Ministerie van Justitie en Veiligheid
t.a.v. de heer mr. dr.
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Ü k) 'i>

l-

C

• Ü

1-

Zi

D

U

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN

VO'

Den Haag, 15 november 2018
dossiernummer:
uw kenmerk:
telefoonnummer:
e-mail:
Betreft: Wet aanpak dierenmishandeling en dierverwaarlozing

Geachte minister,
Bij brief van 4 oktober 2018 heeft u de Nederlandse orde van advocaten (NOvA) ter consultatie
voorgelegd de Wet aanpak dierenmishandeling en dierverwaarlozing. De NOvA voldoet graag aan
uw verzoek en heeft zijn adviescommissie strafrecht gevraagd te adviseren.
Bijgaand stuur ik u het advies van de adviescommissie. De algemene raad sluit zich aan bij de
overwegingen van de adviescommissie en verzoekt u deze bij de verdere uitwerking te betrekken.
Met de meeste hoogachting,
namens de algemene raad.

algemeen secretaris

bijlage: advies van de adviescommissie strafrecht
*

^

„bezoekadres
,
Neuhuyskade 94
259Ó XM Den Maag

Postadres
Postbus 30®51
2500 GW Den Haag

www.advocatenord*'^^

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN

ADVIES
c:'
i,,n
P-i
cc-

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Van
: adviescommissie strafrecht
Datum
: 30 oktober 2018
Betreft__________ : Wet aanpak dierenmishandeling en dierverwaarlozing_____________
S AM EN VATTING

^

Conclusie
De noodzaak voor aanpassing van de wet is duidelijk en op de meeste voorgestelde punten ook
begrijpelijk. De voorgestelde aanpassingen worden om die reden ook grotendeels onderschreven,
maar er is wel een aantal punten dat verduidelijking behoeft. Daarnaast lijken enkele voorgestelde
wijzigingen overbodig en meent de commissie dat het aanbevolen is om ook tot een aanpassing
van de regeling omtrent strafvorderlijk beslag op dieren te komen.
Kernpunten
• Artikel I: Aanpassing 425 Sr overbodig
o
Voorgesteld wordt om het huidige lid 1 van artikel 425 Sr als misdrijf op te nemen in
een nieuw in te voeren artikel 306a. Daarin wordt ook de opzettelijke variant van het
nalaten voldoende zorg te dragen voor het onschadelijk houden van een gevaarlijk dier
opgenomen. De niet opzettelijke variant blijft strafbaar als overtreding onder 425 Sr.
De noodzaak voor deze aanpassing is echter onvoldoende onderbouwd. De wijziging
lijkt vooral ingegeven door de wens vanuit diverse organisaties. Echter, bij het
aanhitsen van een dier jegens een ander dier of jegens een mens, kan nu ook
vervolgd worden ter zake (poging tot) vernieling of ter zake (poging tot) (zware)
mishandeling. Datzelfde geldt ingeval sprake is van het opzettelijk niet terughouden
van een gevaarlijk dier. Opmerking verdient daarbij nog dat het ook voorkomt dat een
vervolging ter zake artikel 425 Sr wordt gecombineerd met een vervolging op basis van
het veroorzaken van letsel door schuld, als van opzet niet blijkt. Waarom het naast
deze mogelijkheden nog nodig zou zijn een specifieke strafbaarstelling in het leven te
roepen blijkt niet. De wens om inbeslagname mogelijk te maken, wordt hiermee
immers voldoende ondervangen. Het advies is dan ook om deze wijziging te
schrappen.
•

Artikel II: Gedragsaanwijzing
o Voorgesteld wordt om een gedragsaanwijzing te introduceren waarbij een verbod
dieren te houden mogelijk wordt gemaakt. Deze gedragsaanwijzing wordt door de
officier van justitie opgelegd, in de vorm van een aanwijzing in de zin van artikel 509hh
Sv. De wens deze maatregel in te voeren is begrijpelijk, gelet op het feit dat
inbeslagname bij een verdenking van verwaarlozing niet voorkomt dat tot de verkrijging
van nieuwe dieren wordt overgegaan. Uit het wetsvoorstel en de toelichting daarop
blijkt evenwel niet dat aandacht is geweest voor de positie van professioneel
dierhouders in dit verband, zoals agrarisch ondernemers of dierenhandelaren. In die
gevallen zou een dergelijke aanwijzing immers neerkomen op een stillegging van de
onderneming. Dit terwijl de betrokkene zelf moet procederen tegen een dergelijke
gedragsaanwijzing en de rechterlijke toets dus later, terwijl die aanwijzing al is
ingegaan, plaats heeft. Dat kan bij bijvoorbeeld voor veehouders verstrekkende
gevolgen hebben. Het lijkt goed hier in de toelichting op het wetsvoorstel expliciet
aandacht aan te besteden.
Pagina 2 van 9

