MER evaluatie Betuweroute
aspect Ecologie en Natuurontwikkeling

Opdrachtgever

Ondertekenaar

ProRail B.V.
Mevr. A. Veldhuizen
Movares Nederland B.V.
drs. F.M. van Schie, drs. C.A. van der Kooij
Kenmerk B85-FSC-KA-1100725 - Versie 1.0

Utrecht, 16 december 2011
Definitief
 2011, Movares Nederland B.V.
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of
openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier,
zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Movares Nederland B.V.

Samenvatting
Aanleiding en doel
Ten behoeve van het Tracébesluit (TB) voor de Betuweroute is destijds een Milieu
Effect Rapportage (MER) opgesteld. Volgens de Wet Milieubeheer wordt een MERprocedure afgesloten met een evaluatie. In de voorliggende rapportage wordt deze
evaluatie beschreven voor wat betreft de gebruiks/exploitatie fase met betrekking tot
de aspecten Ecologie en Natuurontwikkeling.
Doel van het evaluatieonderzoek Ecologie is een beantwoording van de vraag of de
ingebruikname van de Betuweroute tot verandering in aanwezigheid/aantallen van
flora en fauna heeft geleid. Specifiek betreft het vier aspecten:
 Verstoring bosvogels
 Verstoring weidevogels
 Verandering in de van kwel- en grondwater afhankelijke vegetatie ten
gevolge van veranderingen in de waterhuishouding
 Invloed van biotoopverlies en verstoring van amfibieën
Ten aanzien van bovengenoemde aspecten is in de jaren 1998, 2000, 2001, 2002,
2004 en 2005 veldonderzoek verricht. Door deze resultaten te vergelijken met
nieuwe resultaten uit veldonderzoek in 2011, is het mogelijk eventuele effecten te
benoemen.
Doel van het evaluatieonderzoek Natuurontwikkeling is een nameting van de
vegetatie in het natuurontwikkelingsgebied Pannerden.
Resultaten en conclusies deelaspect Ecologie
Uit het evaluatieonderzoek ten aanzien van het deelaspect Ecologie zijn de volgende
conclusies getrokken:
 Op basis van het uitgevoerde onderzoek zijn geen aanwijzingen voor negatieve
indirecte effecten (geluid) op bosvogels en weidevogels door de ingebruikname
van de Betuweroute, volgens de treindienstregeling van 2011. Negatieve
effecten op broedvogels kunnen in de toekomst niet worden uitgesloten indien
door eventuele toename van het aantal treinen dat gebruik maakt van de
Betuweroute, het geluidsniveau toeneemt;
 Op basis van het gemiddeld aantal soorten en het gemiddeld vochtgetal zijn er
geen aanwijzingen dat door de aanleg en ingebruikname van de Betuweroute
negatieve effecten op grondwater- en kwelafhankelijke vegetaties bij de
kunstwerken Sophiaspoortunnel, brug over de Linge, overbrugging knooppunt
Deil en overbrugging spoorlijn Elst zijn opgetreden. Deze effecten worden ook
in de toekomst niet meer verwacht;
 Er zijn geen aanwijzingen dat door de ingebruikname van de Betuweroute
veranderingen in het gebruik van de amfibieën van de voortplantingswateren in
het onderzoeksgebied Rijnstrangengebied rond de oostelijke tunnelmond van de
tunnel onder het Pannerdensch Kanaal zijn opgetreden. Een negatief effect door
de Betuweroute wordt de komende jaren ook niet meer verwacht;

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

1/98

 De nieuwe voortplantingswateren voor amfibieën die als compensatie voor de
Betuweroute zijn aangelegd doen het goed. Alle soorten amfibieën uit het
onderzoeksgebied zijn in 2011 in de nieuwe poelen aangetroffen. Daarnaast is
ondanks het droge voorjaar in 2011 maar een klein deel drooggevallen;
 Het landgebruik van amfibieën bij de onderzochte voortplantingswateren is in
2011 anders dan in voorgaande jaren; met name ter hoogte van het bosje bij
Kandia zijn in 2011 lagere aantallen dieren waargenomen. Een mogelijke
verklaring kan zijn dat door de aanleg en het gebruik van de Betuweroute een
barrière is ontstaan in de gebruikte migratieroutes van amfibieën. Opvallend is
echter wel dat de voortplantingswateren in dat deel van het onderzoeksgebied in
2011 goed door amfibieën zijn gebruikt. Mogelijk dat er door de aanleg en het
gebruik van de Betuweroute een verandering heeft plaatsgevonden in gebruikte
migratieroutes;
 Vanwege het droge voorjaar in 2011 was de kwaliteit van de onderzochte
voortplantingswateren lager dan in eerdere onderzoeksjaren.
Met betrekking tot het deelaspect amfibieën worden in de rapportage aanbevelingen
gedaan.
Resultaten en conclusies deelaspect Natuurontwikkeling
Uit het evaluatieonderzoek ten aanzien van het deelaspect Natuurontwikkeling zijn
de volgende conclusies getrokken:
 In 2011 is een aantal nieuwe soorten in het natuurontwikkelingsgebied
Pannerden aangetroffen, waaronder de Rode Lijst soort gewone agrimonie;
 In de loop van de jaren heeft de vegetatie in het natuurontwikkelingsgebied
Pannerden zich ontwikkeld van pionierssoorten van kale bodem naar
moerassoorten. Pionierssoorten van vochtige oevermilieu’s houden tot dusver
wel stand in het gebied. Dit heeft te maken met de hoge dynamiek in het gebied;
 Langs de noordelijke poelen is struweel ontstaan van wilgen. Hier is eenstijlige
meidoorn waargenomen.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

2/98

Inhoudsopgave
Samenvatting

1

Inleiding
1.1 Aanleiding en doel
1.2 Scope
1.3 Doelstelling onderzoek Ecologie en Natuurontwikkeling
1.3.1. Ecologie
1.3.2. Natuurontwikkeling
1.4 Leeswijzer

9
9
9
9
9
10
10

DEEL A DEELONDERZOEK BROEDVOGELS

11

2

Inleiding deelonderzoek broedvogels
2.1 Achtergrond
2.2 Evaluatie 2006
2.3 Doel onderzoek 2011

13
13
13
14

3

Methodiek deelonderzoek broedvogels 2011
3.1 Plots en autonome ontwikkeling
3.1.1. Bosplots
3.1.2. Weideplots
3.1.3. Karakterisering plots
3.2 Inventarisatiemethode
3.2.1. Bosvogels
3.2.2. Weidevogels
3.3 Gegevensverwerking
3.3.1. Ecologische groepen
3.3.2. Vergelijking eerdere onderzoeksjaren

15
15
15
16
17
18
18
18
19
19
19

4

Resultaten broedvogeltellingen 2011
4.1 Deelonderzoek bosvogels
4.2 Deelonderzoek weidevogels

20
20
22

5

Analyse resultaten broedvogeltellingen 2011
5.1 Deelonderzoek bosvogels
5.1.1. Aantallen territoria en soortenrijkdom
5.1.2. Samenstelling broedvogelbevolking
5.1.3. Afstandszone
5.2 Deelonderzoek weidevogels
5.2.1. Aantallen territoria en soortenrijkdom
5.2.2. Samenstelling broedvogelbevolking
5.2.3. Afstandszone

24
24
24
27
31
33
33
34
36

6

Conclusies deelonderzoek broedvogels

38

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

3/98

DEEL B DEELONDERZOEK VEGETATIE

39

7

Inleiding deelonderzoek vegetatie
7.1 Achtergrond
7.2 Evaluatie 2006
7.3 Doel onderzoek 2011

41
41
41
42

8

Methodiek deelonderzoek vegetatie 2011
8.1 Studiegebied en meetlocaties
8.2 Autonome ontwikkelingen
8.3 Inventarisatiemethode
8.3.1. Vegetatieopname
8.4 Verwerking van de vegetatieopnamen
8.4.2. Vergelijking eerdere onderzoeksjaren

43
43
44
46
46
46
47

9

Resultaten onderzoek vegetatie 2011

48

10 Analyse resultaten vegetatie 2011

50

11 Conclusies deelonderzoek vegetatie

52

DEEL C

53

DEELONDERZOEK AMFIBIEEN

12 Inleiding deelonderzoek amfibieën
12.1 Achtergrond
12.2 Evaluatie 2006
12.3 Doel onderzoek 2011

55
55
56
57

13 Methodiek deelonderzoek amfibieën 2011
58
13.1 Studiegebied en meetlocaties
58
13.1.1. Meetlocaties 2011
58
13.2 Inventarisatiemethode
60
13.2.1. Algemeen
60
13.2.2. Inventarisatie amfibieën in voortplantingswateren en landbiotoop 60
13.2.3. Beschrijving en beoordeling voortplantingswateren
61
14 Resultaten onderzoek amfibieën 2011
14.1 Voorkomen van amfibieën in 2011
14.2 Bespreking per soort
14.3 Kolonisatie nieuw aangelegde voortplantingswateren
14.4 Beschrijving en beoordeling voortplantingswateren

62
62
65
69
72

15 Analyse resultaten amfibieën 2011
15.1 Voorkomen van amfibieën
15.2 Nieuw aangelegde voortplantingswateren
15.3 Beoordeling voortplantingswateren

73
73
75
76

16 Conclusies en aanbevelingen amfibieën
16.1 Conclusies
16.2 Aanbevelingen

77
77
79

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

4/98

DEEL D DEELONDERZOEK NATUURONTWIKKELING

81

17 Inleiding deelonderzoek natuurontwikkeling
17.1 Achtergrond
17.2 Doel onderzoek 2011

83
83
83

18 Methodiek natuurontwikkeling
18.1 Studiegebied
18.2 Inventarisatiemethode

84
84
84

19 Resultaten onderzoek natuurontwikkeling 2011

86

20 Conclusies deelonderzoek natuurontwikkeling

88

DEEL E Conclusies uit de deelonderzoeken

89

21 Conclusies uit de deelonderzoeken vogels, vegetatie, amfibieën en
natuurontwikkeling
21.1 Vogels
21.2 Vegetatie
21.3 Amfibieën
21.4 Natuurontwikkeling

91
91
92
92
94

22 Literatuur

95

Colofon

98

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

5/98

Bijlagen

Deelonderzoek Broedvogels
Bijlage Vogels I:
Bijlage Vogels II:
Bijlage Vogels III:
Bijlage Vogels IV:
Bijlage Vogels V:
Bijlage Vogels VI:
Bijlage Vogels VII:
Bijlage Vogels VIII:
Bijlage Vogels IX:
Bijlage Vogels X:
Bijlage Vogels XI:
Bijlage Vogels XII:

Begrenzing vogelplots
Vogelplots welke in 2011 zijn onderzocht
Karakterisering vogelplots
Bezoekdata- en tijden per vogelplot in 2011
Samenvatting resultaten broedvogeltellingen in
bosvogelplots
Aantal territoria per soort in de bosvogelplots in 2011
Aantal territoria per afstandszone in bosvogelplots in
2011
Samenvatting resultaten broedvogeltellingen in
weidevogelplots
Aantal territoria per soort in weidevogelplots in 2011
Aantal territoria per afstandszone in de
weidevogelplots in 2011
Indeling in ecologische groepen
Het weer in 2011

Deelonderzoek Vegetatie
Bijlage Vegetatie I:
Bijlage Vegetatie II:
Bijlage Vegetatie III:
Bijlage Vegetatie IV:

Bijlage Vegetatie V:

Ligging vegetatie PQ’s opgenomen in 2011
Vervallen vegetatie PQ’s
Overzicht Ellenbergindeling voor vocht (Ellenberg
1979), afhankelijkheid van grondwater (Londo 1988)
en zeldzaamheid (uurhokfrequentieklassen)
Overzicht aantal aanwezige plantensoorten per
meetpunt en het totaal aantal soorten, vocht/
grondwaterindicatorsoorten, zeldzame soorten,
beschermde soorten en Rode Lijst soorten voor alle
onderzoeksjaren
Overzicht gemiddeld aantal soorten en gemiddeld
vochtgetal over alle onderzoeksjaren per type en per
meetgebied

Deelonderzoek Amfibieën
Bijlage Amfibieën I:
Bijlage Amfibieën II:
Bijlage Amfibieën III:
Bijlage Amfibieën IV:

Ligging monsterpunten Amfibieën
Basisgegevens monsterplaatsen amfibieën 2011
Bijvangsten en waarnemingen van vissen in 2011
Basisgegevens landbiotoop-onderzoek amfibieën
2011

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

6/98

Bijlage Amfibieën V:
Bijlage Amfibieën VI:
Bijlage Amfibieën VII:
Bijlage Amfibieën VIII:

Beoordeling kwaliteit voortplantingswateren
amfibieën 2011
Koorindex rugstreeppad
Het weer in 2011
Kaartmateriaal amfibieënonderzoek 2011

Deelonderzoek Natuurontwikkeling
Bijlage Natuurontwikkeling I: Vegetatietabel natuurontwikkelingsgebied Pannerden

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

7/98

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

8/98

Inleiding

1.1

Aanleiding en doel

Ten behoeve van het Tracébesluit (TB) voor de Betuweroute is destijds een Milieu
Effect Rapportage (MER) opgesteld1. Volgens de Wet Milieubeheer wordt een
MER-procedure afgesloten met een evaluatie. Deze evaluatie heeft voor wat betreft
de gebruiks/exploitatie fase nog niet plaatsgevonden. In deze rapportage wordt een
onderzoek beschreven waarmee toepassing is gegeven aan deze evaluatieplicht.
Voor de verschillende deelaspecten van de MER is telkens een separaat
evaluatieonderzoek uitgevoerd. Deze rapportage beschrijft de aspecten Ecologie en
Natuurontwikkeling.

1.2

Scope

Deze evaluatie ziet uitsluitend toe op het tracé van de Betuweroute, waar het
Tracébesluit Betuweroute betrekking op heeft. Dit tracé begint bij het emplacement
Waalhaven-Zuid in Rotterdam (aansluitend op de Havenspoorlijn) en eindigt nabij
Zevenaar bij de intakking op de bestaande spoorlijn Arnhem-Emmerich2.
Ook de ‘Kortsluitroute’ valt binnen de scope van deze evaluatie. In het TB voor de
Kortsluitroute3 alsmede in de MER Kortsluitroute4 staat dat de evaluatie van de
MER Kortsluitroute wordt geïntegreerd in de evaluatie van de Betuweroute.
Aangezien de Havenspoorlijn en het gedeelte Zevenaar-Oost buiten het TB
Betuweroute vallen, maken deze delen geen onderdeel uit van de scope van de
evaluatie. Ook in de onderliggende milieuonderzoeken en de evaluatieonderzoeken
die tijdens de bouwfase zijn verricht, zijn deze twee tracés niet onderzocht.

1.3

Doelstelling onderzoek Ecologie en Natuurontwikkeling

Voorliggend rapport beschrijft de evaluatie van twee aspecten, namelijk de aspecten
Ecologie en Natuurontwikkeling.
1.3.1. Ecologie
Doel van het evaluatieonderzoek Ecologie is een beantwoording van de vraag of de
ingebruikname van de Betuweroute tot verandering in aanwezigheid/aantallen van
flora en fauna heeft geleid. Specifiek betreft het vier aspecten:
 Verstoring bosvogels
 Verstoring weidevogels
Milieu-effectrapportage Betuweroute, april 1992 en Aanvulling op het MER Betuweroute, mei 1994.
Deel A Tracébesluit Betuweroute, paragraaf 1.2.
3
Tracébesluit Kortsluitroute, Toelichting/Bepalingen, blz. 59.
4
Trajectnota / MER Kortsluitroute, H10.
1
2

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

9/98

 Verandering in de van kwel- en grondwater afhankelijke vegetatie ten
gevolge van veranderingen in de waterhuishouding
 Invloed van biotoopverlies en verstoring van amfibieën
Ten aanzien van bovengenoemde aspecten is in de jaren 1998, 2000, 2001, 2002,
2004 en 2005 veldonderzoeken verricht. Door deze resultaten te vergelijken met
nieuwe resultaten uit veldonderzoek in 2011, is het mogelijk eventuele effecten te
benoemen.
1.3.2. Natuurontwikkeling
Voor het natuurontwikkelingsgebied Pannerden wordt een nameting van de
vegetatie conform de methodiek die is gehanteerd bij de deelonderzoeken vegetatie
in de periode 1998-2005 uitgevoerd. Met deze resultaten kan een vergelijking
worden gemaakt met eerdere vegetatieopnamen.

1.4

Leeswijzer

De rapportage is ingedeeld in 4 delen:
A. Broedvogels (hoofdstuk 2 t/m 6)
B. Vegetatie (hoofdstuk 7 t/m 11)
C. Amfibieën (hoofdstuk 12 t/m 16)
D. Natuurontwikkeling (hoofdstuk 17 t/m 20)
E. Samenvattende conclusies voor de deelonderzoeken (hoofdstuk 21)
De deelaspecten (deel A t/m D) kennen dezelfde indeling van hoofdstukken. Er
wordt eerst de achtergrond geschetst en een beschrijving van de onderzoeksmethode,
vervolgens worden de resultaten besproken en tot slot wordt een vergelijking
gemaakt met eerdere onderzoeksjaren.
Na de bespreking van de vier deelaspecten volgt deel E met Conclusies uit de
deelonderzoeken. In hoofdstuk 22 is een overzicht van gebruikte
literatuurverwijzingen opgenomen en het rapport eindigt met bijlagen. Deze bijlagen
zijn genummerd per deelonderzoek.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

10/98

DEEL A DEELONDERZOEK BROEDVOGELS

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

11/98

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

12/98

2

Inleiding deelonderzoek broedvogels

In dit hoofdstuk wordt de achtergrond en het doel van het deelonderzoek
broedvogels beschreven.

2.1

Achtergrond

In 1998 is door SOVON een onderzoeksprogramma opgezet om de effecten van de
aanleg van de Betuweroute op broedvogels te kunnen vaststellen (Vogel, 1998). De
basis van dit onderzoek bestaat uit monitoring van broedvogels, opgesplitst naar
bos- en weidevogels. Deze monitoring heeft in de periode 1998 tot en met 2005
jaarlijks plaatsgevonden met uitzondering van het jaar 2003. Hierover is jaarlijks
gerapporteerd (Vogel, 1998; van Kleunen 1999, 2000, 2001, 2002, 2004 & 2005).
De situatie uit 1998 is de zogenaamde nulmeting, de uitgangssituatie, welke
voorafgaand aan de aanleg van de Betuweroute is opgenomen.

2.2

Evaluatie 2006

In 2006, na voltooiing van de aanleg van de Betuweroute, heeft door SOVON een
evaluatie plaatsgevonden met betrekking tot de aanlegeffecten van de Betuweroute
op broedvogels (Turnhout van, Kleunen van & Foppen, 2006). Hierbij zijn de
volgende onderzoeksvragen geformuleerd:
 In welke mate leidt de aanlegfase van de Betuweroute tot veranderingen in
aanwezigheid/aantalen van bosvogels en weidevogels?
 Tot hoever reiken deze effecten, en zijn ze te specificeren per
landschapstype?
 Zijn de effecten te specificeren per soort of per ecologische groep?
Uit deze evaluatie (Turnhout van, Kleunen van & Foppen, 2006) kwam het volgende
naar voren:
 De analyses hebben aangetoond dat habitatverandering ten gevolge van de
aanleg van de Betuweroute de aantallen van bosvogels negatief heeft
beïnvloed. Dit is geen verrassende conclusie, omdat bos dat verdwijnt
evident leidt tot minder bosvogels. Voor weidevogels zijn geen significante
effecten van habitatverandering aangetoond.
 De uitstraling van de werkzaamheden heeft netto geen aantoonbare invloed
op de aantalsontwikkeling van bos- en weidevogels.
 De aantalsontwikkeling in relatie tot de afstand van de Betuweroute laat
geen eenduidig beeld zien. Weidevogels laten op een afstand van ca. 500m
tot ruim 1 kilometer een negatieve aantalsontwikkeling zien, terwijl deze op
korte afstand positief is. Bij bosvogels is dit andersom.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

13/98

2.3

Doel onderzoek 2011

Voorliggende rapportage betreft de evaluatie van de gebruiks-/exploitatiefase van de
Betuweroute. De Betuweroute is medio 2007 in gebruik genomen. Door de
ingebruikname kunnen verschillende storingsbronnen de broedvogels in de
omgeving van het spoor nadelig beïnvloeden. Hierbij wordt met name gedacht aan
geluidshinder (Turnhout van, Kleunen van & Foppen, 2006). In eerdere studies zijn
negatieve effecten van treinverkeer op weidevogels aangetoond (Tulp et al., 2002) .
Doel van de evaluatie is het bepalen of de ingebruikname van de Betuweroute heeft
geleid tot een negatief effect voor de broedvogels.
Bij het onderzoek naar verstoring door geluidsoverlast ten gevolge van de
ingebruikname van de Betuweroute is de volgende onderzoeksvraag geformuleerd:
 In welke mate heeft de ingebruikname van de Betuweroute tot veranderingen
in aanwezigheid/aantallen van broedvogels geleid, als vervolg op eerder
verzamelde gegevens?
Hiertoe is op dezelfde wijze als voorgaande jaren (1998-2005) onderzoek gedaan
naar het voorkomen van broedvogels. Door deze werkwijze is een vergelijking met
de resultaten uit eerdere jaren mogelijk.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

14/98

3

Methodiek deelonderzoek broedvogels 2011

In 2011 is op dezelfde wijze als voorgaande jaren (1998-2005) onderzoek gedaan
naar broedvogels. Het onderzoek is verdeeld in onderzoek naar bosvogels en naar
weidevogels. De onderzoeksopzet van beide deelonderzoeken is gelijk aan de
onderzoeksopzet in eerdere onderzoeksjaren en wordt uiteengezet in Vogel, 1998.
In dit hoofdstuk wordt de opzet kort besproken.

3.1

Plots en autonome ontwikkeling

De oorspronkelijke onderzoeksopzet gaat uit van een telling van broedvogels in
respectievelijk circa 16 steekproefgebieden (plots) voor bosvogels en minimaal 70
steekproefgebieden (plots) voor weidevogels. De plots bevinden zich verspreid langs
het tracé tussen Barendrecht en de Duitse grens bij Babberich. De plots zijn verdeeld
over verschillende afstanden tot het toekomstige spoor (0-500m, 500-1000m, 10001500m) en hebben een oppervlak van respectievelijk circa 15 ha (bosplots) en circa
50 hectare (weideplots). In bijlage Vogels I is een overzicht van de locatie en
begrenzing van de plots gegeven.
In 2011 zijn alle plots uit eerdere jaren bezocht. In bijlage Vogels II is een
totaaloverzicht van de bosplots (B1 t/m B16) en weideplots (A1 t/m A75) gegeven.
In dit overzicht is aangegeven welke plots in 2011 zijn onderzocht en welke (in de
loop der jaren) uit het onderzoek zijn afgevallen. Het afvallen van plots gebeurt
vanwege het plaatsvinden van ruimtelijke ontwikkelingen anders dan de
Betuweroute waardoor eventuele veranderingen in de populatie broedvogels niet aan
de Betuweroute kunnen worden toegeschreven. Plots vallen af wanneer in meer dan
de helft van het plot veranderingen zijn opgetreden ten opzichte van voorgaande
jaren (conform methodiek Van Turnhout, Van Kleunen & Foppen, 2006).
Bosplots
Van de 16 bosplots bleek in 2011 één plot sterk te zijn veranderd. Dit betrof het plot
B14. Dit plot bestaat uit een plas (tichelgat) met bos eromheen. Dit bos is recent
gekapt, waardoor het voor ca. 50% uit vlakte bestaat. Het plot is wel in het
onderzoek van 2011 meegenomen, omdat de verandering minder dan de helft van
het totale plotoppervlak (inclusief water) beslaat.
3.1.1.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

15/98

Figuur 1

Bosplot B14. Circa 50% van het bosoppervlak in dit plot bestaat door
recente kap uit vlakte.

Voor de bospercelen B9, B11 en B13 heeft de perceeleigenaar in 2011 aangegeven
geen toestemming te willen verlenen voor betreding. Deze plots konden daarom in
2011 niet worden onderzocht. Deze bosplots konden niet vervangen worden door
naastgelegen vergelijkbare plots. Van eventuele naastgelegen plots zijn geen
gegevens van voorgaande jaren beschikbaar. Door een verschil in habitat kunnen
andere soorten in naastgelegen plots voorkomen, waardoor de gegevens niet
onderling vergelijkbaar zijn. Bovendien betreffen de afgevallen plots eendenkooien.
Deze zijn omgeven door weilanden. De plots maken dus geen deel uit van een groter
bosgebied.
In 2011 zijn daarom in totaal 13 bosplots geïnventariseerd (zie bijlage Vogels II).
3.1.2. Weideplots
Van de geselecteerde weideplots(A1 t/m A75) zijn A1, A2 en A53 al in eerdere
jaren afgevallen, aangezien hier inmiddels is gebouwd (Van Turnhout, Van Kleunen
& Foppen 2006). In 2011 bleek dat er ruimtelijke ontwikkelingen anders dan de
Betuweroute hebben plaatsgevonden in de plots A32 en A37. In plot A32 vinden
bouwwerkzaamheden plaats. In plot A37 is een golfbaan en een tuincentrum
aangelegd. Deze plots zijn in 2011 daarom niet geïnventariseerd.

In 2011 zijn in totaal 70 weideplots geïnventariseerd (zie bijlage Vogels II).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

16/98

Figuur 2

Bouwwerkzaamheden in plot A32

Figuur 3

Tuincentrum in plot A37

3.1.3. Karakterisering plots
Tijdens de inventarisaties in 2011 is van iedere bosplot ook een karakterisering van
het plot gegeven aan de hand van aanwezige vegetatie. Dit is opgenomen in bijlage
Vogels III. In deze bijlage zijn ook andere karakteristieken van de plots opgenomen
welke in eerdere jaren zijn bepaald, zoals plotoppervlakte, de afstand van het
middelpunt van het plot tot de Betuweroute, bodemtype, grondwatertrap, fysisch
geografische regio.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

17/98

3.2

Inventarisatiemethode

De inventarisatie is verdeeld in onderzoek naar bosvogels en naar weidevogels. Het
veldwerk is uitgevoerd door deskundigen op het gebied van bosvogels en
weidevogels.
3.2.1. Bosvogels
De broedvogelinventarisatie van de bosvogels is conform eerdere onderzoeksjaren
uitgevoerd met behulp van de Broedvogel Monitoring Project methode (BMPmethode), variant BMP-alle soorten (Van Dijk, 2004). Ieder plot is zes keer bezocht
in de periode medio april tot en met juli. De onderzoeken in eerdere jaren begonnen
eind maart. Door de latere startdatum van het onderzoek in 2011 (medio april) is er
risico dat vroege vogelsoorten gemist zijn die in andere jaren wel zijn waargenomen.
De bezoeken vonden plaats vanaf één uur voor zonsopgang tot circa vijf uur erna
(zie bijlage Vogels IV). Bezoeken tijdens slechte weersomstandigheden (regen en
harde wind) zijn zoveel mogelijk gemeden, omdat tijdens dergelijke
omstandigheden vogels lastiger waarneembaar zijn.
Tijdens het eerste bezoek aan de bosplots is een looproute bepaald. De bosplots zijn
vervolgens tijdens de zes bezoeken volgens deze looproute geteld. Tijdens de
bezoeken werden de waarnemingen digitaal op een gebiedskaart ingevoerd met
behulp van een veldcomputer. Hoewel de aanleg en de ingebruikname van de
Betuweroute mogelijk ook invloed hebben op het voorkomen van nachtvogels, zijn
net als in eerdere onderzoeksjaren geen speciale nachtbezoeken gebracht om deze
soorten volledig te inventariseren.
3.2.2. Weidevogels
De broedvogeltellingen in de weideplots zijn conform eerdere onderzoeksjaren
uitgevoerd met behulp van de BMP-methode (variant Weide- en Akkervogel) (Van
Dijk, 2004). Hiermee wordt informatie verzameld over het voorkomen van primaire
en secundaire weidevogels. Ter aanvulling zijn ook regionaal karakteristieke
broedvogels van grasland en akkergebieden, alsmede roofvogels onderzocht (Vogel,
1998). In Vogel, 1998 is de volgende lijst met te inventariseren soorten opgenomen:
knobbelzwaan, bergeend, krakeend, wintertaling, zomertaling, slobeend, tafeleend,
kuifeend, patrijs, kwartel, kwartelkoning, scholekster, kievit, kemphaan, watersnip,
grutto, wulp, tureluur, veldleeuwerik, graspieper, gele kwikstaart, met als
toevoeging fuut, grauwe gans, wilde eend, soepeend, buizerd, torenvalk en
meerkoet. In latere onderzoeksjaren zijn er soorten aan toegevoegd (o.a. fazant,
ijsvogel). Deze zijn ook in het onderzoek van 2011 meegenomen.

De plots zijn vier keer bezocht in de periode eind april tot en met eind juni. De
onderzoeken in eerdere jaren begonnen begin april. Door de latere startdatum van
het onderzoek in 2011 (medio april) is er risico dat vroege vogelsoorten gemist zijn
die in andere jaren wel zijn meegenomen.
De bezoeken vonden plaats tussen zonsopgang en de namiddag (bijlage Vogels IV).
Bezoeken tijdens slechte weersomstandigheden (regen en harde wind) zijn zoveel
mogelijk gemeden.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

18/98

Tijdens de bezoeken werden de waarnemingen digitaal op een gebiedskaart
ingevoerd met behulp van een veldcomputer.

3.3

Gegevensverwerking

Op basis van de veldwaarnemingen is per soort voor ieder plot het aantal territoria
en de ligging van de territoria bepaald. Dit is gedaan conform de interpretatiecriteria
uit de BMP-methode (Van Dijk, 2004).
3.3.1. Ecologische groepen
De samenstelling van de broedvogelpopulatie is in eerdere onderzoeksjaren
besproken aan de hand van ecologische groepen. Hiervoor zijn ecologische groepen
gekozen die representatief zijn voor verschillende type bos en grasland die in de
bosvogelplots en weidevogelplots zijn aangetroffen (Vogel, 1998). Voor de analyse
van de samenstelling van de broedvogelbevolking in de bosvogelplots is gekozen
voor de ecologische groepen: de grasmus-, vink-, grote bonte specht-, en
boomklevergroep. Voor de analyse van de broedvogelbevolking in weidevogelplots
is gekozen voor de veldleeuwerik- en gruttogroep (Vogel, 1998). In bijlage Vogels
XI is beschreven welke soorten binnen deze ecologische groepen vallen. De
gegevens uit 2011 zijn ook conform deze groepsindeling verwerkt.
3.3.2. Vergelijking eerdere onderzoeksjaren
De resultaten van het onderzoek uit 2011 zijn vergeleken met de resultaten uit
eerdere onderzoeksjaren. De bespreking hiervan staat in hoofdstuk 5. Voor deze
vergelijking zijn alleen de plots meegenomen welke in alle onderzoeksjaren zijn
onderzocht. Van de bosplots zijn 4 plots niet in alle onderzoeksjaren onderzocht,
namelijk B9, B11, B13 en B16 (dit laatste plot is niet onderzocht in 1998 en 2001).
Van de weideplots zijn 14 plots niet in alle onderzoeksjaren onderzocht, namelijk
A1, A2, A6, A10, A24, A31, A32, A37, A53, A71, A72, A73, A74 en A75.
Dit betekent:
 Bosplots: vergelijking op basis van 12 plots
 Weideplots: vergelijking op basis van 61 plots

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

19/98

4

Resultaten broedvogeltellingen 2011

4.1

Deelonderzoek bosvogels

In bijlage Vogels VI is voor bosvogels per soort het aantal territoria weergegeven en
in welke plots de soort voorkomt.
In 2011 zijn in de 13 onderzochte bosvogelplots 75 soorten broedvogels vastgesteld
(tabel 1). Sinds 1998 zijn 69-75 soorten vastgesteld. In 2011 werden vijf soorten
voor het eerst vastgesteld. Het gaat hierbij om de bonte vliegenvanger (1 territorium
in B8), canadese gans spec. (1 territorium in B14 waar een pionierssituatie is
ontstaan en B15), kleine plevier (1 territorium in B14 waar een pioniersituatie is
ontstaan), ooievaar (B16, m.b.v. nestpaal) en zwarte mees (1 territorium in B15).
De boerenzwaluw (1 territorium in B5) en de slobeend (1 territorium in B10) werden
voor het eerst sinds 2001 weer in de onderzochte bosplots aangetroffen. Soorten
waarvan in 2005 nog wel, maar in 2011 geen territoria meer zijn vastgesteld, zijn
blauwe reiger, bosuil, goudhaan, havik, patrijs, tafeleend, torenvalk en witte
kwikstaart. Een aantal van deze soorten zijn nog wel in de bosplots aangetroffen,
maar niet afdoende om als territorium te kunnen bestempelen.
De talrijkste soort is, in tegenstelling tot voorgaande jaren, de tjiftjaf (zie tabel 1).
Van deze soort zijn 256 territoria vastgesteld. In 2005 waren dit er 193. In
voorgaande jaren was de winterkoning de meest talrijke soort. In 2011 zijn van de
winterkoning 199 territoria vastgesteld tegenover 322 territoria in 2005. Andere
talrijke soorten in 2011 zijn de koolmees (110 territoria), merel (127 territoria), vink
(113 territoria) en zwartkop (224 territoria). Deze soorten waren ook in 2005 talrijk.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

20/98

Tabel 1 Het aantal bosvogelplots waarin een soort in 2011 werd vastgesteld: N plots en het
totaal aantal territoria per soort (N terr). Resultaten op basis van 13 onderzochte plots.
Soort
appelvink
blauwborst
boerenzwaluw
bonte
vliegenvanger
boomklever
boomkruiper
bosrietzanger
braamsluiper
bruine kiekendief
buizerd
dodaars
ekster
fazant
fitis
fuut
gaai
gekraagde
roodstaart
glanskop
grasmus
grauwe gans
grauwe
vliegenvanger
groene specht
groenling
grote bonte
specht
(grote) canadese
gans
grote lijster
heggemus
holenduif
houtduif
ijsvogel
kauw
kievit
kleine bonte
specht
kleine karekiet
kleine plevier
knobbelzwaan
koekoek
koolmees

N plots

N terr

4
1
1
1

4
6
1
1

4
12
8
1
1
7
4
7
10
11
1
12
2

Soort

N plots

N terr.

krakeend
kuifeend
matkop
meerkoet

5
4
9
10

12
16
25
39

11
52
26
1
1
8
5
11
27
44
2
17
3

merel
nachtegaal
nijlgans
ooievaar
pimpelmees
purperreiger
putter
rietgors
rietzanger
ringmus
roodborst
scholekster
slobeend

13
2
6
1
13
1
5
1
2
2
12
1
1

127
3
6
1
69
1
5
3
6
4
73
2
1

1
9
4
12

3
24
24
23

soepeend
sperwer
spotvogel
spreeuw

2
1
4
7

3
1
5
31

8
2
12

12
5
38

sprinkhaanzanger
staartmees
tjiftjaf

2
12
13

6
19
256

2

2

tuinfluiter

13

61

5
12
9
13
2
6
1
3

8
31
26
84
2
11
1
3

turkse tortel
vink
vuurgoudhaantje
waterhoen
wielewaal
wilde eend
winterkoning
zanglijster

2
13
1
8
9
12
13
13

4
113
1
13
14
66
199
58

7
1
4
5
13

19
1
5
7
110

zomertortel
zwarte kraai
zwarte mees
zwartkop

1
9
1
13

4
15
1
224

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

21/98

4.2

Deelonderzoek weidevogels

In bijlage Vogels IX is voor weidevogels per soort weergegeven het aantal territoria
en in welke plots de soort voorkomt.
In 2011 zijn in de 70 onderzochte weidevogelplots in totaal 34 soorten broedvogels
vastgesteld (tabel 2). Sinds 1998 zijn 23-34 soorten vastgesteld. In 2011 zijn 6
nieuwe soorten als broedvogel in de weidevogelplots aangetroffen. Het gaat om de
brandgans (broedgeval; 1 adult met 4 juv. in A52), dodaars (1 territorium in A47),
ooievaar (A72, nestpaal), roodborsttapuit (een paartje in A68, veelal gebruikmakend
van de ruigte van de houtwal) en de zwarte stern (1 territorium in A66). De komst
van de zwarte stern is waarschijnlijk veroorzaakt door de aanleg van een natte
natuurstrook ten noorden van plot A66 (aldaar werden in wisselende aantallen 3-17
exemplaren aangetroffen). De torenvalk is voor het eerst sinds 1999 weer
waargenomen. Voor de buizerd en fazant geldt dat deze soorten voor het eerst sinds
2001 en 2002 weer zijn waargenomen. De watersnip daarentegen is in 2004 nog wel,
maar in 2011 niet meer waargenomen in de weidevogelplots.
De meest talrijke soorten zijn de kievit (415 territoria), meerkoet (312 territoria) en
wilde eend (317 territoria). Dit waren ook de meest talrijke soorten in voorgaande
jaren.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

22/98

Tabel 2 Het aantal weidevogelplots waarin een soort in 2011 werd vastgesteld: N plots en
het totaal aantal territoria per soort (N terr). Resultaten op basis van 70 onderzochte plots.
Soort
bergeend
brandgans
buizerd
canadese gans
dodaars
fazant
fuut
gele kwikstaart
graspieper
grauwe gans
grutto
kievit
knobbelzwaan
krakeend
kuifeend
kwartel
meerkoet

N plots

N terr

1
1
1
7
1
9
9
28
24
14
34
63
34
24
29
5
66

1
1
1
10
1
11
9
137
47
46
125
415
59
36
55
13
312

Soort

N plots

N terr.

36
1
3
1
48
3
15
1
3
24
9
1
13
66
2
1
1

60
1
5
1
88
3
21
1
3
34
11
1
14
317
2
1
1

nijlgans
ooievaar
patrijs
roodborsttapuit
scholekster
slobeend
soepeend
steenuil
torenvalk
tureluur
veldleeuwerik
visdief
waterhoen
wilde eend
wulp
zomertaling
zwarte stern

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

23/98

5

Analyse resultaten broedvogeltellingen 2011

In dit hoofdstuk worden de resultaten van het bos- en weidevogelonderzoek uit 2011
beknopt geanalyseerd. Hierbij wordt gekeken naar overeenkomsten met of
veranderingen ten opzichte van de eerdere onderzoeksjaren.

5.1

Deelonderzoek bosvogels

Aantallen territoria en soortenrijkdom
In de figuur 4 en 5 is per plot het aantal soorten (figuur 4) en territoria (figuur 5)
weergegeven. Hieronder worden de resultaten besproken. Deze bespreking is op
basis van 13 plots (n=13). Voor totale gegevens op plot-niveau wordt verwezen naar
bijlage Vogels VI.
5.1.1.

In 2011 was het gemiddelde aantal soorten per plot 35. Dit is het hoogste aantal
soorten per plot sinds de start van het broedvogelonderzoek. In voorgaande jaren lag
het gemiddelde tussen de 26-31 soorten per plot.
Het gemiddelde aantal territoria per plot in 2011 bedroeg 165. Ook dit is vergeleken
met voorgaande jaren hoger. Voor het gemiddelde aantal territoria per plot geldt dat
tot nu toe het hoogste gemiddelde aantal territoria per plot in 2004 was
waargenomen. In dat jaar zijn gemiddeld 164 territoria per plot waargenomen.
Gemiddeld lag het aantal territoria per plot in voorgaande jaren tussen de 123-164.
Net als voorgaande jaren herbergt het plot B8 (Nieuwe Zuiderlingedijk) het hoogste
aantal soorten (54 soorten). In dit plot is ook het grootse aantal territoria geteld
(308). In dit bosplot is een grote diversiteit aan horizontal en verticale gelaagdheid
in vegetatie aanwezig, hetgeen aan veel vogelsoorten biotoop biedt. Het plot omvat
ook een nat hooiland.
Het laagste aantal soorten in 2011 is waargenomen in de plots B1 (Alblasserbos-1)
(28 soorten), B2 (Alblasserbos-2), B4 (Alblasserbos-4) (in beide plots 27 soorten) en
B5 (Alblasserbos-5) (29 soorten). Ook in voorgaande jaren was in deze plots het
minste aantal soorten aanwezig.
In 2011 is in de bovenstaande plots, B1, B2, B4 en B5, ook het minste aantal
territoria waargenomen (resp. 122, 75, 100 en 112). In eerdere onderzoeksjaren was
het aantal territoria in deze plots eveneens relatief laag. Opvallend is dat in 2011 in
plot B14 (Andelste Bos) ook een relatief laag aantal territoria is waargenomen (118),
vergeleken met het aantal soorten. In dit plot is afgelopen jaar een groot deel van het
bos gekapt. De deels ontstane pionierssituatie kan een verklaring zijn voor de komst
van, voor dit plot, nieuwe soorten als kievit en kleine plevier.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

24/98

Figuur 4

Aantal soorten per bosvogelplot in 1998-2005 (grijs) en 2011 (zwart). B16 is in
1998 en 2001 niet onderzocht.

Figuur 5

Aantal territoria (alle soorten tezamen) per bosvogelplot in 1998-2005 (grijs)
en 2011 (zwart). B16 is in 1998 en 2001 niet onderzocht.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

25/98

Verandering aantal soorten
Zeven bosvogelplots laten ten opzichte van 2005 een forse toename (>5) in het
aantal soorten zien. Het gaat om de plots:
 B4 (Alblasserbos-4) met een toename van 6 soorten;
 B5 (Alblasserbos-5) met een toename van 6 soorten;
 B6 (Lingebos-West) met een toename van 6 soorten;
 B8 (Nieuwe Zuiderlingedijk) met een toename van 9 soorten;
 B10 (Blokland) met een toename van 8 soorten;
 B14 (Andelste Bos) met een toename van 8 soorten;
 B15 (Kasteel Babberich) met een toename van 6 soorten.
Er zijn geen plots waar ten opzichte van 2005 een grote afname (>5) in het aantal
soorten heeft plaatsgevonden.
Verandering aantal territoria
In acht bosvogelplots heeft ten opzichte van 2005 een grote verandering (>10%)
plaatsgevonden in het aantal territoria. In vijf ( B1, B4, B5, B8, B14) gevallen ging
het om een forse toename in het aantal territoria. In drie bosvogelplots ( B2, B7 en
B15) is het aantal territoria juist afgenomen.
Ten opzichte van de uitgangssituatie, 1998, is in 2011 in alle bosplots een toename
van het aantal soorten te zien. Het aantal territoria is in 2011 gelijk gebleven of
toegenomen ten opzichte van 1998, met uitzondering van bosplot B15 waar ten
opzichte van 1998 een afname te zien is.
Algemeen
Over het algemeen kan gezegd worden dat veranderingen in het aantal soorten en
territoria positief zijn. Een mogelijke verklaring kan zijn dat bij een aantal bossen
door het ouder worden of door veranderingen in beheer mogelijk een grotere
diversiteit aan habitats is ontstaan. Dit komt de diversiteit aan bosvogels ten goede.
Landelijk gezien laten bosvogels over het algemeen een positieve trend zien
(SOVON 2011). Niet gezegd kan worden dat de toename in de gemonitoorde plots
lager of hoger is dan de landelijke trend. Ook is niet vast te stellen of beheer van de
bospercelen heeft geleid tot deze toename, immers deze beheersinformatie is niet
bekend.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

26/98

5.1.2.

