Staatsblad
van het Koninkrijk der Nederlanden
Jaargang 2014

0

174
Besluit van 16 mei 2014 tot wijziging van het
Besluit algemene regels ruimtelijke ordening en
het Besluit ruimtelijke ordening (buisleidingen
van nationaal belang voor het vervoer van
gevaarlijke stoffen alsmede het aanbrengen van
enkele verbeteringen)
Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden,
Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.
Op de voordracht van Onze Minister van Infrastructuur en Milieu van
6 februari 2014, nr. IenM/BSK-2013/305839, Hoofddirectie Bestuurlijke en
Juridische Zaken, in overeenstemming met Onze Minister van Economische Zaken;
Gelet op de artikelen 3.37 en 4.3, eerste lid, van de Wet ruimtelijke
ordening;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van
28 maart, nr. W14.14.0026/IV);
Gezien het nader rapport van Onze Minister van Infrastructuur en Milieu
van 13 mei 2014, nr. IenM/BSK-2014/96991, Hoofddirectie Bestuurlijke en
Juridische Zaken, uitgebracht in overeenstemming met Onze Minister van
Economische Zaken;
Hebben goedgevonden en verstaan:

ARTIKEL I
Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening wordt als volgt
gewijzigd:
A
In artikel 1.1, eerste lid, worden het begrip «GML-bestand» en de daarbij
behorende begripsomschrijving vervangen door:
GML-bestand bij dit besluit: elektronisch geografisch databestand dat is
opgemaakt in Geography Markup Language en is gepubliceerd via
www.ruimtelijkeplannen.nl, met kenmerk:
a. NL.IMRO.0000.IMam11Barro-3000, of
b. NL.IMRO.0000.IMam11Barro-3005, of
c. NL.IMRO.0000.IMam11Barro-3010, of
d. NL.IMRO.0000.IMam11Barro-3015;.

Staatsblad 2014

174

1

B
In het opschrift van artikel 1.2 wordt «buiten toepassing verklaring»
vervangen door: buitentoepassingverklaring.
C
In de artikelen 2.2.1, 2.2.3, 2.2.5, 2.2.7, 2.3.1, eerste lid, 2.4.1, eerste lid,
2.4.6, 2.5.3, 2.6.2, 2.7.2, derde lid, 2.7.3, tweede lid, 2.8.2, tweede lid, 2.8.4,
tweede lid, 2.8.6, tweede lid, 2.11.1, eerste lid, 2.12.1, eerste lid, 2.13.2,
eerste lid, wordt «GML-bestand» telkens vervangen door: GML-bestand
bij dit besluit.
D
In artikel 2.3.3, tweede lid, wordt «vrijwaringzone» telkens vervangen
door: vrijwaringszone.
E
In het opschrift van artikel 2.5.5 wordt «nee-tenzij» vervangen door: nee,
tenzij.
F
Titel 2.9 komt te luiden:
TITEL 2.9 Buisleidingen van nationaal belang voor het vervoer van
gevaarlijke stoffen
Artikel 2.9.1 (begripsomschrijvingen)
In deze titel en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
buisleiding van nationaal belang: leiding die deel uitmaakt van een
landelijk hoofdnetwerk van leidingen, niet zijnde een leiding voor het
vervoer van stoffen in verband met het opsporen of winnen van
delfstoffen, en die is bestemd of wordt gebruikt voor het vervoer van:
a. aardgas, voor zover die leiding een druk heeft van ten minste 40 bar
en een diameter heeft van ten minste 45,7 centimeter, of
b. gevaarlijke stoffen als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van het Besluit
externe veiligheid buisleidingen, anders dan aardgas;
buisleidingenstrook: strook die dient voor de aanleg van buisleidingen
van nationaal belang;
landelijk hoofdnetwerk van leidingen: provinciegrensoverschrijdend
netwerk van leidingen dat is bestemd of wordt gebruikt voor vervoer over
lange afstand;
voorkeurstracé: tracé als bedoeld in artikel 2.9.2, eerste lid.
Artikel 2.9.2 (aanwijzing voorkeurstracés)
1. Bij regeling van Onze Minister, in overeenstemming met Onze
Minister van Economische Zaken, worden tracés voor een buisleidingenstrook aangewezen met aan weerszijden van een tracé een zoekgebied
van 250 meter, gemeten vanaf de buitenste begrenzing van dat tracé.
2. De breedte van het voorkeurstracé bedraagt ten hoogste 70 meter,
met uitzondering van een voorkeurstracé dat een hoofdwater als bedoeld
in artikel 1.1 van het Waterbesluit kruist.

Staatsblad 2014

174

2

Artikel 2.9.3 (nadere uitwerking voorkeurstracé)
De gemeenteraad kan het voorkeurstracé in een bestemmingsplan
nader uitwerken, op een wijze dat het tracé voor de buisleidingenstrook:
a. gelegen blijft binnen het zoekgebied, bedoeld in artikel 2.9.2, eerste
lid;
b. aansluit op het voorkeurstracé onderscheidenlijk het tracé voor een
buisleidingenstrook in de naastliggende gemeenten;
c. een breedte heeft die gelijk is aan de breedte die het voorkeurstracé
over het grootste deel van dat tracé heeft.
Artikel 2.9.4 (belemmerende activiteiten)
1. Een bestemmingsplan dat betrekking heeft op gronden die zijn
gelegen binnen het voorkeurstracé laat, ten opzichte van het op het
moment van aanwijzing van dat voorkeurstracé geldende bestemmingsplan, geen nieuwe activiteiten toe die een belemmering kunnen
vormen voor de aanleg van een buisleiding van nationaal belang.
2. Onder een belemmering als bedoeld in het eerste lid valt in ieder
geval:
a. het bouwen van een bouwwerk, met uitzondering van een bouwwerk
dat noodzakelijk is voor de aanleg, het onderhoud of de instandhouding
van een buisleiding van nationaal belang;
b. de aanleg van een verharde weg of verhard pad of een spoorweg in
de lengterichting van het voorkeurstracé;
c. de aanleg van een watergang in de lengterichting van het
voorkeurstracé;
d. de aanleg van een waterkering, inclusief de daartoe behorende
beschermingszone als bedoeld in artikel 1.1 van de Waterwet in de
lengterichting van het voorkeurstracé;
e. de aanleg van een buisleiding, niet zijnde een buisleiding van
nationaal belang, of een ondergrondse hoogspanningsverbinding of
ondergronds leidingstelsel in de lengterichting van het voorkeurstracé;
f. het bebossen;
g. het gebruik als stortplaats voor afvalstoffen of permanente opslag
van grond, of andere stoffen of goederen.
3. Indien toepassing wordt gegeven aan artikel 2.9.3 dan is het eerste lid
van overeenkomstige toepassing op de gronden die deel uitmaken van
het tracé voor een buisleidingenstrook, bedoeld in artikel 2.9.3.
Artikel 2.9.5 (aanleg buisleiding van nationaal belang)
1. Een bestemmingsplan laat de aanleg van een buisleiding van
nationaal belang slechts toe binnen de gronden die deel uitmaken van het
voorkeurstracé onderscheidenlijk het tracé voor een buisleidingenstrook,
bedoeld in artikel 2.9.3, op zodanige wijze dat de belemmeringenstrook,
bedoeld in artikel 14, eerste lid, van het Besluit externe veiligheid
buisleidingen, binnen de buisleidingenstrook is gelegen.
2. Het eerste lid is niet van toepassing voor zover het beginpunt dan wel
eindpunt van een buisleiding van nationaal belang buiten het voorkeurstracé onderscheidenlijk het tracé voor een buisleidingenstrook, bedoeld in
artikel 2.9.3, is gelegen en de buisleiding van nationaal belang een zoveel
mogelijk rechtstreekse verbinding legt tussen de buisleidingenstrook en
dat beginpunt dan wel eindpunt.
3. Het eerste lid is eveneens niet van toepassing indien de aanleg van
een buisleiding van nationaal belang reeds wordt toegelaten op grond
van een ten tijde van de aanwijzing van het voorkeurstracé geldend
bestemmingsplan.

Staatsblad 2014

174

3

G
Artikel 2.11.2 komt te luiden:
Artikel 2.11.2 (hoofdbestemming primaire waterkering en
aanduiding beschermingszone)
1. Bij de eerstvolgende herziening van een bestemmingsplan dat
betrekking heeft op gronden waarop een primaire waterkering ligt of die
de functie van primaire waterkering hebben, wordt voor die gronden de
bestemming «waterkering» opgenomen.
2. Bij de eerstvolgende herziening van een bestemmingsplan dat
betrekking heeft op gronden die deel uitmaken van een beschermingszone wordt voor die gronden de gebiedsaanduiding «vrijwaringszone –
dijk» opgenomen, indien de primaire waterkering een dijk is en wordt
voor de overige gevallen de gebiedsaanduiding «vrijwaringszone –
waterstaatswerk» opgenomen.
H
In artikel 3.1 wordt «in achtneming» vervangen door: inachtneming.
I
Bijlage 5.9 wordt vervangen door de bijlage, behorende bij dit besluit,
genaamd «Bijlage 5.9 bij het Besluit algemene regels ruimtelijke
ordening».

ARTIKEL II
In artikel 3.1.6 van het Besluit ruimtelijke ordening wordt onder
vernummering van het vierde lid tot het vijfde lid een lid ingevoegd,
luidende:
4. Een onderzoek naar de actuele regionale behoefte als bedoeld in het
tweede lid, heeft, in het geval dat het bestemmingsplan, bedoeld in het
tweede lid, ziet op de vestiging van een dienst als bedoeld in artikel 1 van
de Dienstenwet en dit onderzoek betrekking heeft op de economische
behoefte, de marktvraag of de beoordeling van de mogelijke of actuele
economische gevolgen van die vestiging, slechts tot doel na te gaan of de
vestiging van een dienst in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening.

Staatsblad 2014

174

4

ARTIKEL III

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt met de daarbijbehorende stukken openbaar gemaakt door publicatie in de Staatscourant.