\:j

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN

•

Houderschapsbegrip
o In de toelichting op het wetsvoorstel wordt in het kader van het voorgestelde
houdverbod en de gedragsaanwijzing meerdere malen opgemerkt dat het 'houdbegrip’ breed moet worden uitgelegd. Niet is duidelijk of hiermee een verruiming van
het thans gehanteerde houderschapsbegrip beoogd is. Juist nu houderschap een
kwalificatie kan zijn die ingevuld moet zijn wil tot de mogelijkheid van handhavend
optreden of bestraffing gekomen worden, zou het goed zijn hierover duidelijkheid te
verschaffen.

•

Het houdverbod als separaat misdrijf
o
In het voorstel is het houdverbod als separaat misdrijf opgenomen. De argumenten
daartoe overtuigen echter niet en ook roept dit voorstel veel vragen op. Het is
onvoldoende duidelijk waarom niet aangesloten is bij artikel 38v Sr en verder. Daarbij
is niet toegelicht waarom het houdverbod een maximale duur van 10 jaar zou moeten
kennen.

•

Uitbreiding mogelijkheden inbeslagname
o In het wetsvoorstel wordt weliswaar gerefereerd aan de intrinsieke waarde van het
dier, maar de belangen van de verdachte c.q. beslagene komen in het wetsvoorstel in
het geheel niet ter sprake. Dit laat zich het sterkst voelen bij de uitbreiding van de
mogelijkheden tot inbeslagname die uit die voorstel voortvloeien.

I, n

De hier al genoemde strafbaarstelling van de opzettelijke variant van het niet
terughouden of het aanhitsen van een gevaarlijk dier als misdrijf, is mede ingegeven
door de wens inbeslagname in dergelijke gevallen mogelijk te maken. Thans is
inbeslagname op grond van artikel 425 Sr niet mogelijk buiten heterdaad. Hierboven is
nut en noodzaak van de voorgestelde wijziging reeds aangestipt. Los daarvan verdient
opmerking dat het, juist gelet op de uitgangspunten van het wetsvoorstel, aanbeveling
zou verdienen de inbeslagname zoveel mogelijk terug te dringen. In de toelichting
wordt immers opgemerkt dat de intrinsieke waarde van een dier uitgangspunt is, wordt
verwezen naar het rapport 'een dier is geen ding’ en wordt, onder 5., opgemerkt dat
bijtincidenten ook veel impact hebben op de eigenaren van een hond, die het dier vaak
als een volwaardig gezinslid zien. Het zou in dat verband, rekening houdende met de
belangen van de verdachte/beslagene aanbevelingswaardig zijn juist te streven naar
een zeer terughoudende inzet van strafvorderlijk beslag op dieren en dit wetsvoorstel
aan te grijpen om voor het beslag op dieren aparte regels in het leven te roepen.
Thans wordt een inbeslaggenomen dier juridisch hetzelfde behandeld als ieder ander
voorwerp, hetgeen met de uitgangspunten van dit wetsvoorstel niet strookt. Aan de
rechter dient de mogelijkheid geboden te worden inbeslaggenomen dieren onder
voorwaarden terug te geven, ook aan een ander dan de verdachte.

Pagina 3 van 9

CONSULT ATIEREACTIE
vn
cr;'

KJ K.> K!

