarop ja. Daar horen
de slotafspraken over onze positie ten aanzien van Sint Maarten echter
nadrukkelijk bij. Dat betreft de materiële voortgang in het verbeterproces
rechtshandhaving. Ik heb in het verleden mijn twijfel over het slagen
daarvan uitgesproken. Ik druk mij nu nog voorzichtig uit. Ik durf hier wel te
zeggen dat het mijn overtuiging is dat die materiële voortgang zich niet
heeft voltrokken per 31 december van dit jaar. Zo zijn er meer punten en
die markeer ik hier. Ik zeg daar ook bij waaraan ik mij politiek nog wel
gebonden acht. Ik heb in het verleden, niet helemaal voor niets, een pleidooi gehouden voor een wat fundamentelere discussie over het Statuut.
Waarschijnlijk verschillen wij daarover van mening maar dat is klip en
klaar de positie van de VVD-fractie.
De heer Schinkelshoek (CDA): De VVD-fractie staat dus achter de politieke afspraken die vervat zijn in de slotverklaring en die op hoofdlijnen
vertaald zijn naar de afspraken van de rondetafelconferentie. Uw eerdere
pleidooi om de koninkrijksrelatie om te zetten in een gemenebestconstructie, een schuilterm voor een wat losser verband van onafhankelijke staten, is wat u betreft op dit moment niet aan de orde.
De heer Remkes (VVD): Nee, die conclusie mag niet getrokken worden.
Daarom maak ik ook onderscheid tussen hetgeen is afgesproken in de
slotverklaring en hetgeen is afgesproken in de rondetafelconferentie. Ik
heb voor mijzelf de conclusie getrokken dat het afgesproken tijdschema
niet meer haalbaar is en dat het om die reden verstandig is om als stip
aan de horizon te formuleren dat wij uiteindelijk toe willen naar een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

16

gemenebestrelatie. Dat maakt het ook mogelijk om voor een onderscheidend tempo te kiezen. Daarvoor is het nodig dat er een wat ruimere
discussie over het Statuut plaatsvindt. De VVD-fractie heeft de conclusie
getrokken dat voor de korte termijn de afspraken in de slotverklaring goed
zijn. Schuldsanering is het uitgangspunt en daarvan neem ik geen afstand.
Er mag echter geen dubbeltje bij komen en dat gebeurt iedere keer wel. Ik
heb daar politieke bezwaren tegen. Als stip op de horizon formuleer ik
waar het met het Koninkrijk naartoe moet. Ik dank de heer Schinkelshoek
trouwens voor de gratis uitzendtijd.
De heer Schinkelshoek (CDA): Die verleng ik graag. Het is voor u en de
VVD-fractie dus een opstapje naar de uiteindelijke onafhankelijkheid op
betrekkelijk korte termijn van de Nederlandse Antillen en Aruba.
De heer Remkes (VVD): Een gemenebest verschilt van onafhankelijkheid.
Ik heb bij de begrotingsbehandeling gezegd dat er in die setting een
verantwoordelijkheid blijft voor Nederland in termen van buitenlands
beleid en defensie. U hebt er wel gelijk in dat het de banden veel losser
maakt. Ik acht dat vanuit het oogpunt van gezonde verhoudingen in het
Koninkrijk ook wenselijk.
De voorzitter: Het woord is aan mevrouw Ortega-Martijn van de fractie
van de ChristenUnie. Als wij niet oppassen, dan blijven wij alleen zelf
vragen stellen en heeft de staatssecretaris geen gelegenheid meer om te
antwoorden.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter, ik wilde zelf ook een
vraag stellen aan de heer Remkes.
De voorzitter: Nee, dat is, gezien de tijd, niet meer mogelijk.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Goed voorzitter. Het staatkundige proces komt in een spannende fase. Het referendum Curaçao komt
nabij en de ontwerpfase van de verschillende wetten is zo’n beetje
voorbij. De fractie van de ChristenUnie is blij met de geboekte vooruitgang. Met grote regelmaat wordt duidelijk hoe kwetsbaar het proces is.
Het opheffen van de Nederlandse Antillen in de nieuwe interne structuur
van het Koninkrijk spreken op verschillende manieren tot de verbeelding
van inwoners van het Koninkrijk. Communicatie is daarom extra belangrijk; uitleggen wat er gebeurt maar ook zorgvuldig zijn in contacten. Als
Nederlandse ambtenaren op de eilanden zijn, moeten zij zich bewust zijn
van deze spannende tijd. Er is veel ophef ontstaan over het weekbericht
van Nederlandse vertegenwoordiging dat buiten de normale kanalen
verspreid is. De staatssecretaris bericht in haar brief over het proces en
wat daarin niet goed is gegaan. Ik neem aan dat de getroffen maatregelen
voor de procedure voldoende reparatie gaan brengen. Ik hoor het graag
van de staatssecretaris als dat niet het geval is.
Voor de fractie van de ChristenUnie is dat echter niet het hele probleem.
De inhoud van het weekbericht is schadelijk voor het onderlinge
vertrouwen. Wij vragen opnieuw wat de criteria zijn waaraan zo’n weekbericht moet voldoen en welk type informatie daarin thuishoort. Kan de
staatssecretaris meer inzicht geven in de aard en inhoud van weekberichten en de criteria die daarvoor gelden?
Een aantal van de vragen die ik schriftelijk heb gesteld, zijn in de brief van
de staatssecretaris niet beantwoord. Ik verzoek haar om dat alsnog te
doen.
De staatssecretaris was recent nog op de BES-eilanden, onder andere om
informatie te geven. Hoe kijkt zij daarop terug en kan zij garanderen dat
inwoners op de hoogte zijn van de voortgang van het proces en het eindperspectief? Ik heb signalen ontvangen dat op Bonaire handtekeningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

17

worden verzameld om alsnog een referendum af te dwingen. Wat is de
stand van zaken en welke rol is in deze materie weggelegd voor de heer
Kamp? Ik heb deze vraag al eens gesteld in een eerder AO maar ik kreeg
daarop toentertijd geen antwoord van de staatssecretaris: kan Bonaire
over vijf jaar aangeven alsnog een autonome status te willen hebben,
volgens het volkerenrecht?
De fractie van de ChristenUnie heeft kennis genomen van de conclusies
van de rondetafelconferentie. De implementatiefase gaat nu van start.
Voor de Kamer is daarmee het wachten op de wetsvoorstellen begonnen,
inclusief het advies van de Raad van State. In de brief over de voortgang
van het proces was naar de mening van mijn fractie weinig nieuws te
lezen. Er zijn veel feiten opgesomd die de commissie al kende. In de
voortgangsbrief staan alleen maar smileys; daar heeft de heer Van Raak al
op gewezen. Dat is erg positief voor een traject waar de nodige reële
risico’s aan kleven. Ik kom straks nog op enkele van die risico’s terug.
Mijn fractie ontvangt van de staatssecretaris graag nog een planning van
de invulling van de implementatiefase in 2009. De stand van zaken die de
staatssecretaris ons toestuurde, waarvoor overigens mijn dank, geeft daar
geen inzicht in. Kan de staatssecretaris een indicatie geven van wanneer
wij de planning kunnen ontvangen?
Wij houden onze zorgen over het draagvlak op de verschillende eilanden.
Het referendum in Curaçao zou half mei gehouden worden maar de
Eilandsraad was al behoorlijk verdeeld over een referendum en de vraag
die gesteld gaat worden. Een ander aspect daarvan heeft de heer Remkes
reeds aan de orde gesteld. Kan de staatssecretaris ons nader informeren
over de koers die zij zal varen als de uitkomst van het referendum negatief
is? Ik hoor graag in het antwoord van de staatssecretaris een en ander
terug over de verplichtingen die Nederland heeft in het licht van de
verschillende VN-resoluties over het zelfbeschikkingsrecht van volken.
Voor Sint Maarten blijven de aanpak van criminaliteit en de verbetering
van rechtshandhaving een groot punt van aandacht. Er zijn hiervoor
onderlinge afspraken gemaakt. Kan de staatssecretaris mij informeren
over de voorwaarden die gecreëerd zijn zodat Sint Maarten daadwerkelijk
de handschoen kan oppakken? Is daarbij overwogen om taken en financiën die nu naar de Nederlandse Antillen gaan alvast over te dragen aan
Sint Maarten? Ik bedoel daarmee een vergelijkbare constructie als die van
Nederland en de BES-eilanden. Het uitblijven van resultaten kan immers
gevolgen hebben voor de onderlinge afspraken.
Een ander punt op het gebied van veiligheid betreft de Bon Futurogevangenis op Curaçao. Uitbreiding van de detentiecapaciteit is uitgebleven. Ik zie niet hoe uitbreiding alsnog kan plaatsvinden terwijl dit toch
wenselijk is. Eerder is besloten om niet uit te breiden vanwege geldgebrek. Inmiddels zijn de financiële vooruitzichten vanwege de kredietcrisis
niet positiever. Ik hoor hierop graag een reactie van de staatssecretaris.
Kan de staatssecretaris duidelijk maken of de kredietcrisis invloed heeft op
het financiële traject dat momenteel wordt doorlopen? Zijn er nog extra
problemen te verwachten in het BES-traject?
Ik begon mijn bijdrage met op te merken dat een spannende tijd
aanbreekt voor het Koninkrijk. Dat vraagt het nodige van bestuurders hier
en ginds. Juist nu komt het erop aan, te laten zien dat de overheid
betrouwbaar is en op een integere manier omgaat met de ontwikkelingen.
De heer Brinkman (PVV): Voorzitter. Het wordt een zwart jaar voor het
Koninkrijk der Nederlanden. Ondanks de kredietcrisis is deze regering
bereid om vele honderden miljoenen euro’s in die bodemloze put in de
Cariben te dumpen. Het standpunt van de PVV is bekend en ik kom
daarom gewoon snel concreet ter zake.
De begroting 2009 is goedgekeurd door het Cft van het land Nederlandse
Antillen. Tevens zijn er twee goedkeurende accountantsverklaringen afgegeven en dat is allemaal prachtig. Laten wij ons echter wel beseffen dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

