Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

30 669

Dierziekte blauwtong

Nr. 25

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 november 2023
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 12 oktober 2023
inzake de stand van zaken en vaccinatie blauwtong (Kamerstuk 30 669,
nr. 23).
De vragen en opmerkingen zijn op 1 november 2023 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van
16 november 2023 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Amhaouch
Adjunct-griffier van de commissie,
Lips

kst-30669-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de achterliggende stukken. Naar aanleiding hiervan hebben deze leden nog enkele
vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie betreuren het dat het aantal gemelde
bedrijven met blauwtong inmiddels 4.000 nadert. Met een oversterfte van
1.000 dieren per dag is er sprake van een groot drama voor boeren en
dieren. Deze leden nemen dan ook met genoegen kennis van het initiatief
van het kabinet om aan de slag te gaan om een vaccin tegen blauwtong te
vinden. Hierover hebben deze leden nog wel enkele vragen. De leden van
de VVD-fractie constateren dat het kabinet aangeeft om met farmaceutische bedrijven in gesprek te willen. Kan de Minister aangeven welke
concrete stappen hiertoe worden gezet, welke bedrijven hierbij betrokken
zijn en op welke termijn het vaccin mogelijk beschikbaar is?
Antwoord
Ik ben in gesprek met een aantal farmaceuten die ervaring hebben met de
productie van vaccins tegen blauwtongvirussen. Hier benadruk ik de
urgentie van de huidige blauwtongproblematiek en wijs ik op de gevolgen
van deze uitbraak voor het dierenwelzijn en de economische en
maatschappelijke impact. Een vaccin is nu de enige weg uit deze uitbraak
en het is daarom belangrijk dat er zo snel mogelijk, maar in elk geval vóór
het nieuwe knuttenseizoen medio volgend jaar, een veilig en werkzaam
vaccin beschikbaar is. Het is essentieel dat iedereen vanuit zijn eigen
verantwoordelijkheid doet wat hij kan. Ik maak me sterk voor een
versnelde beoordeling en toelating, zodra er een kandidaatvaccin is
ontwikkeld.
Hierin werken we ook nauw samen met WBVR (Wageningen Bioveterinary
Research). Zo draagt LNV financieel bij aan WBVR om een diermodel op
te zetten, dat farmaceuten kunnen gebruiken voor het testen van de
effectiviteit van door hen ontwikkelde kandidaatvaccins tegen blauwtong
serotype 3 (BTV3). Daarnaast vinden er gesprekken plaats met de
farmaceuten afzonderlijk om de knelpunten die zij ondervinden te
bespreken en om, daar waar het kan, hen te faciliteren. De ontwikkeling en
productie van een vaccin kost veel tijd. Dit proces is opgebouwd uit een
aantal stappen van onderzoek en ontwikkeling van kandidaatvaccins,
testen op veiligheid, werkzaamheid en kwaliteit, beoordeling en toelating,
productie en distributie. Deze stappen zijn volgordelijk en kosten
afzonderlijk tijd en geld. Niet alleen de ontwikkeling, testen, beoordeling
en toelating kosten tijd, maar ook de beschikbaarheid van productiecapaciteit op het eind is een kwetsbaar onderdeel van dit proces. Zelfs met een
versnelde beoordeling moet rekening gehouden worden met tenminste
zes maanden vanaf de start van het proces totdat vaccin daadwerkelijk
beschikbaar is. Ter vergelijk: een normale procedure duurt meer dan
1,5 jaar.
De leden van de VVD-fractie zien de afgelopen jaren een toename van
ziekten in de veehouderij. Denk bijvoorbeeld aan de vogelgriep-epidemie
en signalen over de opkomst van het Westnijlvirus. Deze leden maken zich
zorgen over de toename van deze ziekten. Herkent de Minister een
toename van dergelijke ziekten en zo ja, hoe verklaart de Minister deze
toename? De COVID-pandemie heeft de urgentie van pandemische
paraatheid hoog op de agenda gezet. Deze leden bepleiten eenzelfde
proactieve aanpak in het kader van de aanpak van dierziekten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