o

Inleiding
Het wetsvoorstel ziet op aanpassing van de Wet Dieren en aanpassingen van het Wetboek van
Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering, om te kunnen komen tot een betere aanpak van
schendingen van het dierenwelzijn, zowel via bestuursrechtelijke als strafrechtelijke weg.
Daarnaast worden voorstellen gedaan die zien op de strafrechtelijke aanpak van zogenaamde
bijtincidenten. Deze reactie beperkt zich tot de strafrechtelijk relevante voorstellen.
Het wetsvoorstel en de aanleiding tot het wetsvoorstel zijn begrijpelijk en helder. De noodzaak van
invoering van een gedragsaanwijzing, het dadelijk uitvoerbaar verklaren van algemene en
bijzondere voorwaarden en de introductie van een zelfstandig houdverbod is ook duidelijk en het
wetsvoorstel wordt op die punten, zij het met enkele aandachtspunten, dan ook onderschreven.
Anders is dat waar het gaat om de voorgestelde wijziging en uitbreiding van het huidige artikel 425
Sr. Aan de positie van de verdachte, indien van strafvorderlijk beslag op dieren sprake is, wordt in
dit wetsvoorstel en de toelichting daarop ten onrechte geen aandacht besteed.
In het navolgende komen eerst de commentaren op de specifiek voorgestelde wijzigingen aan bod,
daarna worden nog enkele algemene opmerkingen bij het wetsvoorstel gemaakt.
Artikel I. aanpassing 425 Sr
De voorgestelde aanpassing en uitbreiding van artikel 425 Sr is, zo blijkt uit de toelichting op het
wetsvoorstel en uit de contourenbrief houdverbod van 30 juni 2017, vooral ingegeven door het
rapport 'Verantwoord honden houden” van de Raad voor Dieraangelegenheden uit 2013. In dat
rapport wordt, kort gezegd, gesteld dat het vanwege de nadelige gevolgen en de maatschappelijke
impact van bijtincidenten, aanbeveling zou verdienen om het niet voldoende onschadelijk houden
van een gevaarlijk dier en het ophitsen van een dier als misdrijf strafbaar te stellen. Met deze
voorgestelde wijziging wordt aan die wens voldaan en wordt tevens het aanhitsen of het niet
terughouden van een dier wanneer dat dier een ander dier aanvalt strafbaar gesteld.
Die laatste toevoeging aan artikel 425 lid 1 Sr lijkt zinvol. Thans is het immers zo dat het niet
terughouden of het aanhitsen van een gevaarlijk dier alleen strafbaar is indien dat jegens een
mens geschiedt, terwijl 425 Sr lid 2, het onschadelijk houden, die beperking niet kent. Dit terwijl lid
1 de ‘zwaardere’ variant is (hetgeen ook mag blijken uit de wens lid 1 tot misdrijf te maken).
Ook de wens om lid 1 te promoveren tot misdrijf lijkt in eerste instantie begrijpelijk. Het aanhitsen
van een dier impliceert in zekere zin immers al bijna een vorm van opzet, het laat zich moeilijk
voorstellen dat iemand een dier niet opzettelijk aanhitst of niet opzettelijk niet terughoudt, wanneer
een mens of dier wordt aangevallen. Deze wijziging en de introductie van een opzettelijke variant
van het tweede lid zijn echter overbodig.
Ook nu al is het immers mogelijk dat de houder van een dier dat pijn of letsel veroorzaakt vervolgd
wordt op basis van opzetdelicten, zoals mishandeling, poging tot zware mishandeling (bij aanvallen
op mensen gericht) en vernieling (bij aanvallen op andere dieren gericht). Dat gebeurt in de praktijk
ook geregeld. Overigens verdient nog opmerking dat ook regelmatig vervolgd wordt voor zwaar
lichamelijk letsel door schuld.
Met de introductie van artikel 306a Sr wordt dan ook niet een uitbreiding van de strafbaarstelling
geïntroduceerd, maar een nieuwe specialis. Een specialis die bovendien moeilijk te rechtvaardigen
Pagina 4 van 9

