Financieringsmonitor 2012-2
Onderzoek naar de financiering van het
Nederlandse bedrijfsleven

Ro Braaksma
Wim Verhoeven
Lia Smit

Zoetermeer, 31 oktober 2012

Dit onderzoek is gefinancierd door het ministerie van EZ.

De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits
de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm
ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke
toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of
andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or text
in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part
of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored
in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia does not
accept resp

1

Inleiding

5

2

Financiering gezocht

6

2.1

Benutten beschikbare kredietruimte

6

2.2

Zoeken van externe financiering

7

2.3

Waarom géén financiering gezocht?

9

2.4

Bron van vreemd vermogen

10

2.5

Verkrijgen vreemd vermogen en reden afwijzing

10

2.6

Gebruik garantieregelingen

12

2.7

De belangrijkste punten op een rijtje

14

3

Eigen vermogen

15

3.1

Waarom gekozen voor financiering met eigen vermogen?

15

3.2

Bron van eigen vermogen

16

3.3

Financiering kunnen krijgen, en reden indien niet geslaagd

17

3.4

Ontwikkeling eigen vermogen

19

3.5

De belangrijkste punten op een rijtje

20

4

Afhandeling en voorwaarden

21

4.1

Afhandeling

21

4.2

Rente

22

4.3

Onderpand

22

4.4

Financieringsvoorwaarden banken

24

4.5

Aanpassing van eigen kredietvoorwaarden

25

4.6

De belangrijkste punten op een rijtje

26

5

Verwachte financieringsbehoefte

27

5.1

Financieringsbehoefte

27

5.2

Doel van te zoeken financiering

27

5.3

Bron van te zoeken financiering

28

5.4

Slaagkans bij verkrijgen van financiering

29

5.5

Relatie slaagkans met gezochte bedrag

30

5.6

Alternatieve bronnen van financiering?

31

5.7

De belangrijkste punten op een rijtje

32

6

Solvabiliteit

33

6.1

Klein en groot

33

6.2

Invloed op financiering

34

6.3

De belangrijkste punten op een rijtje

34

7

Financieringsbehoefte bedrijfsleven Nederland

36

7.1

Totaalbedragen

36

7.2

Verkregen financieringsbedrag naar omvang bedrijf

38

7.3

De belangrijkste punten op een rijtje

39

8

Snelle groeiers versus overige bedrijven

41

9

Belangrijkste uitkomsten en verschillen met de
eerste meting van 2012

43

9.1

Uitkomsten

43

9.2

Verschillen met 2011

44

BIJLAGE I Vragenlijst

45

BIJLAGE II Onderzoekverantwoording en kenmerken respondenten

50

3

4

1

Inleiding

De financierbaarheid van het Nederlandse bedrijfsleven is voor het ministerie van
Economische Zaken (EZ) een belangrijk punt van aandacht. Voldoende
bedrijfsfinanciering is immers een noodzakelijke voorwaarde voor het
continueren en groeien van bedrijven in Nederland. Zeker in het huidige
economische klimaat is groei gewenst. Hier komt bij dat de komende jaren
nieuwe eisen aan de kredietwaardigheid van banken worden gesteld die grote
gevolgen kunnen hebben voor de beschikbaarheid van bedrijfsfinanciering. Mede
met het oog daarop heeft een ‘Expertgroep Bedrijfsfinanciering’ in 2011 advies
uitgebracht, met een aantal aanbevelingen voor een gezonde
bedrijfsfinanciering1.
Om de ontwikkeling van de financiering van bedrijven te volgen heeft het
ministerie van EZ aan Panteia opdracht verleend voor een halfjaarlijkse
financieringsmonitor. Met de gegevens die dat oplevert, kan inzicht worden
verkregen in de behoefte van ondernemers aan financiering en in de wijze
waarop in die behoefte wordt voorzien. Dit stelt EZ in staat goed in te spelen op
behoeften en trends.
Deze rapportage behandelt de uitkomsten van de tweede meting van 2012,
uitgevoerd in september 2012. De eerste meting is uitgevoerd in februari van dit
jaar 2.
Leeswijzer
Er wordt achtereenvolgens aandacht besteed aan:
 het zoeken naar financiering en in het bijzonder vreemd vermogen, bron en
doel, bekendheid met en eventueel gebruik van overheidsregelingen
(hoofdstuk 2),
 dezelfde punten voor eigen vermogen, inclusief de ontwikkeling van het eigen
vermogen (hoofdstuk 3),
 afhandeling van aanvragen en voorwaarden voor leningen (hoofdstuk 4),
 de voor het komende jaar verwachte financieringsbehoefte en slaagkans
(hoofdstuk 5),
 de solvabiliteit, in samenhang met kenmerken van bedrijven zoals de
slaagkans van hun financieringsaanvraag (hoofdstuk 6),
 kwantificering van de financieringsbehoefte van het bedrijfsleven in Nederland
(hoofdstuk 7),
 snelle groeiers: een aparte analyse van bedrijven die de afgelopen drie jaar
met tenminste 60% zijn gegroeid (hoofdstuk 8),
 samenvatting van de voornaamste uitkomsten, en de verschillen met de
eerste meting (hoofdstuk 9)

1

Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, Naar een gezonde basis:
bedrijfsfinanciering na de crisis, Den Haag, 2011.

2

Braaksma,Ro, Wim Verhoeven, Tommy Span en Lia Smit, Financieringsmonitor 2012-1.
Onderzoek naar de financiering van het Nederlandse bedrijfsleven, Panteia, mei 2012.

5

2

Financiering gezocht

Dit hoofdstuk behandelt de zoektocht naar financiering van bedrijven, met het
accent op vreemd vermogen: waarvoor zocht men financiering en bij wie, heeft
men het gezochte bedrag gekregen, en zo nee, waarom niet, en heeft men
gebruik gemaakt van garantieregelingen? Zie Bijlage II voor de
onderzoekverantwoording en enkele kenmerken van de deelnemers aan het
onderzoek.
In deze en volgende hoofdstukken zijn de cijfers in de tabellen, tenzij anders
vermeld, herwogen naar het aandeel dat elke deelsector en grootteklasse heeft
in de werkgelegenheid bij het totale particuliere bedrijfsleven 1.

2.1

Benutten beschikbare kredietruimte

G r o o t b e dr i jf g e b r u i k t be s t a a n de k r e d i e tr u i mt e m e e r
Kleine bedrijven hebben vaker dan grotere bedrijven geen rekening courant bij
hun bank. Als ze die wél hebben, hebben ze daar in het afgelopen half jaar even
vaak als grotere bedrijven méér gebruik van gemaakt, namelijk in ruim een
kwart van de gevallen2. Een opvallend verschil met de meting van februari 2012
is het afgenomen aandeel van bedrijven die geen (rekening courant) krediet
hebben3. De beschikbare kredietruimte wordt niet méér benut dan in februari
2012. Ook is er geen verschil tussen starters4 en langer gevestigde bedrijven.

6

1

De werkgelegenheid is voor 13 deelsectoren en drie grootteklassen per deelsector berekend uit
CBS-data betreffende het aantal bedrijven naar grootteklasse op 1 januari 2012.

2

Worden alleen bedrijven mét een rekening courant bij de bank meegeteld, dan gaat het om 28%,
in plaats van de 24% uit tabel 1.

3

In 2011 was het 13%. Voor 2009 en 2010 zijn alleen aparte cijfers voor MKB en grootbedrijf
beschikbaar.

4

Ondernemingen in het kleinbedrijf die minder dan 5 jaar zijn gevestigd.

Tabel 1

Méér benutten van bestaande kredietruimte in het afgelopen half jaar
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.403

Antwoord

KB

MB

GB

totaal
2012-2

totaal
2012-1

Méér benut

23%

27%

23%

24%

24%

Niet méér benut

62%

67%

68%

65%

62%

Heeft geen krediet

15%

6%

9%

11%

14%

Bron: Panteia, 2012

2.2

Zoeken van externe financiering

M i n d e r be d r i j v e n z oe ke n a a n v ul l e nd e f i n an c i e r i n g
Tabel 2 laat zien dat 16% van de Nederlandse bedrijven in het afgelopen halfjaar
aanvullende financiering heeft proberen te krijgen. Ten opzichte van eerdere
metingen is een dalende lijn zichtbaar: in februari 2012 was dit 19%, en begin
2011 nog 22%.
Het MKB heeft vaker aanvullende financiering gezocht dan het grootbedrijf: hier
is de score slechts 12%. Financiering binnen concernverband speelt hier mee.
Tussen starters en langer gevestigde bedrijven is er geen verschil.
M i n d e r v a a k e i g e n ve r m o g e n ge z oc h t
Bij de eerste meting begin 2012 viel een stijging op van het aandeel dat eigen
vermogen zocht. Die zet bij de jongste meting niet door, integendeel: er is juist
weer een verschuiving in de richting van vreemd vermogen. Wél zoeken starters
vaker dan langer gevestigde bedrijven uitsluitend eigen vermogen, waarschijnlijk
omdat ze voor een lening vaker geweigerd worden wegens te groot risico.
A g r a r is c he s e c t or z o e kt n a u we l i j ks e i ge n v e r m o g e n
Eigen vermogen wordt vooral gezocht in de dienstverlening. In de agrarische
sector komt dat nauwelijks voor. In deze sector is wél veel eigen vermogen
aanwezig in de vorm van grond en opstallen. De overige sectoren ontlopen
elkaar niet veel.

7

Tabel 2

Financiering gezocht búiten de bestaande kredietruimte, en aard daarvan
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.413 / 274

KB

MB

GB

totaal
2012-2

totaal
2012-1

18%

21%

12%

16%

19%

15%

13%

6%

12%

17%

w.v. VV (leningen)

55%

57%

73%

62%

57%

w.v. beide

29%

30%

21%

27%

26%

Antwoord
Ja, financiering gezocht
w.v. EV

1

Bron: Panteia, 2012

W e r k k a p i t aa l v o o r n a a m s t e be s te m m i n g , i n ve s te r e n n u m i n d e r
Werkkapitaal is het voornaamste doel van de gezochte financiering, gevolgd door
huisvesting, investeringen en bedrijfsmiddelen. Ten opzichte van de monitor van
begin 2012 noemt men werkkapitaal vaker als doel van de gezochte financiering,
en investeringen (anders dan in huisvesting en bedrijfsmiddelen) minder vaak.
Starters noemen veel vaker dan langer gevestigde bedrijven huisvesting als
bestemming van de gezochte financiering, en werkkapitaal juist veel minder
vaak. Bij de vorige meting zochten zij juist wél (extra) werkkapitaal.
De belangrijkste ‘andere bestemmingen’ (laatste regel van tabel 3) zijn enerzijds
groei en uitbreiding, anderzijds grondaankopen en dergelijke. Daarnaast worden
genoemd: vermindering van rente- en andere kosten, fusie, doorstart na
faillissement, verbetering van de liquiditeit, overbruggingskrediet, en verwerven
van een bankgarantie voor een opdrachtgever.

1

8

Eigen vermogen, inclusief achtergestelde leningen. De drie laatste percentages tellen op tot
100%, dat wil zeggen, van degenen die het afgelopen jaar geprobeerd hebben financiering te
krijgen: het percentage van de eerste rij.

Tabel 3

Voor welk doel financiering gezocht? (Meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 276

Doel

KB

MB

GB

totaal
2012-2

totaal
2012-1

Start bedrijf

0%

0%

0%

0%

0%

Overname

4%

2%

18%

8%

9%

Herfinanciering

5%

7%

3%

6%

11%

Herstructurering balans

6%

4%

8%

5%

4%

Werkkapitaal

58%

46%

39%

49%

40%

Innovatie

0%

0%

0%

0%

1%

Internationalisering

3%

0%

0%

1%

0%

Huisvesting

16%

13%

13%

14%

13%

Bedrijfsmiddelen

13%

15%

6%

11%

13%

Overige investeringen

10%

13%

19%

13%

20%

Anders

3%

13%

7%

6%

8%

Bron: Panteia, 2012

2.3

Waarom géén financiering gezocht?