2

Antwoord
Ik begrijp dat de leden zich afvragen of er een toename van dierziekten is.
Dit is echter niet zo eenduidig. Het hangt af over welke ziekte we spreken.
Halverwege de 20ste eeuw kwamen er bijvoorbeeld veel uitbraken van
mond-en-klauwzeer en klassieke varkenspest voor. Begin negentiger jaren
van die eeuw werd de varkenssector geconfronteerd met het PRRS-virus,
abortus blauw. Zo zijn er meer voorbeelden. Echter, ook veel ziekten zijn
uit Nederland verdwenen, zoals runderpest, tuberculose, klassieke
varkenspest, mond-en-klauwzeer, en hondsdolheid.
Door het nonvaccinatiebeleid van de afgelopen jaren en het feit dat we
van veel dierziekten vrij zijn in Nederland is de veestapel kwetsbaar voor
introducties van sommige ziekteverwekkers. Daarbij is bedrijfs- en
dierdichtheid ook een risicofactor voor bepaalde dierziekten; hoe meer
dieren, hoe meer contacten met mogelijke infectiebronnen. Ook zijn er
veel vervoersbewegingen tussen Nederland en andere landen. Hoewel er
in de EU strikte voorwaarden zijn en er ook bij de Wereldorganisatie voor
Diergezondheid (WOAH) standaarden zijn die veilige handel bevorderen,
is verspreiding van dierziekten nooit helemaal te voorkomen. Ten slotte is
er door veranderingen in bijvoorbeeld weersomstandigheden ook sprake
van opkomende dierziekten, onder andere verspreid via vectoren, zoals
muggen of teken. Kortom, het is niet eenvoudig te zeggen of er nu vaker
introducties zijn van dierziekten. Wat betreft het vóórkomen van
blauwtong heb ik toegezegd dit te gaan verkennen.
Er is in de EU en wereldwijd een groot netwerk om elkaar snel te
informeren. Binnen de WOAH is de afspraak dat landen transparant zijn in
hun dierziektestatus.
In Nederland zijn we voorbereid op het voorkomen en beheersen van
opkomende dierziekten als er toch een uitbraak is. Met bijvoorbeeld
crisisoefeningen, informatievoorziening aan sectorpartijen en reizigers,
hygiënemaatregelen, waakvlamcontracten en vele andere preventieve
maatregelen zet ik mij in om met zijn allen zo goed mogelijk te zijn
voorbereid op het omgaan met besmettelijke dierziekten. Helemaal
voorkomen is echter niet mogelijk; een nulrisico bestaat niet.
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat het kabinet de komst van
ziekten niet kan voorspellen, maar vragen het kabinet desondanks welke
maatregelen het kabinet neemt om op het moment van verspreiding snel
te kunnen handelen. Welke preventieve stappen worden hiertoe gezet,
bijvoorbeeld het opzetten van een vaccin-database in Europees of zelfs
mondiaal verband? Hoe kijkt de Minister hiernaar? In het geval van
blauwtong is al een vaccin beschikbaar. Deelt de Minister de opvatting
van de leden van de VVD-fractie dat vroegsignalering veel snellere
beschikbaarheid van een vaccin had kunnen bewerkstelligen?
In het verleden had het blauwtongvirus een andere status dan dat het nu
heeft, waardoor op dit moment de verantwoordelijkheid voor schade bij
het bedrijfsleven ligt. Deze leden vragen het kabinet waarom destijds voor
een andere status is gekozen dan nu, en op welk moment de Minister
ervoor kiest om blauwtong deze verscherpte status te geven.Eerder gaf de
Minister in antwoord op de vraag van deze leden in het commissiedebat
dierziekten en zoönosen aan dat van schadevergoeding uit het Diergezondheidsfonds (DGF) geen sprake is, omdat de schapensector er expliciet
voor heeft gekozen om niet te werken met het Diergezondheidsfonds.
Antwoord
Het is inderdaad niet mogelijk om de introductie van een dierziekte te
voorspellen. Dit is ook het geval bij BTV3, een serotype dat binnen de EU
alleen op Sicilië en Sardinië bekend was en van daar nooit naar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