Dit besluit treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip.
Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van
toelichting in het Staatsblad zal worden geplaatst.
Wassenaar, 16 mei 2014
Willem-Alexander
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
Uitgegeven de tweeëntwintigste mei 2014
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

stb-2014-174
ISSN 0920 - 2064
’s-Gravenhage 2014

Staatsblad 2014

174

5

NOTA VAN TOELICHTING
I Algemeen deel
1. Inleiding
Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (hierna: Barro) borgt
een aantal van de nationale ruimtelijke belangen die deel uitmaken van
het geldende nationale ruimtelijke beleid, zoals beschreven in de
Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (Kamerstukken II 2011/12, 32 660,
nr. B/51, hierna: SVIR). Dit besluit voegt aan het Barro een titel toe over
buisleidingen van nationaal belang voor het vervoer van gevaarlijke
stoffen. Met de toevoeging van deze titel aan het Barro wordt beoogd te
waarborgen dat het leggen van buisleidingen die van nationaal belang
zijn ook in de toekomst ruimtelijk mogelijk blijft. De SVIR merkt het bieden
van ruimte voor het hoofdnetwerk voor het vervoer van gevaarlijke
stoffen via buisleidingen aan als een onderwerp van nationaal belang. In
de Structuurvisie Buisleidingen 2012–2035 (Kamerstukken II 2012/13,
33 473, nr. A/1), die op 12 oktober 2012 is vastgesteld, is dit belang nader
uitgewerkt.
Naast de toevoeging van een titel over buisleidingen van nationaal
belang aan het Barro bevat dit besluit nog enkele wijzigingen waarmee
een aantal verbeteringen in het Barro en het Besluit ruimtelijke ordening
(hierna: Bro) worden aangebracht. Deze wijzigingen worden toegelicht in
het artikelsgewijze deel van deze toelichting.
2. Ruimte voor het hoofdnetwerk van buisleidingen voor het
vervoer van gevaarlijke stoffen
2.1 Aanleiding tot en doel van het vrijhouden van ruimte voor
buisleidingen
Buisleidingen zijn een belangrijk, duurzaam, relatief veilig en energieefficiënt transportmiddel voor aardgas, olie en andere gevaarlijke stoffen.
Het landelijk netwerk aan buisleidingen is essentieel voor de energievoorziening en voor het veilig vervoeren van gevaarlijke stoffen voor de
(petro)chemie en aardolie-industrie. Zo is voor aardgas de buisleiding
feitelijk het enige transportmiddel. Buisleidingtransport blijft de komende
decennia een wezenlijke rol vervullen in de Europese gas- en grondstoffenmarkt. De verwachting is dat de vraag naar buisleidingtransport en
daarmee de vraag naar nieuwe leidingen en leidingverbindingen nog zal
toenemen. Een uitbreiding van buisleidingtransport – en daarmee van het
landelijk buisleidingenstelsel – wordt dan ook gezien als een belangrijke
voorwaarde voor de economische ontwikkeling en de energievoorziening
in Nederland en Europa.
Buisleidingtransport vereist een in principe obstakelvrije, doorgaande
verbinding over vaak lange afstand. De afgelopen decennia is zowel
onder- als bovengronds de ruimtedruk in Nederland toegenomen. Dit
heeft ook consequenties voor buisleidingtransport. Nu al blijkt het in
bepaalde delen van Nederland lastig om ruimte te vinden voor de aanleg
van nieuwe buisleidingen.
Gelet op het belang van buisleidingen voor het vervoer van gevaarlijke
stoffen over lange afstand is het beleid van het Rijk erop gericht om deze
wijze van vervoer voor de komende 20 à 30 jaar veilig te stellen. In de
Structuurvisie Buisleidingen heeft het Rijk daarom zogeheten buisleidingenstroken aangewezen, die zijn bedoeld voor de aanleg van buisleidingen voor het vervoer van gevaarlijke stoffen die behoren tot een
landelijk hoofdnetwerk van leidingen. Deze buisleidingenstroken dienen

Staatsblad 2014

174

6

gevrijwaard te blijven van nieuwe activiteiten die het leggen van deze
buisleidingen in die stroken kunnen verhinderen. Hiermee wordt zeker
gesteld dat ook de komende 20 à 30 jaar nieuwe doorgaande buisleidingverbindingen kunnen worden gerealiseerd ten behoeve van de levering
van aardgas en het vervoer van grondstoffen en chemische stoffen aan en
tussen haven- en industrieclusters in het binnen- en buitenland. Anderzijds wordt hiermee duidelijkheid geboden aan zowel initiatiefnemers die
buisleidingen wensen te realiseren als aan gemeenten, doordat buisleidingen van nationaal belang in een vooraf begrensde buisleidingenstrook
dienen te worden aangelegd.
Het besluit laat de bestaande rollen en verantwoordelijkheden bij de
aanleg van buisleidingen ongemoeid. Het kabinet beschouwt het als een
rol van het Rijk om ervoor te zorgen dat ook in de toekomst ruimte
beschikbaar is om nieuwe buisleidingenverbindingen die een nationaal
belang dienen, te kunnen realiseren. Het Rijk faciliteert dan ook met
ruimte door binnen een landelijk hoofdnetwerk van buisleidingenverbindingen geen nieuwe belemmeringen toe te laten die het leggen van
buisleidingen kunnen verhinderen.
Het besluit verandert daarbij niet de bestaande procedures die gelden
bij het aanleggen van een nieuwe buisleiding. De verantwoordelijkheid
voor het leggen van een buisleiding en het onderhoud daarvan blijven
liggen bij de initiatiefnemer. De verantwoordelijkheid voor de ruimtelijke
inpassing van een nieuwe buisleiding ligt bij het bevoegd gezag voor de
ruimtelijke ordening; dit kan de gemeente zijn maar in een aantal gevallen
kan dit ook het Rijk zijn. Het besluit treedt niet in de verantwoordelijkheden van deze partijen. Dat betekent dat het Rijk de buisleidingenstroken
niet zelf inpast door middel van een rijksinpassingsplan als bedoeld in
artikel 3.28 van de Wet ruimtelijke ordening (hierna: Wro) en ook niet
mogelijk aanwezige belemmeringen verwijdert. Het blijft, evenals nu al
het geval is, de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer voor de
leiding om in overleg te treden met het bevoegd gezag en met grondeigenaren voor een goede inpassing bij de aanleg van een buisleiding van
nationaal belang.
2.2 Buisleidingen van nationaal belang
De buisleidingenstroken zijn bedoeld voor buisleidingen die van
nationaal belang zijn. Dit zijn buisleidingen voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over lange afstand die behoren tot een landelijk hoofdnetwerk
van leidingen dat in de Structuurvisie Buisleidingen is aangemerkt als
zijnde van nationaal belang. In het merendeel van de gevallen gaat het om
buisleidingen die provinciegrens- en vaak ook landgrensoverschrijdend
zijn. De buisleidingen van nationaal belang zijn bestemd voor het vervoer
van aardgas en andere stoffen, die op grond van de Regeling externe
veiligheid buisleidingen (hierna: Revb) zijn aangewezen als gevaarlijke
stoffen waarop het Besluit externe veiligheid buisleidingen (hierna: Bevb)
van toepassing is. In het geval van aardgastransportleidingen worden
enkel leidingen voor vervoer over lange afstand, met een druk van
tenminste 40 bar en een diameter van tenminste 45,7 cm als buisleiding
van nationaal belang beschouwd. Dit is de categorie aardgastransportleidingen waarop op grond van de Gaswet de rijkscoördinatieregeling uit de
Wro van toepassing is. Daarnaast worden leidingen die over lange afstand
gevaarlijke stoffen vervoeren ten behoeve van de (petro)chemie en
aardolie-industrie als buisleidingen van nationaal belang beschouwd. Het
gaat dan om het vervoeren van aardolie en aardolieproducten, etheen,
propeen, CO en stikstof en dergelijke. Ook een buisleiding voor het
vervoer over lange afstand van CO2 ten behoeve van de ondergrondse
opslag daarvan wordt beschouwd als een buisleiding van nationaal

Staatsblad 2014

174

7

belang. Tot slot gaat het om buisleidingen die bij Defensie in gebruik zijn
ten behoeve van het vervoer van brandstoffen voor de krijgsmacht.
Het regionale transportleidingennet (RTL-net van de Gasunie), distributieleidingen voor aardgas en productieleidingen ten behoeve van de
mijnbouwindustrie worden in de Structuurvisie Buisleidingen niet
aangemerkt als buisleidingen van nationaal belang voor het vervoer van
gevaarlijke stoffen en vallen daarom niet onder het bereik van dit besluit.
Voor de regionale netwerken geldt dat deze een veel grotere en fijnmaziger vertakking kennen en dat geen sprake is van een nationaal belang.
Leidingen ten behoeve van de mijnbouwindustrie zijn doorgaans evenmin
bedoeld om stoffen over lange afstand te vervoeren.
Daarnaast is dit besluit niet van toepassing op de Buisleidingenstraat
tussen de havengebieden van Rotterdam en Antwerpen. Deze Buisleidingenstraat maakt wel onderdeel uit van het landelijk hoofdnetwerk van
leidingen in de Structuurvisie Buisleidingen, maar kent reeds een eigen
wettelijk regime.1
2.3 Voorkeurstracés van het Rijk
In de Structuurvisie Buisleidingen heeft het Rijk op de zogeheten
visiekaart (zie figuur 7.1 in de Structuurvisie Buisleidingen) aangegeven
waar het ruimte wil vrijhouden voor nieuwe tracés van buisleidingen van
nationaal belang voor het vervoer van gevaarlijke stoffen. De tracés in de
Structuurvisie Buisleidingen zijn gekozen na een zorgvuldige afweging
van de behoefte aan buisleidingverbindingen voor het vervoer van
gevaarlijke stoffen over lange afstand, de beschikbaarheid van ruimte en
de onderzochte milieueffecten op basis van een milieueffectrapportage.
Daarbij is aan provincies, gemeenten en het betrokken bedrijfsleven
inspraak geboden.
De visiekaart in de Structuurvisie Buisleidingen vormt de basis voor de
voorkeurstracés van het Rijk voor een hoofdstructuur van buisleidingenstroken. De voorkeurstracés zullen bij ministeriële regeling worden
aangewezen. De breedte van een voorkeurstracé zal in de regel 70 meter
bedragen. In de Structuurvisie Buisleidingen is deze breedte gekozen
omdat deze aansluit op de breedte van de buisleidingstroken in het
Structuurschema Buisleidingen van 1985. Vanuit het oogpunt van
continuïteit is deze breedte gehandhaafd.
De breedte van 70 meter wordt om een aantal redenen gewenst geacht.
In de eerste plaats moet een buisleidingenstrook voldoende ruimte bieden
voor nieuwe buisleidingen van nationaal belang. De ruimte die hiervoor
nodig is, wordt bepaald door het verwachte aantal nieuwe buisleidingen
en de benodigde afstand tussen de buisleidingen. Het verwachte aantal
nieuwe buisleidingen is een schatting, aangezien bedrijven voor de lange
termijn niet precies kunnen aangeven hoeveel buisleidingen zij zullen
aanleggen en wanneer. In de Structuurvisie Buisleidingen is ervan
uitgegaan dat het voor gedeelten van het hoofdnetwerk kan gaan om 5 tot
8 nieuwe buisleidingen. Het Rijk legt zelf geen buisleidingen aan, met
uitzondering van buisleidingen die in gebruik en beheer zijn bij Defensie.
Wat betreft de onderlinge ligging van de buisleidingen gaat de leidingsector uit van een afstand van 5 tot 7 meter. Binnen een kleinere onderlinge afstand dan 5 tot 7 meter is er een kans op het optreden van
domino-effecten. Men spreekt van een domino-effect, indien het falen van
een buisleiding wordt veroorzaakt door het falen van bijvoorbeeld de
1

Geregeld in de Wet van 11 maart 1972 houdende verklaring van het algemeen nut der
onteigening van percelen, erfdienstbaarheden en andere zakelijke rechten ten behoeve van de
inrichting van een buisleidingenstraat vanaf Pernis langs Klundert naar de Schelde nabij de
Nederlands-Belgische grens (Stb. 1972, 145).