18

papier geduldig is. De heren uitvreters op de Antillen weten dondersgoed
hoe zij een en ander op papier moeten zetten. Hoe weten wij dat die
gigantische hoeveelheden ambtenaren inderdaad op hun werk verschijnt?
Weet de staatssecretaris van het bestaan van schaduwambtenaren? Dat
zijn personen die weliswaar op de payroll staan maar nooit komen
opdagen. Dit is ook een bekend verschijnsel bij onderwijs. Nederland
heeft vorig jaar 24 mln. extra voor onderwijs gegeven. Wat is er met dat
geld gebeurd? Hoeveel extra onderwijzers zijn aangesteld en hoeveel
extra kinderen hebben hierdoor onderwijs genoten?
De staatssecretaris bewandelt op het punt van verbetering van het
bestuur en aanpak van corruptie drie wegen. Zij stelt eisen aan het staatkundig proces, biedt ondersteuning, spreekt bestuurders aan op hun
verantwoordelijkheden en informeert hierover het OM. Dat is allemaal
veel te slap en doorzichtig. Hiermee zal er nooit iets gebeuren met die
corrupte kliek politici die die eilanden in hun greep hebben. De staatssecretaris stelt in haar brief van 23 februari 2009 zelf dat op grond van het
overheidsapparaat Curaçao en Sint Maarten nog veel werk moeten
verzetten. Ook in de voortgangsrapportage staat dat de landen nog niet
klaar zijn en niet aan die criteria voldoen. Het gaat dan om integriteit van
bestuur en ambtelijk apparaat. Hoe kan ik dat rijmen met die eerste betalingen die reeds zijn gedaan aan de Antillen in het kader van de schuldsanering? Wij hadden toch afgesproken dat de Antillen aan die eisen
moesten voldoen? Anders zou men niet tot betaling overgaan. De eerste
honderden miljoenen zijn al overgemaakt. Ik snap er helemaal niets meer
van. Het is gewoon waanzin.
De staatssecretaris ondersteunt de Antillen in de transitieperiode naar drie
landen en de BES-eilanden. Ik hoor ook dat er veel kosten mee gemoeid
zijn. Veel Nederlandse ambtenaren vliegen daar business class naartoe en
zijn daar aan het werk. Daar zijn veel departementen bij betrokken. Kan de
staatssecretaris mij een overzicht geven van het totaal aan kosten, inclusief personeel en panden, dat de Nederlandse belastingbetaler moet
betalen voor deze transitie?
Wat gebeurt er als Curaçao straks in het referendum nee zegt tegen de
staatkundige vernieuwing? Vorige sprekers hebben het daar ook al over
gehad. Het standpunt van de PVV mag duidelijk zijn. Als ze nee zeggen,
dan gaat de stekker eruit en gaan we voor onafhankelijkheid. Ik lees hier
nergens wat over in de stukken en dat begrijp ik niet. Het is een concreet
probleem, in elk geval voor de staatssecretaris. Voor mij is het geen
probleem maar een zegen als ze nee zeggen. Het zou echter een probleem
zijn in het hele proces en de staatssecretaris mag dat niet doodzwijgen.
De heer Remkes (VVD): Ga je eigenlijk ook op campagne?
De heer Brinkman (PVV): Een ander punt dat wordt vermeld in de brief
van de staatssecretaris van 10 februari gaat over het bedrag van 12,5 mln.
dat gereserveerd was voor de uitbreiding van de Bon Futuro-gevangenis.
Deze uitbreiding werd uitgesteld en vervolgens is besloten dat dit bedrag
zou worden bestemd voor Renovatie politieposten en Verbetering veiligheid gevangenis. Ik vind dit een zeer vreemde gang van zaken. Als gelden
geoormerkt zijn en dat oormerk vervalt, dan dienen die gelden ofwel terug
te vloeien naar Nederland ofwel in een potje bewaard te worden totdat er
wel besloten wordt om uit te breiden. Het geld is nu ergens anders voor
gebruikt, maar die 30 mln. voor uitbreiding moet er nog steeds komen.
Gaan wij daar in de toekomst weer aan bijdragen of kan de staatssecretaris mij verzekeren dat Curaçao die uitbreiding gewoon, normaal, lekker
uit eigen zak betaalt? Het zou een keer tijd worden. Wat heeft Curaçao
overigens concreet gedaan met die 12,5 mln.? Hoeveel politieposten zijn
gerenoveerd? Welke broer of oom van een politicus heeft die opdracht
vervolgens uitgevoerd? Naar mijn opvatting heeft verbetering van de
veiligheid van die gevangenis geen cent gekost. Er zijn gewoon interne

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

19

cursussen gegeven en regeltjes opgesteld. Kosten: nihil. Ik hoor graag
enige verduidelijking.
Ik heb mij werkelijk een hoedje gelachen om die idiote minister Croes, die
ongelukkigerwijs de hand heeft gelegd op een weekbericht van een vertegenwoordiger van ons land aldaar. Laat ik vooropstellen dat ik verheugd
ben over het niveau en de kwaliteit van de informatie die deze vertegenwoordiger levert over die maffiabende. Mij was dat overigens allemaal al
wel bekend. Ik ben blij dat de staatssecretaris die informatie krijgt en dat
ambtenaren dus daadwerkelijk goed hun werk doen daar. Ik ben het met
collega Remkes eens dat waar gewerkt wordt spaanders vallen. Ik zemel
daar ook niet over want dat kan gebeuren.
Ik hoop dat de staatssecretaris nooit meer afstand neemt van woorden als
«maffiabende» en «corrupt boevennest» als ik praat over een groot
gedeelte van de Antilliaanse en Arubaanse politici. Hoe beoordeelt de
staatssecretaris de rol van een neef van minister Croes, Edward Croes, en
de zoon van de minister-president, Nelson Oduber, die volgens het
rapport gezamenlijk de «meer fysieke rol vervullen en kennelijk mensen
intimideren». Dit lijkt op regelrechte staatsterreur en is bij een maffiabende gewoon gemeengoed. Ik hoop niet dat de staatssecretaris nu
aankomt met de mededeling dat het een gespreksverslag is van een bron
van de vertegenwoordiger. Dat is gewoon beloning. Ik heb enige ervaring
met het omgaan met dergelijke informatie en de vertegenwoordiger zou
deze informatie niet in zijn weekverslag hebben vermeld als hij daar niet
veel waarde aan zou hechten. Ook wordt meegedeeld dat de zoon Nelson
Oduber een wapenvergunning heeft gekregen tegen het advies van de
politie in. Klopt dit? Heeft die zoon inderdaad een wapenvergunning
gekregen? Was dat een vuurwapen? Heeft de politie inderdaad negatief
geadviseerd? Ik hoor graag concrete antwoorden. Als dit allemaal klopt,
dan eis ik van de regering dat zij meteen actie onderneemt. Deze staatsterreur van Aruba kan niet worden getolereerd binnen ons Koninkrijk. Ik
refereer in dit kader ook aan de alarmerende berichten over de
vreemdelingenketen en de politie van Aruba waarbij de staatssecretaris
aangeeft «toenemende zorg» te hebben. Wat bedoelt de staatssecretaris
met «toenemende»? Ik heb die zorg al een heel lange tijd. Zij maakt zich er
ook zorgen over dat het Hof de verbeteringen in de bedrijfsvoering niet
voor elkaar krijgt hetgeen gevolgen kan hebben voor de rechtspraak. Wat
bedoelt de staatssecretaris daarmee? Collega Remkes heeft daar ook over
gesproken. Indien dit allemaal klopt, is het inderdaad misschien
verstandig om de mariniers erop uit te zenden. De mariniers moeten de
controle op Aruba overnemen, een integer bestuur installeren en ervoor
zorgen dat Aruba zo spoedig mogelijk totaal onafhankelijk van het Koninkrijk verder gaat.
Ik begrijp dat de staatssecretaris naar aanleiding van het weekbericht van
de vertegenwoordiger maatregelen heeft genomen. Er wordt onder
andere een splitsing gemaakt tussen informatie die onder het staatsgeheim valt en overige informatie. Ik ontvang graag alle «overige informatie» die in het laatste jaar door de vertegenwoordiger is gestuurd. Over
de informatie die in het laatste jaar is gestuurd en onder het staatsgeheim
valt, word ik graag in vertrouwelijkheid op de hoogte gesteld. Hetzelfde
geldt voor informatie over het land Nederlandse Antillen.
Er is een onderzoek aangekondigd door die idiote minister Croes naar de
eerste tien dagen van het onderzoek naar de zaak Holloway. De landsrecherche voert dat onderzoek uit. De slager keurt zijn eigen vlees dus. Ik
wacht dat onderzoek af. Het onderzoek zou drie maanden duren dus zij
hebben nog een maand de tijd. Als dat onderzoek onbevredigend is, is de
staatssecretaris dan bereid om de Rijksrecherche dat onderzoek te laten
overdoen? Laten wij vooropstellen dat er geen onafhankelijk onderzoek
wordt uitgevoerd. Ik eis namens de PVV dat de eerste tien dagen van het
onderzoek onderzocht worden want daarbij is op een schandalige manier
geblunderd door het Openbaar Ministerie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

20

De heer Van Raak (SP): Ik ben ook heel erg benieuwd naar die andere
weekberichten en alle andere berichten die wijzen op corruptie, intimidatie en het spelen van dubbel spel. Volgens mij is dat geen staatsgevaarlijke informatie en kan dat gewoon naar deze commissie worden
gestuurd. Als er eens een naam moet worden weggestreept, dan kan dat.
Ik hecht er in elk geval aan dat de Kamercommissie voor BZK die informatie krijgt.
De heer Brinkman (PVV): Ik steun de opmerkingen van collega Van Raak.
Om die reden geef ik dit ook aan. Als ik zeg dat ik die informatie wil
hebben, dan spreek ik natuurlijk niet namens alle leden van de commissie.
Dat mag ik niet en dat doe ik ook niet. Dat zou de commissie volgens mij
ook niet prettig vinden. Uiteraard wil ik de commissie deze informatie
echter niet onthouden, dus ik verzoek de staatssecretaris om die informatie aan de commissie te sturen.
In de brief van 23 februari stelt de staatssecretaris dat de relatie tussen
Aruba en Nederland schade heeft opgelopen. Dat is wel het understatement van de week volgens mij. Die relatie zal volgens de staatssecretaris
echter binnenkort weer in rustiger vaarwater verkeren. Waarop baseert de
staatssecretaris deze naïeve verwachting? Welke concrete aanwijzingen
heeft zij dat die relatie binnenkort weer in rustiger vaarwater zal verkeren?
Dit is echt een drama; het is in het Nederlands Koninkrijk nooit eerder
voorgekomen dat een lid van een regering zich op die manier uitlaat over
Nederland.
Hoe lang zal het duren voordat Aruba aangeeft daadwerkelijk geheel
onafhankelijk van Nederland te willen zijn? Die geluiden zijn er en ik hoor
daarover graag de mening van de staatssecretaris.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb geboeid naar u zitten
luisteren. U spreekt over de stekker eruit trekken en onafhankelijk maken.
Welk proces zou de Nederlandse overheid daarvoor moeten doorlopen
volgens u?
De heer Brinkman (PVV): Nederland zou faciliterend moeten zijn, niet
financieel maar met kennis. De Nederlandse Antillen en Aruba behoren tot
de tweede en derde rijkste eilanden van het Caribisch gebied. Financieel
zouden zij dat dus heel goed kunnen. Nederland is daarbij in staat om een
grondwet aan te reiken, juridische kennis of organisatorische kennis. Er
kan daarvoor een bepaalde periode worden afgesproken. De heer Remkes
zegt altijd dat wij een gemenebeststructuur moeten bedenken. Nu is
«gemenebest» een zeer algemeen begrip. Ik ben daar geen voorstander
van. Ik ben het ermee eens dat wij de historische banden moeten blijven
aanhalen, maar een gemenebest van elkaars koninkrijk delen of iets
dergelijks zie ik absoluut niet zitten. Dat is een keuze van de landen zelf. Zij
moeten dat uitmaken. Ik wil hen dat niet opleggen.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Onafhankelijkheid in gezamenlijkheid?
De heer Brinkman (PVV): Nee. Er is maar een weg naar het einde, namelijk de weg die Nederland aangeeft. Die weg luidt: u wordt onafhankelijk.
Punt uit. Natuurlijk zullen die paar honderdduizend inwoners daarin
moeten meegaan, maar zo ligt de situatie wat de PVV betreft.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Kan Nederland dit zomaar
doen volgens de heer Brinkman? Wij zijn gebonden aan het volkenrecht.
Kan Nederland zomaar zeggen: wij trekken de stekker eruit en jullie zijn nu
onafhankelijk?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