3

vasteland van Italië of elders is verspreid. BTV3 heeft ons verrast en dat is
ook de reden dat er nog geen vaccin tegen BTV3 voorhanden is.
Mijn beleid is gericht op preventie en voorbereiden op de mogelijke
introductie van dierziekten, maar introducties zijn nooit helemaal te
voorkomen. Zo bestaan er beleids- en uitvoeringsdraaiboeken voor de
belangrijkste bestrijdingsplichtige dierziekten en ben ik zeer actief bezig
met bijvoorbeeld de varkenssector en provincies om de eventuele komst
van Afrikaanse varkenspest (AVP) te voorkomen en effectief te bestrijden.
Vaccins zijn in dit opzicht een belangrijk hulpmiddel. Dan moeten ze
uiteraard bestaan (voor AVP bestaat nog altijd geen vaccin in de Europese
Unie) of er moet voldoende reden voor farmaceutische bedrijven zijn om
ze te produceren. Voor de bestrijdingsplichtige ziekten mond-en-klauwzeer
(MKZ) en klassieke varkenspest (KVP) is, met het oog op (nood)vaccinatie
als bestrijdingsmaatregel, gekozen om vaccinbanken aan te leggen zodat
de snelle beschikbaarheid van vaccins gegarandeerd is ten behoeve van
de bestrijding van deze ziekten. Het aanleggen van een vaccinbank voor
een bepaalde dierziekte is ook een kosten-batenafweging. De vaccinbanken voor deze ziekten worden gefinancierd uit het diergezondheidsfonds (DGF) door sectoren en overheid samen en die afweging moet dan
ook samen worden gemaakt. Voor blauwtong is tot nu toe niet besloten
een vaccinbank aan te leggen. De onvoorspelbaarheid en het grote aantal
serotypen zijn hier mede debet aan.
In het verleden had blauwtong een andere status in de regelgeving van de
Europese Unie (EU) dan nu. Vóór 2021 was het een bestrijdingsplichtige
dierziekte, nu is het, volgens de Europese Diergezondheidsverordening
(EU) 2016/429, een categorie C dierziekte. Deze indeling is het resultaat
van breed overleg in de EU, tussen de Europese Commissie en de
lidstaten, waarbij sectoren door Nederland ook geconsulteerd zijn, en
mede gebaseerd op een beoordeling van de European Food Safety
Authority (EFSA). Blauwtong is nog altijd wel een meldplichtige dierziekte.
Daarnaast houdt categorie C in dat lidstaten de mogelijkheid hebben tot
een uitroeiingsprogramma en dat maatregelen worden genomen om te
voorkomen dat blauwtongvirus zich verspreidt van besmette naar andere
delen van de EU die officieel ziektevrij zijn of waarin een uitroeiingsprogramma van toepassing is.
Als blauwtong heden nog bestrijdingsplichtig was, zoals voor 2021, zou
het handelingsperspectief overigens niet anders zijn. Besmette dieren
werden en worden niet geruimd, omdat dat geen zinvolle maatregel is
gezien het verspreidingsmechanisme. Andere maatregelen, zoals we die
kennen bij bijvoorbeeld vogelgriep, zijn slechts zeer beperkt of niet
effectief. Ook bij de blauwtonguitbraak in 2006–2008 bood vaccinatie de
enige uitweg om ziekteverschijnselen en dus de negatieve gevolgen van
de besmetting te voorkomen en handel weer mogelijk te maken. De
situatie is nu dus niet wezenlijk anders dan toen de ziekte bestrijdingsplichtig was.
De diagnostiek voor bevestiging van blauwtongbesmettingen wordt
gefinancierd uit het sectordeel van het Diergezondheidsfonds (DGF). Het
is overigens niet zo dat de schapensector ervoor heeft gekozen niet te
werken met het DGF; zij doen gewoon mee en hebben het convenant ook
ondertekend. De verdenkingendiagnostiek wordt uit het sectordeel van
het DGF betaald. Als het plafond wordt overschreden, komen de kosten
voor diagnostiek ten laste van het publieke deel van het DGF. Wat betreft
de vraag om ondersteuning gaat het, naast de diagnostiek, over
vergoeding van de schade die veehouders lijden ten gevolge van de
uitbraak op hun bedrijf. Alleen dieren en de producten die worden
geruimd en vernietigd worden door de overheid vergoed. De rest van de
schade wordt niet vergoed, noch uit het DGF noch uit andere middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