Samenstelling broedvogelbevolking

Om de samenstelling van de broedvogelbevolking te beschrijven is voor de
bosvogelplots gekozen om te kijken naar vier ecologische groepen:
 Grasmus-groep
 Vink-groep
 Grote bonte specht-groep
 Boomklever-groep
Deze ecologische groepen zijn representatief voor de verschillende bostypen die in
de bosplots kunnen worden aangetroffen (Vogel 1998). In bijlage Vogels XI wordt
beschreven welke soorten binnen deze ecologische groepen vallen.
In de figuren 6 t/m 9 is per ecologische groep het aantal territoria per bosplot
afgebeeld. Hieronder worden de resultaten besproken. Deze bespreking is op basis
van 13 plots (bosplots B9, B11 en B13 zijn niet meegerekend).
Grasmus-groep
De grasmus-groep (soorten van struwelen, opslag en zeer jong bos, bosranden met
struiken) laat over het algemeen een dalende trend zien (zie figuur 6). Nadat het
aantal territoria in deze groep in 2004 enigszins leek te herstellen zijn de aantallen
territoria in 2005 weer verder gedaald. Deze dalende trend is in 2011 doorgezet. Ten
opzichte van 2005 is het totaal aantal territoria van de grasmus-groep in 2011 met
6% gedaald (bosvogelplots B9, B11 en B13 niet meegerekend).
Bosvogelplots waar een grote afname in territoria van soorten van de grasmus-groep
zijn te zien zijn B3 en B6. In deze plots daalde het aantal territoria met
respectievelijk 34% en 40%.
Vink-groep
Het totaal aantal territoria van soorten uit de vink-groep (opgaand bos) is met 2%
afgenomen ten opzichte van 2005 (bosvogelplots B9, B11 en B13 niet meegerekend)
(zie figuur 7). Vergeleken met de onderzoeksjaren vóór 2005 is er echter een grote
toename in het aantal territoria van soorten uit de vink-groep te zien (bosvogelplots
B9, B11, B13 niet meegerekend).
De grootste toename is zichtbaar in de bosplots B1, B5 en B6 (resp. 38%, 50%, 26%
toename).
Grote afname ten opzichte van 2005 is te zien in bosvogelplot B7 (42%). Voor dit
bosvogelplot geldt dat het aantal territoria in 2005 een stuk hoger lag dan in de jaren
daarvoor. Het waargenomen aantal territoria van soorten uit de vink-groep in 2011
in bosvogelplot B7 komt voor een groot deel overeen met de aantallen territoria
waargenomen in de periode 1998-2004.
Bonte specht-groep
Over het algemeen laten de aantallen territoria van soorten uit de grote bonte spechtgroep (oud opgaand bos, dood hout ) een stijgende trend zien (zie figuur 8). Ten
opzichte van 2005 is het totaal aantal territoria in 2011 met 12% toegenomen. Ook
ten opzichte van de onderzoeksjaren voor 2005 is het aantal territoria toegenomen
(bosvogelplots B9, B11, B13 niet meegerekend).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

27/98

In bosvogelplot B16 is de grootste toename (82%) in het aantal territoria van soorten
uit de grote bonte specht-groep is te zien ten opzichte van 2005. In bosvogelplot B15
is juist een grote afname te zien (38%). Hiermee wordt de dalende trend, die in 2005
in dit bosvogelplot al te zien was, verder doorgezet.
Boomklever-groep
Ten opzichte van 2005 is het totaal aantal territoria van soorten uit de boomklevergroep (zwaar loofhout ) afgenomen (16%). Als wordt gekeken naar de totale reeks
van onderzoeksjaren, is deze afname geen trend (zie figuur 9). Tussen 1998 en 2011
is er een fluctuatie in aantal territoria uit de boomklevergroep (aantal territoria in
2011 ongeveer gelijk aan aantal territoria in 1999). De afname ten opzichte van 2005
wordt voor een groot deel veroorzaakt door de afname in territoria in bosvogelplot
B16. In dit plot is het aantal territoria van soorten uit de boomklever-groep met 93%
afgenomen. Waarom in dit plot de afname zo groot is, is onduidelijk. Wel is
opvallend dat ditzelfde plot een grote toename laat zien in het aantal territoria van
soorten van de grote bonte specht-groep.
Bij de meeste plots lijkt het aantal territoria uit de boomklever-groep redelijk stabiel.
Bosvogelplots met een grote toename aan territoria zijn B8 en B10. In B8 is het
aantal territoria flink toegenomen. Hier is het aantal territoria van soorten uit de
boomklever-groep toegenomen van 3 in 2005 naar 11 in 2011. Ook vergeleken met
de jaren voor 2005 (1998-2002 en 2004) is dit een forse toename.
Algemeen
Over het algemeen kan worden gezegd dat het aantal territoria van soorten uit de
grasmus-groep ten opzichte van eerdere onderzoeksjaren is afgenomen. Van soorten
van de grote bonte specht-groep is er juist een toename in het aantal territoria te
zien. Bij de vink-groep is de toename die vanaf 2005 zichtbaar werd, in 2011
vastgehouden. Het aantal territoria van soorten uit de boomklever-groep vergeleken
met alle onderzoeksjaren blijft, nagenoeg stabiel. Deze resultaten kunnen mogelijk
worden verklaard doordat het bos in de bosplots in verloop van de tijd is verouderd.
De soorten uit de grasmus-groep komen voornamelijk voor in struwelen en jong bos.
In verloop van tijd kan dit type bos zijn omgevormd tot (oud) opgaand bos, het
bostype waar soorten uit de vink-groep en grote bonte specht-groep in voorkomen.
Door natuurlijke successie kan de samenstelling broedvogelbevolking zijn
veranderd. De samenstelling van de broedvogelpopulatie lijkt niet te zijn gewijzigd
door de ingebruikname van de Betuweroute.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

28/98

Figuur 6

Aantal territoria (y-as)van vertegenwoordigers van de grasmus-groep per
bosvogelplot in de periode 1998-2005 (grijs) en 2011 (zwart). B16 is in 1998 en
2001 niet onderzocht.

Figuur 7

Aantal territoria (y-as)van vertegenwoordigers van de vink-groep per
bosvogelplot in de periode 1998-2005 (grijs) en 2011 (zwart). B16 is in 1998 en
2001 niet onderzocht.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

29/98

Figuur 8

Aantal territoria (y-as)van vertegenwoordigers van de grote bonte specht-groep
per bosvogelplot in de periode 1998-2005 (grijs) en 2011 (zwart). B16 is in
1998 en 2001 niet onderzocht.

Figuur 9

Aantal territoria (y-as)van vertegenwoordigers van de boomklever-groep per
bosvogelplot in de periode 1998-2005 (grijs) en 2011 (zwart). B16 is in 1998 en
2001 niet onderzocht.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

30/98

Afstandszone
De 13 onderzochte bosvogelplots kunnen over drie afstandzones verdeeld worden:
 0-500 meter vanaf de Betuweroute
 500-1000 meter vanaf de Betuweroute
 >1000 meter vanaf de Betuweroute
5.1.3.

Door de trend van de verschillende afstandzone met elkaar te vergelijken, kan een
beeld verkregen worden van de mogelijke indirecte effecten die zijn opgetreden na
de ingebruikname van de Betuweroute, zoals verstoring door geluid. Immers de
mogelijke effecten door de ingebruikname van de Betuweroute zullen het grootst
zijn in de afstandszone het dichts bij het spoor (0-500 meter). De afstandszone
>1000 meter ligt op een dusdanige afstand van de Betuweroute dat binnen deze
afstandszone minder indirecte effecten door de ingebruikname van de Betuweroute
worden verwacht.
In de onderstaande grafiek (figuur 10) is het geïndexeerde aantal territoria per
afstandszone weergegeven. Het aantal waargenomen territoria in 1998 is hierbij op
100% gesteld. Voor deze gegevens zijn 12 bosplots (N=12) meegenomen welke alle
onderzoeksjaren zijn geteld (B16 is niet geteld in 1998 en 2001).
Opvallend is dat zowel de afstandszone 500-1000 meter als de >1000 meter
afstandszone een stijgende trend laten zien. Daarnaast is voor de afstandszone
0-500 meter te zien dat het geïndexeerde aantal territoria tijdens de aanleg eerst is
afgenomen. Vanaf 2004 is het geïndexeerde aantal territoria van bosvogels weer
gelijk aan het niveau van 1998. Ook in 2011, vier jaar na de ingebruikname van de
Betuweroute is het geïndexeerde aantal territoria van bosvogels gelijk aan het niveau
van 1998. Door de ingebruikname van de Betuweroute is het geïndexeerde aantal
territoria niet achteruit gegaan.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

31/98

Figuur 10

Het geïndexeerde aantal territoria bosvogels(y-as) per afstandszone tot de
Betuweroute (0-500m, 500-1000m en >1000m) uitgezet tegen de tijd (jaren)
(N=12).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

32/98

5.2

Deelonderzoek weidevogels

Aantallen territoria en soortenrijkdom
In tabel 3 is een overzicht opgenomen van de ontwikkeling in aantal soorten en
territoria over de onderzochte jaren. Hierbij zijn alleen de plots meegenomen die elk
onderzoeksjaar zijn onderzocht (n=61). Voor een uitgebreidere vergelijking tot op
plot-niveau wordt verwezen naar bijlage IX.
5.2.1.

In 2011 zijn meer soorten waargenomen dan in voorgaande jaren (34 soorten in
2011, 16-28 in 1998-2004). Gemiddeld gezien zijn er ook meer soorten per plot
waargenomen in 2011. Dit is ook terug te zien in het aantal soortenrijke plots. Met
tien soortenrijke plots (>10) scoort 2011 een stuk hoger dan in voorgaande jaren.
Alleen in 2004 zijn meer soortenrijke plots waargenomen.
Wat betreft het aantal territoria scoort 2011 niet beter dan 2004, wat echt een topjaar
voor weidevogels was. Het aantal waargenomen territoria is vergelijkbaar met het
aantal waargenomen in 1998. Vergeleken met voorgaande onderzoeksjaren buiten
2004 en 1998, namelijk de jaren 1999-2002 ten tijde van de aanleg van de
Betuweroute, is het aantal waargenomen territoria wel beduidend groter. Dit vertaald
zich echter niet naar vogelrijkdom. Hoewel het totaal aantal territoria in 2011 groter
is dan in het merendeel van de voorgaande onderzoeksjaren is het aantal vogelrijke
plots (>50) laag. In maar drie plots was het aantal territoria groter dan vijftig. Dit
aantal is vergelijkbaar met 1998, 1999 en 2001.

Tabel 3 Samenvattend overzicht van de soortenrijkdom en het aantal territoria in de
weidevogelplots, die in de periode 1998-2002, 2004 en 2011 jaarlijks zijn geïnventariseerd
(n=61). Een uitgebreider overzicht met gegevens op plotniveau is te vinden in bijlagen V t/m
X. Toelichting: Vl = soorten van de veldleeuwerik-groep, Gr = soorten van de grutto-groep.
Soorten-

‘98

‘99

‘00

‘01

‘02

‘04

‘11

Aantal

‘98

‘99

‘00

‘01

‘02

‘04

‘11

rijkdom
N soorten

N territoria

Minimum

2

0

2

3

2

1

3

Minimum

2

0

4

4

2

4

5

Maximum

13

16

13

16

13

15

15

Maximum

84

60

71

89

61

93

63

Gemiddeld

7

7

7

7

7

7

8

Gemiddeld

26

23

23

23

22

29

26

Totaal

1574

1400

1421

1403

1350

1781

1579

Tot. Vl-groep

760

587

500

541

486

599

473

Tot. Gr.-

448

399

474

385

398

549

445

3

3

4

3

5

6

3

3

7

6

6

9

4

7

groep
N plots
Soortenrijk

N plots

6

7

8

5

4

12

10

Vogelrijk

4

7

10

11

10

9

5

Vogelarm

(>10)
Soortenarm
(<5)

(>50)
(<10)

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

33/98

5.2.2. Samenstelling broedvogelbevolking
Om de samenstelling van de broedvogelbevolking te beschrijven is voor de
weidevogelplots gekozen om te kijken naar twee ecologische groepen:
 Veldleeuwerik-groep
 Grutto-groep

Aan de hand van deze twee ecologische groepen kan de kwaliteit van de plots voor
weidevogels geanalyseerd worden (Vogel 1998). In bijlage Vogels XI wordt
beschreven welke soorten binnen deze ecologische groepen vallen.
In tabel 4 en figuur 11 is voor de soorten uit de veldleeuwerik- en grutto-groep het
totaal aantal territoria over de verschillende onderzoeksjaren weergegeven. De
aantallen per plot voor alle onderzoeksjaren is weergegeven in bijlage VIII.
Hieronder worden de resultaten besproken gebaseerd op 61 weideplots welke
gedurende alle onderzoeksjaren zijn onderzocht (zie ook paragraaf 3.3.2).
Veldleeuwerik-groep
In 2011 zijn van de 61 plots, 18 plots waargenomen met een redelijke tot goede
vertegenwoordiging (>10 terr.) van soorten uit de veldleeuwerik-groep (natte tot
droge grazige vegetaties). Dit is vergelijkbaar met het aantal waargenomen territoria
van deze ecologische groep in 1999-2002 (11-20). Het aantal van 1998 en 2004
(resp. 32 en 24) wordt niet gehaald. De meeste weidevogelplots met een redelijke tot
goede vertegenwoordiging van soorten uit de veldleeuwerik-groep is in het westelijk
deel van het onderzoeksgebied waargenomen. De weidevogelplots met de meeste
territoria van soorten van de veldleeuwerik-groep zijn echter in het oostelijke deel
van het onderzoeksgebied waargenomen. Met name weidevogelplots A59 en A60
ten oosten van Tiel scoren goed. In deze weidevogelplots zijn respectievelijk 26 en
23 territoria van soorten uit de veldleeuwerik-groep vastgesteld. Ook in voorgaande
jaren zijn in deze twee plots een hoog aantal territoria van soorten uit deze
ecologische groep vastgesteld.
Grutto-groep
Van de grutto-groep (vochtige tot drassige grazige vegetaties) zijn in 2011 14 plots
waargenomen met een redelijke tot goede vertegenwoordiging (>10 terr.). Dit is
vergelijkbaar met voorgaande jaren, waarin het aantal plots met een redelijk tot
goede vertegenwoordiging van soorten uit de grutto-groep fluctueert tussen 8-18.
De meeste weidevogelplots met redelijke tot goede vertegenwoordiging van soorten
van de grutto-groep zijn in het westelijk deel van de Betuweroute vastgesteld. Met
name in de weidevogelplots A26 en A27 ter hoogte van Giessendam is een groot
aantal territoria van soorten uit de grutto-groep waargenomen. Ook weidevogelplot
A59, die ook al goed scoorde voor soorten uit de veldleeuwerik-groep, scoort goed
voor soorten uit de grutto-groep.
De vergelijkbare score voor de grutto-groep uit 2011 met eerdere onderzoeksjaren
heeft meer te maken met de aanwezige territoria van krakeend en wilde eend dan
met de aanwezigheid van de grutto. Van de grutto zijn in 2011 125 territoria
vastgesteld. Dit is minder dan het aantal territoria van de grutto in 1999, 2000, 2001
en 2004 (resp. 258, 193, 184 en 228). Mogelijk heeft dit te maken met het zeer droge
voorjaar in 2011 (zie bijlage XII Vogels), dat met name ook soorten treft afhankelijk

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

34/98

van vochtige, grazige vegetaties. Dit komt overeen met het beeld van
weidevogelwerkgroepen in het gebied, die in 2011 plaatselijk een daling in het
aantal weidevogels zagen. Daarnaast vertoont de grutto landelijk vanaf de jaren 90
een dalende trend (SOVON, 2011).

Tabel 4 aantallen territoria van de veldleeuwerik-groep en de grutto-groep over de
verschillende onderzoeksjaren (N=61).
1998
1999
2000
2001
2002
2004
Veldleeuwerik760
587
500
541
486
599
groep
Grutto-groep
448
399
474
385
398
549

Figuur 11

2011
473
445

Aantal territoria van vertegenwoordigers van de veldleeuwerik- en gruttogroep per onderzoeksjaar ( N=61). Toelichting: Vl = soorten van de
veldleeuwerik-groep, Gr = soorten van de grutto-groep.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

35/98

Afstandszone
De in totaal 75 onderzochte weidevogelplots kunnen over drie afstandszones
verdeeld worden:
 0-500 meter vanaf de Betuweroute
 500-1000 meter vanaf de Betuweroute
 >1000 meter vanaf de Betuweroute
5.2.3.

Door de trend van de verschillende afstandzones met elkaar te vergelijken kan een
beeld verkregen worden van de mogelijke indirecte effecten die zijn opgetreden na
de ingebruikname van de Betuweroute, zoals verstoring door geluid. Immers de
mogelijke effecten door de ingebruikname van de Betuweroute zullen het grootst
zijn in de afstandszone het dichts bij het spoor (0-500 meter). De afstandszone
>1000 meter ligt op een dusdanige afstand van de Betuweroute dat binnen deze
afstandszone minder indirecte effecten door de ingebruikname van de Betuweroute
wordt verwacht.
In de onderstaande grafiek (figuur 12) is het geïndexeerde aantal territoria per
afstandszone weergegeven. Het aantal waargenomen territoria in 1998 is hierbij op
100% gesteld. Voor deze gegevens zijn 61 bosplots (N=61) meegenomen welke alle
onderzoeksjaren zijn geteld
Opvallend is dat het geïndexeerde aantal territoria in de afstandszone 0-500 meter
een kleine afname laat zien in de aanlegfase. In 2004 is een grote piek te zien in het
geïndexeerde aantal territoria in deze afstandszone. Uit de ruwe data van 2004 komt
naar voren dat 2004 een goed weidevogeljaar was. In 2011 is het geïndexeerde
aantal territoria in de afstandszone 0-500 meter weliswaar lager dan in 2004, maar
vergelijkbaar met het niveau in 1998.
Ook bij de afstandszone >1000 meter is in 2011 een vergelijkbaar geïndexeerd
aantal territoria te zien als in 1998. Gezien over alle onderzoeksjaren blijft het
niveau van het aantal geïndexeerde territoria vergelijkbaar met het niveau in 1998.
De afstandszone 500-1000 meter eindigt in tegenstelling tot de andere twee
afstandszones in 2011 lager dan 1998. Wel is in deze afstandszone een stijgende lijn
te zien ten opzichte van 2002 toen het geïndexeerde aantal territoria op z’n laagste
was.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

36/98

Figuur 12

Het geïndexeerde aantal territoria weidevogels per afstandszone tot de
Betuweroute (0-500m, 500-1000m en >1000m) uitgezet tegen de tijd (jaren)
(N=61).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

37/98

6

Conclusies deelonderzoek broedvogels

Op basis van het uitgevoerde onderzoek zijn geen aanwijzingen voor negatieve
indirecte effecten (geluid) op broedvogels door de ingebruikname van de
Betuweroute, volgens de treindienstregeling van 2011.
Bosvogels
Met betrekking tot bosvogels zijn de aantallen soorten en aantallen territoria in 2011
ten opzichte van eerdere onderzoeksjaren gemiddeld positief. Ten opzichte van de
uitgangssituatie, 1998, is in 2011 in alle bosplots een toename van het aantal soorten
te zien. Het aantal territoria is in 2011 gelijk gebleven of toegenomen ten opzichte
van 1998, met uitzondering van bosplot B15 waar ten opzichte van 1998 een afname
te zien is. Als gekeken wordt naar het aantal territoria in de verschillende
afstandszones tot de Betuweroute, is te zien dat de afstandszone het dichtst bij de
Betuweroute (0-500 meter) een kleine afname laat zien tijdens de aanleg. In de
onderzoeksjaren 2004 en 2005 na de aanleg van de Betuweroute is het aantal
territoria in deze afstandszone herstelt tot het niveau van 1998. In 2011 (na
ingebruikname van de Betuweroute in 2007) is dit niveau vastgehouden. Indirecte
effecten op bosvogels door de ingebruikname van de Betuweroute treden naar alle
waarschijnlijkheid niet op.
Met betrekking tot de ecologische groepsindeling van de bosvogels lijkt een
verschuiving te zijn opgetreden in de samenstelling van de broedvogelpopulatie van
soorten van de grasmus-groep naar de grote bonte specht-groep. Dit kan te maken
hebben met de ontwikkeling van het biotoop in de verschillende bosplots van
struwelen, opslag en zeer jong bos naar ouder bos met holten.
Weidevogels
Met betrekking tot weidevogels zijn de aantallen territoria in 2011 vergelijkbaar met
de aantallen uit de uitgangssituatie, 1998. Als gekeken wordt naar het aantal
territoria in de verschillende afstandszones dan is het aantal territoria in de 0-500
meter en > 1000 meter vergelijkbaar met het niveau in 1998. De afstandszone 5001000 meter is nog lager dan het niveau van 1998, maar in deze zone is wel een
duidelijke stijgende lijn te zien ten opzichte van 2002 (aanlegeffecten). Negatieve
indirecte effecten op weidevogels door de ingebruikname van de Betuweroute lijken
daarmee niet op te treden.
Ten opzichte van het onderzoeksjaar 2004 is het aantal territoria weidevogels in
2011 laag. Dit komt mogelijk door het zeer droge voorjaar in 2011 (zie bijlage XII
Vogels). Lokale vogelwerkgroepen geven aan dat in 2011 het aantal broedgevallen
door de droogte plaatselijk is tegengevallen. Daarnaast lijkt 2004 een erg goed
weidevogeljaar te zijn geweest. Het aantal territoria in 2011 (1579) is vergelijkbaar
met het aantal territoria in 1998 (1574). In de overige onderzoeksjaren was het
aantal territoria lager.
Algemeen
Op basis van het bovenstaande wordt geconcludeerd dat er geen aanwijzingen zijn
dat de ingebruikname van de Betuweroute met de huidige dienstregeling heeft geleid
tot negatieve indirecte effecten op bosvogels en weidevogels. Indien het aantal
treinen dat gebruik maakt van de Betuweroute toeneemt, zal het geluidsniveau
toenemen. Aangezien vogels gevoelig zijn voor geluid, kunnen in dat geval alsnog
negatieve effecten op broedvogels optreden.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

38/98

DEEL B DEELONDERZOEK VEGETATIE

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

39/98

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

40/98

7

Inleiding deelonderzoek vegetatie

In dit hoofdstuk wordt de achtergrond en het doel van het deelonderzoek vegetatie
beschreven.

7.1

Achtergrond

In 1998 is door Natuurbalans/Limes Divergens een onderzoeksprogramma opgezet
om de effecten van de aanleg van de Betuweroute op vegetatie te kunnen vaststellen
(Hoogerwerf et al. 1999). Uitgangspunt hierbij was dat eventuele effecten van de
aanleg en ingebruikname van de Betuweroute op de vegetatie kunnen worden
veroorzaakt door veranderingen in de waterhuishouding.
Hierbij spelen de volgende mogelijke effecten:
 Verdrogingseffecten (nadruk op grondwater-/kwelafhankelijke vegetaties)
als gevolg van bijvoorbeeld onderbemaling en andere ingrepen in de
waterhuishouding;
 Effecten als gevolg van veranderingen in de kwaliteit/aard van het
oppervlaktewater (doorsnijding bodemlagen, ingrepen in de
waterhuishouding, beheer).
Het vegetatieonderzoek richt zich daarom op (grond)water- en kwelafhankelijke
vegetaties. Het onderzoek heeft tot doel veranderingen in de vegetatie vast te leggen
en een eventuele relatie aan te tonen met effecten van de aanleg en ingebruikname
van de Betuweroute. Naast effecten die worden veroorzaakt door veranderingen in
de waterhuishouding, kunnen er ook veranderingen als gevolg van
natuurontwikkeling zijn (soortensamenstelling en bedekking van soorten in
natuurontwikkelingslocaties). Deze effecten worden besproken in het deelonderzoek
Natuurontwikkeling (deel D van deze rapportage).
De basis van het onderzoek naar vegetatie bestaat uit monitoring van vegetatie in
vaste meetpunten. Deze monitoring heeft in de periode 1998 tot en met 2005
jaarlijks plaatsgevonden, met uitzondering van het jaar 2003. In 1998 is de
monitoring uitgevoerd door Natuurbalans/Limes Divergens. Bureau Waardenburg
heeft het onderzoek sinds 1999 op dezelfde wijze voortgezet. Er is jaarlijks
gerapporteerd (Hoogerwerf et al. 1999, Reitsma et al. 1999, Reitsma & Van de
Haterd, 2000, 2001, 2002, 2004 & Reitsma et al. 2005).
De situatie uit 1998 (Hoogerwerf et al. 1999) is de zogenaamde nulmeting, de
uitgangssituatie, welke voorafgaand aan de aanleg van de Betuweroute is
opgenomen. Als gevolg van een fasering van de aanlegwerkzaamheden was er in
2000 op sommige locaties nog sprake van herhaalde nulmetingen, op andere locaties
was er toen al sprake van effectmetingen.

7.2

Evaluatie 2006

In 2006 na voltooiing van de aanleg van de Betuweroute, heeft door bureau
Waardenburg een evaluatie plaatsgevonden met betrekking tot de aanlegeffecten van

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

41/98

de Betuweroute op vegetatie (Reitsma et al., 2006). Hierbij is gebruik gemaakt van
statistische analysemethoden. Uitgangspunt hierbij was dat effecten van de aanleg
van de Betuweroute vooral gezocht worden in verdrogingseffecten.
Verdrogingseffecten die als direct gevolg van de aanleg van de Betuweroute
optreden, zullen dichterbij het tracé sterker zijn dan verder weg daarvan. Bovendien
zullen dergelijke effecten alleen na de aanleg optreden. Om deze twee redenen zal
een mogelijk effect van de aanleg van de Betuweroute tot uiting komen in de
combinatie van afstand en jaar ten opzichte van de ingreep. De analyses zijn gedaan
voor 4 meetgebieden (kunstwerken bij Deil, Elst, Linge en Sophiatunnel) en voor
drie verschillende typen habitats (grasland, oever, water).
Uit deze evaluatie (Reitsma et al. 2006) kwam het volgende naar voren:
 Slechts in een beperkt aantal gevallen kon een effect van de ingreep worden
aangetoond. Voor geen van de locaties, habitats of soortgroepen werd op
grote schaal een eenduidig effect gevonden dat op verdroging wees.
Gevonden effecten waren bovendien zowel positief als negatief.
Samenvattend kan daarom worden gesteld dat er bij de vier onderzochte
kunstwerken geen aanwijzingen zijn gevonden die wijzen op verdroging
door aanleg van de Betuweroute;
 De resultaten laten ook geen trend zien die in de richting wijst van
verdroging. Het lijkt daarmee niet waarschijnlijk dat verdrogingsffecten nu
nog niet gedetecteerd zijn, maar in later jaren wel zichtbaar zouden worden.
Een uitzondering hierop vormt mogelijk de Sophiatunnel, waar het aantal
soorten planten in de oevers een negatieve trend vertoon en waar ook de
waterdiepte in de sloten is afgenomen.

7.3

Doel onderzoek 2011

Voorliggende rapportage betreft de evaluatie van de gebruiks/exploitatiefase van de
Betuweroute. De Betuweroute is medio 2007 in gebruik genomen. Indirecte effecten
op vegetatie door de ingebruikname van de Betuweroute worden niet verwacht.
Mogelijk treden wel effecten op door de verandering in waterhuishouding bij de
aanlegfase. Door het naijleffect bij planten kunnen deze effecten later optreden
(Reitsma et al. 2006). Doel van het onderliggende onderzoek is om vast te stellen of
er sprake is van negatieve veranderingen op de vegetatie als gevolg van de aanleg
van de Betuweroute door veranderingen in waterhuishouding.
Bij het onderzoek naar vegetatie is de volgende onderzoeksvraag geformuleerd:
 In welke mate heeft de Betuweroute tot veranderingen in de van kwel- en
grondwater afhankelijke vegetatie geleid, als vervolg op eerder verzamelde
gegevens.
Hiertoe is op dezelfde wijze als voorgaande jaren (1998-2005) onderzoek gedaan
naar vegetatie. Door deze werkwijze is een vergelijking met de resultaten uit eerdere
jaren mogelijk.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

42/98

8

Methodiek deelonderzoek vegetatie 2011

In 2011 is op dezelfde wijze als voorgaande jaren (1998-2005) onderzoek gedaan
naar vegetatie. De onderzoeksopzet wordt uiteengezet in Hoogerwerf et al. (1999).
In dit hoofdstuk wordt de opzet kort besproken.

8.1

Studiegebied en meetlocaties

De mogelijke effecten op de waterhuishouding zijn naar verwachting het grootst bij
de aanleg van onder andere tunnels, tunnelbakken, bruggen en viaducten. Hier vond
tijdens de bouwperiode (onder)bemaling plaats. Ook na de aanleg van de
Betuweroute kunnen mogelijke effecten op de waterhuishouding optreden. Het
vegetatieonderzoek beperkt zich tot civieltechnische bouwwerken (=meetgebieden)
gelegen in het landelijk gebied, waar effecten op de vegetatie mogelijk zijn.
Er zijn hiervoor de volgende vijf civieltechnische bouwwerken geselecteerd:
1. de Sophiaspoortunnel tussen Zwijndrecht en Papendrecht (km 3.0-7.3)
2. de brug over de Linge (km 25.5-28.7)
3. de overbrugging van het knooppunt Deil en de spoorlijn Den Bosch-Utrecht
(km 42.0-48.0)
4. de overbrugging van de A325 en de spoorlijn Elst (km 88.7-92.8)
5. de tunnel onder het Pannerdens Kanaal (km 96.7-101.7)
In 1998 zijn in deze vijf meetgebieden vaste meetpunten, oftewel permanente
quadraten (pq’s) geselecteerd en opgenomen. Dezelfde punten zijn in 1999 weer
opgenomen met dit verschil dat het meetgebied Pannerdens Kanaal toen is vervallen.
Uit het vegetatieonderzoek 1998 was gebleken dat hier te weinig geschikte
meetpunten voorhanden waren. Daarnaast zijn in het meetgebied Sophiatunnel 25
extra meetpunten in 1999 opgenomen. Verder is in 1999 in alle meetgebieden een
aantal meetpunten vervangen. Sinds 1999 zijn de meetpunten in de vier
overgebleven meetgebieden jaarlijks opgenomen
In de vier meetgebieden worden drie typen habitat onderscheiden: grasland, water en
oever. In elk van deze deelgebieden is een aantal meetpunten (pq’s) opgenomen,
jaarlijks op exact dezelfde locatie. In figuur 1 wordt de locatie van de vier
meetgebieden weergegeven.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

43/98

Figuur 1. Locatie meetgebieden Sophiatunnel, Linge, Deil en Elst.

8.2

Autonome ontwikkelingen

In 2011 zijn alle meetpunten (pq’s) in de vier meetgebieden uit eerdere jaren
bezocht. Door redenen van veranderingen in beheer en ruimtelijke ontwikkelingen
anders dan de Betuweroute, zijn verschillende pq’s afgevallen. Van de 257 pq’s zijn
188 pq’s overgebleven. Oorzaken zijn met name gelegen in ruimtelijke
ontwikkelingen zoals de verbreding van de A2, natuurcompensatie na aanleiding van
de verbreding van de A2 en de aanleg van een rotonde in Gorinchem.
Een overzicht van het in 2011 uitgevoerde vegetatieonderzoek wordt gegeven in
tabel 1. In bijlage Vegetatie I wordt de ligging van de pq’s welke in 2011 zijn
opgenomen weergegeven. In bijlage Vegetatie II zijn de pq’s opgenomen welke zijn
vervallen, en met welke reden. Hier zijn ook de pq’s weergegeven die in eerdere
onderzoeksjaren al waren vervallen.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

44/98

Tabel 1. Overzicht van de onderzochte deelgebieden per meetgebied met vermelding van het
aantal meetpunten (=pq’s) in 2011.
watervegetatie
oevervegetatie graslandvegetatie
max. 4 x 50m
0,5 x 50 m
5x5m
oppervlakte pq
2
grenzend aan
(25 m )
(25 m2)
oeverpq
meetgebieden:
aantal meetpunten per typen habitat
Sophiaspoortunnel
26
26
10
brug over de Linge
18
17
overbrugging knooppunt Deil
23
22
7
overbrugging A325 en
17
22
spoorlijn Elst
84
87
17
totaal aantal meetpunten:

Figuur 1

Zicht op PQ 167/168. Op de plek van een gedeelte van de PQ ligt nu een
rotonde.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

45/98

8.3

Inventarisatiemethode

Het veldwerk is uitgevoerd door deskundigen op het gebied van vegetatie. De
meetpunten, oftewel permanente quadraten (pq’s), zijn middels de vastgelegde GPScoördinaten teruggevonden in het veld. De afmetingen van de pq’s zijn:
voor oevervegetatie: lengte 50 m en breedte 50 cm
voor watervegetatie: 50 m waterganglengte
voor grasland:
5 x 5 m (25 m2)
De water-pq’s grenzen aan, en lopen parallel met, de oeverpq’s. De breedte varieert,
en komt meestal overeen met de breedte van de watergang. Incidenteel zijn
watergangen erg breed, in dat geval is als pq-breedte 1,5 m aangehouden.
8.3.1. Vegetatieopname
Van de pq’s zijn vegetatieopnames gemaakt volgens de methode Braun-Blanquet.
Van ieder pq is één vegetatieopname gemaakt in de periode juni-augustus.
Per vegetatieopname zijn gegevens over de plantensoorten, het meetpunt en de
omgeving genoteerd. Van alle hogere planten is de oppervlaktebedekkingscode
bepaald. Voor de bedekking is de gecombineerde schatting volgens Braun-Blanquet
gebruikt (Schaminée et al. 1995).
Van ieder meetpunt is een schatting gemaakt van de bedekking van de totale
vegetatie, de kruidlaag en de moslaag en de hoogte van de kruidlaag. De mossen zijn
verder niet nader gedetermineerd. Van ieder meetpunt is tevens het type vegetatie,
het opnamenummer, de afmeting en de inclinatie (hellingshoek) genoteerd. Verder
zijn bij de wateropnamen ook de algenbedekking en de waterdiepte genoteerd.

8.4

Verwerking van de vegetatieopnamen

Alle vegetatieopnames zijn ingevoerd in het computerprogramma Turboveg
(Hennekens 1996). Dit programma slaat de vegetatieopnamen op in een database.
Uit de database kunnen opnamen aan de hand van diverse criteria worden
geselecteerd.
De vegetatieopnamen zijn gekoppeld aan parameters uit het Botanisch Basisregister
(in Turboveg, versie 2001). Dit basisregister geeft per plantensoort een overzicht
van een groot aantal standplaatsfactoren. De volgende parameters zijn meegenomen:
1. Aantal vocht/grondwaterindicatorsoorten;
bron: - Ellenberggetal voor vocht;
- afhankelijkheid van grondwater (freatofyten; Londo, 1988)
2. Aantal zeldzame soorten;
bron: - Uurhokfrequentieklassen
3. Aantal beschermde soorten; soorten die op grond van de Flora- en faunawet
bescherming genieten. Deze soorten hoeven niet altijd zeldzaam te zijn;

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

46/98

4. Aantal bedreigde soorten; soorten die opgenomen zijn in de Rode Lijst 2000. De
opgenomen soorten zijn op grond van hun voorkomen over een langere periode
in Nederland meer of minder sterk bedreigde soorten.
bron:
- Bedreigde en kwetsbare vaatplanten in Nederland. Basisrapport met
voorstel voor de Rode Lijst (Van der Meijden et al., 2000).
In bijlage Vegetatie III wordt een overzicht van de Ellenbergindeling voor vocht
(Ellenberg, 1979), de afhankelijkheid van grondwater (Londo, 1988) en de betekenis
van uurhokfrequentieklassen (zeldzaamheid) gegeven.
De verwerking is gedaan voor elk meetgebied (kunstwerk) apart en voor de drie
verschillende typen habitattypen apart (grasland, oever, water). Bij het bepalen van
het gemiddeld vochtgetal is rekening gehouden met de bedekking van de
verschillende soorten.
8.4.2. Vergelijking eerdere onderzoeksjaren
De resultaten van het onderzoek uit 2011 zijn vergeleken met de resultaten uit
eerdere onderzoeksjaren. De bespreking hiervan staat in hoofdstuk 10. Voor deze
vergelijking zijn de plots meegenomen welke vanaf 1999 in alle onderzoeksjaren
zijn onderzocht. Dit betreft 188 plots.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

47/98

9

Resultaten onderzoek vegetatie 2011

In dit hoofdstuk worden de resultaten van het onderzoek naar vegetatie uit 2011
besproken. In bijlage Vegetatie IV staan de gegevens per meetpunt.
In tabel 2 wordt een overzicht gegeven van de gegevens per meetgebied en per type
(grasland, oever, water), waarbij de gegevens van de pq’s zijn opgeteld en/of
gemiddeld.
Soortenrijkdom
De soortenrijkdom (=gemiddeld aantal soorten per opname) is voor het type oever
het grootst. In alle meetgebieden is bij dit type habitat het grootste gemiddelde
aantal soorten per opname waargenomen. Ook het totaal aantal soorten is bij het
type oever het grootst. Met name de meetgebieden Deil en Linge scoren hoog.
Zeldzame, beschermde, bedreigde soorten
In vrijwel alle onderzochte pq’s bestaat de vegetatie voornamelijk uit algemene tot
zeer algemene soorten vaatplanten.
In de meetgebieden zijn weinig zeldzame, beschermde en bedreigde soorten (Rode
Lijst) waargenomen. Opvallend is dat in het meetgebied Deil, bij zowel het type
grasland als het type oever, de meeste Rode Lijst soorten zijn waargenomen. In
beide habitattypen zijn de Rode Lijst soorten goudhaver en tweehuizige zegge
aanwezig. Daarnaast is in het type grasland de Rode Lijst soort kamgras
aangetroffen. In het type oever is in het meetgebied Deil verder de Rode Lijst soort
Voszegge aangetroffen. Al deze soorten zijn waargenomen in het natuurgebied
‘Komgronden Waardenburg’. Ten aanzien van zeldzame soorten scoort Deil goed in
alle typen (grasland, oever en water). Het merendeel van deze soorten zijn ook in het
natuurgebied ‘ Komgronden Waardenburg’ waargenomen.
In totaal zijn vijf beschermde soorten planten in de onderzoekslocaties aangetroffen.
Het gaat om de aardakker, gewone vogelmelk, grote kaardebol, rietorchis en
zwanenbloem. Dit zijn alle soorten van tabel 1 van de Flora- en faunawet. Per type
en meetgebied komt over het algemeen maar één beschermde soort voor.
Aangezien deze waarden zijn samengesteld uit een groot aantal pq’s, is maar in een
klein aantal pq’s bijzondere soorten waargenomen.
Vochtindicatoren
Bij het merendeel van de meetgebieden bij het type grasland en oever bestaat
ongeveer de helft van de aangetroffen soorten uit vochtindicatoren
(Ellenbergvochtgetal 6 t/m 12, zie bijlage Vegetatie III). Voor het type water is dit
meer dan de helft.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

48/98

Tabel 2

Overzicht van het gemiddeld aantal aanwezige plantensoorten in 2011 per
meetpunt (pq)en het totaal aantal soorten, zeldzame soorten, beschermde
soorten, Rode Lijst soorten en vocht/grondwaterindicatorsoorten (totaal van alle
pq’s) per habitat per civieltechnisch bouwwerk.
gemiddeld
aantal
soorten

totaal
aantal
soorten

totaal aantal
zeldzame
soorten

totaal aantal
beschermde
soorten

Rode lijst
2000 aantal
soorten

totaal aantal
vochtindictoren

totaal
aantal gwindicatoren

Sophiaspoortunnel

10,3

34

0

0

0

19

7

Deil
Oever

18,7

57

3

0

4

37

25

Sophiaspoortunnel

23,3

104

2

0

0

63

48

Deil

27,1

134

3

1

3

66

48

Linge

25,9

143

0

2

1

70

48

Elst
Water

24,6

123

2

1

0

65

40

Sophiaspoortunnel

13,1

54

5

1

1

36

37

Deil

8,9

42

4

1

1

35

34

Linge

9,8

49

3

0

1

38

37

Elst

8,4

38

1

1

0

28

28

Grasland

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

49/98

10

Analyse resultaten vegetatie 2011

In dit hoofdstuk wordt een beknopte vergelijking gemaakt tussen de resultaten van
2011 en die van eerdere onderzoeksjaren. Voor deze vergelijking zijn de plots
meegenomen welke vanaf 1999 in alle onderzoeksjaren zijn onderzocht. Dit betreft
188 plots.
In de onderstaande grafieken is het gemiddeld aantal soorten (figuur 2), en het
gemiddeld vochtgetal (figuur 3) per meetgebied en type over alle onderzoeksjaren
weergegeven. In bijlage Vegetatie V zijn de absolute waarden weergegeven. De
berekeningen zijn uitgevoerd in Turboveg. Bij de berekening van het gemiddeld
vochtgetal is rekening gehouden met de bedekking (‘ordinaal gewogen
gemiddelde’).
Gemiddeld aantal soorten
Over het algemeen kan gezegd worden dat het gemiddeld aantal soorten in 2011
lager is dan in voorgaande jaren. Het verschil is echter klein (0-2 soorten). Dit geldt
ook voor de afname ten opzichte van de uitgangssituatie (1998 en 1999). Alleen bij
het type grasland in meetgebied Deil en het type water in meetgebied Sophiatunnel
is een beduidend minder aantal soorten aangetroffen dan in voorgaande jaren. Voor
het type grasland in meetgebied Deil kan dit gedeeltelijk verklaard worden doordat
een groot deel van de meetpunten al gemaaid was. Hierdoor kan een deel van de
soorten zijn gemist. Voor de afname van het aantal soorten in het type water in
meetgebied Sophiatunnel is geen verklaring gevonden. De afname in dit meetgebied
is alleen gevonden voor het type water. Voor het type oever in dit meetgebied is het
gemiddeld aantal soorten vergelijkbaar met het aantal uit 1998 en hoger dan in 2002,
2004 en 2005.
Gemiddeld vochtgetal
Het gemiddeld vochtgetal, waarbij rekening is gehouden met de bedekking van
soorten, is over het algemeen vergelijkbaar met voorgaande jaren. Alleen bij het
type grasland in meetgebied Sohiatunnel is het vochtgetal lager. Het verschil ten
opzichte van andere jaren is echter klein. Bij de typen oever en water in dit
meetgebied is het vochtgetal vergelijkbaar of juist hoger dan in eerdere
onderzoeksjaren, ook hier zijn de verschillen klein.
Op basis van het gemiddeld aantal soorten en het gemiddeld vochtgetal zijn er geen
aanwijzingen voor effecten door de ingebruikname van de Betuweroute op de
vegetatie.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

50/98

Figuur 2

Gemiddeld aantal soorten per meetgebied en type habitat over alle
onderzoeksjaren

Figuur 3

Gemiddeld vochtgetal per meetgebied en type habitat over alle onderzoeksjaren.
Het gemiddeld vochtgetal is berekend rekeninghoudend met het
bedekkingspercentages van de soorten.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

51/98

11

Conclusies deelonderzoek vegetatie

Op basis van het gemiddeld aantal soorten en het gemiddeld vochtgetal, zijn alle
meetpunten die vanaf 1999 elk jaar zijn onderzocht met elkaar vergeleken. Op basis
van deze gegevens zijn er geen aanwijzingen dat door de aanleg en ingebruikname
van de Betuweroute negatieve effecten op grondwater- en kwelafhankelijke
vegetaties zijn opgetreden. Deze conclusie komt overeen met conclusies uit het
evaluatieonderzoek uit 2006 (Reitsma et al. 2006). Er is geen ‘naijleffect’ van de
aanlegwerkzaamheden op de vegetatie waargenomen. Een dergelijk ‘naijleffect’
wordt ook niet meer verwacht. Een eventuele aanpassing van de treindienstregeling
heeft geen effect op verdrogingsgevoelige vegetaties.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

52/98

DEEL C DEELONDERZOEK AMFIBIEEN

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

53/98

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

54/98

12

Inleiding deelonderzoek amfibieën

In dit hoofdstuk wordt de achtergrond en het doel van het deelonderzoek amfibieën
beschreven.