G e e n f in a n ci e r in g : n ie t n o d i g e n be s c h i k b a a r k r e d ie t v o l do e n d e
De meeste bedrijven geven aan geen financiering te zoeken omdat zij dat niet
nodig hebben. Andere redenen zijn dat hun kredietruimte voldoende is, of dat
het moederbedrijf beslist over financiering. Geen beslissingsbevoegdheid over
financiering en voldoende hebben aan de bestaande kredietruimte worden vooral
genoemd bij grotere bedrijven. Kleine bedrijven verwachten wat vaker geen
financiering aan te kunnen trekken, en zien er daarom van af. Zie verder tabel 4.
Tabel 4

Waarom geen financiering gezocht? (Meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.137

Reden

KB

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

Niet nodig

85%

78%

60%

73%

79%

Te duur

1%

1%

0%

0%

1%

7%

1%

0%

3%

3%

voldoende

7%

13%

19%

13%

Moederbedrijf beslist

2%

10%

24%

13%

10%

Andere reden

2%

3%

4%

3%

6%

Verwacht het niet aan
te kunnen trekken
Bestaande
kredietruimte is

13%

Bron: Panteia, 2012

9

De redenen waarom starters geen financiering hebben gezocht verschillen weinig
van die van langer gevestigde kleine bedrijven.

2.4

Bron van vreemd vermogen

H u i s b a n k f a v o r ie t , m a a r a n d e r e f i na n c i e r i n g s br o n ne n v a ke r ge n oe m d
Uit tabel 5 is af te lezen dat bedrijven hun leningen voor het grootste deel
afsluiten bij hun eigen huisbank, maar dat grotere bedrijven vaker ook zaken
doen met andere banken. Vergeleken met de monitor van begin 2012 trekken
minder bedrijven vreemd vermogen aan bij hun huisbank: dit aandeel neemt af
van 75% naar 64%. ‘Andere bronnen’ (niet nader gespecificeerd) worden veel
vaker genoemd.
Tabel 5

Bron van vreemd vermogen

(meer antwoorden mogelijk)

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 151

Bron

KB

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

Huisbank

65%

54%

53%

64%

75%

Andere dan huisbank

14%

19%

33%

19%

21%

Familie en vrienden

5%

4%

7%

5%

3%

Leveranciers

3%

4%

2%

3%

3%

Anders

19%

15%

14%

18%

9%

Bron: Panteia, 2012.

2.5

Verkrijgen vreemd vermogen en reden afwijzing

A a n t a l a f ge w e z e n a an v r a g e n i s s te r k t o e ge n om e n
Slechts iets meer dan de helft van de aanvragers van een lening voor
bedrijfsfinanciering heeft het gevraagde bedrag volledig gekregen. Eén op de
drie aanvragers heeft een weigering gekregen, de overigen hebben het
gevraagde bedrag gedeeltelijk gekregen. Zie Tabel 6.
K l e i ne b e dr i j v e n k r ij g e n d e ge vr a a g d e l e n i n g v e e l m i n de r v a a k
In het kleinbedrijf heeft slechts twee op de vijf bedrijven het gevraagde bedrag
volledig gekregen. De helft kreeg met een afwijzing te maken. Het grootbedrijf
krijgt nauwelijks te maken met afwijzingen, maar bij één op de vijf wél met een
gedeeltelijke toewijzing. Middenbedrijven nemen een tussenpositie in, met de
helft volledig gehonoreerd, maar ook bijna 30% geweigerd.
Een verschil tussen starters en langer gevestigde bedrijven is, dat starters de
gezochte financiering vaak ten dele hebben gekregen. Of de reden daarvan aan
de vraagkant ligt (bijvoorbeeld te veel gevraagd) dan wel aan de aanbodkant
(risico-inschatting) blijkt niet uit dit onderzoek.

10

Tabel 6

Heeft men de gezochte financiering aan kunnen trekken?
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 211

Gekregen of niet

KB

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

Volledig gekregen

39%

50%

76%

52%

72%

Gedeeltelijk gekregen

9%

22%

20%

16%

9%

Niet gekregen

52%

28%

4%

32%

19%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Panteia, 2012.

L e n in g g e we i g e r d : v o or a l v a n we ge ‘ r is i c o ’
Bijna tweederde van de bedrijven die de gezochte lening niet of niet volledig
hebben gekregen noemt de risico-inschatting van de bank als reden.
Onvoldoende interesse bij financiers is een tweede reden. Die valt ongetwijfeld
niet los te zien van risico-inschatting. Andere redenen worden veel minder vaak
genoemd. Zie verder tabel 7.
Tabel 7

Reden waarom gezocht vreemd vermogen niet of niet volledig is verkregen

Reden (meer antwoorden mogelijk)

Aantal bedrijven: 76

Rentekosten

7%

Te lage solvabiliteit

4%

Kredietaanvraag onvoldoende onderbouwd

4%

Te hoge schuld t.o.v. winstgevendheid

1%

Risico kredietverstrekker

64%

Onvoldoende onderpand

3%

Onvoldoende interesse bij financier(s)

12%

Verslechtering bedrijfsresultaat

1%

Andere reden

25%

Bron: Panteia, 2012

Bij de ‘andere redenen’ in tabel 7 verwijst men een aantal malen naar de
opstelling van banken waar men krediet heeft gevraagd, zoals eisen waaraan
men niet wil voldoen, of in de ‘verkeerde’ bedrijfstak zitten. Die laatste
opmerking komt met name van horeca-ondernemers, zoals ook bij eerdere
financieringsmonitoren.

11

Enkele citaten:
“ W ij wilden zelf de voorwaarden niet accepteren”
“Risicoaverse opstelling van de bank”
“Er wordt voor de horeca bijna geen financiering meer verstrekt”
“Er waren teveel garanties nodig, onder andere een hertaxatie van het pand: de WOZwaarde voldeed niet. Dit bracht voor ons te veel kosten met zich mee”
“De banken hebben vanuit Basel III zwaardere verplichtingen opgelegd gekregen
waardoor zij terughoudender zijn bij het verstrekken van kredieten. Dat zien wij over
de hele linie”
“ De b ank vond het gevraagde bedrag te laag en verwees naar microkrediet”
“Het was te omslachtig en te duur. We hebben het opgelost via versnelde betaling
door een klant”

2.6

Gebruik garantieregelingen

G a r a n t ie r e ge l i n ge n s l e ch t s b i j e e n m i n d e r he i d b e k e n d
Tabel 8 laat zien dat WBSO en Innovatiekrediet bij ondernemingen de bekendste
overheidsgarantieregelingen zijn, gevolgd door de BMKB en Garantie
Ondernemingsfinanciering. Opmerkelijk is de betrekkelijk grote bekendheid met
de RDA-regeling: deze is nieuw, en bedrijven hebben er nog geen gebruik van
kunnen maken, al zullen zij er bij hun R&D-uitgaven al wel rekening mee
houden.
B e k e n d he i d v a n g a r an ti e r e g e l i n ge n i s t oe g e no m e n
De bekendheid met de garantieregelingen die ook bij de vorige meting van de
financieringsmonitor zijn voorgelegd is nu aanzienlijk groter, zo blijkt uit Tabel
8 1.
G e b r ui k v an r e g e li n g e n i s ge r in g , m e t u i tz o nd e r i n g v a n d e W B SO
Eén op de drie bedrijven maakt gebruik van de WBSO. Van de bedrijven waar
men een andere regeling kent, maakt een veel minder groot deel er gebruik van.
De meest gebruikte daarvan zijn de BMKB en de Garantie
Ondernemingsfinanciering. Zie verder Tabel 8.
Bank biedt sporadisch overheidsgarantie aan
Bij bedrijven die geen gebruik hebben gemaakt van de eerste vijf regelingen van
Tabel 8 maar wél financiering hebben gezocht bij een bank, is gevraagd of die
bank ze een overheidsgarantieregeling heeft aangeboden. Dit blijkt nauwelijks
voor te komen: het gaat om 4% van circa 100 bedrijven.

1

12

De bekendheid zou beïnvloed kunnen zijn door het feit dat een flink deel van de respondenten bij
de voorgaande meting ook al met dezelfde vraag is benaderd. De bekendheid met
overheidsregelingen binnen deze groep wijkt echter nauwelijks af van de csores bij ‘nieuwe’
deelnemers aan het onderzoek. Conclusie: deel uitmaken van het ‘panel’ heeft geen invloed.

Tabel 8

Garantieregelingen, bekendheid en gebruik
bekendheid 1
2012-2

Gebruik 2
(aantal)

bekendheid
2012-1

BMKB

26%

9% (4)

15%

Groeifaciliteit

9%

11% (2)

4%

Garantie Ondernemingsfinanciering

24%

14% (4)

11%

Seedfaciliteit technostarters

6%

Innovatiekrediet / Innovatiefonds MKB

34%

WBSO

44%

RDA

22%

Overige

37%

Regeling

2%

34%

4% (7)

18%

Bron: Panteia, 2012.

M i n d e r k e n n i s b i j k l e i n e b e d r i j v e n , z e l f s v a n M K B - r e ge l i n g e n
In Tabel 9 valt om te beginnen op dat WBSO en RDA veel beter bekend zijn bij
grotere bedrijven dan in het kleinbedrijf. Grote bedrijven maken ook in
aanzienlijk grotere getale gebruik van deze fiscale aftrekregeling. Maar ook de
regelingen Garantie Ondernemingsfinanciering en Innovatiekrediet /
Innovatiefonds MKB blijken beter bekend bij grotere bedrijven dan bij het
kleinbedrijf, en de BMKB minstens even goed.
Tabel 9

Bekendheid garantieregelingen per grootteklasse
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.416

KB

MB

GB

Alle
bedrijven

BMKB

25%

34%

24%

26%

Groeifaciliteit

7%

14%

10%

9%

Garantie Ondernemingsfinanciering

17%

33%

26%

24%

Seedfaciliteit technostarters

6%

6%

6%

6%

Innovatiekrediet / Innovatiefonds MKB

28%

42%

36%

34%

WBSO

17%

58%

65%

44%

RDA

10%

30%

30%

22%

Regeling

Bron: Panteia, 2012

Dit vestigt de aandacht nog eens op een specifiek vraagstuk van het kleinbedrijf,
namelijk dat daar vaak onvoldoende kennis aanwezig is van financiële zaken3.

1

Bekendheid: gewogen percentages. Gevraagd bij 1.416 bedrijven.

2

Percentage van degenen die hebben geprobeerd vreemd vermogen aan te trekken en daar geheel
of gedeeltelijk in geslaagd zijn, én bekend zijn met de desbetreffende regeling. Gevraagd bij
bedrijven die bekend zijn met de regeling.

3

Zie de eerste financieringsmonitor van 2012: respondenten in het kleinbedrijf is toen gevraagd
hun eigen kennis van financiële en financieringszaken te waarderen met een rapportcijfer van
één tot tien. Er komt voor ondernemingen een magere 6,3 uit de bus.

13

Het is voor veel ondernemers een onderdeel van hun takenpakket waarvoor zij
minder interesse hebben, waarmee zij minder vertrouwd zijn, en dat ook zeker
niet elke dag hun aandacht vraagt.
Andere (garantie)regelingen waarvan gebruik is gemaakt, zijn niet nader
gespecificeerde borgstellingsregelingen, regelingen van de Europese
Investeringsbank en de EBRD, en een garantiefonds voor de landbouw.
Het oordeel van (de weinige) gebruikers over de regelingen loopt niet erg uiteen:
zie Tabel 10. Wél valt op dat het oordeel licht is verbeterd ten opzichte van de
vorige meting. Het aantal toegekende onvoldoendes is teruggelopen.
Tabel 10

Garantieregelingen, beoordeling door gebruikers

Rapportcijfer

Gemiddeld cijfer

Rapportcijfer 5 of minder

BMKB

6,8

12%

Groeifaciliteit

6,6

11%

Garantie Ondernemingsfinanciering

6,8

9%

Seedfaciliteit technostarters

6,8

12%

Innovatiekrediet of Innovatiefonds MKB+

7,0

10%

Bekend met overheidsgarantieregelingen

Bron: Panteia, 2012.

2.7

De belangrijkste punten op een rijtje

 Vergeleken met de eerste meting van 2012 hebben minder bedrijven gezocht
naar aanvullende financiering, maar er is wél gevraagd een half in plaats van
een heel jaar terug te kijken.
 Er wordt nu vaker vreemd vermogen gezocht, en minder vaak eigen vermogen
 De bestaande kredietruimte wordt even vaak méér benut: door een kwart van
de bedrijven.
 Werkkapitaal is verreweg de voornaamste bestemming voor de gezochte
financiering.
 Ten opzichte van de vorige meting zoekt men minder vaak financiering voor
investeringen, en vaker voor werkkapitaal.
 Ten opzichte van de eerste meting van 2012 krijgen aanzienlijk meer
aanvragers te maken met een afwijzing.
 Bij afgewezen aanvragen is er een duidelijk verband met bedrijfsgrootte: bij
het kleinbedrijf wordt 52% afgewezen, tegen 4% bij het grootbedrijf.
 De risico-inschatting van de kredietgever speelt een hoofdrol bij afwijzing.
 Overheidsgarantieregelingen blijken nu beter bekend, met name WBSO, BMKB
en Garantie Ondernemingsfinanciering.
 De eigen huisbank blijft de voornaamste bron van vreemd vermogen, maar
andere bronnen worden nu vaker genoemd

14

3

Eigen vermogen

Dit hoofdstuk behandelt het zoeken van eigen vermogen en redenen om daar
juist van af te zien, en verder, of men het heeft gekregen en bij wie, en
eventuele reden waarom men het gewenste bedrag niet heeft kunnen
aantrekken.