4

Dat is staand beleid, en geldt ook voor andere ziekten zoals mond-enklauwzeer, vogelgriep, of infectieuze boviene rhinothacheïtis (IBR).
Op dit moment is ruim 5% van de schapen in Nederland doodgegaan.
Individuele bedrijven kunnen hierdoor hard geraakt worden, dat realiseer
ik mij ten zeerste. Echter het voortbestaan van de sector is niet in gevaar.
Ik vind het belangrijk de ontwikkelingen nauwgezet te volgen. Ik blijf
hierover in gesprek met de sector om de situatie te monitoren.
De leden van de VVD fractie wijzen erop dat niet alleen schapen, maar ook
andere herkauwers zoals geiten, runderen en kameelachtigen vatbaar zijn
voor het virus. Rundveehouders dragen wel af aan aan het DGF, wat deze
leden tot de vraag brengt of schade door blauwtong aan hen wel wordt
vergoed? Tot slot constateren deze leden dat op de website van de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) staat vermeld dat de
volgende dieren vallen onder het DGF: pluimvee, runderen, schapen en
geiten, varkens, broedeieren en/of vaccinbroedeieren. Betekent dit dat
schapen tóch onder het fonds vallen, of berust dit op foutieve informatie?
Indien dit laatste het geval is verzoeken deze leden deze informatie aan te
passen.
Antwoord
Alle houderijen met gevoelige dieren, dus ook schapen, vallen onder het
Diergezondheidsfonds (DGF). De houders van bepaalde diersoorten
dragen via een heffing bij aan het DGF (wet Dieren, hoofdstuk 9); dit geldt
ook voor houders van 26 of meer schapen. De informatie die de leden van
de VVD-fractie op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) hebben gezien komt hiermee overeen; voor deze
houders is dat verplicht. In de Wet dieren is vastgelegd waarvoor het
fonds bedoeld is (waaronder crisisparaatheid, monitoring, bestrijding,
onderzoek etc.). Het DGF vergoedt niet de schade die veroorzaakt wordt
door de dierziekte zelf. Het DGF vergoedt bepaalde kosten die worden
gemaakt voor de diagnostiek, en bijvoorbeeld kosten veroorzaakt door
maatregelen die de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) kan nemen om dierziekten te bestrijden, zoals vergoeding van
geruimde dieren of vernietigde producten afkomstig van besmette
locaties, met als doel snelle en effectieve bestrijding. Dat is het geval bij
de categorie A-ziekten en B-ziekten. Blauwtong is volgens de Europese
Diergezondheidsverordening een categorie C-ziekte, die niet bestrijdingsplichtig is. De ziekte is wel meldplichtig. Er zijn dus geen bestrijdingsmaatregelen die door de overheid worden getroffen, dus ook geen vergoedingen terzake. Als de ziekte wel bestrijdingsplichtig was, zou er op dit
punt geen verschil zijn, omdat er geen concreet handelingsperspectief is
voor bestrijding.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie hebben kennisgenomen van de achterliggende stukken. Naar aanleiding hiervan hebben deze leden nog enkele
vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdD-fractie constateren dat het blauwtongvirus zich
blijft verspreiden en zorgt voor een ramp onder de dieren die als gevolg
daarvan ernstig lijden door hoge koorts, pijn, ontstekingen en zwellingen.
Deze leden vragen de Minister of het klopt dat er in minder dan twee
maanden tijd nu al 30.000 schapen zijn overleden aan dit virus.1 Hoeveel
schapen en hoeveel koeien zijn er in totaal nu besmet? Hoeveel koeien zijn
hier inmiddels aan overleden? Klopt het bericht dat er nu zoveel dieren
1

Nieuwe oogst, 31 oktober 2023, «Al 30.000 dode schapen door blauwtong»,
(https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2023/10/31/al-30-000-dode-schapen-door-blauwtong)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