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN

C^’
vn

K i K? v;j

.
vo
hj

valt, gelet op het relatief beperkte aantal gevallen waarin van opzet sprake zal zijn. Zoals immers in
de Memorie van Toelichting ook uiteengezet wordt heeft een bijtincident vaak grote gevolgen, niet
alleen voor de slachtoffers, maar ook voor de houder of eigenaar van een hond. Gesteld kan
worden dat de meeste bijtincidenten door niemand gewild zijn, ook niet door de houder van de
hond. Waarom het relatief beperkte aantal gevallen de introductie van een zelfstandige
strafbaarstelling als misdrijf rechtvaardigt, terwijl vervolging ook al plaats kan vinden op basis van
andere misdrijven, blijkt dan ook onvoldoende.
Vooral nu het doel van die wijziging, het mogelijk maken van inbeslagname buiten heterdaad, dus
ook thans al bereikt kan worden via een vervolging op basis van het bestaande instrumentarium.
Dit terwijl het introduceren van een zelfstandige strafbaarstelling van de opzetvariant, het gevaar
van een zogenaamd 'net-widening-effect’ met zich brengt, in die zin dat de vervolging wordt
ingestoken op de opzettelijke variant, puur en alleen om inbeslagname mogelijk te maken, waarna
de verdenking vervolgens wordt afgezwakt. Dit is, gelet op de zeer marginale toets bij beslag
(waarover later meer), niet irreëel.
Nu de noodzaak van deze wijziging aldus onvoldoende blijkt, wordt geadviseerd van deze
voorgestelde wijziging af te zien. Niet blijkt dat nagegaan is of het huidige instrumentarium
onvoldoende mogelijkheden zou bieden. Weliswaar wordt verwezen naar het rapport van de Raad
voor Dieraangelegenheden uit 2013, maar ook in dat rapport wordt slechts gesteld dat vanwege de
aard en de ernst van de schade die kan optreden wordt geadviseerd om artikel 425 Sr tot misdrijf
te maken (p. 15 van het rapport). Hetgeen met de mogelijkheden die de huidige strafwetgeving
biedt tot schadeverhaal, op zichzelf onvoldoende grond vormt om tot deze wijziging te komen.
Artikel II. de gedragsaanwijzing
De gedragsaanwijzing in de zin van 509hh Sv kan met de voorgestelde wijziging ook worden
ingezet indien van gevaar voor de gezondheid of het welzijn van dieren sprake is. In dat kader
wordt ook voorgesteld in die gedragsaanwijzing een houdverbod op te nemen. Dit om dierenwelzijn
ook in de periode voor de (inhoudelijke) zitting optimaal te waarborgen. Die wens is begrijpelijk en
terecht. Het voorgestelde artikel is inhoudelijk ook in orde.
In de toelichting op het wetsvoorstel wordt echter geen aandacht besteed aan de positie van
professionele dierhouders in het kader van dit voorstel. Het opleggen van een houdverbod als
gedragsaanwijzing aan bijvoorbeeld een agrarisch ondernemer, een dierhandelaar of een fokker,
komt immers in feite neer op stillegging van de onderneming, een zeer vergaande maatregel. Dit
terwijl tegen een maatregel op basis van artikel 509hh Sv door de betrokkene zelf actief
geprocedeerd moet worden en terwijl een beroep tegen die gedragsaanwijzing de werking daarvan
niet schorst. Ondanks dat op een dergelijk beroep zo snel mogelijk moet worden beslist, kan een
periode van enkele dagen zonder dieren voor professioneel houders verstrekkende gevolgen
hebben. In de toelichting wordt weliswaar in zijn algemeenheid gerefereerd aan proportionaliteit en
subsidiariteit, het zou goed zijn om, juist nu de officier van justitie de bevoegdheid krijgt deze
maatregel zonder tussenkomst van de rechter eenzijdig op te leggen, ook expliciet stil te staan bij
de positie van de professioneel dierhouder.
Daarnaast wordt in de toelichting nu vooral stilgestaan bij de nieuw te introduceren mogelijkheid
van een houdverbod middels de gedragsaanwijzing, hetgeen gelet op het feit dat dit een
toevoeging vormt op het huidige instrumentarium begrijpelijk is. Opgemerkt zij echter dat middels
deze gedragsaanwijzing uiteraard ook ingezet kan worden op het volgen van verplichte cursussen
of trainingen ten aanzien van het houden en verzorgen van dieren, via het huidige 509hh lid 2
Pagina 5 van 9

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN

onder d Sv. Op die manier kan juist ook voorkomen worden dat direct tot inbeslagname of een
houdverbod overgegaan moet worden.