Staatsblad 2014

174

8

naastliggende buisleiding. In de afmetingen van de voorkeurstracés is er
rekening mee gehouden dat er doorgaans al buisleidingen in de buisleidingenstrook liggen, waarmee rekening moet worden gehouden bij nieuw
aan te leggen buisleidingen. Het aantal bestaande buisleidingen binnen
de voorkeurstracés varieert.
Vanuit de afweging tussen voldoende ruimte voor buisleidingen
enerzijds en zuinig ruimtegebruik anderzijds, zal voor enkele buisleidingenstroken waar nog slechts 2 of 3 leidingen te verwachten zijn de
breedte van het voorkeurstracé worden beperkt tot 45 meter. Daarnaast
zal het voorkeurstracé in sommige gevallen 50 meter breed zijn. Dit betreft
met name de buisleidingenstroken in de provincie Zeeland. Door actief
beleid in het verleden zijn nu in vrijwel alle bestemmingsplannen van
Zeeuwse gemeenten buisleidingstroken opgenomen van 50 meter breed.
Voor deze buisleidingenstroken zal het voorkeurstracé dat wordt aangewezen in de ministeriële regeling ook 50 meter bedragen, zodat
gemeenten de bestaande buisleidingenstroken in hun bestemmingsplan
kunnen handhaven.
Daar waar een buisleidingenstrook een hoofdwater kruist, kan het
voorkeurstracé breder dan 70 meter zijn. Dit houdt verband met het feit
dat met name bij kruisingen van buisleidingen met brede wateren extra
eisen worden gesteld aan de onderlinge ligging gezien de specifieke
omstandigheden daar. De eigen normen van de industrie eisen in zo’n
situatie al een grotere onderlinge afstand dan de gewenste 5 tot 7 meter
op land. Ook de vergunningverlener kan en grotere onderlinge afstand
eisen. Voor de kruising bij de Westerschelde is in de Structuurvisie
Buisleidingen zelfs een breedte van 2 km opgenomen.
De voorkeurstracés voor de buisleidingenstroken versmallen op een
groot aantal plaatsen. Een versmalling is noodzakelijk als aanwezige of
reeds in het bestemmingsplan voorziene bebouwing of infrastructuur het
leggen van buisleidingen beperkt en er (doorgaans) geen alternatief voor
een bredere buisleidingenstrook is, zonder tot een geheel nieuwe
buisleidingenstrook te komen.
2.4 Nadere uitwerking van een voorkeurstracé door gemeenten
Gemeenten hebben de mogelijkheid om een voorkeurstracé van het Rijk
in een bestemmingsplan nader uit te werken en zo de ligging van het
tracé voor de buisleidingenstrook te optimaliseren. Bij de keuze voor de
voorkeurstracés door het Rijk is er voor enkele gevallen op voorhand
rekening mee gehouden dat een nadere uitwerking van het voorkeurstracé door de gemeente wenselijk is. In een klein aantal situaties loopt het
voorkeurstracé bijvoorbeeld over gronden waar reeds (beperkte)
bebouwing aanwezig is of over een bestaande bouwbestemming. Het Rijk
acht de gemeenten, met hun kennis van de lokale situatie, beter in staat
om het tracé voor de buisleidingenstrook in die gevallen in te passen. Ook
anderszins biedt de mogelijkheid tot nadere uitwerking van het voorkeurstracé gemeenten de ruimte om de ligging van de buisleidingenstrook
nader af te stemmen op bestaande bestemmingsplannen, daarbij
spelende belangen of gewenste toekomstige ontwikkelingen.
De nadere uitwerking van een voorkeurstracé in een bestemmingsplan
kan plaatsvinden direct na de aanwijzing van het voorkeurstracé in de
ministeriële regeling of bij de eerstvolgende wijziging van een bestemmingsplan, wanneer de gemeente reeds een aangepast tracé voor de
buisleidingenstrook in gedachten heeft. In dat geval is voor alle betrokkenen direct duidelijk waar de buisleidingenstrook definitief komt te
liggen en waar er geen nieuwe belemmerende activiteiten zijn toegestaan.
De gemeente kan er ook voor kiezen om met de uitwerking van het
voorkeurstracé te wachten totdat zich een initiatief aandient voor het

Staatsblad 2014

174

9

leggen van een buisleiding van nationaal belang. Tot dat moment zal de
gemeente het bij ministeriële regeling aangewezen voorkeurstracé echter
moeten vrijwaren van mogelijke belemmerende activiteiten en er
daarnaast zelf zorg voor moeten dragen dat ook een eventueel alternatief
tracé ruimtelijk mogelijk blijft. Een doorgaande verbinding – die vrij is van
(planologisch) nieuwe obstakels die het leggen van buisleidingen kunnen
belemmeren – dient te allen tijde te zijn verzekerd.
Een gemeente kan een voorkeurstracé in een bestemmingsplan nader
uitwerken door in het bestemmingsplan de aanduiding «vrijwaringszone»
op te nemen ter plaatse van de gronden waar het tracé voor de buisleidingenstrook wordt gesitueerd. Het ligt voor de hand dat een gemeente het
tracé zodanig situeert dat het leggen van buisleidingen ter plaatse ook
uitvoerbaar is. De buisleidingenstroken lenen zich bijvoorbeeld goed voor
gronden met bestemmingen zoals landbouw (akkerbouw, veeteelt,
extensieve tuinbouw), natuur, (extensieve) recreatie en andere bestemmingen die buisleidingen als dubbelbestemming kunnen hebben. Ten
aanzien van de gronden met een aanduiding «vrijwaringszone» kan in de
planregels worden aangegeven welke gebruiksfuncties zijn verboden,
waarbij de reeds bestaande gebruiksmogelijkheden van een dergelijke
verbodsbepaling worden uitgezonderd. Op die wijze worden bestaande
gebruiksmogelijkheden niet geconfronteerd met beperkingen als gevolg
van de vrijwaringszone en kunnen deze gewoon gehandhaafd blijven.
Met de aanduiding «vrijwaringszone» ter plaatse van de buisleidingenstrook is de aanleg van buisleidingen in de buisleidingenstrook nog niet
rechtstreeks mogelijk. De aanduiding «vrijwaringszone» is in die zin geen
bestemming, maar een aanduiding die verwijst naar een gebied waarvoor
specifieke regels gelden of waar nadere afwegingen moeten worden
gemaakt. Pas wanneer zich een concreet initiatief aandient voor het
leggen van een buisleiding in de buisleidingenstrook zal de buisleiding
verplicht in het bestemmingsplan dienen te worden opgenomen. Deze
verplichting geldt op grond van het Bevb voor iedere leiding voor het
vervoer van gevaarlijke stoffen – al dan niet van nationaal belang. Het
opnemen van een buisleiding in het bestemmingsplan kan door middel
van een hoofdbestemming of dubbelbestemming. Het opnemen van een
bestemming of dubbelbestemming «leiding» in het bestemmingsplan kan
een beperking van de gebruiksmogelijkheden van de gronden binnen de
buisleidingenstrook met zich brengen. Het verbinden van nieuwe
beperkingen aan gronden ten behoeve van de (dubbel)bestemming
buisleiding kan planschade opleveren, voor zover aan de wettelijke eisen
voor planschade wordt voldaan.
2.5 Voorwaarden aan de nadere uitwerking van een voorkeurstracé
Om te voorkomen dat het tracé voor de buisleidingenstrook ten
opzichte van het voorkeurstracé volledig naar een andere locatie wordt
verlegd, is aan de nadere uitwerking van een voorkeurstracé in een
bestemmingsplan een zoekgebied gekoppeld van 250 meter aan weerszijden van het voorkeurstracé. De nadere uitwerking van een voorkeurstracé door gemeenten dient plaats te vinden binnen dit zoekgebied.
Daarnaast geldt voor de nadere uitwerking van een voorkeurstracé
vanzelfsprekend de voorwaarde dat het tracé aansluit op de overige delen
van het tracé voor de buisleidingenstrook. Er zal steeds gewaarborgd
moeten zijn dat er voor de aanleg van buisleidingen van nationaal belang
een doorgaande buisleidingenstrook beschikbaar is. Hiervoor zal in
voorkomend geval overleg moeten worden gepleegd met de naastgelegen gemeenten, omdat de mogelijkheid bestaat dat ook die gemeenten
de ligging van het voorkeurstracé wensen aan te passen. Wanneer een
gemeente een voorkeurstracé voor de buisleidingenstrook wil

Staatsblad 2014

174

10

verschuiven, dient de breedte van dat tracé voorts gelijk te zijn aan de
breedte die het voorkeurstracé ook op de rest van dat tracé heeft, dus een
breedte van 70, 50 of 45 meter, of een afwijkende breedte ter plaatse van
de kruising van een hoofdwater. Dit geldt ook als het gaat om het
verschuiven van een lokaal versmald gedeelte van de buisleidingenstrook.
Bij een verschuiving van het voorkeurstracé is er namelijk geen aanleiding
meer voor een lokale versmalling van het tracé. Overigens zal het juist ter
plaatse van versmallingen van een voorkeurstracé niet eenvoudig zijn om
het tracé voor de buisleidingenstrook op een betere wijze en zonder
versmalling in te passen. Immers, er is sprake van een versmalling van
een voorkeurstracé aangezien een tracé elders niet mogelijk is. In de
praktijk zal de betekenis van een zoekgebied bij een versmalling daarom
een beperkte betekenis hebben.
Uiteraard is het niet gewenst dat de mogelijkheid voor gemeenten om
het tracé nader uit te werken en te verschuiven ertoe leidt dat er bijvoorbeeld een slingerend tracé ontstaat of buisleidingen elkaar onnodig
moeten kruisen. Dat zou ertoe kunnen leiden dat het technisch en
economisch niet haalbaar is om buisleidingen in de buisleidingenstrook
aan te leggen of dat er onnodige veiligheidsrisico’s worden geïntroduceerd. Daarmee zouden de Structuurvisie Buisleidingen en dit besluit hun
doel – het faciliteren van de aanleg van buisleidingen van nationaal
belang voor het vervoer van gevaarlijke stoffen door hiervoor ruimte vrij
te houden – voorbij schieten. Wanneer een gemeente de buisleidingenstrook wil verschuiven, ligt het voor de hand dat zij dit doet in overleg met
de belanghebbenden bij de buisleidingenstrook. Op grond van artikel 3:4
van de Algemene wet bestuursrecht is een bestuursorgaan ook verplicht
om de rechtstreeks bij een besluit betrokken belangen af te wegen.
Belanghebbenden bij de uitwerking van het voorkeurstracé in een
bestemmingsplan kunnen de initiatiefnemer van de aanleg van de
buisleiding zijn, de exploitanten van de reeds in de buisleidingenstrook
aanwezige leidingen, de Vereniging van Leidingexploitanten in Nederland
(hierna: Velin) of Rijkswaterstaat in geval van een buisleidingenstrook
waarin nog geen buisleidingen aanwezig zijn. De Vereniging Nederlandse
Gemeenten (hierna: VNG) heeft aangegeven haar leden actief te informeren over deze werkwijze.
Anders dan waar in de Structuurvisie Buisleidingen en de Nota van
Antwoord bij de ontwerp-Structuurvisie Buisleidingen vanuit werd
gegaan, wordt geen termijn gesteld aan de mogelijkheid voor gemeenten
om het voorkeurstracé voor de buisleidingenstrook nader uit te werken.
De keuze om dit te doen direct na de aanwijzing van het voorkeurstracé of
op het moment dat zich een initiatief aandient voor het leggen van een
leiding is aan gemeenten. In de Structuurvisie Buisleidingen werd
aangekondigd dat aan de mogelijkheid voor gemeenten om de ligging
van het voorkeurstracé te optimaliseren een termijn zou worden
gebonden, waarbij werd gedacht aan een termijn van 5 jaar. Daarna zou
het zogeheten zoekgebied van 250 meter aan weerszijden van het
voorkeurstracé komen te vervallen en zou de ligging van de buisleidingenstrook alleen kunnen worden aangepast na tussenkomst van de Minister
van Infrastructuur en Milieu. Zowel de Velin als de VNG hebben naar
aanleiding van de ontwerp-Structuurvisie Buisleidingen zienswijzen
ingediend over deze termijn. De Velin bepleitte met het oog op duidelijkheid voor de leidinglegger dat het tracé voor de buisleidingenstrook
meteen al definitief zou worden vastgelegd. De VNG vroeg om maximale
flexibiliteit in de tijd door geen termijn te hanteren voor eventuele
aanpassingen van het voorkeurstracé.
In de Nota van Antwoord bij de ontwerp-Structuurvisie buisleidingen
werd voor het vasthouden aan de termijn van vijf jaar aangevoerd dat
over de gevolgen van ruimtelijke plannen niet te lang onzekerheid dient te