5

sterven dat kadaververwerker Rendac de grote aantallen niet meer aan
kan?2 Wat wordt er in dat geval gedaan om het risico op nog snellere of
verdere verspreiding te voorkomen? Hoe staat het met de beschikbaarheid van geschikte pijnstillers nu steeds meer dieren besmet blijken?
Klopt het dat er eerder een tekort dreigde aan pijnstillers die ook mogen
worden gebruikt bij melkveebedrijven zonder dat de melk moet worden
weggegooid?3 Deelt de Minister de mening dat pijnstilling bij zieke koeien
altijd boven de verkoopbaarheid van de melk gaat? Hoe ziet de Minister
erop toe dat dit dan ook altijd wordt nageleefd?
Antwoord
Ik deel de zorgen van de leden van de PvdD-fractie. Het aantal besmettingen en dode dieren is groot en gaat met veel dierenleed en zorgen bij
houders gepaard. Inmiddels is op ruim 5.500 bedrijven een besmetting
met blauwtong vastgesteld. In ruim 3.900 gevallen is dit op basis van
bloedonderzoek en in de overige gevallen op basis van ziekteverschijnselen die passen bij blauwtong. Verder zijn sinds het begin van de
epidemie al ruim 50.000 schapen meer gestorven dan normaal in deze
periode. Bij runderen zijn dit ruim 3.000 meer dode dieren dan normaal.
De aanvoer naar de verwerker van kadavers Rendac is dus fors toegenomen, maar Rendac kan de aanvoer verwerken. Rendac heeft
opgeschaald en heeft afgelopen weken ook op zaterdag en een enkele
keer op zondag kadavers opgehaald. In week 44 zagen we een eerste
daling van het aantal verdenkingen alsook het aantal dode dieren. Ik houd
de situatie zeer nauwgezet in de gaten.
Ten aanzien van de veterinaire zorg hoor ik dat houders en dierenartsen
doen wat ze kunnen. Er worden lange dagen gemaakt om dieren de zorg
te geven die ze nodig hebben en hierbij staat de gezondheid en het welzijn
van het dier altijd voorop. Het is de verantwoordelijkheid van de houder
om samen met de dierenarts deze zorg te bieden, en ik weet dat zij hun
uiterste best doen. Maar het is lastig, want er bestaat geen medicijn om
de ziekte blauwtong te behandelen; soms moet ook de lastige keuze
worden gemaakt om een ziek dier uit zijn of haar lijden te verlossen.
De leden van de PvdD-fractie vragen de Minister wat de laatste stand van
zaken is van het onderzoek naar de herkomst van dit virus. Kan de
Minister bevestigen dat uit Italiaans onderzoek blijkt dat de meest
algemene knuttensoort die het virus verspreidt, vooral in agrarische
gebieden wordt aangetroffen en dat er eerder een relatie lijkt te bestaan
met agrarische gebieden dan met natuurgebieden?4 Kan de Minister
bevestigen dat verschillende wetenschappers wijzen naar klimaatverandering als oorzaak van de toenemende verspreiding van het blauwtongvirus, doordat knuttensoorten vanuit het zuiden meer naar het noorden
trekken en daar inheemse knuttensoorten besmetten en doordat de larven
beter overleven door mildere winters?5, 6

2

Boerderij, 27 oktober 2023, «Rendac kan extra aanbod kadavers door blauwtong niet aan»,
(https://www.boerderij.nl/rendac-kan-extra-aanbod-kadavers-door-blauwtong-niet-aan)
Boerderij, 27 september 2023, «Snelle verspreiding blauwtong verrast Minister»,
(https://www.boerderij.nl/snelle-verspreiding-blauwtong-verrast-minister)
4
Ippoliti, C., M. Goffredo, R. Salini, M. Bocci, M. Quaglia, V. Federici, S. Pelini, A. Santilli, S. Tora,
A. Conte (2016), Eco-climatic indicators for three Culicoides species of the Obsoletus complex
in Italy,Veterinaria Italiana, Vol. 52 (3–4), blz. 213–222.
5
Wageningen University & Research (WUR), «resultaten onderzoek virusziekten, blauwtong»,
(https://www.wur.nl/nl/onderzoek-resultaten/onderzoeksinstituten/bioveterinary-research/
dierziekten/virusziekten/blauwtong.htm)
6
Purse, B. V., P.S. Mellor, D.J. Rogers, A.R. Samuel, P.P.C. Mertens & M. Baylis (2005), Climate
change and the recent emergence of bluetongue in Europe, Nature Reviews Microbiology,
Vol. 3, blz. 171–181.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

