Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

27 830

Materieelprojecten

Nr. 291

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 september 2019
Inleiding
Voor het vervoer van kleine groepen personen, onder meer naar risicovolle inzetgebieden, beschikt Defensie sinds 1996 over een Gulfstream IV
militair passagiersvliegtuig. Dit in 1987 gebouwde vliegtuig is technisch
verouderd en nadert het einde van zijn levensduur. De beschikbaarheid en
de inzetbaarheid van het vliegtuig is de afgelopen jaren (fors) afgenomen.
Verder voldoet het huidige vliegtuig niet langer aan de behoefte ten
aanzien van vliegbereik en passagierscapaciteit. Gebaseerd op de
technische staat en de huidige behoefte heeft Defensie besloten het
vliegtuig vervroegd te vervangen. Met deze A-brief informeer ik u over de
behoeftestelling van het project «Vervanging Gulfstream IV», dat deel
uitmaakt van het investeringsprogramma van de «Defensienota 2018 –
Investeren in onze mensen, slagkracht en zichtbaarheid» (Kamerstuk
34 919, nr. 1).
Achtergrond
In de Defensienota 2018 is vermeld dat de A-brief voor dit vervangingsproject is voorzien voor 2020 en de ingebruikname van het nieuwe
vliegtuig voor 2022.
De Kamer is reeds geïnformeerd dat zij de A-brief eerder ontvangt dan
2020. Dit is o.a. opgenomen in het Materieelprojectenoverzicht 2018
(Kamerstuk 27 830, nr. 259 van 18 september 2018) en in antwoord op
vragen van D66 (Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 1513 van
12 februari 2019).
Een spoedige vervanging van de Gulfstream IV heeft de voorkeur, omdat
de beschikbaarheid en inzetbaarheid van het vliegtuig de afgelopen jaren
fors is afgenomen. De afgelopen twee jaar zijn de normen van 87% voor
beschikbaarheid en 80% voor inzetbaarheid niet gehaald. De prestaties in
deze jaren liggen aanzienlijk onder de norm.

kst-27830-291
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 830, nr. 291

1

Behoefte
De vervanger van de Gulfstream IV moet evenals de huidige Gulfstream
IV de politieke, militaire en ambtelijke leiding van Defensie en andere
functionarissen in staat stellen om snel, veilig en efficiënt naar de
missiegebieden te kunnen verplaatsen, om zo de Nederlandse militairen
bijvoorbeeld te kunnen bezoeken.
Het inzetprofiel van de huidige Gulfstream IV en daarmee ook straks van
zijn vervanger is uniek in Nederland. Dit uit zich met name in de volgende
aspecten:
Bestemmingen.
De huidige Gulfstream IV wordt onder meer ingezet naar bestemmingen
in crisisgebieden of gebieden met een verhoogd risico, die veelal lastiger
of niet met commerciële vluchten te bereiken zijn.
Fysieke mogelijkheden van het vliegtuig.
De huidige Gulfstream IV vliegt verder, sneller en hoger in tegenstelling
tot grotere civiele vliegtuigen. Daarnaast is de Gulfstream IV kleiner
waardoor er makkelijker op kleinere vliegvelden geland kan worden. Dit
laatste punt is met name een voordeel wanneer er moet worden geland
op vliegvelden in crisisgebieden waar een lange landingsbaan niet altijd
beschikbaar is.
Militaire opties op het gebied van mens en middelen.
De huidige Gulfstream IV is uitgerust met militaire communicatiesystemen. De vervanger zal tevens worden uitgerust met een zelfbeschermingssysteem dat voldoet aan de militaire eisen. Daarnaast bestaat de
cockpitbemanning uit militairen die getraind zijn om in zowel militair
gecontroleerd luchtruim als civiel gecontroleerd luchtruim te vliegen.
De militaire manier van inzet (snelheid, flexibiliteit en veiligheid) naar
gebieden met een hoger risico maken deze behoefte uniek. Per jaar
worden er gemiddeld 800 vlieguren gemaakt.
Kenmerken
Aan de vervanger van de Gulfstream IV worden onderstaande eisen
gesteld ten aanzien van vliegbereik, passagierscapaciteit en zelfbescherming. Deze eisen zijn gebaseerd op gebruikerservaringen van
Defensie.
Vliegbereik. Het vervangende vliegtuig moet een vliegbereik hebben van
minimaal 12.000 km, tegen ongeveer 7.400 km van de huidige Gulfstream
IV. Door gebruik te maken van zuinigere en efficiëntere motoren is het
voor nieuwere types vliegtuigen van deze categorie mogelijk om met
dezelfde hoeveelheid brandstof een groter bereik te realiseren dan de
vorige generatie vliegtuigen. Het vliegbereik van de Gulfstream IV is in de
praktijk te klein, omdat militaire vliegtuigen, anders dan civiele lijnvliegtuigen, regelmatig geen of niet tijdig toestemming krijgen om over een
bepaald land te vliegen en daarom een omweg moeten maken. Dat maakt
extra tussenstops noodzakelijk om bij te tanken en dat zorgt vaak weer
voor extra reistijd, ook door de verplichte rusttijd van de bemanning. Een
groter vliegbereik zorgt voor een efficiëntere uitvoering van een vlucht
door minder tussenstops en daarmee voor minder reistijd en ook minder
brandstofverbruik onder meer naar missiegebieden.
Passagierscapaciteit. De huidige Gulfstream IV kan, afgezien van de
bemanning, elf passagiers meenemen. In de praktijk is dat vaak aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 830, nr. 291

