Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 734

Modernisering Nederlandse diplomatie

Nr. 12

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 juni 2011
Graag bied ik u hierbij, mede namens de Minister en de Staatssecretaris
van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de antwoorden aan op
de vragen van het lid Peters (GroenLinks) zoals gesteld tijden het
Algemeen Overleg in de Tweede Kamer d.d. 31 mei jl. (over de modernisering van de Nederlandse diplomatie) (kamerstuk 32 734, nr. 11).
Deze beantwoording strekt mede tot beantwoording van de schriftelijke
vragen gesteld door de ledenVan Bommel en Gesthuizen over investeringen van Shell in Syrië. Deze vragen werden ingezonden op 26 mei 2011
met kenmerk 2011Z11117.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

kst-32734-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 734, nr. 12

1

Antwoorden van Dr. U. Rosenthal, Minister van Buitenlandse
Zaken, mede namens de Minister en de Staatssecretaris van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, op het verzoek van
het lid Peters (Groen Links) om te onderzoeken of olieleveranties
van Shell aan Syrië in strijd zijn met huidige sanctiewetgeving en
de richtlijnen voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(AO van 31 mei j.l. over modernisering van de Nederlandse
diplomatie), alsmede op vragen van de ledenVan Bommel en
Gesthuizen (Groen Links/SP) over investeringen van Shell in
Syrië.
Op het verzoek van het lid Peters kan gemeld worden dat de operaties van
Shell in Syrië niet in strijd zijn met de huidige sanctiewetgeving noch met
richtlijnen van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Voor een
gedetailleerde toelichting wordt verwezen naar onderstaande antwoorden
op de vragen 7 t/m 10 van de leden Van Bommel en Gesthuizen.
1 en 2
Deelt u de conclusie dat Europese olie- en gasmaatschappijen belangrijke
investeerders zijn in de Syrische olie- en gasproductie, die bovendien de
enige sector van de Syrische economie is waarin door Europese bedrijven
aanzienlijke investeringen zijn gedaan?1 Indien nee, hoe zijn dan de feiten
of wat is uw interpretatie daarvan?
Deelt u de conclusie dat Shell door middel van dochtermaatschappij SSPD
(Syria Shell Petroleum Development) de tweede grootste Europese
maatschappij is in de Syrische olie- en gasindustrie? Indien nee, hoe zijn
dan de feiten of hoe interpreteert u de feiten?
Deze conclusies zijn opgenomen in het in opdracht van IKV uitgebrachte
onderzoeksrapport «Investments of European Companies in Syria»1. Deze
gegevens worden door Shell onderschreven. Ik heb geen reden aan de
juistheid daarvan te twijfelen.
3
Is het waar dat naast Shell ook andere Europese firma’s als Total
(Frankrijk), Gulfsands Petroleum (Verenigd Koninkrijk), INA (Kroatië),
Saipem (Italië) en Maurel & Prom (Frankrijk) actief zijn in olie- en/of
gasproductie? Indien nee, hoe zijn dan de feiten of hoe interpreteert u de
feiten?
Minder dan 50 % van de totale productie in de olie- en gas sector in Syrië
is toe te schrijven aan joint ventures met buitenlandse participatie. Een
groot deel daarvan betreft participatie van niet-Europese bedrijven.
Volgens gegevens van de «U.S. Energy Information Administration (EIA)»
hebben verder de volgende buitenlandse bedrijven investeringen in de
olie- en gas sector in Syrië: Total, Stroytransgaz, Gulfsands, Soyuzneftegaz, ONGC, CNPC, Petro-Canada, Petrofac, Sinochem, Sinopec, Tatneft.

1

«Investments of European companies in
Syria», a research paper prepared for IKV Pax
Christi. Profundo economic research. D.d.
13 mei 2011. Zie http://www.ikvpaxchristi.nl/
files/Documenten/MO%20Syrie/Investments
%20of%20European%20companies%20in
%20Syria.pdf Zie ook persverklaring IKV
Pax Christi, http://www.ikvpaxchristi.nl/news/
?v=2&cid=5&id=1310&lid=1

4
Deelt u de analyse dat de olie- en gasproductiesector in Syrië een
belangrijke economische sector is die voor 5% bijdraagt aan het Bruto
Binnenlands Product en dat de olie- en gasproductiebedrijven relatief
hoge belastingrevenuen voor de Syrische staat opbrengen? Indien neen,
hoe zijn dan de feiten of hoe interpreteert u de feiten?
De olie- en gasproductiesector in Syrië is inderdaad een belangrijke
economische sector. Volgens schattingen van het IMF bestond de Syrische
export in 2010 voor 28 % uit fossiele energie. In dat jaar was naar
schatting 25 % van de overheidsinkomsten afkomstig uit die sector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 734, nr. 12

