Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1281

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2017
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, het verslag aan van
de Europese Raad van 14 en 15 december 2017.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H. Zijlstra

kst-21501-20-1281
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1281

1

VERSLAG VAN DE EUROPESE RAAD VAN 14 EN 15 DECEMBER
2017
Op de Europese Raad (ER) van 14 en 15 december a.s. stonden geagendeerd de onderwerpen veiligheid/defensie, sociale dimensie, onderwijs en
cultuur en migratie. Op de eerste drie onderwerpen alsmede ten aanzien
van het thema klimaatverandering werden conclusies aangenomen. De
conclusies van de ER werden vastgelegd in document EUCO 19/17. Tevens
werd met een korte ceremonie de lancering van de permanent gestructureerde samenwerking (PESCO) in het kader van het Gemeenschappelijke
Veiligheids- en Defensie Beleid (GVDB) gemarkeerd (zie tevens verslag
JBZ-Raad 7 en 8 december) Op vrijdag 15 december werd tijdens de
Eurotop van gedachten gewisseld over de toekomst van de eurozone.
Diezelfde dag besprak de ER in artikel-50 samenstelling de voortgang in
de Brexit onderhandelingen. De ER stelde vast dat voldoende voortgang
was gemaakt in de besprekingen over de uittreding van het Verenigd
Koninkrijk (VK) om deze te kunnen verbreden naar het kader van de
toekomstige betrekkingen en eventuele overgangsregelingen. De ER ving
aan in aanwezigheid van de voorzitter van het EP, de heer Tajani. Diens
interventie is bijgevoegd1.
Veiligheid/defensie
De ER besprak de voortgang op het gebied van het Europese veiligheidsen defensiebeleid en verwelkomde in het bijzonder de start van PESCO.
De ER benadrukte het belang van het snel ter hand nemen van de
uitvoering van projecten onder PESCO, zoals het door Nederland
geïnitieerde project inzake grensoverschrijdend militair transport. SG
NAVO Stoltenberg onderstreepte dat versterkte Europese defensie ook in
het belang is van de NAVO en trans-Atlantische samenwerking. De ER riep
op tot volledige implementatie van de voorstellen op het gebied van
EU-NAVO samenwerking en een spoedige herziening van het Athenamechanisme om gemeenschappelijke kosten van militaire missies en
operaties te financieren. Ook verzocht de Europese Raad om verdere
voortgang van het Europees Defensie Fonds en met name een spoedige
aanname van het European Defence Industrial Development Programme
(EDIDP) zodat de eerste projecten in 2019 kunnen worden gefinancierd. De
Europese Raad wees daarbij op het belang van de rol van het MKB. De
Europese Raad zal in juni 2018 de voortgang bespreken.
Sociale dimensie, onderwijs en cultuur
De ER stond stil bij de sociale, culturele en onderwijsdimensie van de EU.
Hoewel erkend werd dat deze gebieden grotendeels onder nationale
competentie vallen, werd tegelijkertijd ook het belang van samenwerking
tussen de lidstaten vastgesteld. In vervolg op de Sociale Top in Gotenburg
(zie tevens Kamerbrief inzake Sociale Top Göteborg van 17 november
2017, uw kamer toegegaan op 13 november jl., Kamerstuk 21 501-31,
nr. 462) spraken de staatshoofden en regeringsleiders af dat zij de
implementatie van de sociale pijler ter hand zullen nemen en nodigden de
Commissie uit om adequate monitoring voor te stellen. Een aantal
deelnemers aan de ER wees in dit kader op de gedachten van Europese
Commissie (zoals opgenomen in de Staat van de Unie 2017 toespraak van
de voorzitter van de Europese Commissie, de heer Juncker) over de
oprichting van een European Labour Authority. Daarnaast zal een begin
worden gemaakt met een goed functionerende sociale dialoog op alle
niveaus, zullen de lopende zaken spoedig ter hand worden genomen en
1

http://www.europarl.europa.eu/the-president/en-nl/newsroom/toespraak-van-de-voorzitter-vanhet-europees-parlement-antonio-tajani-voor-de-europese-raad-van-14-en-15-december-2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1281