21

De heer Brinkman (PVV): Mevrouw Ortega weet dondersgoed dat Nederland aan bepaalde internationale verdragen is gebonden. Ik zeg hier voor
de duidelijkheid bij dat Nederland nog steeds veel geld geeft, ook aan
Aruba. Aan de kustwacht, het OM en de politie spendeert Nederland geld.
De eilanden zullen binnenkort door de corruptie weer een miljardenschuld
hebben opgebouwd. Dat is slechts een kwestie van tijd. Wij hoeven
daarop slechts drie of vier jaartjes te wachten. Tegen die tijd zijn de
pensioenfondsen, die net lekker zijn volgestort, weer allemaal leeg. Dan
zullen de eilanden weer komen bedelen bij Nederland. Op dat moment zal
de fractie van de PVV zeggen: u mag nu bij ons komen en wij zullen gaan
praten, maar aan het einde van het proces zullen de eilanden onafhankelijk zijn. Aan het einde van het proces gaat u het Koninkrijk uit en houdt u
uw eigen broek maar op. Dat heeft de PVV-fractie voor ogen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Er is al veel gezegd. Ik vind
het belangrijk om dit proces nuchter te bezien. In deze fase van het proces
is al veel gebeurd. Uiteraard zullen wij de wetgeving binnenkort beoordelen. Ook mijn fractie zal dat niet als een blind paard doen, zoals de heer
Schinkelshoek dat niet op die manier zal doen. Ook voor mijn fractie zijn
de uitkomsten uit 2006 daarvoor leidraad. Daaraan hebben ook wij ons
verbonden. Mijn fractie is al heel lang vóór de schuldsanering. Wij hebben
ook steeds gezegd dat daaraan goed financieel toezicht gekoppeld moet
worden. Ook hierbij geldt immers: voor wat hoort wat. Wij zijn wel goed,
maar niet gek.
Deze nuchterheid moeten wij in dit proces betrachten. Ook ik was bij het
beruchte POK van afgelopen januari aanwezig. Ik heb in aanloop naar dit
overleg al gezegd dat het POK wat mij betreft de klere kan krijgen als het
alleen leidt tot relletjes, ruzie en rotzooi. Wij moeten ons niet over en weer
laten provoceren. Het was een kwestie van korte lontjes en lange tenen bij
de delegaties van beide kanten. Het is jammer dat het zo is gelopen,
omdat over een aantal zaken mijns inziens best afspraken te maken
waren. Het liep echter al snel uit de hand. Deze afspraken kwamen onder
druk te staan omdat de sfeer niet geweldig was.
Wij verkeren in een fase waarin wij wel een grote broek aan kunnen
trekken door te zeggen dat er nog veel op een andere manier geregeld
moet worden en dat zaken nog eens op een fundamentele manier moeten
worden bekeken. Die fase is echter eigenlijk al voorbij. De ontwerp- en
tekentafelfase is geweest. Nu is de bouw begonnen, die wat mij betreft
moet worden afgemaakt. Wij zijn niet bezig met een soort boekhoudexercitie, maar met een zeer ingewikkeld proces waarbij veel elementen
een rol spelen. Het gaat mij niet om boekhouden, om bestuurders en
bobo’s, maar om een betere organisatie van de eilanden. De rijkdom en
de armoede moeten beter kunnen worden verdeeld. Dit blijft een zorgelijk
proces waarbij wij de vinger goed aan de pols moeten houden.
De aanloop naar het referendum op Curaçao op 15 mei was nogal
«apart». De organisatie is echter een verantwoordelijkheid van Curaçao.
Bij dit referendum wordt hoog spel gespeeld. Als wij niet oppassen,
gebeurt dit over de rug van de bevolking. Het valt mij op dat de tegenstanders van de deal zich zeer roeren, maar dat je de voorstanders niet of
nauwelijks hoort. Is dat laatste het geval omdat de voorstanders alle
kaarten voor de borst houden? Zijn zij wat onzeker over de uitslag en
houden zij zich daarom maar een beetje op de achtergrond? Dat lijkt mij
een niet al te moedige strategie. Er staat namelijk nogal wat op het spel.
Wat moet er gebeuren als de deal in het referendum wordt afgewezen?
Daarover doe ik op dit moment geen uitspraak. De fractie van GroenLinks
is op dit moment nog niet zo ver om te stellen dat de geldkraan dan wordt
dichtgedraaid. Wij willen nog niet stellen dat er sprake is van «no deal»
als de deal wordt afgewezen. Dat gaat ons namelijk te ver. Als de overeenkomst wordt afgewezen, hebben wij echter een groot probleem. Ik realiseer mij ook dat de groepen onder de bevolking die het het hardst nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

22

hebben, niet blij moeten zijn met een afwijzing. Wij zullen dit moeten
afwachten. Ik ben nog wel enigszins optimistisch en verwacht dat de deal
bij referendum zal worden geaccepteerd.
De heer Van Raak (SP): Als wij de heer Brinkman op campagne sturen,
zal de kans op een «ja» groter worden. Wellicht moeten wij hem vragen
dat te doen. Daarbij zal hij uiteraard tweede klas moeten reizen. Over de
vraag wat de gevolgen zijn van een negatieve uitslag van het referendum,
bestaat onduidelijkheid. Ik vind dat wij de bevolking van Curaçao klare
wijn moeten schenken over de vraag wat een «nee» zal betekenen.
Daarom vind ik dat de fracties zich over deze vraag moeten uitspreken.
Voor de SP-fractie betekent een «nee» dat de weg naar onafhankelijkheid
wordt ingeslagen. Ik weet namelijk niet meer hoe het verder moet als er
een negatieve uitslag komt. Wij zitten dan echt in een spagaat. Wat heeft
een «nee» voor de fractie van GroenLinks voor gevolgen?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Mijn advies en dat van mijn fractie is:
stem «ja». Wij gaan echter uiteraard niet over de uitslag. Ik hoop op een
positieve uitslag. In Nederland is ook wel eens een referendum georganiseerd waarbij mijn fractie een positief stemadvies gaf.
De heer Remkes (VVD): Dat liep ook niet goed af.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Nee, dat liep niet goed af. Dat weet ik
nog wel; dat hoeft mijnheer Remkes mij niet nog eens in te wrijven. Ik zal
de uitslag beoordelen als die er is. Ik zal daarop nu nog niet vooruitlopen.
Uitspraken dat zo’n uitslag zal leiden tot onafhankelijkheid, lijken mij een
tikkeltje te wild. Ook het Nederlandse «nee» bij het Europese referendum
gaf veel problemen, maar uiteindelijk is ook daaruit iets voortgekomen. Ik
zal de uitslag goed bekijken als die er is.
In de voortgangsrapportage kunnen wij lezen over een aantal pijnpunten.
Uiteraard is er al veel bereikt. Het is belangrijk om dat af en toe te benadrukken. Er is veel chagrijn over dit proces. Ik kan mij dat voorstellen,
want op de Antillen en Aruba worden wij niet met applaus begroet. Dat
moeten wij niet verwachten. Bijvoorbeeld op het punt van financieel
toezicht is veel bereikt, ondanks het feit dat nog heel wat hobbels moeten
worden genomen. Wij zullen hierbij streng en rechtvaardig blijven
optreden. De afspraken over de aanpak van het financieel toezicht zijn in
deze deal van essentieel belang.
Hetzelfde geld voor de rechtshandhaving en de integriteit van het bestuur.
Een beetje integer bestaat niet. Dit geldt voor Nederland, voor Aruba en
voor de Nederlandse Antillen. Het is goed als er op dit punt vingers op
zere plekken worden gelegd. Voor de zere plekken moeten wij de ogen
niet sluiten. Hoe beoordeelt de staatssecretaris de stand van zaken rond
de afspraken die zijn gemaakt over rechtshandhaving, financieel toezicht,
openbare financiën en de integriteit van het publiek bestuur? Ik hoop dat
er op deze punten voortgang wordt geboekt. Als er daarentegen sprake is
van een verslechtering van de situatie, hebben wij een probleem.
Tijdens het algemeen overleg heb ik, gesteund door de fracties van het
CDA en de PvdA, gevraagd naar een helder inzicht in de natuur- en milieuproblematiek op de BES-eilanden. Dat is mij toen toegezegd. Ik vind dat ik
op dit punt echter nog steeds onvoldoende ben bediend. Dat is jammer,
want op de BES-eilanden draagt Nederland op dit punt verantwoordelijkheid.
Ik ben gunstig gestemd over de antwoorden op mijn vraag over de waterzuivering op Bonaire. Ik hoop dat dit op korte termijn wordt geregeld. Dit
is niet alleen in het belang van het milieu, maar ook van de sociale
verhoudingen. Het toerisme heeft er immers groot belang bij dat dit goed
wordt geregeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

23

Over het fiscale regime op de BES-eilanden hebben vorige sprekers kritische vragen gesteld. Daarbij sluit ik mij aan.
Het POK van afgelopen januari kende veel dieptepunten. De twee interessante bezoeken die de Nederlandse delegatie heeft afgelegd, behoorden
niet tot die dieptepunten. Wij hebben de Isla-raffinaderij en de Bon Futurogevangenis bezocht. Van beide bezoeken werd ik chagrijnig. Ik heb een
optimistische natuur, maar van deze bezoeken ben ik weer erg geschrokken. De situatie bleek veel erger te zijn dan ik mij had voorgesteld. In de
Bon Futuro-gevangenis kregen wij een geweldige presentatie met indrukwekkende sheets. Bijna altijd geldt dat hoe indrukwekkender de sheets
zijn, hoe minder er in de praktijk gebeurt. Hoe gecompliceerder de
organisatiestructuren zijn die worden opgesteld, hoe minder er in de
praktijk van terechtkomt. Ik geef toe dat geduld niet mijn sterkste kant is.
Nadat ik echter geduldig de presentatie had gevolgd, vroeg ik wat er in de
praktijk van alle maatregelen al was geïmplementeerd. Men moest het
antwoord op mijn vraag schuldig blijven. Er was een soort papieren
werkelijkheid gecreëerd, maar voor de uitvoering waren in de praktijk
geen financiën beschikbaar. Er worden weliswaar wat uurtjes les gegeven
aan mensen die niet kunnen lezen en schrijven, maar dat is alles. Over de
accommodatie zou de Partij voor de Dieren acuut vragen stellen als die in
ons land zou worden gebruikt als dierenasiel. Ik vind de situatie waarin de
gevangenen verkeren dieptreurig. Cellen zijn vol en er is een afscherming
gemaakt met vuilniszakken. De mensen hebben de hele dag niets te doen.
Voor kinderen van 14 jaar is geen aparte jeugdinrichting. Op de nuchtere
vraag of er niet een aparte afdeling kan worden afgeschermd, wordt op
een manier gereageerd die er bij mij toe leidt dat ik ga denken: dit is één
grote puinzooi.
Ik heb gevraagd wat er met het gereserveerde geld is gebeurd waarmee
een deel van de problemen in deze gevangenis kon worden aangepakt.
Het blijkt dat dit geld is verdwenen. Minister Dick stelde: het opknappen
van de gevangenis kost 30 mln., maar met de beschikbare 12 mln. konden
wij de problemen niet oplossen. Ik heb hem toen gezegd: u zit nu weer
met een gat van 30 mln. in plaats van met een gat van 18 mln. Ik ben niet
langer van plan dit te accepteren. Vorig jaar heeft zich een dodelijk incident in de gevangenis voorgedaan. Over vragen daarover heb ik pas na
vier maanden antwoord gekregen. Daaruit blijkt dat mij niet kan worden
gegarandeerd dat er geen wapens in de gevangenis zijn. Samen met de
fracties van de PvdA en het CDA heb ik deze week vragen gesteld over
een nieuw incident, waarbij iemand zwaar is mishandeld en wekenlang
23 uur per dag in een isolatiecel heeft gezeten. Waarom grijpt de staatssecretaris niet in? Hoe zullen in de nabije toekomst de omstandigheden
in de gevangenis substantieel worden verbeterd? Deze wantoestanden
vinden plaats in ons Koninkrijk. Nederland draagt op dit punt verantwoordelijkheid. Wij moeten dit niet alleen de Antillen laten oplossen.
De heer Brinkman (PVV): Dit is een goed punt van mevrouw Van Gent. Is
zijn het met mij eens als ik stel dat er over alle donaties van Nederland
aan de eilanden verantwoording moeten worden afgelegd? Vorig jaar
heeft Nederland 24 mln. in het onderwijs op Curaçao gestoken. Ik krijg
niet de garantie dat 90% van dit geld niet in de zakken van corrupte politici
is verdwenen. Is mevrouw Van Gent het met mij eens dat men in het
algemeen meer verantwoording moet afleggen over de besteding van
Nederlands geld?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De omschrijving van de mensen op de
eilanden die de heer Brinkman geeft, laat ik aan hem. Daarmee lossen wij
niets op. De fractie van GroenLinks heeft altijd op het standpunt gestaan
dat nauwkeurig moet worden gecontroleerd of het geld dat op de Antillen
en Aruba, maar ook in Nederland wordt ingezet voor bepaalde doelen,
ook aan deze doelen wordt besteed. Ik ben absoluut tegen het storten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