Staatsblad 2014

174

11

bestaan. Bij nader inzien lijkt het echter wenselijk om gemeenten ook na
een termijn van 5 jaar nog de mogelijkheid te bieden de ligging van het
voorkeurstracé voor de buisleidingenstrook beperkt aan te passen, zonder
daarbij de Minister van Infrastructuur en Milieu te hoeven betrekken.
Daartoe is het voordeel van een langdurige flexibiliteit voor gemeenten
afgezet tegen de noodzaak tot langdurige controle en monitoring van het
tracé voor de buisleidingenstrook door de leidingexploitanten. De
langdurige flexibiliteit voorkomt dat een gemeente te maken krijgt met
een definitief tracé voor een buisleidingenstrook terwijl dat tracé voor de
betrokken gemeente of voor een initiatiefnemer voor een nieuwe
buisleiding geen optimaal tracé (meer) is. Deze situatie zou dan door een
gemeente niet zelfstandig aangepast kunnen worden. Deze flexibiliteit
leidt naar de mening van het Rijk voor de leidingexploitanten niet tot een
grotere controle- en monitoringslast ten opzichte van de huidige praktijk,
aangezien de leidingexploitanten nu ook al nauwgezet de ontwikkelingen
in de omgeving van hun buisleidingen monitoren.
2.6 Geen nieuwe belemmeringen
Een buisleiding dient zoveel mogelijk onbelemmerd in een buisleidingenstrook te kunnen worden aangelegd. Bij het vaststellen van een nieuw
bestemmingsplan dienen gemeenten daarom in een buisleidingenstrook
geen activiteiten toe te staan die het leggen van een buisleiding in die
strook kunnen belemmeren. In algemene zin geldt dat van een belemmering voor het aanleggen van een buisleiding sprake is, indien er bovenof ondergronds een obstakel aanwezig is dat het graven van een sleuf en
het daarin leggen van de buisleiding verhindert. Bouwwerken en
uitgebreide infrastructuur in de buisleidingenstrook vormen daarom in de
regel een belemmering. In het artikelsgewijze deel van de toelichting zal
bij artikel 2.9.4 nader worden ingegaan op de activiteiten die in ieder geval
een belemmering vormen voor het aanleggen van buisleidingen in de
buisleidingenstrook.
Bestemmingsplannen die reeds van kracht zijn op het moment dat het
voorkeurstracé voor de buisleidingenstrook wordt vastgesteld, hoeven op
grond van dit besluit niet te worden aangepast. De reeds aanwezige
planologische mogelijkheden voor gronden die deel uitmaken van een
buisleidingenstrook kunnen dus gewoon ongewijzigd blijven voortbestaan. Op het moment dat er een voornemen is om een buisleiding in de
buisleidingenstrook aan te leggen, zal het tracé voor die buisleiding in het
bestemmingsplan dienen te worden opgenomen. Het opnemen van een
(dubbel)bestemming voor een buisleiding kan beperkingen aan het
gebruik van die gronden met zich brengen, hetgeen kan leiden tot
planschade.
Binnen het zoekgebied van 250 meter aan weerszijden van het
voorkeurstracé gelden geen speciale verplichtingen of beperkingen. Het
zoekgebied is alleen bedoeld om binnen bepaalde ruimtelijke marges
gemeenten de gelegenheid te bieden de ligging van het voorkeurstracé
beperkt aan te passen.
3. Het aanleggen van buisleidingen van nationaal belang
3.1 Aanleg binnen een buisleidingenstrook en uitzonderingen daarop
Aangezien in de buisleidingenstroken ruimte wordt vrijgehouden voor
nieuwe buisleidingen van nationaal belang voor het vervoer van
gevaarlijke stoffen, dienen deze buisleidingen in de daarvoor bedoelde
buisleidingenstroken te worden aangelegd en niet daarbuiten. Dit besluit
bepaalt daarom dat bestemmingsplannen de aanleg van een nieuwe
buisleiding van nationaal belang alleen mogen toelaten in een buisleidingenstrook. Daarbij dient ook de belemmeringenstrook van ten minste vijf

Staatsblad 2014

174

12

meter aan weerszijden van de buisleiding binnen de buisleidingenstrook
te vallen.
Voordat een buisleiding van nationaal belang in een buisleidingenstrook
kan worden aangelegd, moet op grond van het Bevb het tracé voor die
buisleiding en de daarbij behorende belemmeringenstrook in het
bestemmingsplan zijn opgenomen. Met het aanwijzen van het voorkeurstracé voor een buisleidingenstrook is immers niet de bestemming van de
gronden ter plaatse van de buisleidingenstrook geregeld. Voor een aantal
categorieën van buisleidingen geldt dat de aanleg of uitbreiding daarvan
op grond van een wettelijke verplichting gebeurt met toepassing van de
rijkscoördinatieregeling en een rijksinpassingsplan als bedoeld in de Wro.
Voor de buisleidingen van nationaal belang als bedoeld in dit besluit geldt
dit voor de aanleg en uitbreiding van onder meer aardgastransportleidingen met een druk van ten minste 40 bar en een diameter van ten
minste 47,5 cm (zie artikel 39b van de Gaswet). De aanleg van de overige
buisleidingen zal in de regel gebeuren door de vaststelling van een
bestemmingsplan door de gemeente.
Er is een aantal uitzonderingen op de verplichting om een buisleiding
van nationaal belang met de daarbij behorende belemmeringenstrook in
een buisleidingenstrook aan te leggen. In de eerste plaats kunnen
aansluitingen van een leverancier of naar een gebruiker buiten de
buisleidingenstrook worden aangelegd, aangezien de buisleidingenstroken niet altijd helemaal doorlopen tot een leverancier of gebruiker. Het
tracé van of naar de locatie buiten de buisleidingenstrook dient in dat
geval zo kort mogelijk te worden gehouden. In de tweede plaats kan een
ten tijde van de aanwijzing van het voorkeurstracé geldend bestemmingsplan de aanleg van een buisleiding van nationaal belang reeds
toestaan op een tracé dat is gelegen buiten de buisleidingenstrook. In dat
geval blijft die mogelijkheid bestaan en hoeft het bestemmingsplan
daarop niet te worden aangepast. Ook bestaande buisleidingen die reeds
voor de aanwijzing van het voorkeurstracé en de inwerkingtreding van dit
besluit buiten de buisleidingenstroken liggen, hoeven niet te worden
verlegd naar een buisleidingenstrook.
Hiernaast kan er, bijvoorbeeld als gevolg van nieuwe inzichten,
onverhoopt een situatie ontstaan die het wenselijk maakt dat een
buisleiding van nationaal belang wordt aangelegd volgens een tracé dat
geheel afwijkt van het voorkeurstracé waarin ruimte voor buisleidingen
wordt vrijgehouden. In dergelijke uitzonderlijke situaties kan de Minister
van Infrastructuur en Milieu of, als het om gasleidingen van nationaal
belang als bedoeld in artikel 39b van de Gaswet gaat, de Minister van
Economische Zaken samen met de Minister van Infrastructuur en Milieu,
besluiten om de aanleg van die nieuwe buisleiding buiten een buisleidingenstrook mogelijk te maken. Voorwaarde daarvoor is dat er sprake is van
besluitvorming door middel van een rijksinpassingsplan als bedoeld in
artikel 3.28 van de Wro. Wanneer voor het aanleggen van de buisleiding
gebruik wordt gemaakt van een rijksinpassingsplan, dan kan het Rijk die
buisleiding daarmee rechtstreeks buiten een buisleidingenstrook in een
bestemmingsplan inpassen. De bepalingen in het Barro en derhalve de
verplichting op grond van artikel 2.9.5 om een buisleiding van nationaal
belang in de buisleidingenstrook aan te leggen, zijn – gelet op artikel 1.1,
tweede lid, van het Barro – niet op een rijksinpassingsplan van
toepassing. Het mag echter duidelijk zijn dat hier alleen sprake van kan
zijn in absolute uitzonderingsgevallen, aangezien het Rijk ook zelf
gebonden is aan het beleid uit de Structuurvisie Buisleidingen. Indien het
incidenteel noodzakelijk zou zijn om met gebruikmaking van een
rijksinpassingsplan buiten de buisleidingenstroken toch een buisleiding
van nationaal belang aan te leggen, zullen het nut en de noodzaak van die
buisleidingverbinding in het rijksinpassingsplan moeten worden
onderbouwd en zal daarbij moeten worden aangegeven hoe het afwijkend

Staatsblad 2014

174

13

tracé zich verhoudt tot de Structuurvisie buisleidingen en een goede
ruimtelijke ordening.
3.2 Externe veiligheid
Voor buisleidingen voor het vervoer van gevaarlijke stoffen geldt dat
rekening moet worden gehouden met risicoafstanden tussen een
buisleiding en bebouwing. Het Bevb stelt op basis van het plaatsgebonden risico een minimum beschermingsniveau vast voor buisleidingen
voor het vervoer van gevaarlijke stoffen. Op grond van het Bevb geldt
voor deze buisleidingen een grenswaarde voor het plaatsgebonden risico
(de PR 10-6/jr contour) die niet mag worden overschreden bij kwetsbare
objecten en een richtwaarde voor beperkt kwetsbare objecten. Het
plaatsgebonden risico is de kans per jaar dat een persoon die onafgebroken en onbeschermd op een bepaalde plaats zou verblijven, overlijdt
als rechtstreeks gevolg van een ongewoon voorval met een buisleiding
waarbij een gevaarlijke stof betrokken is. De plaatsgebonden risicoafstanden rond buisleidingen die gelden op grond van het Bevb houden
een planologisch relevante beperking in, omdat binnen die afstand in
principe niet gebouwd mag worden. De gemeente, dan wel de provincie
of het Rijk in geval van een inpassingsplan, dient er zorg voor te dragen
dat bij het inpassen van een buisleiding van nationaal belang of bij het
ruimtelijk plannen van een kwetsbaar of beperkt kwetsbaar object of een
risicoverhogend object in de nabijheid van de buisleiding wordt voldaan
aan de vereisten van het Bevb. Op grond van het Bevb is het niet
toegestaan dat binnen een risicocontour van een buisleiding kwetsbare
objecten, zoals woningen of scholen, bestemd worden. De aanwezigheid
van beperkt kwetsbare objecten binnen de risicocontour, zoals winkels en
kantoorgebouwen, moet op grond van het Bevb door de gemeente zo veel
mogelijk voorkomen en gemotiveerd worden. Daarnaast schrijft het Bevb
voor dat het groepsrisico in het invloedsgebied van een buisleiding moet
worden meegewogen bij de vaststelling van een bestemmingsplan dat de
aanleg van een buisleiding voor het vervoer van gevaarlijke stoffen
toelaat. Voor het groepsrisico, dat wil zeggen de cumulatieve kans per
kilometer buisleiding dat ten minste 10, 100 of 1.000 personen overlijden
als rechtstreeks gevolg van hun aanwezigheid in het invloedsgebied van
een buisleiding en een ongewoon voorval met die buisleiding (met andere
woorden een maat voor de omvang van een eventuele ramp), is in de
Structuurvisie Buisleidingen op verzoek van de gemeenten een indicatieve
typering van woonwijken langs buisleidingenstroken opgenomen (zie
paragraaf 8.2.2 van de Structuurvisie). Deze is nadrukkelijk niet als norm
of aanbeveling bedoeld, maar geeft wel indicatief steun voor de beeldvorming. Steeds zal voor individuele gevallen een specifieke risicoberekening moeten worden uitgevoerd en blijven de eisen van het Bevb van
toepassing.
Voor de buisleidingen van nationaal belang geldt dat het wenselijk is
dat het indirecte ruimtebeslag van nieuwe buisleidingen wordt beperkt tot
de buisleidingenstrook. Voor de aanleg van nieuwe buisleidingen voor het
vervoer van gevaarlijke stoffen geldt op grond van artikel 6, tweede lid,
van het Bevb dat de plaatsgebonden risicocontour van de nieuwe
buisleiding binnen vijf meter van het hart van de buisleiding ligt. Dat
houdt in dat de plaatsgebonden risicocontour bij aanleg van de leiding
binnen de belemmeringenstrook van vijf meter moet blijven. Doordat dit
besluit bepaalt dat een buisleiding van nationaal belang zodanig in een
bestemmingsplan wordt ingepast dat ook de belemmeringenstrook van
de buisleiding in de buisleidingenstrook is gelegen, zal ook de plaatsgebonden risicocontour van de nieuwe buisleiding in de regel binnen de
buisleidingenstrook vallen. Daarmee wordt zo veel mogelijk voorkomen
dat gemeenten in hun planologische mogelijkheden voor gronden die