v;j

i

j

Q

Houderschap
In de toelichting op het wetsvoorstel wordt op meerdere plaatsen gerefereerd aan het
houderschapsbegrip. In het kader van de gedragsaanwijzing en het voorgestelde houdverbod,
wordt daarbij expliciet opgemerkt dat het houdverbod ruim moet worden uitgelegd. Zo wordt
bijvoorbeeld gesteld: “Het is hiervoor niet noodzakeiijk dat de verdachte in juridische zin eigenaar
is. Ook het (al dan niet op verzoek van iemand anders) verzorgen of anderszins onder zich hebben
van dieren valt onder de reikwijdte van deze bepaling." (paragraaf 6). Ook in paragraaf 7 wordt
opgemerkt dat het begrip houden ruim moet worden uitgelegd, vervolgens wordt opgemerkt;
“Voorkomen moet worden dat de verdachte op enigerlei wijze dieren zodanig in zijn
beschikkingsmacht heeft of krijgt dat het mogeiijk wordt om die dieren pijn of letsel toe te brengen
of het welzijn van die dieren aan te tasten."
Het is niet duidelijk of beoogd is het huidige houderschapsbegrip aan te passen of uit te breiden.
Het zijn van houder is een kwalificatie die de overtreder van bijvoorbeeld artikel 2.2. lid 8 Wet
Dieren moet hebben, wil tot handhavend optreden overgegaan kunnen worden. Hoewel het
inderdaad zo is dat het niet vereist is dat de houder ook eigenaar is, volgt uit jurisprudentie dat het
sporadisch verzorgen of onder zich hebben van dieren, niet tot de kwalificatie houder leidt. Het
bijvoorbeeld helpen met de administratie ten aanzien van dieren en het verrichten van hand- en
spandiensten met betrekking tot de verzorging, maakt iemand niet tot houder (CBB 14 april 2015,
ECLI:NL:CBB:2015:128). Ook het gegeven dat een betrokkene dieren voert, stallen uitmest en
waterbakken schoonmaakt, maakt niet dat (zonder meer) aangenomen kan worden dat iemand
houder is (CBB 23 juni 2016, ECLI:NL:CBB:2016:173). Denkbaar is dat ook het eenmalig uitlaten
van de hond van een ander niet tot houderschap leidt.
Dit tenwijl in dergelijke gevallen wel sprake is van het verzorgen van dieren van een ander en de
(tijdelijke) beschikkingsmacht over dieren. Derhalve dient verduidelijkt te worden of met deze
wijziging ook een wijziging in het begrip ‘houder’ beoogd wordt. Te dien aanzien kan overigens
worden opgemerkt dat een verruiming van dit begrip niet wenselijk is. Juist door de kwalificatie
mag immers van een houder bepaald gedrag verlangd worden. Die drempel verlagen leidt tot een
ongewenste uitbreiding van de groep van potentiële overtreders.
Het houdverbod als separaat misdrijf
Het voorgestelde houdverbod roept veel vragen op bij de adviescommissie strafrecht.
Allereerst merkt de adviescommissie strafrecht op dat - nu sprake is van een gedragsbeperkende
maatregel - het voor de hand ligt om aan te sluiten bij art. 38v e.v. Sr. In plaats daarvan voorziet
het wetsvoorstel echter in een speciaal regime waarbij overtreding van het houdverbod bovendien
als separaat misdrijf wordt aangemerkt. Volgens de concept Memorie van Toelichting is aansluiting
bij art. 38v e.v .Sr niet geïndiceerd omdat ingrijpen ook mogelijk zou moeten zijn als “er (nog) geen
aanwijzingen voor of sprake is van mishandeling of verwaarlozing". De adviescommissie strafrecht
kan deze redenering niet goed volgen. Ook indien zou worden aangesloten bij art. 38v Sr is
immers niet vereist dat sprake is van (aanwijzingen van) mishandeling of verwaarlozing. Voldoende
is dat het houdverbod als gedragsbeperkende maatregel wordt overtreden. Of die overtreding
tevens gepaard gaat met mishandeling of verwaarlozing is niet relevant.
De adviescommissie strafrecht merkt in dit verband verder op dat zij niet bekend is met andere
strafrechtelijke maatregelen waarvan overtreding een separaat misdrijf oplevert. Er is dan ook
Pagina 6 van 9

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN

QV)

sprake van een significante stijlbreuk met het systeem van handhaving van de strafvorderlijke
maatregelen. Een dergelijke stijlbreuk behoeft wat de adviescommissie strafrecht betreft meer
toelichting. Te meer nu i) overtreding van het houdverbod een misdrijf oplevert waarvoor voorlopige
hechtenis kan worden toegepast en ii) de strafbaarstelling tot gevolg heeft dat bijvoorbeeld ook
ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel mogelijk zal zijn.