24

geld in bodemloze putten. Ook de schuldsanering, waarvoor ik altijd hartstochtelijk heb gepleit, moet gekoppeld zijn aan goed financieel toezicht.
Op dat standpunt heb ik altijd gestaan. Jaren geleden was ik de eerste,
mijnheer Brinkman, die over pensioenregelingen van politici zeer kritische
Kamervragen heb gesteld.
De Antillen schieten structureel tekort bij het beheer van de Bon Futuragevangenis. Nederland moet ingrijpen, omdat het hierbij gaat om echt
ernstige omstandigheden. Wij kunnen wel blijven zeggen dat de eilanden
dit moeten doen. Ik stel echter dat artikel 43 van het Statuut hiervoor heel
goed kan worden gebruikt.
Hetzelfde geldt voor de Isla-raffinaderij. Ook die hebben wij in januari
bezocht. Ik heb net antwoorden gekregen op vragen over een incident dat
zich recent heeft afgespeeld. Keer op keer en jaar op jaar wordt gezegd
dat de situatie ernstig is, dat men de vinger aan de pols houdt en dat er
iets moet gebeuren. In de praktijk gebeurt er echter weinig tot niets. Ook
bij ons bezoek aan de Isla-raffinaderij hebben wij een presentatie
gekregen. Er waren enorm veel mensen aanwezig. Wij hebben ook nog
een piepkleine rondleiding gehad. Wij konden tijdens de presentatie
vragen stellen. Op twee cruciale vragen kwamen zeer vage en nietszeggende antwoorden. Ik heb gevraagd of men gaat voldoen aan de milieuwetgeving. De staatssecretaris heeft de raffinaderij daarvoor de tijd
gegeven tot het eerste kwartaal van 2009. Die termijn is dus zo goed als
verstreken. Verder vroeg ik of er wordt gewerkt aan een alternatief voor de
raffinaderij. Ook daarop kwam een nietszeggend antwoord. Keer op keer
is er sprake van incidenten. Scholen moeten worden gesloten en kinderen
worden ziek. De mensen van de Isla zeggen mij daarop: mevrouw Van
Gent, wij investeren veel in de scholen. Zo levert de Isla-raffinaderij aircoinstallaties aan de scholen. Ouders denken: wij krijgen airco van de Isla,
dus dan zal het wel in orde zijn. De lucht blijft echter uiteraard even vies.
Ook op dit punt geeft het Statuut de staatssecretaris handvatten om te
voorkomen dat deze situatie eindeloos voortduurt. Het is op deze punten
niet één minuut voor twaalf, maar over twaalven. De staatssecretaris
antwoordt op mijn vragen dat er nog allerlei overleg plaatsvindt. Kan zij
mij echter garanderen dat in het eerste kwartaal van 2009 aan de milieuvergunning wordt voldaan? Kan zij mij garanderen dat bij incidenten beter
wordt ingegrepen? Ontvangen wij binnen afzienbare tijd een alternatief
plan? Daarbij moet het niet gaan om vage plannetjes. Ik weet dat het
bestuurscollege bezig is met de huidige economische peilers op Curaçao.
Ik wil echter een onafhankelijk opgesteld plan waarin op een fundamentele manier wordt gekeken naar de raffinaderij. Dit plan moet gaan over
mogelijkheden om de Isla te sluiten. Deze raffinaderij kan op deze manier
niet open blijven. Wij worden aan het lijntje gehouden. Dat moeten wij
niet langer tolereren.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Als ik mevrouw Van Gent goed
beluister, is voor haar de maat vol.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De maat is al heel lang vol!
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Zij grijpt daarbij naar het
middel van de waarborgfunctie. Het lijkt wel of mensen in de Kamer
vinden dat de waarborgfunctie een magisch middel is waarmee de
Antillen in de juiste stroomzetting kan worden gezet. Mevrouw Van Gent
vraagt aan de staatssecretaris om gebruik te maken van de waarborgfunctie. Waar moet dat volgens mevrouw Van Gent toe leiden? Wat zullen
de consequenties zijn van de sluiting van de Isla-raffinaderij? Wie zal het
betalen?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Al jarenlang stel ik dat er uiteraard een
goed sociaal plan nodig is bij sluiting van de Isla. Sluiting is niet lollig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

25

voor de mensen die er werken. Het is überhaupt de vraag hoeveel mensen
er nog werken op de raffinaderij en waar zij vandaan komen. Ook dat is
uitermate vaag. Wij kunnen toch niet toestaan dat de mensen op Curaçao
langzaam maar zeker worden vergiftigd door deze smerige raffinaderij?
Men voldoet gewoon niet aan de milieueisen, die overigens al niet al te
streng zijn. Ik ben bereid om deze ultieme stap te zetten. Wij kunnen ons
niet langer voor de gek laten houden. Ik heb niet de indruk dat er hard aan
wordt gewerkt en dat men er erg mee bezig is. Uiteraard heeft Venezuela
op dit punt een dikke vinger in de pap. Het is maar de vraag of Venezuela
überhaupt bereid is om de milieu-investeringen te doen. Eerlijk gezegd,
geloof ik daar niets van. Men kon ons daarover in januari geen duidelijkheid geven. Ik trek de waarborgfunctie niet zomaar lukraak voor van alles
en nog wat uit de kast. Bij de raffinaderij en de Bon Futuro-gevangenis wil
ik de waarborgfunctie echter wel inzetten. In deze gevangenis zijn
mensenrechtenschendingen aan de orde. Dat lijkt mij een reden om de
waarborgfunctie in te zetten. Wij kunnen dit niet langer toestaan.
De heer Van Raak (SP): Ik ben het helemaal met mevrouw Van Gent eens.
Ook de SP is al jarenlang bezig met de Isla-raffinaderij. Er gebeurt echter
niets. Bij de behandeling van de vorige begroting stelde de staatssecretaris dat de problemen eind dit jaar zouden zijn opgelost. Wij weten echter
nog steeds niet om het einde van welk jaar het gaat.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat heb ik niet gezegd.
De heer Van Raak (SP): Dat heeft zij wel gezegd. Deze problemen moeten
worden opgelost. Het wordt tijd dat de staatssecretaris haar verantwoordelijkheid neemt en met een plan komt. Ziet mevrouw Van Gent ook een
mogelijkheid om een plan te maken waarbij de Isla-raffinaderij open blijft,
maar schoon wordt? Dit moet wellicht in samenwerking met Venezuela
gebeuren. Behoort een investeringsplan volgens mevrouw Van Gent ook
nog tot de mogelijkheden? Als dat niet kan worden gerealiseerd, moeten
wij de boel sluiten.
Ik ben het met mevrouw Van Gent eens dat er een beroep moet worden
gedaan op de waarborgfunctie bij de oplossing van de problemen in de
Bon Futuro-gevangenis en de Isla-raffinaderij. Deze waarborgfunctie
moeten wij echter mijns inziens ook inzetten bij structureel ondeugdelijk
bestuur op het punt van de belastingparadijzen, de bestuurlijke integriteit
en de corruptie. Is mevrouw Van Gent bereid om samen met mij aan de
staatssecretaris te vragen om eens op een rijtje te zetten hoe zij de
waarborgfunctie toekomstbestendig kan maken met het oog op de nieuwe
staatkundige verhoudingen? Hoe kan Nederland in mogelijke nieuwe
staatkundige verhoudingen echt gebruik maken van de waarborgfunctie,
zodat Nederland steeds kan ingrijpen als er sprake blijkt te zijn van structureel ondeugdelijk bestuur?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Op het punt van de integriteit heb ik
een aantal indringende vragen gesteld. Ik heb daarbij bewust de
waarborgfunctie niet genoemd. Ik strooi niet met de waarborgfunctie. In
zeer ernstige noodsituaties moeten wij daarop echter een beroep doen.
De Isla-raffinaderij en de Bon Futuro-gevangenis vind ik zulke ernstige
noodsituaties. Ik heb niet de indruk dat wij bij andere zaken nu al zo ver
zijn dat wij met de waarborgfunctie moeten zwaaien. Over deze andere
zaken wil ik eerst meer informatie.
Tot slot wil ik nog een opmerking over Aruba maken. De geheime notities
leveren uiteraard geen bijdrage aan een goede samenwerking. Wij
moeten deze zaak echter ook niet te veel opblazen. Naar aanleiding van dit
voorval heb ik bedacht dat dit soort briefjes ook over Nederland en het
Nederlandse bestuur moeten bestaan. Als de Kamer dus toch al van alles
wil ontvangen, kan de staatssecretaris wellicht ook eens aan de minister-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

26

president vragen of hij dat soort briefjes heeft. Het openbaar maken
daarvan lijkt mij een interessante exercitie.
Er wordt gevraagd of waar is wat in de uitgelekte notitie staat. Ik ga ervan
uit dat het waar is, maar de woorden zijn een interpretatie. Begrijp mij
goed; ik bagatelliseer de inhoud niet. De inhoud is best ernstig. In zaken
als deze speelt ook altijd het automatisme van actie en reactie. Je kunt er
bijna van uitgaan dat dit volgens dit automatisme zal verlopen. Voordat
wij het weten, breekt de pleuris uit over zo’n briefje. Het was meer dan
een beetje dom om zo’n mail verkeerd te adresseren. Het kan bijna niet
waar zijn dat dit een foutje is. Ik word er wat achterdochtig van, maar ik ga
ervan uit dat het een foutje is geweest. Ik vind dat de heer Remkes in dit
verband een interessante suggestie heeft gedaan. Hij vroeg om een wat
bredere notitie over de staat van de rechtsstaat op Aruba. Hij sprak daarbij
over artikel 43. Ook ik maak mij hierover zorgen, maar vraag mij vervolgens af in hoeverre wij dit heel heftig kunnen beïnvloeden. Laten wij de
notitie in dat kader zien. Daarom vind ik het het overwegen waard om
mee te gaan in het voorstel dat de heer Remkes deed.
De heer Remkes (VVD): Mevrouw Van Gent gaf mij net even te luchtig
aan dat dit soort notities ook wel over Nederland zal bestaan. Als zij mij
duidelijk kan maken dat er van bepaalde vertegenwoordigingen notities
bestaan waarbij, op grond van zeer betrouwbare bron, zeer ernstig wordt
getwijfeld aan de integriteit van het OM, dan moet zij man en paard
noemen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Nee, dit bedoel ik niet. De heer Remkes
begrijpt mij verkeerd. Het ging mij niet om de precieze inhoud, maar meer
om de vraag hoe deze boodschappen worden opgeschreven. Ik heb hierover wat zitten fantaseren; daarop zal ik niet te veel ingaan. Maar ik stel
mij voor dat diplomatieke diensten rapporteren. In Nederland hebben wij
ook interessante politieke tijden over allerlei kwesties met elkaar beleefd.
Ik heb zitten filosoferen wat er in dat verband over Nederland wordt
gerapporteerd. Ik bedoel niet dat ik zou twijfelen aan de integriteit of aan
het OM, maar ik vind de zaak wel prikkelend.
Antwoord van de staatssecretaris
De voorzitter: Wij hebben niet veel tijd meer over voor de antwoorden
van de staatssecretaris. Ik stel daarom voor om haar eerst twintig minuten
de gelegenheid te geven om zonder interrupties vragen te beantwoorden.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Voorzitter. Er zijn erg veel vragen
gesteld en het is lastig om al die vragen in de beperkte nog beschikbare
tijd te beantwoorden. Ik doe mijn best.
Wij zijn inderdaad met een ingewikkeld traject bezig. Het gaat om de
opheffing van een land, het maken van twee nieuwe landen en drie
nieuwe bijzondere gemeenten. Mijn stelling is dat wij zo consequent
mogelijk moeten uitwerken wat in het slotakkoord staat. Deze stelling
wordt gedeeld door een meerderheid van de Kamer. De bouwtekeningen
voor de uitwerking ervan zijn af en de Kamer mag ze beoordelen en
amenderen. Daarover mag geen misverstand bestaan. Ik weet dat deze
vraag tijdens het POK een rol heeft gespeeld. Ook voor mij geldt: afspraak
is afspraak. Ik ben blij dat dit door de meerderheid van de Kamer wordt
gedeeld.
Ik ben zojuist teruggekeerd van een bezoek aan de eilanden van de
Antillen. Deze reis stond in het teken van het samenwerkingbeleid. Ik heb
tal van projecten bezocht die met Nederlands geld worden gefinancierd
en waaraan Nederland een waardevolle bijdrage levert. Het gaat daarbij
ook om onderwijsprojecten, zeg ik tegen de heer Brinkman. Ik heb met de
bestuurders gesproken over de vraag hoe het geld wordt besteed. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