Staatsblad 2014

174

14

gelegen zijn buiten de buisleidingenstrook worden beperkt. Met het in
werking treden van het Bevb en het uitbrengen van de Structuurvisie
Buisleidingen kunnen de veiligheidszones langs de buisleidingstroken,
waarvan in het Structuurschema Buisleidingen van 1985 sprake was,
komen te vervallen.
Er kunnen echter situaties voorkomen dat de risicocontour van een
buisleiding van nationaal belang buiten de buisleidingenstrook valt. Voor
reeds in de buisleidingenstrook aanwezige buisleidingen (zie paragraaf
2.3) is het zeker niet uitgesloten dat de plaatsgebonden risicocontour
groter is dan vijf meter, zodat deze dus de buisleidingenstrook kan
overschrijden. Ook kan de aanleg of de bouw of vestiging van een nieuw
risicoverhogend object – zoals een windturbine of een nieuwe buisleiding
– de risicocontour van een reeds aanwezige buisleiding van nationaal
belang vergroten, zodat deze risicocontour buiten de buisleidingenstrook
zal komen te vallen. Tot slot kan er voor bepaalde buisleidingen ook een
uitzondering gelden op artikel 6, tweede lid, van het Bevb, zodat voor die
buisleidingen een grotere plaatsgebonden risicocontour dan vijf meter
geldt. Daarmee kan ook voor die gevallen de plaatsgebonden risicocontour buiten de buisleidingenstrook komen te liggen.
Wanneer binnen de plaatsgebonden risicocontour van een buisleiding
bebouwing aanwezig is of is toegestaan op grond van een vastgesteld
bestemmingsplan, dan kan dit een knelpunt opleveren. Voor deze situatie
zijn in het Bevb regels gesteld.
Eventueel zullen er rond een buisleiding maatregelen nodig zijn om de
plaatsgebonden risicocontour van een buisleiding te verkleinen, zodat
deze niet over een kwetsbaar object komt te vallen. Het plaatsgebonden
risico van een buisleiding kan door de leidingexploitant bijvoorbeeld
worden beïnvloed door het ontwerp van de buisleiding, zoals de dikte van
het staal van de buisleiding, of de wijze van aanleg, zoals de diepteligging
van de buisleiding in de grond. Het is aan de initiatiefnemer voor de
nieuwe buisleiding en de exploitant(en) van de reeds aanwezige buisleidingen om in samenspraak met de gemeente afspraken te maken over het
treffen van passende maatregelen die het risico reduceren tot het vereiste
niveau.
4. Gevolgen voor het milieu
Dit besluit regelt dat ruimte wordt vrijgehouden voor de toekomstige
aanleg van nieuwe buisleidingen. Het vrijhouden van ruimte op zich leidt
niet tot milieueffecten. Milieueffecten kunnen wel optreden op het
moment dat een buisleiding aangelegd gaat worden en bij het beheer van
die buisleiding.
Het bij ministeriële regeling aan te wijzen voorkeurstracé voor de
buisleidingenstroken is bij het opstellen van de Structuurvisie Buisleidingen onderzocht. In dat verband is een milieueffectrapport (plan-MER)
opgesteld, waarin de milieueffecten van de hoofdverbindingen en
eventuele alternatieve buisleidingverbindingen in kaart zijn gebracht. De
keuze voor het voorkeurstracé voor de buisleidingenstroken, zoals dat is
opgenomen op de visiekaart in de Structuurvisie Buisleidingen, is in
belangrijke mate hierop gebaseerd. Met het oog op eventuele gevolgen
voor Natura 2000-gebieden is daarnaast een passende beoordeling in de
zin van de Natuurbeschermingswet 1998 uitgevoerd. Ook is een
aanvullend onderzoek gedaan naar buisleidingenstroken door EHSgebieden. Daar waar het tracé voor een buisleidingenstrook deze
gebieden zal doorkruisen, omdat er geen geschikt alternatief voorhanden
is, zullen bij de aanleg van een nieuwe buisleiding op basis van het
daarvoor te maken milieueffectrapport passende maatregelen getroffen
moet worden om nadelige effecten te voorkomen of eventueel te
compenseren.

Staatsblad 2014

174

15

Het tracé voor een nieuwe buisleiding moet in het bestemmingplan zijn
opgenomen alvorens deze aangelegd kan worden. Hiermee wordt de
eventuele MER-plicht voor nieuwe buisleidingen gekoppeld aan het
besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan. Bij het vaststellen van
het bestemmingsplan zal ook de externe veiligheid in aanmerking moeten
worden genomen.
5. Gevolgen voor overheden, burgers en het bedrijfsleven
5.1 Maatschappelijke kosten- en batenanalyse
Er is een maatschappelijke kosten- en batenanalyse (MKBA) uitgevoerd
naar het vrijhouden van ruimte voor buisleidingen van nationaal belang
(MKBA Structuurvisie Buisleidingen). De vraagstelling daarbij was of de
maatschappelijke kosten en baten van een regeling, waarbij er verplicht
ruimte wordt vrijgehouden in buisleidingenstroken, zouden opwegen
tegen de maatschappelijke kosten en baten van het alternatief dat er geen
ruimte wordt vrijgehouden in buisleidingenstroken. In termen van kosten
en baten betekent het aanwijzen van het voorkeurstracé dat er nu kosten
gemaakt moeten worden om ruimte ter beschikking te hebben en houden,
die in het geval er geen voorkeurstracé wordt aangewezen, gebruikt zou
kunnen worden voor andere functies, zoals woningbouw. De baten liggen
in een goedkopere toekomstige aanleg van buisleidingen van nationaal
belang, omdat er voor de aanleg van buisleidingen reeds een tracé is
gereserveerd en de procedurekosten beperkt kunnen worden.
In de MKBA is gekeken naar twee projectalternatieven. Het eerste
projectalternatief ging uit van een nieuwe structuurvisie, inclusief een
juridische doorwerking van die structuurvisie door regels te stellen aan
bestemmingsplannen. Het tweede projectalternatief ging ook uit van een
nieuwe structuurvisie, maar zonder verdere juridische doorwerking van
die structuurvisie in bestemmingsplannen. Het referentiealternatief was
dat er geen structuurvisie, dus geen rijksbeleid voor buisleidingen, zou
zijn. In beide projectalternatieven is zowel een lager als een hoger
economisch groeiscenario toegepast, met verschillende aantallen nieuwe
buisleidingen. De maatschappelijke kosten van de projectalternatieven
werden bepaald door een inschatting te maken van de vermindering van
de grondwaarde ter plaatse van het voorkeurstracé, indien die grondwaarde volgens bestaande plannen hoger is dan landbouwgrond. De in
de MKBA vastgestelde baten van het vrijhouden van ruimte voor de
aanleg van nieuwe buisleidingen komen voort uit vermeden aanlegonderhoud- en exploitatiekosten, vermeden procedurekosten, een kortere
proceduretijd bij de aanleg van nieuwe buisleidingen (dus sneller kunnen
transporteren), en minder versnippering van ruimte. Ook de verbetering
van de concurrentiepositie is in de MKBA in de baten meegenomen, maar
dit is niet gemonetariseerd. De conclusie van het MKBA-onderzoek is dat
het vrijhouden van ruimte in buisleidingenstroken loont en maatschappelijk netto tot meer baten leidt dan in de situatie dat er geen ruimte
wordt vrijgehouden. Deze conclusie geldt in zijn algemeenheid ook in een
situatie van lage economische groei. De netto baten kunnen, afhankelijk
van het alternatief en het scenario en economische groei, in geld
uitgedrukt tientallen tot maximaal € 200 miljoen bedragen, in vergelijking
met een situatie zonder beleid en structuurvisie. De netto baten van het
projectalternatief met juridische doorwerking in bestemmingsplannen,
zoals geregeld in het onderhavige besluit, zijn ongeveer drie keer hoger
dan die zonder juridische doorwerking in bestemmingsplannen. Naast de
gemonetariseerde effecten is in de MKBA ook aangegeven dat het niet
kunnen aanleggen van buisleidingen negatieve consequenties kan hebben
voor de concurrentiepositie van de Nederlandse chemische industrie en
mogelijk kan leiden tot het wegvallen van productielocaties in Nederland.

Staatsblad 2014

174

16

5.2 Bestuurlijke lasten
De lasten van dit besluit voor overheden zijn zeer beperkt, doordat dit
besluit de gemeenten in beginsel niet verplicht tot het aanpassen van
geldende bestemmingsplannen. Alleen wanneer een gemeente een nieuw
bestemmingsplan vaststelt of een aanvraag om een omgevingsvergunning voor het afwijken van het bestemmingsplan ontvangt, dient de
gemeente daarbij de regels in dit besluit in acht te nemen. In het geval
echter dat een gemeente het voorkeurstracé op voorhand wil verleggen,
bijvoorbeeld omdat het voorkeurstracé over een stal loopt en de
gemeente reeds een ander tracé voor de buisleidingenstrook in gedachten
heeft, dan zal de gemeente daarvoor het bestemmingsplan moeten
wijzigen. In de Structuurvisie Buisleidingen is ervan uitgegaan dat
gemeenten het voorkeurstracé in het bestemmingsplan nader zullen
willen of moeten uitwerken, aangezien er aanwijzingen zijn of verwacht
kan worden dat de ligging van het voorkeurstracé nog niet optimaal is.
Ofschoon optimalisering van het voorkeurstracé geen verplichting vanuit
het Barro is, is de veronderstelling echter dat optimalisering gewenst zal
zijn. Voor dergelijke situaties is een inschatting gemaakt van de kosten die
gepaard gaan met de aanpassing van bestemmingsplannen. Uitgaande
van een inschatting van vijf situaties per jaar zou het dan gaan om in
totaal € 53.000 per jaar. Het Rijk gaat ervan uit dat in deze situaties de
betreffende gemeente in overleg met de initiatiefnemer tot een
constructie ten aanzien van deze lasten zal komen.
5.3 Administratieve lasten
Dit besluit bevat geen verplichtingen voor burgers of het bedrijfsleven
en leidt reeds daarom niet tot administratieve lasten voor die partijen.
6. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De gemeente dient bij de vaststelling van een bestemmingsplan of
omgevingsvergunning waarmee van het bestemmingsplan wordt
afgeweken het onderhavige besluit in acht te nemen. Rijkswaterstaat en
de Velin hebben onderlinge afspraken gemaakt over het signaleren van
ontwikkelingen in en in de directe nabijheid van de buisleidingenstrook
die het leggen van nieuwe buisleidingen kunnen belemmeren. Zo nodig
zal hierover contact worden opgenomen met de desbetreffende
gemeente.
Voor de handhaving van dit besluit staan de bevoegdheden op grond
van de Wro en de Wet revitalisering generiek toezicht (hierna: Wrgt) ter
beschikking. Indien de gemeente een bestemmingsplan voorbereidt dat
op onderdelen in strijd is met de bepalingen in dit besluit, dan kan de
Minister van Infrastructuur en Milieu hierop reageren door middel van het
indienen van een zienswijze op het ontwerpbestemmingsplan. Indien de
zienswijze van de minister niet of niet volledig in het definitieve bestemmingsplan wordt overgenomen, dan kan de minister de gemeenteraad
conform artikel 3.8, zesde lid, van de Wro een reactieve aanwijzing geven.
De minister kan daarnaast ook tegen het bestemmingsplan in beroep. Het
interbestuurlijke toezicht valt overeenkomstig het stelsel van de Wrgt in
beginsel onder de verantwoordelijkheid van de provincies.
7. Verhouding met andere regelgeving
Op alle buisleidingen van nationaal belang zoals bedoeld in dit besluit is
het Bevb onverkort van toepassing. Het Bevb geldt voor zowel buisleidingen binnen als buiten een buisleidingenstrook, en voor reeds
aanwezige en nieuwe buisleidingen van nationaal belang. Het Bevb regelt
de externe veiligheidsaspecten van buisleidingen door middel van onder