6

Antwoord
De knuttenfauna in Nederland is heel anders dan in Italië; de knuttensoorten die in Nederland de hoofdrol spelen bij verspreiding hoeven niet
dezelfde te zijn als in het gebied waar in Italië BTV3 rondgaat. In het
algemeen worden hoge aantallen knutten gezien in gebieden met veel
dieren.
Het Centrum Monitoring Vectoren van de NVWA doet momenteel
onderzoek naar het voorkomen van knutten waarbij wordt gekeken welke
soorten besmet kunnen worden met het nu circulerende BTV3-virus. Dit
onderzoek is net gestart, en resultaten zijn er dus nog niet.
Onder de knuttensoorten die mogelijk van belang zijn voor ziekteverspreiding zijn er in Nederland nog geen «zuidelijke» knuttensoorten
bijgekomen. Klimaatverandering kan mogelijk in de toekomst leiden tot
andere patronen, in knuttenaantallen, de duur van de periode dat knutten
actief zijn gedurende het jaar, of mogelijk in de mate waarin ze infectieus
zijn. Het is echter niet eenduidig. Over betere overleving van larven in de
winter is nagenoeg niets bekend. De stelling kan ik niet onderschrijven.
De leden van de PvdD-fractie vragen of de Minister het artikel van Thijs
Kuiken, hoogleraar vergelijkende pathologie bij het Erasmus University
Medical Center (MC), heeft gelezen, waarin hij stelt dat het aannemelijk is
dat de hoge dichtheid aan runderen, schapen en geiten in Nederland
ervoor zorgde dat de uitbraak van blauwtong juist in Nederland is
begonnen.7 Klopt het dat ook in 2006 het virus als eerste in Nederland
werd vastgesteld, waarna het zich in de loop van twee jaar verspreidde in
vijftien Europese landen met grote sterfte van niet alleen schapen, maar
ook koeien en geiten? Klopt het dat er in Nederland ongeveer 40 schapen
per vierkante kilometer landbouwgrond leven en dat de schapendichtheid
daarmee twee tot acht keer hoger is dan in ons omringende EU-landen?
Kan de Minister hierop reflecteren? Deelt de Minister de constatering dat,
naast klimaatverandering als belangrijke drijvende kracht, ook veranderingen in landgebruik en handel in dieren een rol spelen in de
verspreiding van blauwtong? Zo ja, wat gaat de Minister doen om deze
risico’s te verminderen?
Antwoord
Het klopt dat ook in 2006 het blauwtongvirus als eerste in Nederland werd
aangetroffen. Dit was toen in het zuiden van Limburg, waarbij al snel
bleek dat het virus ook aanwezig was in België, Duitsland, Luxemburg en
Frankrijk. Toen is niet vast komen te staan waar de eerste introductie van
het virus is geweest. De huidige uitbraak is duidelijk in Nederland
begonnen en ook in het gebied waar de eerste verdenkingen en besmettingen werden aangetroffen. Het toont vooral aan dat de alertheid onder
dierhouders en dierenartsen groot is.
In Nederland leven ongeveer 850.000 schapen op ruim 32.000 bedrijven,
professioneel als ook veelal hobbymatig. De schapen lopen doorgaans het
gehele jaar buiten en komen dus eenvoudig in contact met knutten. In het
algemeen worden hoge aantallen knutten gezien in gebieden met veel
landbouwhuisdieren (runderen, schapen, paarden). Een verklaring
daarvoor is dat de vrouwelijke knutten een bloedmaaltijd nodig hebben
om te kunnen overleven.
De verspreiding van blauwtong gaat ofwel via knutten die in de omgeving
nieuwe gevoelige dieren (gastheren) besmetten, ofwel doordat besmette
7

RTL Nieuws, 20 oktober 2023, «schapenhouderij in Nederland moet op de schop»,
(https://www.nrc.nl/nieuws/2023/10/20/de-schapenhouderij-in-nederland-moet-op-de-schopa4178004).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