2

krappe kant, zeker als beveiligingspersoneel meereist. Nu de huidige
Gulfstream IV wordt vervangen, wil Defensie bij het vervangende
vliegtuig een uitbreiding van de passagierscapaciteit. Een capaciteit van
dertien personen, exclusief bemanning, biedt meer flexibiliteit bij het
samenstellen van het reisgezelschap.
Zelfbescherming. In veel gebieden waar Nederlandse militairen missies
uitvoeren bestaat er een dreiging van infraroodgeleide luchtdoelrakketten.
Aangezien de vervanger van de Gulfstream IV ook naar deze gebieden
vliegt en om deze vluchten zo veilig mogelijk uit te voeren is Defensie
voornemens dit vliegtuig uit te rusten met een zelfbeschermingssysteem
tegen deze dreiging.
Afweging van alternatieven
Voor de vervanging van de Gulfstream IV bestaan in beginsel verschillende mogelijkheden. Deze worden hieronder toegelicht.
Aanschaf nieuw vliegtuig. Een nieuw vliegtuig heeft als voordelen dat
Defensie de uitvoering daarvan in hoge mate zelf kan bepalen en dat het
langer meegaat. Wel is een nieuw vliegtuig aanzienlijk duurder dan een
gebruikt vliegtuig en heeft het een langere levertijd dan een gebruikt
exemplaar. De exploitatiekosten van een nieuw vliegtuig zijn over het
algemeen lager.
Aanschaf gebruikt vliegtuig. Gebruikte vliegtuigen zijn over het algemeen
beschikbaar en snel verkrijgbaar. Daarnaast zijn ze goedkoper dan een
nieuw geproduceerd vliegtuig en kunnen ze relatief snel worden
aangepast aan militair gebruik. De levensduur is echter korter en de
exploitatiekosten kunnen hoger zijn dan van een vergelijkbaar nieuw
vliegtuig. Dit is uiteraard sterk afhankelijk van de leeftijd van het gebruikte
vliegtuig.
Civiele inhuur of leasen. De capaciteit is, afhankelijk van het contract, op
kortere of langere termijn beschikbaar maar niet altijd gegarandeerd. De
kosten zijn afhankelijk van het gebruik zoals de vluchtduur en bestemmingen en de mate van beschikbaarheid. De jaarlijkse kosten zullen bij
inhuur of lease, bij gelijke inzet, op langere termijn waarschijnlijk hoger
liggen dan de kosten die worden gemaakt voor de investering en
instandhouding van een eigen vliegtuig. Met civiele inhuur of lease
kunnen niet alle bestemmingen worden bezocht of daar moet een hogere
prijs voor worden betaald i.v.m. hogere verzekeringskosten.
Militaire inhuur. De inhuur van een geschikt militair vliegtuig van een
Europese partner via bijvoorbeeld het European Air Transport Command
(EATC) in Eindhoven is in beginsel mogelijk, maar de beschikbaarheid van
een dergelijk vliegtuig is niet gegarandeerd.
Pooling en sharing. Pooling en sharing zoals in een bi- of multilateraal
samenwerkingsverband biedt mogelijk voordelen ten aanzien van kosten
en beschikbaarheid. Wel moet Nederland dan zelf een vliegtuig inbrengen.
Pooling en sharing is daarom vooral aan de orde in de gebruiksfase.
Defensie onderzoekt in de gebruiksfase de mogelijkheden voor samenwerking met landen die de beschikking hebben over een soortgelijk type
vliegtuig.
Conclusie na afweging van alternatieven
Op grond van de kosten, de gegarandeerde beschikbaarheid en de relatief
korte tijd die nodig is om een vliegtuig na aankoop geschikt te maken voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 830, nr. 291

3

militair gebruik heeft de aanschaf van een jong gebruikt vliegtuig de
voorkeur om de huidige militaire transportportcapaciteit op korte termijn
te vervangen. In de behoeftestellingsfase van het Defensie Materieel
Proces is vastgesteld dat de aanschaf van een jong gebruikt vliegtuig dat
uitgerust wordt met een zelfbeschermingssysteem de beste invulling van
deze behoefte is.
Financiële aspecten
Met het project «Vervanging Gulfstream IV» is een investering gemoeid
tussen de € 25 en € 100 miljoen euro (prijspeil 2019)1. Het projectbudget
komt in 2020 ten laste van het investeringsbudget van Defensie. De
geraamde exploitatielasten van het vervangende vliegtuig blijven gelijk of
liggen lager in vergelijking met de huidige Gulfstream IV.
Vooruitblik
De uitvoering van het project is voorzien voor de periode van 2019 tot
2022. De verwerving van dit betreffende vliegtuig zal beginnen in het
najaar van 2019. Nadat het vliegtuig is voorzien van een zelfbeschermingssysteem, nieuwe communicatieapparatuur, een aangepast
verfschema en een aanpassing van het interieur, kan het in 2021 in dienst
worden genomen. De huidige Gulfstream IV zal aansluitend worden
afgestoten. De totale kosten inclusief BTW, met inbegrip van een
toekomstige in te bouwen zelfbeschermingssysteem, zullen naar
verwachting ruim onder de € 100 miljoen blijven.
Gezien het projectbudget van minder dan € 100 miljoen ben ik
voornemens de Defensie Materieel Organisatie te mandateren het project
uit te voeren. De Tweede Kamer zal over de voortgang van dit project
worden geïnformeerd door middel van de begroting, het departementale
jaarverslag en het Defensieprojectenoverzicht.
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser

1

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 830, nr. 291

4