12.1 Achtergrond
In 1998 is door Natuurbalans/Limes Divergens een onderzoeksprogramma opgezet
om de effecten van de aanleg van de Betuweroute op amfibieën te kunnen
vaststellen (Hoogerwerf & Creemers 1999). De achtergrond van dit programma
wordt hieronder weergegeven.
De aanleg en het gebruik van de Betuweroute kan effect hebben op amfibieën ter
plaatse van het tracé. Door aantasting van het leefgebied kunnen de populaties
kleiner worden. Negatieve effecten op amfibieën kunnen een gevolg zijn van:
 vernietiging of versnippering van land- en voortplantingsbiotopen door de
aanleg van de Betuweroute;
 doorsnijding van migratieroutes door de Betuweroute zodat een barrière
ontstaat voor zich tussen land- en voortplantingsbiotoop verplaatsende
amfibieën;
 verminderde kwaliteit van de voortplantingsbiotopen;
 verminderde kwaliteit van het landbiotoop (Hoogerwerf & Creemers 1999).
Vermindering van kwaliteit van landbiotoop kan ontstaan door het verdwijnen van
bosjes en andere dekkingbiedende begroeiing. Vermindering van kwaliteit van
voortplantingsbiotoop kan ontstaan door waterhuishoudkundige ingrepen en door
natuurlijke omstandigheden. Zo kunnen door verdroging wateren te vroeg in het
seizoen droogvallen. Ook kunnen wateren door aanvoer van elders (bijvoorbeeld via
spoorsloten) bevolkt raken door vis, hetgeen nadelig is voor succesvolle voortplanting van amfibieën. Door waterkwaliteitsveranderingen kunnen tevens voor de
eiafzet noodzakelijke waterplanten verdwijnen (Hoogerwerf & Creemers 1999).
Het amfibieënonderzoek moet gegevens leveren om effecten van aanleg en gebruik
van de Betuweroute op de presentie van soorten en levensstadia en op de
verspreiding van amfibieënpopulaties in het studiegebied te beoordelen. Om deze
effecten vast te leggen omvat de amfibieënmonitoring twee onderdelen:
1
Monitoring van amfibieën in de (potentiële) voortplantings- en omliggende
landbiotopen. Hierbij worden van alle waargenomen soorten amfibieën de
aantallen bepaald. Onderscheid wordt gemaakt tussen levensstadia (eieren,
larven, juvenielen en adulte dieren).
2
Monitoring van de kwaliteit van voortplantingsplaatsen. Op basis van
(a)biotische toestandsfactoren (o.a. menselijke verstoring, extreme regenval,
mate van beschaduwing, aanwezigheid glooiende taluds, aanwezigheid
waterplanten en verdrogingsrisico) wordt de geschiktheid van de wateren als
voortplantingsplaats voor amfibieën beoordeeld (Hoogerwerf & Creemers
1999).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

55/98

Deze monitoring heeft in de periode 1998 tot en met 2005 jaarlijks in vaste
meetpunten plaatsgevonden, met uitzondering van het jaar 2003. In 1998 is de
monitoring uitgevoerd door Natuurbalans/Limes Divergens. Bureau Waardenburg
heeft het onderzoek sinds 1999 op dezelfde wijze voortgezet. Er is jaarlijks
gerapporteerd (Hoogerwerf & Creemers 1999, Reitsma et al. 1999, Reitsma & Van
de Haterd, 2000, 2001, 2002, 2004 & Reitsma et al. 2005).
De meetpunten betreffen voortplantingswateren (poelen) in het Rijnstrangengebied
in het gebied ‘Kandia’. Hier ligt de oostelijke tunnelmond van de tunnel onder het
Pannerdensch Kanaal. De situatie uit 1998 (Hoogerwerf & Creemers 1999) is de
zogenaamde nulmeting, de uitgangssituatie, welke voorafgaand aan de aanleg van de
Betuweroute is opgenomen.

12.2 Evaluatie 2006
In 2006 na voltooiing van de aanleg van de Betuweroute heeft door bureau
Waardenburg een evaluatie plaatsgevonden met betrekking tot de aanlegeffecten van
de Betuweroute op amfibieën (Brandjes et al.2006). De gegevens zijn op
verschillende manieren geanalyseerd. Ten eerste is er onderscheid gemaakt tussen de
aantalsontwikkelingen over de jaren in nieuw gegraven poelen (toetsen van effect
van compenserende maatregelen), poelen ver van het kunstwerk af (minder invloed
aanleg) en poelen dichtbij het kunstwerk. Daarnaast is het totaal aantal
soorten/individuen en de aantallen per soort die in het gehele gebied aanwezig zijn,
geanalyseerd en vergeleken met ontwikkelingen in het gehele rivierengebied.
Factoren als waterstand in de poelen, regenval, rivierafvoer zijn hierbij voor zover
relevant meegenomen, om inzicht te krijgen in het effect van fysische factoren op
aantalsveranderingen in de voorkomende amfibieën.
Uit deze evaluatie (Brandjes et al.2006) kwam het volgende naar voren:
 Alle 7 soorten die voor aanvang van de ingreep in het studiegebied aanwezig
waren, kwamen in 2005 nog steeds in het studiegebied voor.
 Voor de poelkikker is de huidige staat van instandhouding als ongunstig te
kwalificeren. Voor de kamsalamander is deze onzeker en voor de
rugstreeppad vooralsnog stabiel.
 Een eenduidig blijvend (negatief) effect van de werkzaamheden in het kader
van de Betuweroute op veranderingen in de amfibieënpopulatie is niet
vastgesteld.
 Bij de compensatie voor verlies aan voortplantingswater spelen de nieuw
aangelegde wateren een belangrijke rol. De wateren zijn door de soorten
geaccepteerd. Voor een duurzame compensatie is het onderhoud van de
wateren belangrijk.
Het verlies aan landbiotoop kan in aanvulling op het onderhoud van de
voortplantingswateren een negatief effect hebben gehad op soorten als
kamsalamander en poelkikker. Gegevens over het gebruik van het landbiotoop
ontbreken echter. Onbekend is of de nieuw aangelegde zandlichamen betekenis
hebben als overwinteringbiotoop. Verder zijn er geen directe aanwijzingen dat

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

56/98

aanleg van de tunnelmond, spoor en faunapassages invloed heeft op de samenhang
van lokale deelpopulaties (Brandjes et al. 2006).

12.3 Doel onderzoek 2011
Voorliggende rapportage betreft de evaluatie van de gebruiks/exploitatiefase van de
Betuweroute. De Betuweroute is medio 2007 in gebruik genomen. Doel van het
onderliggende onderzoek is om vast te stellen of er sprake is van negatieve effecten
op amfibieën door de ingebruikname van de Betuweroute.
Bij het onderzoek naar amfibieën is de volgende onderzoeksvraag geformuleerd:
 In welke mate heeft de ingebruikname van de Betuweroute tot veranderingen
in aanwezigheid/aantallen van amfibieën geleid, als vervolg op eerder
verzamelde gegevens. Hierbij worden ook de (a)biotische kenmerken van de
voortplantingsbiotopen betrokken om de eventuele verschillen nader te
verklaren. Ook wordt de gebiedsontwikkeling betrokken .
Hiertoe is op dezelfde wijze als voorgaande jaren (1998-2005) onderzoek gedaan
naar amfibieën. Door deze werkwijze is een vergelijking met de resultaten uit
eerdere jaren mogelijk.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

57/98

13

Methodiek deelonderzoek amfibieën 2011

In 2011 is op dezelfde wijze als voorgaande jaren (1998-2005) onderzoek gedaan
naar amfibieën. De onderzoeksopzet wordt uiteengezet in Hoogerwerf & Creemers
(1999). In dit hoofdstuk wordt de opzet kort besproken.

13.1 Studiegebied en meetlocaties
Voor het onderzoek naar de milieueffecten van de Betuweroute op amfibieën is het
Rijnstrangengebied rond de oostelijke tunnelmond van de tunnel onder het Pannerdensch Kanaal geselecteerd (zie bijlage Amfibieën I). Het gebiedje met de naam
'Kandia' staat bekend om zijn rijke amfibieënfauna. Zo komen er drie soorten voor
die op Europese schaal beschermd zijn inzake de Habitatrichtlijn (Bijlage II en IV):
kamsalamander, rugstreeppad en poelkikker. Kamsalamander en rugstreeppad staan
tevens op Rode Lijst (Delft van et al., 2007). De populatie rugstreeppadden in het
Rijnstrangengebied bij Kandia is één van de grootste in Nederland.
In 1998 zijn de belangrijkste voortplantingsbiotopen in het studiegebied
geselecteerd. Het ging hierbij in eerste instantie om 18 wateren (Hoogerwerf &
Creemers, 1999). Sinds 1999 worden tevens drie uitsluitend in het voorjaar in het
studiegebied aanwezige wateren onderzocht vanwege de aanwezigheid van
amfibieën. Deze watertjes waren niet aanwezig in 1998 en zijn in de oorspronkelijke
lijst van 18 wateren opgenomen met de afwijkende nummering '3a', '9a' en '15a' (ze
liggen het meest nadrukkelijk binnen de invloedsfeer van wateren 3, 9
respectievelijk 15). Later in het seizoen drogen deze tijdelijke watertjes op. Ze zijn
niet op kwaliteit als voortplantingsplaats voor amfibieën beoordeeld (Reitsma et al.
1999).
In de winter 1998-1999 zijn er zeven poelen nieuw gegraven ten zuidoosten van het
bosje 'Kandia'. Deze zijn in 1999 aan het monitoringonderzoek toegevoegd en vanaf
dat jaar tevens voor de eerste maal beoordeeld als voortplantingswateren (N1 t/m
N7). Een in de winter van 2003/2004 gegraven poel ten noorden van het bosje bij
Kandia (onderaan de dijk) is in 2004 aan het monitoringonderzoek toegevoegd
(onder de naam N8). Het totale aantal wateren dat sinds 1999 onderzocht wordt,
komt daarmee op 29. De poelen met nummer 1, 6 en 8 zijn sinds 2002 gedempt of
dermate veranderd (nr. 1) dat ze ongeschikt zijn als voortplantingsplaats voor
amfibieën (Brandjes & Smit 2002). Dit brengt het totale aantal wateren dat vanaf
2002 is onderzocht op 26.
13.1.1. Meetlocaties 2011
In 2011 zijn alle voortplantingswateren uit voorgaande jaren bezocht. Op 20 en 21
april 2011 heeft de eerste inventarisatieronde plaatsgevonden. Tijdens deze eerste
veldronde bleek een aantal monsterpunten volledig droog te staan. Als
voortplantingswater zijn deze wateren daarom minder geschikt. Voor de 2e en 3e
ronde waar naar kooractiviteit, larven en juvenielen en de geschiktheid van het
voortplantingswater wordt gekeken, zijn deze monsterpunten niet meer
meegenomen.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

58/98

Het gaat om de monsterpunten 2, 3, 3a, 5 en 15a. Deels is het droogvallen van deze
monsterpunten het gevolg van een droog voorjaar, maar ook in 2004 en 2005 vielen
deze poelen vroeg in het voorjaar al droog (Brandjes 2004, Brandjes 2005). Op deze
locaties is ook geen vegetatie aanwezig dat duidt op vochtige omstandigheden in
voorgaande jaren. In geval van monsterpunten 2, 3, 3a en 15a gaat het om een
ondiepe verlaging in een grasland. Hierdoor zullen deze punten vrijwel elk jaar
vroeg droogvallen. Monsterpunt 5 ligt in een bosje. Mogelijk is hier door bladval de
poel steeds ondieper geworden.
Monsterpunten 1, 6 en 8 zijn in eerdere inventarisaties al afgevallen (Brandjes &
Smit 2002).
In bijlage Amfibieën VIII is een overzicht gegeven van de monsterpunten die zijn
onderzocht.

Figuur 1

Monsterpunt 15a ligt volledig droog (21 april 2011)

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

59/98

13.2 Inventarisatiemethode
13.2.1. Algemeen

De inventarisatie bestaat uit:
 inventarisatie van amfibieën in voortplantingswateren en landbiotoop
 beoordeling van de (a)biotische kwaliteit van de voortplantingswateren.
In tabel 1 is een overzicht van de veldbezoeken in 2011 weergegeven. Het veldwerk
is uitgevoerd door deskundigen op het gebied van amfibieën.

Tabel 1 Overzicht van de veldwerkzaamheden amfibieënonderzoek Betuweroute in 2011
Onderzoeksonderdeel
Aantal/tijdstip
Onderzoeksdata
veldbezoeken
Monitoring amfibieën
Ronde 1
20 en 21 april
zichtwaarnemingen en
schepnetbemonstering
Ronde 2 (avond)
31 mei en 1 juni
vaststellen
kooractiviteit
Ronde 3
21 en 22 juli
zichtwaarnemingen en
schepnetbemonstering
Ronde 4 (nacht)
20 september
landbiotooponderzoek
Beoordeling
Ronde 4
20 september
voortplantingswateren

13.2.2. Inventarisatie amfibieën in voortplantingswateren en landbiotoop

Inventarisatie van voortplantingswateren (monsterpunten)

Gedurende het seizoen zijn alle geselecteerde (potentiële) voortplantingsbiotopen
tenminste driemaal onderzocht op het voorkomen van amfibieën (soorten en aantallen). Tijdens veldbezoeken overdag zijn hiervoor met behulp van een schepnet (55 x
70 cm) in ieder geselecteerd water bemonsteringen uitgevoerd waarbij de
aanwezigheid van eieren, larven en adulte amfibieën is vastgesteld. Vissen zijn als
bijvangst genoteerd. Bij avondbezoeken zijn onder gunstige weersomstandigheden
(windstil, warm, hoge luchtvochtigheid) per water de vocaal actieve soorten
vastgesteld en is de koorgrootte bepaald. Tijdens de veldbezoeken is iedere
waarneming van een amfibie geregistreerd (ook uitsluitend gehoorde exemplaren).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

60/98

Waarnemingen in het landbiotoop

De vierde inventarisatieronde is speciaal gericht op zichtwaarnemingen van
trekkende adulte en onvolwassen amfibieën in het landbiotoop. Hierbij is met een
sterke lamp tweemaal in dezelfde nacht een vaste looproute afgelegd. Dit is de
looproute welke ook in eerdere onderzoeksjaren is afgelegd (bijlage Amfibieën I).
Alle waargenomen amfibieën zijn met behulp van GPS geregistreerd en op kaart
ingetekend.
De verzamelde veldgegevens zijn verwerkt in tabellen. Per soort is een
verspreidingskaart gemaakt (zie bijlage Amfibieën VIII).
13.2.3. Beschrijving en beoordeling voortplantingswateren
Tijdens de laatste ronde van de veldinventarisatie zijn evenals in de voorgaande
jaren de (a)biotische kenmerken van de niet opgedroogde voortplantingswateren
vastgesteld. Deze kenmerken zijn van groot belang voor het functioneren van
oppervlaktewateren als voortplantingsplaats voor amfibieën. Naast effecten die terug
te voeren zijn op de aanleg van de Betuweroute kunnen ook andere ingrepen van
negatieve invloed op amfibieën zijn (bijvoorbeeld een functieverandering van
wateren, aantasting van oever- en watervegetatie door landbouwkundig gebruik,
uitzet van grote vissoorten). De beoordeling van de voortplantingswateren vindt
plaats volgens een door Natuurbalans / Limes Divergens ontwikkelde methode
waarbij aan de toestandsfactoren een score wordt toegekend (volgens Crombaghs &
Hoogerwerf, 1992). Op basis van de gesommeerde scores wordt een beoordeling
gegeven van de kwaliteit van het oppervlaktewater als voortplantingsbiotoop voor
amfibieën. Dit is nader toegelicht in bijlage Amfibieën V. Voor een uitgebreide
beschrijving van de parameters en voor een voorbeeld van het veldformulier wordt
verwezen naar Hoogerwerf & Creemers (1999).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

61/98

14

Resultaten onderzoek amfibieën 2011

In dit hoofdstuk worden de resultaten van het onderzoek naar amfibieën in 2011
besproken. De basisgegevens van het onderzoek bij de monsterplaatsen zijn
weergegeven in bijlage Amfibieën II. De basisgegevens van het landbiotoop
onderzoek zijn opgenomen in bijlage Amfibieën IV. Van alle waargenomen soorten
zijn verspreidingskaarten opgenomen in bijlage Amfibieën VIII. De basisgegevens
van het onderzoek naar de beoordeling van de kwaliteit van voortplantingswateren
zijn opgenomen in bijlage Amfibieën V.
In onderstaande paragrafen wordt achtereenvolgens ingegaan op het voorkomen van
amfibieën in 2011 (algemeen) (13.1), een bespreking per soort (13.2), een
bespreking van de kolonisatie van de nieuw aangelegde voortplantingswateren
(13.3) en een bespreking van de (a)biotische beoordeling van de wateren (13.4).

14.1 Voorkomen van amfibieën in 2011
Het voorjaar van 2011 was erg droog (zie bijlage VII Amfibieën). Bij de eerste
onderzoeksronde in april stond een aantal poelen al volledig droog (monsterpunten
2, 3, 3a, 5, 15a). Bij de tweede ronde eind mei bleek nog een aantal wateren droog te
zijn gevallen. Het gaat hierbij om de monsterpunten 7, 9, 9a, 10, 16, N1, N3 en N7.
In tabel 2 zijn de waargenomen soorten per onderzocht water/ monsterpunt
weergegeven. Hierbij is onderscheid gemaakt in wateren waar alleen adulten zijn
waargenomen en wateren waar voortplanting is waargenomen (eieren en/of larven
en/of juvenielen aanwezig). In het onderzoeksgebied zijn in totaal acht soorten
amfibieën waargenomen (groene kikker onbepaald niet meegerekend).
Van de acht waargenomen soorten zijn vijf algemeen beschermd (tabel 1 van de
Flora- en faunawet). Het gaat om de kleine watersalamander, gewone pad, bruine
kikker, meerkikker en middelste groene kikker. Daarnaast zijn ook de streng
beschermde soorten (tabel 3 van de Flora- en faunawet) kamsalamander,
rugstreeppad en poelkikker waargenomen. Alle drie de soorten zijn opgenomen in
de Habitatrichtlijn en de Conventie van Bern. De kamsalamander en rugstreeppad
zijn bovendien opgenomen op de Nederlandse Rode Lijst (Delft van et al., 2007).
Alle soorten zijn in (de omgeving van) de voortplantingswateren waargenomen. Niet
alle soorten zijn in het landbiotoop aangetroffen. Bij het landbiotooponderzoek zijn
de kamsalamander, poelkikker en meerkikker niet waargenomen (zie bijlage
Amfibieën IV).
Per monsterplaats zijn, net als in 2005, gemiddeld 2,4 soorten amfibieën vastgesteld.
Het maximum aantal soorten dat in één water is vastgesteld is 6. Dit aantal soorten is
waargenomen bij monsterpunt 17. In 2005 zijn 6 soorten waargenomen in de
wateren N1 en N8. Dit waren in 2005 nog relatief nieuwe wateren. N1 is in 2011 vrij
vroeg drooggevallen. Bovendien is dit monsterpunt dicht begroeid met oeverplanten
en wilgenstruweel om het monsterpunt heen. Dit kan de terugloop in het aantal
soorten in dit water verklaren.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

62/98

In 2011 zijn bij één van de 21 monsterpunten geen amfibieën waargenomen
(monsterpunt 7). Dit punt is vrij snel na de eerste onderzoeksronde drooggevallen.
Kamsalamander, rugstreeppad, poelkikker
De voortplanting van de kamsalamander is in 2011 in 4 wateren waargenomen. Het
gaat om de monsterpunten 16, N1, N3 en N6. In 2005 is voortplanting in drie
wateren waargenomen. Toen ging het om monsterpunten 15, N1 en N8. Net als in
2005 is in 2011 de voortplanting van de rugstreeppad in 2 wateren vastgesteld. Van
de poelkikker is in 2011, net als in 2005, geen voortplanting vastgesteld. Wel is deze
soort bij 4 monsterpunten waargenomen (11, 17, N3 en N7). Van het groene kikker
complex, waar de poelkikker onder valt, is in 2011 bij 11 wateren voortplanting
vastgesteld ten opzichte van 13 monsterpunten in 2005. Verdere uitwerking van de
resultaten met betrekking tot de afzonderlijke soorten komt aan de orde bij de
soortbesprekingen in de volgende paragraaf.
De overeenkomsten en verschillen tussen de verschillende onderzoeksjaren worden
in hoofdstuk 15 nader besproken.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

63/98

totaal

poelkikker

middelste groene
kikker

meerkikker

bruine kikker

gewone pad

rugstreeppad

○

groene kikker
onbepaald

1
2
3
3a
4
5
6
7
8
9
9a
10
11
12
13
14
15
15a
16
17
18
N1
N2
N3
N4
N5
N6
N7
N8
totaal

kleine
watersalamander

Waternr.

kamsalamander

Tabel 2 Waargenomen soorten amfibieën per monsterplaats, het totale aantal soorten per
monsterplaats (meest rechtse kolom) en het totale aantal vindplaatsen per soort
(onderste rij) in 2011. Een open rondje (○) betekent ‘soort aangetroffen’ (uitsluitend
adulten waargenomen); een dicht rondje (●) betekent ‘voortplantingsplaats’ (eieren
en/of larven en/of juvenielen waargenomen). Aanwezigheid van één soort ‘groene
kikker’ en ‘groene kikker onbepaald’ is als één soort geteld. Locaties weergegeven
in grijstint stonden in 2011 het gehele seizoen droog of betreffen inmiddels
gedempte wateren.

●

1

●
●

1
1
1
2
2
1
2
2

●
●
○
●
○
○
○
○

●
●
○
●

●
●
●

●
●

●

○
○
○

○

●
●
●
●

4

●
●
●
7

2

●
●

●
●
○
●

6

8

2

○
●
○
○
○
○
●
○
○
●
○
18

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

○

●

○

○
●
○
●

○

○
4

●
●
●
○
●
13

4
6
3
3
2
3
2
4
5
4
2

64/98

14.2 Bespreking per soort
In de onderstaande paragraaf zijn per soort de conclusies van het amfibieën
onderzoek uit 2011 uitgewerkt. Hierbij zijn zowel de gegevens uit het onderzoek
naar voortplantingswateren als ook de gegevens uit het landbiotooponderzoek
gebruikt. In bijlage II en IV Amfibieën zijn alle waarnemingen uit beide
onderzoeken weergegeven. In bijlage VIII Amfibieën zijn verspreidingskaartjes per
soort opgenomen.
Kamsalamander Triturus cristatus
In 2011 is de kamsalamander in 4 wateren waargenomen (waternr. 16, N1, N3 en
N6). In water 16 zijn op 21 april 2 eitjes van de kamsalamander aangetroffen en
geen larven. De aantallen eitjes in de wateren N1, N3 en N6 waren beduidend hoger
(respectievelijk 20, 20 en 50), maar ook hier zijn geen larven van de kamsalamander
aangetroffen. Dit kan veroorzaakt zijn door het droge voorjaar. Wateren 16, N1 en
N3 stonden 30 mei en 1 juni droog. Bij het derde ronde onderzoek in juli bleken ook
de planten waar de eieren in waren aangetroffen in N6 droog te staan.
Het aantal eieren lijkt weer te zijn toegenomen ten opzichte van 2005. Toen was het
maximale aantal waargenomen eieren 15 in water 15 en leek een dalende trend te
zijn ingezet.
In het landbiotoop zijn geen kamsalamanders waargenomen. Dit was ook het geval
in 2005.
Afgaande op het aantal waargenomen eieren van de kamsalamander, lijkt deze zich
langzaam te herstellen, ook al zijn in 2011 geen kamsalamanders langs de looproute
waargenomen. Door het droge voorjaar is de voortplanting in 2011 naar alle
waarschijnlijkheid niet succesvol geweest.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

65/98

Kleine watersalamander Triturus vulgaris
De kleine watersalamander is in 2011 in zeven wateren aangetroffen (waternr. 12,
14, 16, 17, 18, N5 en N8). Dit is vergelijkbaar met 2005 toen deze soort in acht
wateren is waargenomen. In 2005 waren de aantallen het grootst in de nieuwe
poelen N2 (14 larve) en N8 (7 larve). In 2011 zitten de grootste aantallen kleine
watersalamanders in 12 (19 larve), 16 (20 eieren) en de nieuwe poel N5 (20 larve).

Foto 1 Larve kleine watersalamanderbij monsterpunt 12

In 2011 zijn zeven kleine watersalamanders in het landbiotoop aangetroffen. Dit is
een kleine toename vergeleken met de drie kleine watersalamanders die in 2005 zijn
aangetroffen. In tegenstelling tot 2005 zijn in 2011 wel kleine watersalamanders op
de Leuvense Dijk waargenomen. Dit komt ook overeen met het waargenomen hoge
aantal larven en eieren van de kleine watersalamander in poel 16, 17 en 18. Ook bij
de monsterpunten van het water 12 is een groot aantal larven aangetroffen. Het
zwaartepunt van deze soort lijkt zich daarmee verplaatst te hebben van de nieuwe
poelen naar de bestaande poelen in de Jezuïtenwaai. In poel 16 was in voorgaande
jaren (1998, 1999, 2000, 2001en 2005) ook al voortplanting van de kleine
watersalamander aanwezig. De massale aanwezigheid van larven van deze soort bij
monsterpunt 12 is echter een nieuwe ontwikkeling.
In de omgeving van het Bosje bij Kandia zijn in 2011 minder kleine
watersalamanders in het landbiotoop waargenomen.
Rugstreeppad Bufo calamita
Koorvorming van de rugstreeppad kwam in 2011 voor in de poel N6. Daarnaast is
een groot koor van deze soort waargenomen langs de oever in de Jezuïtenwaai
tussen monsterpunten 13 en 14 in. In de poelen N6 en N7 zijn grote aantallen
juvenielen waargenomen. Deze aantallen overtreffen echter niet de grote aantallen
(1.000 larven) in 2005 in N8 (aangelegd winter 2003/2004). In 2011 is deze soort
niet meer in poel N8 waargenomen. De poel heeft inmiddels ook een rijke
onderwatervegetatie, waardoor de concurrentie met andere amfibieën groot is
geworden. In meer of mindere mate geldt voor alle nieuwe wateren N1 t/m N8 dat
de pionierssituatie is verdwenen. Bij eerdere inventarisaties van de nieuwe poelen
N1 t/m N7 (1999 t/m 2005) werd de rugstreeppad elk jaar in verschillende wateren

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

66/98

gehoord. Grote aantallen werden hier door o.a. de toenemende concurrentie van
andere soorten amfibieën in de periode 1999 – 2005 al niet meer bereikt.
Het grootste aantal roepende mannetjes werd, net als in 2005, aan de noordzijde van
de Jezuïtenwaai tussen monsterplaats 13 en 14 waargenomen. Op deze locatie is de
klasse 2 van de koorindex waargenomen (zie bijlage Amfibieën VI). Naar alle
waarschijnlijkheid gaat het hier om enkele tientallen roepende mannetjes. In
voorgaande jaren was dit aantal 67 (2005), 114 (2004), 137 (2002), 96 (2001), 162
(2000) en 148 (1999). Het aantal jaarlijks getelde rugstreeppadden lijkt hiermee
ondanks de (geringe) jaarlijkse fluctuaties een dalende trend door te zetten. Deze
was in 2005 al zichtbaar.
In september zijn bij het landbiotooponderzoek geen rugstreeppadden waargenomen.
In juli (21 en 22 juli) zijn wel enkele rugstreeppadden in het landbiotoop
waargenomen. Tussen de nieuwe poelen N2 en N3 zijn in totaal 4 adulten
waargenomen. Daarnaast zijn aan de voet van de dijk aan de Rijnstrangenweg, ten
noorden van Jezuïtenwaai, 2 juvenielen waargenomen. Dit aantal is een stuk lager
dan de waargenomen rugstreeppadden in 2005 (20) en 2001 (12). Het lage aantal
waargenomen rugstreeppadden in het landbiotoop kan verband houden met de lage
waargenomen dichtheid rugstreeppadden in de voortplantingswateren.

Foto 2 Juveniele rugstreeppad bij poel N6

Gewone pad Bufo bufo
De gewone pad is in 2011 in 6 wateren waargenomen (zie tabel 2). In 2005 en 2004
was dit aantal nog het dubbele (12). Het verschil lijkt met name in de nieuwe poelen
te zitten. In 2004 en 2005 was de gewone pad nog in zeven van de acht nieuwe
poelen aanwezig. In 2011 is dit nog vier van de acht. Ook ten opzichte van nog
eerdere onderzoeksjaren (1998-2002) is het aantal locaties met gewone pad in 2011
relatief laag. Aangezien de gewone pad een soort is die weinig kieskeuring is, is het
lastig om hier een verklaring voor te geven.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

67/98

Van alle soorten amfibieën is de gewone pad het meest talrijk bij het
landbiotooponderzoek waargenomen (zie bijlage Amfibieën IV). Ook dit aantal (13)
is aanzienlijk lager dan het aantal waargenomen gewone padden bij
landbiotooponderzoek in 2005. Mogelijk houdt dit verband met het lagere
voortplantingssucces in 2011. De meeste padden zijn waargenomen langs de
Leuvense Dijk, Schraleweidsestraat en bij de weg bij Den Oldenhoek. Bij Kandia
zijn in 2011 weinig exemplaren van de gewone pad waargenomen. Dit komt ook
overeen met lagere aantal nieuwe poelen bij Kandia waar de gewone pad in is
waargenomen.
Bruine kikker Rana temporaria
De bruine kikker is in 2011 in acht wateren waargenomen. Dit komt overeen met de
zeven wateren waar de soort in 2005 in is aangetroffen. In 2004 en 2002 was de
bruine kikker in meerdere wateren aanwezig (respectievelijk 11 en 10). In
tegenstelling tot 2005 is in 2011 de bruine kikker in meerdere poelen in de
Jezuïtenwaai waargenomen (waternr. 15, 17, 18). Voortplanting is hier echter niet
geconstateerd. Voortplanting is uitsluitend waargenomen bij de wateren bij het
Bosje van Kandia, zowel in de nieuwe poelen als in de bestaande poelen.
De bruine kikker is weinig in het landbiotoop waargenomen. Langs de looproute in
september is deze soort niet aangetroffen. In het landbiotoop in de omgeving van de
nieuwe poelen zijn in april 10 individuen van deze soort in landbiotoop
waargenomen. In 2005 zijn 3 bruine kikkers in het landbiotoop waargenomen. In
andere jaren varieerde dit van 4-11 exemplaren.
Poelkikker Rana lessonae, middelste groene kikker Rana klepton esculenta en
meerkikker Rana ridibunda
De poelkikker is in 2011 in vier wateren vastgesteld (waternr. 11, 17, N3, N7). Dit is
vergelijkbaar met 2005 en 2002 toen deze soort bij 5 wateren is vastgesteld. Het
aantal wateren waar de poelkikker is waargenomen is wel lager dan in voorgaande
jaren (9 in 1999; 16 in 2000; 8 in 2001; 7 in 2004). Net als in 2005 is ook de
dichtheid van de poelkikker in 2011 niet groot. De poelkikker is in de nieuwe
wateren N3 en N7 waargenomen. De populatie groene kikkers in de nieuwe poelen
wordt echter gedomineerd door de middelste groene kikker. Qua uiterlijk zat de
meerderheid van de aanwezige middelste groene kikkers dichter bij de poelkikker
dan de meerkikker.
De meerkikker is in 2011 voor het eerst in het onderzoeksgebied aangetroffen, in
eerdere jaren was hij niet aanwezig. Het gaat om een groot aantal roepende
meerkikkers bij monsterpunt 17 en één individu bij de nieuwe poelen.
In 2011 is de middelste groene kikker vastgesteld in 18 wateren. Inclusief “groene
kikkers onbepaald” zijn deze groene kikkers in 18 wateren aangetroffen, waarvan in
11 wateren voortplanting is geconstateerd. Dit aantal komt overeen met de aantallen
uit voorgaande jaren. In 2005 is in 18 wateren de “groene kikker” waargenomen,
waarvan 13 wateren met voortplanting. De “groene kikker” is de meest
voorkomende amfibieënsoort in het onderzoeksgebied.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

68/98

De “groene kikker” (poelkikker, middelste groene kikker en meerkikker) is niet in
grote getale waargenomen in het landbiotoop. Langs de looproute zijn in september
twee exemplaren van de middelste groene kikker langs de Leuvense Dijk
aangetroffen. In april zijn enkele tientallen middelste groene kikkers aangetroffen in
het landbiotoop bij de nieuwe poelen. Ook in 2005 waren, in vergelijking met de
grote aantallen bij de voortplantingswateren, relatief weinig “groene kikkers” in het
landbiotoop waargenomen.

14.3 Kolonisatie nieuw aangelegde voortplantingswateren
In de winter van 1998/1999 zijn zeven nieuwe poelen N1 t/m N7 ten zuidoosten van
het bosje bij Kandia gegraven. De poel N8, ter hoogte van de Galgendaalsedijk is in
de winter 2003/2004 gegraven. De onderzoeksresultaten van deze poelen zijn
opgenomen in tabel 3.
In de zeven nieuwe poelen N1 t/m N7 was in 2000 al een voldoende ontwikkelde
onderwater- en oevervegetatie aanwezig. In het voorjaar van 2000 waren alle
wateren door alle amfibieën van het studiegebied gekoloniseerd (de kamsalamander
heeft zich echter pas vanaf 2002 succesvol voortgeplant). Bekend is dat
kamsalamanders zich doorgaans pas enkele jaren na de aanleg van een poel (en ruim
na de eerste waarnemingen van de soort) succesvol kunnen voortplanten omdat eerst
een zekere plantengroei moet zijn ontstaan (Thiesmeier & Kupfer, 2000). De
pioniersoort rugstreeppad was in 2000 nog in vier van de zeven poelen aanwezig, in
2002 in twee poelen, in 2004 in drie en in 2005 in één poel. In 2011 was de soort
weer in twee van de zeven poelen aanwezig (monsterpunt N6 en N7). Er was echter
geen sprake meer van massale voortplanting. Oorzaak hiervan is waarschijnlijk de
toename van andere soorten amfibieën (concurrentie), vis en begroeiing in de
poelen.
Eieren van de kamsalamander zijn tijdens de eerste ronde in april 2011
waargenomen in N1, N3 en N6. Tijdens de tweede ronde in mei bleken door het
droge voorjaar de wateren N1 en N3 droog te staan. Tijdens de derde ronde in juli
stonden de planten waarin de eieren van de kamsalamander in N6 waren
waargenomen droog. Door het droge voorjaar is het de vraag of de kamsalamander
in 2011 succesvol heeft voortgeplant in de nieuwe poelen.
De eerste wateren die door (voortplantende) amfibieën zijn bevolkt, zijn de wateren
die op relatief korte afstand bij het Bosje bij Kandia liggen (vooral N1, maar ook
N2, N3 en N7). De meeste soorten hebben zich in 2000 al in N1 gevestigd. Voor
andere wateren duurde de kolonisatie langer. In N4 bijvoorbeeld duurde het tot 2004
voor de meeste soorten zich hadden gevestigd (zie tabel 3). In 2005 leek de vestiging
van amfibieën min of meer voltooid. Per locatie traden al verschuivingen in het
soortenbestand op als gevolg van o.a. begroeiing van de poelen. Dit beeld is ook
terug te zien in 2011. Naast N7 is ook N1 sterk begroeid geraakt. Dit is terug te zien
in het aantal soorten dat is waargenomen in N1. Met name groene kikkers zijn hier
in grote getale aangetroffen. De kleine watersalamander en gewone pad zijn
inmiddels weer verdwenen.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

69/98

Ook poel N8 is door de ligging dichtbij andere poelen en potentieel landbiotoop snel
door alle soorten gekoloniseerd. De pioniersoort rugstreeppad was al in het eerste
jaar na aanleg aanwezig (in 2004 ook nog massale voortplanting, in 2005 reeds sterk
afgenomen). De overige soorten zijn in het tweede jaar na de aanleg aangetroffen. In
2011 is het aantal soorten weer sterk afgenomen (2 soorten waargenomen).
Inmiddels is in poel N8 een rijke watervegetatie aanwezig. Met name groene kikkers
lijken hiervan geprofiteerd te hebben. Deze waren in grote getale aanwezig (tabel 3).
De nieuwe wateren zijn daarnaast ook gekoloniseerd door tien- en driedoornige
stekelbaarzen. Inmiddels zijn de dichtheden van stekelbaarzen in de meeste nieuwe
wateren weer sterk afgenomen. Alleen in N4 en N5 zijn nog tientallen driedoornige
stekelbaarzen aangetroffen. In N1 is in 2002 een snoek gezien en in N2 karper. Deze
soorten zijn in 2011 niet meer waargenomen. N1 is in 2011 bovendien
drooggevallen, waardoor het voorkomen van vis in deze poel niet meer
waarschijnlijk is. In het algemeen heeft het voorkomen van vis een negatief effect op
de aanwezigheid en het voortplantingssucces van amfibieën, met name de
kamsalamander. De kamsalamander verdwijnt in wateren waar (grote) vis voorkomt.
Tabel 3 Kolonisatie van de acht nieuwe wateren door amfibieënsoorten. Jaar van aanleg N1
t/m N7: 1998/99. Jaar van aanleg N8: winter 2003/2004. Open rondje (○) =
vastgesteld; dicht rondje (●) = voortplanting vastgesteld. Zie voor ligging acht
wateren bijlage Amfibieën VIII.
1999
2000
2001
2002
2004
2005
2011
N1
kamsalamander
●
●
kleine watersalamander
●
○
●
●
rugstreeppad
●
gewone pad
●
●
●
○
bruine kikker
●
●
●
●
●
○
groene kikkers
●
●
●
●
●
○
N2
kamsalamander
kleine watersalamander
rugstreeppad
gewone pad
bruine kikker
groene kikkers

1999

N3
kamsalamander
kleine watersalamander
rugstreeppad
gewone pad
bruine kikker
groene kikkers

1999

2000

2001

2002

2004

2005

●
●

●
●
●
●

●
●
●

2004

2005

●

○
●

●

●

2011

●
●

○

●

●

2000

2001

●

●
○

2002
●
○
●
○
●
●

●

●

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

●
●
2011
●

○

70/98

N4
kamsalamander
kleine watersalamander
rugstreeppad
gewone pad
bruine kikker
groene kikkers

1999

N5
kamsalamander
kleine watersalamander
rugstreeppad
gewone pad
bruine kikker
groene kikkers

1999

N6
kamsalamander
kleine watersalamander
rugstreeppad
gewone pad
bruine kikker
groene kikkers

1999

N7
kamsalamander
kleine watersalamander
rugstreeppad
gewone pad
bruine kikker
groene kikkers

1999

N8
kamsalamander
kleine watersalamander
rugstreeppad
gewone pad
bruine kikker
groene kikkers

1999
-

2000

2001

2002

2004

2005

2011

●

●

●
●

●
●
●

●
●
●

●
●

2000

2001

2002

2004

2005

2011

●

●

○
●
●
●

○
●
●
●

●
●
●

●
●
●

2004

2005

2011
●

●

●

2000

2001

2002
●

●

●
●
●
●

●
●
●

●

2005

2011

○

●

●
●
●

2000

2001

2002

2004

●
●
●

●

●
●

●

●

●

●
●

2000
-

2001
-

2002
-

2004

●

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

●
2005
●
●
●
○
●
●

●
●
2011
●

●

71/98

14.4 Beschrijving en beoordeling voortplantingswateren
In 2011 is net als in voorgaande onderzoeksjaren, op basis van de 18 voor amfibieën
relevante parameters, de (a)biotische kwaliteit van de voortplantingsplaatsen
onderzocht en beoordeeld volgens de methode van Crombaghs & Hoogerwerf
(1992).
In de tabel 4 wordt een overzicht van de resultaten van de kwaliteitsbeoordeling
gegeven. In bijlage V Amfibieën is het eindresultaat van de kwaliteitsbeoordeling
per water weergegeven. Daarnaast is in deze bijlage ook een toelichting op de
kwaliteitsbeoordeling opgenomen. Deze is overgenomen uit Hoogerwerf &
Creemers (1999).
Van de 21 beoordeelde wateren in 2011 worden 4 wateren als goed beoordeeld, 14
wateren als redelijk en 3 als slecht. Acht wateren zijn niet beoordeeld. Deze wateren
zijn gedempt of vielen vroeg droog in het voorjaar. Doordat de beoordeling van de
wateren jaarlijks plaatsvindt kunnen er fluctuaties optreden (diepte, oppervlakte etc).
Ten opzichte van 2005 is een aantal veranderingen opgetreden. Er zijn meer wateren
niet beoordeeld (3 in 2005), omdat deze in april al droog stonden. In 2011 zijn
minder wateren als slecht beoordeeld (5 in 2005). Dit komt doordat een aantal
wateren die slecht scoorden in 2005 nu niet beoordeeld zijn. Verder is het aantal
wateren dat redelijk scoort toegenomen (11 in 2005) en de goed scorende wateren
afgenomen (7 in 2005). Het droge voorjaar in 2011 kan bij de beoordeling een rol
hebben gespeeld. Hierdoor was de waterdiepte en het wateroppervlak minder groot.
Ook stond een vrij groot aantal poelen in het voorjaar al vroeg droog, waardoor hier
minder soorten zijn waargenomen.
Tabel 4 Kwaliteitsbeoordeling van de in 2011 onderzochte oppervlaktewateren als
voortplantingsbiotoop voor amfibieën.
Beoordelingskwalificatie
Water nr.
aantal
opmerkingen
Niet beoordeeld
1, 6, 8
3
Wateren zijn gedempt
Niet beoordeeld
Slecht
redelijk

goed

2, 3, 3a, 5,
15a
9a, 13, 16
4, 7, 9, 10,
11, 12, 14,
15, N1, N3,
N4, N5,
N7, N8
17, 18, N2,
N6

5

Wateren vielen vroeg in het seizoen
droog

3
14

4

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

72/98

15

Analyse resultaten amfibieën 2011

15.1 Voorkomen van amfibieën
In tabel 5 is het aantal wateren waar een soort is aangetroffen per onderzoeksjaar
weergegeven. Hieruit komt naar voren dat als gevolg van de ingebruikname van de
Betuweroute (vanaf 2007) geen grote verschillen zijn ontstaan in het aantal wateren
met waargenomen soorten amfibieën vergeleken met voorgaande jaren. In het
landbiotoop zijn in 2011 wel veel minder amfibieën waargenomen (bijlage
Amfibieën IV). Mogelijk is dit het gevolg van veranderende migratieroutes door de
aanleg van de Betuweroute.

onderzoeksjaar

aantal onderzochte
wateren

kamsalamander

kleine
watersalamander

rugstreeppad

gewone pad

bruine kikker

meerkikker

middelste groene
kikker

poelkikker

Groene kikker
onbepaald

Tabel 5 Overzicht totaal aantal monsterpunten per soort per onderzoeksjaar en het totaal
aantal onderzochte monsterpunten per onderzoeksjaar (eerste kolom).
Monsterpunten die zijn verdwenen of die het gehele seizoen droog staan zijn niet
meegeteld. Vanaf 1999 zijn de nieuwe poelen N1 t/m N7 opgenomen in het
onderzoek. Vanaf 2004 is de nieuwe poel N8 in het onderzoek opgenomen.