7

gastheren of knutten over langere afstanden worden verplaatst. De
Europese diergezondheidsregelgeving kent als belangrijkste uitgangspunt
dat verspreiding van ziektes door dierbewegingen moet worden
voorkomen. Daarvoor gelden strikte handelsvoorwaarden om dit te
voorkomen. Tenslotte kunnen klimaatverandering en hogere temperaturen leiden tot andere patronen, in knuttenpopulaties of verspreiding van
dierziekten. De algemene inzet op het tegengaan van klimaatverandering
is ook vanuit dierziektenperspectief noodzakelijk.
Wat de leden van de PvdD-fractie betreft kan en mag de oplossing niet
alleen worden gezocht in het ontwikkelen van geschikte vaccins. De
onderliggende oorzaken moeten worden aangepakt. Het is in de ogen van
deze leden een morele plicht om ook in te zetten op preventie, op het
zoveel mogelijk beperken van de verdere verspreiding van het virus en op
het zoveel mogelijk beperken van het lijden van deze dieren. Wat doet de
Minister hier aan?
Antwoord
Vaccinatie is de enige manier om verder dierenleed én de verspreiding
van het virus te voorkomen. Vaccinatie van gezonde dieren is daarmee het
belangrijkste preventieve instrument. Daarom zet ik ook alles op alles om
ervoor te zorgen dat er een vaccin beschikbaar komt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de achterliggende stukken en maken zich grote zorgen over de toekomst van de
schapenhouderij als gevolg van de blauwtonguitbraak. Deze leden hebben
in dit verband enkele vragen.
De leden van de SGP-fractie delen de inzet van de Minister op de
ontwikkeling van een vaccin. Deze leden overwegen dat farmaceutische
bedrijven gegarandeerde afzet nodig hebben om investeringen in de
ontwikkeling van een vaccin terug te kunnen verdienen. Die garanties zijn
in de ogen van deze leden lastig te geven. Het gaat om een kleine sector.
Is de Minister bereid zo nodig farmaceutische bedrijven hierin tegemoet te
komen door een vorm van financiële garantstelling?
Antwoord
Rendement van investering is inderdaad een drijfveer voor de industrie
om in te zetten op vaccinontwikkeling. Daar staat tegenover dat ik hoor
vanuit de sectoren dat de bereidwilligheid van schapen- en rundveehouders om te vaccineren nagenoeg 100% is. Daarnaast onderzoek ik, met
het oog op beschikbaarheid van vaccins, de mogelijkheden om farmaceuten te stimuleren een vaccin te ontwikkelen en te produceren.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de Minister zich welwillend
heeft uitgesproken ten aanzien van het bezien van mogelijkheden voor
financiële ondersteuning van schapenbedrijven. De schapenhouderij heeft
een lage ecologische voetafdruk en levert een belangrijke bijdrage aan
onderhoud van natuur en landschap. Kan de Minister aangeven in
hoeverre in andere Europese landen nog sprake is van een graasdierpremie? Welke mogelijkheden biedt het gemeenschappelijk Europees
landbouwbeleid voor gerichte ondersteuning?
Nederland kende in het verleden een graasdierpremie (GDP) als onderdeel
van het GLB. In een audit van de Europese Commissie is naar voren
gekomen dat de uitvoering van de GDP niet EU-conform was. Ondanks
verschillende pogingen om een werkbaar alternatief te vinden, is dit niet
gelukt en is besloten om de GDP geen onderdeel meer te laten zijn van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

8

het Nationaal Strategisch Plan (NSP) onder het GLB, dat in 2023 is gestart.
Ik onderken de maatschappelijke waarde van de schapenhouderij,
specifiek voor natuur en landschap. Ik heb daarom, als invulling van de
motie van de leden Bromet en Thijsen (Kamerstuk 28 625, nr. 328)
aangegeven in 2023 het effect van de afschaffing van de GDP op de markt
te onderzoeken. Dit traject loopt nog, ik verwacht dat dit in het voorjaar
2024 afgerond wordt. Tevens ga ik onder andere in gesprek met terreinbeherende organisaties en provincies, zoals ik heb aangegeven in mijn brief
van 1 november (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1598). Daarbij is de inzet dat
graasdierbedrijven een eerlijke prijs krijgen voor de diensten die zij
leveren en op basis daarvan een goed verdienmodel hebben.
Mij is bekend dat in andere lidstaten gekoppelde inkomenssteun voor
dieren onderdeel is van NSP’s. Hiervoor is ruimte binnen het Europese
landbouwbeleid. Het is aan nationale overheden om hierover te besluiten.
Los van de hierboven genoemde belemmeringen is de Nederlandse inzet
er ten algemene op gericht om (generieke) gekoppelde inkomenssteun te
beperken om marktverstorende effecten te voorkomen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister over de stand van zaken en vaccinatie
blauwtong.
De leden van de BBB-fractie zijn teleurgesteld over het feit dat er voor het
Zuid-Afrikaanse blauwtong vaccin Blu-Vax geen toestemming wordt
verleend voor het gebruik ervan in Nederland. Het is in de ogen van deze
leden verschrikkelijk hoeveel dieren ziek worden en sterven en hoe snel
het virus zich door Nederland verspreidt. Daarom is het uiterst belangrijk
dat er snel een veilig en goedwerkend vaccin komt. Kan de Minister
uitleggen waarom het Zuid-Afrikaanse blauwtongvaccin Blu-Vax daar wel
wordt toegestaan, maar hier dus uiteindelijk niet? Wat is het verschil in de
afwegingen tussen beide landen om het vaccin wel of niet toe te staan?
Hoe groot acht de Minister de kans dat het agentschap College ter
beoordeling van geneesmiddelen/Bureau diergeneesmiddelen (aCBG/BD)
na het ontvangen en beoordelen van de aanvullende opgevraagde
informatie het blauwtongvaccin Blu-Vax alsnog een positief advies mee
geeft?
Antwoord
Zoals ik al heb aangegeven in antwoorden op uw vragen van 12 oktober jl.
dienen in Nederland en de EU vaccins te voldoen aan strikte normen voor
werkzaamheid, kwaliteit en veiligheid, voor mens, dier en milieu, zoals
vastgelegd in de diergeneesmiddelenverordening (EU) 2019/6. Zuid-Afrika
hanteert zijn eigen regelgeving, en bovendien verschillen de diergezondheidsomstandigheden in Zuid-Afrika van die in Nederland. Hierdoor kan
de afweging tussen de voordelen en risico’s van een vaccin anders
uitvallen in Zuid-Afrika dan in Nederland.
Het Zuid-Afrikaanse vaccin bevat antigenen tegen 11 verschillende
blauwtongserotypen, terwijl in Nederland alleen BTV3 voorkomt.
Bovendien gaat het in Nederland om een licht afwijkende variant van
BTV3 dan degene die in het vaccin wordt verwerkt. Dit maakt dat er
gerede twijfel is over de werkzaamheid tegen het Nederlandse BTV3-virus.
Naast werkzaamheid zijn er bij dit vaccin ook veiligheidsrisico’s geconstateerd. Vanwege ontbrekende informatie in het dossier over onder andere
het productieproces en het ontbreken van een certificering voor een
goede manier van produceren (Good Manufacturing Practice), is een
veilige productie en dus een veilig vaccin niet geborgd. Ik verwacht niet
dat de ontbrekende informatie op korte termijn beschikbaar komt,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