27

besteding wordt wel degelijk gecontroleerd. Van het beeld dat er niet zou
worden gecontroleerd, wil ik direct aan het begin van mijn beantwoording
af. De controle gaat via de Stichting Ontwikkeling Nederlandse Antillen
(SONA). Er wordt over gerapporteerd. Wij weten precies wat er met het
geld is gebeurd en waarin het wordt geïnvesteerd. Bijvoorbeeld in het
onderwijs wordt heel nadrukkelijk aan leermethoden aandacht besteed.
Ik heb tijdens dit bezoek allerlei projecten bezocht. De zaken waarop zij
zich richten, strekken zich uit van de opvang van tienermoeders tot de
opvang van ouderen. Met het geld wordt geen luxe gefinancierd. Het gaat
bij deze projecten om basale voorzieningen. Hierop hebben ook de heer
Leerdam en mevrouw Ortega al gewezen. De realisering van deze voorzieningen zou eigenlijk niet afhankelijk moeten zijn van projectfinanciering.
In dat opzicht ben ik het eens met wat de heer Remkes en de heer
Schinkelshoek naar voren hebben gebracht. Dit moet een normaal onderdeel worden van het begrotingsbeleid. Daarom wordt het samenwerkingsbeleid afgebouwd. Als er geld vrijkomt door de schuldsanering, zal het
geld voor de realisering van deze voorzieningen gewoon door de besturen
in de normale begroting moeten worden opgenomen. Dat is onze koers.
De thema’s hiervoor zijn bepaald. Het lijkt mij goed om dit aan het begin
van mijn beantwoording duidelijk te stellen.
Verder hebben wij de reis benut om met de mensen op Bonaire, Saba en
Statia te spreken. In de Kamer is al vaker gevraagd hoe het met de voorlichting staat. Daarin heb ik nog één keer een rol gespeeld, samen met
commissaris Kamp. Wij hebben daarbij veel mensen gesproken. Er
ontstaat bij de mensen een basaal vertrouwen in het proces. Men waardeert dat de Regionale Service Centra (RSC’s) zijn geopend. Op alle
eilanden is er personeel voor deze RSC’s; sinds kort ook op Saba. Dit
betekent dat er een begin van vertrouwen is in het bij Nederland horen.
Mevrouw Ortega wees erop dat mensen op Bonaire handtekeningen
verzamelen. Dat heb ik ook gehoord. Men mag uiteraard altijd handtekeningen verzamelen. Het bestuur heeft er echter niet voor gekozen om een
referendum te houden. Dat lijkt mij verstandig, omdat er een keuze is
gemaakt die breed gedeeld werd in de Eilandsraad. Niet alleen de coalitie,
maar ook de oppositie was vóór de weg die men gaat.
Ik moet zeggen dat ik het jammer vond dat bij de voorlichting op Bonaire
veel Nederlanders aanwezig waren. Het ging daarbij vooral om
pensionado’s die alleen vragen stelden over zaken die hun eigen belang
raakten. Dat is niet goed en daarvan ben ik niet erg onder de indruk.
Uiteindelijk gaat het ons om de toekomstmogelijkheden op de eilanden
voor de «echte» inwoners van de eilanden. Hetzelfde gold enigszins voor
de voorlichting op Saba, waar vooral Amerikanen vragen stelden over
hun eigen belangen. Voor hen doen wij dit niet en op hen richten wij ons
niet. Wij nemen deze staatkundige maatregelen niet omdat wij staatkunde
zo leuk vinden, maar omdat de maatregelen daadwerkelijk iets moeten
betekenen voor de mensen. Dat moet blijken aan het einde van het
proces.
Ik heb er nota van genomen dat de commissie het onderwerp «goed
bestuur» nog niet heeft geagendeerd. Toch vind ik dit een belangrijk
thema. Vanaf het moment dat ik staatssecretaris ben, heb ik daarvan een
punt gemaakt. Voor het eerst hebben wij een paragraaf met goed bestuur
als thema in hoofdstuk 4 opgenomen. In de afgelopen jaren hebben wij te
maken gehad met diverse corruptiezaken. Dat bewijst dat de eilanden
kwetsbaar zijn voor vermenging van publieke en private belangen.
Daarmee wil ik niet zeggen dat zulke misstanden zich in Nederland niet
voordoen. Wij zijn onlangs geconfronteerd met een aantal voorbeelden
daarvan. Geen enkel land is vrij van corruptie. De vraag is echter of er op
de eilanden voldoende checks en balances zijn om de risico’s van fraude
en corruptie af te dekken. Op de Nederlandse Antillen en Aruba zijn er
mijns inziens op papier voldoende van deze checks en balances inge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

28

bouwd, maar in de praktijk laat dit te wensen over. Wij zullen hierover
ongetwijfeld apart spreken.
De heer Remkes heeft gelijk als hij stelt dat het van belang is dat bestuurders zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheden en de keuzen die zij
maken. «Een beetje integer» bestaat inderdaad niet. Ik zeg de heer
Brinkman dat de boodschap niet slap is die ik op dit punt uitdraag naar de
bestuurders. Voor het eerst is dit thema nadrukkelijk in de stukken
vermeld. Er moet orde op zaken worden gesteld. Ook in de Kamer is brede
steun voor deze lijn. Bij het staatkundig proces zijn harde afspraken
gemaakt om de deugdelijkheid van bestuur te waarborgen. Ook dat
gebeurt voor het eerst. De Kamer kan mij aan die afspraken houden, en ik
zal de bestuurders op de eilanden eraan houden. Als de eilanden niet
voldoen aan de afspraken, kunnen ze geen land worden binnen het
Koninkrijk. Dit is niet alleen zo op papier vastgelegd, maar zal ook in de
praktijk gelden. Er zal geen sprake zijn van een automatische overgang
naar onafhankelijkheid. Dat hebben wij ook tijdens de RTC van
15 december nog eens benadrukt. Het bestuur moet in de praktijk functioneren. Ook in mijn brief over de staat van het bestuur heb ik dat opgenomen. Wij zullen dit toetsen in de praktijk. De Kamer kent voor een deel
de criteria. De RTC toetst of de toekomstige landen aan deze criteria
kunnen voldoen. Wij kunnen dit nu pas gaan meten, omdat men pas nu
aan de opbouw van de landen begint. Pas in die fase kunnen wij zien of
een en ander in de praktijk werkt. Wij houden ons daarbij aan de
afspraken die tijdens de start-RTC van 2005 zijn gemaakt. Die afspraken
neem ik serieus.
Mijn lijn is bekend. Zelfs de heer Brinkman kan hem inmiddels uit zijn
hoofd verwoorden. Ik houd vast aan de lijn die ik heb ingezet. Ik benoem
en bespreek de zaken rond integriteit van het bestuur en voer er beleid op.
Zo nodig schakelen wij het OM in. Dat heeft tot een aantal aangedragen
zaken geleid. Ik ondersteun de eilanden, onder andere via het
Samenwerkingsprogramma Institutionele Versterking en Bestuurskracht
en het Plan Veiligheid Nederlandse Antillen (PVNA). Bovendien hebben
wij de toezichthoudende functie van de kabinetten van de gezaghebbers
versterkt, waardoor meer toezicht kan worden gehouden.
De datum voor het referendum op Curaçao is inmiddels vastgesteld op
15 mei. Eerder wilde men het referendum houden op 8 mei, maar men
heeft het uitgesteld vanwege Moederdag. Tijdens het referendum staat de
vraag centraal of de bevolking van het eiland het resultaat van de RTC van
15 december 2008 goedkeurt en tot een autonoom Curaçao binnen het
Koninkrijk wil komen. Zo ongeveer luidt de vraagstelling. De voorbereidingen van het referendum staan noch in Nederland, noch op de eilanden
zelf de activiteiten rond het staatkundig proces in de weg. Daarover
hebben wij de afgelopen weken gesproken. De regering en ook de
bestuurscolleges zijn ervan overtuigd dat er goede afspraken zijn gemaakt
op 15 december 2008. Mocht de uitslag van het referendum op Curaçao
onverhoopt negatief zijn, dan geldt voor mij dat er tijdens de RTC een
samenhangend pakket maatregelen is neergelegd. Daarover is uitgebreid
onderhandeld en daar kan geen enkel onderdeel worden uitgehaald. Wij
gaan niet heronderhandelen over het pakket. Dit heb ik steeds gezegd en
dat heeft men mij ook de afgelopen week op Curaçao horen zeggen. Uiteraard moet het bestuur op Curaçao zich er eerst zelf over beraden als de
uitslag negatief is. Wij gaan echter niet heronderhandelen over het pakket.
De schuldsanering heb ik eerder een eenmalige en unieke kans genoemd.
Uit het pakket kan niet zomaar een positief onderdeel worden gehaald. Ik
beschouw het gemenebest van de heer Remkes als een «plan B» voor de
toekomst. Op zijn vraag of wij ook een plan B hebben, meld ik hem dat
ook wij die hebben. Daarover communiceren wij echter inderdaad niet.
De heer Van Raak had het in zijn bijdrage over vijf gordiaanse knopen. Op
de eerste heb ik al in algemene zin gereageerd toen ik het had over de
steun van de bevolking voor het referendum op 15 mei. Ik heb de kwestie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