3.1

Waarom gekozen voor financiering met eigen
vermogen?

K e u s v o o r e i g e n v e r m og e n : m a k k e l i j k e r d a n vr e e m d ve r mo g e n
De meest genoemde reden om te kiezen voor eigen vermogen is dat het (in de
huidige situatie) makkelijker te krijgen is dan een lening. Op de tweede plaats
komt het prijskaartje: vreemd vermogen is te duur. Ten opzichte van de vorige
financieringsmonitor wordt verbetering van de solvabiliteit veel minder genoemd.
Zie verder Tabel 11. De meest genoemde ‘andere reden’ is, dat het bij de bank
niet lukt om financiering te krijgen. Daarnaast wordt het ook simpelweg als ‘de
enige optie’ aangeduid. Dit alles met de kanttekening dat de aantallen bij dit
onderwerp gering zijn.
Tabel 11

Waarom gekozen voor financiering met eigen vermogen? 1

Motief (meer antwoorden mogelijk)

Aantal bedrijven: 25

Solvabiliteit verbeteren

9%

Vreemd vermogen te duur

32%

Aantrekken eigen vermogen makkelijker

52%

Andere reden

23%

Bron: Panteia, 2012

‘ N i e t te kr i jg e n ’ d e v o or n a a m s te r e d e n o m g e e n E V te z oe k e n
Aan diegenen die uitsluitend vreemd vermogen hebben proberen aan te trekken
is de vraag voorgelegd waarom zij geen eigen vermogen hebben gezocht.
Niet nodig en de verwachting het niet aan te kunnen trekken zijn de
voornaamste redenen om geen eigen vermogen te zoeken, dat laatste vooral bij
kleine bedrijven. Geen zeggenschap willen inleveren is ook nog een belangrijke
reden, vooral bij middelgrote bedrijven. Hier zijn veel familiebedrijven onder.
Het argument ‘zeggenschap’ heeft ten opzichte van de vorige
financieringsmonitor (begin 2012) aan kracht gewonnen. Ook is het aandeel
gestegen van degenen die geen eigen vermogen hebben gezocht omdat zij
verwachten het niet aan te kunnen trekken. Zie Tabel 12.

1

Het betreft bedrijven die alleen eigen vermogen gezocht hebben.

15

Tabel 12

Waarom geen eigen vermogen gezocht? (meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 166
totaal

totaal

20212-2

20212-1

41%

28%

36%

4%

0%

2%

6%

2%

4%

12%

7%

5%

trekken

27%

24%

12%

22%

20%

Te duur

3%

4%

0%

2%

3%

Te veel werk

3%

3%

0%

1%

1%

Wil geen zeggenschap inleveren

5%

24%

6%

12%

4%

Andere reden

13%

18%

29%

17%

23%

Reden

KB

MB

GB

Niet nodig

22%

14%

Vreemd vermogen is goedkoper

5%

Moederbedrijf beslist
Verwacht het niet aan te kunnen

Bron: Panteia, 2012

Zij die een ‘andere reden’ noemen verwijzen in een aantal gevallen naar de
makkelijker verkrijgbaarheid van vreemd vermogen. Voor de rest zijn er zeer
uiteenlopende redenen, waarbij ook het doel van de financiering meespeelt:

“Het ging om een bankgarantie voor exportfinanciering”
“Eigen vermogen is voor ons niet praktisch: het is niet voor de lange termijn”
“Het ging om herfinanciering”
“Zou niet weten hoe dat moet. Volgens mij kan het niet”
“Verschaffers van eigen vermogen stellen hogere rendementseisen dan de bank”
“Eigen vermogen verwerven is heel moeilijk. We zijn er wél mee bezig”

3.2

Bron van eigen vermogen

K l e i n b e dr i j f v o o r a l pr i vé ve r m o ge n, g r o te r e b e d r i j ve n a a nd e e l h ou d e r s
Privévermogen van de ondernemer(s) is de belangrijkste bron van eigen
vermogen voor kleine bedrijven. Bij middelgrote en grote bedrijven komt het
merendeels van aandeelhouders, meestal bestaande aandeelhouders. Familie en
vrienden dragen vooral bij aan de financiering van kleine bedrijven. Dit geldt ook
voor andere bedrijven. Zie Tabel 13.
S t a r te r s v ak e r n a a r f am i l i e e n v r ie n d e n
Starters doen voor financiering minder een beroep op eigen privévermogen, en
vaker een beroep op familie en vrienden: 33% (tegen 20% bij langer gevestigde
bedrijven), met de kanttekening dat deze uitkomst is gebaseerd op een vrij klein
aantal observaties1.

1

16

Starters zijn ondernemingen in het kleinbedrijf van minder dan 5 jaar oud.

M i d d e n be d r i j f : c o n ve r te e r b a r e o b li g a t i e s of ac h t e r g e s t e ld e l e n i n ge n
Voor zover aandeelhouders worden genoemd gaat het in de ene helft van de
gevallen om aandelen of opties op aandelen, en in de andere helft om
converteerbare obligaties of achtergestelde leningen. Middelgrote bedrijven
noemen converteerbare obligaties of achtergestelde leningen duidelijk vaker dan
grote (hoewel de aantallen gering zijn).
Tabel 13

Bron van eigen vermogen (Meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Bron

Aantal bedrijven: 82
Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

0%

27%

25%

44%

42%

30%

33%

7%

0%

17%

7%

6%

13%

6%

25%

13%

10%

23%

6%

8%

15%

11%

0%

6%

8%

3%

6%

Informal investors

3%

0%

0%

2%

4%

Banken

7%

22%

8%

12%

10%

KB

MB

GB

Privévermogen

43%

17%

Bestaande aandeelhouders

17%

Nieuwe aandeelhouders
Andere bedrijven
Familie / vrienden
Participatiemaatschappij, ROM

1

Bron: Panteia, 2012

3.3

Financiering krijgen, en reden indien niet geslaagd

M i d d e n be d r i j v e n s l a ge n h e t v a a k s t
Minder dan de helft van de bedrijven die eigen vermogen probeerden aan te
trekken is daar in geslaagd. Opvallend veel hebben het gezochte bedrag slechts
voor een deel kunnen aantrekken. Middenbedrijven slagen er het best in het
gewenste bedrag binnen te halen, kleine bedrijven het minst. Vooral bij starters
is er een groot deel dat het gezochte financieringsbedrag slechts gedeeltelijk
binnenhaalt2.
V e e l me e r sl e c h ts g e de e l te l i j k ge s la a g d e p o g i n g e n
Ten opzichte van de financieringsmonitor van begin 2012 is het aandeel van
bedrijven die volledig zijn geslaagd in hun poging om extra eigen vermogen te
verwerven flink afgenomen: van tweederde naar minder dan de helft. Het
verschil gaat volledig naar de groep die minder dan het gewenste bedrag heeft
binnengehaald: het aantal geheel mislukte pogingen is vrijwel gelijk gebleven.
O o r d e e l ov e r ve r kr i j g b aa r h e i d v a n e i g e n ve r mo g e n ve r s ch i l t we i n i g
Er is weinig verschil naar bedrijfsgrootte wat betreft het oordeel over de
verkrijgbaarheid van extern eigen vermogen: bij vier op de tien bedrijven die het
heeft geprobeerd is dit oordeel: ‘makkelijk’. Opmerkelijk is de score van het
kleinbedrijf: het percentage dat eigen vermogen makkelijk denkt te vinden, is

1

ROM: Regionale OntwikkelingsMaatschappij.

2

Deze conclusie is wél gebaseerd op kleine aantallen.

17

hoger dan het percentage dat het volledige bedrag feitelijk heeft binnengehaald.
Zie Tabel 14.
Tabel 14 Geslaagd of niet bij aantrekken van het gezochte eigen vermogen
Grootteklasse
Gekregen of niet

Aantal bedrijven: 105

KB

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

37%

60%

44%

44%

66%

het gewenste bedrag

33%

30%

22%

30%

7%

Niet gekregen

30%

5%

17%

21%

20%

Aanvraag loopt nog

0%

5%

17%

5%

6%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

Extern EV makkelijk te vinden

42%

40%

35%

41%

57%

Gekregen voor het gewenste
bedrag
Gekregen, maar minder dan

Bron: Panteia, 2012

R i s i c o we e r d e b e l an g r i j k s t e r e d e n v a n a f w ij z in g
Het risico voor de financier is nog steeds de meest genoemde reden dat men het
gezochte eigen vermogen niet of slechts deels heeft kunnen krijgen, maar
onvoldoende interesse van financierskant wordt nu veel vaker genoemd: zie
tabel 15.
Tabel 15

Reden waarom gezocht eigen vermogen niet of niet volledig is verkregen
Aantal bedrijven: 94

Reden

Totaal 2012-2

Totaal 2012-1

Te duur

19%

10%

Te risicovol voor financier

34%

53%

Te tijdrovend

0%

0%

Onvoldoende interesse bij financiers

20%

7%

of aandeelhouders

5%

3%

Anders

32%

27%

Geen toestemming commissarissen

Bron: Panteia, 2012

Bij de categorie ‘anders’ in Tabel 15 gaat het vooral om een verkapte verwijzing
naar een combinatie van te hoog risico en geringe interesse: ‘het is er gewoon
niet!’.

18

3.4

Ontwikkeling eigen vermogen

E i g e n v e r mo g e n a f ge n o m e n b i j é é n o p d e d r i e b e d r i j v e n
Bij 31% van de bedrijven is het eigen vermogen als percentage van het
balanstotaal afgenomen in het afgelopen halfjaar. Bij het kleinbedrijf is het
percentage met krimp het hoogst: zie Tabel 16. Ten opzichte van de
financieringsmonitor van begin 2012 is het percentage toegenomen.
De belangrijkste oorzaak van een gedaald eigen vermogen is een negatief
resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening. Dat geldt voor kleine, middelgrote én
grote bedrijven. Kleine bedrijven noemen (daarnaast) vaker bijzondere lasten en
afschrijving op materiële activa, terwijl (middel)grote bedrijven vaker
dividenduitkeringen noemen. Bij aanzienlijk minder bedrijven dan bij de vorige
meting noemt men groei, investeringen en overnames als achtergrond van een
afgenomen eigen vermogen. Zie Tabel 16.
‘Andere redenen’ zijn zeer uiteenlopend: meer vreemd vermogen en benutten
van de beschikbare kredietruimte, uitkopen van partners of vennoten of
aandeelhouders, seizoensinvloeden, omzetten naar een andere rechtsvorm,
voorzieningen voor reorganisatie en ontslag, afstoten van activiteiten,
afwaardering van onroerend goed, afschrijvingen op immateriële activa,
onverkochte voorraden en privé-onttrekking.
Tabel 16

Ontwikkeling eigen vermogen

(meer antwoorden mogelijk)

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.349 / 498*

Ontwikkeling

KB

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

Absoluut bedrag EV

37%

28%

30%

33%

28%

36%

29%

27%

31%

28%

bedrijfsuitoefening

67%

61%

59%

64%

66%

Dividenduitkering

3%

13%

13%

8%

6%

11%

3%

6%

6%

9%

omzet

10%

4%

4%

8%

29%

Balansverschuiving

2%

3%

2%

2%

16%

overnames

9%

3%

5%

7%

29%

Andere reden

8%

14%

15%

11%

6%

afgenomen
EV als % balans afgenomen
Oorzaak afname:
Negatief resultaat uit gewone

Afschrijvingen op materiële
activa
Bijzondere lasten, dalende

Groei / investeringen /

* De vraag naar de oorzaak van afname van eigen vermogen is uitsluitend gesteld aan bedrijven
die aangeven dat hun eigen vermogen is gedaald.
Bron: Panteia, 2012

E i g e n ve r mo g e n a f ge no m e n, d a n m i n d e r k a ns o p f i n a nc ie r in g
De constatering bij de meting van begin 2012 dat een gedaald eigen vermogen
de kans op succes van een financieringsaanvraag in aanzienlijke mate beïnvloedt

19

wordt bevestigd bij deze meting: bedrijven die het afgelopen half jaar
financiering hebben gezocht met een gedaald eigen vermogen hebben in 34%
van de gevallen het volledige bedrag gekregen. Bij bedrijven waarvan het eigen
vermogen niet is gedaald is dit 56%.
Zie paragraaf 6.2 voor een nadere analyse van de invloed die de solvabiliteit van
bedrijven heeft op hun kansen om de gezochte financiering aan te trekken.