1998

18

2

5

7

2

4

0

5

3

14

1999

28

3

9

9

5

5

0

9

9

14

2000

28

3

7

10

10

10

1

19

16

18

2001

28

0

7

7

1

2

0

15

8

15

2002

28

4

5

6

8

10

0

12

5

18

2004

21

1

3

6

12

11

0

14

7

15

2005

21

3

8

5

12

7

0

9

5

17

2011

21

4

7

2

6

8

2

18

4

13

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

73/98

Hieronder volgt een bespreking van de meest bijzondere (zeldzame, streng
beschermde) soorten uit het onderzoeksgebied.
Kamsalamander
De kamsalamander lijkt weer vooruit te gaan vergeleken met voorgaande jaren. In
2011 is de kamsalamander in 4 wateren aangetroffen. Alleen in 2002 is de
kamsalamander ook in 4 wateren aangetroffen.
Ook als gekeken wordt naar de hoeveelheid eieren die in de voortplantingswateren
zijn aangetroffen, is een lichte toename te zien ten opzichte van 2004 en 2005. In
2005 is het hoogste aantal aangetroffen eieren van de kamsalamander 15. In 2011
was dit 50. In 2004 zijn ook 50 eieren waargenomen, maar de kamsalamander is
toen maar in 1 poel aangetroffen. In 2011 zijn naast de 50 eieren in poel N6 ook 20
eieren van de kamsalamander waargenomen in de nieuwe poelen N1 en N3.
Rugstreeppad
De rugstreeppad is achteruit gegaan ten opzichte van de periode 1998-2005; in 2011
is deze soort in minder wateren waargenomen dan in voorgaande jaren. Dit is deels
te verklaren door de ontwikkeling van de nieuwe poelen; inmiddels zijn de nieuwe
poelen het pioniersstadium voorbij. In de verschillende poelen is een
onderwatervegetatie ontstaan waardoor de rugstreeppadden concurrentie
ondervinden van andere soorten amfibieën. Een andere verklaring van de
achteruitgang van de rugstreeppad is gelegen in het vroeg droog staan van een deel
van de voortplantingswateren uit eerdere jaren. In de jaren 1998, 1999, 2000, 2001,
2002 en 2005 is de rugstreeppad onder andere waargenomen in (een deel van) de
poelen 1, 2, 3, 3a. Monsterpunt 1 bestond in 2011 niet meer. De overige poelen (2, 3,
3a) stonden bij de eerste onderzoeksronde in april al droog en waren daardoor dit
jaar niet beschikbaar als voortplantingswater. Daarnaast zijn in de voorgaande jaren
monsterpunten 13 en 14 opgenomen als locatie waar de rugstreeppad voorkomt. In
2011 zijn ter hoogte van deze monsterpunten geen rugstreeppadden waargenomen.
Echter tussen deze monsterpunten in, is wel een groot koor waargenomen. Ter
hoogte van deze locatie zijn echter ook in het voorjaar tijdens het eerste bezoek in
april paaiende karpers waargenomen. Ook bij andere monsterpunten waar de
rugstreeppad in voorgaande jaren is waargenomen (4 en 12), zijn grote
hoeveelheden vis aangetroffen. Hierdoor is de kans op predatie in deze wateren
groter. De achteruitgang van de rugstreeppad kan niet worden toegerekend aan de
ingebruikname van de Betuweroute.
Poelkikker
De poelkikker is in 2011 in 4 wateren aangetroffen. Dit verschilt niet veel met de 5
wateren waar de poelkikker in 2005 en 2002 is aangetroffen. Ook als gekeken wordt
naar de aantallen waargenomen poelkikkers zijn er geen grote verschillen met 2005.
Door de ingebruikname van de Betuweroute (vanaf 2007) lijken daarom geen grote
effecten op de poelkikker te zijn opgetreden.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

74/98

15.2 Nieuw aangelegde voortplantingswateren
Als gekeken wordt naar de aanwezigheid van soorten in de verschillende nieuwe
poelen, is duidelijk te zien dat de poelen een ontwikkelingstijd nodig hebben. In
1999, het jaar van aanleg poel N1 t/m N7, is alleen de rugstreeppad in de nieuwe
poelen waargenomen (zie tabel 6). In 2000 hebben de meeste soorten die in het
gebied aanwezig zijn, de nieuwe poelen gevonden. Alleen de kamsalamander doet er
langer over de nieuwe poelen te bereiken. Voor deze soort is een goed ontwikkelde
onderwatervegetatie van groot belang. Hierdoor wordt de soort voor het eerst in
2002 in de nieuwe poelen waargenomen. In 2011 is voor het eerst de meerkikker bij
de nieuwe poelen gesignaleerd. Vergeleken met voorgaande jaren, waarin een soort
evenwicht in het aantal aanwezige soorten is bereikt (2002 – 2005), zijn er over het
algemeen geen grote verschillen te zien in 2011. Uitzonderingen hierop zijn de
gewone pad en de bruine kikker. Het aantal wateren, waar deze soorten zijn
aangetroffen, is afgenomen. Met name de gewone pad laat een grote afname in het
aantal wateren zien waar de soort is aangetroffen. Aangezien de gewone pad een
soort is die weinig kieskeuring is, is het lastig om hier een verklaring voor te geven.
De middelste groene kikker daarentegen is in meer wateren aangetroffen. Deze soort
is massaal in het onderzoeksgebied aangetroffen.

Onderzoeksjaar

aantal onderzochte
wateren

kamsalamander

kleine
watersalamander

rugstreeppad

gewone pad

bruine kikker

meerkikker

middelste groene
kikker

poelkikker

Groene kikker
onbepaald

Tabel 6 Overzicht totaal aantal monsterpunten nieuwe poelen per soort per onderzoeksjaar.
Vanaf 1999 zijn de nieuwe poelen N1 t/m N7 opgenomen in het onderzoek. Vanaf
2004 is de nieuwe poel N8 in het onderzoek opgenomen.

1999

7

-

-

1

-

-

-

-

-

-

2000

7

-

1

4

1

1

-

7

7

5

2001

7

-

2

1

1

1

-

5

3

7

2002

7

2

2

3

5

7

-

4

1

7

2004

8

-

1

4

7

6

-

6

5

7

2005

8

2

3

2

7

6

-

5

3

8

2011

8

3

2

2

3

4

1

8

2

7

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

75/98

15.3 Beoordeling voortplantingswateren
Ten opzichte van 2005 is een kleine verschuiving opgetreden in de kwaliteit van de
voortplantingswateren. Het aantal poelen dat vroeg in het voorjaar droogvalt en
daarom niet is beoordeeld, is toegenomen. Mede hierdoor is het aantal slecht
scorende poelen ten opzichte van 2005 afgenomen. Verder zijn de wateren die goed
scoren afgenomen en zijn de redelijk scorende wateren toegenomen. Een deel van de
veranderingen is te verklaren door het droge voorjaar in 2011. Hierdoor is het
absolute wateroppervlak en de diepte afgenomen.
Poel 13 scoort slecht vanwege de afwezigheid van soorten bij dit monsterpunt. Aan
de noordelijke oever van ditzelfde water, buiten het monsterpunt, zijn echter wel de
poelkikker en rugstreeppad waargenomen.
Opvallend is dat met name de bestaande poelen slecht scoren. Een deel van deze
poelen stond al vroeg in het voorjaar droog (2, 3, 3a, 5, 15a in april en 7, 9, 9a, 10,
en 16 in mei/ juni). Van de nieuw aangelegde poelen (N1 t/m N8) stond een kleiner
gedeelte droog en ook pas later in het seizoen (N1, N3 en N7 in mei juni). De
nieuwe poelen lijken daarmee een grote aanwinst te zijn voor de aanwezige
populatie amfibieën. Belangrijk hierbij is wel dat zowel de nieuwe, maar zeker ook
de oude wateren, beheerd worden, zodat deze voor amfibieën geschikt blijven (zie
hoofdstuk 16).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

76/98

16

Conclusies en aanbevelingen amfibieën

16.1 Conclusies
In deze paragraaf worden de conclusies ten aanzien van het amfibieënonderzoek uit
2011 besproken. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in conclusies ten aanzien van
amfibieën in de voortplantingswateren, ontwikkeling van nieuw aangelegde
voortplantingswateren, amfibieën in het landbiotoop en de kwaliteit van
voortplantingswateren.
Voortplantingswateren
Er zijn geen aanwijzingen dat door de ingebruikname van de Betuweroute (vanaf
2007) verandering in het gebruik van de amfibieën van de voortplantingswateren is
opgetreden. Alle soorten uit het gebied komen in de voortplantingswateren voor.
Een afname in aantal individuen in de voortplantingswateren is alleen gevonden
voor de gewone pad en de rugstreeppad. Voor de gewone pad is het lastig om hier
een verklaring voor te geven aangezien het een soort is die weinig kieskeurig is. De
rugstreeppad lijkt al vanaf 2002 een negatieve trend te vertonen. Redenen van het
lage aantal wateren waar de rugstreeppad in 2011 is waargenomen zijn: de
ontwikkeling van de nieuwe poelen, waardoor deze zich niet meer in de pioniersfase
bevinden; en het feit dat een deel van de poelen waar de rugstreeppad in voorgaande
jaren is aangetroffen dit jaar in april al droog stond. Ook predatie door vis (en
macrofauna) in van oudsher bekende voortplantingswateren van de rugstreeppad kan
een rol spelen in de achteruitgang van de rugstreeppad.
Met betrekking tot de streng beschermde soorten kamsalamander en poelkikker is
het aantal wateren waar de soort is waargenomen vergeleken met eerdere jaren licht
toegenomen (kamsalamander) of stabiel (poelkikker). De meerkikker is voor het
eerst sinds 2000 weer in het onderzoeksgebied waargenomen.
Nieuw aangelegde voortplantingswateren
De nieuwe wateren (N1 t/m N8) die als compensatie voor de Betuweroute zijn
aangelegd doen het goed. Alle soorten amfibieën uit het onderzoeksgebied zijn in
2011 in de nieuwe poelen aangetroffen. Daarnaast is ondanks het droge voorjaar in
2011 maar een klein deel drooggevallen. De poelen die droog vielen, vielen
bovendien later droog dan een deel van de bestaande wateren.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

77/98

Landbiotoop
Door de inventarisatie van het landbiotoop in de omgeving van de
voortplantingswateren in de nazomer worden gegevens verkregen over gedrag en
trekbewegingen van adulte en eerstejaars amfibieën. Hiermee wordt inzicht
verkregen in de trek vanuit het voortplantingsbiotoop naar het winterbiotoop. In
2011 zijn langs de looproute vergeleken met eerdere onderzoeksjaren opvallend
weinig amfibieën waargenomen. Dit verschil is met name zichtbaar in aantallen die
zijn aangetroffen ter hoogte van het bosje bij Kandia; in 2011 zijn hier veel lagere
aantallen waargenomen dan in eerdere jaren. Een mogelijke verklaring kan zijn dat
door de aanleg en het gebruik van de Betuweroute een barrière is ontstaan in de
gebruikte migratieroutes van amfibieën. Opvallend is echter wel dat de
voortplantingswateren in dat deel van het onderzoeksgebied in 2011 goed door
amfibieën zijn gebruikt. Mogelijk dat er door de aanleg en het gebruik van de
Betuweroute een verandering heeft plaatsgevonden in gebruikte migratieroutes.
Dieren gebruiken mogelijk overwinteringslocaties elders in het gebied. Doordat er
geen negatief effect is op amfibieën in voortplantingswater, zijn er geen
aanwijzingen voor negatieve effecten van de aanleg en het gebruik van de
Betuweroute op de populatie amfibieën in het onderzoeksgebied.
Kwaliteit voortplantingswater
Het voorjaar van 2011 was erg droog (zie bijlage VII Amfibieën). Veel poelen
stonden vroeg in het voorjaar al droog. Hierdoor is de kwaliteit van de
voortplantingswateren iets lager dan in 2005. Desondanks lijken er over het
algemeen geen grote verschillen te zijn opgetreden vergeleken met voorgaande
jaren. Door de ingebruikname van de Betuweroute lijken geen effecten op de
populatie amfibieën ter hoogte van de oostelijke tunnelmond van de Betuweroute te
zijn opgetreden.
Algemeen
In het algemeen geldt dat er geen aanwijzingen zijn dat door de ingebruikname van de
Betuweroute veranderingen in het gebruik van de amfibieën van de
voortplantingswateren in het onderzoeksgebied zijn opgetreden. Het landgebruik van
amfibieën bij de onderzochte voortplantingswateren is in 2011 wel anders dan in
voorgaande jaren; met name ter hoogte van het bosje bij Kandia zijn in 2011 lagere
aantallen dieren waargenomen. Mogelijk is door de aanleg van de Betuweroute het
landgebruik veranderd. Dit lijkt geen invloed te hebben op de populatie, omdat er geen
algemene achteruitgang in het voortplantingsbiotoop is waargenomen. Een negatief
effect door de Betuweroute wordt de komende jaren ook niet meer verwacht. Hierbij is
wel van belang dat de aanwezige poelen in het gebied goed beheerd worden (zie onder
aanbevelingen).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

78/98

16.2 Aanbevelingen
Uit het onderzoek in 2011 komt naar voren dat geen grote verschillen zijn
opgetreden op de in het onderzoeksgebied aanwezige populatie amfibieën. Wel is er
een afname van dieren in het landbiotoop geconstateerd en is de kwaliteit van de
monsterpunten licht achteruit gegaan.
Landbiotoop
Het is onduidelijk waarom er in 2011 minder dieren zijn waargenomen langs de
looproute. Mogelijk is er sprake van verandering in landgebruik. Hier kan uitspraak
over worden gedaan middels onderzoek in nieuw vast te stellen looproutes in andere
delen van het onderzoeksgebied.
Kwaliteit van de voortplantingswateren
De afname in kwaliteit is voor een deel te verklaren door het droge voorjaar in 2011.
Veel, voornamelijk bestaande monsterpunten, vielen droog. Door middel van beheer
kan de kwaliteit van deze wateren verbeterd worden. Monsterpunten 7 en 9 bevinden
zich in het Bosje van Kandia. Door bladval is deze poel ondiep geworden waardoor
het gevoelig is geworden voor droogval. Door deze poel opnieuw uit te graven kan
deze poel zijn oorspronkelijk diepte terug krijgen, waardoor deze minder snel zou
droog vallen. Hetzelfde geldt in meer of mindere mate voor wateren 10, N7, 15 en
16. Deze poelen zijn door verlanding ondiep geworden. Gefaseerd schonen van deze
poelen kan de kwaliteit van deze poelen voor de amfibieën in het plangebied
verbeteren. Ook de poelen waar verlanding op dit moment nog geen punt van
aandacht is, zullen in de toekomst geschoond moeten worden.
Monsterpunten 2, 3, 3a, 9a en 15a zijn ondiepe verlagingen in het landschap. Deze
zullen gevoelig blijven voor verdroging.
De rugstreeppad vertoont een dalende trend in het plangebied. Bij de aanleg van
nieuwe poelen is gebleken dat de rugstreeppad deze kale nieuwe poelen snel weet te
koloniseren. Door het schonen van de poelen (zie bovenstaande alinea) zullen
tijdelijk kale poelen ontstaan die door de rugstreeppad gekoloniseerd kunnen
worden. Door de schoning gefaseerd uit te voeren blijft niet alleen de bestaande
populatie salamanders en groene kikkers in stand, maar is er constant een poel
aanwezig geschikt als voortplantingsplaats voor de rugstreeppad.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

79/98

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

80/98

DEEL D DEELONDERZOEK NATUURONTWIKKELING

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

81/98

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

82/98

17

Inleiding deelonderzoek natuurontwikkeling

In dit hoofdstuk wordt de achtergrond en het doel van het deelonderzoek
natuurontwikkeling beschreven.

17.1 Achtergrond
Langs de Betuweroute zijn als compensatiemaatregel terreinen ingericht als
natuurontwikkelingsgebied. Om een beeld te krijgen van de algehele
vegetatieontwikkeling in deze gebieden, zijn destijds in de evaluatieprogramma’s
van de Betuweroute drie meetgebieden voor een vegetatieonderzoek geselecteerd:
1. Natuurontwikkelingsgebied bij Wadenoijen;
2. Natuurontwikkelingsgebied bij Ochten;
3. Natuurontwikkelingsgebied bij Pannerden.
Het vegetatieonderzoek volgt de autonome ontwikkeling van het gebied. In 1998
zijn de locaties 1 en 2 opgenomen. In 1999 zijn de locaties 1, 2 en 3 opgenomen.
Vanaf 2000 is alleen de meting op locatie 3 herhaald. Dit betreft de oever en
watervegetatie van de in het voorjaar van 1999 gegraven poelen. De resultaten zijn
opgenomen in de rapportages waarin ook de resultaten van het
verdrogingsonderzoek van vegetatie bij de civieltechnische bouwwerken staat
beschreven (Reitsma et al. 1999, Reitsma & Van de Haterd, 2000, 2001, 2002, 2004
& Reitsma et al. 2005).

17.2 Doel onderzoek 2011
Voorliggende rapportage betreft de ‘ nameting’ van de vegetatie in het
natuurontwikkelingsgebied bij Pannerden conform de methodiek die is gehanteerd
bij de eerdere vegetatieonderzoeken in dit gebied. Doel van het onderliggende
onderzoek is om de ontwikkeling van de vegetatie in het natuurontwikkelingsgebied
Pannerden vast te leggen.
Er is de volgende onderzoeksvraag geformuleerd:
 In welke mate heeft de vegetatie in het natuurontwikkelingsgebied bij
Pannerden zich ontwikkeld, in vergelijking met eerdere vegetatieopnamen.
Hiertoe is op dezelfde wijze als voorgaande jaren (1999-2005) onderzoek gedaan
naar vegetatie. Door deze werkwijze is een vergelijking met de resultaten uit eerdere
jaren mogelijk.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

83/98

18

Methodiek natuurontwikkeling

18.1 Studiegebied
Het studiegebied betreft het natuurontwikkelingsgebied bij Pannerden. Het betreft de
hier in 1999 nieuw gegraven poelen (water en oever zone) in deelgebied B (zie
figuur 1). Dit is hetzelfde gebied als waar het onderzoek naar amfibieën heeft
plaatsgevonden. Dit onderzoek staat beschreven in DEEL C van deze rapportage.

18.2 Inventarisatiemethode
In de nieuw gegraven poelen binnen deelgebied B bij Pannerden is in 2011 net als in
eerdere onderzoeksjaren een globale vegetatieopname gemaakt (water en oever).
Hierbij is een soortenlijst opgesteld van hogere planten. De aanwezigheid van
soorten is uitgedrukt met een Tansleycode.
De vegetatieopname is gemaakt op 21 juli 2011

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

84/98

Figuur 1

Ligging natuurontwikkelingsgebieden Pannerden (Reitsma J.M. & Haterd
R.J.W. van de, 2004).
A. Grazig terrein onderaan de dijk (uitgangssituatie opgenomen in 1999)
B. Bestaande rabatten (tichelgaten) en 7 nieuw gegraven poelen (voorjaar
1999); water- en overvegetatie is jaarlijks opgenomen sinds 1999.
C. Zandwinplas Kandia; water- en oevervegetatie is opgenomen in 1999.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

85/98

19

Resultaten onderzoek natuurontwikkeling 2011

In 2011 is de vegetatie rond de 7 nieuw aangelegde poelen in
natuurontwikkelingsgebied Pannerden net als in eerder onderzoeksjaren opgenomen
met behulp van de Tansley-schaal. In bijlage Natuurontwikkeling I is een lijst van de
waargenomen soorten weergegeven. Daarnaast zijn in bijlage Natuurontwikkeling I
ook de resultaten uit de onderzoeksjaren 1999, 2000, 2001, 2002, 2004 en 2005
weergegeven. Per soort is aangegeven of de soort beschermd is, wat de
zeldzaamheid is in Nederland (op basis van de Uurhokfrequentieklassen uit het
Botanisch Basisregister) en of het een Rode lijstsoort betreft.
De poelen zijn in de winter 1998/1999 gegraven. Het aantal aangetroffen soorten
schommelt sinds de aanleg tussen 92-111. In 2011 zijn 92 soorten aangetroffen. Dit
is vergelijkbaar met de 94 soorten aangetroffen in 2004.
In 2011 zijn 10 nieuwe soorten planten aangetroffen (zie tabel 1). Een opvallende
nieuwe soort is gewone agrimonie, een Rode Lijst soort. Het is een soort van matig
droge tot vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke grond op licht beschaduwde
plaatsen.
Langs de meest noordelijke poelen (N1 uit het amfibieënonderzoek) is de eenstijlige
meidoorn waargenomen. Hier heeft zich een struikachtige vegetatie ontwikkeld. In
2005 was het wilgenstruweel op deze locatie niet hoger dan 0,5 meter. In 2011 was
deze bijna 2 meter hoog.
Tabel 1 Overzicht nieuwe soorten in Natuurontwikkelingsgebied Pannerden in 2011.
soorten,
Soorten,
UFK 1990
Rode Lijst ‘04
wetenschappelijke
Nederlandse naam
naam
9
Achillea millefolium gewoon duizendblad
gevoelig
Agrimonia eupatoria gewone agrimonie
Bidens tripartita
veerdelig tandzaad
8
Cichorium intybus
wilde cichorei
Crataegus
eenstijlige meidoorn
9
monogyna
Equisetum arvense
heermoes
9
Galium uliginosum
ruw walstro
Hypericum dubium
kantig hersthooi
Medicago lupulina
hopklaver
9
Persicaria
beklierde
9
lapathifolia
duizendknoop
Vicia cracca
vogelwikke
9

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

86/98

Een aantal pionierssoorten van kale grond (varkenskers, klein kruiskruid) is in de
loop der jaren uit het gebied verdwenen. In plaats daarvan is een aantal typische
moerassoorten (o.a. kattenstaart, moeraswalstro, zwart tandzaad) in het gebied
aangetroffen. Deze moerassoorten zijn in 2001 en 2002 in bedekking toegenomen.
Ook in 2011 is een lichte toename in bedekking van moerassoorten te zien.
In 2004 bleek een aantal pionierssoorten van vochtige oevermilieu’s in aantal af te
nemen. Vlooienkruid en slijkgroen zijn in 2004 niet meer in het gebied gezien. In
2011 is vlooienkruid echter wel weer met een goede bedekking in het plangebied
aangetroffen. Door de hoge dynamiek in het plangebied (hoge rivierwaterstanden in
de winter, begrazing c.q. vertrapping in de oeverzone) blijft voor deze soort toch
voldoende biotoop aanwezig.
Door de begrazing van de oevers wordt de grazige vegetatie bevoordeeld ten
opzichte van kruidige vegetaties. De bedekking van soorten van grazige vegetaties is
dan ook hoger dan de bedekking van soorten van kruidige vegetaties.
Tussen de verschillende poelen zijn er grote verschillen in de bedekking door
waterplanten. In het algemeen kan worden gezegd dat de bedekking van
waterplanten ten opzichte van voorgaande jaren niet veranderd is.
In 2004 kwam de grote lisdodde nog in grote aantallen voor. In een aantal poelen
was deze plant massaal aanwezig. In 2011 zijn echter nog maar enkele exemplaren
van de lisdodde waargenomen. Ook riet komt nog maar weinig in het plangebied
voor.

Foto 1 Poel N1 met watertorkruid, omringd door wilgenstruweel

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

87/98

20

Conclusies deelonderzoek natuurontwikkeling

In de natuurontwikkelingsgebieden richt het vegetatieonderzoek zich op de
ontwikkeling van de vegetatie. Mogelijke effecten van de aanleg en ingebruikname
van de Betuweroute zijn niet in het onderzoek meegenomen.
In 2011 is een aantal nieuwe soorten in het natuurontwikkelingsgebied Pannerden
aangetroffen, waaronder de Rode Lijst soort gewone agrimonie.
In de loop van de jaren heeft de vegetatie in het natuurontwikkelingsgebied
Pannerden zich ontwikkeld van pionierssoorten van kale bodem naar moerassoorten.
Pionierssoorten van vochtige oevermilieu’s houden tot dusver wel stand in het
gebied. Dit heeft te maken met de hoge dynamiek in het gebied.
In 2004 was de bedekking helofyten, zoals lisdodde en riet nog hoog. In 2011 zijn
nog maar enkele exemplaren van deze soorten in het plangebied aanwezig.
Langs de noordelijke poelen (N1 uit het amfibieënonderzoek) is struweel ontstaan
van wilgen. Ook is hier eenstijlige meidoorn waargenomen.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

88/98

DEEL E Conclusies uit de deelonderzoeken

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

89/98

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

90/98

21

Conclusies uit de deelonderzoeken vogels, vegetatie,
amfibieën en natuurontwikkeling

21.1 Vogels
Op basis van het uitgevoerde onderzoek zijn geen aanwijzingen voor negatieve
indirecte effecten (geluid) op broedvogels door de ingebruikname van de
Betuweroute, volgens de treindienstregeling van 2011.
Bosvogels
Met betrekking tot bosvogels zijn de aantallen soorten en aantallen territoria in 2011
ten opzichte van eerdere onderzoeksjaren gemiddeld positief. Ten opzichte van de
uitgangssituatie, 1998, is in 2011 in alle bosplots een toename van het aantal soorten
te zien. Het aantal territoria is in 2011 gelijk gebleven of toegenomen ten opzichte
van 1998, met uitzondering van bosplot B15 waar ten opzichte van 1998 een afname
te zien is. Als gekeken wordt naar het aantal territoria in de verschillende
afstandszones tot de Betuweroute, is te zien dat de afstandszone het dichtst bij de
Betuweroute (0-500 meter) een kleine afname laat zien tijdens de aanleg. In de
onderzoeksjaren 2004 en 2005 na de aanleg van de Betuweroute is het aantal
territoria in deze afstandszone herstelt tot het niveau van 1998. In 2011 (na
ingebruikname van de Betuweroute in 2007) is dit niveau vastgehouden. Indirecte
effecten op bosvogels door de ingebruikname van de Betuweroute treden naar alle
waarschijnlijkheid niet op.
Met betrekking tot de ecologische groepsindeling van de bosvogels lijkt een
verschuiving te zijn opgetreden in de samenstelling van de broedvogelpopulatie van
soorten van de grasmus-groep naar de grote bonte specht-groep. Dit kan te maken
hebben met de ontwikkeling van het biotoop in de verschillende bosplots van
struwelen, opslag en zeer jong bos naar ouder bos met holten.
Weidevogels
Met betrekking tot weidevogels zijn de aantallen territoria in 2011 vergelijkbaar met
de aantallen uit de uitgangssituatie, 1998. Als gekeken wordt naar het aantal
territoria in de verschillende afstandszones dan is het aantal territoria in de 0-500
meter en > 1000 meter vergelijkbaar met het niveau in 1998. De afstandszone 5001000 meter is nog lager dan het niveau van 1998, maar in deze zone is wel een
duidelijke stijgende lijn te zien ten opzichte van 2002 (aanlegeffecten). Negatieve
indirecte effecten op weidevogels door de ingebruikname van de Betuweroute lijken
daarmee niet op te treden.
Ten opzichte van het onderzoeksjaar 2004 is het aantal territoria weidevogels in
2011 laag. Dit komt mogelijk door het zeer droge voorjaar in 2011 (zie bijlage XII
Vogels). Lokale vogelwerkgroepen geven aan dat in 2011 het aantal broedgevallen
door de droogte plaatselijk is tegengevallen. Daarnaast lijkt 2004 een erg goed
weidevogeljaar te zijn geweest. Het aantal territoria in 2011 (1579) is vergelijkbaar
met het aantal territoria in 1998 (1574). In de overige onderzoeksjaren was het
aantal territoria lager.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

91/98

Algemeen
Op basis van het bovenstaande wordt geconcludeerd dat er geen aanwijzingen zijn
dat de ingebruikname van de Betuweroute met de huidige dienstregeling heeft geleid
tot negatieve indirecte effecten op bosvogels en weidevogels. Indien het aantal
treinen dat gebruik maakt van de Betuweroute toeneemt, zal het geluidsniveau
toenemen. Aangezien vogels gevoelig zijn voor geluid, kunnen in dat geval alsnog
negatieve effecten op broedvogels optreden.

21.2 Vegetatie
Op basis van het gemiddeld aantal soorten en het gemiddeld vochtgetal, zijn alle
meetpunten die vanaf 1999 elk jaar zijn onderzocht met elkaar vergeleken. Op basis
van deze gegevens zijn er geen aanwijzingen dat door de aanleg en ingebruikname
van de Betuweroute negatieve effecten op grondwater- en kwelafhankelijke
vegetaties zijn opgetreden. Deze conclusie komt overeen met conclusies uit het
evaluatieonderzoek uit 2006 (Reitsma et al. 2006). Er is geen ‘naijleffect’ van de
aanlegwerkzaamheden op de vegetatie waargenomen. Een dergelijk ‘naijleffect’
wordt ook niet meer verwacht. Een eventuele aanpassing van de treindienstregeling
heeft geen effect op verdrogingsgevoelige vegetaties.

21.3 Amfibieën
In deze paragraaf worden de conclusies ten aanzien van het amfibieënonderzoek uit
2011 besproken. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in conclusies ten aanzien van
amfibieën in de voortplantingswateren, ontwikkeling van nieuw aangelegde
voortplantingswateren, amfibieën in het landbiotoop en de kwaliteit van
voortplantingswateren.
Voortplantingswateren
Er zijn geen aanwijzingen dat door de ingebruikname van de Betuweroute (vanaf
2007) verandering in het gebruik van de amfibieën van de voortplantingswateren is
opgetreden. Alle soorten uit het gebied komen in de voortplantingswateren voor.
Een afname in aantal individuen in de voortplantingswateren is alleen gevonden
voor de gewone pad en de rugstreeppad. Voor de gewone pad is het lastig om hier
een verklaring voor te geven aangezien het een soort is die weinig kieskeurig is. De
rugstreeppad lijkt al vanaf 2002 een negatieve trend te vertonen. Redenen van het
lage aantal wateren waar de rugstreeppad in 2011 is waargenomen zijn: de
ontwikkeling van de nieuwe poelen, waardoor deze zich niet meer in de pioniersfase
bevinden; en het feit dat een deel van de poelen waar de rugstreeppad in voorgaande
jaren is aangetroffen dit jaar in april al droog stond. Ook predatie door vis (en
macrofauna) in van oudsher bekende voortplantingswateren van de rugstreeppad kan
een rol spelen in de achteruitgang van de rugstreeppad.
Met betrekking tot de streng beschermde soorten kamsalamander en poelkikker is
het aantal wateren waar de soort is waargenomen vergeleken met eerdere jaren licht
toegenomen (kamsalamander) of stabiel (poelkikker). De meerkikker is voor het
eerst sinds 2000 weer in het onderzoeksgebied waargenomen.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

92/98

Nieuw aangelegde voortplantingswateren
De nieuwe wateren (N1 t/m N8) die als compensatie voor de Betuweroute zijn
aangelegd doen het goed. Alle soorten amfibieën uit het onderzoeksgebied zijn in
2011 in de nieuwe poelen aangetroffen. Daarnaast is ondanks het droge voorjaar in
2011 maar een klein deel drooggevallen. De poelen die droog vielen, vielen
bovendien later droog dan een deel van de bestaande wateren.
Landbiotoop
Door de inventarisatie van het landbiotoop in de omgeving van de
voortplantingswateren in de nazomer worden gegevens verkregen over gedrag en
trekbewegingen van adulte en eerstejaars amfibieën. Hiermee wordt inzicht
verkregen in de trek vanuit het voortplantingsbiotoop naar het winterbiotoop. In
2011 zijn langs de looproute vergeleken met eerdere onderzoeksjaren opvallend
weinig amfibieën waargenomen. Dit verschil is met name zichtbaar in aantallen die
zijn aangetroffen ter hoogte van het bosje bij Kandia; in 2011 zijn hier veel lagere
aantallen waargenomen dan in eerdere jaren. Een mogelijke verklaring kan zijn dat
door de aanleg en het gebruik van de Betuweroute een barrière is ontstaan in de
gebruikte migratieroutes van amfibieën. Opvallend is echter wel dat de
voortplantingswateren in dat deel van het onderzoeksgebied in 2011 goed door
amfibieën zijn gebruikt. Mogelijk dat er door de aanleg en het gebruik van de
Betuweroute een verandering heeft plaatsgevonden in gebruikte migratieroutes.
Dieren gebruiken mogelijk overwinteringslocaties elders in het gebied. Doordat er
geen negatief effect is op amfibieën in voortplantingswater, zijn er geen
aanwijzingen voor negatieve effecten van de aanleg en het gebruik van de
Betuweroute op de populatie amfibieën in het onderzoeksgebied.
Kwaliteit voortplantingswater
Het voorjaar van 2011 was erg droog (zie bijlage VII Amfibieën). Veel poelen
stonden vroeg in het voorjaar al droog. Hierdoor is de kwaliteit van de
voortplantingswateren iets lager dan in 2005. Desondanks lijken er over het
algemeen geen grote verschillen te zijn opgetreden vergeleken met voorgaande
jaren. Door de ingebruikname van de Betuweroute lijken geen effecten op de
populatie amfibieën ter hoogte van de oostelijke tunnelmond van de Betuweroute te
zijn opgetreden.
Algemeen
In het algemeen geldt dat er geen aanwijzingen zijn dat door de ingebruikname van
de Betuweroute veranderingen in het gebruik van de amfibieën van de
voortplantingswateren in het onderzoeksgebied zijn opgetreden. Het landgebruik van
amfibieën bij de onderzochte voortplantingswateren is in 2011 wel anders dan in
voorgaande jaren; met name ter hoogte van het bosje bij Kandia zijn in 2011 lagere
aantallen dieren waargenomen. Mogelijk is door de aanleg van de Betuweroute het
landgebruik veranderd. Dit lijkt geen invloed te hebben op de populatie, omdat er
geen algemene achteruitgang in het voortplantingsbiotoop is waargenomen. Een
negatief effect door de Betuweroute wordt de komende jaren ook niet meer
verwacht. Hierbij is wel van belang dat de aanwezige poelen in het gebied goed
beheerd worden (zie onder aanbevelingen paragraaf 16.2).

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

93/98

21.4 Natuurontwikkeling
In de natuurontwikkelingsgebieden richt het vegetatieonderzoek zich op de
ontwikkeling van de vegetatie. Mogelijke effecten van de aanleg en ingebruikname
van de Betuweroute zijn niet in het onderzoek meegenomen.
In 2011 is een aantal nieuwe soorten in het natuurontwikkelingsgebied Pannerden
aangetroffen, waaronder de Rode Lijst soort gewone agrimonie.
In de loop van de jaren heeft de vegetatie in het natuurontwikkelingsgebied
Pannerden zich ontwikkeld van pionierssoorten van kale bodem naar moerassoorten.
Pionierssoorten van vochtige oevermilieu’s houden tot dusver wel stand in het
gebied. Dit heeft te maken met de hoge dynamiek in het gebied.
In 2004 was de bedekking helofyten, zoals lisdodde en riet nog hoog. In 2011 zijn
nog maar enkele exemplaren van deze soorten in het plangebied aanwezig.
Langs de noordelijke poelen (N1 uit het amfibieënonderzoek) is struweel ontstaan
van wilgen. Ook is hier eenstijlige meidoorn waargenomen.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

94/98

22

Literatuur

Algemeen
Milieu-effectrapportage Betuweroute, april 1992
Aanvulling op het MER Betuweroute, mei 1994
Deel A Tracébesluit Betuweroute, paragraaf 1.2
Deelonderzoek Vogels
Dijk A.J. van , 2004. Handleiding Broedvogel Monitoring Project
(Broedvogelinventarisatie in proefvlakken). SOVON Vogelonderzoek Nederland,
Beek-Ubbergen
Kleunen A. van, 1999. Evaluatie Milieu-effecten Betuweroute 1999: deelonderzoek
broedvogels. SOVON-inventarisatierapport 1999/25. SOVON, Beek-Ubbergen.
Kleunen A. van, 2000. Evaluatie Milieu-effecten Betuweroute 2000: deelonderzoek
broedvogels. SOVON-inventarisatierapport 2000/15. SOVON, Beek-Ubbergen.
Kleunen A. van, 2001. Evaluatie Milieu-effecten Betuweroute 2001: deelonderzoek
broedvogels. SOVON-inventarisatierapport 2001 /12. SOVON, Beek-Ubbergen.
Kleunen A. van, 2002. Evaluatie Milieu-effecten Betuweroute 2002: deelonderzoek
broedvogels. SOVON-inventarisatierapport 2002 /03. SOVON, Beek-Ubbergen.
Kleunen A. van, 2004. Evaluatie Milieu-effecten Betuweroute 2004: deelonderzoek
broedvogels. SOVON-inventarisatierapport 2004/17. SOVON, Beek-Ubbergen.
SOVON, 2011. Broedvogels in Nederland in 2009. SOVON-monitoringrapport
2011/01.
Tulp I., Reijnen M.J.S.M., ter Braak C.J.F., Waterman E., Bergers P.J.M., Dirksen
S., Snep R.P.H. & Nieuwenhuizen W., 2002. Effecten van treinverkeer op
dichtheden van weidevogels. Rapport 02+034. Bureau Waardenburg bv, Culemborg.
Turnhout C. van, Kleunen A. van & Foppen R., 2006. Effecten van de aanleg van de
Betuweroute op broedvogels. SOVON-onderzoeksrapport 2006/10. SOVON, BeekUbbergen
Vogel R.L., 1998. Evaluatie Milieu-effecten Betuweroute 1998: deelonderzoek
broedvogels. SOVON-inventarisatierapport 1998/19. SOVON Beek-Ubbergen.