9

aangezien deze informatie nog niet beschikbaar was en de studies die
hiervoor nodig zijn tijdrovend en kostbaar zijn.
De leden van de BBB-fractie steunen de Minister met zijn inzet op het zo
snel mogelijk beschikbaar krijgen van een veilig en goedwerkend vaccin.
Het is goed dat de Minister zich hiervoor blijft inzetten en gesprekken
hierover voert met farmaceutische bedrijven die al ervaring hebben met
vaccins tegen blauwtongvirussen. Wat doet de Minister om deze bedrijven
te motiveren om een vaccin te ontwikkelen? Waarom kan of wil de
Minister niet zelf de opdracht geven aan een farmaceutisch bedrijf om een
vaccin te ontwikkelen?
Antwoord
Op 2 november jl. heb ik met een aantal farmaceuten, die ervaring hebben
met de productie van vaccins tegen blauwtongvirussen, een constructief
gesprek gevoerd. Hier heb ik nogmaals de urgentie van de huidige
blauwtong problematiek benadrukt en aandacht gevraagd voor de
gevolgen van deze uitbraak voor het dierenwelzijn, de economische en
maatschappelijke impact. Een vaccin is de enige weg uit deze uitbraak en
het is daarom belangrijk dat er zo snel mogelijk een veilig en effectief
vaccin beschikbaar komt. Het is essentieel dat iedereen vanuit zijn eigen
verantwoordelijkheid doet wat hij kan. Ik maak me sterk voor een
versnelde beoordeling en toelating, zodra er een kandidaatvaccin is
ontwikkeld.
Hierin werken we ook nauw samen met WBVR (Wageningen Bioveterinary
Research). Zo draagt LNV financieel bij aan WBVR om een diermodel op
te zetten dat farmaceuten kunnen gebruiken voor het testen van de
effectiviteit van door hen ontwikkelde BTV3 kandidaatvaccins. Daarnaast
vinden er gesprekken plaats met de farmaceuten afzonderlijk om de
knelpunten die zij ondervinden te bespreken en waar het kan hen te
faciliteren.
Ik voer ook gesprekken met mijn collega’s in de EU om gezamenlijk de
producenten aan te spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Uiteindelijk nemen de farmaceutische bedrijven zelf het besluit
om een vaccin te ontwikkelen, te produceren en een markttoelating aan te
vragen. Dat is ook een baten/risico-afweging die zij zelf maken.
Momenteel zoek ik n.a.v. de gesprekken die ik gevoerd heb uit wat er
mogelijk is om de farmaceuten te stimuleren om een vaccin te ontwikkelen en/of te gaan produceren; daarbij onderzoeken we alle opties.
De leden van de BBB-fractie zijn positief over de toezegging van de
Minister om de klinische verschijnselen beter in beeld te laten brengen.
Deze leden kijken uit naar de eerste resultaten hiervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 669, nr. 25

10