2

5
Deelt u tevens de analyse dat het grootste deel van olieproducten in Syrië
zelf wordt geraffineerd en gebruikt en dat het daarom waarschijnlijk is dat
een deel ervan door de Syrische krijgsmacht, politie en andere veiligheidsdiensten wordt gebruikt? Indien neen, hoe zijn dan de feiten of hoe
interpreteert u de feiten?
Ik heb geen reden te twijfelen aan de analyse uit te rapport dat het
grootste deel van de Syrische olieproducten in Syrië zelf wordt geraffineerd. Daarbij geldt dat de productie van het Syrische bedrijf Al Furat
Production Company, waarvan SSPD een minderheidsaandeelhouder is,
overwegend bestaat uit lichte olie die in de regel niet in Syrië geraffineerd
wordt maar bestemd is voor de export. Welk deel van de geraffineerde
Syrische productie bij de Syrische strijdkrachten en veiligheidsdiensten
terecht komt, is onbekend.
6
Kunt u aangeven wat de stand van overleg is met de Europese partners
op dit terrein? Vindt overleg plaats met de Europese olie- en gas producerende bedrijven in Syrië? Wat is de stand van zaken van dit overleg?
Het overleg met de Europese partners richt zich op de politieke ontwikkelingen in Syrië, op de situatie van de mensenrechten en, als reactie
daarop, op het instellen van beperkende maatregelen, waaronder een
wapenembargo, reisbeperkingen en de bevriezing van de tegoeden van
23 Syrische personen (zie onder meer Besluit 2011/273/GBVB van de
Raad, aangevuld met uitvoeringsbesluit 2011/302/GBVB). De lidstaten
overleggen op individuele basis met hun bedrijven.
7 en 8
Deelt u de opvatting van de president-directeur van Shell Nederland,
Benschop, dat Shell zich als commerciële onderneming niet met politieke
zaken kan bezighouden in landen waar het werkt? Zo ja, waarom?1 Indien
nee, wat betekent dat voor de actuele situatie in Syrië?
Acht u het een uiting van maatschappelijk verantwoord ondernemen dat
Shell zaken doet in Syrië wetende dat de Syrische krijgsmacht en andere
veiligheidsinstellingen gebruik maken van olieproducten om steden af te
sluiten en burgers aan te vallen? Indien neen, bent u bereid Shell hierop te
wijzen?
De opvatting van president-directeur Shell Nederland is voor zijn eigen
rekening.

1

«Time out voor Shell in Syrië». Zie
http://www.ikvpaxchristi.nl/news/
?v=2&cid=1&id=1313&lid=1
2
«Syrian leader to face EU sanctions as death
toll climbs», 18 mei 2011, zie
http://euobserver.com/9/32354 en de besluiten
van Raad Buitenlandse Zaken, d.d. 23 mei
2011, zie http://www.consilium.europa.eu/
uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/foraff/
122187.pdf

In zijn gedragscode geeft Shell aan dat het zijn activiteiten uitvoert op een
wijze waarbij zowel de mensenrechten volgens de Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties als de kernconventies van de internationale Arbeidsorganisatie worden gerespecteerd.
Met Shell wordt regelmatig gesproken over de invulling van maatschappelijk verantwoord ondernemen aan de hand van de OESO Richtlijnen
voor Multinationale Ondernemingen. De OESO Richtlijnen zijn onlangs
herzien. In het nieuwe Mensenrechtenhoofdstuk worden voor bedrijven
specifieke verantwoordelijkheden beschreven voor het respecteren van
mensenrechten in relatie tot hun bedrijfsactiviteiten. Deze verantwoordelijkheden dienen in de specifieke bedrijfscontext te worden geduid. In dit
licht zal het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
Shell vragen naar de interne afweging in de huidige Syrische context.
9
Kunt u aangeven op welke wijze Nederlandse maatschappijen die in Syrië
werken gevolg geven aan de boycotmaatregelen van de EU?2 Deelt u de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 734, nr. 12

3

opvatting dat Shell bijvoorbeeld geen zaken meer moet doen met de
hooggeplaatste Syrische functionarissen die op de zwarte lijst zijn
geplaatst? Zo ja, op welke wijze wordt daaraan gevolg gegeven? Indien
nee, waarom niet?
De EU sancties betreffen een verbod op de verkoop, export en import van
goederen die ingezet kunnen worden voor interne repressie. De middelen
waarom het gaat, staan uitputtend opgesomd in Annex I van Verordening
442/2011 van 9 mei jl. Hier staan geen brandstoffen of olieproducten op
vermeld. Daarnaast zijn de tegoeden van 23 personen, onder welke
president Assad, een aantal van zijn familieleden en een aantal hoge
Syrische functionarissen bevroren en zijn tegen hen reisbeperkingen
ingesteld. Het is tevens niet meer toegestaan met deze personen zaken te
doen (deze lijst wordt aangevuld, zie vraag 10).
De Nederlandse maatschappijen die in Syrië werken, opereren binnen de
grenzen van bovengenoemde EU sancties.
10
Acht u het wenselijk Nederlandse maatschappijen te bewegen hun
productiewerkzaamheden in Syrië te staken tot de mensenrechtenschendingen zijn gestopt en politieke hervormingen in Syrië zijn afgekondigd?
Zo ja, welke stappen onderneemt u daartoe? Indien neen, waarom niet?
Kunt u dat toelichten?
De regering is voorstander van aanscherping van de sancties tegen het
Syrische regime. In de Raadsconclusies van de afgelopen Europese Raad
van Buitenlandse Zaken van 20 juni wordt een aanvulling van de lijst van
personen voor wie sancties gelden aangekondigd alsook een lijst van
economische entiteiten die erdoor getroffen zullen worden.
Tot het invoeren van sancties tegen een land wordt doorgaans op
Europees of VN niveau besloten en niet door individuele EU lidstaten.
Aldus wordt effectiviteit van de sancties gewaarborgd en gelden gelijke
voorwaarden voor alle Europese cq buitenlandse bedrijven.
Bij de keuze van sectoren die aan sancties worden onderworpen, staan
doelmatigheid en doeltreffendheid voorop. In het geval van de energiesector in Syrië moet overwogen worden dat een groot deel van de joint
ventures in de olie- en gassector samenwerking met niet-Europese
bedrijven betreft en dat meer dan 50 % van de sector in handen is van
lokale Syrische bedrijven.
Ook wordt bij de keuze van sectoren de mate waarin de burgerbevolking
getroffen wordt, meegewogen. In het algemeen geldt dat de energiesector
zich slecht leent voor aanvullende sancties omdat de bevolking daarmee
onevenredig zwaar zou worden getroffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 734, nr. 12

4