3.5

De belangrijkste punten op een rijtje

 Eigen vermogen wordt nu minder gezocht dan bij de eerste meting van 2012.
 Verbetering van de solvabiliteit wordt nu veel minder genoemd als reden om
te kiezen voor eigen vermogen.
 De verwachting het niet aan te kunnen trekken is de voornaamste reden om
géén eigen vermogen te zoeken.
 Daarnaast zegt men nu vaker geen zeggenschap te willen inleveren.
 Men heeft het gezochte eigen vermogen aanzienlijk vaker dan bij de eerste
meting van 2012 slechts voor een deel aan kunnen trekken.
 Onvoldoende interesse van financiers is de belangrijkste reden van
(gedeeltelijke) afwijzing.
 Privévermogen van ondernemers is de belangrijkste bron van eigen vermogen
voor kleine bedrijven. Voor grote bedrijven zijn dit aandeelhouders.
 Extern eigen vermogen komt nu voor een groter deel uit ‘informele bron’
(vrienden, familie, andere bedrijven).
 Het eigen vermogen is bij één op de drie bedrijven afgenomen: evenveel als
bij de eerdere meting van begin 2012.
 Een negatief resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening is de belangrijkste
oorzaak. Groei en investeringen worden nu veel minder genoemd.
 Bedrijven waarvan het eigen vermogen is afgenomen zijn minder succesvol bij
het aantrekken van financiering.

20

4

Afhandeling en voorwaarden

Dit hoofdstuk behandelt de voorwaarden van banken voor kredietverlening aan
bedrijven, en wijzigingen daarvan, en daarnaast eventuele aanpassing van het
eigen debiteurenbeleid.

4.1

Afhandeling

B e d r i j ve n m o e te n l ang e r w ac h te n o p e e n be s l i s s i n g
Afhandeling van de financieringsaanvraag vanaf correcte indiening van alle
gevraagde documenten kost in 37% van de gevallen minder dan een maand. Ten
opzichte van de meting begin 2012 is een aanvraag nu minder vaak binnen twee
weken afgehandeld. In bijna de helft van de gevallen kost afhandeling van
financieringsaanvragen twee maanden of meer: zie Tabel 17. De verschillen naar
bedrijfsgrootte zijn minder groot dan verwacht mag worden op grond van de
gezochte bedragen: kleine bedrijven krijgen iets vaker binnen een maand
uitsluitsel, maar toch ook in ruim 40% van de gevallen pas na twee maanden of
meer. Met name starters moeten lang wachten: meer dan de helft minsten twee
maanden1.
Tabel 17

Duur van afhandeling van de financieringsaanvraag
Aantal bedrijven: 113 / 90 2

Grootteklasse

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

7%

13%

34%

30%

25%

19%

13%

16%

23%

25%

31%

38%

31%

22%

langer dan 4 maanden

18%

13%

16%

16%

18%

totaal

100%

100%

100%

100%

100%

5,8

4,4

6,7

5,9

6,0

Doorlooptijd afhandeling

KB

MB

minder dan 2 weken

14%

6%

2 weken - 1 maand

25%

31%

1-2 maanden

18%

2-4 maanden

GB

Aanvaardbaar geachte
looptijd in weken
Bron: Panteia, 2012

Ten opzichte van de vorige monitor (begin 2012) is er een verschuiving naar
langere doorlooptijden: van binnen twee weken naar twee weken tot een maand,
en van één tot twee naar twee tot vier maanden.

1

Het gaat hier wél om een gering aantal bedrijven.

2

Het laatste aantal betreft de acceptabel geachte doorlooptiijd.

21

A c c e p t a be l i s z e s we k e n ( g e m i d d e ld )
De termijn die men als acceptabel beschouwt is gemiddeld zes weken. Grote
bedrijven accepteren vaker een wat langere doorlooptijd. Middelgrote bedrijven
hechten het meest aan een korte doorlooptijd.

4.2

Rente

K l e i ne r e b e d r i j ve n b e ta l e n h o g e r e r e n te s
Ondanks vraagtekens bij de precieze hoogte van de rente volgens eigen opgave
van de deelnemers aan dit onderzoek kan worden geconstateerd dat aan kleine
bedrijven hogere rentepercentages worden berekend dan aan middelgrote en
grote. Dit houdt verband met risico-opslag en kosten voor handling. Uit CBScijfers (jaarrekeningen van bedrijven) zijn wat lagere rentepercentages af te
leiden, die echter wel per sector verschillend uitvallen: 3 á 3,5%1.
Ten opzichte van de vorige meting is de variabele rente gelijk gebleven, maar de
avste rente (aanmerkelijk) gedaald.
Tabel 18

Betaalde rente

‘Gewogen’ percentages
Rente

Aantal bedrijven 2: 58

Grootteklasse
KB

MB

GB

2012-2

2012-1

Vaste rente

5,1%

4,8%

3,6%

4,4%

6,2%

Variabele rente

5,1%

4,9%

3,6%

4,6%

4,6%

Bron: Panteia, 2012

4.3

Onderpand

Onderpand: in het MKB vaak privébezittingen
Bij bedrijven die vreemd vermogen hebben aangetrokken, is gevraagd of zij daar
onderpand voor hebben moeten bieden. Dat is bij één op de drie het geval: wat
minder dan de bijna 40% van de financieringsmonitor begin 2012. Het
bedrijfspand of de bedrijfspanden blijven belangrijk als onderpand, zeker bij
kleinere bedrijven. In het kleinbedrijf komt de privéwoning van de
ondernemer(s) daar nog bij. Het belang van debiteuren en voorraden als
onderpand is afgenomen ten opzichte van de vorige meting, het belang van
‘andere’ vormen van onderpand toegenomen. Die andere vormen zijn
persoonlijke borgstellingen en borgstellingen van aandeelhouders, de activa zelf
waarvoor de financiering bestemd is, garantie van moederbedrijf, en verder ook
combinaties van bedrijfspand en inventaris, voorraden en dergelijke. Zie verder
Tabel 19.

22

1

De totale rentelast gedeeld door de som van lange leningen en korte leningen levert in 2010 voor
het totale bedrijfsleven een rente van 3,4% op. De rentepercentages per sector verschillen wél
flink: voor de zakelijke diensten is het 2,8%, voor de detailhandel 3,9% en voor de industrie
4,7%. Ook dit heeft te maken met risico-opslagen.

2

Aantal bij respectievelijk vaste en variabele rente.

Vergeleken met de vorige meting wordt nu wat minder om onderpand gevraagd:
begin 2012 was het nog 39% (en in 2011 zelfs 43%).

23

Tabel 19

Gevraagd onderpand
Grootteklasse

Onderpand
Onderpand gevraagd

Aantal bedrijven: 149

KB

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

39%

32%

28%

33%

39%

Waarvan:
Bedrijfspand(en)

39%

38%

17%

30%

34%

beleggingen

15%

25%

17%

18%

23%

Privéwoning

31%

12%

15%

15%

8%

3%

17%

Machines, inventaris,

Debiteuren en voorraden
Ander onderpand

15%

25%

58%

32%

11%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Panteia, 2012

4.4

Financieringsvoorwaarden banken

W i j z i g i n g kr e d i e t v o o r wa a r d e n : m i n d e r d a n b i j d e v o r i ge m e t i n g
Iets minder dan 40% van de bedrijven heeft het afgelopen jaar te maken gehad
met één of meer wijzigingen van de kredietvoorwaarden van hun bank(en). Dat
is minder dan bij de vorige meting1. Aanpassingen van de rente worden het
vaakst genoemd, en ook even vaak als bij de meting van begin 2012.
A a n p a s s i n g i s n o g st e e d s m e e s t a l e e n a a n s che r p i n g
Van de gerapporteerde wijzigingen is 63% in het nadeel van de ontvanger van
financiering: hogere rente en kosten, en strengere voorwaarden. Ten opzichte
van de meting van begin 2012 (77% in het nadeel van de ontvanger) is dit wél
een verbetering. Omvang en looptijd van kredieten zijn naar verhouding het
vaakst in gunstige zin aangepast.
K l e i n b e dr i j f: m e e r a a np a s s i n g v a n ‘ o v e r i g e k o s t e n ’
In het kleinbedrijf meldt men vaker dan bij grotere bedrijven aanpassingen van
‘overige kosten’, afgezien van de rente. Zie verder Tabel 20.
R e nt e v a n st a r t e r s v a k e r v e r h o o gd
Hoewel er te weinig observaties zijn voor harde conclusies lijkt de rente van
starters vaker verhoogd dan die van langer gevestigde bedrijven.

1

24

Wél met de kanttekening dat voor de huidige monitor naar aanpassingen in het afgelopen half
jaar is gevraagd.

Tabel 20

Aanpassing van financieringsvoorwaarden
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.260 / 43-299*

Aard aanpassing

KB

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

Aanpassingen genoemd

38%

44%

35%

38%

48%

Rente

27%

29%

23%

26%

26%

w.v. vaste rente verhoogd

12%

12%

9%

11%

20%

w.v. vaste rente verlaagd

8%

7%

6%

7%

6%

w.v. var. rente verhoogd

12%

12%

10%

11%

16%

w.v. var. rente verlaagd

10%

11%

9%

10%

5%

Andere kosten

23%

16%

13%

17%

25%

w.v. verhoogd

20%

14%

10%

15%

22%

w.v. verlaagd

3%

2%

3%

2%

3%

Omvang krediet(lijn)

10%

14%

10%

11%

13%

w.v. vergroot

3%

7%

5%

5%

6%

w.v. verkleind

7%

7%

5%

6%

7%

Looptijd krediet

3%

3%

1%

2%

5%

w.v. verkort

2%

1%

0%

1%

2%

w.v. verlengd

1%

2%

1%

1%

3%

Eisen onderpand

4%

6%

3%

4%

9%

w.v. aangescherpt

3%

4%

2%

3%

8%

w.v. versoepeld

1%

2%

1%

1%

1%

Solvabiliteitseisen

2%

w.v. aangescherpt

2%

w.v. versoepeld
Andere voorwaarden

6%

4%

4%

3%

6%

3%

3%

2%

5%

1%

1%

1%

1%

7%

5%

6%

9%

w.v. aangescherpt

6%

6%

3%

5%

8%

w.v. versoepeld

0%

1%

2%

1%

1%

* Aantal bedrijven is afhankelijk van het aantal met een aanpassing.
Bron: Panteia, 2012

4.5

Aanpassing van eigen kredietvoorwaarden

A a n p a s s i n g d e b i t e u r e nb e l e i d b i j é é n o p d e a c h t b e d r i j v e n
In vergelijking met de meting van begin 2012 geven weer wat meer bedrijven
aan dat zij hun debiteurenbeleid hebben aangepast, namelijk bijna één op de
vijf. Aanscherping van de betalingstermijn en sneller manen van debiteuren
worden het vaakst genoemd. Vooral kleine bedrijven zijn hun debiteuren sneller
gaan manen. Zie Tabel 21.

25

Tabel 21

Aanpassing eigen debiteurenbeleid bedrijven (meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Wijziging

KB

Aantal bedrijven:1.416

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

Betalingstermijn aangescherpt

13%

13%

10%

12%

9%

Betalingstermijn versoepeld

2%

2%

2%

2%

1%

Debiteuren sneller gemaand

11%

9%

7%

9%

4%

Geen leverancierskrediet meer

2%

2%

1%

2%

2%

Geen wijziging

80%

82%

82%

81%

87%

Bron: Panteia, 2012

4.6

De belangrijkste punten op een rijtje

 De afhandeling van financieringsaanvragen kost vergeleken met de eerste
meting van 2012 wat meer tijd.
 Bijna de helft van de aanvragers moet tenminste twee maanden wachten.
 Banken berekenen kleine bedrijven een hogere rente dan grote.
 Er is in één op de drie gevallen (extra) onderpand gevraagd. Dat is minder
dan bij de eerste meting van 2012.
 Volgens bijna 40% van de bedrijven die vreemd vermogen hebben gezocht
heeft de verstrekker zijn voorwaarden aangepast, meestal in hun nadeel.
 Ten opzichte van de eerste meting zijn er echter minder aanpassingen, en ook
minder ten nadele van de debiteur.
 Zelf zijn meer bedrijven overgegaan tot eerder manen van hun debiteuren, en
scherpen zij ook wat vaker hun betalingstermijn aan.