Staatsblad 2014

174

17

meer een zorgplicht van de leidingexploitant, een externe veiligheidsnormering waarmee rekening moet worden gehouden bij het aanleggen van
een nieuwe buisleiding of bij een nieuwe ruimtelijke ontwikkeling nabij
een reeds aanwezige buisleiding, het opnemen van alle leidingen voor
gevaarlijke stoffen in bestemmingsplannen (met belemmeringenstrook en
vergunningstelsel) en de sanering van situaties waarbij de grenswaarde
van het plaatsgebonden risico van een buisleiding overschreden wordt.
8. Adviezen en reacties op het ontwerp
8.1 Voorbereiding van het besluit
Dit besluit is voorbereid in overleg met de Ministeries van EZ en
Defensie. Bij de voorbereiding van het besluit heeft voorts afstemming
plaatsgevonden met vertegenwoordigers van de VNG, het IPO en de UvW,
alsmede met vertegenwoordigers van de Velin.
8.2 Inspraak
Conform de in artikel 4.3, vijfde lid, van de Wro voorgeschreven
procedure is het ontwerp van dit besluit, wat betreft de wijzigingen van
het Barro, overgelegd aan de beide Kamers der Staten-Generaal en in de
Staatscourant en langs elektronische weg bekendgemaakt, en is aan een
ieder de gelegenheid geboden om opmerkingen over het ontwerp ter
kennis van de minister te brengen.
Naar aanleiding van de publicatie van het ontwerpbesluit zijn meerdere
reacties ontvangen.
Van de bestuurlijke koepels is een reactie op het ontwerpbesluit
ontvangen van de VNG en de UvW. Het IPO heeft geen inhoudelijke
reactie gegeven op het ontwerpbesluit.
In haar inbreng onderschrijft de VNG dat het besluit aan gemeenten
optimale flexibiliteit biedt bij het uitwerken van het voorkeurstracé,
alsmede het belang dat dit zorgvuldig en in samenspraak met de
belanghebbenden gebeurt. De VNG pleit er daarnaast voor om tijdelijke
bouwwerken toe te laten in de vrijwaringszone. Dit laatste heeft niet
geleid tot een aanpassing van het ontwerpbesluit. Nu het niet bekend is
wanneer zich een initiatief voor het leggen van een buisleiding van
nationaal belang in het voorkeurstracé kan voordoen, zou het toestaan
van tijdelijke afwijkingen van het bestemmingsplan ten behoeve van de
realisatie van een tijdelijk bouwwerk een extra belemmering voor de
initiatiefnemer voor de buisleiding kunnen vormen.
De inbreng van de UvW heeft ertoe geleid dat een waterkering en een
daartoe behorende beschermingszone alleen als belemmering worden
aangemerkt indien deze zich in de lengterichting van het voorkeurstracé
bevinden.
De zienswijze van de Velin, die werd ondersteund door een zienswijze
van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (VNCI), was
mede aanleiding om het vereiste te laten vervallen dat bij de aanleg van
nieuwe buisleidingen de plaatsgebonden risicocontour van 10-6 per jaar
altijd binnen de buisleidingenstrook moet komen te liggen. In de plaats
daarvan is bepaald dat de belemmeringenstrook bij een buisleiding van
nationaal belang binnen de buisleidingenstrook moet zijn gelegen. De
Velin heeft daarnaast in haar zienswijze gepleit voor het stellen van een
maximale termijn van vijf jaar aan de bevoegdheid van gemeenten om te
schuiven met een tracé, en voor het opnemen van een verplichting voor
gemeenten om leidingexploitanten tijdig te betrekken bij een verschuiving
van het tracé. Daarnaast ziet de Velin graag een rol voor de Minister van
Infrastructuur en Milieu ten aanzien van het vastleggen van het voorkeurstracé bij mogelijke conflictsituaties. Deze opmerkingen worden mede

Staatsblad 2014

174

18

ondersteund door de VNCI. Het ontwerpbesluit is op deze onderdelen niet
aangepast. In het algemeen deel van de toelichting is reeds aangegeven
welke afwegingen op de naar voren gebrachte punten zijn gemaakt.
De Provincie Groningen en de Stichting Buizenzone Eemsdelta vragen
in hun zienswijzen om een uitzonderingspositie voor de regionale
buisleidingenstrook (Buizenzone) voor zover die samenvalt met de
nationale buisleidingenstrook, die erin voorziet dat ook leidingen van
regionaal belang in de buisleidingenstrook kunnen worden toegestaan.
Deze zienswijze heeft niet geleid tot een aanpassing van het ontwerpbesluit, nu het besluit juist ten doel heeft om ruimte te vrijwaren voor
leidingen die van nationaal belang zijn. Uiteraard is het wel mogelijk om
de regionale Buizenzone en het voorkeurstracé van het Rijk waar mogelijk
te bundelen door deze naast elkaar te leggen.
II Artikelsgewijs
Artikel I, onderdelen A en C
De wijziging van de begripsomschrijving van «GML-bestand» houdt
verband met het voornemen om nieuwe, omvangrijke kaartbijlagen bij het
Barro en bij de daarop gebaseerde Regeling algemene regels ruimtelijke
ordening (hierna: Rarro) voortaan bekend te maken door deze elektronisch
beschikbaar te stellen via de website www.ruimtelijkeplannen.nl. Op
grond van artikel 1.2.3, eerste lid, van het Bro wordt een ruimtelijk besluit
elektronisch vastgesteld en is de elektronisch vastgestelde versie de
juridisch bindende versie. Er is gebleken dat de kaartbijlagen bij het Barro
en de Rarro vaak dermate omvangrijke elektronische bestanden zijn, dat
deze niet goed geschikt zijn voor elektronische publicatie in het Staatsblad
of de Staatscourant. Tegelijkertijd bestaat er met de website
www.ruimtelijkeplannen.nl een elektronische voorziening die speciaal is
toegesneden op het bieden van ruimtelijke informatie. Voor de kaartbijlagen bij het Barro zal daarom vaker gebruik worden gemaakt van
terinzagelegging via die website. Volgens aanwijzing 188 van de Aanwijzingen voor de regelgeving kan voor een bijlage bij een wettelijke regeling
van deze uitzonderingsmogelijkheid gebruik worden gemaakt, indien die
bijlage niet geschikt is voor publicatie in het Staatsblad of de Staatscourant en de kenbaarheid voor de direct bij de regeling betrokken
personen voldoende verzekerd is.
Om de kenbaarheid van de kaartbijlagen bij het Barro voldoende zeker
te stellen, is in het Barro expliciet vastgelegd dat de GML-bestanden
waarin de kaarten behorende bij het Barro zijn opgenomen, te raadplegen
zijn via de website www.ruimtelijkeplannen.nl. De website
www.ruimtelijkeplannen.nl is voor bestuursorganen en burgers een
bekende vindplaats voor besluiten en regelgeving van decentrale
overheden en het Rijk op het terrein van de ruimtelijke ordening. De
website is de landelijke voorziening waarop op grond van artikel 1.2.1 van
het Bro alle ruimtelijke besluiten – ruimtelijke visies, plannen, besluiten,
verordeningen, algemene maatregelen van bestuur en ministeriële
regelingen – elektronisch beschikbaar, vindbaar en toegankelijk dienen te
zijn. Het feit dat kaartbijlagen door elektronische publicatie op
www.ruimtelijkeplannen.nl bekend worden gemaakt, zal daarnaast steeds
in het slotformulier van een besluit of ministeriële regeling worden
medegedeeld. Voor de goede orde wordt opgemerkt dat de GMLbestanden – en de weergave daarvan in de vorm van een kaartbeeld –
integraal onderdeel uitmaken van het Barro en daarbij een bijlage vormen
die in gelijke mate bindend is als de overige onderdelen van het Barro.
Voor de toevoeging van de zinsnede «bij dit besluit» aan de definitie
van «GML-bestand» is gekozen omdat het begrip «GML-bestand» als
zodanig ook in de Rarro is gedefinieerd, waarbij in de Rarro aan dit begrip
een andere betekenis is toegekend. De GML-bestanden die behoren bij de