29

van de pensioenen direct benoemd. Ik heb direct gesteld dat het niet van
vertrouwen getuigt als men deze zaken als eerste regelt als het geld voor
de schuldsanering er is. Ik vind het ook goed dat dit besluit teniet is
gedaan en niet is getekend door de gouverneur. Je ziet dus dat er op dit
moment sprake is van evenwicht. Dat is een hoopgevend signaal. Ook in
de toekomst is er een gouverneur. Er is slechts één bestuurslaag tussenuit
gehaald. Wij zijn het er allemaal over eens dat de landslaag van de Nederlandse Antillen niet functioneert. Ook de oppositie is het daarmee eens. Er
is met de tussenlaag te veel sprake van bureaucratie. Er worden nieuwe
evenwichtsmechanismen ingebouwd. In de meest ultieme gevallen is
uiteraard daarbij het Koninkrijk aan zet.
De heer Van Raak heeft, zoals altijd, vragen gesteld over het fiscale stelsel.
Wij hebben daaraan al eens een apart algemeen overleg gewijd. Daaraan
heeft toen ook de gevolmachtigde minister meegedaan. De stand van
zaken op dit punt is de volgende. Staatssecretaris De Jager heeft de
Kamer hierover een brief gestuurd. Het fiscale stelsel is nog niet gereed
en er is nog geen volledige overeenstemming over. Als die overeenstemming er is, zullen de voorstellen uiteraard naar de Raad van State en de
Kamer komen. Het is de bedoeling om de voorstellen in het tweede kwartaal van 2009 rond te hebben. De Kamer heeft hierin het laatste woord en
kan de voorstellen amenderen. Er zijn geen onomkeerbare besluiten
genomen.
Wij hebben het hierbij over de fiscaliteit van de BES-eilanden. Nederland
gaat niet over de fiscaliteit van Curaçao en Sint Maarten. Dat heb ik de
Kamer al eens eerder uitgelegd. Ik ben het ermee eens dat uitgaven en
inkomsten in evenwicht moeten zijn, maar het is nu eenmaal zo dat wij
niet over de fiscaliteit van Curaçao en Sint Maarten gaan. Wij zullen echter
geen tekorten aanvullen. Bovendien controleert de toezichthouder of
inkomsten en uitgaven in evenwicht zijn en of de begroting sluitend is.
Nederland gaat wél over het fiscale systeem voor de BES-eilanden. De
wetgeving daarvoor wordt in de Kamer gemaakt. De staatssecretaris
concludeert dat er een eenvoudig systeem nodig is. Daarom wil hij de
directe belastingen verlagen en de indirecte verhogen. Dit betekent dat de
belastingen voor de bevolking zullen dalen en dat ook toeristen, studenten
en allerlei andere bedrijven gaan meebetalen. Ook bijvoorbeeld de
Medical School profiteert van het belastingparadijs. Daarvoor gaat de
belasting dus omhoog. De belastingdruk in totaal blijft ongeveer gelijk.
Bovendien moeten de tarieven in verhouding staan tot wat in de regio
gebruikelijk is. Er is dus sprake van lagere tarieven, maar een bredere
grondslag. Hierbij is ook belangrijk dat men de belasting niet alleen heft,
maar ook int. Het is bekend dat de Nederlandse Belastingdienst de
eilanden daarbij gaat ondersteunen. De ambtenaren van de Belastingdienst zijn inmiddels naar de eilanden vertrokken en zullen op de RSC’s
aanwezig zijn. Op alle eilanden waar ik voorlichting heb gegeven, zijn mij
vragen gesteld over back taxes. Die komen uiteindelijk ten goede aan de
begrotingen van de eilanden. Met het geld dat ze opbrengen kan men
goede dingen voor de mensen doen. Bovendien verwacht men dat het
totaal van de opbrengsten van de belastingen zal stijgen door de keuze
die wordt gemaakt voor de indirecte belastingen.
De heer Van Raak heeft gevraagd waarom wij doorgaan op de ingeslagen
weg bij Sint Maarten. Hij verwacht dat de kleinschaligheid tot problemen
zal leiden. Ik ga ook hierbij uit van de stelling: afspraak is afspraak. Wij
zullen voortdurend toetsen of men aan de gestelde eisen kan voldoen. Er
is geen sprake van een automatische doorrol naar zelfstandig land. Hierbij
zijn niet alleen de afspraken op papier van belang, maar ook hoe men er
in de praktijk mee omgaat. Nederland mag zich geen onbetrouwbare
partner bij deze afspraken tonen. Wij moeten nog gaan toetsen of men
aan de gemaakte afspraken voldoet. Wetgeving en apparaat moeten op
orde zijn. De rapportage staat nu op groen, omdat Sint Maarten een aantal
goede stappen heeft gezet bij het op papier zetten van de wetgeving. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

30

is namelijk de fase waarover deze rapportage gaat. In mei ontvangt de
Kamer de volgende rapportage. Ik kijk kritisch naar de ontwikkelingen,
conform de aangenomen en breed gesteunde motie-Bochove. Sint
Maarten is er nog lang niet. Concrete verbeteringen in het bestuur moeten
nog in de praktijk worden gebracht. Als die verbeteringen niet komen,
gaan wij van oranje naar rood. In alle gevallen zijn er plannen B. Ik ga
ervan uit dat ook het eiland zelf zich op plannen B bezint.
Ik ben blij dat de heer Van Raak de brief over Aruba overtuigend en duidelijk vindt. Op zijn vraag of Aruba ook aan de waarborgen voor goed
bestuur moet voldoen, is het antwoord uiteraard «ja». De rapportage
waarover ophef is ontstaan, is een interne ambtelijke rapportage die door
Buitenlandse Zaken wordt gebruikt. Daarmee is de heer Remkes zeer
bekend. Zulke rapportages worden ook door ambassades in het buitenland voor het ministerie van Buitenlandse Zaken opgesteld. Deze rapportages zijn niet uniek. Ik gebruik ze voor mijn beleidsvoorbereiding, bij de
voorbereiding van Kamerbrieven en bij antwoorden op Kamervragen. In
reactie op een vraag van de heer Remkes zeg ik dat ik bereid ben om wat
specifieker naar de staat van het bestuur op Aruba te kijken en de Kamer
daarover wat uitgebreider te informeren. Ik heb geschreven dat de inhoud
van de rapportage geen opvatting van mij betreft. Het is echter geen
geheim dat ik mij zorgen maak over Aruba. Ook daarover heb ik
geschreven. Op een aantal cruciale terreinen, met name op het vlak van
de rechtshandhaving en de rechtszekerheid, zijn verbeteringen nodig. Niet
voor niets heeft de ministerraad in de consensus-Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie de grondslag voor Aruba gewijzigd. In een vorig
algemeen overleg is dat de Kamer ontgaan. Wij zijn daarin niet soft
geweest. Vanuit de waarborgfunctie deugdelijkheid van bestuur hebben
wij de grondslag voor Aruba gewijzigd. Het kabinet schroomt dus niet om
deze middelen in te zetten. Tot op heden zijn ze niet vaak gebruikt.
Verder zijn er afspraken gemaakt met Aruba over de samenwerking van
de politie en de vreemdelingenketen. Er is op dit vlak al een aantal positieve ontwikkelingen te melden. De Kamer weet dat de korpschef op
Aruba een door Nederland beschikbaar gestelde politieofficier is. Hij
verkeert daar in een lastige positie. Ook in de vreemdelingenketen worden
met behulp van Nederlandse technische ondersteuning verbeteringen
gerealiseerd.
Ik baseer mijn vertrouwen op verbeteringen op de volgende zaken. De
directeur Koninkrijksrelaties is naar Aruba geweest toen ik voor de voorlichting op de Bovenwindse Eilanden was. Hij heeft ook met ministerpresident Oduber gesproken. De minister-president komt volgende week
naar Nederland. Dan zullen wij verder met elkaar spreken over de
vreemdelingenketen en concrete afspraken maken. Wij maken onze
afspraken met de voorzitter van de ministerraad op Aruba. Ik heb er
vertrouwen in dat wij ook de punten in kritische zin met elkaar kunnen
bespreken. De belangrijkste bouwsteen is echter het handhaven van een
goede rechtspraak. De Kamer kan ervan op aan dat ik op dat punt geen
concessies doe. Ik ga ervan uit dat op dit punt ook bij de behandeling in
de Kamer geen concessies worden gedaan. Ik zeg de Kamer toe de
rapportage op te stellen. Volgende week komt minister-president Oduber
dus naar Nederland. Ik heb zelf twee keer met hem gebeld over deze
kwestie. Hij is er namens de regering van Aruba op uit om de verhoudingen te verbeteren. Ik heb vooral zorgen over de inhoudelijke kwesties.
Alle kritiek kan alleen worden weerlegd door op de inhoud voortgang te
maken. Ik zal de Kamer hierover rapporteren.
Ik dank de heer Schinkelshoek voor zijn complimenten. Er is immers door
de ambtelijke organisatie geweldig hard gewerkt aan de totstandkoming
van de wetgeving. Ik geef de complimenten dan ook graag door. Kwesties
rond het POK laat ik helemaal over aan de voorzitter van de vergadering.
De heer Schinkelshoek heeft gevraagd naar een waardering van de voortgang. Tot nu toe zijn wij bezig geweest met voorbereiding van de wetge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

31

ving. Die is nu klaar. In de eerstvolgende voortgangsrapportage zal ik
nader ingaan op de totstandkoming van de organisaties. Hoe loopt dat en
komt dat op gang? Eigenlijk wordt het nu pas spannend. Nu gaan wij zien
of een en ander ook in de praktijk werkt. Nu zullen de vragen van de heer
Schinkelshoek over de balans steeds meer aan de orde komen. Ik blijf mij
gebonden achten aan de slotverklaring. Daarvan nemen wij geen afstand.
Ik heb zojuist in algemene zin iets gezegd over Curaçao en het referendum. Wij hebben tijdens de RTC toegezegd dat de BES-eilanden
daarvan geen schade ondervinden. Ook de Kamer heeft er op aangedrongen, het proces op de BES-eilanden voortgang te laten hebben. Wij
zullen met dit proces in ieder geval doorgaan. Dat heeft minister-president
Balkenende tijdens de persconferentie na de RTC bevestigd.
Er is een aantal aanwijzingen dat de situatie op Sint Maarten iets beter
wordt. Men investeert in een aantal zaken, zoals de politie. Wij moeten
echter de criteria naast de praktijk leggen. Op dit moment is de situatie op
Sint Maarten niet goed genoeg. Niet voor niets heb ik hierover een zeer
kritische toon aangeslagen in de rapportage.
De heer Schinkelshoek vroeg of de situatie op Bonaire voldoende stabiel
is. Net als bij iedere wisseling van een regering, ook in Nederland, zal ook
op Bonaire het zittende college zich bezighouden met de afspraken die
door een vorig college zijn gemaakt. Wij achten de situatie voldoende
stabiel.
Ik ben blij dat de heer Leerdam het proces in algemene zin blijft steunen.
Ik had eerlijk gezegd niet anders verwacht. Hij heeft specifiek gevraagd
naar het College financieel toezicht (Cft) en de begroting van Curaçao. Ik
kan de heer Leerdam uiteraard niet persoonlijk toezeggen dat de huidige
situatie niet zal veranderen. Het college zal echter op de situatie toezien en
is kritisch. Het advies is zojuist aangekomen; ik heb het nog niet bestudeerd. Wij moeten ons daarover nog een oordeel vormen.
Het is mij niet ontgaan dat een POK-delegatie een bezoek heeft gebracht
aan de Bon Futuro-gevangenis. Ik veroorloof mij één opmerking over het
POK. In het verleden is mij bij het Contactplan gebleken dat bezoeken
zinvoller waren dan discussies. De Kamer weet dat de problematiek in de
gevangenissen valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van
Justitie van de Nederlandse Antillen. In het kader van het Plan Veiligheid
Nederlandse Antillen steunt Nederland de rechtshandhavingsketen, waaronder het gevangeniswezen. Wij hebben dat met name gedaan in het licht
van de kritische opmerkingen van het Committee for the Prevention of
Torture (CPT) over de kwaliteit van de detentievoorzieningen op de
Antillen en Aruba. Zoals de Kamer weet, heb ik de gouverneur van de
Antillen en van Aruba gevraagd om de Rijksministerraad daarover halfjaarlijks te rapporteren. Ondanks dat dit een taak is van Antillen, volg ik dit
met meer nadruk dan wellicht in het verleden is gebeurd. Een onderdeel
van de rapportage is het rapport dat door de professoren De Lange en De
Vegter is opgesteld. Dat rapport heb ik nog maar net aangeboden
gekregen door de gouverneurs. Ik zal deze rapportage over de Bon Futurogevangenis en andere gevangenissen aan de Kamer aanbieden, zodat zij
zich daarover zelf een oordeel kan vormen.
Ik neem deze problematiek zeer serieus. Nuchter en met de voeten op de
grond wil ik haar benaderen. Ik heb 9,5 mln. beschikbaar gesteld om de
gevangenissen «CPT-proof» te maken. Een deel van dit bedrag komt ten
goede aan de Bon Futuro-gevangenis. Verbeteringen die volgens de
rapportage van de gouverneur nog niet zijn gerealiseerd, zijn de volgende.
Er wordt nog geen dagprogramma geboden. De relatie tussen de gedetineerden en het personeel is nog ongewijzigd problematisch. Het «riotteam» functioneert nog als tevoren. De volgende zaken zijn echter wél
gerealiseerd. Er is een begin gemaakt met het aanbieden van zinvolle
activiteiten aan 150 gedetineerden, een derde van de totale populatie.
Verder is de hygiëne verbeterd en is een psychomedisch team opgezet.
Aan ten minste 80, maar mogelijk zelfs 110 medewerkers wordt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