26

5

Verwachte financieringsbehoefte

In dit hoofdstuk komt de financieringsbehoefte aan bod die men voor 2012
verwacht, het doel waarvoor de financiering bestemd is, en een inschatting van
de kans van slagen.

5.1

Financieringsbehoefte

E e n k w a r t ve r w a ch t f ina n c i e r i n g svr a a g ; r e a li sa t i e m a ar te n de l e
Eén op de vier bedrijven verwacht de komende 12 maanden behoefte te hebben
aan financiering. Dat is precies evenveel als bij de vorige meting. De realisatie
loopt achter op de verwachting van de vorige meting (beging 2012): zoals
gemeld in paragraaf 2.2 heeft 16% daadwerkelijk financiering gezocht in het
afgelopen halfjaar. In hoeverre (investerings)plannen niet doorgaan of worden
uitgesteld in afwachting van betere tijden is op grond hiervan echter niet te
zeggen: de realisatie betreft het afgelopen half jaar.
M i n d e r v r a ag n a a r v r e e m d v er m o ge n b i j gr o t e b e d r i j v e n
De meeste verwachten vraag naar vreemd vermogen, één op de drie (daarnaast)
naar eigen vermogen. Ten opzichte van begin 2012 is het aandeel bedrijven met
financieringsbehoefte vrijwel ongewijzigd, maar er is wél een verschuiving naar
bedrijfsgrootte: Middelgrote bedrijven verwachten het vaakst behoefte te zullen
hebben aan financiering met vreemd vermogen, gevolgd door kleine. Bij grote
bedrijven is die behoefte er het minst: zie Tabel 22. Starters in het kleinbedrijf
hebben een iets grotere behoefte aan financiering, maar het verschil met andere
kleine bedrijven is vrij gering. Er is een zeer lichte verschuiving richting (vraag
naar) eigen vermogen.
Tabel 22

Verwachte financieringsbehoefte in de komende 12 maanden

‘Gewogen’ percentages

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.363

Verwacht behoefte aan:

KB

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

Eigen vermogen

4%

3%

4%

4%

3%

Vreemd vermogen

15%

21%

10%

14%

15%

Eigen én vreemd vermogen

6%

7%

6%

6%

7%

Geen financieringsbehoefte

75%

68%

81%

76%

76%

Bron: Panteia, 2012

5.2

Doel van te zoeken financiering

W e r k k a p i t aa l s t i j g t, i nv e s te r i n ge n e n be d r i j f s m i d d e l e n d a l e n
De belangrijkste doelen van de te zoeken financiering zijn extra werkkapitaal en
bedrijfsmiddelen, op enige afstand gevolgd door huisvesting. Ten opzichte van
de eerste meting van 2012 noemen bedrijven die vraag naar financiering
verwachten nóg vaker werkkapitaal als bestemming. Dat gaat ten koste van

27

investeringen en bedrijfsmiddelen. Het lijkt er derhalve op dat meer bedrijven
pas op de plaats maken als het gaat om groei-investeringen. Een klein
lichtpuntje is de wat toegenomen behoefte aan financiering voor innovatie.
Voor zover bedrijven groei, overnames en investeringen noemen als bestemming
voor de verwachte kapitaalbehoefte zijn dat vooral grote bedrijven. Bij kleine
bedrijven ligt nog sterker dan bij grotere het accent op werkkapitaal. Middelgrote
bedrijven noemen vaak bedrijfsmiddelen. Zie Tabel 23.
Tabel 23

Doel waarvoor financiering nodig is
Grootteklasse

Doel

KB

MB

Aantal bedrijven: 370
GB

Totaal

Totaal

2012-2

2012-1

Start bedrijf

0%

0%

0%

0%

0%

Groei, overnames

7%

5%

23%

11%

15%

Herfinanciering

2%

5%

3%

3%

5%

Herstructurering balans

4%

4%

3%

4%

5%

Werkkapitaal

57%

44%

41%

51%

41%

Internationalisering

2%

1%

0%

1%

0%

Huisvesting

14%

19%

10%

14%

16%

Bedrijfsmiddelen

19%

32%

19%

22%

27%

Innovatie

9%

8%

7%

8%

6%

Overleven, schuld aflossen

0%

1%

2%

1%

2%

Anders

5%

4%

6%

5%

4%

Bron: Panteia, 2012

5.3

Bron van te zoeken financiering

B a n k e n b l i jv e n n r . 1 , m a a r a n d e r e b r o nn e n w o r d e n b e la n g r i j ke r
Banken zijn met afstand de meest genoemde bron van de gezochte financiering.
Andere bronnen van financiering worden echter wél belangrijker. Voor grotere
bedrijven is dat met name interne financiering binnen concernverband, door
moederbedrijf of holding, en verder ook eigenaren en aandeelhouders, c.q. de
openbare kapitaalmarkt. Bij kleine bedrijven noemt men vaker familie en
vrienden, leveranciers en andere bedrijven. Starters verschillen wat dit betreft
nauwelijks van andere kleine bedrijven. Informal investors scoren bij hen
weliswaar wat hoger, maar het aantal starters dat financiering denkt te zoeken
bij informal investors is te gering voor conclusies.
L e a s i n g e n f a c t o r in g , e n p r i vé ve r m o g e n v a a k g e n oe m d
Bij ‘andere’ bronnen van financiering (Tabel 24, onderaan) springen er twee uit:
enerzijds leasing en factoring, anderzijds privévermogen en eigen vermogen van
bedrijf of partners. Daarnaast noemt men nog obligaties en speciale fondsen.

28

Tabel 24

Bron van de te zoeken financiering
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 278
Totaal

Totaal

Doel

KB

MB

GB

2012-2

2012-1

Bank(en)

68%

72%

71%

70%

74%

Familie en vrienden

9%

0%

0%

3%

2%

Leveranciers

10%

5%

3%

6%

5%

Informal investors

4%

2%

2%

2%

1%

Openbare kapitaalmarkt

1%

2%

5%

3%

0%

VC, PM of ROM

1%

3%

5%

3%

5%

Overheidsregelingen

0%

2%

0%

0%

1%

Andere bedrijven

5%

2%

1%

2%

5%

Eigenaren, aandeelhouders

1%

5%

15%

8%

6%

Moederbedrijf / holding

4%

7%

15%

9%

5%

Anders

5%

12%

0%

5%

6%

Bron: Panteia, 2012

5.4

Slaagkans bij verkrijgen van financiering

D r ie o p d e t i e n v e r w a ch t n ie t ( v o l le d i g ) t e sl ag e n
Zo’n 30% van de bedrijven die in het komende jaar financiering denken te gaan
zoeken, verwacht het gewenste bedrag niet of niet volledig aan te kunnen
trekken. Ten opzichte van de eerste meting van 2012 zijn er met name meer die
verwachten het gezochte bedrag niet volledig te kunnen krijgen. Bij startende
kleine bedrijven is het vaak een kwestie van wel of niet krijgen, in plaats van
gedeeltelijk.
M a a r me n g a a t ’ t w é l p r o b e r e n
Van de bedrijven die de beoogde financiering niet of slechts gedeeltelijk denken
te kunnen krijgen, gaan de meeste het wél proberen: 78%. Dat wijkt nauwelijks
af van de vorige meting, begin 2012: toen was het 80%.

29

Tabel 25

Verwacht men het gezochte vermogen aan kunnen trekken?
Verwachting t.a.v. verkrijgen

Sector / grootteklasse

Aantal bedrijven: 336

volledig

gedeeltelijk

niet

Totaal

Kleinbedrijf

52%

14%

34%

100%

Middenbedrijf

77%

14%

9%

100%

Grootbedrijf

88%

6%

6%

100%

Agrarische sector

57%

43%

0%

100%

Industrie

88%

7%

5%

100%

Bouw

48%

17%

34%

100%

Handel

58%

15%

26%

100%

Transport en opslag

90%

3%

6%

100%

Zakelijke diensten

81%

6%

13%

100%

Overige diensten

46%

15%

39%

100%

Totaal

71%

11%

18%

100%

Totaal eerste meting 2012

75%

8%

17%

100%

Bron: Panteia, 2012

5.5

Relatie slaagkans met gezochte bedrag

V o o r k le i ne r e be d r a g e n i s d e s l a ag k a n s m i n de r
Bij deels of niet gekregen financiering is het gezochte bedrag gemiddeld lager
dan wanneer de gezochte financiering volledig is binnengehaald. Voor de
verwachtingen ten aanzien van financiering in het komende jaar geldt juist dat
men een groter te zoeken bedrag wat minder makkelijk volledig denkt binnen te
halen. Zie verder Tabel 26.
Tabel 26

Toekenning en afwijzing, naar gezocht bedrag
(gemiddeld gezochte bedragen * €1.000)

‘
Financiering gekregen /
verwacht of niet

Zoekt financiering in de
komende 12 maanden

Volledig

2.840

1.775

Niet of deels

1.925

2.755

Bron: Panteia, 2012

30

Aantal bedrijven: 95 / 45
Heeft financiering gezocht in
de afgelopen 12 maanden

5.6

Alternatieve bronnen van financiering?

Ziet men nog andere financieringsmogelijkheden voor zijn bedrijf dan via de
bank, familie of vrienden, dan wel zakelijke relaties? Op die vraag komt maar
beperkt een antwoord zoals Tabel 27 laat zien. Wie via bestaande kanalen in zijn
kapitaalbehoefte kan voorzien heeft uiteraard ook geen reden om zich die vraag
te stellen.
Factoring
Factoring houdt verkoop of verpanding in van de debiteurenportefeuille of een
deel daarvan aan een zakelijke dienstverlener die vervolgens de inning van de
schulden op zich neemt. Het wordt weinig genoemd, en voorzover dat het geval
is, door grotere bedrijven. Ook leasen of huren zijn meer in trek bij grote
bedrijven. Deze mogelijkheid wordt wél wat vaker genoemd dan factoring.
Crowd funding
Bij crowd funding interesseert men een groot aantal anonieme geldverschaffers
in een project of onderneming, doorgaans via internet, die er dan een (meestal
kleine) investering in kunnen doen in ruil voor een kans op toekomstige winst.
Het gaat om kleinere bedragen; waarschijnlijk de reden dat kleinere bedrijven er
iets vaker wat in zien dan grote.
K r e d i e t u ni e s
Kredietunies zijn coöperaties van ondernemers in een branche of regio die er
geld inleggen dat weer uitgeleend wordt aan ondernemers binnen de coöperatie
die willen investeren of uitbreiden en daar kapitaal voor zoeken. In Nederland
zijn enkele kredietunies in oprichting, maar nog niet actief. Ook voor deze vorm
geldt dat hij zich vooral leent voor financiering van kleinere bedrijven.
Tabel 27

Mogelijke alternatieven voor bank, familie of kennissen / relaties 1
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 783

Alternatieve financieringsvorm

KB

MB

GB

Totaal

Geen genoemd

77%

69%

52%

71%

Factoring

0%

1%

2%

1%

Leasen of huren

2%

3%

6%

3%

Crowd funding

2%

2%

0%

2%

Business angel of investeerder

3%

7%

10%

5%

Kredietunie of coöperatieve financiering

1%

1%

0%

1%

Versneld innen bij debiteuren

0%

1%

1%

1%

Later betalen van schuldeisers

1%

4%

1%

2%

Andere mogelijkheid

8%

9%

28%

11%

Bron: Panteia, 2012

1

Deze vraag is alleen gesteld bij bedrijven die geen deel uitmaken van een moederbedrijf.

31

V o o r a l gr o t e b e d r i j v e n h e b b e n o o g v o o r a l te r n a t i e v e f i n an c i e r i n g
Over het geheel genomen noemen vooral grote bedrijven alternatieven voor de
meest gebruikelijke bronnen van financiering: bijna de helft, tegen minder dan
een kwart in het kleinbedrijf. Dit is vermoedelijk vooral een verschil in kennis
van financiële zaken. Zie ook de financieringsmonitor van februari 2012,
paragraaf 2.6 ‘Minder kennis bij kleine bedrijven’.
T o e li c h t i n g b i j d e t a b e l
Een ‘andere mogelijkheid’ (de laatste categorie van Tabel 27) heeft in de meeste
gevallen betrekking op uitgifte van (extra) aandelen of obligaties, en verder op
eigen geld van eigenaren en op subsidies en garanties van de overheid. Met
name bij grote bedrijven noemt men aandelen en obligaties. Afgezien daarvan
zijn er nog: (toe)leveranciers, klanten, medewerkers, voorfinanciering door
opdrachtgevers, speciale fondsen, inkoopcombinatie, en goederen in consignatie
zetten.