Staatsblad 2014

174

19

Rarro hebben namelijk eigen planidentificatienummers. Om gelijkluidende
begrippen met afwijkende betekenissen in het Barro en de Rarro te
voorkomen, is in het Barro het begrip «GML-bestand» gewijzigd in
«GML-bestand bij dit besluit». Bij de eerstkomende wijziging van de Rarro
zal ook daarin de begripsdefinitie van «GML-bestand» zodanig worden
aangepast dat er geen overlap meer is tussen de beide begripsdefinities.
Conform het Informatiemodel Ruimtelijke Ordening 2012 (hierna: IMRO)
en de Standaard Toegankelijkheid Ruimtelijke Instrumenten 2012 (hierna:
STRI) – zijnde digitale standaarden voor de ruimtelijke ordening – wordt
het Barro via de weblocatie www.ruimtelijkeplannen.nl beschikbaar
gesteld in de vorm van bronbestanden. Het GML-bestand is volgens de
STRI een van deze bronbestanden waarin de kaarten en de koppeling naar
de daarbij behorende regels zijn opgenomen. Aan ieder besluit tot
wijziging van het Barro wordt conform de STRI een nieuw zogeheten
planidentificatienummer toegekend. Deze kent voor het Rijk altijd de
schrijfwijze NL.IMRO.000 gevolgd door een uniek nummer. De herkomst
van de kaarten en daarbij behorende ruimtelijke objecten met regels zijn
hierdoor eenvoudig te herleiden tot het besluit waarbij die kaarten de
bijlage vormen. Dit planidentificatienummer zal bij ieder besluit tot
wijziging van het Barro aan de begripsomschrijving van «GML-bestand bij
dit besluit» worden toegevoegd. Door het beschikbaar stellen van de
bronbestanden van het Barro conform de STRI worden daarnaast de
authenticiteit van bestanden en de bestandsbeveiliging geborgd. De
verschillende bronbestanden zoals het GML-bestand, worden met behulp
van een PKI-overheid certificaat gewaarmerkt. Via
www.ruimtelijkeplannen.nl is dit zichtbaar als een «groen slotje».
Artikel I, onderdelen B, D, E en H
Deze wijzigingen betreffen het herstel van enkele verschrijvingen.
Artikel I, onderdeel F
Artikel 2.9.1 (begripsbepalingen)
In paragraaf 2.2 van het algemeen deel van de toelichting is reeds
uitgebreid ingegaan op de omschrijving van de begrippen buisleiding van
nationaal belang en landelijk hoofdnetwerk van leidingen, zodat hier
kortheidshalve naar die paragraaf wordt verwezen.
Onder het begrip voorkeurstracé wordt in dit besluit verstaan het tracé
voor een buisleidingenstrook dat bij ministeriële regeling wordt aangewezen. Dit begrip wordt gebruikt naast de meer neutrale term «tracé voor
een buisleidingenstrook» die in dit besluit wordt gebruikt voor die
gevallen waarin niet specifiek het door de minister aangewezen tracé voor
een buisleidingenstrook is bedoeld.
Artikel 2.9.2 (aanwijzing voorkeurstracés)
Het eerste lid van dit artikel biedt de grondslag voor de aanwijzing van
tracés voor buisleidingenstroken door de Minister van Infrastructuur en
Milieu, in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken. Dit
bij ministeriële regeling aan te wijzen tracé is het zogeheten voorkeurstracé. Aan weerszijden van het voorkeurstracé zal een zoekgebied worden
aangewezen, waarbinnen de gemeente de ligging van het voorkeurstracé
met toepassing van artikel 2.9.3 eventueel kan optimaliseren met het oog
op een specifieke lokale situatie.
Op grond van het tweede lid van dit artikel heeft het voorkeurstracé een
breedte van ten hoogste 70 meter, met uitzondering van de plaatsen waar
het voorkeurstracé een hoofdwater als bedoeld in artikel 1.1 van het
Waterbesluit kruist. De exacte breedte van het voorkeurstracé zal in de

Staatsblad 2014

174

20

ministeriële regeling worden bepaald. In het algemeen deel van de
toelichting is reeds ingegaan op de afmetingen die het voorkeurstracé
doorgaans heeft.
Artikel 2.9.3 (nadere uitwerking voorkeurstracé)
Dit artikel bepaalt dat de gemeente het voorkeurstracé onder bepaalde
voorwaarden in een bestemmingsplan nader kan uitwerken. Doordat de
uitwerking – en daarbij de eventuele aanpassing van het tracé – in een
bestemmingsplan gebeurt, wordt verzekerd dat voor iedereen kenbaar is
waar het tracé voor de buisleidingenstrook loopt. Het optimaliseren van
de ligging van het voorkeurstracé kan slechts binnen de grenzen van het
zoekgebied van 250 meter dat op grond van artikel 2.9.2 met het voorkeurstracé wordt vastgesteld bij ministeriële regeling. Bij de uitwerking
van het voorkeurstracé dient de gemeente ervoor te zorgen dat er een
doorgaande buisleidingenstrook beschikbaar blijft die aansluit op het
voorkeurstracé onderscheidenlijk – indien nader uitgewerkt in een
bestemmingsplan – het tracé voor een buisleidingenstrook in de naastliggende gemeente(n). De breedte van het door de gemeente uit te werken
tracé dient daarnaast gelijk te zijn aan de breedte die het voorkeurstracé
over het grootste deel van dat tracé heeft. Dat wil zeggen dat wanneer een
voorkeurstracé plaatselijk een versmalling heeft, terwijl het overige deel
van dat voorkeurstracé een breedte heeft van 70 meter, het door de
gemeente in een bestemmingsplan uit te werken tracé voor een buisleidingenstrook een breedte dient te hebben van 70 meter.
Voor het in een bestemmingsplan vastgelegd tracé voor de buisleidingenstrook geldt enkel dat de gemeente daarbinnen geen nieuwe
activiteiten mag toelaten die de aanleg van een buisleiding van nationaal
belang kunnen belemmeren (zie artikel 2.9.3, derde lid). Het uitwerken van
het voorkeurstracé in een bestemmingsplan verplicht derhalve niet tot het
opnemen van een (dubbel)bestemming «leiding» in het bestemmingsplan. In paragraaf 2.4 van het algemeen deel van de toelichting is hierop
reeds uitgebreid ingegaan, zodat hier kortheidshalve naar die paragraaf
wordt verwezen.
Artikel 2.9.4 (belemmerende activiteiten)
Wanneer voor de gronden die deel uitmaken van het voorkeurstracé een
nieuw bestemmingsplan wordt vastgesteld, dan mogen daar – ten
opzichte van het geldende bestemmingsplan – geen nieuwe activiteiten
worden toegelaten die het leggen van buisleidingen kunnen belemmeren.
Dat geldt ook wanneer in plaats van het vaststellen van een nieuw
bestemmingsplan een omgevingsvergunning voor het afwijken van een
bestemmingsplan wordt verleend als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
onder c, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (hierna:
Wabo). Voor activiteiten die reeds zijn toegestaan op grond van een
bestemmingsplan dat van kracht is op het moment dat het voorkeurstracé
voor de buisleidingenstrook wordt vastgesteld, geldt dat deze mogen
worden voortgezet. Ook de bestaande planologische mogelijkheden in
een geldend bestemmingsplan kunnen na de vaststelling van het
voorkeurstracé voor de buisleidingenstrook nog steeds worden benut.
Eventuele onbenutte planologische mogelijkheden in de buisleidingenstrook kunnen in een nieuw bestemmingsplan worden overgenomen,
voor zover daarbij geen wijzigingen in de bestemmingen worden
aangebracht die nieuwe, niet reeds eerder toegestane, activiteiten
mogelijk maken die het leggen van buisleidingen verhinderen.
In het geval een gemeente gebruik heeft gemaakt of gebruik wil maken
van de in artikel 2.9.3 geboden mogelijkheid om het voorkeurstracé in een
bestemmingsplan nader uit te werken, geldt vanzelfsprekend ook voor dat
aangepaste tracé voor de buisleidingenstrook dat ter plaatse geen

Staatsblad 2014

174

21

activiteiten mogen worden toegelaten die het leggen van buisleidingen
kunnen belemmeren. Het derde lid bepaalt in dit verband dat artikel 2.9.4,
eerste lid, van overeenkomstige toepassing is op de gronden die deel
uitmaken van het tracé voor een buisleidingenstrook, bedoeld in artikel
2.9.3.
Het tweede lid van dit artikel geeft aan welke activiteiten in het
voorkeurstracé in ieder geval een belemmering vormen voor het
aanleggen van een buisleiding.
Onderdeel a heeft betrekking op het bouwen van een bouwwerk binnen
het voorkeurstracé voor de buisleidingenstrook, met uitzondering van het
bouwen van een bouwwerk dat noodzakelijk is voor de aanleg, het
onderhoud of de instandhouding van buisleidingen van nationaal belang,
zoals een meet- en regelstation of gascompressorstation. Bouwwerken
binnen het tracé van een buisleidingenstrook leiden ertoe dat de grond ter
plaatse niet bereikbaar is voor het leggen van leidingen. Bouwwerken die
geheel zonder omgevingsvergunning mogen worden gebouwd (de
gevallen bedoeld in artikel 2.3, tweede lid, van het Bor die zijn opgenomen
in artikel 2 in samenhang met de artikelen 5 en 8 van bijlage II bij het Bor)
blijven ook binnen een buisleidingenstrook toegestaan.
De onderdelen b en c hebben betrekking op infrastructuur die binnen
het voorkeurstracé voor de buisleidingenstrook wordt aangelegd in de
lengterichting van het tracé. Verharde wegen en paden, spoorwegen en
ook watergangen zoals een kanaal of sloot die zich over een grotere
afstand in de lengterichting binnen het tracé voor de buisleidingenstrook
bevinden, maken het leggen van buisleidingen ter plaatse onmogelijk.
Infrastructuur en watergangen die zodanig worden aangelegd dat deze
het tracé voor de buisleidingenstrook kruisen, zijn wel toegestaan en zijn –
gezien de totale lengte van het tracé over geheel Nederland – ook niet te
voorkomen.
Onderdeel d heeft betrekking op de aanleg van een waterkering,
inclusief de daartoe behorende beschermingszone als bedoeld in artikel
1.1, van de Waterwet, in de lengterichting binnen het voorkeurstracé voor
de buisleidingenstrook. In algemene zin geldt dat terughoudendheid dient
te worden betracht bij het toestaan van grote buisleidingen door een
waterkering of een daarbij behorende beschermingszone. Wanneer een
waterkering of daartoe behorende beschermingszone zich in de lengterichting binnen het tracé voor de buisleidingenstrook zou bevinden, dan
zou dat ertoe leiden dat er over een grotere afstand een buisleiding door
de waterkering kan worden gelegd. Vanuit het oogpunt van waterveiligheid wordt dit onwenselijk geacht. Situaties waarin het voorkeurstracé
en een waterkering elkaar kruisen, leveren in beginsel geen problemen op
voor de waterveiligheid en zijn overigens ook niet te voorkomen.
Onderdeel e heeft betrekking op de aanleg van buisleidingen die niet
zijn aan te merken als buisleidingen van nationaal belang, en op ondergrondse hoogspanningsverbindingen of andere ondergrondse leidingstelsels. Het is niet de bedoeling dat binnen het voorkeurstracé voor de
buisleidingenstrook, in de lengterichting van dat tracé, andersoortige
leidingen dan de buisleidingen van nationaal belang worden aangelegd,
zoals rioleringsbuizen, waterleidingen of leidingen die behoren tot het
regionaal transportleidingennet. Dit zou immers betekenen dat voor de
buisleidingen van nationaal belang minder ruimte beschikbaar is. Omdat
bepaalde leidingen niet in het bestemmingsplan hoeven te worden
opgenomen omdat deze niet planologisch relevant zijn en bovendien
geheel omgevingsvergunningvrij kunnen worden aangelegd, is dit met
een bestemmingsplan echter niet volledig te voorkomen (zie artikel 2.3,
tweede lid, van het Bor, in samenhang met artikel 2, onderdeel 18, onder
d, van bijlage II bij het Bor). Voor nieuwe buisleidingen die wel als
planologisch relevant kunnen worden aangemerkt, bijvoorbeeld vanwege
hun omvang, en die derhalve in het bestemmingsplan worden