(Tl f? i

,',.j
Ook vraagt de adviescommissie strafrecht zich af waarom - voor zover al sprake zou moeten zijn
fvan een separate strafbaarstelling - deze niet is opgenomen in de WED. Dat ligt wat de
adviescommissie strafrecht betreft meer voor de hand, in ieder geval als het gaat om professionele
(vee)houders. Opname als economisch delict zou bovendien als voordeel hebben dat de speciale
beslagbepaling van art. 18 WED van toepassing is. Deze bepaling vereist voor inbeslagname niet
t;rj
dat sprake is van een VH-feit zodat de gekunstelde invoering van overtreding van het houdverbod
<,0
als misdrijf onder gelijktijdige uitbreiding van art. 67 Sv'' eveneens achterwege kan blijven. Indien
opname in de WED niet wenselijk is omdat geen sprake zou zijn (althans niet altijd) van een
economisch delict stricto sensu zou dit wat de adviescommissie strafrecht er overigens voor pleiten
om juist wel aan te sluiten bij art. 38v e.v. Sr. Dan is immers sprake van een “commuun" delict
waarvoor de gewone commune bepalingen dienen te gelden.
Voorts vraagt de adviescommissie strafrecht zich af wat het subjectieve bestanddeel (mens rea) is
van de strafbaarstelling van overtreding van het houdverbod (art. 8.12, lid 7). Betreft het een
culpoos delict of een doleus delict?
Tot slot meent de adviescommissie strafrecht dat serieuze vraagtekens gesteld kunnen worden bij
de maximale duur van het voorgestelde houdverbod. Ook hier is sprake van een stijlbreuk met art.
38v e.v. Sr. Waar deze artikelen voorzien in een maximale duur van de gedragsbeperkende
maatregel van vijfjaar gaat het houdverbod uit van een maximale duur van tien jaar. Zonder
nadere toelichting, die ontbreekt, acht de adviescommissie strafrecht deze verdubbeling van de
maximale duur niet begrijpelijk.
Uitbreiding mogelijkheden inbeslagname
In de toelichting op het wetsvoorstel wordt een aantal maal over de uitbreiding van de
mogelijkheden tot inbeslagname gesproken, zowel ten aanzien van overtredingen met betrekking
tot het dierenwelzijn, als ten aanzien van dieren die bij bijtincidenten betrokken zijn. Het
introduceren van een opzettelijke, misdrijfvariant van het huidige artikel 425 Sr, is zelfs grotendeels
gestoeld op de wens inbeslagname in dergelijke gevallen ook buiten heterdaad mogelijk te maken.
De wens om een misdrijfvariant van artikel 425 Sr in te voeren, met als enkele doel beslaglegging
mogelijk te maken buiten heterdaad, is bovendien in strijd met de subsidiariteitseis. Door het
opnemen van een misdrijfvariant en de toevoeging aan artikel 67 Sv wordt immers ook voorlopige
hechtenis mogelijk. Nu het kennelijk uitsluitend de bedoeling is om beslag mogelijk te maken zou
het eerder aangewezen zijn om in een speciale beslagregeling te voorzien. Ook hier kan verwezen
worden naar art. 18 WED. Dit artikel vereist, zoals gezegd, geen verdenking van een strafbaar feit
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Ook dit pleit voor aansluiting bij de WED in plaats van
een gekunstelde invoering van een misdrijfvariant van art. 425 Sr onder gelijktijdige aanpassing
van art. 67 Sv.

' Op overtreding van het voorgestelde houdverbod staat maximaal een jaar gevangenisstraf terwijl art. 67 Sv in beginsel
een maximale gevangenisstraf van tenminste vier jaar vereist.