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

95/98

Deelonderzoek Vegetatie en Natuurontwikkeling
Hoogerwerf G., Groeij S. de & Verbeek P., 1999. Evaluatie milieu-effecten
Betuweroute 1998: deelonderzoek vegetatie. Natuurbalans/Limes Divergens,
Nijmegen
Reitsma J.M., Haterd R.J.W. van de, Bak A. & Munts R., 1999. Evaluatie
milieueffecten Betuweroute 1999: deelonderzoek vegetatie. Bureau Waardenburg
bv, Culemborg
Reitsma J.M. & Haterd R.J.W. van de, 2000. Evaluatie milieueffecten Betuweroute
2000: deelonderzoek vegetatie. Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Reitsma J.M. & Haterd R.J.W. van de, 2001. Evaluatie milieueffecten Betuweroute
2001: deelonderzoek vegetatie. Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Reitsma J.M. & Haterd R.J.W. van de, 2002. Evaluatie milieueffecten Betuweroute
2002: deelonderzoek vegetatie. Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Reitsma J.M. & Haterd R.J.W. van de, 2004. Evaluatie milieueffecten Betuweroute
2004: deelonderzoek vegetatie. Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Reitsma J.M., Haterd R.J.W van de & Munts R., 2005. Evaluatie milieueffecten
Betuweroute 2005: deelonderzoek vegetatie. Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Reitsma J.M., Haterd R.J.W. van de, Krijgsveld K.L. & Poot M.J.M., 2006. Analyse
vegetatieonderzoek uitgevoerd in het kader van het Evaluatieprogramma
Betuweroute (1998-2005). Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Deelonderzoek Amfibieën
Brandjes G.J. & Smit G.F.J., 1999. Evaluatie milieueffecten Betuweroute 1999:
deelonderzoek amfibieën. Rapport nr. 99.43, Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Brandjes G.J. , 2000. Evaluatie milieueffecten Betuweroute 2000: deelonderzoek
amfibieën. Rapport nr. 00-063, Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Brandjes G.J., 2001. Evaluatie milieueffecten Betuweroute 2001: deelonderzoek
amfibieën. Rapport nr. 01-092, Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Brandjes G.J. & Smit G.F.J., 2002. Evaluatie milieueffecten Betuweroute 2002:
deelonderzoek amfibieën. Rapport nr. 02-101, Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Brandjes G.J., 2004. Evaluatie milieueffecten Betuweroute 2004. Deelonderzoek
amfibieën. Rapport nr. 04-256, Bureau Waardenburg bv, Culemborg

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

96/98

Brandjes G.J., 2005. Evaluatie milieueffecten Betuweroute 2005. Deelonderzoek
amfibieën. Rapport nr. 05-214, Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Brandjes G.J., Smit G.F.J., Poot M.J.M. & Krijgsveld K.L., 2006. Evaluatie
amfibieënonderzoek uitgevoerd in het kader van het Evaluatieprogramma
Betuweroute. Rapport nr. 06-175, Bureau Waardenburg bv, Culemborg
Delft J.J.C.W. van, Creemers R.C.M. & Spitzen-van der Sluijs A.M., 2007.
Basisrapport Rode Lijst Amfibieën en Reptielen volgens Nederlandse en IUCNcriteria. Stichting RAVON, Nijmegen.
Groenveld A. & Smit G., 2001. Handleiding voor het monitoren van Amfibieen in
Nederland. RAVON Werkgroep Monitoring, Amsterdam.
Hoogerwerf G. & Creemers R., 1999. Evaluatie milieu-effecten Betuweroute 1998:
deelonderzoek amfibieën. Natuurbalans / Limes Divergens, Nijmegen

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

97/98

Colofon

Opdrachtgever

Uitgave

ProRail B.V.
Mevr. A. Veldhuizen
Movares Nederland B.V.
Divisie Infra
Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling
Utrecht

Ondertekenaar

drs. F.M. van Schie en drs. C.A. van der Kooij

Projectnummer

IN180087

B85-FSC-KA-1100725 / Proj.nr. IN180087/ Definitief/ versie 1.0 / 16 december 2011
Divisie Infra/Afdeling:Bouwvoorbereiding & Begeleiding:Milieu en Natuurontwikkeling

98/98

Bijlagen deelonderzoek broedvogels
Bijlage Vogels I:

Begrenzing vogelplots

Bijlage Vogels II:

Vogelplots welke in 2011 zijn onderzocht

Bijlage Vogels III:

Karakterisering vogelplots

Bijlage Vogels IV:

Bezoekdata- en tijden per vogelplot in 2011

Bijlage Vogels V:

Samenvatting resultaten broedvogeltellingen in bosvogelplots

Bijlage Vogels VI:

Aantal territoria per soort in de bosvogelplots in 2011

Bijlage Vogels VII:

Aantal territoria per afstandszone in bosvogelplots in 2011

Bijlage Vogels VIII:

Samenvatting resultaten broedvogeltellingen in weidevogelplots

Bijlage Vogels IX:

Aantal territoria per soort in weidevogelplots in 2011

Bijlage Vogels X:

Aantal territoria per afstandszone in de weidevogelplots in 2011

Bijlage Vogels XI:

Indeling in ecologische groepen

Bijlage Vogels XII:

Het weer in 2011

Bijlage Vogels I: Begrenzingen vogelplots

Bijlage Vogels

Kralingse Veer

Opperduit

Tiendweg-West

Bolnes

Lekkerkerk

Krimpen a/d LekSchuwacht

Nieuw-Lekkerland

Slikkerveer

Ridderkerk

Legend

Kinderdijk

bosvogelplots
A1
A2

Carnisse

Barendrecht
A3

A4

Rijsoord

b1
Oostendam
Hendrik-Ido-Ambacht b2

weidevogelplots

Oud-Alblas

A5

Heerjansdam

A24 b4

A6
A7

b3

b5
A8

Papendrecht

Kleine-Lindt

Zwijndrecht

Blaaksedijk

§

Dordrecht

Puttershoek
Mijnsheerenland

Dubbeldam

Maasdam
's- Gravendeel
Cillaarshoek

Evaluatie Betuweroute
Begrenzing vogelplots I
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

2855
Utrecht
030 265 3276

2.250

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 58399,6

4.500

m

Streefkerk

Noordeloos

Goudriaan

Brandwijk

Ottoland

Laag-Blokland
Hoornaar

Gijbeland
Molenaarsgraaf

Bleskensgraaf

Hoogblokland

Legend

A24b4

Wijngaarden
A12

b3 b5

A8 A9

A10
A11

A13

A14
Sliedrecht

A16
A15

A17
A22

A20
A21
A18A19

A34

Giessenburg
A31
Giessen-Oudekerk
A25 A26

A23
Giessendam

A27 A29
A28

A33
Schelluinen

A30 A32

A35

bosvogelplots

A36

weidevogelplots

Gorinchem

Boven-Hardinxveld
Sleeuwijk

Werkendam

Oudendijk
Schans

§
Evaluatie Betuweroute

Kille

Begrenzing vogelplots II
Nieuwendijk

Almkerk

Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

2855
Utrecht
030 265 3276

2.250

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 58399,6

4.500

m

Leerbroek
Nieuwland

Leerdam

Oosterwijk

Hoogblokland

Gellicum

Legend
bosvogelplots

Kedichem
b8

Spijk

A36

Acquoy

Beesd

Rumpt

Heukelum

Arkel
A35

Asperen

Rhenoy

A43
b9 A41 b10

A37

A38

b6

b7

A75

A44 A45

A42

A39 A40

A46
b11

A47

weidevogelplots

A49

A48

b16
A73

Gorinchem
Dalem

Vuren

Herwijnen

Brakel

Woudrichem
Oudendijk

Zuilichem

Hellouw

Nieuwaal

Haaften

Rijswijk
Giessen
Uitwijk
Waardhuizen
Almkerk
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

§

Gameren

Evaluatie Betuweroute
Neer-Andel

Poederoijen

Op-Andel

Veen

Begrenzing vogelplots III

Aalst

Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

De Rietschoof
Spijk

2855
Utrecht
030 265 3276

Geografische Informatie Systemen

0

Delwijnen

Status
Doc.nr.

2.250

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 58399,6

4.500

m

Asch

Buren

Beesd Enspijk

Deil

Geldermalsen

Zoelen

De Woerd
Erichem Lutterveld
Kerk-Avezaath

Buurmalsen

Tricht

b12

A54

A55

Legend

Bergakker

A56

bosvogelplots

Tiel

weidevogelplots

Kapel-Avezaath
Wadenoijen

A47
A48

A49

A50

A51

Meteren

A52

A53
Zennewijnen

Mark

Est

b16

Ophemert

Hattelaar

A73

Oude Maasdijk

Waardenburg

Neerijnen

Tuil
Haaften

Dreumel

§

Opijnen
Varik
Heerewaarden

Zaltbommel

Gameren

Hurwenen

Heesselt
Rossum

St Andries
Maren

M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

Evaluatie Betuweroute

Kessel
Maren-Kessel

Lith

2855
Utrecht
030 265 3276

Begrenzing vogelplots IV
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.

2.250

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 58399,6

4.500

m

Eck en WielGanzert

Achterberg
Hoog Kana
Klinkenberg

Rhenen

Ingen

Ommeren

Lienden

Legend
Aalst

Ommerenveld
A74
A58

A57

Wageningen

Echteld

Eldik
IJzendoorn

A72

A61

A71

Dodewaard Wely

Ochten

Druten
Boven-Leeuwen
Beneden-Leeuwen

Wamel

weidevogelplots

A59 A60

Hoogbroek

Tiel

bosvogelplots

Opheusden

Kesteren

Deest

Hoek

Afferden

§

Molenhoek

Evaluatie Betuweroute
Woerd
Dreumel
Nieuwe Schans
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

Horssen
Altforst

Moleneind
Blauwesluis

Bergharen

2855
Utrecht
030 265 3276

Begrenzing vogelplots V
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.

2.250

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 58399,6

4.500

m

Heveadorp

Renkum

Driel

Heteren
Randwijk

Elden

Keulse Kamp

Indoornik
Hemmen

Legend

Homoet

A61

A62
b13

b14

Wely

Andelst

A63

Elst
Valburg

A64

Aam

A65

A66
Ressen

Bemmel

Slijk-Ewijk

Winssen

Oosterhout

Haalderen

Vossenpels

Ewijk
Hoeve

weidevogelplots

Merm

Herveld

Hoek

bosvogelplots

Het Zand

Zetten

§

Groenlanden
Beuningen

Weurt

Lent

Evaluatie Betuweroute

2855
Utrecht
030 265 3276

Begrenzing vogelplots VI
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Hernen
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

NIJMEGEN

Geografische Informatie Systemen

Ubbergen

0

Beek

Status
Doc.nr.

2.250

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 58399,6

4.500

m

Westervoort
Loil

Duiven

Pels

Didam
Huissen
Loo

Het Zand

Oud-Zevenaar

Angeren

Babberich

A69

b15

A67

A66

Haalderen

bosvogelplots
weidevogelplots

A70
A68

Legend

Nieuw-Dijk

Zevenaar

Groessen

Aerdt
Flieren

Doornenburg

Pannerden

Hulhuizen

Herwen

Gendt
Kommerdijk

Groenlanden

Kekerdom
Ooij

Leuth

M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

§

Lobith

Tolkamer

Erlecom

Beek

Millingen a/d Rijn

Spijk

Evaluatie Betuweroute

2855
Utrecht
030 265 3276

Begrenzing vogelplots VII
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.

2.250

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 58399,6

4.500

m

Bijlage Vogels II:

Bijlage Vogels

Vogelplots welke in 2011 zijn onderzocht

BRPLOT

BRNR

Weidevogelplots
A3
3
A4
4
A5
5
A6
6
A7
7
A8
8
A9
9
A10
10
A11
11
A12
12
A13
13
A14
14
A15
15
A16
16
A17
17
A18
18
A19
19
A20
20
A21
21
A22
22
A23
23
A24
24
A25
25
A26
26
A27
27
A28
28
A29
29
A30
30
A31
31
A33
33
A34
34
A35
35
A36
36
A37
37
A38
38
A39
39
A40
40
A41
41
A42
42
A43
43

Bijlage Vogels

Plotnr.
SOVON

2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529

Plotnaam

Pld Rijsoord west
Pld Rijsoord oost
Pld Zuidz.west Oud Alblas
Pld Zuidz.mid. Oud Alblas
Pld Zuidz.mid-onder
Pld Sliedrecht-1
Pld Sliedrecht-2
Pld Sliedrecht-3
Pld Sliedrecht-4
Pld Sliedrecht-5
Pld Sliedrecht-6
Pld Sliedrecht-7
Pld Middenblok 1
Pld Het Broek
Pld Middenblok 2
Pld Middenblok 3
Pld Middenblok 4
Pld Middenblok 5
Pld Middenblok 6
Pld Bin.Tiendwegs 1
Pld Bin.Tiendwegs 2
Pld Zuidzijde oost
Pld Beneden Tiendswegs 3
Pld Beneden Tiendswegs 4
Pld Giessen Nw Kerk 1
Pld Giessen Nw Kerk 2
Pld Giessen Nw Kerk 3
Pld Giessen Nw Kerk 4
Pld Giessen Nw Kerk 5
Pld Schelluinen
Pld Lang Scheiwijk
Pld Arkel 1, Gorinchem
Pld Arkel 2, Gorinchem
Spijksche Veld 1
Spijksche Veld 2
Leuvensche Veld 1
Leuvensche Veld 2
Lage Veld 1
Lage Veld 2
Lage Veld 3

opmerkingen

BRPLOT
A44
A45
A46
A47
A48
A49
A50
A51
A52
A54
A55
A56
A57
A58
A59
A60
A61
A62
A63
A64
A65
A66
A67
A68
A69
A70
A71
A72
A73
A74
A75

BRNR
44
45
46
47
48
49
50
51
52
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75

Bosvogelplots
b1
1
b2
2
b3
3
b4
4
b5
5
b6
6
b7
7
b8
8
b10
10
b12
12

Bijlage Vogels

Plotnr.
SOVON
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2552
2553
2554
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577

2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2546
2548

Plotnaam
Lage Veld 4
Lage Veld 5
Lage Veld 6
Rouweiblok
Eigenblok
Kwijters
Middenblok
Voetakker 1, Meteren
Voetakker 2, Meteren
Het Nieuwland 1
Het Nieuwland 2
Het Nieuwland 3
Vogelenzang
Meertenwei 1
Meertenwei 2
Meertenwei 3
Hiensche Veld, Zetten
Herveldsche Veld 1
Herveldsche Veld 2
Esterveldsche Zeeg 1
Esterveldsche Zeeg 2
Kamervoort, Bemmel
Het Meer, Angeren
Anger-Doornburg.pld 1
Anger-Doornburg.pld 2
Jezuitenwaai, Groessen
Dodewaardsche Veld 1
Dodewaardsche Veld 2
Het Broek, Waardenburg
Meertenwei 4
Lage Veld 7

Alblasserbos 1
Alblasserbos 2
Alblasserbos 3
Alblasserbos 4
Alblasserbos 5
Lingebos west
Lingebos oost
Nw Zuider Lingedijk
Blokland
Zoelen

opmerkingen

5% van plot bestaat modelvliegtuigterrein

BRPLOT

BRNR

Plotnr.
SOVON

b14
b15
b16

14
15
16

2550
2551
2544

Plotnaam
Andelsche Bos
Kasteel Babberich
Het Broek Waardenb. bos

opmerkingen
50% van het bos gekapt. Plot is in de
inventarisatie wel meegenomen

In de periode 1998-2004 afgevallen
Weidevogelplots
A1
1
A2
2
A53
53

2487
2488
2555

Pld Binnenland, Barendr.
Pld Buitenland, Barendr.
Hondsgemet, Gelderm.

Bebouwd
Bebouwd
Bebouwd

Weidevogelplots
A32
32
A37
37

2518
2523

Pld Giessen Nw Kerk 6
Spijksche Veld 1

Bouwwerkzaamheden
golfbaan en tuincentrum aangelegd

Bosvogelplots
b9
9
b11
11
b13
13

2545
2547
2549

Zeiving
Lage Veld B11
Zettense Bos

geen betredingstoestemming eigenaar
geen betredingstoestemming eigenaar
geen betredingstoestemming eigenaar

In 2011 afgevallen

Bijlage Vogels

Bijlage Vogels III

Bijlage Vogels

Karakterisering vogelplots

Bosvogelplots

Plotnr

Plotnaam

Uurhok
(5x5
km)

Nabij
gelegen
plaats

Plotopp.
(ha)

Terreineigenaar

B1

Alblasserbos-1

38-52

Oud-Alblas

12

SBB

B2

Alblasserbos-2

38-52

Oud-Alblas

17

SBB

B3

Alblasserbos-3

38-52

Papendrecht

35

SBB

B4

Alblasserbos-4

38-53

Sliedrecht

18

SBB

B5

Alblasserbos-5

38-53

Sliedrecht

12

SBB

B6

Lingebos-West

38-57

Spijk

20

SBB

Bijlage Vogels

Terreintype

vochtig
voedselrijk
loofbos; veel
populieren,
jonge en oude
percelen
vochtig
voedselrijk
gemengd
loofbos; vrij
jong
vochtig
voedselrijk
gemengd loofen
populierenbos;
jongere en
oudere
percelen
vochtig
voedselrijk
gemengd loofen
populierenbos;
no-hoek
begraasd
vochtig
voedselrijk
gemengd loofen
populierenbos;
incl heemtuin
en wat
grasland
vochtig
voedselrijk
gemengd
loofbos; incl

Afstand tot
BR(m)

500

100

100

1300

900

300

Plotnr

Plotnaam

Uurhok
(5x5
km)

Nabij
gelegen
plaats

Plotopp.
(ha)

Terreineigenaar

B7

Lingebos-Oost

38-57

Spijk

15

SBB

B8

Nieuwe
Zuiderlingedijk

38-47

Heukelum

35

SBB

B9

Zeiving

38-57

Heukelum

14

Partic.

B10

Blokland

38-58

Asperen

15

SBB

SBB
B11

Lage veld

38-58

Herwijnen

12

B12

Zoelen

39-34

Zoelen

20

SBB

B13

Zettense Bos

39-38

Zetten

15

Partic.

Bijlage Vogels

Terreintype

bosplas,
parkeerplaats
en grasland
vochtig
voedselrijk
gemengd
loofbos; incl 2
plasjes en een
droge griend
vochtig
voedselrijk
loofbos; vn
populieren- en
wilgenbos,
incl
moerasbos,
rietland en
hooiland
Geen
betredingstoestemming
vochtig
voedselrijk
gemengd
loofbos;
eendenkooi
incl bosplas en
hooiland
Geen
betredingstoestemming
voedselrijk
populieren- en
gemengd
loofbos;
landgoed incl
oude bomen,
boomgaard en
ruigte met
opschot
Geen
betredingstoestemming

Afstand tot
BR(m)

500

2000

900

400

200

1100

100

Plotnr

Plotnaam

Uurhok
(5x5
km)

Nabij
gelegen
plaats

Plotopp.
(ha)

Terreineigenaar

B14

Andelstse Bos

39-38

Andelst

13

Partic.

B15

Kasteel
Babberich

40-36

Babberich

14

Partic.

B16

Het Broek

39-51

Waardenburg

36

SBB

Bijlage Vogels

Terreintype

zandput met
smalle strook
rondom; incl
ruigte, opschot
en 2 bosjes
aan oost- en
westkant (veel
gekapt)
voedselrijk
gemengd
loofbos met
klein aandeel
naaldbomen;
landgoed incl
oude bomen,
bosplas en
hooiland met
struweel
vochtig/nat
voedselrijk
gemengd
loofbos met
veel wilg;
twee
eendenkooien
incl perceel
populier en
hooiland, alles
natuurgebied

Afstand tot
BR(m)

100

200

750

Weidevogelplots

Bijlage Vogels

Bijlage Vogels

Bijlage Vogels IV

Bijlage Vogels

Bezoekdata- en tijden per plot in 2011

Bosvogelsplots
Voor het bezoeken van de bosvogelplots B9, B11 en B13 is door de perceelseigenaar in 2011
geen toestemming verleend. In de onderstaande tabel is per bezoek de datum en tijd
weergegeven
Bezoek
Bosplot

1
18-04-2011

2
26-04-2011

3
26-05-2011

4
06-06-2011

5
26-06-2011

6
05-07-2011

B1

7.30-10.15
18-04-2011

8.50-10.00
26-04-2011

5.45-7.00
26-05-2011

6.55-8.10
06-06-2011

7.00-7.45
26-06-2011

7.30-8.30
05-07-2011

B2

7.30-10.15
18-04-2011

10.00-11.20
26-04-2011

7.00-8.00
26-05-2011

8.10-9.00
06-06-2011

7.45-8.30
14-06-2011

8.30-9.15
30-06-2011

B3

11.00-13.00
19-04-2011

6.40-8.40
27-04-2011

9.00-10.00
26-05-2011

5.35-7.35
06-06-2011

9.10-11.00
14-06-2011

8.00-9.30
30-06-2011

B4

6.25-7.45
19-04-2011

8.15-9.10
27-04-2011

10.25-11.25
25-05-2011

7.50-8.30
06-06-2011

6.45-7.45
14-06-2011

6.00-6.55
30-06-2011

B5

7.45-9.00
20-04-2011

6.55-8.15
29-04-2011

11.00-12.00
25-05-2011

8.30-9.40
07-06-2011

7.45-9.00
26-06-2011

6.55-7.30
04-07-2011

B6

6.20-8.20
19-04-2011

9.45-11.45
27-04-2011

9.00-10.30
24-05-2011

6.30-8.30
07-06-2011

10.00-11.30
25-06-2011

10.35-11.50
04-07-2011

B7

9.30-11.00
20-04-2011

10.00-12.00
02-05-2011

11.00-12.00
25-05-2011

8.30-10.30
07-06-2011

10.15-11.05
25-06-2011

9.30-10.15
04-07-2011

B8
B9

8.45-11.00
n.v.t.
02-05-2011

9.15-11.30
n.v.t.
19-05-2011

5.45-8.00
n.v.t.
31-05-2011

10.30-12.30
n.v.t.
09-06-2011

6.30-9.40
n.v.t.
17-06-2011

6.20-8.50
n.v.t.
29-06-2011

B10
B11

7.30-9.00
n.v.t.
19-05-2011

6.25-7.55
n.v.t.
27-05-2011

6.25-8.25
n.v.t.
09-06-2011

8.50-10.50
n.v.t.
16-06-2011

9.45-11.45
n.v.t.
27-06-2011

10.25-11.15
n.v.t.
07-07-2011

B12
B13

8.30-10.30
n.v.t.
21-04-2011

10.45-12.00
n.v.t.
03-05-2011

6.50-8.50
n.v.t.
24-05-2011

5.50-7.40
n.v.t.
01-06-2011

10.25-11.35
n.v.t.
27-06-2011

6.55-7.10
n.v.t.
07-07-2011

B14

10.00-11.15
21-04-2011

10.00-12.00
24-05-2011

9.15-10.15
03-06-2011

6.25-8.00
15-06-2011

8.30-9.45
27-06-2011

7.50-8.40
07-07-2011

B15

Bijlage Vogels

Bezoek

Bijlage Vogels

Bosplot

1
7.45-9.15
03-05-2011

2
6.25-8.00
19-05-2011

3
6.50-8.45
27-5-2011

4
6.55-8.15
08-06-2011

5
5.40-7.00
17-06-2011

6
9.30-10.30
29-06-2011

B16

6.50-8.50

10.55-12.30

6.50-9.50

6.30-9.15

7.45-9.45

7.50-10.00

Weidevogelplots
Door ruimtelijke ontwikkelingen in het weidevogelplot zijn de volgende plots niet in 2011
onderzocht: A1, A2, A32, A37 en A53
Bezoek

Bijlage Vogels

Weidevogelplot
A1
A2

1
n.v.t.
n.v.t.
20-04-2011

2
n.v.t.
n.v.t.
26-04-2011

3
n.v.t.
n.v.t.
26-05-2011

4
n.v.t.
n.v.t.
06-06-2011

A3

11.45-13.20
20-04-2011

11.45-12.45
26-04-2011

08.05-09.05
26-05-2011

09.30-11.15
06-06-2011

A4

11.45-13.20
20-04-2011

12.45-13.45
26-04-2011

09.05-10.05
25-05-2011

11.15-15.15
06-06-2011

A5

13.30-14.30
22-04-2011

13.45-14.45
28-04-2011

11.16-12.25
25-05-2011

12.40-13.30
10-06-2011

A6

8.30-9.30
18-04-2011

9.30-10.30
28-04-2011

12.47-13.36
25-05-2011

11.25-12.00
06-06-2011

A7

14.30-15.30
22-04-2011

8.15-9.15
28-04-2011

07.59-09.12
25-05-2011

12.40-13.40
14-06-2011

A8

13.30-14.00
22-04-2011

11.15-12.15
28-04-2011

8.45-9.45
25-05-2011

11.15-11.50
14-06-2011

A9

13.10-13.30
22-04-2011

12.15-12.50
28-04-2011

10.15-11.15
25-05-2011

11.50-12.30
10-06-2011

A10

12.30-12.50
22-04-2011

13.10-13.20
28-04-2011

12.35-13.35
25-05-2011

8.30-8.55
10-06-2011

A11

12.50-13.10
22-04-2011

12.50-13.10
28-04-2011

11.35-12.35
25-05-2011

8.55-9.15
10-06-2011

A12

11.50-12.30
22-04-2011

13.20-13.45
29-04-2011

13.35-14.35
26-05-2011

10.50-11.15
10-06-2011

A13

10.45-11.45
22-04-2011

8.35-9.39
29-04-2011

11.15-12.15
25-05-2011

10.35-10.50
10-06-2011

A14

9.40-10.40

7.15-8.29

14.45-15.45

9.15-9.45

Bezoek

Bijlage Vogels

Weidevogelplot

1
29-04-2011

2
30-05-2011

3
24-06-2011

4
10-06-2011

A15

11.50-12.50
29-04-2011

8.45-9.30
26-05-2005

15.35-16.06
08-06-2011

9.45-10.20
22-06-2011

A16

10.22-11.37
02-05-2011

14.05-15.05
30-05-2011

15.40-16.40
09-06-2011

8.20-9.30
21-06-2011

A17

9.30-10.30
02-05-2011

9.30-10.00
30-05-2011

8.30-9.30
09-06-2011

15.05-16.05
21-06-2011

A18

8.30-9.30
02-05-2011

10.15-10.45
30-05-2011

9.35-14.20
09-06-2011

13.05-14.55
21-06-2011

A19

10.30-11.30
02-05-2011

10.45-11.15
30-05-2011

9.35-14.20
09-06-2011

13.05-14.55
21-06-2011

A20

11.40-13.00
02-05-2011

11.15-11.45
30-05-2011

9.35-14.20
09-06-2011

10.40-12.55
21-06-2011

A21

12.10-12.50
29-04-2011

11.45-12.15
26-05-2011

9.35-14.20
10-06-2011

10.40-12.55
26-06-2011

A22

14.20-15.49
02-05-2011

12.00-13.00
26-05-2011

10.20-10.35
08-06-2011

08.50-09.30
22-06-2011

A23

14.25-14.45
21-05-2011

13.00-13.30
27-04-2011

14.10-15.30
25-05-2011

9.55-10.45
06-06-2011

A24

14.00-15.00
02-05-2011

13.30-14.30
30-05-2011

9.33-10.56
08-06-2011

11.30-12.30
21-06-2011

A25

12.50-13.50
02-05-2011

8.50-9.50
30-05-2011

13.00-14.00
08-06-2011

9.40-10.30
21-06-2011

A26

13.50-14.20
02-05-2011

10.50-11.50
27-05-2011

12.00-13.00
08-06-2011

8.50-9.40
20-06-2011

A27

16.05-17.30
02-05-2011

8.13-10.07
27-05-2011

09.05-11.30
08-06-2011

14.45-16.25
20-06-2011

A28

15.00-16.05
03-05-2011

8.12-9.53
27-05-2011

09.05-11.30
08-06-2011

14.45-16.25
20-06-2011

A29

7.40-8.40

10.23-10.56

8.10-09.00

14.00-14.40

Bezoek

Bijlage Vogels

Weidevogelplot

1
03-05-2011

2
27-05-2011

3
09-06-2011

4
20-06-2011

A30

8.55-9.40
03-05-2011

11.34-12.01
28-05-2011

14.46-15.14
09-06-2011

13.10-13.55
20-06-2011

A31
A32

10.30-11.45
n.v.t.
03-05-2011

11.33-12.03
n.v.t.
28-05-2011

14.11-15.38
n.v.t.
7-06-2011

11.55-13.05
n.v.t.
20-06-2011

A33

12.00-13.05
03-05-2011

11.55-12.28
28-05-2011

13.10-15.45
7-06-2011

9.50-11.40
20-06-2011

A34

13.10-14.30
17 mei

12.14-12.41
28-05-2011

13.10-15.45
7-06-2011

9.50-11.40
20-06-2011

A35

11.00-12.00
16-05-2011

12.28-13.04
27-05-2011

11.05-12.30
7-06-2011

8.30-9.30
17-06-2011

A36
A37

8:20-9:30
n.v.t.
17-05-2011

12.41-13.12
n.v.t.
30-05-2011

9.30-10.40
n.v.t.
7-06-2011

14.40-15.45
n.v.t.
17-06-2011

A38

12.50-13.50
17-05-2011

8.23-9.22
30-05-2011

8.10-9.10
07-06-2011

13.25-14.15
26-06-2011

A39

14.25-15.25
17-05-2011

10.04-11.50
30-05-2011

13.00-14.00
07-06-2011

10.00-10.30
26-06-2011

A40

15.40-16.40
18-05-2011

10.53-11.27
30-05-2011

14.00-15.00
08-06-2011

10.30-11.00
17-06-2011

A41

8.15-9.15
18-05-2011

12.32-14.27
30-05-2011

8.00-8.30
08-06-2011

10.45-12.45
17-06-2011

A42

9.15-10.15
18-05-2011

13.43-14.28
30-05-2011

8.30-9.00
08-06-2011

10.45-12.45
17-06-2011

A43

12.40-13.40
18-05-2011

11.50-12.50
30-05-2011

9.30-10.00
08-06-2011

8.05-9.05
16-06-2011

A44

14.00-14.40
18-05-2011

13.20-14.20
30-05-2011

10.00-10.30
08-06-2011

15.10-15.50
16-06-2011

A45
A46

14.40-15.30
18-05-2011

14.30-15.30
30-05-2011

10.30-11.00
08-06-2011

14.40-15.10
22-06-2011

Bezoek
Weidevogelplot

Bijlage Vogels

1

2

3

4

15.40-1640
20-05-2011

13.45-14.15
30-05-2011

10.00-10.35
08-06-2011

15.20-16.50
22-06-2011

A47

9.30-10.30
20-05-2011

12.45-13.45
31-05-2011

10.35-11.10
08-06-2011

11.35-15.05
22-06-2011

A48

10.30-11.30
20-05-2011

9.40-10.10
31-05-2011

11.10-11.45
08-06-2011

11.35-15.05
22-06-2011

A49

11.30-12.30
20-05-2011

8.45-9.15
27-05-2011

11.45-12.20
08-06-2011

11.35-15.05
26-06-2011

A50

12.30-13.30
20-05-2011

13.00-13.30
27-05-2011

12.25-12.45
08-06-2011

11.20-11.50
26-06-2011

A51

13.30-14.30
20-05-2011

13.30-14.00
27-05-2011

12.45-13.15
09-06-2011

11.50-12.10
26-06-2011

A52
A53

14.30-15.30
n.v.t.
23-05-2011

14.00-14.30
n.v.t.
31-05-2011

07.15-08.00
n.v.t.
09-06-2011

12.10-12.40
n.v.t.
16-06-2011

A54

8.00-9.30
23-05-2011

11.15-12.15
31-05-2011

11.20-12.20
09-06-2011

09.00-09.40
16-06-2011

A55

9.30-10.45
23-05-2011

12.15-12.35
31-05-2011

12.20-13.10
09-06-2011

08.00-08.25
16-06-2011

A56

10.45-12.00
23-05-2011

12.35-13.00
1-06-2011

13.10-13.50
09-06-2011

08.25-09.00
24-06-2011

A57

12.39-13.46
23-05-2011

7.50-16.15
1-06-2011

08.30-09.05
09-06-2011

08.38-10.04
24-06-2011

A58

14.46-15.14
23-05-2011

7.50-16.15
1-06-2011

09.40-10.15
09-06-2011

11.34-12.11
24-06-2011

A59

14.56-16.07
23-05-2011

7.50-16.15
1-06-2011

10.15-10.45
09-06-2011

12.14-13.30
24-06-2011

A60

15.59-16.49
23-05-2011

7.50-16.15
31-05-2011

10.45-11.20
14-06-2011

13.29-14.07
22-06-2011

A61

8.20-9.20

16.40-17.50

11.00-11.40

13.10-13.25

Bezoek

Bijlage Vogels

Weidevogelplot

1
23-05-2011

2
31-05-2011

3
14-06-2011

4
22-06-2011

A62

12.40-13.40
23-05-2011

13.45-14.30
01-06-2011

11.45-12.15
14-06-2011

11.05-11.40
22-06-2011

A63

10.15-11.15
24-05-2011

8.30-8.55
01-06-2011

12.15-12.40
14-06-2011

11.40-12.00
22-06-2011

A64

9.45-10.45
23-05-2011

9.10-9.55
01-06-2011

12.50-13.25
14-06-2011

12.30-12.55
22-06-2011

A65

14.40-15.40
23-05-2011

9.55-10.20
01-06-2011

13.25-14.00
14-06-2011

12.10-12.30
23-06-2011

A66

14.00-15.00
23-05-2011

10.30-11.30
01-06-2011

14.15-14.55
14-06-2011

14.40-15.30
23-06-2011

A67

15.15-16.00
24-05-2011

12.00-12.40
03-06-2011

14.55-15.45
15-06-2011

14.15-14.40
23-06-2011

A68

13.30-14.30
24-05-2011

11.20-11.55
03-06-2011

11.00-11.30
15-06-2011

13.10-13.55
23-06-2011

A69

14.30-15.15
24-05-2011

11.55-12.45
03-06-2011

11.30-12.00
15-06-2011

13.35-14.05
23-06-2011

A70

13.30-15.00
23-05-2011

08.15-10.45
01-06-2011

08.40-10.30
09-06-2011

11.30-12.50
22-06-2011

A71

13.00-13.30
23-05-2011

13.00-13.30
31-05-2011

12.15-13.00
09-06-2011

13.30-14.05
22-06-2011

A72

12.30-13.00
19-05-2011

14.15-16.00
31-05-2011

11.30-12.15
08-06-2011

14.05-14.40
17-06-2011

A73

12.50-13.50
23-05-2011

10.20-10.45
01-06-2011

09.28-09.52
09-06-2011

12.45-13.45
24-06-2011

A74

13.12-17.33
18-05-2011

09.30-11.48
30-05-2011

09.18-10.54
08-06-2011

10.52-14.26
17-06-2011

A75

11.00-12.00

15.06-15.41

9.00-9.30

9.10-10.30

Bijlage Vogels V Samenvatting resultaten broedvogeltellingen in
bosvogelplots

Bijlage Vogels

Overzicht van de aantallen soorten, territoria en vertegenwoordigers van vier ecologische groepen per bosvogelplot in
1998-2002 en 2004, 2005 en 2011. (ng= plot niet geteld)

Plot
b1
b2
b3
b4
b5
b6
b7
b8
b9
b10
b11
b12
b13
b14

Soorten
1998 1999
20
20
18
21
31
38
24
24
20
19
29
29
28
31
42
46
18
29
28
32
33
35
33
33
25
25
28
32

2000
21
21
32
21
21
33
33
46
25
32
34
31
25
27

2001
21
20
29
22
22
29
34
45
27
36
35
32
24
28

2002
22
24
33
22
20
28
29
45
26
33
31
30
25
25

2004
29
29
30
23
23
36
30
45
24
27
34
27
29
30

2005
27
25
37
22
23
34
34
45
0
29
33
29
26
28

b15
b16

32
ng

32
40

31
41

34
ng

35
38

32
42

Plot
b1
b2
b3
b4
b5
b6
b7
b8
b9
b10
b11
b12

Vink-groep
1998 1999
9
8
8
10
29
23
18
15
10
13
23
26
20
22
10
28
3
10
26
24
27
21
34
32

2000
11
10
30
10
10
30
24
22
9
24
19
27

2001
14
9
23
20
14
28
19
25
9
24
19
33

2002
14
10
27
12
15
28
25
23
9
25
20
27

b13
b14
b15
b16

21
15
40
ng

21
13
27
21

11
9
24
ng

Plot
b1
b2
b3
b4
b5
b6

Grote bonte specht-groep
1998 1999 2000 2001
2
2
2
1
0
1
1
2
2
8
13
11
0
1
1
2
0
1
0
0
4
4
6
9

Bijlage Vogels

14
17
37
33

2011
28
27
34
27
29
40
36
57
0
37
0
34
0
35

Territoria
1998 1999
55
53
59
69
188
198
87
101
70
62
153
137
155
159
163
250
76
102
119
126
137
144
180
156
104
93
110
98

2000
65
60
213
87
60
162
168
221
100
142
117
138
96
70

2001
68
67
188
82
68
158
181
250
109
156
123
169
81
69

2002
73
70
191
84
68
160
169
238
103
149
122
139
75
81

2004
129
110
239
106
109
171
156
256
100
149
135
212
110
75

2005
102
94
216
89
89
194
176
277
0
156
132
182
90
72

2011
122
75
210
100
112
210
157
308
0
156
0
188
0
118

27
39

33
41

285
ng

135
248

141
ng

143
214

158
259

169
237

145
245

2004
18
15
31
15
21
27
19
24
12
25
25
41

2005
16
18
29
17
14
31
38
32

2011
22
15
33
14
21
39
22
32

2004
12
7
40
5
11
19
15
41
29
8
12
17

7
14
14

12

33

2002
8
6
30
9
8
8
21
44
40
10
8
18

2011
10
5
19
5
9
12
16
44

29

2001
11
8
37
10
8
12
31
59
50
12
19
29

2005
7
4
29
5
9
20
20
49

31
20
36

Grasmus-groep
1998 1999 2000
12
10
13
8
14
8
34
34
40
16
16
14
16
7
4
20
12
10
26
24
27
26
43
32
45
43
45
11
14
17
22
12
10
17
17
16

11
8
22
27

13
6
27
27

13
7
33
29

11
29
24

15
17
5
ng

11
10
1
33

9
7
5
ng

6
10
5
20

18
10
3
24

13
15
2
27

15
5
31

2002
2
2
12
4
1
6

2004
6
6
10
4
3
8

2005
6
5
10
3
2
8

2011
10
6
12
4
6
10

Boomklever-groep
1998 1999 2000
2
2
1
0
0
0
1
3
2
0
0
0
1
0
0
1
0
1

2001
2
0
3
0
0
0

2002
0
0
4
0
0
0

2004
1
0
3
0
0
1

2005
1
0
4
0
0
2

2011
2
1
4
0
2
1

182
236

10
9
6
44

12

Plot
b7
b8
b9
b10
b11
b12
b13
b14
b15
b16

Grote bonte specht-groep
1998 1999 2000 2001
6
7
11
6
6
21
20
15
0
1
1
0
2
5
12
13
7
10
7
8
14
7
7
6
0
1
0
0
2
0
0
0
36
21
16
19
ng
11
4
ng

Bijlage Vogels

2002
8
18
0
13
8
6
1
0
22
14

2004
8
22
1
15
9
10
1
2
27
14

2005
8
21

2011
8
17

14
14
14
1
0
24
11

19
12
2
15
20

Boomklever-groep
1998 1999 2000
0
2
1
0
3
3
0
0
0
4
1
1
3
3
2
6
3
3
0
0
0
0
0
0
16
14
11
ng
18
31

2001
1
1
0
4
1
5
0
0
14
ng

2002
1
2
0
3
2
3
0
0
9
14

2004
2
8
0
0
2
2
1
1
11
23

2005
0
3

2011
4
11

2
2
5
0
0
13
27

8
4
0
9
2

Bijlage Vogels VI
2011

Bijlage Vogels

Aantal territoria per soort in de bosvogelplots in

In 2011 zijn de bosvogelplots b9, b11, en b13 niet geteld.
Soort
appelvink
blauwborst
boerenzwaluw
bonte
vliegenvanger
boomklever
boomkruiper
bosrietzanger
braamsluiper
bruine kiekendief
buizerd
dodaars
ekster
fazant
fitis
fuut

b1

1
2
3

2
1

1
6
5

gaai
gekraagde
roodstaart
glanskop
grasmus
grauwe gans
grauwe
vliegenvanger
groene specht
groenling
grote bonte specht
(grote) canadese
gans
grote lijster
heggemus
holenduif

1

3

2

houtduif
ijsvogel
kauw
kievit
kleine bonte specht
kleine karekiet
kleine plevier
knobbelzwaan
koekoek
koolmees
krakeend
kuifeend

Bijlage Vogels

b2

b3

b4

b5

b6
1

b7
1

b8

b10

b12

b14

b15
1

6
1

3

2

6
4

3

1

1

4
1

4

4

3
1

1
1
2

1
4
2
2

2
2
4

5
17

1

1

2

1

2

1

2

3

1
1
2

2
1

1

1

4

1

2

2

2
2

3

9

1
3
2

1

3
4

7

3

9

1

9

2
6
1

2
5
1

2

1

1
2

3
1
1

1
1

2
2

1
2
5
9
1
1
1
2

1

1

1

5

16

5

7

1
1

2

3
4

2
3

2

1
1

3
1

2

4
2

3

1
2
4
3

1
2

5

4
2

4
6

1
4

3
1
2

10

5

6

7

1

2

10
1
3

2

1
6

3

1
5

1
2

1
13
2
1

1
9

3
11
1
2

2
1
1

1
6
3

9

b16

Soort
matkop
meerkoet
merel
nachtegaal
nijlgans
ooievaar
pimpelmees
purperreiger
putter
rietgors
rietzanger
ringmus
roodborst
scholekster
slobeend
soepeend
sperwer
spotvogel
spreeuw
sprinkhaanzanger
staartmees
tjiftjaf
tuinfluiter
turkse tortel
vink
vuurgoudhaantje
waterhoen
wielewaal
wilde eend
winterkoning
zanglijster
zomertortel
zwarte kraai
zwarte mees
zwartkop

Bijlage Vogels

b1
2

b2

10

4

b3
2
4
10

1
5

b4
2
2
5

b5
1
1
5

b6
2
3
15

b7
5
4
8
1

1
3

7

4

2

8

1

3

b8
4
2
15
2
1
8
1

1

b10

b12
3
9

b14

b15
2
18
1

5

9

1
3
4

2

3

6

3

5

12

8

7

2
6

6

1
2
1
1
1

1

1
10
4

1
5
3

1
31
6

1
13
2

1
16
5

3
27
4

1
23
4

5

4

6

5

4

7

1
2
12
1

1
4
7
25
5

1
6
10
6

1
1
7
7
5

14
1
1
2
2
20
3

2

1

1

2

25

16

16

29

1
1
16
4
2
18

10

2

1
1
2
14
6

18

1
9

1

5
5
4
44
8
2
9

17
5

1
1
18
6

17

16

4

1

7
21
6
4
1

6
11
1

23

11

2
21
14

1
20

b16

Bijlage Vogels VII
Aantal territoria per afstandszone in de
bosvogelplots in 2011

Bijlage Vogels

In de onderstaande tabellen zijn alleen de bosvogelplots meegenomen die alle
onderzoeksjaren zijn geïnventariseerd. Bosvogelplots B9, B11, B13 en B16 zijn niet
in de onderstaande tabel opgenomen. Voor B9, B11 en B13 werd in 2011 geen
toestemming verleend om het terrein te betreden. B16 is in 1998 en 2001 niet geteld.