Staatsblad 2014

174

22

opgenomen, geldt dat deze niet in het voorkeurstracé kunnen worden
toegelaten. Buisleidingen en ondergrondse hoogspanningsverbindingen
die het voorkeurstracé voor de buisleidingenstrook slechts kruisen,
vormen geen belemmering voor de buisleidingen van nationaal belang.
Wel zal bij de aanleg van kruisende buisleidingen of ondergrondse
hoogspanningsverbindingen rekening moeten worden gehouden met de
mogelijkheid dat er passende technische maatregelen dienen te worden
getroffen om de aanleg van buisleidingen van nationaal belang binnen
het voorkeurstracé niet te bemoeilijken.
Bij onderdeel f geldt dat bij het leggen van een buisleiding eventueel
aanwezige bomen of andere diepwortelende beplanting moeten worden
verwijderd. Het plaatsen van bomen – in grotere aantallen – binnen het
voorkeurstracé voor de buisleidingenstrook dient daarom te worden
vermeden. Individuele bomen vormen een minder grote belemmering en
zijn daarom wel toegestaan. Daarbij dient er echter wel rekening mee te
worden gehouden dat deze bij het aanleggen van de buisleidingen
verwijderd moeten worden en – vanwege mogelijke schade aan de
buisleidingen – niet op de zelfde plek teruggeplaatst kunnen worden.
Onderdeel g heeft betrekking op het gebruik als stortplaats of de
permanente opslag van grond, goederen of andere stoffen binnen het
tracé van de buisleidingenstrook. Een stortplaats of opslag leidt ertoe dat
de grond ter plaatse niet bereikbaar is voor het leggen van leidingen.
Artikel 2.9.5 (aanleg buisleiding van nationaal belang)
Het eerste lid van dit artikel bepaalt dat een bestemmingsplan de aanleg
van een buisleiding van nationaal belang alleen mag toelaten in een
buisleidingenstrook. Het tracé van een nieuwe buisleiding van nationaal
belang dient daarbij zodanig in het bestemmingsplan te worden
opgenomen dat ook de belemmeringenstrook als bedoeld in artikel 14,
eerste lid, van het Bevb gelegen is binnen de buisleidingenstrook. Dit
houdt in dat een buisleiding op ten minste vijf meter van de begrenzing
van de buisleidingenstrook wordt gelegd. Hiermee wordt tevens bereikt
dat bij de aanleg van een nieuwe buisleiding van nationaal belang de
risicocontour voor het plaatsgebonden risico (PR 10-6/jr) van die
buisleiding binnen de buisleidingenstrook blijft. Dit omdat op grond van
artikel 6, tweede lid, van het Bevb de exploitant van de buisleiding er zorg
voor dient te dragen dat de risicocontour van de buisleiding binnen de vijf
meter blijft. De verplichting in het eerste lid is gericht aan de gemeente
die het bestemmingsplan vaststelt, of in geval van een provinciaal
inpassingsplan, aan de provincie. Ook voor het Rijk geldt het uitgangspunt
dat bij gebruikmaking van een rijksinpassingsplan een buisleiding van
nationaal belang enkel binnen een buisleidingenstrook wordt toegelaten,
op een wijze die voldoet aan dit artikel (zie ook paragraaf 3 van het
algemeen deel van de toelichting). Op grond van artikel 14, eerste lid, van
het Bevb dient een buisleiding die onder de werkingssfeer van het Bevb
valt – waaronder de buisleidingen van nationaal belang – altijd in een
bestemmingsplan te worden opgenomen.
Op grond van het tweede lid is de verplichting uit het eerste lid niet van
toepassing op een beginpunt en eindpunt van een buisleiding dat buiten
de buisleidingenstrook is gesitueerd. Dit is het geval omdat de buisleidingenstroken over het algemeen niet volledig doorlopen naar een
leverancier of gebruiker van gevaarlijke stoffen en een buisleiding dus ook
altijd ergens de buisleidingenstroken in of uit moet. In dat geval dient er
een zoveel mogelijk rechtstreekse verbinding te worden gelegd tussen het
begin- of eindpunt en de buisleidingenstrook.
Het derde lid maakt een uitzondering op het eerste lid indien de
buisleiding van nationaal belang reeds is toegestaan in een bestemmingsplan dat van kracht is op het moment van aanwijzing van het
voorkeurstracé. Op grond van artikel 14 van het Bevb dienen buislei-

Staatsblad 2014

174

23

dingen voor het vervoer van gevaarlijke stoffen altijd in een bestemmingsplan te worden opgenomen. Wanneer in een geldend bestemmingsplan al buisleidingen voor het vervoer van gevaarlijke stoffen zijn
voorzien of indien een bestaande buisleiding die als buisleiding van
nationaal belang kan worden aangemerkt, wordt vervangen, dan kan dit
dus gewoon binnen de daarvoor reeds geldende bestemming gebeuren.
Artikel I, onderdeel G
Op grond van artikel 2.11.2 dienen gronden waarop een primaire kering
ligt of die de functie van primaire kering hebben in een bestemmingsplan
de bestemming «waterkering» te krijgen, en gronden die deel uitmaken
van een beschermingszone bij een primaire waterkering de gebiedsaanduiding «vrijwaringszone-dijk», of «vrijwaringszone-waterstaatswerk». De
formulering van dit artikel in samenhang met artikel 3.1 van het Barro
leidde ertoe dat gemeenten binnen drie jaar na de inwerkingtreding van
deze bepaling hun bestemmingsplannen hierop dienden aan te passen.
Gemeenten zouden hierdoor genoodzaakt kunnen zijn hun bestemmingsplannen voortijdig te herzien. Omdat dit voor gemeenten tot ongewenste
bestuurlijke lasten zou leiden, is het artikel zo gewijzigd dat gemeenten de
gevraagde bestemming pas bij de eerstvolgende herziening van hun
bestemmingsplan dienen op te nemen.
Voor de volledigheid wordt nog opgemerkt dat de bestemming
«waterkering» op grond van de Standaard Vergelijkbare Bestemmingsplannen (SVBP) op twee manieren in het bestemmingsplan kan worden
opgenomen, te weten als enkelbestemming «Waterkering» onder de
hoofdgroep «Overig» en als dubbelbestemming onder de hoofdgroep
«Waterstaat».
Artikel I, onderdeel I
Deze wijziging heeft betrekking op de locatie voor grootschalige
elektriciteitsopwekking in Diemen. In het Barro zijn met ingang van
oktober 2012 de locaties aangewezen die geschikt zijn voor de plaatsing
van elektrisch vermogen van ten minste 500 MW. Deze vestigingsplaatsen
zijn gebaseerd op het Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening.
Over deze begrenzingen is destijds nauw overleg gevoerd met de
betrokken gemeenten. Niettemin is gebleken dat er bij de begrenzing in
het Barro van de vestigingsplaats Diemen strijdigheid bestaat met de door
de provincie Noord-Holland begrensde Ecologische Hoofdstructuur (EHS).
Momenteel blijkt een deel van de in dit besluit aangewezen vestigingsplaats voor grootschalige elektriciteitsproductie ingenomen te worden
door de EHS. De gemeente Diemen heeft het voornemen het bestemmingsplan Buitengebied te herzien en wenst hierin de door de provincie
begrensde EHS op te nemen. De bedoelde strook krijgt dan de
bestemming natuur. De toekenning van de bestemming natuur aan de
bedoelde strook vormt geen ruimtelijke belemmering om alsnog op de
locatie Diemen een elektrisch vermogen van 500 MW en hoger te
plaatsen. Om die reden is de begrenzing van de vestigingsplaats voor
grootschalige elektriciteitsopwekking op de locatie Diemen aangepast en
ligt deze nu buiten de door de provincie begrensde EHS.
Artikel II
Bij Besluit van 28 augustus 2012, houdende wijziging van het Besluit
algemene regels ruimtelijke ordening en van het Besluit ruimtelijke
ordening in verband met de toevoeging van enkele onderwerpen van
nationaal ruimtelijk belang (Stb. 2012, 332), in werking getreden met
ingang van 1 oktober 2012, is in artikel 3.1.6, tweede lid, van het Bro de

Staatsblad 2014

174

24

zogeheten «ladder voor duurzame verstedelijking» opgenomen. In het
tweede lid, onder a, komt naar voren dat in de toelichting bij een
bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt
beschreven wordt dat de voorgenomen stedelijke ontwikkeling voorziet in
een actuele regionale behoefte. In de toelichting op dat besluit is
aangegeven dat een zorgvuldige benutting van de beschikbare ruimte
voor verschillende functies vraagt om een goede onderbouwing van nut
en noodzaak van een nieuwe stedelijke ruimtevraag en een zorgvuldige
ruimtelijke inpassing van de nieuwe ontwikkeling. Hoewel uit de
toelichting voldoende duidelijk is dat het doorlopen van een aantal
stappen gedaan wordt om te komen tot een zorgvuldige ruimtelijke
afweging, zijn klachten ontvangen dat in de praktijk provincies en
gemeenten economische voorwaarden stellen (zoals economische
behoefte en marktvraag) aan de vaststelling van bestemmingsplannen,
die strijdig kunnen zijn met het verbod van artikel 14, aanhef en onder 5,
van de Dienstenrichtlijn. In het nieuwe vierde lid is met gebruikmaking
van de inhoud van dat artikel aangegeven dat een onderzoek naar de
actuele regionale behoefte, waar dat betrekking heeft op de economische
behoefte, de marktvraag of de beoordeling van de mogelijke of actuele
economische gevolgen van de vestiging van een dienst als bedoeld in
artikel 1 van de Dienstenwet, slechts tot doel heeft om na te gaan of die
vestiging in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening.
Het richtlijnartikel over de zogenoemde verboden eisen aan de toelating
of vestiging van een dienstenactiviteit, kent de uitzondering dat de daarin
genoemde verboden geen betrekking hebben op planningseisen waarmee
geen economische doelen worden nagestreefd, maar die voortkomen uit
dwingende redenen van algemeen belang. De toegang tot of de uitoefening van een dienstenactiviteit mag dus worden beperkt op voorwaarde
dat met die beperking geen economische doelen worden nagestreefd en
dwingende redenen van algemeen belang aanleiding voor de beperking
zijn. In overweging 40 van de Dienstenrichtlijn wordt ruimtelijke ordening
genoemd als dwingende reden van algemeen belang. In zaken waarop de
Dienstenrichtlijn nog niet van toepassing was oordeelde het Hof van
Justitie van de Europese Unie reeds eveneens dat ruimtelijke ordening
een dwingende reden van algemeen belang vormt die de beperking van
de vrijheid van vestiging van dienstverrichters en de vrijheid van het
verrichten van diensten kan rechtvaardigen (onder meer in het arrest van
24 maart 2011, nr. C-400/08 (Commissie/Spanje). In de rechtspraak van de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State komt naar voren dat
het voorkomen van onaanvaardbare leegstand en, in bepaalde gevallen,
van duurzame ontwrichting van het bestaande voorzieningenniveau, in
overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening (onder meer de
uitspraken van 24 december 2013, nr. 201306489/1/R3, 5 maart 2014,
nr. 201303469/1/R3 en 12 maart 2014, nr. 201303867/1/R4).
Ingevolge artikel 1.1.1, derde lid, van het Bro wordt in hoofdstuk 3 van
het Bro onder een bestemmingsplan mede begrepen een wijzigings- of
uitwerkingsplan als bedoeld in artikel 3.6, eerste lid, onder a of b, van de
Wet ruimtelijke ordening. Ingevolge artikel 5.20 van het Besluit
omgevingsrecht is artikel 3.1.6 van het Bro ook van toepassing op de
omgevingsvergunning die met toepassing van artikel 2.12, eerste lid,
onder a, onder 3°, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht,
wordt verleend. De wijziging van artikel 3.1.6 is daarmee van toepassing
niet alleen op de toelichting bij een bestemmingsplannen maar ook op
toelichtingen van een aantal andere ruimtelijke besluiten waarmee een
nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk wordt gemaakt.

Staatsblad 2014

174

25

Artikel III
Dit besluit zal in werking treden op een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip. Bij de inwerkingtreding zal rekening worden gehouden met de
vaste verandermomenten voor wet- en regelgeving.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Staatsblad 2014

174

26

Bijlage 5.9 bij Besluit algemene regels ruimtelijke ordening
Kaart vestigingsplaats voor grootschalige elektriciteitsopwekking – Diemen

Staatsblad 2014

174

27