5.7

De belangrijkste punten op een rijtje

 Een kwart van de bedrijven verwacht het komende jaar financiering nodig te
hebben, evenveel als bij de eerste meting van 2012.
 De voorkeur voor vreemd dan wel eigen vermogen is vrijwel ongewijzigd.
 Er is een verschuiving naar werkkapitaal en bedrijfsmiddelen als
financieringsdoel, ten koste van investeringen.
 Drie op de tien bedrijven verwachten het gezochte bedrag niet of niet volledig
aan te kunnen trekken. Dit betreft met name kleine bedrijven.
 Ten opzichte van de eerdere meting verwacht men vaker het gezochte bedrag
slechts gedeeltelijk aan te kunnen trekken.
 Vooral grote bedrijven hebben oog voor alternatieve financieringsvormen.
Business angels / investeerders worden het meest genoemd
 Banken blijven de meest genoemde bron, maar zij verliezen wel enig terrein.

32

6

Solvabiliteit

Dit hoofdstuk behandelt het aandeel eigen vermogen in het totale vermogen, en
in hoeverre het zoeken naar financiering en het succes daarvan verband houdt
met de hoogte van dit aandeel.

6.1

Klein en groot

B i j k l e in e r e b e d r i jv e n m e e r s pr e i di n g q u a s o lv a b i l i t e i t
Uit Tabel 28 is af te lezen dat de solvabiliteit van grotere ondernemingen wat
hoger ligt dan die van kleine en middelgrote. Kleine bedrijven hebben met name
vaker een solvabiliteit van minder dan 20%. De percentages wijken iets af van
de op CBS-data gebaseerde gegevens die zijn gepresenteerd in de vorige
financieringsmonitor 1: het grootbedrijf komt in dit onderzoek lager uit, het
kleinbedrijf hoger2.
Vergeleken met de monitor van begin 2012 ligt de solvabiliteit op hetzelfde nivo.
Wel is die van grote bedrijven licht hoger: toen 40%, nu gemiddeld 41%.
Tabel 28

Solvabiliteit naar bedrijfsgrootte

‘Gewogen’ percentages

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 990

Solvabiliteit

KB

MB

GB

Totaal
2012-2

Totaal
2012-1

Gemiddeld

36%

37%

41%

40%

40%

Minder dan 20%

17%

13%

15%

15%

19%

20-30%

16%

20%

21%

18%

16%

30-40%

14%

19%

19%

16%

23%

40-50%

10%

16%

16%

14%

13%

50% en meer

43%

33%

29%

36%

30%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Panteia, 2012

1

Zie financieringsmonitor 2012-1, hoofdstuk 2 ‘De financiële positie van bedrijven in 2010’.
Vermoedelijk is de hoge solvabiliteit van kleine bedrijven in dit onderzoek het gevolg van een
zekere mate van ‘zelfselectie’: zij werken eerder mee aan het onderzoek als zij er financieel
gunstig voor staan.

2

Het percentage van het kleinbedrijf ligt iets boven dat van hoofdstuk 2 omdat
eenpersoonsbedrijven hier anders dan bij het CBS niet zijn meegenomen, èn omdat ‘gezonde’
bedrijven wat makkelijker Ja zeggen tegen deelname aan het onderzoek. De solvabiliteit van
eenpersoonsbedrijven is gemiddeld laag. De lage solvabiliteit van niet-rechtspersonen (zie
hoofdstuk 1, Tabel 4) illustreert dit punt.

33

6.2

Invloed op financiering

Z o e k e n v a n f i n a n c ie r i ng g a a t s a me n me t l a ge r e s o l v a b i l i te i t
De solvabiliteit van bedrijven die géén extra financiering hebben gezocht buiten
de bestaande kredietruimte ligt op een hoger nivo dan die van
financieringzoekers. Eerder bleek al dat grote bedrijven vaak geen aanvullende
financiering hebben aangevraagd. Dat is een deel van de verklaring: zij hebben
een hogere solvabiliteit dan kleine en middelgrote bedrijven.
S o l v a b i l i t e it s p e e l t e e n r o l b i j we ig e r e n v a n e e n le n in g
Bij bedrijven die hebben geprobeerd extra vreemd vermogen aan te trekken is er
een duidelijk verband tussen solvabiliteit en het succes van die poging: bij
degenen die de gezochte financiering niet of slechts gedeeltelijk hebben
gekregen, is de solvabiliteit lager dan bij degenen die wél geslaagd zijn.
De slaagkans van pogingen om extra eigen vermogen aan te trekken houdt géén
verband met de solvabiliteit.
V e r w a c h te s l a a g k a n s e v e ne e n s gr o t e r b i j h o ge r e s o lv a b i li t e i t
De verwachting om de in het komende jaar nodige financiering binnen te halen
houdt eveneens verband met de solvabiliteit van de aanvrager: zij die een
positieve uitkomst verwachten, hebben een hogere solvabiliteit dan degenen die
minder vertrouwen hebben in hun slaagkans. Zie Tabel 29.
Tabel 29

Slagen bij het aantrekken van financiering, en solvabiliteit
Solvabiliteit
(EV/(EV+VV)

‘Gewogen’ percentages
In afgelopen jaar geen financiering gezocht

40%

In afgelopen jaar eigen vermogen gezocht

28%

w.v. volledig gekregen

1

Aantal bedrijven
1.411
108

27%

w.v. niet of deels gekregen

28%

In afgelopen jaar vreemd vermogen gezocht

32%

w.v. volledig gekregen

31%

w.v. niet of deels gekregen

25%

Denkt komend jaar geen financiering nodig te hebben

41%

Denkt komend jaar financiering nodig te hebben

32%

w.v. verwacht te krijgen

35%

w.v. verwacht niet of deels te krijgen

27%

298

1.374
392

Bron: Panteia, 2012

6.3

De belangrijkste punten op een rijtje

 Vergeleken met de monitor van begin 2012 is de solvabiliteit van de bedrijven
niet veranderd.

1

34

Deze en volgende uitsplitsingen vergelijken de solvabiliteit van bedrijven tussen categorieën,
zoals ‘niet of deels gekregen’ met ‘volledig gekregen’.

 De solvabiliteit van bedrijven die financiering zoeken ligt lager dan die van
bedrijven die géén financiering zoeken.
 De slaagkans van financieringsaanvragen hangt eveneens samen met de
solvabiliteit, althans bij vreemd vermogen: bij bedrijven die niets krijgen, of
maar een deel, is de solvabiliteit lager dan bij bedrijven die het gevraagde wél
volledig krijgen.
 Een negatief resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening is de belangrijkste
oorzaak van een afgenomen eigen vermogen1.

1

Zie ook paragraaf 3.4.

35

7

Financieringsbehoefte bedrijfsleven Nederland

Dit hoofdstuk behandelt het totale bedrag aan financiering dat Nederlandse
bedrijven in het afgelopen jaar hebben gevraagd en gekregen, en het bedrag
waaraan zij dit jaar behoefte hebben, op basis van de bedragen die deelnemers
aan het onderzoek noemen. Tevens komen de gemiddeld per grootteklasse en
per sector gevraagde bedragen aan de orde.

7.1

Totaalbedragen

G e z oc h t be d r a g
De berekende financieringsbehoefte in het afgelopen jaar en de verwachte
behoefte in het lopende jaar zijn weergegeven in tabel 30. Het gaat om
respectievelijk €28,2 miljard (afgelopen half jaar) en €24,5 miljard (verwacht
voor komend jaar). De daadwerkelijk verkregen bedragen zijn te vinden in tabel
31. Zie Bijlage II voor een toelichting op de toegepaste methode.
De huidige financieringsbehoefte komt grosso modo overeen met die van begin
2012. In de aandelen naar grootteklasse is betrekkelijk weinig veranderd. De
vraag vanuit de industrie is toegenomen en die vanuit de handel afgenomen.
Tabel 30

Totaalbedragen financieringsbehoefte * miljoen euro

‘Gewogen’ bedragen

Financieringsbehoefte
afgelopen 6 maanden

Verwachte
financieringsbehoefte
komende 12 maanden

Kleinbedrijf (2 – 50 wp)

4.050

4.200

Middenbedrijf (50 – 250 wp)

8.700

8.400

Grootbedrijf (250 wp en meer)

15.450

11.900

Industrie en agrosector

11.600

10.600

Bouw

2.850

2.350

Handel

4.550

4.400

Transport en communicatie

2.500

2.500

Zakelijke diensten

3.500

2.400

Overige diensten incl. horeca

3.200

2.250

Totaal

28.250

24.500

Bron: Panteia, 2012

Ook de behoefte die men verwacht voor het komende jaar wijkt vrij weinig af
van de meting in begin 2012. De financieringsbehoefte van het grootbedrijf
neemt meer toe dan die van kleine en middelgrote bedrijven. Bij transport en
communicatie en in de zakelijke dienstverlening is er forse groei, in de handel
daarentegen een teruglopende financieringsbehoefte.

36

V e r kr e ge n b e d r a g
Tabel 31 bevestigt nog eens dat kleine bedrijven vaker een afwijzing van hun
financieringsaanvraag krijgen dan middelgrote bedrijven, en die weer vaker dan
grote bedrijven. De slaagkans van een financieringsaanvraag is geringer bij
bedrijven in de dienstverlening (inclusief horeca), maar dat is ook een
grootteklasse-effect: hier is veel kleinbedrijf.
Kleine bedrijven krijgen gemiddeld 74% van het bedrag dat zij zochten. Dat is
een aanzienlijk groter deel dan dat van de slaagkans op alle aanvragen van
kleine bedrijven1. Dit is alleen te verklaren uit onderscheid binnen het
kleinbedrijf tussen financieringspogingen voor kleine bedragen die vaker
mislukken, en voor grotere bedragen die vaker slagen.
Tabel 31

Totaalbedragen verkregen en verwachte financiering * miljoen euro

‘Gewogen’ percentages

Verkregen bedrag

Grootteklasse /
Sector

Bedrag
* € mln.

procent v.
gevraagd

Komende 12 maanden verwacht
Bedrag
* € mln.

procent v.
gevraagd

Kleinbedrijf (2 – 50 wp)

4.500

(74%)

3.950

(87%)

Middenbedrijf (50 – 250 wp)

8.950

(84%)

8.450

(94%)

Grootbedrijf (250 wp+)

12.700

(95%)

12.400

(98%)

Industrie en agrosector

11.300

(89%)

10.850

(96%)

Bouw

2.500

(90%)

2.300

(93%)

Handel

4.700

(95%)

4.500

(95%)

Transport en communicatie

2.700

(88%)

2.600

(98%)

Zakelijke diensten

2.550

(85%)

2.350

(92%)

Overige diensten incl. horeca

2.400

(80%)

2.200

(91%)

Totaal

26.150

(89%)

24.800

(95%)

Bron: Panteia, 2012

A c c e p t a t ie cr i t e r i a v a n b a n k e n v o or k r e d i e te n M K B e n g r oo t b e d r i j f
Figuur 1 laat zien hoe de acceptatiecriteria van banken voor kredieten aan kleine
en middelgrote, respectievelijk grote ondernemingen zich hebben ontwikkeld
sinds 2003. Het gaat om gegevens die elk kwartaal door Nederlandse banken
worden gerapporteerd aan DNB, namelijk het netto verschil tussen banken die
strengere en banken die soepeler criteria zeggen te hanteren. Als ze in
evenwicht zijn zit de grafiek op de nul-lijn. Als een meerderheid soepeler criteria
hanteert zit de grafiek er boven; als een meerderheid strengere criteria hanteert
zit de grafiek er onder.
De grafiek maakt goed zichtbaar dat de teugels voorafgaand aan de kredietcrisis
zijn gevierd, en daarna flink aangetrokken. Dat geldt voor grote nog sterker dan
voor kleine en middelgrote ondernemingen: voor grote bedrijven komt de lijn in
2011-2012 even onder nul. Sinds begin 2012 is het verschil wél kleiner
geworden en komt de lijn voor beide boven nul. Dit alles met de kanttekening
dat het gaat om de eigen opgave van bankiers.

1

Zie Tabel 6.