Bijlage Vogels

Soort
appelvink
blauwborst
boerenzwaluw
bonte vliegenvanger
boomklever
boomkruiper
bosrietzanger
braamsluiper
bruine kiekendief
buizerd
dodaars
ekster
fazant

0-500m
2
0
0
0
7
24
9
0
0
3
2
7
10

500-1000m
1
0
1
0
0
11
1
0
0
1
0
4
5

>1000
1
6
0
1
4
13
10
1
1
3
2
0
11

fitis
fuut
gaai
gekraagde roodstaart
glanskop
grasmus
grauwe gans
grauwe vliegenvanger
groene specht
groenling
grote bonte specht
(grote) canadese gans
grote lijster
heggemus
holenduif
houtduif
ijsvogel
kauw
kievit
kleine bonte specht
kleine karekiet
kleine plevier
knobbelzwaan
koekoek
koolmees
krakeend
kuifeend
matkop

10
2
9
0
3
9
20
8
5
1
16
2
4
13
12
38
0
4
1
1
4
1
4
2
53
9
13
4

9
0
3
2
0
2
0
6
3
0
8
0
0
9
6
21
0
2
0
0
3
0
0
1
25
0
0
8

19
0
4
1
0
5
4
6
4
4
9
0
3
7
8
20
1
3
0
2
7
0
1
3
25
1
2
8

Soort
meerkoet
merel
nachtegaal
nijlgans
ooievaar
pimpelmees
purperreiger
putter
rietgors
rietzanger
ringmus
roodborst
scholekster
slobeend
soepeend
sperwer
spotvogel

Bijlage Vogels

0-500m
22
53
0
2
0
32
0
3
0
0
4
36
2
1
3
1
4

500-1000m
5
23
1
1
0
10
0
1
0
0
0
15
0
0
0
0
0

>1000
4
38
2
3
0
21
1
0
3
4
0
16
0
0
0
0
1

spreeuw
sprinkhaanzanger
staartmees
tjiftjaf
tuinfluiter
turkse tortel
vink
vuurgoudhaantje
waterhoen
wielewaal
wilde eend
winterkoning
zanglijster
zomertortel
zwarte kraai
zwarte mees
zwartkop

15
0
7
100
23
0
56
1
5
7
24
82
14
0
8
1
96

0
0
3
49
13
0
16
0
2
3
10
37
15
0
3
0
52

5
6
6
75
16
2
30
0
4
3
13
52
26
4
2
0
59

totaal territoria per
afstandklasse
aantal soorten

914
60

391
40

596
59

Bijlage Vogels VIII
samenvatting resultaten broedvogeltellingen in
weidevogelplots

Bijlage Vogels

Soorten

Plot
A1
A2
A3
A4
A5
A6
A7
A8
A9
A10
A11
A12
A13
A14
A15
A16
A17
A18
A19
A20
A21
A22
A23
A24
A25
A26
A27
A28
A29
A30
A31
A32
A33
A34
A35
A36
A37
A38
A39

Bijlage Vogels

‘98
5
6
5
5
6
12
2
7
9
12
4
6
5
5
6
6
6
6
8
6
11
5
7
7
8
10
8
6
3
2
3
4
5
5
6
9
4
5
8

‘99
13
4
9
9
5
9
4
7
6
6
4
8
6
5
7
7
6
6
3
6
8
9
6
8
6
7
7
7
2
0
2
6
7
4
6
10
4
5
11

Territoria

‘00
10
x
8
8
9
8
5
10
7
7
5
4
4
8
8
6
6
3
5
6
8
10
5
10
4
8
6
7
2
2
4
6
6
5
7
8
6
6
5

‘01
x
x
7
8
10
ng
4
7
5
ng
6
4
5
10
8
8
6
5
4
7
7
7
4
ng
7
7
5
3
3
3
ng
ng
4
5
7
7
5
5
4

‘02
x
x
7
5
8
10
4
9
6
5
8
5
7
9
9
6
5
5
7
5
9
11
7
7
7
6
10
6
2
3
2
4
7
3
4
4
7
5
5

‘04
x
x
5
7
9
9
6
6
7
6
4
5
11
8
8
12
6
6
7
6
11
12
8
10
6
8
7
7
2
1
2
2
5
3
6
4
7
6
8

‘11
x
x
7
9
10
10
6
10
3
5
5
5
10
9
10
9
5
7
9
7
10
13
9
8
4
7
11
9
3
4
7
x
6
8
5
9
x
9
7

‘98
24
14
28
20
21
118
2
24
20
33
11
16
15
30
22
18
26
14
19
17
47
17
15
26
20
28
23
16
4
4
6
10
28
13
32
38
15
35
29

‘99
24
7
22
22
21
41
19
15
7
16
7
16
13
22
12
14
12
12
7
19
22
21
12
32
17
27
21
21
3
0
2
13
20
8
16
40
17
19
42

‘00
30
x
17
14
35
48
33
22
10
19
12
12
16
40
27
16
17
12
14
15
31
23
9
61
14
40
40
24
10
4
9
22
11
11
27
29
37
19
22

‘01
x
x
17
17
32
ng
17
23
10
ng
10
10
10
36
12
15
10
8
12
24
25
23
10
ng
16
15
23
10
7
4
ng
ng
5
8
20
33
17
30
10

‘02
x
x
12
11
32
42
13
19
7
12
18
12
18
40
16
14
7
14
18
26
29
40
15
22
24
11
55
14
2
3
2
5
14
6
18
17
18
17
13

‘04
x
x
17
14
38
34
19
19
15
10
16
15
36
70
34
29
11
17
31
15
38
63
24
44
42
36
37
30
4
6
2
2
14
10
39
18
40
29
13

‘11
x
x
15
22
32
32
20
35
6
8
16
9
45
47
37
22
14
26
27
27
34
39
16
29
15
35
47
37
18
9
24
x
10
18
26
31
x
27
18

Soorten

Territoria

Plot
A40
A41
A42
A43
A44
A45
A46
A47
A48
A49
A50
A51
A52
A53
A54

‘98
10
7
4
6
5
5
11
7
7
6
5
5
11
6
10

‘99
12
8
5
8
6
3
10
7
9
7
5
5
8
7
8

‘00
8
11
4
7
7
3
11
9
7
6
6
3
7
8
11

‘01
6
9
9
8
4
5
13
7
8
6
6
3
8
7
8

‘02
5
6
6
7
7
3
11
10
9
6
5
4
8
8
9

‘04
5
5
4
8
3
5
9
8
6
7
6
4
11
6
9

‘11
9
8
9
8
3
7
11
11
9
7
5
8
10
x
11

‘98
33
18
19
19
16
14
35
28
23
15
15
12
39
26
54

‘99
23
24
16
31
27
12
36
29
22
22
23
14
43
27
45

‘00
24
40
12
22
22
10
32
16
23
17
15
8
34
30
71

‘01
18
36
28
24
15
13
37
21
19
14
18
10
40
28
66

‘02
15
23
23
28
17
9
31
26
19
18
19
9
32
23
53

‘04
13
23
13
27
12
11
21
23
18
25
21
7
38
28
45

‘11
20
40
25
27
6
18
27
32
45
19
5
15
24
x
47

A55
A56
A57
A58
A59
A60
A61
A62
A63
A64
A65
A66
A67
A68
A69
A70
A71
A72
A73
A74
A75

7
7
10
7
9
10
6
13
6
9
8
8
9
7
13
13
ng
ng
ng
ng
ng

9
6
9
8
11
12
5
10
8
7
6
9
11
5
12
16
8
12
10
7
9

9
7
9
5
12
11
5
13
7
6
8
5
12
4
9
12
10
11
9
8
10

9
8
6
5
12
12
7
10
6
7
7
6
11
5
10
16
9
13
ng
5
12

7
4
11
8
9
10
5
8
5
9
6
6
8
4
10
13
7
11
10
8
9

10
5
12
15
12
14
9
8
12
8
6
10
8
2
11
14
10
10
10
11
8

11
6
13
7
13
10
6
15
7
9
8
7
7
6
9
12
13
12
9
9
7

33
23
46
27
49
84
10
36
17
32
30
43
53
13
37
49
ng
ng
ng
ng
ng

52
15
42
22
54
60
11
27
19
31
34
19
33
8
33
44
32
68
51
27
32

53
13
28
20
54
58
5
31
13
34
39
9
33
6
22
31
37
64
35
29
39

47
15
39
14
81
89
11
30
11
36
32
19
42
9
28
39
28
74
ng
37
36

52
8
44
16
61
56
17
24
12
29
24
30
28
8
32
32
19
52
31
31
26

49
16
74
52
83
93
24
28
39
46
29
42
49
4
21
36
29
43
35
71
24

29
12
53
14
63
60
13
34
10
31
29
26
18
6
18
33
22
41
19
54
32

‘04
x
x
6

‘11
x
x
5

Veldleeuwerik-groep
Plot
A1
A2
A3

Bijlage Vogels

‘98
8
5
16

‘99
12
3
7

‘00
11
x
5

‘01
x
x
7

Grutto-groep
‘02
x
x
6

‘04
x
x
4

‘11
x
x
2

‘98
0
0
0

‘99
4
1
3

‘00
3
x
4

‘01
x
x
2

‘02
x
x
1

Veldleeuwerik-groep

Bijlage Vogels

Grutto-groep

Plot
A4
A5
A6
A7
A8
A9
A10
A11
A12
A13
A14
A15
A16
A17
A18

‘98
15
15
49
2
12
10
9
4
8
9
12
13
12
11
5

‘99
10
7
16
6
6
4
5
3
8
4
6
5
8
6
5

‘00
7
8
19
6
6
3
4
1
2
1
7
6
5
3
1

‘01
7
12
ng
6
8
3
ng
2
2
4
8
3
7
3
2

‘02
5
7
9
1
7
3
9
8
1
7
10
3
5
2
3

‘04
4
10
11
4
5
4
6
5
2
12
18
10
10
2
6

‘11
5
9
12
3
14
0
4
6
3
19
16
9
4
5
1

‘98
0
6
50
0
6
3
17
6
5
1
15
8
3
13
6

‘99
2
10
21
5
4
2
5
0
5
5
12
3
2
4
4

‘00
1
18
25
13
4
2
10
6
4
8
25
14
8
12
7

‘01
3
11
ng
2
3
1
ng
2
2
1
14
3
4
3
3

‘02
3
13
23
3
4
1
0
3
4
4
15
7
1
3
6

‘04
3
13
14
4
7
6
1
4
5
15
23
14
8
5
8

‘11
5
9
10
5
11
2
1
4
0
13
19
8
6
2
16

A19
A20
A21
A22
A23
A24
A25
A26
A27
A28
A29
A30
A31
A32
A33
A34
A35
A36
A37
A38
A39
A40
A41
A42
A43
A44
A45
A46

4
4
13
7
10
14
6
9
9
10
0
3
0
3
11
8
17
22
7
16
6
11
12
9
8
7
2
15

1
6
8
7
6
9
6
7
10
17
2
0
0
2
10
6
4
15
4
12
15
6
9
5
10
14
0
17

4
4
5
3
4
13
1
6
15
13
0
0
1
2
4
6
5
8
13
11
5
9
10
1
8
13
0
14

2
6
6
8
4
ng
3
3
11
8
0
0
ng
ng
0
4
3
15
4
13
3
9
9
4
8
6
0
12

5
6
5
10
5
4
8
3
14
6
0
2
1
1
6
1
5
6
4
9
4
6
4
8
10
10
0
10

4
3
6
20
8
10
11
14
13
10
0
0
0
0
6
6
13
1
19
14
4
2
5
4
12
5
2
9

3
5
4
12
4
7
4
4
12
16
2
0
6
x
3
9
12
10
x
16
6
2
8
7
8
1
1
11

5
6
20
7
4
10
10
13
9
2
2
1
3
5
15
3
11
11
5
16
11
12
1
4
6
3
5
11

2
10
7
5
4
8
8
15
8
3
0
0
1
6
6
1
10
15
9
6
12
5
7
7
11
3
3
8

5
9
11
9
2
29
10
27
22
7
9
3
7
13
4
4
12
16
19
6
10
7
19
8
6
2
3
7

5
13
8
9
4
ng
7
7
10
1
5
2
ng
ng
2
2
10
11
6
15
0
1
15
9
6
4
3
11

9
16
6
17
5
5
7
4
32
1
0
0
0
0
5
4
6
5
8
5
4
5
8
6
8
3
3
9

16
8
13
21
9
19
21
14
19
11
3
6
0
0
6
2
15
6
15
9
4
7
6
4
6
3
4
6

14
9
8
13
5
7
0
22
22
10
7
5
6
x
3
4
3
8
x
8
6
8
18
8
9
2
5
8

Veldleeuwerik-groep

Bijlage Vogels

Grutto-groep

Plot
A47
A48
A49
A50
A51
A52
A53
A54
A55
A56
A57
A58
A59
A60
A61

‘98
20
15
8
5
3
15
21
35
14
10
27
17
18
43
5

‘99
22
10
11
7
6
17
18
21
11
5
25
14
19
30
8

‘00
8
18
11
3
4
18
19
47
20
4
17
10
18
32
3

‘01
14
9
8
4
4
22
18
38
11
4
19
6
34
49
2

‘02
12
9
9
7
3
15
13
36
15
3
18
6
25
29
6

‘04
12
10
16
8
3
16
22
18
18
7
32
26
35
30
5

‘11
14
15
8
1
1
15
x
15
7
4
19
8
26
23
3

‘98
3
4
5
6
4
13
2
7
16
6
7
8
19
24
3

‘99
1
6
8
10
3
14
2
9
30
6
5
6
21
15
2

‘00
5
1
5
6
0
8
4
10
21
2
2
8
15
12
1

‘01
3
4
5
8
3
11
2
11
26
4
5
6
30
14
2

‘02
6
5
6
7
2
9
3
6
28
0
10
5
21
10
5

‘04
7
4
5
7
1
10
2
7
20
6
11
13
28
29
9

‘11
8
17
2
2
7
1
x
4
13
1
11
3
22
16
3

A62
A63
A64
A65
A66
A67
A68
A69
A70
A71
A72
A73
A74
A75

13
2
21
18
25
30
7
10
36
ng
ng
ng
ng
ng

8
4
15
17
10
12
5
13
19
19
21
16
15
19

5
3
12
18
1
11
3
9
15
20
20
14
17
24

6
3
20
23
4
18
7
8
17
12
23
ng
19
18

4
1
6
10
20
16
3
5
17
11
19
8
13
10

5
14
11
13
13
16
4
4
15
12
18
9
28
10

7
4
8
13
2
4
2
4
14
7
17
4
36
15

14
1
2
4
11
8
3
15
5
ng
ng
ng
ng
ng

6
2
3
1
2
7
1
12
12
9
36
10
7
7

2
2
0
5
1
2
2
11
9
10
30
7
8
5

5
2
1
2
1
6
0
14
8
9
35
ng
14
9

2
1
3
2
1
1
5
23
4
6
21
6
10
6

9
6
6
2
7
7
0
10
5
3
15
8
28
6

10
1
3
2
0
1
1
4
3
5
13
10
12
3

Bijlage Vogels IX
2011

Bijlage Vogels

Aantal territoria per soort in de weidevogelplots in

soort
bergeend
brandgans
buizerd
canadese gans
dodaar
fazant
fuut
gele kwikstaart
graspieper
grauwe gans
grutto
kievit

A1

A2

A3

A4

A5

A6

A7

A8

A9

A10

A11

A12

A13

1

A14

A15

A16

1

1
1

1

2
5

1

knobbelzwaan
krakeend
kuifeend
kwartel
meerkoet

1
1
2

nijlgans
ooievaar
patrijs
roodborsttapuit
scholekster
slobeend
soepeend
steenuil
torenvalk
tureluur
veldleeuwerik
visdief
waterhoen
wilde eend

1

4

4
2
3

3

1
1

1

2
2

5
6

5
8

2

3

1

2

1

1
3

5

5

7

5

2

3

2
1

1

1

A17

2
12
2
1
1

1

5

3

1

1

1

5

2

1
13

8
14

3
7

1

5

2

2

3

1

2

4

1

2

1
1

2

4

1

8

2

3

1

4

1

8

11

6

4

1

2

1

2

1

3

1

3

1
1

2

4

2

3

5

5

8

2

1

4

A20

A21

A22

A23

A24

A25

A26

A27

A28

2

1

12

10

5

6

2

A30

A31

A32

A33

A34

wulp
zomertaling
zwarte stern
soort
bergeend
brandgans
buizerd
canadese gans
dodaar
fazant
fuut
gele kwikstaart
graspieper
grauwe gans

Bijlage Vogels

A18

A19

1

1

1

1

1

A29

soort
grutto
kievit
knobbelzwaan
krakeend
kuifeend
kwartel
meerkoet
nijlgans
ooievaar
patrijs
roodborsttapuit
scholekster
slobeend
soepeend
steenuil
torenvalk
tureluur
veldleeuwerik
visdief
waterhoen
wilde eend
wulp
zomertaling
zwarte stern
soort
bergeend
brandgans
buizerd
canadese gans
dodaar
fazant
fuut
gele kwikstaart
graspieper
grauwe gans
grutto
kievit
knobbelzwaan
krakeend
kuifeend
kwartel
meerkoet
nijlgans
ooievaar
patrijs
roodborsttapuit

Bijlage Vogels

A18

1

A19
1
1
2

A20

A21

A23
2
4
2

A24
1
5
2

A25

A26

3
3

A22
5
11
3
2
1

2
1

4
1

2
1

2
1

10
2

9
1

1
5
1

4
2

7

12
2

5
2

1

2

3

1

1

2

4

1

1
1
1

2

A27
4
9
1
2

A28
1
15
1
1

A29

6
1

8
2

6
2

9

2

3

1

1

1

A30

A31
4
2

3

2

1

8

1
1

2

A32

A33

2

A34
1
7
1

2
1

2

1

1

1
1

2

1

1

16

12

9

8

4

1
2

6

A35

A36

A37

A38

A39

A40

A41

3

A42

22

15

2
8

7

5

1
1
6

A43

A44

A45

A46

A47

A48

A49

2

5
1

1
3

1
3

A50

A51

1
1

1

1
2
1

12
2

8
1

1
9
2

6
1

2
9

1
5

1

2

2

3

5
1

1

3
2
1

7

3
6

2
6

1

3
2

1
1

2
1

10
1

7

8

5

1
1

1

3

5
10

11
12

6

1
3

1
6
1
1
1

1
5

3
6

2

7

3

3

5

2

1

1

1
1

1
2
2
1

soort
scholekster
slobeend
soepeend
steenuil
torenvalk
tureluur
veldleeuwerik
visdief
waterhoen
wilde eend
wulp
zomertaling
zwarte stern

A35

3

7

soort
bergeend
brandgans
buizerd

A52

A53

canadese gans
dodaar
fazant
fuut
gele kwikstaart
graspieper
grauwe gans
grutto
kievit
knobbelzwaan
krakeend
kuifeend
kwartel
meerkoet
nijlgans
ooievaar
patrijs
roodborsttapuit
scholekster
slobeend
soepeend
steenuil
torenvalk
tureluur
veldleeuwerik
visdief
waterhoen
wilde eend
wulp

Bijlage Vogels

A36
1

A37

A38
4

A39
1

A40
1

A41

A42
1

A43
2

1

1

A44

A45

A46
5

A47
3

A48
3

A49
1

A50

1

A51

1
1

1

A54

1

4

3

A55

A56

1

1

2

1
5

1
15

1
4

5

2

1
4

5

1

1

2

1
1

6

A57
1

A58

A59

A60

A61

A62

A63

A64

A65

A66

A67

A68

1

1

16
1

13
1

18
1

1
3

7

1
1

1

1

1
22
2

11
1

9

1

1
5
2

3

3

1
1
2
8
3

2

4
1

1
1
3
2

3

2
1
11
6
15

3

1
6

1
4
1
2
13
22

1
2

2

5
2

5
1

2
11
10
21

1

1

7

1
1

1

1

4
3
1
3
6

3
2

6
1

3

1

6
2

1
1

1

2

1

2

1

3
2
4

3
1

3
2
3

1
2

1

1

1
1

1

1
3

3

4

1

3

1

2

2

2

2

1
1

6
1

1

1

1

3

4

2

3

1
2
1

2

1
1

1
1

1

1

1
2

2

1

1

1

soort
zomertaling
zwarte stern

A52

soort
bergeend
brandgans
buizerd
canadese gans
dodaar
fazant
fuut
gele kwikstaart
graspieper
grauwe gans
grutto
kievit
knobbelzwaan
krakeend

A69

kuifeend
kwartel
meerkoet
nijlgans
ooievaar
patrijs
roodborsttapuit
scholekster
slobeend
soepeend
steenuil
torenvalk
tureluur
veldleeuwerik
visdief
waterhoen
wilde eend

1
1
2

wulp
zomertaling
zwarte stern

Bijlage Vogels

A53

A54

A55

A56

A57

A58

A59

A60

A61

A62

A63

A64

A65

A66
1

A70

A71

A72

2
3
3
2

A73

A74

A75

1
1
7
5
3
6

4
4
2
2
1

5
10

1

1

1

2
2
5

7
5

1

1
3

4
32

1
1

1
2

4
1
1
1

1

1

1

1

1
2

1

1

3

1

3

2

1

4

5

7

1

3

1

3
1

1

13

1
3

7
1

2

2

3

A67

A68

Bijlage Vogels X: Aantal territoria per afstandszone in de

weidevogelplots in 2011

Bijlage Vogels

Bijlage Vogels

Soort
bergeend
brandgans
buizerd
canadese gans
dodaar
fazant
fuut
gele kwikstaart
graspieper
grauwe gans

0-500m
1
0
0
4
0
4
4
68
16
33

500-1000m
0
1
1
5
0
4
3
29
6
6

>1000
0
0
0
0
1
2
2
27
3
0

grutto
kievit
knobbelzwaan
krakeend

79
209
31
15

19
100
17
15

7
34
4
3

kuifeend
kwartel
meerkoet
nijlgans
ooievaar
patrijs
roodborsttapuit
scholekster
slobeend
soepeend
steenuil
torenvalk
tureluur
veldleeuwerik
visdief

26
5
159
31
0
4
1
43
2
16
0
1
22
6
0

16
3
88
14
0
0
0
24
1
4
1
1
4
4
0

10
5
22
4
0
0
0
10
0
1
0
1
2
0
0

waterhoen
wilde eend
wulp
zomertaling
zwarte stern
totaal territoria per
afstandklasse
aantal soorten

6
174
0
1
1

6
88
1
0
0

1
17
0
0
0

962
27

461
26

156
19

Bijlage Vogels XI: Indeling in ecologische groepen
Overzicht van de ecologische groepen van bos- en weide-/ akkergebieden. Bron:
Sierdsema (1995)
Vogelgroepen van grazige vegetaties:
• Grutto-groep (vochtige tot drassige grazige vegetaties): krakeend, wilde
eend, kwartelkoning, grutto, tureluur, paapje
• Veldleeuwerik-groep (natte tot droge grazige vegetaties): patrijs, kwartel,
scholekster, kievit, wulp, veldleeuwerik, graspieper, grauwe gans
Vogelgroepen van struiken en struwelen, heggen
• Grasmusgroep (struwelen, opslag en zeer jong bos, bosranden met struiken):
heggemus, nachtegaal, roodborsttapuit, bosrietzanger, spotvogel,
orpheusspotvogel, braamsluiper, grasmus, tuinfluiter, fitis, grauwe klauwier,
kneu
Vogelgroepen van opgaand bos
• Vink-groep (opgaand bos): houtduif, ransuil, koolmees, gaai, vink
• Grote bonte specht-groep (oud opgaand bos, dood hout (holenbroeders)):
Oehoe, groene specht, zwarte specht, grote bonte specht, gekraagde
roodstaart, taigaboomkruiper, boomkruiper, spreeuw, ringmus, bonte
vliegenvanger (in natuurlijke holten)
• Boomklever-groep (zwaar loofhout (holenbroeders)): holenduif, bosuil,
middelste bonte specht, kleine vliegenvanger, boomklever, kauw

Bijlage Vogels

Bijlage Vogels XII:

Het weer in 2011

Met gemiddeld over het land 49 mm neerslag, tegen normaal 172 mm was de lente
van 2011 de droogste in minstens een eeuw. De droogste lente tot nu toe was die van
1976 met 69 mm, daarna volgt 1929 met landelijk gemiddeld 76 mm. Vrijwel de
gehele lente bepaalden standvastige hogedrukgebieden het weer. Regengebieden en
buien, die in de lente met een westelijke stroming regelmatig over het land trekken,
konden Nederland hierdoor nu niet bereiken.
De geringe hoeveelheid neerslag in combinatie met de grote verdamping,
veroorzaakt door het veelal zonnige weer, heeft geleid tot een voor de tijd van het
jaar record hoog potentieel neerslagtekort (neerslag minus verdamping). Aan het
einde van de lente bedroeg het landelijk gemiddelde neerslagtekort reeds 135 mm,
een stuk hoger dan de 110 mm in 1976, het jaar met de hoogte tekort tot nu toe.
Landelijk gemiddeld scheen de zon 713 uren tegen 517 normaal. Daarmee was de
lente van 2011 de zonnigste lente in minstens honderd jaar.
In totaal werden in De Bilt 25 warme dagen (maximumtemperatuur 20,0 °C of
hoger) gemeten tegen 14 normaal. Sinds 1901 was dit aantal niet eerder zo hoog.
Het record stond op 24 dagen, gemeten tijdens de lente van 2007. Op zeven dagen
werd het er zomers warm (maximumtemperatuur 25,0 ° of hoger), het normale
aantal bedraagt vier. Tropische dagen (maximumtemperatuur 30,0 °C of hoger)
kwamen in De Bilt niet voor. Op 30 mei werd het in het zuidoosten van het land wel
tropisch warm (Bron: www.knmi.nl).

Bijlage Vogels

Bijlagen deelonderzoek vegetatie
Bijlage Vegetatie I:

Ligging vegetatie PQ’s opgenomen in 2011

Bijlage Vegetatie II:

Vervallen vegetatie PQ’s

Bijlage Vegetatie III:

Overzicht Ellenbergindeling voor vocht (Ellenberg 1979),
afhankelijkheid van grondwater (Londo 1988) en zeldzaamheid
(uurhokfrequentieklassen)

Bijlage Vegetatie IV:

Overzicht aantal aanwezige plantensoorten per meetpunt en het totaal
aantal soorten, vocht/ grondwaterindicatorsoorten, zeldzame soorten,
beschermde soorten en Rode Lijst soorten voor alle onderzoeksjaren

Bijlage Vegetatie V:

Overzicht gemiddeld aantal soorten en gemiddeld vochtgetal over alle
onderzoeksjaren per type en per meetgebied

Bijlage Vegetatie I: Ligging vegetatie PQ’s opgenomen in 2011

Bijlage Vegetatie

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Deil

15

grasland

143457,685

429375,361

143456,037

429378,319

143462,901

429382,438

143463,948

429379,539

Deil

16

grasland

143459,759

429361,963

143454,827

429358,617

143452,959

429362,343

143457,968

429365,345

Deil

19

grasland

143216,951

429263,084

143215,773

429267,860

143220,120

429269,418

143221,623

429264,520

Deil

20

oever

143438,759

429336,769

143438,845

429336,125

143480,053

429366,441

143479,649

429365,999

Deil

21

water

143480,051

429365,917

143439,246

429338,157

Deil

22

oever

143385,320

429195,038

143385,846

429195,457

143425,800

429165,495

143425,344

429164,986

Deil

23

water

143385,846

429195,457

143425,800

429165,495

Deil

24

oever

143504,822

429297,669

143505,113

429298,305

143550,527

429276,932

143550,333

429276,276

Deil

25

water

143505,113

429298,305

143550,527

429276,932

Deil

26

oever

143747,572

429449,314

143747,198

429448,614

143792,097

429426,359

143792,365

429427,062

Deil

27

water

143747,198

429448,614

143792,097

429426,359

Deil

28

grasland

143005,058

429170,669

143001,515

429167,077

143004,703

429163,463

143007,921

429165,934

Deil

29

oever

143131,357

428993,231

143131,089

428992,797

143164,715

428955,578

143165,028

428956,198

Bijlage Vegetatie

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Deil

30

water

143131,089

428992,797

143164,715

428955,578

Deil

31

grasland

142751,147

429073,818

142747,013

429073,761

142750,300

429070,116

142754,232

429072,850

Deil

32

grasland

142788,349

429074,641

142792,242

429077,936

142789,026

429081,856

142784,912

429078,495

Deil

33

oever

142874,789

428928,030

142874,227

428927,824

142922,560

428941,864

142922,473

428942,524

Deil

34

water

142874,227

428927,824

142922,560

428941,864

Deil

36

water

142739,955

428974,981

142771,279

428937,837

Deil

37

oever

142616,295

429071,703

142615,763

429071,489

142648,727

429033,000

142648,339

429033,650

Deil

38

water

142615,763

429071,489

142648,727

429033,000

Elst

39

oever

188374,349

434948,717

188374,648

434948,471

188355,322

434902,747

188354,445

434903,180

Elst

41

water

188345,491

434575,551

188386,872

434550,984

Elst

42

oever

188346,225

434576,284

188345,491

434575,551

188386,872

434550,984

188386,814

434550,283

Elst

45

oever

188952,785

434543,212

188951,878

434543,686

188904,430

434530,311

188904,317

434530,281

Elst

46

water

188951,878

434543,686

188904,430

434530,311

Bijlage Vegetatie

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Elst

48

water

188709,945

434405,419

188661,084

434399,351

Elst

51

oever

188508,027

434392,881

188551,743

434416,581

Elst

52

water

188508,027

434392,881

188551,743

434416,581

Elst

53

oever

188607,550

434690,373

188573,209

434654,880

Elst

54

water

188607,550

434690,373

188573,209

434654,880

Elst

55

oever

188686,198

434656,047

188636,540

434654,380

Elst

58

oever

188524,522

434951,881

188575,087

434953,956

Sophiatunne

60

grasland

108498,369

428366,862

108499,100

Sophiatunne

61

grasland

108492,034

428424,919

Sophiatunne

62

grasland

108484,284

Sophiatunne

63

water

Sophiatunne

64

Sophiatunne

65

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

428361,429

108504,102

428361,772

108503,166

428366,778

108496,423

428426,431

108495,526

428430,676

108490,773

428429,678

428476,431

108489,327

428475,413

108488,787

428481,760

108484,315

428481,540

108504,795

428478,064

108510,966

428429,048

oever

108504,795

428478,064

108510,966

428429,048

water

108462,827

428471,167

108468,694

428421,317

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Sophiatunne

66

oever

108462,827

428471,167

108468,694

428421,317

Sophiatunne

67

water

108424,248

428389,568

108417,856

428438,971

Sophiatunne

68

oever

108424,248

428389,568

108417,856

428438,971

Sophiatunne

69

grasland

108413,065

428439,092

108408,522

428438,786

Elst

93

oever

186402,920

434106,753

186352,393

434103,974

Elst

94

water

186402,920

434106,753

186352,393

434103,974

Elst

95

oever

186839,114

434052,067

186839,489

434002,178

Elst

99

oever

186602,880

434039,517

186610,718

433989,199

Elst

100

water

186602,880

434039,517

186610,718

433989,199

Sophiatunne

117

oever

108008,611

428530,617

108003,341

428579,699

Sophiatunne

118

water

108008,611

428530,617

108003,341

428579,699

Sophiatunne

119

oever

108040,381

428532,387

108034,455

428581,929

Sophiatunne

120

water

108040,381

428532,387

108034,455

428581,929

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

108408,658

428434,081

108413,616

428434,596

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Sophiatunne

121

oever

108071,459

428544,543

108064,946

428594,408

Sophiatunne

122

water

108071,459

428544,543

108064,946

428594,408

Sophiatunne

131

oever

108065,111

428788,462

108072,343

428739,585

Sophiatunne

132

water

108065,111

428788,462

108072,343

428739,585

Sophiatunne

133

oever

108059,496

428863,838

108053,375

428913,751

Sophiatunne

134

water

108059,496

428863,838

108053,375

428913,751

Sophiatunne

135

oever

108040,938

428788,036

108047,168

428738,103

Sophiatunne

136

water

108040,938

428788,036

108047,168

428738,103

Sophiatunne

137

oever

108013,393

428733,391

108006,687

428784,302

Sophiatunne

138

water

108013,393

428733,391

108006,687

428784,302

Sophiatunne

139

oever

107972,764

428813,938

107979,530

428764,099

Sophiatunne

140

water

107972,764

428813,938

107979,530

428764,099

Linge

147

oever

126475,148

428935,578

126488,685

428984,489

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Linge

148

water

126475,148

428935,578

126488,685

428984,489

Linge

149

oever

126393,477

428888,003

126351,597

428899,757

Linge

150

water

126393,477

428888,003

126351,597

428899,757

Linge

151

oever

126781,253

428915,710

126733,088

428929,015

Linge

152

water

126781,253

428915,710

126733,088

428929,015

Linge

153

oever

126809,023

428958,478

Linge

154

water

126809,023

428958,478

Linge

157

oever

126828,166

429237,088

126779,955

429248,657

Linge

158

water

126828,166

429237,088

126779,955

429248,657

Linge

159

oever

126922,966

429171,297

126934,365

429218,862

Linge

160

water

126922,966

429171,297

126934,365

429218,862

Linge

171

oever

127979,022

429149,397

127931,958

429167,528

Linge

172

water

127979,022

429149,397

127931,958

429167,528

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Linge

173

oever

128061,123

429143,419

128087,252

429186,165

Linge

174

water

128061,123

429143,419

128087,252

429186,165

Linge

175

oever

127866,608

428895,910

127897,425

428936,511

Linge

176

water

127866,608

428895,910

127897,425

428936,511

Linge

179

oever

128564,831

428193,527

128576,282

428144,480

Linge

180

water

128564,831

428193,527

128576,282

428144,480

Sophiatunne

181

oever

107942,463

428834,093

107949,331

428785,054

Sophiatunne

182

water

107942,463

428834,093

107949,331

428785,054

Sophiatunne

183

oever

107938,388

428843,501

107931,821

428892,574

Sophiatunne

184

water

107938,388

428843,501

107931,821

428892,574

Sophiatunne

185

oever

107861,052

428984,646

107854,928

429034,418

Sophiatunne

186

water

107861,052

428984,646

107854,928

429034,418

Sophiatunne

187

oever

107884,404

428808,638

107890,997

428758,525

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Sophiatunne

188

water

107884,404

428808,638

107890,997

428758,525

Sophiatunne

189

oever

107979,968

428552,475

107986,410

428503,367

Sophiatunne

190

water

107979,968

428552,475

107986,410

428503,367

Sophiatunne

191

oever

107911,084

428604,801

107916,903

428555,221

Sophiatunne

192

water

107911,084

428604,801

107916,903

428555,221

Elst

196

oever

189221,904

434613,357

189270,444

434626,512

Elst

197

water

189221,904

434613,357

189270,444

434626,512

Elst

198

oever

189251,039

434526,649

189200,807

434526,205

Elst

202

oever

188899,205

434917,229

188849,351

434914,557

Elst

203

water

188899,205

434917,229

188849,351

434914,557

Elst

204

oever

188902,407

435121,969

188917,007

435076,126

Elst

205

water

188902,407

435121,969

188917,007

435076,126

Elst

208

oever

187760,388

434867,306

187800,817

434844,165

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Elst

209

water

187760,388

434867,306

187800,817

434844,165

Elst

210

oever

187864,596

434865,964

187815,388

434866,894

Elst

211

water

187864,596

434865,964

187815,388

434866,894

Elst

212

oever

187340,255

434260,958

187388,895

434272,011

Elst

213

water

187340,255

434260,958

187388,895

434272,011

Elst

216

oever

187646,813

434733,991

187641,317

434783,507

Elst

220

oever

187173,231

434660,893

187187,047

434708,318

Elst

221

water

187173,231

434660,893

187187,047

434708,318

Elst

224

oever

186258,708

434492,420

186244,290

434444,150

Elst

225

water

186258,708

434492,420

186244,290

434444,150

Elst

226

oever

186636,352

434427,419

186586,491

434435,932

Elst

227

water

186636,352

434427,419

186586,491

434435,932

Deil

234

oever

143365,762

430004,253

143316,242

430007,141

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Deil

235

water

143365,762

430004,253

143316,242

430007,141

Deil

236

oever

143026,393

429931,567

143075,440

429928,164

Deil

237

water

143026,393

429931,567

143075,440

429928,164

Deil

238

oever

142985,604

429861,920

142936,274

429864,512

Deil

239

water

142985,604

429861,920

142936,274

429864,512

Deil

242

oever

144260,268

430615,075

144206,518

430616,242

Deil

243

water

144260,268

430615,075

144206,518

430616,242

Deil

244

oever

144243,743

430545,749

144258,368

430593,276

Deil

245

water

144243,743

430545,749

144258,368

430593,276

Deil

276

oever

147259,282

430201,953

147307,002

430215,503

Deil

277

water

147259,282

430201,953

147307,002

430215,503

Deil

280

oever

146889,619

430509,743

146887,620

Deil

281

water

146889,619

430509,743

146887,620

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

430534,535

146898,979

430556,644

430534,535

146898,979

430556,644

X4

Y4

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Deil

282

oever

146892,033

430570,892

146937,386

430592,228

Deil

283

water

146892,033

430570,892

146937,386

430592,228

Deil

284

oever

146417,651

430370,729

146411,460

430320,647

Deil

285

water

146417,651

430370,729

146411,460

430320,647

Deil

286

oever

146249,733

430440,097

146259,663

430490,240

Deil

287

water

146249,733

430440,097

146259,663

430490,240

Deil

288

oever

146253,513

430405,508

146202,279

430404,682

Deil

289

water

146253,513

430405,508

146202,279

430404,682

Deil

290

oever

146135,989

430426,182

146148,528

430475,931

Deil

291

water

146135,989

430426,182

146148,528

430475,931

Deil

292

oever

144531,261

430573,701

144481,331

430578,280

Deil

293

water

144531,261

430573,701

144481,331

430578,280

Deil

294

oever

144877,738

430637,540

144896,990

430682,340

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Deil

295

water

144877,738

430637,540

144896,990

430682,340

Deil

296

oever

145072,973

430546,805

145122,266

430545,286

Deil

297

water

145072,973

430546,805

145122,266

430545,286

Sophiatunne

309

oever

106562,685

428620,378

106574,552

428572,552

Sophiatunne

310

water

106562,685

428620,378

106574,552

428572,552

Sophiatunne

316

oever

107441,418

428369,828

107432,442

428418,875

Sophiatunne

317

water

107441,418

428369,828

107432,442

428418,875

Sophiatunne

318

oever

107344,393

429043,050

107351,675

428993,237

Sophiatunne

319

water

107344,393

429043,050

107351,675

428993,237

Linge

325

oever

128415,968

428091,430

128466,240

428097,825

Linge

326

water

128415,968

428091,430

128466,240

428097,825

Linge

327

oever

128652,028

428759,090

128701,916

428758,989

Linge

328

water

128652,028

428759,090

128701,916

428758,989

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Linge

332

water

127621,052

429082,718

127635,908

429131,446

Linge

335

oever

126011,033

429202,579

125961,612

429207,731

Linge

336

water

126011,033

429202,579

125961,612

429207,731

Linge

337

oever

126090,810

429174,775

126141,823

429169,974

Linge

338

water

126090,810

429174,775

126141,823

429169,974

Linge

339

oever

126024,712

429191,293

126005,603

429146,022

Linge

340

water

126024,712

429191,293

126005,603

429146,022

Deil

400

grasland

143736,100

429468,900

143738,300

429473,600

Linge

401

oever

127704,700

428840,700

127714,500

428869,400

Linge

402

water

127704,700

428840,700

127714,500

428869,400

Linge

405

oever

126503,000

429037,000

126470,000

429040,000

Linge

406

water

126503,000

429037,000

126470,000

429040,000

Sophiatunnel

413

oever

107827,700

428284,300

107871,900

428266,100

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

143742,200

429472,900

143741,500

429468,400

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Sophiatunnel

414

water

107827,700

428284,300

107871,900

428266,100

Sophiatunnel

415

water

107341,000

429057,000

107333,000

429113,000

Sophiatunnel

416

oever

107341,000

429057,000

107333,000

429113,000

Sophiatunnel

417

oever

106537,100

428675,500

106533,100

428719,800

Sophiatunnel

418

water

106537,100

428675,500

106533,100

428719,800

Sophiatunnel

419

grasland

108339,000

428330,000

108332,000

428329,000

Sophiatunnel

420

oever

108355,000

428355,000

108348,000

428406,000

Sophiatunnel

421

water

108355,000

428355,000

108348,000

428406,000

Sophiatunnel

422

grasland

108378,000

428381,000

108377,000

Sophiatunnel

423

grasland

108359,000

428476,000

Sophiatunnel

424

oever

107392,000

Sophiatunnel

425

water

Sophiatunnel

427

oever

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

108333,000

428323,000

108339,000

428323,000

428387,000

108372,000

428387,000

108371,000

428381,000

108360,000

428470,000

108366,000

428472,000

108365,000

428476,000

428980,000

107399,000

428930,000

107392,000

428980,000

107399,000

428930,000

107355,000

429254,000

107347,000

429306,000

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Sophiatunnel

428

water

107355,000

429254,000

107347,000

429306,000

Sophiatunnel

429

grasland

107413,000

428327,500

107413,000

Sophiatunnel

430

grasland

107425,000

428388,000

Sophiatunnel

431

grasland

107400,000

Elst

438

oever

Elst

439

water

Bijlage Vegetatie

X3

Y3

X4

Y4

428333,000

107417,000

428332,000

107419,000

428330,000

107419,000

428391,000

107420,000

428385,000

107425,000

428384,000

428459,000

107400,000

428465,000

107405,000

428461,000

107404,000

428454,000

186416,100

433915,000

186409,700

433967,100

186416,100

433915,000

186409,700

433967,100

Opmerkingen

Bijlage Vegetatie II:

Bijlage Vegetatie

Vervallen vegetatie PQ’s

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

In 2000 vervallen pq's
Sophiatunnel

411

oever

107367,000

428613,000

107404,000

428585,000

Sophiatunnel

412

water

107367,000

428613,000

107404,000

428585,000

In 2001 vervallen pq's
Linge

163

oever

128648,961

428389,949

128599,120

428396,103

Elst

222

oever

186862,550

434405,208

186848,464

434355,564

Elst

223

water

186862,550

434405,208

186848,464

434355,564

Linge

403

oever

125974,400

428965,200

125974,500

428963,900

125965,300

428926,900

125965,300

428926,500

Linge

404

water

125974,400

428965,200

125974,500

428963,900

125965,300

428926,900

125965,300

428926,500

Elst

407

oever

187235,000

434345,000

187204,000

434378,000

Elst

408

water

187235,000

434345,000

187204,000

434378,000

Deil

440

oever

144022,800

430009,800

144000,000

430047,000

Deil

441

water

144022,800

430009,800

144000,000

430047,000

Bijlage Vegetatie

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

147237,927

430038,838

147237,884

430041,873

107878,846

428589,000

107878,256

428593,485

In 2002 vervallen pq's
Deil

77

oever

147289,290

430045,420

147239,369

430043,737

Deil

78

water

147289,290

430045,420

147239,369

430043,737

Deil

79

grasland

147245,464

430042,079

147245,908

430039,165

Linge

164

water

128648,961

428389,949

128599,120

428396,103

Linge

169

oever

128459,039

428452,335

128417,104

428480,903

Linge

170

water

128459,039

428452,335

128417,104

428480,903

Elst

214

oever

187606,541

434621,439

187656,148

434625,049

Elst

215

water

187606,541

434621,439

187656,148

434625,049

In 2004 vervallen pq's
Sophiatunne

195

grasland

107883,399

428594,372

107884,073

428589,520

Sophiatunne

311

oever

106523,588

428874,892

106517,642

428925,265

Sophiatunne

312

water

106523,588

428874,892

106517,642

428925,265

Bijlage Vegetatie

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Sophiatunne

313

grasland

106540,914

428907,095

106536,757

428904,278

106538,906

428900,341

106543,531

428903,214

In 2005 vervallen pq's (beheer)
Deil

35

oever

142740,536

428975,779

142739,955

428974,981

142771,279

428937,837

142772,263

428938,183

Elst

47

oever

188709,525

434405,175

188709,945

434405,419

188661,084

434399,351

188661,152

434398,819

Deil

82

water

145366,337

430021,955

145316,752

430021,769

Elst

96

water

186839,114

434052,067

186839,489

434002,178

Sophiatunne

123

oever

108099,949

428548,370

108093,650

428598,300

Sophiatunne

129

oever

108131,063

428745,032

108123,682

428793,990

Linge

155

oever

126620,743

428895,949

126635,464

428942,249

Linge

156

water

126620,743

428895,949

126635,464

428942,249

Linge

165

oever

128526,972

428707,318

128571,922

428686,027

Linge

166

water

128526,972

428707,318

128571,922

428686,027

Linge

167

oever

128592,331

428652,279

128578,254

428604,405

Bijlage Vegetatie

Opmerkingen

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

Linge

168

water

128592,331

428652,279

128578,254

428604,405

Sophiatunne

314

oever

107250,910

428590,709

107194,142

428615,142

Sophiatunne

320

grasland

107383,067

428981,048

107383,680

428976,333

Linge

331

oever

127621,052

429082,718

127635,908

429131,446

Sophiatunnel

426

grasland

107347,000

428921,000

107352,000

428922,000

Sophiatunnel

432

oever

107813,700

428665,500

107820,300

428617,600

grasland

143418,191

429430,561

143420,833

429425,946

X3

Y3

X4

Y4

107378,461

428975,394

107377,773

428980,510

107351,000

428929,000

107346,000

428928,000

143416,448

429423,607

143414,382

429428,362

Opmerkingen

In 2011 vervallen pq's
ruimtelijke
Deil

14

ontwikkeling
ruimtelijke

Deil

18

grasland

143204,911

429297,267

143205,124

429292,837

143200,450

429292,881

143200,488

429297,731

ontwikkeling
watergang staat

Elst

40

water

188374,648

434948,471

188355,322

434902,747

Elst

43

water

188878,435

434627,016

188926,863

434637,818

droog in april
watergang staat
droog in april
watergang staat

Elst

44

oever

188878,386

434627,221

188878,435

434627,016

188926,863

434637,818

188927,517

434638,212

droog in april
Gasleiding

Elst

49

Oever

188575,642

435186,430

188582,490

435137,014

aangelegd

Elst

50

water

188575,642

435186,430

188582,490

435137,014

Gasleiding

Bijlage Vegetatie

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen
aangelegd
watergang staat

Elst

59

water

188524,522

434951,881

188575,087

434953,956

droog in april
Gaat om ingezaaid
grasland. Bij
nader inzien niet

Sophiatunne

70

grasland

107803,511

428535,789

107802,839

428540,989

107797,585

428540,495

107798,030

428535,532

zinvol
Gaat om ingezaaid
grasland. Bij
nader inzien niet

Sophiatunne

71

grasland

107793,329

428598,690

107798,057

428600,066

107796,178

428604,862

107791,659

428603,401

zinvol
Gaat om ingezaaid
grasland. Bij
nader inzien niet

Sophiatunne

72

grasland

107791,118

428650,443

107789,576

428655,670

107785,132

428654,032

107786,472

428649,114

Deil

80

grasland

145337,741

430013,458

145337,473

430008,433

145332,425

430009,099

145332,359

430013,555

zinvol
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke

Deil

81

oever

145366,337

430021,955

145316,752

430021,769

Deil

83

grasland

145450,820

430016,788

145450,123

430011,742

Deil

84

oever

143914,629

429915,142

143878,291

429905,826

ontwikkeling
ruimtelijke
145445,172

430011,809

145445,481

430016,342

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke

Deil

85

water

143914,629

429915,142

143878,291

429905,826

Deil

86

water

142944,014

429328,247

142988,850

429350,175

ontwikkeling
ruimtelijke

Bijlage Vegetatie

ontwikkeling

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen
ruimtelijke

Deil

87

oever

142944,014

429328,247

142988,850

429350,175

Deil

88

grasland

142989,089

429346,220

142990,842

429342,754

Deil

89

oever

142721,816

429157,790

142768,753

429174,049

ontwikkeling
ruimtelijke
142985,502

429340,816

142983,886

429344,144

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke

Deil

90

water

142721,816

429157,790

142768,753

429174,049

ontwikkeling

Deil

91

grasland

142751,198

429173,628

142753,024

429168,840

142748,397

429167,434

142746,387

429172,349

Deil

92

grasland

142691,860

429160,881

142686,793

429159,277

142685,519

429163,685

142690,097

429165,740

ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
De bijbehorende
oever is in 2005
verwijderd
vanwege
verandering
Sophiatunne

124

water

108099,949

428548,370

108093,650

428598,300

beheer
Pq ligt in het
verlengde (zelfde
sloot) van pq 129
(zie vervallen in

Sophiatunne

125

oever

108155,691

428552,679

108148,952

428601,932

2005)
Pq ligt in het
verlengde (zelfde
sloot) van pq 129

Sophiatunne

Bijlage Vegetatie

126

water

108155,691

428552,679

108148,952

428601,932

(zie vervallen in

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen
2005)
De bijbehorende
oever is in 2005
verwijderd
vanwege
verandering

Sophiatunne

130

water

108131,063

428745,032

108123,682

428793,990

beheer
ruimtelijke

Linge

141

oever

126244,829

428966,439

126238,818

428936,320

126258,310

428930,853

Linge

142

water

126244,829

428966,439

126238,818

428936,320

126258,310

428930,853

Linge

143

oever

126228,553

429029,975

126179,425

429038,397

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke

Linge

144

water

126228,553

429029,975

126179,425

429038,397

Linge

161

oever

128783,599

428396,882

128757,632

428439,569

Linge

162

water

128783,599

428396,882

128757,632

428439,569

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
Pq ligt in het
verlengde (zelfde
sloot) van pq 432
(zie vervallen in

Sophiatunne

193

oever

107812,741

428680,555

107806,302

428730,143

2005)
Pq ligt in het
verlengde (zelfde

Sophiatunne

Bijlage Vegetatie

194

water

107812,741

428680,555

107806,302

428730,143

sloot) van pq 432

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen
(zie vervallen in
2005)
watergang staat

Elst

199

water

189251,039

434526,649

189200,807

434526,205

Elst

200

oever

189379,504

434738,920

189428,314

434751,962

droog
watergang staat
droog in april
watergang staat

Elst

201

water

189379,504

434738,920

189428,314

434751,962

Elst

206

oever

188215,223

435290,822

188205,936

435241,378

Elst

207

water

188215,223

435290,822

188205,936

435241,378

Elst

217

water

187646,813

434733,991

187641,317

434783,507

Elst

218

oever

187382,635

434611,595

187333,021

434611,411

droog in april
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
watergang staat
droog in april
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke

Elst

219

water

187382,635

434611,595

187333,021

434611,411

ontwikkeling
verandering in
beheer, aanleg
bosperceel ten
behoeve van
compensatie

Deil

240

oever

142402,625

429717,342

142401,556

429667,590

verbreding A2
verandering in
beheer, aanleg

Deil

Bijlage Vegetatie

241

water

142402,625

429717,342

142401,556

429667,590

bosperceel ten

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen
behoeve van
compensatie
verbreding A2
ruimtelijke

Sophiatunne

298

oever

104975,516

428657,168

105025,667

428660,401

Sophiatunne

299

water

104975,516

428657,168

105025,667

428660,401

Sophiatunne

300

grasland

105013,767

428698,352

105018,722

428698,863

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke
105018,554

428703,403

105014,000

428730,000

ontwikkeling
ruimtelijke

Sophiatunne

301

grasland

428730,491

105044,918

428730,977

105045,043

Sophiatunne

302

oever

104982,958

428516,163

105032,844

428520,686

428735,726

105040,000

428735,000

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke

Sophiatunne

303

water

104982,958

428516,163

105032,844

428520,686

Sophiatunne

304

oever

105153,294

428381,792

105150,373

428431,546

Sophiatunne

305

water

105153,294

428381,792

105150,373

428431,546

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke

Sophiatunne

307

oever

105151,377

428204,950

105101,323

428199,362

Sophiatunne

308

water

105151,377

428204,950

105101,323

428199,362

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
De bijbehorende
oever is in 2005
verwijderd

Sophiatunne

Bijlage Vegetatie

315

water

107250,910

428590,709

107194,142

428615,142

vanwege

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen
verandering
beheer + pq ligt
gedeeltelijk op
snelweg
ruimtelijke

Linge

321

oever

128690,810

428316,494

128739,533

428305,093

Linge

322

water

128690,810

428316,494

128739,533

428305,093

Linge

323

oever

128591,227

428337,097

128638,286

428320,944

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke

Linge

324

water

128591,227

428337,097

128638,286

428320,944

Linge

329

oever

128792,346

428875,316

128841,735

428876,520

Linge

330

water

128792,346

428875,316

128841,735

428876,520

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
ruimtelijke

Sophiatunnel

409

oever

106260,000

428998,000

106231,000

429041,000

Sophiatunnel

410

water

106260,000

428998,000

106231,000

429041,000

ontwikkeling
ruimtelijke
ontwikkeling
eiland
Papendrecht, bij
nader inzien niet

Sophiatunnel

433

water

107813,700

428665,500

107820,300

428617,600

zinvol
eiland
Papendrecht, bij

Sophiatunnel

Bijlage Vegetatie

434

grasland

105054,700

428175,600

105055,500

428170,800

105060,800

428167,600

105060,800

428174,600

nader inzien niet

Kunstwerk

PQNR

Type

X1

Y1

X2

Y2

X3

Y3

X4

Y4

Opmerkingen
zinvol
eiland
Papendrecht, bij
nader inzien niet

Sophiatunnel

435

oever

105022,200

428041,100

105071,300

428043,200

zinvol
eiland
Papendrecht, bij
nader inzien niet

Sophiatunnel

436

water

105022,200

428041,100

105071,300

428043,200

zinvol
eiland
Papendrecht, bij
nader inzien niet

Sophiatunnel

Bijlage Vegetatie

437

grasland

105060,000

428136,400

105055,700

428136,100

105054,400

428131,500

105061,100

428131,500

zinvol

Bijlage Vegetatie III: Overzicht Ellenbergindeling voor vocht
(Ellenberg 1979), afhankelijkheid van grondwater (Londo 1988) en
zeldzaamheid (uurhokfrequentieklassen)

Bijlage Vegetatie

Ellenbergindeling
Relatieve aanduiding van de bodemvochtvoorkeur volgens de Ellenberg-classificatie
(Ellenberg, 1979). Bij de bepaling van het aantal vochtindicatoren binnen de meetpunten
zijn alleen de soorten meegerekend met een Ellenberg-vochtgetal van 6 t/m 12 (cursief).
Ellenberggetal
Omschrijving
1
Extreme droogte indicator
2
Tussenvorm van 1 en 3
3
Droogte indicator
4
Tussenvorm van 3 en 5
5
Droogte/vochtindicator
6
Tussenvorm van 5 en 7
7
vochtindicator
8
Tussenvorm van 7 en 9
9
Natindicator
10
Waterplant kenmerkend voor tijdelijk droogvallen
11
Waterplant, bladeren in contact met lucht
12
Onderwaterplant
X
indifferent
?
Onbekend volgens Ellenberg toevoegingen
*
Indicator voor wisselende waterstanden
=
Indicator voor overstromingen

Bijlage Vegetatie

Afhankelijkheid van grondwater

Classificatie voor de mate van afhankelijkheid voor grondwater (Londo, 1988). Als indicator
zijn vooral soorten uit de categorieën 1 t/m 4 en 6 van belang (cursief).
Aanduiding Omschrijving
1-H
hydrofyten of waterplanten, plantensoorten waarvan de vegetatieve delen
zich in normale omstandigheden onder water en/of drijvend op het
wateroppervlak bevinden.
2-W
natte freatofyten, soorten die voor een goede ontwikkeling en voltooiing van
hun levenscyclus vereisen dat het (grond)water gedurende een deel van het
jaar, min of meer permanent, ongeveer even hoog of hoger dan het maaiveld
staat in jaren met normale waterstanden.
3-F
obligate freatofyten van meestal vochtige bodem (uitsluitend groeiend
binnen de invloedssfeer van het freatische oppervlak, dat zich in de regel
onder het maaiveld bevindt).
4-V
soorten van meestal vochtige bodem die hoofdzakelijk of vrijwel uitsluitend
groeien binnen de invloedssfeer van het freatische oppervlak, dat zich in de
regel onder het maaiveld bevindt.
5-P
plaatselijke freatofyten, soorten die in een groot deel van hun
verspreidingsgebied in Nederland (ook buiten Zuid-Limburg) buiten de
invloedssfeer van het freatisch oppervlak kunnen groeien (grondwater in de
regel onder het maaiveld), maar die in bepaalde gebieden of bepaalde
plaatsen wel aan deze invloedssfeer gebonden zijn ofwel voornamelijk
daarbinnen voorkomen.
6-K
kalkfreatofyten, soorten die binnen de invloed van het freatisch oppervlak
groeien (grondwater in de regel onder het maaiveld), maar alleen op
kalkrijke bodem in Zuid-Limburg ook "droog" kunnen groeien.
7-A
afreatofyten, soorten die in verspreiding niet aan de invloedssfeer van het
freatisch oppervlak gebonden zijn.
9-D
duinfreatofyten, soorten die in vele milieu's niet aan de invloedssfeer van het
freatisch oppervlak gebonden zijn (dus die afreatofyt zijn), doch in de duinof andere zandgebieden wel uitsluitend of voornamelijk aan deze
invloedssfeer gebonden zijn.

Bijlage Vegetatie

Zeldzaamheid
De zeldzaamheid is gebaseerd op het aantal atlasblokken (omvang 5x5 km, ook wel
uurhokken genoemd) waarin een soort in 2011 voorkomt (UFK: UurhokFrequentieKlasse). Bij de bespreking van de resultaten wordt alleen het aantal soorten vermeld
met een UFK < 6, dit zijn de minder algemene tot (uiterst) zeldzame soorten.
Betekenis codes Uurhokfrequentieklassen:
1 uiterst zeldzaam
2 zeer zeldzaam
3 zeldzaam
4 vrij zeldzaam
5 minder algemeen
6 vrij algemeen
7 algemeen
8 zeer algemeen
9 uiterst algemeen

Bijlage Vegetatie

Bijlage Vegetatie IV: Overzicht aantal aanwezige plantensoorten per
meetpunt en het totaal aantal soorten, vocht/
grondwaterindicatorsoorten, zeldzame soorten, beschermde
soorten en Rode Lijst soorten voor alle onderzoeksjaren

Bijlage Vegetatie

Berekeningen zijn gebaseerd op 188 pq’s welke in alle onderzoeksjaren zijn
geïnventariseerd

1998

gemiddeld
aantal
soorten
Sophiaspoortunnel

totaal
aantal
soorten

9,8

18

totaal aantal
beschermde
soorten

Rode lijst
2000 aantal
soorten

totaal aantal
vochtindictoren

totaal aantal
gwindicatoren

2

8

0

0

Deil

21,3

63

28

40

0

1

Sophiaspoortunnel

24,9

87

41

58

1

0

Deil

29,2

125

53

73

1

2

Linge

27,4

103

51

64

2

1

Elst

28

100

36

56

1

0

18,3

49

44

44

1

1

Sophiaspoortunnel
Deil

9,3

46

40

41

1

0

Linge

11,9

48

44

45

1

1

Elst

9,4

48

40

43

0

1

totaal aantal
beschermde
soorten

Rode lijst
2000 aantal
soorten

totaal aantal
vochtindictoren

totaal aantal
gwindicatoren

1999

gemiddeld
aantal
soorten

totaal
aantal
soorten

Sophiaspoortunnel

11,4

31

13

20

0

0

Deil

21,6

65

29

43

0

1

24

87

43

59

0

0

Sophiaspoortunnel
Deil

30,2

127

54

74

1

2

Linge

28,4

109

48

68

2

1

Elst

28,2

104

41

62

1

0

Sophiaspoortunnel

19,4

61

48

54

1

1

Deil

10

44

41

40

1

1

Linge

12,6

46

43

43

1

1

Elst

10,3

45

39

40

1

0

Bijlage Vegetatie

2000

gemiddeld
aantal
soorten
Sophiaspoortunnel

totaal
aantal
soorten

10,5

28

totaal aantal
beschermde
soorten

Rode lijst
2000 aantal
soorten

totaal aantal
vochtindictoren

totaal aantal
gwindicatoren

9

17

0

0

Deil

23,3

68

30

46

0

2

Sophiaspoortunnel

23,7

83

41

57

0

0

Deil

30,6

123

54

74

0

2

Linge

28,5

105

50

65

1

0

Elst

27,5

97

40

58

1

0

Sophiaspoortunnel

18,5

64

53

55

1

1

Deil

10,5

44

41

40

1

1

Linge

11,8

44

40

40

1

1

Elst

10,2

42

36

38

1

0

totaal aantal
beschermde
soorten

Rode lijst
2000 aantal
soorten

totaal aantal
vochtindictoren

totaal aantal
gwindicatoren

2001

gemiddeld
aantal
soorten

totaal
aantal
soorten

Sophiaspoortunnel

11,5

25

9

56

0

0

Deil

24,4

70

31

46

0

3

Sophiaspoortunnel

23,5

83

40

56

0

0

Deil

31,7

122

53

73

0

2

Linge

27,1

108

51

67

2

1

Elst

27,4

104

39

58

1

0

Sophiaspoortunnel

21,8

81

58

68

1

1

Deil

10,7

43

39

39

1

1

Linge

12,6

46

42

42

1

1

Elst

10,2

42

35

37

1

0

Bijlage Vegetatie

2002

gemiddeld
aantal
soorten
Sophiaspoortunnel

totaal
aantal
soorten

11,2

26

totaal aantal
beschermde
soorten

Rode lijst
2000 aantal
soorten

totaal aantal
vochtindictoren

totaal aantal
gwindicatoren

8

16

0

0

Deil

23,4

67

31

46

0

3

Sophiaspoortunnel

21,4

80

40

55

0

0

Deil

30,5

120

54

74

0

3

Linge

26,9

106

49

66

2

1

Elst

28

107

40

61

2

0

Sophiaspoortunnel

15,6

58

47

53

0

1

Deil

10,5

43

39

40

1

1

Linge

12,7

44

40

40

1

1

Elst

10,5

44

37

38

0

0

totaal aantal
beschermde
soorten

Rode lijst
2000 aantal
soorten

totaal aantal
vochtindictoren

totaal aantal
gwindicatoren

8

16

0

0

2004

gemiddeld
aantal
soorten
Sophiaspoortunnel

9,7

totaal
aantal
soorten
26

Deil

21,9

64

29

43

0

3

Sophiaspoortunnel

20,5

78

39

51

1

0

Deil

30,5

120

41

71

0

3

Linge

26,3

106

46

65

2

1

Elst

25,9

100

39

54

1

0

Sophiaspoortunnel

18,5

68

54

60

1

1

Deil

10,6

44

41

40

1

1

Linge

11,2

44

41

40

1

1

Elst

9,5

47

39

41

1

0

Bijlage Vegetatie

2005

gemiddeld
aantal
soorten

totaal
aantal
soorten

totaal aantal
beschermde
soorten

Rode lijst
2000 aantal
soorten

totaal aantal
vochtindictoren

totaal aantal
gwindicatoren

Sophiaspoortunnel

10,9

29

10

20

0

0

Deil

21,9

64

31

44

0

3

Sophiaspoortunnel

19,7

74

36

49

1

0

Deil

29

115

46

68

0

3

Linge

26,2

107

48

63

1

1

Elst

25,3

92

34

50

2

0

Sophiaspoortunnel

18,1

66

54

60

1

1

Deil

10,1

42

37

38

1

1

Linge

10,3

44

40

40

1

1

Elst

9,6

40

34

34

1

0

Bijlage Vegetatie

Bijlage Vegetatie V: Overzicht gemiddeld aantal soorten en gemiddeld
vochtgetal over alle onderzoeksjaren per type en per meetgebied

Bijlage Vegetatie

Gemiddeld aantal soorten
‘98
‘99
‘00
‘01

‘02

‘04

‘05

‘11

Gemiddeld vochtgetal
‘98
‘99
‘00
‘01

‘02

‘04

‘05

‘11

Grasland
Sophiatunnel
deil

9,8
21,3

11,4
21,6

10,5
23,3

11,5
24,4

11,2
23,4

9,7
21,9

10,9
21,9

10,3
18,7

6,5
7,3

6,4
7,4

6,4
7,4

6,5
7,4

6,4
7,4

6,2
7,4

6,3
7,4

5,7
7,3

Oever
Sophiatunnel
Linge
Deil
Elst

24,9
27,4
29,2
28

24
28,4
30,2
28,2

23,7
28,5
30,6
27,5

23,5
27,1
31,7
27,4

21,4
26,9
30,5
28

20,5
26,3
30,5
25,9

19,7
26,2
29
25,3

23,3
25,9
27,1
24,6

7,7
6,9
7,2
6,7

7,6
6,9
6,9
6,7

7,5
6,9
7,0
6,7

7,5
6,9
7,0
6,6

7,6
6,9
7,0
6,6

7,7
8,7
6,9
6,5

7,6
6,9
6,9
6,6

7,8
7,0
7,1
6,7

Water
Sophiatunnel
Linge

18,3
11,9

19,4
12,6

18,5
11,8

21,8
12,6

15,6
12,7

18,5
11,2

18,1
10,3

13,1
9,8

10,6
10,7

10,4
10,7

10,2
10,8

9,9
10,9

10,1
11,0

10,1
9,1

10,3
10,8

11,0
10,7

deil
Elst

9,3
9,4

10
10,3

10,5
10,2

10,7
10,2

10,5
10,5

10,6
9,5

10,1
9,6

8,9
8,4

11,0
10,3

10,9
10,6

11,0
10,4

11,0
10,4

11,1
10,5

10,8
10,3

10,7
10,5

11,4
10,6

Bijlage Vegetatie

Bijlagen deelonderzoek amfibieën
Bijlage Amfibieën I:

Ligging monsterpunten Amfibieën

Bijlage Amfibieën II:

Basisgegevens monsterplaatsen amfibieën 2011

Bijlage Amfibieën III:

Bijvangsten en waarnemingen van vissen in 2011

Bijlage Amfibieën IV:

Basisgegevens landbiotoop-onderzoek amfibieën 2011

Bijlage Amfibieën V:

Beoordeling kwaliteit voortplantingswateren amfibieën 2011

Bijlage Amfibieën VI:

Koorindex rugstreeppad

Bijlage Amfibieën VII:

Het weer in 2011

Bijlage Amfibieën VIII:

Kaartmateriaal amfibieënonderzoek 2011

Bijlage Amfibieën I: Ligging monsterpunten amfibieën

Bijlage Amfibieën

Waternummer
4
7
9
9a
10
11

Gebied
De Waaij
Binnendijkse kleiput Kandia 1
Kleiput in bosrand Kandia
Tijdelijk slootje Kandia
Weilandpoel Kandia
Oeverzone Jez.waai-west
Noordelijke oeverzone Jez.waai12
west
13
NW overstr.vlakte Jez.waai-oost
14
NO overstr.vlakte Jez.waai-oost
15
Oude Rijnstrangen
16
Oude Rijnstrangen
17
Oude Rijnstrangen
18
Oude Rijnstrangen
Eerste nieuwe poel Kandia
N1
binnendijks
Tweede nieuwe poel Kandia
N2
binnendijks
Derde nieuwe poel Kandia
N3
binnendijks
Vierde nieuwe poel Kandia
N4
binnendijks
Vijfde nieuwe poel kandia
N5
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
N6
binnendijks
Zevende nieuwe poel Kandia
N7
Binnendijks
Achtste nieuwe poel Kandia
N8
Oldenhoek
In de periode 1998-2004 vervallen
1
Hondsbroekse Pley
6
Buitendijkse zandwinplas
8
Binnendijkse kleiput Kandia 2
In 2011 vervallen als voortplantingswater

Xcoördinaat
196900
197000
197200
197300
197500
198000

Ycoördinaat
436900
436500
436600
436600
436600
436600

198100
198500
198700
199000
199100
199300
199500

437000
437000
437000
436800
436700
436600
436500

197200

436400

197200

436400

197200

436300

197300

436300

197400

436400

197400

436500

197300

436400

197000

436800

194800
196600
197100

439700
436400
436700

2

Strang in de Loowaard

196100

437500

3

Strang in de Loowaard

196300

437400

3a

Slootje in de Loowaard

196200

437600

5

Buitendijks bosje Kandia

196800

436700

Bijlage Amfibieën

Opmerkingen

water is niet meer
monsterpunt is niet meer
Water is gedempt
zowel in 2004 als in 2011
al uitgedroogd in april
zowel in 2004 als in 2011
al uitgedroogd in april
zowel in 2004 als in 2011
al uitgedroogd in april
zowel in 2004 als in 2011
al uitgedroogd in april

Waternummer
15a

Bijlage Amfibieën

Gebied
Ondergelopen weiland

Xcoördinaat

Ycoördinaat

199000

436700

Opmerkingen
zowel in 2004 als in 2011
al uitgedroogd in april

Bijlage Amfibieën II: Basisgegevens monsterplaatsen amfibieën 2011

Bijlage Amfibieën

Weergegeven zijn:

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

1

194.8

439.7

2

196.1

3a

Waternummer (zie kaarten)
Plaatsbepaling tot op hm-niveau (Amersfoort-coördinaten)
Gebiedsomschrijving
Bezoekdatum in 2011
Soortnaam NL
Soortnaam Latijn
Aantal waargenomen individuen, onderverdeeeld in mannetjes, vrouwtjes, onbepaalde adulten, juvenielen, larven
en eieren
soort

Hondsbroekse Pley

datum
WATER IS
NIET
MEER

437.5

Strang in de Loowaard

21-04-2011

uitgedroogd

geen waarneming

196.2

437.6

Slootje in de Loowaard

21-04-2011

uitgedroogd

geen waarneming

4
4

196.9
196.9

436.9
436.9

de Waaij
de Waaij

20-04-2011
30-05-2011

Rana klepton
esculenta

4
4

196.9
196.9

436.9
436.9

de Waaij
de Waaij

21-07-2011
20-09-2011

Middelste groene
kikker
geen waarneming
Groene kikker
complex
geen waarneming

5

196.8

436.7

Buitendijks bosje Kandia

20-04-2011

uitgedroogd

geen waarneming

6

196.6

436.4

Buitendijkse zandwinput

MONSTER-

Bijlage amfibieën

gebied

species

Rana esculenta
(synklepton)
geen waarneming

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

20

2

ei(klomp)

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

7

197.0

436.5

7

197.0

436.5

7

197.0

436.5

7

197.0

436.5

gebied

Binnendijkse kleiput
Kandia 1
Binnendijkse kleiput
Kandia 1
Binnendijkse kleiput
Kandia 1
Binnendijkse kleiput
Kandia 1

datum
PUNT IS
NIET
MEER

soort

species

20-04-2011

geen waarneming

geen waarneming

30-05-2011

uitgedroogd

geen waarneming

21-07-2011

uitgedroogd

geen waarneming

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming

MONSTERPUNT IS
NIET
MEER

8

197.1

436.7

Binnendijkse kleiput
Kandia 2

9
9
9
9
9

197.2
197.2
197.2
197.2
197.2

436.6
436.6
436.6
436.6
436.6

kleiput in bosrand Kandia
kleiput in bosrand Kandia
kleiput in bosrand Kandia
kleiput in bosrand Kandia
kleiput in bosrand Kandia

20-04-2011
30-05-2011
30-05-2011
21-07-2011
20-09-2011

Bruine kikker
uitgedroogd
Bruine kikker
uitgedroogd
geen waarneming

Rana temporaria

9a
9a

197.3
197.3

436.6
436.6

Tijdelijk slootje Kandia
Tijdelijk slootje Kandia

20-04-2011
30-05-2011

Gewone pad
uitgedroogd

Bufo bufo
geen waarneming

Bijlage amfibieën

Rana temporaria
geen waarneming
geen waarneming

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

8
1

300

ei(klomp)

waternr.
9a
9a

x-coörd.
197.3
197.3

y-coörd.
436.6
436.6

gebied
Tijdelijk slootje Kandia
Tijdelijk slootje Kandia

datum
21-07-2011
20-09-2011

soort
uitgedroogd
geen waarneming

species
geen waarneming
geen waarneming

10
10
10
10

197.5
197.5
197.5
197.5

436.6
436.6
436.6
436.6

Weilandpoel Kandia
Weilandpoel Kandia
Weilandpoel Kandia
Weilandpoel Kandia

20-04-2011
30-05-2011
21-07-2011
20-09-2011

Middelste groene
kikker
uitgedroogd
uitgedroogd
geen waarneming

Rana klepton
esculenta
geen waarneming
geen waarneming
geen waarneming

11

198.0

436.6

Oeverzone Jez. Waai-west

21-04-2011

11
11

198.0
198.0

436.6
436.6

Oeverzone Jez. Waai-west
Oeverzone Jez. Waai-west

01-06-2011
01-06-2011

11

198.0

436.6

Oeverzone Jez. Waai-west

22-07-2011

11
11

198.0
198.0

436.6
436.6

Oeverzone Jez. Waai-west
Oeverzone Jez. Waai-west

22-07-2011
20-09-2011

Middelste groene
kikker
Middelste groene
kikker
Poelkikker
Middelste groene
kikker
Groene kikker
complex
geen waarneming

Rana klepton
esculenta
Rana klepton
esculenta
Rana lessonae
Rana klepton
esculenta
Rana esculenta
(synklepton)
geen waarneming

12

198.1

437.0

12

198.1

437.0

Rana klepton
esculenta
Rana klepton
esculenta

12

198.1

437.0

Middelste groene
kikker
Middelste groene
kikker
Kleine
watersalamander

Bijlage amfibieën

Noordelijke oeverzone Jez.
Waaiwest
Noordelijke oeverzone Jez.
Waaiwest
Noordelijke oeverzone Jez.
Waaiwest

21-04-2011
01-06-2011
22-07-2011

Triturus vulgaris

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

30

25
4
2
27
15

5
5
19

ei(klomp)

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

12

198.1

437.0

12

198.1

437.0

13

198.5

437.0

13

198.5

437.0

13

198.5

437.0

13

198.5

437.0

gebied
Noordelijke oeverzone Jez.
Waaiwest
Noordelijke oeverzone Jez.
Waaiwest
NW overstr. Vlakte Jez.
Waai-oost
NW overstr. Vlakte Jez.
Waai-oost
NW overstr. Vlakte Jez.
Waai-oost
NW overstr. Vlakte Jez.
Waai-oost

datum
22-07-2011

soort
Groene kikker
complex

species
Rana esculenta
(synklepton)

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming

21-04-2011

geen waarneming

geen waarneming

01-06-2011
22-07-2011

geen waarneming
middelste groene
kikker

geen waarneming
rana klepton
esculenta

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming
Rana klepton
esculenta
Triturus vulgaris
Rana klepton
esculenta
Rana esculenta
(synklepton)
geen waarneming
Rana temporaria
Rana klepton

14

198.7

437.0

NO overstr. Jez. Waai-oost

21-04-2011

14

198.7

437.0

NO overstr. Jez. Waai-oost

21-04-2011

14

198.7

437.0

NO overstr. Jez. Waai-oost

01-06-2011

14
14

198.7
198.7

437.0
437.0

NO overstr. Jez. Waai-oost
NO overstr. Jez. Waai-oost

22-07-2011
20-09-2011

Middelste groene
kikker
Kleine
watersalamander
Middelste groene
kikker
Groene kikker
complex
geen waarneming

15
15

199.0
199.0

436.8
436.8

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

21-04-2011
21-04-2011

Bruine kikker
Middelste groene

Bijlage amfibieën

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

ei(klomp)

32

1

20
1
4
15

2
50

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

15
15
15

199.0
199.0
199.0

436.8
436.8
436.8

15a

199.2

436.6

gebied

datum

soort

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

01-06-2011
22-07-2011
20-09-2011

kikker
geen waarneming
geen waarneming
geen waarneming

species
esculenta
geen waarneming
geen waarneming
geen waarneming

Ondergelopen weiland

21-04-2011

uitgedroogd

geen waarneming

16
16

199.1
199.1

436.7
436.7

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

21-04-2011
21-04-2011

16
16
16

199.1
199.1
199.1

436.7
436.7
436.7

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

21-04-2011
21-04-2011
01-06-2011

16
16

199.1
199.1

436.7
436.7

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

22-07-2011
22-07-2011

16
16

199.1
199.1

436.7
436.7

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

22-07-2011
20-09-2011

17

199.3

436.6

Oude Rijnstrangen

21-04-2011

17
17
17

199.3
199.3
199.3

436.6
436.6
436.6

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

21-04-2011
21-04-2011
21-04-2011

Bijlage amfibieën

Kleine
watersalamander
Kamsalamander
Groene kikker
complex
Gewone pad
uitgedroogd
Kleine
watersalamander
Gewone pad
Middelste groene
kikker
geen waarneming
Gewone pad
Middelste groene
kikker
Bruine kikker
Kleine

mn.

Triturus vulgaris
Triturus cristatus
Rana esculenta
(synklepton)
Bufo bufo
geen waarneming
Triturus vulgaris
Bufo bufo
Rana klepton
esculenta
geen waarneming
Bufo bufo
Rana klepton
esculenta
Rana temporaria
Triturus vulgaris

vr.

onbep.

juv.

larve

ei(klomp)

20
2
2
20

1
1
4

200
2
2
10

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

17

199.3

436.6

Oude Rijnstrangen

21-04-2011

17
17

199.3
199.3

436.6
436.6

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

01-06-2011
01-06-2011

17

199.3

436.6

Oude Rijnstrangen

22-07-2011

17
17
17

199.3
199.3
199.3

436.6
436.6
436.6

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

22-07-2011
22-07-2011
20-09-2011

18
18

199.5
199.5

436.5
436.5

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

21-04-2011
21-04-2011

18

199.5

436.5

Oude Rijnstrangen

01-06-2011

18
18

199.5
199.5

436.5
436.5

Oude Rijnstrangen
Oude Rijnstrangen

N1

197.2

436.4

N1

197.2

436.4

Bijlage amfibieën

gebied

Eerste nieuwe poel Kandia
binnendijks
Eerste nieuwe poel Kandia
binnendijks

datum

soort
watersalamander
Middelste groene
kikker
Middelste groene
kikker
Meerkikker
Groene kikker
complex
Middelste groene
kikker
Poelkikker
geen waarneming

species
Rana klepton
esculenta
Rana klepton
esculenta
Rana ridibunda
Rana esculenta
(synklepton)
Rana klepton
esculenta
Rana lessonae
geen waarneming

22-07-2011
20-09-2011

Middelste groene
kikker
Bruine kikker
Middelste groene
kikker
Kleine
watersalamander
geen waarneming

Rana klepton
esculenta
Rana temporaria
Rana klepton
esculenta
Triturus vulgaris
geen waarneming

20-04-2011

Bruine kikker

Rana temporaria

20-04-2011

Kamsalamander

Triturus cristatus

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

ei(klomp)

6
20
20
25
1
1

4

40
2
10
4

1
20

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

N1

197.2

436.4

N1

197.2

436.4

N1

197.2

436.4

N1

197.2

436.4

N1

197.2

436.4

N1

197.2

436.4

N2

197.2

436.4

N2

197.2

436.4

N2

197.2

436.4

N2

197.2

436.4

N2

197.2

436.4

N2

197.2

436.4

N2

197.2

436.4

Bijlage amfibieën

gebied
Eerste nieuwe poel Kandia
binnendijks
Eerste nieuwe poel Kandia
binnendijks
Eerste nieuwe poel Kandia
binnendijks
Eerste nieuwe poel Kandia
binnendijks
Eerste nieuwe poel Kandia
binnendijks
Eerste nieuwe poel Kandia
binnendijks
Tweede nieuwe poel
Kandia binnendijks
Tweede nieuwe poel
Kandia binnendijks
Tweede nieuwe poel
Kandia binnendijks
Tweede nieuwe poel
Kandia binnendijks
Tweede nieuwe poel
Kandia binnendijks
Tweede nieuwe poel
Kandia binnendijks
Tweede nieuwe poel
Kandia binnendijks

datum

30-05-2011

soort
Groene kikker
complex
Middelste groene
kikker

21-07-2011

uitgedroogd

21-07-2011
21-07-2011

Bruine kikker
Middelste groene
kikker

Rana temporaria
Rana klepton
esculenta

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming

20-04-2011

Middelste groene
kikker

Rana klepton
esculenta

20-04-2011

Gewone pad

Bufo bufo

300

30-05-2011

geen waarneming
Groene kikker
complex

geen waarneming
Rana esculenta
(synklepton)

500

21-07-2011

Gewone pad
Middelste groene
kikker

Bufo bufo
Rana klepton
esculenta

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming

20-04-2011

21-07-2011
21-07-2011

species
Rana esculenta
(synklepton)
Rana klepton
esculenta

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

300
4

4
9

1

10
4

ei(klomp)

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

N3

197.2

436.3

N3

197.2

436.3

N3

197.2

436.3

N3

197.2

436.3

N3

197.2

436.3

N3

197.2

436.3

N3

197.2

436.3

N4

197.3

436.3

N4

197.3

436.3

N4

197.3

436.3

N4

197.3

436.3

N4

197.3

436.3

Bijlage amfibieën

gebied
Derde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Derde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Derde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Derde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Derde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Derde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Derde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vierde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vierde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vierde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vierde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vierde nieuwe poel Kandia
binnendijks

datum

soort

20-04-2011
20-04-2011

Kamsalamander
Middelste groene
kikker

Triturus cristatus
Rana klepton
esculenta

30-05-2011

uitgedroogd

geen waarneming

21-07-2011

uitgedroogd
Middelste groene
kikker

Rana klepton
esculenta

Poelkikker
Middelste groene
kikker

Rana lessonae
Rana klepton
esculenta

21-07-2011

Bruine kikker
Middelste groene
kikker
Middelste groene
kikker
Groene kikker
complex

Rana temporaria
Rana klepton
esculenta
Rana klepton
esculenta
Rana esculenta
(synklepton)

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming

21-07-2011
20-09-2011
20-09-2011

20-04-2011
30-05-2011
21-07-2011

species

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

ei(klomp)

20
30

15
2
6

300
2
50

15
10

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

N5

197.4

436.4

N5

197.4

436.4

N5

197.4

436.4

N5

197.4

436.4

N5

197.4

436.4

N5

197.4

436.4

N5

197.4

436.4

N5

197.4

436.4

N6

197.4

436.5

N6

197.4

436.5

N6

197.4

436.5

N6

197.4

436.5

Bijlage amfibieën

gebied
Vijfde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vijfde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vijfde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vijfde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vijfde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vijfde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vijfde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Vijfde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks

datum

soort

20-04-2011

Bruine kikker
Groene kikker
complex
Middelste groene
kikker
Groene kikker
complex
Middelste groene
kikker

Rana temporaria
Rana esculenta
(synklepton)
Rana klepton
esculenta
Rana esculenta
(synklepton)
Rana klepton
esculenta
Bufo bufo

10

21-07-2011

Gewone pad
Kleine
watersalamander

Triturus vulgaris

20

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming

20-04-2011

Gewone pad

Bufo bufo

20-04-2011
20-04-2011

Kamsalamander
Middelste groene
kikker

Triturus cristatus
Rana klepton
esculenta

20

20-04-2011

Meerkikker

Rana ridibunda

1

20-04-2011
30-05-2011
21-07-2011
21-07-2011
21-07-2011

species

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

ei(klomp)

1
1
1
60
7

100
50

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

N6

197.4

436.5

N6

197.4

436.5

N6

197.4

436.5

N6

197.4

436.5

N6

197.4

436.5

N6

197.4

436.5

N6

197.4

436.5

N7

197.3

436.4

N7

197.3

436.4

N7

197.3

436.4

N7

197.3

436.4

N7

197.3

436.4

N7

197.3

436.4

Bijlage amfibieën

gebied
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe poel Kandia
binnendijks
Zevende nieuwe poel
Kandia binnendijks
Zevende nieuwe poel
Kandia binnendijks
Zevende nieuwe poel
Kandia binnendijks
Zevende nieuwe poel
Kandia binnendijks
Zevende nieuwe poel
Kandia binnendijks
Zevende nieuwe poel
Kandia binnendijks

datum
30-05-2011

soort
Middelste groene
kikker

species
Rana klepton
esculenta

30-05-2011

Rugstreeppad

Bufo calamita

21-07-2011

21-07-2011

Rugstreeppad
Groene kikker
complex
Middelste groene
kikker

Bufo calamita
Rana esculenta
(synklepton)
Rana klepton
esculenta

10

21-07-2011

Gewone pad

Bufo bufo

1

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming

20-04-2011

Groene kikker
complex

Rana esculenta
(synklepton)

20-04-2011

Poelkikker
Middelste groene
kikker

Rana lessonae
Rana klepton
esculenta

30-05-2011

uitgedroogd

geen waarneming

21-07-2011

Rugstreeppad
Middelste groene
kikker

Bufo calamita
Rana klepton
esculenta

21-07-2011

20-04-2011

21-07-2011

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

1
4
20
20

40
1
1

10
8

40

ei(klomp)

waternr.

x-coörd.

y-coörd.