32

cursus praktisch penitentiair optreden gegeven. Aan de medische screening wordt gewerkt. De heer Brinkman zal het allemaal onvoldoende
vinden. Dit is echter wel een begin van verbetering. Door de Nederlandse
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) is onder verantwoordelijkheid van de
minister van Justitie van de Nederlandse Antillen gestart met de renovatie
van het huis van bewaring op Bonaire. Deze gevangenis voldoet op 1 april
aan de CPT-voorwaarden. Daar zal ook sprake zijn van een afdeling voor
jeugddetentie.
Ik benadruk nogmaals dat een en ander de verantwoordelijkheid is van de
minister van Justitie van de Nederlandse Antillen. Nederland ondersteunt
het proces. De heer Brinkman sprak over de reservering van 12,5 mln.
Antilliaanse guldens. Er was in een brief van minister Dick inderdaad
spraken van een plan van 30 mln. Antilliaanse guldens. De realisatie van
dit plan is niet van de grond gekomen, omdat Nederland niet bereid is om
de extra 17,5 mln. Antilliaanse gulden ter beschikking te stellen. De 12,5
mln. was eigen Antilliaans geld. Dit is een landsaangelegenheid. Het land
had niet meer geld beschikbaar. Het uitbreidingsplan is daarom uitgesteld.
De Nederlandse Antillen bestuderen nu een publiekprivate samenwerking.
Wij hebben toen gezegd: je kunt beter het geld besteden aan het naar
voren halen van zaken die wij in het PVNA hebben afgesproken. Het lijkt
mij alleen maar goed dat dit is gebeurd.
Ik maak mij met mevrouw Van Gent grote zorgen over het incident dat
weer heeft plaatsgevonden in de Bon Futuro-gevangenis. Eind maart ga ik
weer naar de Antillen voor een stuurgroepoverleg. Bij die gelegenheid zal
ik uitvoering met minister Dick over de situatie in de Bon Futurogevangenis spreken. Dit is een van de eerste agendapunten voor dat
overleg. Er liggen al jarenlang veel plannen om tot een verbetering te
komen, maar het gaat er uiteraard nu om, dat deze plannen worden uitgevoerd. Ik zal bezien hoe wij vanuit Nederland daaraan een dwingende
bijdrage kunnen leveren.
De heer Van Raak koppelde deze onderwerpen aan artikel 43 van het
Statuut. Ook ik maak mij dus grote zorgen over een aantal ontwikkelingen.
Wij sturen daarop, wij ondersteunen het proces voor een deel en wij
controleren. De eerste verantwoordelijkheid voor deze zaken ligt echter op
de eilanden. Mijns inziens hebben wij goede afspraken gemaakt over het
staatkundig proces. Onderdeel daarvan zijn afspraken over criteria, over
politie en over het financieel beheer in het kader van het PVNA. Verder zijn
er verbeterafspraken gemaakt. Een en ander moet uiteindelijk leiden tot
een betere aanpak en meer ruimte op de begroting om te investeren. Als
wij immers met de schuldsanering beginnen, zal dit leiden tot ruimte om
te investeren. Verder werken wij niet vrijblijvend samen. De eilanden
moeten aan de criteria voldoen. Wij blijven aanspreken, maar zullen
daarbij steeds minder ruimte geven. Artikel 43 kan pas worden ingezet als
er sprake is van structurele misstanden die in de landen zelf niet geadresseerd kunnen worden. Mijns inziens kan dit onderwerp echt in het land
zelf worden geadresseerd, zeker gezien de schuldsanering en de ruimte
die hiervoor op de begroting is. Het land moet zelf zorg dragen voor het
garanderen van de mensenrechten, de rechtszekerheid en de deugdelijkheid van het bestuur. In artikel 36 van het Statuut is sprake van onderlinge
hulp en bijstand. Daarom helpt Nederland bij dit proces. Incidenten, hoe
ernstig ook, zijn geen reden om in te grijpen. Samenvattend heb ik er nu
nog vertrouwen in dat wij, met meer dringende en dwingende hulp vanuit
Nederland, de misstanden kunnen adresseren.
Mevrouw Ortega vroeg naar de commissaris voor de BES-eilanden. Hij is
zeer actief aan het werk gegaan. De eerste resultaten worden bereikt op
alle eilanden. Men waardeert het zeer dat er op dit punt zo snel sprake is
van voortgang. Mevrouw Ortega vroeg ook of Bonaire uiteindelijk zelf een
andere keuze kan maken. Dat is mogelijk op basis van artikel 1 van het
Handvest van de VN. Dat kan dus altijd. Er zal dan echter sprake moeten
zijn van een referendum en van de keuze van de bevolking. Daarbij gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

33

het om een lange procedure. Als ik met de mensen op Bonaire spreek,
krijg ik de indruk dat men dat niet wil. Verder zal ik de Kamer over de
smileys op de hoogte houden. De volgende rapportage is in mei.
Mevrouw Ortega vroeg of de voorwaarden zijn gecreëerd voor Sint
Maarten om zelf dingen te doen. Wij zijn bezig het Plan Veiligheid Nederlandse Antillen te wijzigen, zodat Sint Maarten meer vrijheid heeft in de
bestedingen. Op die manier kunnen wij ook zien of men daarmee kan
omgaan. Op dit moment verschuilt men zich al snel achter het land Nederlandse Antillen. Enerzijds stelt men dat men van het land niets mag,
anderzijds verschuilt men zich juist achter het land. Ik wil graag kunnen
zien of men het kan. Daarom hebben wij het PVNA gewijzigd. Op die
manier kunnen wij toetsen of het kan. Ik neem de aangenomen motie over
Sint Maarten serieus. Ik wil graag weten of men in de praktijk kan functioneren. Daarom wil ik graag dat men zelf met het geld dingen gaat doen.
De Antillen ondervinden op dit moment eigenlijk niet veel gevolgen van
de kredietcrisis. Zuid-Amerika is sowieso op dit punt wat stabieler. Wij
staan voor de afspraken die over de schuldsanering zijn gemaakt. Uiteraard kan ik niet in de toekomst kijken. In Nederland worden op dit
moment maatregelen opgesteld in verband met de kredietcrisis.
Curaçao en Sint Maarten zijn autonoom en zullen dus zelfs beleidskeuzen
moeten maken, ook op sociaaleconomisch terrein. Uiteraard kan altijd
sprake zijn van samenwerking tussen landen. In de begroting heb ik
echter al geschreven dat het samenwerkingsbeleid eindig is. Er is geen
sprake meer van een ontwikkelingssamenwerkingsrelatie met de eilanden.
Dat hoeft ook niet, want het inkomen per hoofd van de bevolking van
bijvoorbeeld Aruba is te vergelijken met het inkomen per hoofd van de
bevolking van Hongarije of Spanje. Een ontwikkelingsrelatie is dus niet
nodig. Juist door de schuldsanering komt er ruimte voor eigen activiteiten. Ik zit op dit punt dus meer op de lijn van de heren Schinkelshoek en
Remkes. Wij reiken aan, maar men moet het zelf kunnen.
Het vertrek van officier van justitie Mos van Aruba heeft niets te maken
met de kwestie met het weekbericht. Er is sprake van een normale
overplaatsingsprocedure. De benoeming van de hoofdofficier is een
Arubaanse aangelegenheid. Uit de contacten met de minister-president
van Aruba meen ik te weten dat hij voor een snelle vervulling van de
vacature is. Ik wil niet alleen op papier zien hoe het werkt op Aruba, maar
ook in de praktijk. Ik zal de Kamer daarover rapporteren. Ik weet dat het
OM in Nederland op dit moment bezig is om te bezien of er kandidaten
zijn, mocht er een verzoek komen. Op die manier kan snel in de vacature
worden voorzien.
Ik wil graag de volgende correctie aanbrengen. De Tweede Kamer is geen
Koninkrijksparlement, maar wel Konininkrijkswetgever. Daarom heeft de
Kamer zelf de Commissie democratisch deficit in het leven geroepen. De
Kamer kan uiteraard zelf altijd de wijzigingen van het Statuut amenderen
of de regering aanzetten tot het opstellen van een nota van wijziging.
Wat mij betreft wordt er aan de oorspronkelijke doelen van de VIA/VIR
niets afgedaan. De heer Remkes vroeg in hoeverre de problematiek wordt
onderkend. Inderdaad worden mijns inziens de problemen te weinig
onderkend. De regering van de Nederlandse Antillen erkent deze
problemen wel. De minister-president heeft daarop ook gewezen toen zij
Nederland bezocht in het kader van het initiatief Sterke vrouwen van het
Koninkrijk. Wij maken ons echt zorgen over de jeugd, maar dit wordt te
weinig breed erkend. Het gaat ons uiteindelijk om het doel dat wij voor
ogen hebben. Dat kunnen wij volgens mij heel goed via de VIR bereiken.
Ik moet eerlijk zeggen dat mij is ontgaan dat er sprake is van een brief uit
Saba over het homohuwelijk. Ik heb de brief zojuist bij de voorzitter zien
liggen. De Kamer kan mij houden aan mijn uitspraken over het homohuwelijk. Ik heb zelfs de gevolmachtigd minister van Aruba destijds op het
matje geroepen om hem te zeggen dat in Nederland gesloten huwelijken
in de GBA worden ingeschreven en dat hetzelfde geldt voor op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

34

BES-eilanden gesloten huwelijken. Een andere kwestie wordt door de heer
Remkes aangehaald. Hij vroeg wanneer de wetgeving rond het Burgerlijk
Wetboek wordt veranderd. Hij weet dat dit in een latere fase zal gebeuren.
De heer Remkes heeft gevraagd naar de rol van de procureur-generaal
van Aruba. Je kunt de term «oliemannetje» negatief en positief duiden. De
Kamer heeft kunnen lezen in de brief dat ik een positieve duiding geef. De
procureur-generaal levert op Aruba een positieve bijdrage aan lastige
dossiers en discussies tussen Aruba en Nederland. Ik twijfel niet aan zijn
oprechtheid om de rechtszekerheid van de bevolking te dienen en bij te
dragen aan de al genoemde samenwerking tussen Aruba en Nederland op
het terrein van de rechtshandhaving. Ik ben bereid om hierop in de brief
over de staat van het bestuur op Aruba wat nader in te gaan.
De heer Remkes stelde dat het overzicht van de rijksbrede uitgaven niet
volledig was. Dit is echter een compleet overzicht voor 2009. Inderdaad
staan de uitgaven voor de politie niet in het overzicht, maar die uitgaven
staan ook niet in de begrotingen. Het geld voor de politiekorpsen, de heer
Remkes weet dat als geen ander, staat niet op de begroting. De samenwerking op het vlak van de politie wordt voor een deel betaald uit hoofdstuk 4 van de begroting. Een ander deel wordt door de korpsen zelf
betaald. Voor de waterzuivering worden in 2009 nog geen uitgaven
gedaan. Een overzicht van zulke uitgaven kunnen wij daarom uiteraard
niet leveren. Het gaat hierbij om een Europees project met aanvullende
financiering uit de begroting van Verkeer en Waterstaat. Als er uitgaven
worden gedaan, kan er een overzicht van worden opgesteld. De kosten in
het kader van Jeugd en Gezin staan op mijn begroting, hoofdstuk 4. Ik
vind het soms ook jammer dat ministers met mijn geld naar de eilanden
gaan. De Kamer heeft gevraagd of dat geld kan worden overgemaakt naar
de begroting van Jeugd en Gezin zodra er een goed programma is. Aan
WWI is nog geen enkele formele toezegging gedaan, dus ook deze kosten
staan niet op de begroting.
Er komt niet steeds meer geld bij de schuldsanering. Voor Curaçao, Sint
Maarten en het land Nederlandse Antillen geldt dit ten enenmale. Daar
komt echt geen cent bij. Bij de BES-eilanden zijn er inderdaad de
betalingsachterstanden. Daarvoor hebben wij ook in 2005, 2006 en 2007
iets geregeld. Dit is echter nadrukkelijk op advies van het Cft gebeurd,
omdat het anders gewoon niet kon. Dit is in eerder overleg aan de orde
geweest.
De heer Remkes heeft gesproken over de ontmanteling. Ik ben het helemaal met hem eens dat in algemene zin verstoppertje spelen niet goed is.
Daarom heb ik de brief over de staat van het bestuur op Sint Maarten nog
getekend, opdat hij op tijd naar de Kamer kon. De brief staat nu niet op de
agenda. In de kranten is er veel aandacht aan besteed. Onder andere in
het Antilliaans Dagblad is de tekst van de brief integraal opgenomen. In
de commentaren stond dat het in ieder geval een duidelijke brief is waarin
zaken klip en klaar worden benoemd. Men vond het op de eilanden heel
vervelend dat een aantal van de onderwerpen zo duidelijk is benoemd. Ik
heb dat vanaf het begin gedaan en net als de heer Remkes wil ik dat
blijven doen.
In de voortgangsrapportage staat dat er bestuurlijke afspraken zijn
gemaakt tussen het land Curaçao en Sint Maarten over de ontmanteling.
Er wordt naar gestreefd om per 1 januari 2010 het land te hebben ontmanteld. Nederland staat daar niet bij. Wij achten ons dan ook niet gebonden
aan deze afspraken. Dat heb ik de partijen laten weten. Wij achten ons
gebonden als wij zelf, als rechtsopvolger van de BES-eilanden, aan de
ontmantelingsafspraken hebben bijgedragen. De genoemde streefdatum
is niet onze streefdatum, maar die van de genoemde eilanden. De Kamer
weet dat ik kritisch ben op het overdragen van taken. Er mogen taken
worden overgedragen, want er wordt ontmanteld, maar de in het slotak-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