2

de toekomstige voorstellen uit het Commissie Werkplan voor 2018
worden bekeken. Ook zal opvolging worden gegeven aan het actieplan
om het loonverschil tussen man en vrouw aan te pakken. Tenslotte werd
afgesproken om de Europese Vaardigheden Agenda verder te brengen,
met speciale aandacht voor de aanbeveling van de Raad over het
Upskilling Pathways initiatief. In maart 2018 zal de ER de voortgang
bespreken.
Het belang van onderwijs en cultuur voor een inclusieve samenleving
werd onderstreept. Lidstaten en Europese Commissie werden opgeroepen
om de mobiliteit en uitwisseling van de studenten te bevorderen onder
andere door het Erasmus+ programma, en het leren van vreemde talen en
een Europese Studentenkaart. Ook werd de samenwerking tussen
universiteiten aangemoedigd, alsmede de opkomst van een twintigtal
«Europese universiteiten» bestaand uit vrijwillige netwerken van
universiteiten in de EU. Samenwerking tussen lidstaten op het gebied van
wederzijdse erkenning van diploma’s in hoger en middelbaar onderwijs
zal in het gepaste kader worden aangemoedigd. Ook werden lidstaten
opgeroepen om het Europees Jaar van Cultureel Erfgoed aan te grijpen
om meer bewustwording rond cultureel erfgoed te bevorderen. Lidstaten
en Commissie werden opgeroepen, indien relevant, mogelijke maatregelen te bestuderen om de vaardigheden op gebied van digitaal,
cyberveiligheid, media geletterdheid en kunstmatige intelligentie te
vergroten. Daarnaast moet aandacht besteed worden aan inclusieve en
innovatie-gedreven benadering van leven-lang-leren en mobiliteit van
professionals in de culturele en creatieve sectoren.
De ER verwelkomde de uitkomsten van de One Planet Top die door
President Macron in Parijs werd georganiseerd op 12 December in vervolg
op de COP23 (Kamerstuk 31 793, nr. 179) in Bonn en vooruitlopend op de
COP 24 in Katowice. De ER bevestigde de volledige commitment om het
Parijs akkoord snel en volledig te implementeren en de wetsvoorstellen zo
snel mogelijk aan te nemen. De Minister-President gaf aan dat Nederland
de ambities voor CO2 emissie reductie stevig heeft verhoogd.
Externe Betrekkingen – Sancties Rusland
De Europese Raad sprak over de sancties die zijn ingesteld tegen Rusland
vanwege de illegale Russische annexatie van de Krim, en het destabiliseren van het oosten van de Oekraïne. De sancties zijn gekoppeld aan de
Minsk-akkoorden en worden elke zes maanden geëvalueerd. De Europese
Raad stemde in met een technische roll-over van fase 3, dat wil zeggen de
financieel-economische sancties, voor zes maanden tot en met 31 juli
2018.
Jeruzalem
De Europese Raad herbevestigde zijn gehechtheid aan de twee-staten
oplossing. In deze context blijft het EU-beleid inzake de positie van
Jeruzalem ongewijzigd.
Migratie
De ER sprak in het kader van de Leaders Agenda van voorzitter Tusk over
migratie. Aan de hand van een vooraf gecirculeerd discussiestuk (zie
Leaders» Agenda note on migration 2) werd besproken welke lessen
kunnen worden getrokken uit de aanpak van de migratiecrisis. Nederland
benadrukte het belang van het behalen van resultaten via een integrale
2

http://www.consilium.europa.eu/media/32083/en_leaders-agenda-note-on-migration_.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1281