N7

197.3

436.4

N7

197.3

436.4

N8

197.0

436.8

N8

197.0

436.8

N8

197.0

436.8

N8

197.0

436.8

N8

197.0

436.8

N8

197.0

436.8

N8

197.0

436.8

N8

197.0

436.8

Bijlage amfibieën

gebied
Zevende nieuwe poel
Kandia binnendijks
Zevende nieuwe poel
Kandia binnendijks
Achtste nieuwe poel
Kandia Oldenhoek
Achtste nieuwe poel
Kandia Oldenhoek
Achtste nieuwe poel
Kandia Oldenhoek
Achtste nieuwe poel
Kandia Oldenhoek
Achtste nieuwe poel
Kandia Oldenhoek
Achtste nieuwe poel
Kandia Oldenhoek
Achtste nieuwe poel
Kandia Oldenhoek
Achtste nieuwe poel
Kandia Oldenhoek

datum

soort

species

21-07-2011

Bruine kikker

Rana temporaria

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming

20-04-2011

Middelste groene
kikker

Rana klepton
esculenta
Triturus spec.
Rana klepton
esculenta
Rana esculenta
(synklepton)
Rana klepton
esculenta
Rana esculenta
(synklepton)

21-07-2011

Salamander spec.
Middelste groene
kikker
Groene kikker
complex
Middelste groene
kikker
Groene kikker
complex
Kleine
watersalamander

Triturus vulgaris

20-09-2011

geen waarneming

geen waarneming

21-04-2011
30-05-2011
30-05-2011
21-07-2011
21-07-2011

mn.

vr.

onbep.

juv.

larve

2

40
1
5
10
50
30
2

ei(klomp)

Bijlage Amfibieën III: Bijvangsten en waarnemingen van vissen in 2011

Bijlage amfibieën

Waternr.

x-coörd.

y-coörd.

gebied

4

196.9

436.9

de Waaij

4

196.9

436.9

de Waaij

7

197.0

436.5

Binnendijkse
kleiput Kandia 1

11

198.0

436.6

Oeverzone Jez.
Waai-west

12

198.1

437.0

12

198.1

437.0

12

198.1

437.0

12

198.1

437.0

12

198.1

437.0

12

198.1

437.0

12

198.1

437.0

14

198.7

437.0

14

198.7

437.0

14

198.7

437.0

14

198.7

16

199.1

Bijlage amfibieën

Noordelijke
oeverzone Jez.
Waaiwest
Noordelijke
oeverzone Jez.
Waaiwest
Noordelijke
oeverzone Jez.
Waaiwest
Noordelijke
oeverzone Jez.
Waaiwest
Noordelijke
oeverzone Jez.
Waaiwest
Noordelijke
oeverzone Jez.
Waaiwest
Noordelijke
oeverzone Jez.
Waaiwest

datum
20-042011
21-072011

Vetje

species
Leucaspius
delineatus
Leucaspius
delineatus

20-042011

Tiendoornige
stekelbaars

Pungitius
pungitius

1

22-072011

Bittervoorn

Rhodeus
sericeus

100

21-042011

Bittervoorn

Rhodeus
sericeus

2

21-042011

Snoek

Esox lucius

1

21-042011

Karper

Cyprinus
carpio

1

21-042011

Brasem

Abramis brama

1

22-072011

Blankvoorn

Leuciscus
rutilus

1

22-072011

Driedoornige
stekelbaars

Gasterosteus
aculeatus

6

22-072011

Bittervoorn

Rhodeus
sericeus

10

437.0

NO overstr. Jez.
Waai-oost
NO overstr. Jez.
Waai-oost
NO overstr. Jez.
Waai-oost
NO overstr. Jez.
Waai-oost

21-042011
22-072011
22-072011
22-072011

436.7

Oude
Rijnstrangen

21-042011

soort
Vetje

Bittervoorn
Driedoornige
stekelbaars

Proterorhinus
marmoratus
Leucaspius
delineatus
Rhodeus
sericeus
Gasterosteus
aculeatus

Bittervoorn

Rhodeus
sericeus

Marmergrondel
Vetje

aantal
100
50

1
5
10
10

80

Waternr.

x-coörd.

y-coörd.

17

199.3

436.6

17

199.3

436.6

17

199.3

436.6

17

199.3

436.6

17

199.3

18

199.5

gebied

436.6

Oude
Rijnstrangen
Oude
Rijnstrangen
Oude
Rijnstrangen
Oude
Rijnstrangen
Oude
Rijnstrangen

21-042011
21-042011
22-072011
22-072011
22-072011

436.5

Oude
Rijnstrangen

N4

197.3

436.3

N4

197.3

436.3

Vierde nieuwe
poel Kandia
binnendijks
Vierde nieuwe
poel Kandia
binnendijks

N5

197.4

436.4

N5

197.4

436.4

Vijfde nieuwe
poel Kandia
binnendijks
Vijfde nieuwe
poel Kandia
binnendijks

436.4

Zevende nieuwe
poel Kandia
binnendijks

N7

Bijlage amfibieën

197.3

datum

soort

species

aantal

Vetje

Rhodeus
sericeus
Leucaspius
delineatus
Gasterosteus
aculeatus
Rhodeus
sericeus
Leucaspius
delineatus

22-072011

Driedoornige
stekelbaars

Gasterosteus
aculeatus

15

20-042011

Driedoornige
stekelbaars

Gasterosteus
aculeatus

2

21-072011

Driedoornige
stekelbaars

Gasterosteus
aculeatus

80

20-042011

Driedoornige
stekelbaars

Gasterosteus
aculeatus

3

21-072011

Driedoornige
stekelbaars

Gasterosteus
aculeatus

30

20-042011

Driedoornige
stekelbaars

Gasterosteus
aculeatus

1

Bittervoorn
Vetje
Driedoornige
stekelbaars
Bittervoorn

40
100
16
15
1

Bijlage Amfibieën IV: Basisgegevens landbiotoop-onderzoek amfibieën
2011

Bijlage amfibieën

x-coörd.

y-coörd.

vindplaats

datum

soort

20-04-2011

Middelste groene
kikker

20-04-2011

Bruine kikker

20-04-2011

Middelste groene
kikker

20-04-2011

Middelste groene
kikker

20-04-2011

Bruine kikker

21-07-2011

Rugstreeppad

22-07-2011

Rugstreeppad

species
Rana
klepton
esculenta
Rana
temporaria
Rana
klepton
esculenta
Rana
klepton
esculenta
Rana
temporaria
Bufo
calamita
Bufo
calamita

mn.

vr.

onbep.

20-09-2011

Gewone pad

Bufo bufo

1

20-09-2011

Bufo bufo
Triturus
vulgaris
Bufo bufo
Triturus
vulgaris
Bufo bufo

1

197236,5

436590,3

197236,5

436584,2

Kandia
binnendijks
Kandia
binnendijks

197269,6

436621,4

Kandia
binnendijks

197301,5

436646,0

197299,4

436635,7

197227,5

436501,8

198641,0

437207,6

197495,2

436981,9

197969,6

437177,9

Kandia
binnendijks
Kandia
binnendijks
Kandia
binnendijks
Rijnstrangen
weg
Rijnstrangen
weg
Rijnstrangen
weg

196924,3
196187,5

436691,9
437922,4

Hanzeroute
Loodijk

20-09-2011
20-09-2011

196029,9
196641,9

437982,0
437112,6

20-09-2011
21-09-2011

198098,2

437297,1

21-09-2011

Gewone pad

Bufo bufo

1

198534,3

437641,0

21-09-2011

437548,8
436897,5

21-09-2011
21-09-2011

Gewone pad
Kleine
watersalamander
Gewone pad

199066,5

436857,1

Leuvensedijk

21-09-2011

199325,9

436761,0

Leuvensedijk

21-09-2011

199335,5
199341,2
199354,7

436755,3
436745,7
436730,3

Leuvensedijk
Leuvensedijk
Leuvensedijk

21-09-2011
21-09-2011
21-09-2011

Bufo bufo
Triturus
vulgaris
Bufo bufo
Rana
klepton
esculenta
Triturus
vulgaris
Triturus
vulgaris
Bufo bufo
Bufo bufo

1

198376,8
199026,2

Loodijk
Loodijk
Den
Oldenhoek
Den
Oldenhoek
Den
Oldenhoek
Leuvensedijk

Gewone pad
Kleine
watersalamander
Gewone pad
Kleine
watersalamander
Gewone pad

Bijlage amfibieën

Middelste groene
kikker
Kleine
watersalamander
Kleine
watersalamander
Gewone pad
Gewone pad

juv.

30
10

1

1
1
4
2

1
1
1
1

1
1

1
1
1
1
1

x-coörd.

y-coörd.

vindplaats

datum

199364,3
199552,6

436722,6
436553,5

Leuvensedijk
Leuvensedijk

21-09-2011
21-09-2011

soort
Kleine
watersalamander
Gewone pad

199022,3

436974,3

21-09-2011

Middelste groene
kikker

species
Triturus
vulgaris
Bufo bufo
Rana
klepton
esculenta

198772,5

437316,3

198725,8

437300,9

Gewone pad
Kleine
watersalamander

Bufo bufo
Triturus
vulgaris

Bijlage amfibieën

Leuvensestra
at
Rijnstrangen
weg
Rijnstrangen
weg

21-09-2011
21-09-2011

mn.

vr.

onbep.

1
1

1
2
1

juv.

Bijlage Amfibieën V: Beoordeling kwaliteit voortplantingswateren
amfibieën 2011

Bijlage amfibieën

5

196.8

436.7

6

196.6

436.4

7

197.0

436.5

Bijlage amfibieën

Buitendijks
bosje Kandia
Buitendijkse
zandwinput
Binnendijkse
kleiput Kandia
1

totaalscore

percentage landbiotoop

afstand tot actuele
voortplantingsplaats

afstand tot potentieel
landbiotoop

Slootje in de
Loowaard
de Waaij

voorkomen vis

437.6
436.9

gemiddelde PH-waarde

196.2
196.9

aantal zich
voortplantende soorten

3a
4

begroeiing 2m-lijn

Strang in de
Loowaard

verdrogingsrisico

437.4

waardering aantal
prioritaire soorten

196.3

waardering aantal
amfibiesoorten

3

bedekkings %
watervegetatie

Strang in de
Loowaard

vegetatiestructuur

437.5

agrarische/ recreatieve
druk

196.1

situering water

2

glooiend zonnig talud

gebied
Hondsbroekse
Pley

schaduw

y-coordinaat
439.7

diepte

x-coordinaat
194.8

Wateropper-vlak

waternr.
1

GEDEMPT,
niet beoordeeld
in het voorjaar
al uitgedroogd,
niet beoordeeld
in het voorjaar
al uitgedroogd,
niet beoordeeld
in het voorjaar
al uitgedroogd,
niet beoordeeld
6

6

6

6

6

3

3

3

0

0

6

3

3

6

0

6

6

0

69
in het voorjaar
al uitgedroogd,
niet beoordeeld
GEDEMPT,
niet beoordeeld

6

0

3

3

6

6

6

0

0

0

0

6

0

6

3

6

6

6

63

197.1

436.7

9

197.2

436.6

9a

197.3

436.6

10

197.5

436.6

11

198.0

436.6

12

198.1

437.0

13
14

198.5
198.7

437.0
437.0

Bijlage amfibieën

totaalscore

percentage landbiotoop

afstand tot actuele
voortplantingsplaats

afstand tot potentieel
landbiotoop

voorkomen vis

gemiddelde PH-waarde

aantal zich
voortplantende soorten

begroeiing 2m-lijn

verdrogingsrisico

waardering aantal
prioritaire soorten

waardering aantal
amfibiesoorten

bedekkings %
watervegetatie

vegetatiestructuur

agrarische/ recreatieve
druk

situering water

glooiend zonnig talud

schaduw

diepte

Wateropper-vlak

gebied

y-coordinaat

x-coordinaat

waternr.
8

Binnendijkse
kleiput Kandia
2
kleiput in
bosrand
Kandia
Tijdelijk
slootje Kandia
Weilandpoel
Kandia
Oeverzone
Jez. Waaiwest
Noordelijke
oeverzone Jez.
Waaiwest
NW overstr.
Vlakte Jez.
Waai-oost
NO overstr.

GEDEMPT,
niet beoordeeld

6

0

3

0

6

6

6

0

0

0

0

6

3

6

6

6

6

6

66

0

0

6

6

6

6

0

3

0

0

0

0

3

6

6

6

6

6

60

6

0

6

6

6

3

3

3

0

0

3

3

0

6

6

6

6

0

63

6

6

6

6

6

6

6

6

0

3

6

3

3

6

0

0

6

0

75

6

6

6

6

6

6

3

3

0

0

6

3

3

6

0

6

6

0

72

6
6

6
6

6
6

6
6

6
6

6
6

0
3

0
3

0
0

0
0

6
6

0
3

0
3

6
6

0
0

0
6

3
6

0
3

51
75

gebied

Wateropper-vlak

diepte

schaduw

glooiend zonnig talud

situering water

agrarische/ recreatieve
druk

vegetatiestructuur

bedekkings %
watervegetatie

waardering aantal
amfibiesoorten

waardering aantal
prioritaire soorten

verdrogingsrisico

begroeiing 2m-lijn

aantal zich
voortplantende soorten

gemiddelde PH-waarde

voorkomen vis

afstand tot potentieel
landbiotoop

afstand tot actuele
voortplantingsplaats

percentage landbiotoop

totaalscore

199.0

y-coordinaat

x-coordinaat

waternr.
15

436.8

Jez. Waai-oost
Oude
Rijnstrangen

6

0

6

6

6

3

0

0

0

0

3

6

0

6

6

6

6

3

63

15a

199.2

436.6

16

199.1

436.7

17

199.3

436.6

18

199.5

436.5

N1

197.2

436.4

N2
N3

197.2
197.2

436.4
436.3

Bijlage amfibieën

Ondergelopen
weiland
Oude
Rijnstrangen
Oude
Rijnstrangen
Oude
Rijnstrangen
Eerste nieuwe
poel Kandia
binnendijks
Tweede
nieuwe poel
Kandia
binnendijks
Derde nieuwe

in het voorjaar
al uitgedroogd,
niet beoordeeld
3

0

6

6

6

3

0

0

3

3

3

3

3

6

0

3

6

0

54

6

6

6

6

6

3

3

3

6

3

6

3

3

6

0

6

6

3

81

6

6

3

3

6

3

3

6

3

0

6

6

3

6

3

6

6

3

78

6

3

3

3

6

6

3

0

3

3

0

6

3

6

6

6

6

6

75

6
0

3
0

6
6

6
6

6
6

6
6

3
3

6
3

0
3

0
6

6
3

3
3

3
3

6

6
6

3
3

6
6

3
0

78
63

N4
197.3
436.3

N5
197.4
436.4

N6
197.4
436.5

N7
197.3
436.4

N8
1
197.0
194.8
436.8
439.7

Bijlage amfibieën
diepte
schaduw
glooiend zonnig talud
situering water
agrarische/ recreatieve
druk
vegetatiestructuur
bedekkings %
watervegetatie
waardering aantal
amfibiesoorten
waardering aantal
prioritaire soorten
verdrogingsrisico
begroeiing 2m-lijn
aantal zich
voortplantende soorten
gemiddelde PH-waarde
voorkomen vis
afstand tot potentieel
landbiotoop
afstand tot actuele
voortplantingsplaats
percentage landbiotoop
totaalscore

gebied

y-coordinaat

x-coordinaat

waternr.

Wateropper-vlak

poel Kandia
binnendijks
Vierde nieuwe
poel Kandia
binnendijks
Vijfde nieuwe
poel Kandia
binnendijks
Zesde nieuwe
poel Kandia
binnendijks
Zevende
nieuwe poel
Kandia
binnendijks
Achtste
nieuwe poel
Kandia
Oldenhoek
Hondsbroekse
6
3
6
6
6
6
3
0
0
0
6
3
3
6
3
3
6
0
66

6
0
6
6
6
6
3
6
3
0
6
3
6
6
3
0
6
0
72

0
6
6
6
6
6
3
3
3
6
6
3
6
6
6
0
6
0
78

3
0
6
6
6
6
3
6
3
6
3
6
3
3
3
6
0
69

3
6
6
6
6
6
3
0
0
0
6
3
3
6
6
6
3
75

6
GEDEMPT,

Pley

Bijlage amfibieën
niet beoordeeld

totaalscore

percentage landbiotoop

afstand tot actuele
voortplantingsplaats

afstand tot potentieel
landbiotoop

voorkomen vis

gemiddelde PH-waarde

aantal zich
voortplantende soorten

begroeiing 2m-lijn

verdrogingsrisico

waardering aantal
prioritaire soorten

waardering aantal
amfibiesoorten

bedekkings %
watervegetatie

vegetatiestructuur

agrarische/ recreatieve
druk

situering water

glooiend zonnig talud

schaduw

diepte

Wateropper-vlak

gebied

y-coordinaat

x-coordinaat

waternr.

Toelichting kwaliteitsbeoordeling
voortplantingswater
De beoordeling van de kwaliteit van de wateren is uitgevoerd op grond van 18
parameters. Per parameter kan een aantal punten worden gescoord (zie onderstaande
tabel). Afhankelijk van de totaalscore is ieder water als ‘goed’, ‘redelijk’ of ‘slecht’
beoordeeld.
Tabel 1

De geselecteerde parameters als basis voor de kwaliteitsbeoordeling van oppervlaktewateren als leefgebied voor amfibieën (Crombaghs & Hoogerwerf, 1992).

Parameter
1 wateroppervlakte (m2)
2 maximale diepte najaar (dm)
3 bezonning
4 glooiende zonrijke taluds
5 situering oppervlaktewater
6 agrarische / recreatieve druk
7 vegetatiestructuur
8 totale bedekking waterveg.
9 aantal amfibiesoorten
10 aantal prioritaire soorten 1
11 verdrogingsrisico
12 begroeiing 2 m lijn 2
13 aantal zich voortpl. soorten
14 gemiddelde pH-waarde
15 voorkomen vis
16 afstand pot. landbiotoop (m)
17 afstand act. voortpl.plaats
(m)
18 % pot. landbiotoop (r = 100
m)

Score
0
<25

3
26-150

6
>150

<3
niet
<5%
akker
belastend
monotoon
<5% of >80%
<3
0

3-6
half
6-25%
Int. grasland
matig
Enkele spec.
5-30%
3-5
1

>6
Geheel
>26%
Extensief
afwezig
gevarieerd
31-80%
>5
>1

groot
Kale bodem

aanwezig
structuurarm

Afwezig
Structuurrijk

0
<5.0
ja
>100
>500

1-3
5.0-6.5
stekelbaars
50-100
200-500

>3
>6.5
nee
<50
<200

<10%

10-30%

>30%

Totaalscore:
<61= slecht
61-75= redelijk > 75= goed
1: bedoeld worden de Nederlandse Rode Lijst-soorten en Habitatrichtlijnsoorten
(kamsalamander, rugstreeppad en poelkikker).
2: bedoeld wordt de eerste 2 meter vanaf de waterlijn.
De laagste score is in theorie 0 maar zal in de praktijk (evenals de hoogst mogelijke
score) niet voorkomen. De ondergrens voor een goede beoordeling is (arbitrair)
gelegd bij een minimum van 76 punten (Crombaghs & Hoogerwerf, 1992). Is de

Bijlage amfibieën

score lager dan 61 punten dan wordt het water als ‘slecht’ beoordeeld. De kwalificatie ‘goed’, ‘redelijk’ of ‘slecht’ dient als volgt te worden geïnterpreteerd.
Goed - Het water verkeert momenteel in een onbedreigde situatie; in de nabije toekomst lijkt deze situatie gehandhaafd te kunnen blijven. Het water functioneert als
voortplantingsplaats voor amfibieën en veelal ook voor andere watergebonden
fauna. Onder normale omstandigheden is er sprake van succesvolle natuurlijke
reproductie.
Redelijk - Het water functioneert als voortplantingsplaats voor amfibieën. Negatieve
invloeden zijn echter duidelijk aanwezig; maatregelen binnen een tijdsbestek van 5
jaar zijn noodzakelijk om de kwaliteit als voortplantingsplaats te behouden.
Slecht - Het water is slechts van (zeer) marginale betekenis als voortplantingsplaats
voor amfibieën. Meestal komen er alleen nog algemene soorten voor. Er is echter
nauwelijks sprake van vitale populaties. Maatregelen op korte termijn zijn
noodzakelijk om deze wateren opnieuw geschikt te maken als voortplantingsplaats.

Bijlage amfibieën

Bijlage Amfibieën VI: Koorindex rugstreeppad

De koorindex: richtlijn van aantallen roepende mannetjes (Groenveld A. Smit G., 2001)

Bijlage amfibieën

klasse
-

status
ontbreekt

toelichting
Geen dieren horen roepen

1

zeldzaam

2

algemeen

3

zeer algemeen

Enkele individuele dieren kwaken, de roepen zijn goed
van elkaar te onderscheiden.
Het gekwaak van individuele dieren is te
onderscheiden, maar er is sprake van geluidsoverlap.
Volledige koorvorming; de geluiden zijn niet meer
apart te onderscheiden, maar overlappen en vormen
een continu geluid.

Bijlage Amfibieën VII: Het weer in 2011
Het voorjaar in 2011 was uitzonderlijk droog. Met gemiddeld over het land 49 mm
neerslag, tegen normaal 172 mm was de lente van 2011 de droogste in minstens een
eeuw. De droogste lente tot nu toe was die van 1976 met 69 mm, daarna volgt 1929
met landelijk gemiddeld 76 mm (Bron: www. knmi.nl).
Alle drie de afzonderlijke maanden waren zeer droog. In maart viel landelijk
gemiddeld 13 mm tegen 68 mm normaal, in april 11 mm tegen 44 mm en in mei liep
de neerslagsom niet verder op dan 25 mm tegen een langjarig gemiddelde van 61
mm (Bron: www. knmi.nl).
De geringe hoeveelheid neerslag in combinatie met de grote verdamping,
veroorzaakt door het veelal zonnige weer, heeft geleid tot een voor de tijd van het
jaar record hoog potentieel neerslagtekort (neerslag minus verdamping). Aan het
einde van de lente bedroeg het landelijk gemiddelde neerslagtekort reeds 135 mm,
een stuk hoger dan de 110 mm in 1976, het jaar met de hoogte tekort tot nu toe
(Bron: www. knmi.nl).

Bijlage amfibieën

Bijlage Amfibieën VIII: Kaartmateriaal amfibieënonderzoek 2011
Kaart 1: nummering monsterplaatsen amfibieën 2011.
Kaart 2: kamsalamander
Kaart 3: kleine watersalamander
Kaart 4: rugstreeppad
Kaart 5: gewone pad
Kaart 6: bruine kikker
Kaart 7: poelkikker
Kaart 8: meerkikker
Kaart 9: groene kikkers. Op dit kaartje zijn de waarnemingen van de middelste
groene kikker Rana klepton esculenta en ‘groene kikker onbepaald’ samengevoegd.

Bijlage amfibieën

Legend
looproute

!
(
2

(
!

(
!

monsterpunt afgevallen

(
!

monsterpunt geïnventariseerd in 2011

#
*

nieuw aangelegde wateren, geïnventariseerd in 2011

3a

!
(
3

(
!
(
!
!
(
5

!
(
6

#
*
4 N8
!
(
(
!
8 !
(
(
!
9 9a
10
(
!
#
* # #
*
* * N6
7 N1#
N2 N7
*
#
* #
#
*
N5
N4
N3

!
(
11

12

(
!

13

(
!

14
!15
(
(
!
(
!
15a 16 !
(

17
!
(
18

§
Evaluatie Betuweroute

2855
Utrecht
030 265 3276

nummering geïnventariseerde wateren
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

540

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 14027,5

1.080

m

Legend
looproute
(
!

vindplaats in of bij water met voortplanting

(
!

(
!

(
!

(
!

§
Evaluatie Betuweroute

2855
Utrecht
030 265 3276

Kamsalamander
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

540

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 14027,5

1.080

m

Legend
looproute
(
!

vindplaats in of bij water

(
!

vindplaats in of bij water met voortplanting

#
0

vindplaats op land, 1 dier

#
0

#
0
#
0

(
!

(
!

(
!
!
(

#
0

#
0
#
0#
0

(
!

(
!
(
!

§
2855
Utrecht
030 265 3276

Evaluatie Betuweroute
Kleine watersalamander
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

540

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 14027,5

1.080

m

Legend
looproute
(
!

vindplaats in of bij water

(
!

vindplaats in of bij water met voortplanting

#
0
#
0

vindplaats op land, 2 -3 dieren
vindplaats op land, >3 dieren

#
0
(
!!
(

#
0 !(

(
!
!
(

§
Evaluatie Betuweroute

2855
Utrecht
030 265 3276

Rugstreeppad
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

540

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 14023,3

1.080

m

Legend
(
!

#
0
#
0

vindplaats in of bij water met voortplanting
vindplaats op land, 1 dier
vindplaats op land, 2 - 3 dieren
looproute

#
0
#
0

#
0

#
0

#
0

#
0

#
0
!
(
(
!

#
0
(
!
#
0

(
!
(
!!
(

#
0

(
!!
(
(
!

§
Evaluatie Betuweroute

2855
Utrecht
030 265 3276

Gewone pad
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

540

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 13991

1.080

m

Legend
looproute
(
!

vindplaats in of bij water

(
!

vindplaats in of bij water met voortplanting

#
0
#
0

vindplaats op land, 1 dier
vindplaats op land, >3 dieren

(
!
(
!

#
0
#
0

!
(
(!
!
((
!

(
!

(
!
(
!

(
!

§
Evaluatie Betuweroute

2855
Utrecht
030 265 3276

Bruine kikker
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

540

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 13991

1.080

m

Legend
looproute
(
!

vindplaats in of bij water

(
!

(
!

(
!

(
!
(
!

§
Evaluatie Betuweroute

2855
Utrecht
030 265 3276

Poelkikker
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

540

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 13991

1.080

m

Legend
looproute
(
!

vindplaats in of bij water

(
!

(
!

§
Evaluatie Betuweroute

2855
Utrecht
030 265 3276

Meerkikker
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

540

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 13991

1.080

m

Legend
looproute
(
!

vindplaats in of bij water

(
!

vindplaats in of bij water met voortplanting

#
0
#
0

vindplaats op land, 1 dier
vindplaats op land, >3 dieren

(!
!
(

(
!
!!
(
(
(
!

!!
(
(
(
!

(
!
!
(
(
!
(
!

!
(
(
!

(
!
(
!!
(

#
0
#
0
(
!

0
0#
#
0#

(
!
(
!
!
(
(
!
(
!
(
!
(!
(
(!
(!
(!
(
(!
!
(!
!
(
(
(!
(!
!
((
!
( !
!
(!
!
( !

!!
(
((
!
(
!

(
!

(
(!
!!
(
(
!
!
(

§
2855
Utrecht
030 265 3276

Evaluatie Betuweroute
Middelste groene kikker/
groene kikker complex
Auteur
Femke van Schie
Bedrijfsonderdeel IN-BB-MNO

Geografische Informatie Systemen

0

Status
Doc.nr.
M:\IN180087 Betuweroute\projecten\veldwerk amfibieen - kaart 1 nummering geïnventariseerde wateren

540

Vrijgave

Datum
Formaat
Schaal

06-10-2011
A3 liggend
1 : 13991

1.080

m

Bijlagen deelonderzoek natuurontwikkeling
Bijlage Natuurontwikkeling I: Vegetatietabel natuurontwikkelingsgebied Pannerden

Bijlage Natuurontwikkeling I:

Bijlage Natuurontwikkeling

Vegetatietabel natuurontwikkelingsgebied Pannerden

(deelgebied B, zie figuur paragraaf 18.1)
soorten,
wetenschappelijke
naam
Achillea
millefolium
Agrimonia
eupatoria
Agrostis
stolonifera
Alisma plantagoaquatica
Alisma
gramineum
Alisma
lanceolatum
Alopecuris
geniculatus
Alopecurus
prafensis
Anagallis arvensis
ssp. arvensis
Anthriscus
sylvestris
Atriplex patula
Atriplex
prostrata
Bellis perennis
Bidens cernua
Bidens frondosa
Bidens tripartita
Butomus
umbellatus
Callitriche species
Calystegia sepium
Capsel bursapastoris
Cardamine
pratensis
Carex acuta
Carex cuprina
Carex disticha
Carex hirta
Cerastium
fontanum
ssp.vulgare
Ceratophyllum
demersum
Chara globularis
Chara vulgaris
Chenopodium
allbum
Chenopodium
rubrum
Cichorium

‘99

‘00

‘01

‘02

‘04

‘05

a

a

a

a

cd

f

o

o

o

r

r

r

‘11

soorten,Nederlandse
naam

UFK
1990

r

gewoon duizendblad

9

o

gewone agrimonie

o

r

fioringras

8

grote waterweegbree

9

smalle waterweegbree

5

ld

a

o

f

0

f

slanke waterwegbree

6

f

a

a

dom

cd

cdom

o

geknikte vossenstaart

9

o

r

grote vossenstaart

9

rood guichelheil

7

fluitekruid

9

r

s

r
o

r
f

r
o

r

r

r

s

r

r

o

r

o

o

o

r

f
r
o

r
r
r

r
r

r

r

o
r

o
r

o
r

r
r

r
s

f
s

r
r

s

r

uitstaande melde
spiesmelde

8
9

r

s

r

madeliefje

9

f

o

r
f
r

knikkend tandzaad
zwart tandzaad
veerdelig tandzaad
zwanebloem

8
7
8
8

sterrenkroos (G)
haagwinde
gewoon herderstasje

9
9

pinksterbloem

9
8
8
8
9
9

r

r
r

r

o

f

o

o

o
o

scherpe zegge
valse voszegge
tweerijige zegge
ruige zegge
gewone hoornbloem

r

o

r

r

grof hoornblad

8

a

o

breekbaar kransblad
gewoon kransblad

6
7

melganzenvoet

9

o

rode ganzevoet

8

r

wilde cichorei

o
r
r
f
r

f

f
a

a
o

a
o

o

o
a

o

r

r

r

s

s

r

r

r

o

r

s

Bijlage Natuurontwikkeling

s
r

Beschermde
soorten

gevoelig

a

s

Rode
Lijst
‘04

1

soorten,
wetenschappelijke
naam
intybus
Cirsium arvense
Cirsium vulgare
Coronopus
squamatus
Crataegus
monogyna
Dactylis glomerata
Deschampsia
cespitosa
Draadwier
Echinochloa crusgalli
Eleoc palus ssp
palus
Eleocharis
acicularis
Elymus repens
Epilobium
ciliatum
Epilobium
hirsutum
Epilobium
parviflorum
Epilobium
tetragonum
Equisetum
arvense
Equisetum palustre
Erigeron
canadensis
Euphorbia
helioscopia
Festuca
arundinacea
Festuca pratensis
Galium aparine
Galium palustre
Galium
uliginosum
Glechoma
hederacea
Glyceria fluitans
Glyceria maxima
Gnaphalium
uliginosum
Holcus lanatus
Hypericum
dubium
Iris pseudacorus
Juncus articulatus
Juncus bufonius
Juncus compressus
Juncus effusus
Juncus inflexus
Lemna minor

‘99

‘00

‘01

‘02

‘04

‘05

‘11

soorten,Nederlandse
naam

UFK
1990

o
r
r

f
r

a
r

a
r

f
r

f
o

a
r

akkerdistel
speerdistel
grove varkenskers

9
9
7

r

eenstijlige meidoorn

9

o

kropaar
ruwe smele

9
8

hanepoot

8

gewone waterbies

8

r

r

r
o

r
t

r
o

r
r

f

a
s

a

a

cdf
r

a

f

a

a

o

o

a

o

f

o

naalwaterbies

6

o
r

o

o
o

s

kweek
beklierde basterdwederik

9
7

o

a

o
r

o
r

o

r

r

r

o

s

harig wilgenroosje

9

o

f

r

o

r

s

viltige basterdwederik

9

r

r

f

o

o

kantige basterdwederik

8

heermoes

9

lidrus

8

canadese fijnstraal

9

kroontjeskruid

8

o

r
o

o
o

s
r

r

rietzwenkgras

9

r

r
r
o
r

beemdlangbloem
kleefkruid
moeraswalstro
ruw walstro

8
9
9

r

r

hondsdraf

9

cdom

a

mannagras

9

r
f

liesgras
moerasdroogbloem

9
8

gestreepte witbol

9

r

r

r

s

r

r

r

f

a

a

r

a
f

f
r

o
o

f
o

f
o

o

o
r

o

r

r

r

r

r

r
a
f
o
r
r
f

s
f
a
f
o
r

Bijlage Natuurontwikkeling

a
a
f
o
o
o

a
o
f
f
o
r

o
o
o
o
r
r

o
o
o
o
r
f

s

kantig hersthooi

r
o

gele lis
zomprus
greppelrus
platte rus
pitrus
zeegroene rus
klein kroos

s
o
r

9
9
9
7
9
7
9

Rode
Lijst
‘04

Beschermde
soorten

soorten,
wetenschappelijke
naam
Lemna trisulca
Leontodon
saxatilis
Limosella aquatica
Lolium perenne
Lycopus
europaeus

‘99

Lysimachia
nummularia
Lysimachia
vulgaris
Lythrum salicaria
Matricaria
discoidea
Medicago
lupulina
Mentha aquatica

r

Mentha arvensis
Myosotis laxa
Myosotis palustris
Myosotis arvensis
Myriophyl
verticillat
Nymphoides
peltata
Oenanthe aquatica
Persicaria
amphibium
Persicaria
hydropiper
Persicaria
lapathifolia
Persicaria
maculosa
Phalaris
arundinacea
Phl pratense ssp
pratense
Phragmites
australis
Planta majo ssp
major
Plantago maj s.
pleios
Poa annua
Poa trivialis
Polygonum
aviculare
Potamogeton
crispus
Potamogeton
lucens
Potamogeton
natans
Potamogeton
pectinatus
Potamogeton
polygonifolius

‘00

f

f
f
r

o
o
r

o

o

f

r
r

‘01

‘02

‘04

‘05

o

f

o

o

o
o
r

o
o
o

r
r

r
r

r
o

r
r

f

o

o

o

o

r

r

o

r

r

f
o

r

o

r

o

o

lf

r

r

o

o

ldom
o

f
a

o
o

o
o

f

o

o

r

a
r
r

soorten,Nederlandse
naam

UFK
1990

puntkroos
kleine leeuwentand

8
8

slijkgroen
engels raaigras
wolfspoot

4
9
9

penningkruid

9

grote wederik

9

o

grote kattenstaart
schijfkamille

9
9

f

hopklaver

9

f

watermunt

9

a

akkermunt
zompvergeet-mij-nietje
moerasvergeet-mij-nietje
akkervergeet-mij-nietje
kransvederkruid

8
7
8

‘11

a
a

o
o

o

Idom
I-f

6

r

watergentiaan

7

r
o

f
r

o
o

f
r

watertorkuid
veenwortel

8
9

o

o

r

waterpeper

8

o

beklierde duizendknoop

9

o

perzikkruid

9

rietgras

9

o

timoteegras s.s.

8

r

r

o

o

r

r

f

o

o

o

o

r

o

r

r

o

r

r

r

o

r

r

riet

9

f

grote weegbree

9

getande weegbree

6

o
o

straatgras
ruw beemdgras
varkensgras

9
9
9

r

gekroesd fonteinkruid

8

f

f

f

a

f

o

o

f

o

o

r

s

f
f
a

f
o
f

o
f
f

r
f
f

r
o
o

r
o
o

r

r
f

f

glanzend fonteinkruid

7

o

o

drijvend fonteinkruid

8

o

f

schedefonteinkruid

8

duizendknoopfonteinkruid

5

o

a

a

r

o

o

ldom
f

r

r

r

o

r

r

r

Bijlage Natuurontwikkeling

o

Rode
Lijst
‘04

Beschermde
soorten

soorten,
wetenschappelijke
naam
Potamogeton
pusillus
Potamogeton
trichoides
Potentilla anserina
Potentilla reptans
Pulicaria vulgaris
Ranunculus acris
Ranunculus
aquatilis
Ranunculus
circinatus
Ranunculus
peltatus
Ranunculus repens
Ranunculus
sceleratus
Rorippa amphibia
Rorippa sylvestris
Rumex
conglomeratus
Rumex crispus
Rumex
hydrolapathum
Rumex maritimus
Sagittaria
sagittifolia
Salix Alba
Salix cinerea
Salix viminalis
Schoenoplectus
lacustris
Scirpus maritimus
Senecio jacobaea
Senecio paludosus
Senecio vulgaris
Sinapis arvensis
Sium latifolium
Solanum
dulcamara
Solidago gigantea
Sonchus arvensis
Sonchus oleraceas
Spargan erec ssp
erec
Sparganium
emersum
Spirodela
polyrhiza
Stachys palustris
Stellaria aquatica
Taraxacum species
Thalictrum flavum
Trifolium
fragiferum
Trifolium
pratense
Trifolium repens

‘99

‘00

‘01

‘02

‘04

‘05

‘11

soorten,Nederlandse
naam

UFK
1990

r

a

a

f

f

o

o

tenger fonteinkruid

6

f

r

haarfonteinkruid

7

zilverschoon
vijfvingerkruid
vlooienkruid
scherpe boterbloem
fijne waterranonkel

9
8
3
9
6

stijve waterranonkel

7

grote waterranonkel

6

kruipende boterbloem
blaartrekkende
boterbloem
gele waterkers
akkerkers
kluwenzuring

9
9
9
8
8

krulzuring
waterzuring

9
9

r
r

r
r
s
r
o

r
o
r
o
o

o
o

r
o

r
o

r
r
r
r
o

r
o

f
r

a
a
o
o
o

o

o

o

f

o

o

f

o

f

r

r

o
r

f
o

a
s

a
r

f
r

f
o

r
a
r

r
a
r

o
a
r

r
a
r

r
o
r

o
f
o

a
f

r
r

o

r

o

o

o

r

r
r

o
r

o
o

f
o

o
r

o

goudzuring
pijlkruid

7
8

l-f

l-a

l-a

l-f
o

r
o

l-f
o

l-a
r
l-f
f

l-a
o
o
f

I-a
r
r
f

l-a
r
r
r

schietwilg-b1
grauwe wilg-s1
katwilg-s1
mattenbies

8
9
8
8

o

r

r

r

r

8

7

f
r
s
o
o

f

o
o

f
r
r

r
f

o

o

o

a
a

r

r

o

r

s

s

zeebies
jacobskruiskruid
moeraskruiskruid
klein kruiskruid
herik
grote watereppe
bitterzoet

s

late guldenrode
akkermelkdistel s.l.
gewone melkdistel
grote egelskop

9
7

kleine egelskop

7

veelwortelig kroos

8
9
7
8
8
7

r

s
s
s
o

s
o

r

r

o

o

o

r

r

r

o
r

r
r

f

o
r
f

r

r
r

f

Bijlage Natuurontwikkeling

f

f

f

r

f

o
s

6
9
8
8
9

o

r

f

o

o

f

moerasandoorn
watermuur
paardenbloem (G)
poelruit
aardbeiklaver

o

f

f

o

rode klaver

9

a

a

a

a

witte klaver

9

Rode
Lijst
‘04

Beschermde
soorten

soorten,
wetenschappelijke
naam
Tripleurospermum
maritimum
Typha
angustifolia
Typha latifolia
Urtica dioica
Veronica catenata
Vicia cracca
Xanthium
strumarium
Zanichellia
palustris ssp. pal.
Totaal aantal
soorten

s
r
o
f
a
cd
dom
l

‘11

soorten,Nederlandse
naam

UFK
1990

o

reukeloze kamille

9

o

r

kleine lisdodde

8

l-a
r
f

I-a
r
o

s
o
f
o

r

r

grote lisdodde
grote brandnetel
rode waterereprijs
vogelwikke
late stekelnoot

9
9
8
9
4

zittende zanichellia

4

‘99

‘00

‘01

‘02

‘04

o

o

o

o

r

r

r

o

r

o

r
r
a

o
r
f

f
r
f

l-a
r
f

s

r

o
105

‘05

r
111

101

103

94

99

92

sporadic: soort is zeldzaam aanwezig (hooguit 2-3 exemplaren)
rare: soort is zeldzaam aanwezig
occasional: soort is verspreid aanwezig (hier en daar)
frequent: soort is vrij talrijk
abundant: soort is veel aanwezig
co-dominant: soort overheerst samen met andere soorten
dominant: soort overheerst
local: soort komt plaatselijk voor, wordt in combinatie met codes f, a of d gebruikt.

Bijlage Natuurontwikkeling

Rode
Lijst
‘04

Beschermde
soorten