37

Figuur 1

ontwikkeling kredietbeoordeling voor kleine en grote ondernemingen
trendlijn wijziging acceptatiecriteria banken
(voortschrijdend jaargemiddelde)

80

60

40

20

20
04
/2
20
04
/4
20
05
/2
20
05
/4
20
06
/2
20
06
/4
20
07
/2
20
07
/4
20
08
/2
20
08
/4
20
09
/2
20
09
/4
20
10
/2
20
10
/4
20
11
/2
20
11
/4
20
12
/2

0

-20
kleine bedrijven

grote bedrijven

-40

Bron: DNB, Bank Lending Survey, kwartaalmetingen 2003-2012/3

7.2

Verkregen financieringsbedrag naar omvang bedrijf

G r o te b e d r ij v e n z oe k e n k l e i ne r e fin a n c ie r in g sb e d r a g e n
Zoals voor de hand ligt vragen en krijgen kleine ondernemingen kleinere
bedragen dan grote. Grote bedrijven stellen hun verwachte financieringsbehoefte
in het komende jaar wél naar beneden bij ten opzichte van hun vraag in het
afgelopen jaar, anders dan kleine en middelgrote bedrijven. Zie tabel 32.
Vergeleken met de vorige meting in 2011 zoeken middelgrote bedrijven nu wat
minder grote bedragen.
Tabel 32

Per bedrijf verkregen bedragen financiering naar grootteklasse * 1.000 euro 1

‘Gewogen’ bedragen

Kleinbedrijf (2 – 50 wp)

Afgelopen 6 maanden
gekregen
413

Komende 12 maanden
verwacht
419

Middenbedrijf (50 – 250 wp)

1.658

2.301

Grootbedrijf (250 wp en meer)

13.237

10.220

Bron: Panteia, 2012

1

38

Bij het berekenen van de totalen zijn ‘uitbijters’ geëlimineerd door de 5% hoogste en de 5%
laagst genoemde bedragen niet mee te tellen. Er is bij het kleinbedrijf geen onderscheid gemaakt
tussen rechtspersonen en niet-rechtspersonen, door een te gering aantal niet-rechtspersonen dat
financiering heeft gezocht.

7.3

De belangrijkste punten op een rijtje

 De financieringsbehoefte in de voorgaande zes maanden was €19,3 miljard,
het verkregen totaalbedrag €17,1 miljard.
 De verwachte behoefte voor de komende 12 maanden is €26,1 miljard,
waarvan men €24,8 denkt binnen te halen.
 De verschillende tijdshorizon (6 maanden bij de huidige vs 12 bij de vorige
meting) maakt een vergelijking lastig. Het aandeel van grootteklassen en
sectoren lijkt echter betrekkelijk weinig veranderd.
 De voor het komend jaar voorziene behoefte groeit met ruim €2 miljard ten
opzichte van dezelfde verwachting bij de eerste meting van 2012. Een (te)
lage score van de zakelijke dienstverlening bij de vorige meting is de
voornaamste oorzaak.

39

8

Snelle groeiers versus overige bedrijven

In de literatuur worden snelle groeiers vaak aangemerkt als bedrijven met een
hoger risico, waardoor het verkrijgen van de benodigde financiering lastiger is.
Aan snelle groeiers is een afzonderlijke analyse gewijd. Het gaat hierbij om
bedrijven waar omzet of werkgelegenheid tenminste 60% hoger liggen dan in
2008. In dit onderzoek gaat het om 10% van de deelnemende bedrijven.
S n e l le gr o e ie r s z oe k e n v a k e r e x te r n e f in a n c ie r i n g
Tabel 33 vergelijkt snelle groeiers op een aantal kenmerken met overige
bedrijven. Zij maken meer gebruik van aanvullende externe financiering, maar
hebben de bestaande kredietruimte iets minder vaak extra benut.
E i g e n ve r mo g e n v a a k d e e l s ge k r e g e n , v r e e md v e r m o g e n v a a k n ie t
Snelle groeiers blijken het gezochte eigen vermogen vaker slechts ten dele te
kunnen krijgen vergeleken met andere bedrijven. Voor vreemd vermogen worden
zij vaker afgewezen. Vermoedelijk als reactie daarop kloppen zij behalve bij de
eigen huisbank óók vaker aan bij andere banken.
Tabel 33

snelle groeiers vergeleken met overige bedrijven

Kenmerk

Snelle groeiers

Overige
bedrijven 1

20%

24%

1.229

bestaande kredietruimte

25%

16%

1.108

Eigen én vreemd vermogen gezocht

27%

29%

Gezocht EV volledig gekregen

31%

55%

Gezocht EV deels gekregen

56%

26%

Gezocht EV niet gekregen

13%

19%

Gezocht VV volledig gekregen

45%

57%

Gezocht VV deels gekregen

17%

16%

Gezocht VV niet gekregen

38%

27%

Herkomst VV: huisbank

62%

58%

Herkomst VV: andere bank

31%

17%

Solvabiliteit

36%

39%

1.416

EV gedaald in euro’s

22%

33%

1.320

EV gedaald als percentage van de balans

24%

31%

1.264

Kredietruimte bij bank meer benut

Aantal
bedrijven 2

Financiering gezocht buiten

265

98

209

149

Bron: Panteia, 2012.

1

Dit zijn alle bedrijven waar omzet noch werkgelegenheid in de afgelopen drie jaar met 60% of
meer is toegenomen.

2

Het gaat hier om het totale aantal. Snelle groeiers zijn daarvan de eerder genoemde 10%.

41

B i j s ne l l e gr o e ie r s i s he t E V m i n d e r v a a k g e da a l d
De solvabiliteit, het aandeel eigen vermogen in het totaal vermogen, is bij snelle
groeiers wat lager dan bij andere bedrijven. Dit is deels een bedrijfsgrootteeffect: 60% groei in drie jaar is voornamelijk weggelegd voor kleinere bedrijven.
Die hebben een lagere solvabiliteit, zeker als ze ook nog eens geld nodig hebben
voor hun groei.

42

9

Belangrijkste uitkomsten en verschillen met de
eerste meting van 2012

9.1

Uitkomsten

De belangrijkste uitkomsten van de uitgevoerde enquête onder 1.416 bedrijven
van de financieringsmonitor 2012 zijn:
De vraag
Van alle bedrijven heeft 16% in de afgelopen 6 maanden financiering gezocht,
terwijl 24% verwacht dat de komende 12 maanden te gaan doen. Middelgrote
ondernemingen zijn koploper: 21% heeft het afgelopen halfjaar financiering
gezocht. Van de grote bedrijven is dit slechts 12%. Interne financiering speelt
hier een grotere rol. Verder hebben nu meer bedrijven een rekeningcourantkrediet.
De vier belangrijkste doelen van de gevraagde financiering zijn: werkkapitaal
(49%), huisvesting (14%), investeringen (13%), en bedrijfsmiddelen (11%).
Bedrijven zoeken vaker vreemd vermogen. Zij wenden zich daarvoor ook tot
andere kapitaalverschaffers dan banken, nog steeds verreweg de belangrijkste
bron. Een mogelijke verklaring voor de verschuiving naar vreemd vermogen is,
dat aan eigen vermogen lastig is te komen: veel zoekers naar eigen vermogen
vinden dat.
De totale behoefte in bedragen
Het totaalbedrag aan vreemd vermogen en eigen vermogen dat het bedrijfsleven
in de afgelopen 6 maanden heeft gezocht is ruim € 19 miljard. Daarvan is € 17
miljard ook daadwerkelijk verkregen. Voor het komende jaar is de behoefte € 26
miljard, en de verwachte realisatie € 25 miljard.
H e t s u c ce s
In het kleinbedrijf is de gezochte financiering bij 52% geweigerd, bij middelgrote
bedrijven is het afwijzingspercentage 28% en bij grote 4%. Middelgrote en grote
bedrijven krijgen vaker slechts een deel van de financiering. Kleine bedrijven zijn
per saldo aanzienlijk minder succesvol in het verkrijgen van financiering.
Voor de voorziene kredietvraag in het komende jaar verwacht 17% een
afwijzing, en 8% een gedeeltelijke toewijzing.
R o l s o lv a b i l i t e i t
De solvabiliteit van kleine bedrijven is in 2012 ongewijzigd gebleven. Bedrijven
met een (te) lage solvabiliteit krijgen vaker een volledige of gedeeltelijke
afwijzing van hun financieringsaanvraag.
R o l o n t wi k k e l i n g e i ge n v e r m o g e n
De ontwikkeling van het eigen vermogen speelt een stevige rol bij afwijzing:
waar het eigen vermogen is afgenomen is de kans op afwijzing van een
kredietaanvraag aanzienlijk groter.
K r e d i e t v o or s ne l le g r oe i e r s
Snelle groeiers zoeken vaker externe financiering dan andere bedrijven, maar
hun kredietaanvragen worden ook vaker afgewezen, zij het in de meeste
gevallen gedeeltelijk. Zij gaan (daarom) vaker in zee met een andere dan de
eigen huisbank.

43

9.2

Verschillen met de meting van begin 2012

 Het beroep van ondernemingen op de bestaande kredietruimte is ongewijzigd
gebleven.
 Iets minder bedrijven hebben financiering gezocht: van 19% naar 16%. Het
gaat nu wél om een terugblik van een half in plaats van een heel jaar.
 Er is een lichte verschuiving naar meer vreemd vermogen.
 Werkkapitaal is nu vaker het doel van de gezochte financiering, groei en
investeringen minder vaak.
 Interne financiering en elders vallende beslissingen over financiering
(moederbedrijf) is nu vaker reden dat men geen financiering zoekt.
 Voor vreemd vermogen doet men vaker een beroep op andere bronnen dan de
eigen huisbank. Dit lijkt een antwoord op de grotere terughoudendheid bij de
kredietverlening door banken.
 Het aandeel bedrijven dat de gezochte financiering niet heeft kunnen
aantrekken groeit van 19% naar 32%. In het kleinbedrijf is dat de helft.
Middelgrote en grote bedrijven hebben het gezochte financieringsbedrag vaker
slechts gedeeltelijk kunnen aantrekken.
 De bekendheid met overheidsregelingen voor financiering is toegenomen.
 Wie kiest voor eigen vermogen doet dat meestal omdat hij er makkelijker aan
kan komen. Verbetering van de solvabiliteit nu minder als motief genoemd.
 Het aandeel bedrijven waarvan het eigen vermogen is afgenomen groeit van
28% naar 33% (en is daarmee weer terug op het nivo van 2011).
 Ondernemingen die eigen vermogen hebben gezocht hebben dat veel vaker
slechts ten dele kunnen aantrekken.
 De doorlooptijd van een financieringsaanvraag bij banken is per saldo iets
langer geworden.
 Banken vragen minder vaak onderpand voor een nieuwe lening: dit aandeel
daalt van 39% naar 33%.
 De voorwaarden voor externe financiering zijn minder vaak gewijzigd en wat
vaker in het voordeel van bedrijven.
 Het aandeel bedrijven dat het komend jaar financiering denkt te zoeken blijft
gelijk op 24%.
 De verwachtingen ten aanzien van de slaagkans van deze financiering zijn wat
minder dan bij de eerste meting: men verwacht wat vaker het gezochte
bedrag niet volledig te kunnen aantrekken.
 Ook de voor het lopende jaar te zoeken financiering heeft wat vaker
werkkapitaal als bestemming, en minder vaak ‘offensieve’ bestemmingen
zoals groei en overnames.
 De solvabiliteit van ondernemingen is ongewijzigd op gemiddeld 40%.

44

BIJLAGE I

Vragenlijst

Vraag V04
Hoeveel werknemers telt uw organisatie in Nederland?
Vraag V01
Maakt de organisatie waar u werkt deel uit van een moederbedrijf?
Vraag V02
Maakt uw bedrijf onderdeel uit van een beursgenoteerde onderneming?
Vraag V03
In welke bedrijfstak is uw bedrijf actief?
Vraag V05
Wat is ongeveer de jaaromzet van uw bedrijf in Nederland?
Vraag V05A2
Is de omzet of de werkgelegenheid bij uw bedrijf meer dan 60% hoger dan in
2008?
Vraag V06
Heeft u in de afgelopen 12 maanden uw kredietruimte bij de bank meer benut
dan daarvóór? Hieronder verstaan we ook het rood staan op een rekening
courant.
Vraag V07
Heeft uw bedrijf in de afgelopen 12 maanden financiering gezocht buiten de
bestaande kredietruimte?
Vraag V08
Heeft uw bedrijf in de afgelopen 12 maanden eigen vermogen gezocht, vreemd
vermogen (dat wil zeggen, geleend geld), of beide? Achtergestelde leningen
worden tot het eigen vermogen gerekend.
Vraag V09
Waarom heeft uw bedrijf gekozen voor financiering met eigen vermogen?
Vraag EXTRA1
Vond u extern eigen vermogen makkelijk te vinden?
Vraag V10
Waarom heeft u geen extern eigen vermogen gezocht?
Vraag V11
Waarom heeft u geen financiering gezocht?
Vraag V12
Voor welk doel of welke doelen zocht u financiering?