35

koord benoemde taken kunnen niet worden overgedragen. Dat kan pas
gebeuren na de slot-RTC en nadat is getoetst of een en ander in de praktijk
werkt.
Naar aanleiding van vragen uit de Kamer heb ik contact opgenomen met
de Algemene Rekenkamer. De Rekenkamer ziet voor zichzelf op dit
moment geen functie in het proces. Men wenst namelijk niet de functie
van audit-dienst. Wij hebben de schuldtitels in beeld gebracht en bestudeerd. Daarnaar is onafhankelijk onderzoek gedaan door de audit-dienst.
De Rekenkamer vindt het goed dat dit is gebeurd. Men vindt dat men
hierbij geen toegevoegde waarde kan leveren. Als de Kamer dit wenst, is
de Rekenkamer wel bereid om op termijn te volgen hoe het gaat. Als de
regering de Kamer hierover rapporteert, is de Rekenkamer bereid om
daarnaar te kijken. Dat is echter niet waarnaar de Kamer heeft gevraagd.
Als de Kamer dit wenst, ben ik bereid om haar hierover nog een brief
sturen. Daarin kan ik een en ander precies uitleggen.
Ik ben blij dat de VVD-fractie zich achter het slotakkoord blijft scharen. De
heer Remkes heeft het over een gemenebest. Dat heb ik als zijn «plan B»
gekenschetst. Ik heb gezegd dat ik over mijn «plan B» niets zal zeggen. Ik
hoor graag van de heer Remkes of een gemenebest volgens hem gepaard
moet gaan met minder waarborgen dan nu in het Statuut zijn opgenomen. Ik ben daar benieuwd naar. Als ik dat weet, kan ik bezien hoe wij
daarmee zullen omgaan in het kader van ons eigen «plan B». Ik hoor
daarover graag in de tweede termijn.
Over het traject verschillen de heer Brinkman en ik van opvatting. Dat
weten wij van elkaar. Dit wil niet zeggen dat wij niet met elkaar kunnen
discussiëren over een aantal zaken waarover wij het soms wel eens zijn. Ik
houd mij aan het slotakkoord.
Wij weten wat er in het kader van het samenwerkingsbeleid is gebeurd.
Wij weten ook wat er met het geld is gebeurd. Ik ken uiteraard het fenomeen schaduwambtenaar. Bijvoorbeeld door de inzet van het Cft krijgen
wij zicht op de omvang van het probleem. Op die manier hebben wij
vastgesteld dat op Bonaire enkele tientallen ambtenaren van de loonlijst
konden worden geschrapt. Ook op Curaçao en Sint Maarten krijgt men
hier zicht op. Bij de opbouw van de bijzondere gemeenten hebben wij
hierover specifieke afspraken met de eilanden gemaakt. Commissaris
Kamp is daarmee bezig. In het kader van de overdracht en de ontmanteling moeten wij ook zicht krijgen op de situatie op dit punt van het land
Nederlandse Antillen. Naar mijn vaste overtuiging zal ook Curaçao de
noodzaak voelen om hiernaar beter te kijken. Wij zullen zelf de
BES-eilanden helpen bij het doorlichten van het ambtenarenapparaat.
Ik ben verbaasd dat de heer Brinkman dacht dat wij slecht geïnformeerd
zijn. Wij zijn heel goed geïnformeerd, net zoals de heer Brinkman zelf
ongetwijfeld heel goed is geïnformeerd. Het is een goede bijkomstigheid
van dit ongelukkige ongeval dat de heer Brinkman ervan doordrongen is
geraakt dat wij goed zijn geïnformeerd.
De vraag hoe lang het duurt voordat Aruba onafhankelijk wordt, moet de
heer Brinkman uiteraard niet aan mij stellen, maar aan Aruba zelf. Ik kan
hem daarover verder niets zeggen. Voor dezelfde vraag over Bonaire geldt
hetzelfde. Het eiland kan onafhankelijk worden, maar het initiatief daarvoor moet van de bevolking zelf komen. Dat is een lang traject.
Mevrouw Van Gent en ik kijken relatief nuchter naar de zaken. Ik ben blij
dat zij stelt dat de bouw die is begonnen, afgemaakt moet worden. Het
punt van natuur en milieu op de BES-eilanden vind ook ik een van de
belangrijkste punten. Ruimtelijke ordening heeft een hoge prioriteit.
Commissaris Henk Kamp besteedt hieraan erg veel tijd. Op dit punt
konden wij helemaal niet sturen. Mevrouw Beukeboom van Stinapa, die
wij tijdens de voorlichting hebben gesproken, was blij met de aandacht
hiervoor. Op Statia en Bonaire zijn er nu voorbereidingsbesluiten. De
gezaghebbers zijn op het punt van de ruimtelijke ordening ondersteund.
Bestemmingsplannen worden voorbereid. Er is hierbij sprake van zeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

36

actieve steun van het ministerie van VROM. Commissaris Kamp heeft
gekozen voor een systeem van kwartiermakers vanuit de verschillende
departementen. VROM zal drie kwartiermakers sturen. Het ministerie stelt
zich zeer actief op, ook bij de afvalstoffenverwerking en op het asbestdossier. Daaraan wordt actief gewerkt. Het ministerie van LNV werkt op dit
punt ietwat langzamer. Ik vertrouw erop dat ook dat ministerie binnenkort
het been zal bijtrekken, gezien de manier waarop de heer Kamp hieraan
werkt. In de volgende voortgangsrapportage zal ik wat uitgebreider op de
RSC’s ingaan.
Mevrouw Van Gent vraagt zich af of er iets wordt gedaan met de
problemen rond de Isla-raffinaderij. Ik heb dit punt heel actief opgepakt
nadat het jarenlang wat meer op afstand is gehouden. Namens het
kabinet heb ik een brief aan de Kamer geschreven over de zorgen die wij
ons maken over de schadelijke gevolgen die de raffinaderij heeft voor het
milieu en de volksgezondheid. Ik heb afgesproken met het bestuurscollege dat ik bij ieder bezoek dat ik aan Curaçao breng, met het college zal
spreken over de Isla-raffinaderij. Ook bij mijn laatste bezoek heb ik meer
dan een uur over de fabriek gesproken. In het begin werden die
gesprekken wellicht wat argwanend gevoerd. Nu kijkt men positiever naar
de gesprekken en vraagt men zich af hoe men kan profiteren van de
samenwerking die wij al een aantal malen hebben aangeboden.
Bij de gesprekken waren deze keer twee medewerkers van de Milieudienst
Rijnmond betrokken. Dit is te lezen in de antwoorden op de Kamervragen
die gisteren of deze ochtend bij de Kamer zijn bezorgd. Deze twee medewerkers zijn in de wereld erkende top-experts. Zij zullen het eiland
steunen bij het vinden van oplossingen. Binnenkort zal de rechter
uitspraken doen. De medewerkers van de Milieudienst Rijnmond zullen
adviseren bij de vraag hoe op grond van deze uitspraken een handhaafbare vergunning kan worden opgesteld. Daarvoor is op het eiland op dit
moment geen capaciteit. De medewerkers kunnen worden betaald uit het
SEI. Het bestuur denkt hierover op dit moment op een positieve manier
na. Op deze manier moet voor een aantal zaken, zoals de problemen rond
SO2 en fijnstof, op korte termijn een oplossing worden gevonden.
Voor de langere termijn wordt een scenario voor de Isla-raffinaderij
ontwikkeld. Daarbij is het Clingendael Instituut betrokken. Mevrouw Van
Gent vraagt of ik dat ding niet even kan sluiten. In de eerste plaats wijs ik
in dat verband nogmaals op wat ik zojuist zei over artikel 43 en de verantwoordelijkheid van het land. In de tweede plaats zijn wij nu veel actiever
dan in het verleden met de problemen rond de raffinaderij bezig. Wij
hebben hierover afspraken gemaakt in het kader van het SEI. Verder wijs
ik erop dat als wij morgen de raffinaderij sluiten, er geen elektriciteit meer
zal zijn op Curaçao. Het lijkt mij interessant als mevrouw Van Gent zich dit
realiseert. De energietoevoer van het eiland zal wegvallen. Wij moeten
daarom in veel bredere zin naar deze scenario’s voor de langere termijn
kijken. Het eilandsbestuur staat in dit verband voor een gigantische
opgave. Wij hebben ook juridische steun aangeboden. Er is immers
sprake met een relatie met Venezuela en van een contract. Er kan geen
sprake zijn van contractbreuk. Alle experts zeggen dat wij op korte termijn
wat moeten doen aan de SO2 en het fijnstof, en daarnaast een scenario
moeten uitwerken naar 2019. 2019 is in de wereld van de aardolieverwerking geen lange termijn. Wij zijn op dit punt actiever dan in het
verleden ooit is voorgekomen.
Op Saba heb ik een bezoek gebracht aan een hiv-project dat uit
samenwerkingsgeld wordt betaald. Dat is het enige wat nu kan, ook op
Curaçao. Beleid rond hiv/aids blijft een verantwoordelijkheid van de
eilanden zelf. Gezondheidszorg is geen taak van Nederland, maar van de
eilanden en landen zelf.
De voorzitter: Wij hebben de beschikbare tijd ruimschoots overschreden.
Tijdens de komende procedurevergadering zullen wij afspreken hoe wij dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

37

debat afronden zonder dat het op een volgend moment volledig opnieuw
zal worden gevoerd.
Voor de verslaglegging en de pers maak ik de volgende opmerking.
Tijdens het POK in januari zijn er geen werkbezoeken gebracht aan de
Isla-raffinaderij en de Bon Futuro-gevangenis. Deze bezoeken hebben
voorafgaand aan het POK plaatsgevonden door de commissies voor
NAAZ van de Eerste en Tweede Kamer.
De voorzitter van de vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en
Arubaanse Zaken,
Van Beek
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Blok
De griffier van vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en
Arubaanse Zaken,
De Gier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 568, nr. 30

38