3

Europese aanpak. Deze aanpak is, zoals uw Kamer bekend, gericht op het
voortzetten van de nauwe samenwerking met derde landen op het gebied
van de aanpak van grondoorzaken, het tegengaan van irreguliere migratie
in het bijzonder via de aanpak van mensensmokkel, het verbeteren van
opvang in de regio, hervorming van het Gemeenschappelijk Europees
Asielstelsel en effectievere terugkeersamenwerking. Ook stelde Nederland
dat afspraken zoals die eerder zijn gemaakt over een tijdelijke verplichte
herverdeling van asielzoekers uit Italië en Griekenland moeten worden
nagekomen. Bovendien moeten deze afspraken, met het oog op eventuele
toekomstige migratiecrises, worden opgevolgd door een permanent
verdelingssysteem. Binnen de Raad waren lidstaten het eens over het
wegnemen van grondoorzaken, buitengrenzenbewaking en het belang
van voldoende financiële middelen hiervoor. Lidstaten bleven van mening
verschillen over solidariteit binnen Europa. Er is vooralsnog geen verdere
toenadering bereikt op het vraagstuk verdeling. Hoewel een grote
meerderheid van de lidstaten voor herverdeling is, brachten enkele
lidstaten tijdens de discussie naar voren herverdeling te willen organiseren op vrijwillige in plaats van verplichtende basis. Nederland drong
erop aan dat, hoewel er nu geen conclusies over de Leaders Agenda
waren voorzien, de ER richting geeft aan het benodigde werk van de Raad
in zijn verschillende samenstellingen, teneinde in juni 2018 een akkoord te
bereiken. Hierbij kan worden voortgebouwd op een aantal voorstellen van
het Estse voorzitterschap voor herziening van het Gemeenschappelijk
Europees Asiel Stelsel. Ook andere lidstaten gaven net als Nederland aan
minder enthousiast te zijn over besluitvorming op basis van consensus.
Tijdens de discussie heeft Nederland ook de fragiele situatie in Libië ter
sprake gebracht, de noodzaak om in samenwerking met UNHCR en IOM
de omstandigheden voor migranten in Libië te verbeteren en de wenselijkheid om de steun aan de Libische kustwacht kritisch te bezien middels
een onafhankelijk EU-monitoring mechanisme. Er was brede overeenstemming in de ER dat in het raamwerk van het nieuwe Meerjarig
Financieel Kader meer middelen voor migratie moeten worden gereserveerd.
Nederland heeft tevens aandacht gevraagd voor de aanhoudend
zorgelijke situatie op de Griekse eilanden, en in het bijzonder de omstandigheden in de opvangcentra. De Commissie blijft intensief samenwerken
met de Griekse autoriteiten om de omstandigheden in de centra te
verbeteren, asielprocedures te stroomlijnen en met name de terugkeer
van migranten naar Turkije te versnellen.
Eurotop
In de ochtend van 15 december vond een Eurotop plaats waaraan de
regeringsleiders van alle lidstaten deelnamen, met uitzondering van het
Verenigd Koninkrijk. Op de agenda stonden de toekomst van de Economische en Monetaire Unie (EMU) en de bankenunie. Doel van de discussie
zoals weergegeven in de Leaders Agenda van voorzitter Tusk was te
komen tot een tijdspad voor besluitvorming. Op basis van de bespreking
zal Tusk een brief sturen aan de voorzitter van de Eurogroep met de
onderwerpen waar de Eurogroep zijns inziens de komende maanden
nader werk zou kunnen verrichten.
Tijdens de bespreking bleek dat de opvattingen van de lidstaten op het
gebied van de toekomst van de EMU nog ver uit elkaar liggen. Sommige
lidstaten gaven aan dat ze zich goed konden vinden in de mededelingen
en voorstellen die de Commissie op 6 december jl. gepubliceerd heeft, en
waarover uw Kamer reeds in algemene zin geïnformeerd is via het verslag
van de Eurogroep en Ecofin van 4 en 5 december jl. Deze lidstaten
benadrukten dat er volgens hen meer risicodeling zou moeten plaatsvinden binnen de EMU wat betreft de bankenunie en op budgettair vlak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1281