45

Vraag V13
Hoe groot was het financieringsbedrag dat u zocht?
Vraag V14
Heeft u het extra eigen vermogen of de achtergestelde lening die u zocht ook
aan kunnen trekken?
Vraag V15
Waarom is volgens u het extra eigen vermogen niet of niet volledig
aangetrokken?
Vraag V16
Heeft u het extra vreemde vermogen dat u zocht ook aan kunnen trekken?
Vraag V17
Waarom is volgens u het extra vreemde vermogen [lening(en)] dat u zocht niet
of niet volledig aangetrokken?
Vraag V18
Waar heeft u eigen vermogen of een achtergestelde lening aangetrokken?
Vraag V19
U noemde aandeelhouders. Gaat dat om:
1: converteerbare obligaties of achtergestelde leningen
2: aandelen of opties op aandelen
3: beide
Vraag V20
Waar heeft u vreemd vermogen aan kunnen trekken?
Vraag V21
Ik noem u enkele overheidsregelingen. Wilt u aangeven of u daar mee bekend
bent?
"de BMKB-regeling (Borgstelling MKB Kredieten)"
"de Groeifaciliteit"
"de Garantie Ondernemingsfinanciering"
"de Seed-faciliteit Technostarters"
"Innovatiekrediet of Innovatiefonds MKB+"
“WBSO”
“RDA”
Vraag V22
Heeft uw bedrijf bij het verkrijgen van krediet gebruik gemaakt van:
"de BMKB-regeling (Borgstelling MKB Kredieten)"
"de Groeifaciliteit"
"de Garantie Ondernemingsfinanciering"
"een <%~andere%> overheidsgarantie?"
Vraag V22B
Heeft uw bedrijf in het laatste verslagjaar gebruik gemaakt van WBSO of RDA?

46

Vraag V23
Wilt u met een rapportcijfer van 1 tot 10 uw oordeel over het nut aangeven van
de u bekende overheids-regelingen?
Vraag V24
Heeft uw bank een overheidsgarantieregeling aangeboden?
Vraag V25
Voor welk bruto leningbedrag heeft u gebruik gemaakt van de garantieregeling?
Vraag V26
Hoe lang duurde de behandeling van de financieringsaanvraag vanaf correcte
indiening van alle gevraagde documenten?
Vraag V27
Hoeveel weken vindt u een aanvaardbare doorlooptijd?
Vraag V28
Welke percentage variabele en welk percentage vaste rente moet u betalen over
het totale kredietbedrag?
Vraag V29
Moest u extra onderpand bieden voor het krediet? U heeft immers nieuwe
financiering aangevraagd.
Vraag V30
Wat was dat onderpand?
Vraag V31
Hoeveel procent eigen vermogen staat er op uw balans?
Vraag V32A
Is het absolute bedrag eigen vermogen van uw bedrijf de afgelopen 12 maanden
afgenomen?
Vraag V32B
Is het eigen vermogen van uw bedrijf als percentage van de balans de afgelopen
12 maanden afgenomen?
Vraag V33
Waarom is uw eigen vermogen afgenomen?
Vraag V33A
Welke andere mogelijke bronnen van financiering dan lenen bij de bank, bij
zakelijke relaties of bij vrienden en kennissen ziet u voor uw bedrijf?
Vraag V34
Verwacht u de komende 12 maanden behoefte te zullen hebben aan extra eigen
vermogen, aan vreemd vermogen, aan beide, of aan geen van beide?

47

Vraag V35
Voor welk doel of welke doelen verwacht u behoefte te zullen hebben aan
financiering?
Vraag V36
Hoe groot verwacht u dat het financieringsbedrag zal zijn dat u gaat zoeken?
Vraag V38
Verwacht u dat u financiering kunt krijgen?
Vraag V39
Bij wie verwacht u financiering te kunnen krijgen?
Vraag V40
Gaat u toch proberen financiering te verkrijgen?
Vraag V41A
Heeft uw bank in de afgelopen 12 maanden de kredietvoorwaarden aangepast?
Ik leg u een aantal mogelijke aanpassingen voor:
Rente.
Vraag V42A1
Is uw vaste rente verhoogd of verlaagd?
Vraag V42A2
Is uw variabele rente verhoogd of verlaagd?
Vraag V41B
Andere kosten zoals vergoedingen en provisies. Heeft uw bank deze de afgelopen
12 maanden aangepast?
Vraag V42B
Zijn deze verhoogd of verlaagd?
Vraag V41C
Beschikbare omvang van het krediet of kredietlijn. Heeft uw bank deze de
afgelopen 12 maanden aangepast?
Vraag V42C
Is dit vergroot of verkleind?
Vraag V41D
Beschikbare kredietlooptijd. Heeft uw bank deze de afgelopen 12 maanden
aangepast?
Vraag V42D
Is die verkort of verlengd?
Vraag V41E
Eisen omtrent onderpand. Heeft uw bank deze de afgelopen 12 maanden
aangepast?

48

Vraag V42E
Zijn deze aangescherpt of versoepeld?
Vraag V41F
Eisen omtrent minimum aan solvabiliteit
Vraag V42F
Zijn deze aangescherpt of versoepeld?
Vraag V41G
Andere voorwaarden zoals garanties, doorlooptijden en procedures
Vraag V42G
Zijn deze aangescherpt of versoepeld?
Vraag EXTRA3
Welk rapportcijfer van 1 tot 10 geeft u voor uw eigen kennis van financiering en
hoe die te verkrijgen?
Vraag V43
Heeft u de afgelopen 12 maanden uw eigen voorwaarden voor het verstrekken
van krediet aan uw afnemers gewijzigd?

49

BIJLAGE II

Onderzoekverantwoording en kenmerken
respondenten
Onderzoekverantwoording
Er zijn 3.440 adressen gebruikt voor het uiteindelijke resultaat van 1.416
geslaagde telefonische interviews, random getrokken uit het beschikbare
adressenbestand (REACH). Van deze adressen waren 1.074 afkomstig van
respondenten die bij de eerste meting hebben gezegd dat zij nogmaals benaderd
mochten worden met vragen over financiering, hierna aan te duiden als de
‘panelbedrijven’.
Tabel 34

Kenmerken van respondenten en weigeraars

Kenmerk

respondenten

weigeraars

Kleinbedrijf

50%

57%

Middenbedrijf

31%

32%

Grootbedrijf

19%

11%

Agrarische sector

7%

9%

Metalektro

11%

9%

Voedingsmiddelenindustrie

5%

3%

Overige industrie

15%

20%

Bouw

9%

11%

Autobranche

2%

1%

Groothandel

6%

6%

Detailhandel

4%

2%

Horeca

7%

7%

Transport

7%

4%

Informatie en communicatie

4%

4%

Spec. zakelijke diensten

16%

14%

Overige diensten

6%

7%

Starters: < 5 jaar gevestigd

33%

28%

Langer gevestigde bedrijven1

67%

72%

Bron: Panteia, 2012

Van de 3.440 benaderde bedrijven waren 856 om uiteenlopende redenen niet te
bereiken: 25%. Nog eens 176 vielen buiten de gestelde criteria (5%), en 473
weigerden medewerking. Gerelateerd aan de som van deelnemers + weigeringen
is dit een aandeel weigeringen van 25%. Dit is aanzienlijk minder dan de ruim
40% van de vorige meting. Deze daling komt volledig voor rekening van de
panelbedrijven die voor de tweede keer hebben meegewerkt aan het onderzoek.

1

50

Het gaat bij starters en langer gevestigde bedrijven uitsluitend om kleinbedrijf.

De verdeling naar sector, grootteklasse en ‘leeftijd’ van bedrijven die
medewerking hebben verleend en bedrijven die hebben geweigerd geeft enige
verschillen te zien. Het kleinbedrijf heeft vaker medewerking geweigerd, het
grootbedrijf heeft juist vaker meegewerkt.
Sectoren met relatief veel weigeraars zijn in de eerste plaats de overige industrie
(de industrie, afgezien van metalektro en voedingsmiddelenindustrie), en verder
de agrarische sector en de bouw. Meer dan gemiddelde medewerking is er
daarentegen van transportbedrijven, detailhandel, metalektro en
voedingsmiddelenindustrie. Zie verder tabel 34.
De telefonische enquête onder ondernemers, en deels met financieel directeuren,
CFO’s en controllers, is gehouden in september 2012. Zie Bijlage I voor de
vragen die zijn gesteld.

Kenmerken respondenten
Tabel 35

Kenmerken van de deelnemende bedrijven (ongewogen!)

Kenmerk

KB

MB

GB

Totaal

Maakt deel uit van moederbedrijf

23%

51%

70%

45%

1%

10%

36%

13%

Onderdeel van beursgenoteerde
onderneming
Aantal werknemers in Nederland
Minder dan 10

24%

10 tot 100

32%

100 tot 250

15%

250 tot 500

11%

500 tot 1.000

8%

1.000 tot 2.000

4%

2.000 en meer

5%

Groeibedrijf 1

13%

9%

Starter 2

5%

10%
10%

Bron: Panteia, 2012

Weegprocedure voor representativiteit
De omzet is gevraagd in grootteklassen. Voor berekening van het omzettotaal is
de ondergrens + 0,4 maal de afstand tot de bovengrens genomen. Dus een
omzet in de klasse van €500.000 tot €1 miljoen is €500.000 + (0,4 x (€1 miljoen
- €500.000)) = €700.000. Voor klassen ‘minder dan bedrag Q’ is 0,5 x Q
genomen. Voor de klasse ‘Q en meer’ is 1,25 x Q genomen.

1

Omzet of werkgelegenheid tenminste 60% hoger dan in 2008.

2

Minder dan 5 jaar gevestigd (alleen kleinbedrijf tot 50 werkzame personen; 10% van totaal, 33%
van deze grootteklasse).

51

De enquête-uitkomsten zijn deels herwogen op basis van het aantal bedrijven
per sector en grootteklasse. Aangezien deze weegfactoren met name grote
bedrijven (250 werkzame personen en meer) als het ware ‘wegdrukken’ bij
antwoorden op een groot aantal vragen worden veel van de gepresenteerde
cijfers gerapporteerd op basis van de werkelijke aantallen in de enquête. Als
weging is toegepast, wordt dit vermeld.

Vaststellen financieringsvraag
Om totaalbedragen voor gezochte financiering te berekenen, is per sector en
grootteklasse het gemiddelde bedrag van de gezochte en te zoeken financiering
vastgesteld (bedragen berekend volgens de in de eerste alinea van de vorige
paragraaf beschreven methode). Vervolgens is gecorrigeerd voor de ‘scheve
verdeling’ binnen grootteklassen, met name bij het grootbedrijf. Doordat de
omzet per sector en grootteklasse is gehanteerd als weegfactor kunnen bedrijven
met een grote financieringsbehoefte die toevallig in de steekproef zitten een
onevenredig groot gewicht in de schaal leggen. De laatste stap is
vermenigvuldiging van het gemiddelde bedrag met de slaagkans (bron: enquête)
en met het totaal aantal Nederlandse bedrijven in diezelfde sectoren en
grootteklassen (bron: CBS).
Bij bedrijven met 100 en meer werknemers die geen antwoord hebben gegeven
op de vraag naar hun financieringsbehoefte in de komende 12 maanden is
aangenomen dat hun financieringsbehoefte gelijk is aan die in de afgelopen 12
maanden. Ook zijn enkele kennelijke invoerfouten gecorrigeerd, evenals
‘onwaarschijnlijk hoge’ financieringsbedragen: hierbij is per sector en
grootteklasse de ratio berekend van het gezochte bedrag en het aantal
werknemers, vervolgens de mediaan bepaald, en het financieringsbedrag
gemaximeerd op 5 maal die mediaan.
Om het daadwerkelijk verkregen bedrag te berekenen is aangenomen dat het
aandeel van degenen die aangeven het gevraagde bedrag ‘gedeeltelijk’ te
hebben ontvangen 50% is van het bedrag dat zij zochten.

52