4

Deze lidstaten zetten in op snelle voortgang op het gebied van het
Europees depositogarantiestelsel (EDIS) en op nieuwe begrotingsinstrumenten op EMU-niveau. Andere lidstaten gaven aan dat vast moet
worden gehouden aan de bestaande routekaart voor de bankenunie, zoals
door de Raad vastgesteld onder het Nederlandse EU-voorzitterschap,
waarbij eerst sprake moet zijn van voldoende voortgang op het gebied
van risicoreductie, alvorens politiek onderhandeld kan worden over een
Europees Depositogarantiestelsel (EDIS). Ook benadrukten deze lidstaten
het belang van nationale hervormingen en waren zij kritisch over de
noodzaak van additionele Europese middelen. Enkele niet-EMU lidstaten
benadrukten dat middelen voor de EMU niet ten koste mogen gaan van
bestaande middelen voor EU-lidstaten.
Nederland heeft tijdens de Top geïntervenieerd conform de kabinetspositie over de toekomst van de EMU, de kabinetsreactie op het AIV-rapport
«Is de Eurozone stormbestendig?» en de kabinetsreactie op publicaties
inzake de bankenunie duidelijk waar het kabinet in dezen staat
((Kamerstuk 21 501-20, nr. 1262, Kamerstuk 21 501-20, nr. 1263 en
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1472). Nederland heeft benadrukt dat het
uitgangspunt van de versterking van de EMU moet zijn dat lidstaten hun
eigen huis op orde brengen, onder andere op het gebied van overheidsfinanciën, de veerkracht van hun economie en gezondheid van bankbalansen. Op die manier wordt duurzame groei en stabiliteit binnen de EMU
het best geborgd.
Nederland heeft verder het belang van de bankenunie benadrukt, waar de
komende maanden voortgang kan worden geboekt. Wel dient daarbij te
worden vastgehouden aan de afspraken en volgordelijkheid uit de
routekaart ter voltooiing van de bankenunie (eerst risicoreductie alvorens
tot meer risicodeling kan worden overgegaan). Nederland heeft hierbij
o.a. gewezen op de noodzaak van adequate bailinbare buffers en het
aanpassen van de prudentiële behandeling van staatsobligaties.
Nederland heeft daarnaast aangegeven dat het van belang is dat de regels
van het Stabiliteits- en Groeipact gerespecteerd worden en dat de
Commissie die streng dient te handhaven. Lidstaten dienen hun economieën te blijven hervormen, en ter ondersteuning hiervan kunnen
middelen uit het EU-budget sterker worden gekoppeld aan het
doorvoeren van deze hervormingen. Ook kan er in de komende periode
worden gewerkt aan het doorontwikkelen van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) in een Europees Monetair Fonds (EMF), waarbij
het EMF zelf de verantwoordelijkheid krijgt voor het ontwikkelen,
financieren en monitoren van steunprogramma’s. Een EMF dient gepaard
te gaan met de versterking van het raamwerk voor de herstructurering
van onhoudbare overheidsschulden. Daarbij heeft Nederland tot slot
aangegeven dat Nederland geen voorstander is van een stabilisatiefunctie
voor de eurozone om de gevolgen van economische schokken op te
vangen en een Europees Minister van Economie en Financiën met de
taken zoals voorzien in het voorstel van de Commissie.
Europese Raad in Artikel 50 samenstelling
De Europese Raad in Artikel 50 samenstelling besloot op aanbeveling van
de Europese Commissie dat in de Brexit onderhandelingen voldoende
vooruitgang is bereikt op de drie belangrijkste onderwerpen van ordelijke
uittreding, namelijk de rechten van burgers, de financiële afwikkeling en
de Iers/Noord-Ierse grenskwestie. De onderhandelingen kunnen daarom
worden verbreed naar een kader voor de toekomstige betrekkingen en
een overgangsregeling. Dit besluit was gebaseerd op het gezamenlijk
verslag over de voortgang in de eerste fase van de onderhandelingen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1281

5

waarover de Europese Commissie en het VK op 8 december 2017
overeenstemming bereikten3 en de mededeling die de Europese
Commissie op 8 december 2017 publiceerde, waarin zij het onderhandelingsresultaat vergelijkt met de inzet van de Europese Unie4.
De Europese Commissie heeft in de ER Artikel 50 aangekondigd dat de
tweede fase van de Brexit-onderhandelingen als volgt zal worden
voortgezet. Ten eerste zal de inhoud van het gezamenlijk verslag moeten
worden omgezet in verdragsteksten voor het Artikel 50 VEU-akkoord. Ten
tweede zullen de onderhandelingen over de eerste fase onderwerpen die
nog nadere uitwerking behoeven, zoals governance, Euratom, goederen
in de keten en gegevensbescherming, moeten worden afgerond. Ten
derde zal de EU27 spoedig werken aan een nieuw onderhandelingsmandaat voor de Europese Commissie voor een overgangsregeling. Ten
slotte zal de EU27 verder gaan met het interne huiswerk om zich voor te
bereiden op gesprekken met het VK over een kader voor de toekomstige
betrekkingen. Begin volgend jaar worden hiertoe in de Raadswerkgroep
Artikel 50 technische seminars georganiseerd over internationale
akkoorden, luchtvaart, visserij, governance, gelijk speelveld, en diensten.
Nadat aanvullende richtsnoeren voor een kader voor de toekomstige
betrekkingen zijn vastgesteld door de ER Artikel 50, kunnen verkennende
gesprekken over dat kader beginnen. Hoofdonderhandelaar Barnier
benadrukte daarbij dat het juridisch niet mogelijk zal zijn vóór de
uittreding door het VK in maart 2019 meer overeen te komen dan een
politieke verklaring over het kader voor de toekomstige betrekkingen.
Onderhandelingen over een daadwerkelijk akkoord over de toekomstige
relatie kunnen pas starten nadat het VK uit de EU is getreden en in de
juridische zin van het woord een derde land is geworden.

3

https://ec.europa.eu/commission/publications/communication-commission-european-councilarticle-50-state-progress-negotiations-united-kingdom-under-article-50-treaty-europeanunion_en
4
COM(2017) 784 final https://ec.europa.eu/commission/publications/joint-report-negotiatorseuropean-union-and-united-kingdom-government-progress-during-phase-1-negotiationsunder-article-50-teu-united-kingdoms-orderly-withdrawal-european-union_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1281

6