Pagina 7 van 9

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN

CO
i,..n
co

VJ

<„o

Los van de opmerkingen die in het voorgaande al gemaakt zijn ten aanzijn van de voorgestelde
wijziging van artikel 425 Sr, dient in zijn algemeenheid te worden opgemerkt dat het
betreurenswaardig is dat uit de toelichting op het wetsvoorstel aldus blijkt dat de wens is om in te
zetten op een uitgebreidere toepassing van de beslagmogelijkheden. Dit terwijl het juist
aanbeveling verdient om enerzijds het aantal beslagen op dieren terug te dringen en anderzijds
een speciale regeling in het leven te roepen voor dieren die toch strafvorderlijk in beslag moeten
worden genomen. Dat het wetsvoorstel in beide niet voorziet is een gemiste kans. Juist nu als
uitgangspunt de intrinsieke waarde van het dier wordt genoemd en ook expliciet wordt gewezen op
het burgerinitiatief 'een dier is geen ding’.
De intrinsieke waarde van dieren is ook wettelijke vastgelegd (1.3 Wet Dieren) en ook is wettelijk
vastgelegd dat een dier geen zaak is (3:2a BW). Toch zijn de regels omtrent strafvorderlijk beslag
onverminderd van toepassing op dieren, zoals ook de civiele kamer van het Hof Den Haag heeft
bevestigd (Gerechtshof Den Haag 18 juli 2017, ECLI:NI:GHDHA;2017:2021). Naar aanleiding van
dit arrest is overigens door verschillende dierenorganisaties ook een petitie aan de tweede kamer
aangeboden, met de oproep dieren niet langer als een voorwerp te behandelen, indien die dieren
in beslag genomen worden.
Thans wordt een inbeslaggenomen dier immers nog op dezelfde wijze behandeld als ieder ander
voorwerp. Dit betekent dat tegen strafvorderlijk beslag kan worden opgekomen middels een
klaagschrift op basis van artikel 552a Sv. In die klaagschriftprocedure wordt slechts een zeer
marginale toets aan de dag gelegd, te weten of het hoogst onwaarschijnlijk is dat de strafrechter,
later oordelend, tot verbeurdverklaring zal komen. Bij een niet apert onredelijke verdenking, strandt
een klaagschrift dus op die toets. Dat betekent dat het beslag dan op de dieren blijft rusten. Het
OM kan vervolgens, op basis van artikel 117 Sv, besluiten tot vervreemding of vernietiging van het
beslag. Gelet op de hoge bewaarkosten van dieren, leidt dit ertoe dat de inbeslaggenomen dieren
reeds voor een inhoudelijke behandeling zijn vervreemd of geëuthanaseerd. Indien later toch tot
teruggave besloten wordt door de zittingsrechter, hetgeen, vooral bij bijtincidenten, regelmatig
gebeurt (zie het hierboven aangehaalde arrest van het hof Den Haag, zie ook:
https://www.advocatenblad.nl/2017/11/24/een-dier-is-g%E2%80%8Ceen-zaak/ ), kan nog slechts
teruggave van de tegenwaarde van het inbeslaggenomen dier worden overgegaan.
Indien een last tot teruggave volgt terwijl het beslag al is afgedaan, maakt de betrokkene
aanspraak op schadevergoeding. Waar dat bij bijvoorbeeld een inbeslaggenomen auto niet
problematisch is, men koopt dan van die schadevergoeding immers een vervangend voertuig, ligt
dat bij levende dieren uiteraard anders. In de Memorie van Toelichting wordt immers ook expliciet
opgemerkt: “Bijtincidenten hebben enerzijds vaak enorme impact op het slachtoffer en anderzijds
worden soms verstrekkende maatregelen genomen ten opzichte van een dier dat door de
eigenaren als volwaardig onderdeel van het gezin wordt gezien". Juist nu dat wordt onderkend,
strekt het tot de aanbeveling de verstrekkende maatregelen zoveel mogelijk te beperken en te
zoeken naar alternatieven.^
Zo is onder de huidige wetgeving teruggave onder voorwaarden niet mogelijk. De officier kan
weliswaar de beslagene (of een ander), als bewaarder aanwijzen, maar als de officier van justitie

’ In dat verband kan het een gemis worden genoemd dat de aanbeveling uit het rapport van de Raad voor
Dierenaangelegenheden, die kort gezegd inhoudt dat gestreefd moet worden naar meer bestuursrechtelijke afdoening, niet
is overgenomen. In dat kader kan ook gewezen worden op: https://www.sdu.nl/blog/strafrechtelijk-beslag-op-levendedieren.html.

Pagina 8 van 9

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN

'

o f/I

daartoe niet bereid is, kan de rechter na een klaagschrift enkel het beklag afwijzen of teruggave
gelasten. Juist vanwege de emotionele waarde die dieren vertegenwoordigen, zou het goed zijn de
beklagrechter de mogelijkheid te geven tot teruggave onder voorwaarden. Ook omdat in dat kader
als voorwaarde kan worden gesteld dat (bij beslag na een bijtincident) trainingen bij een erkende
hondentrainer worden gevolgd of bepaalde maatregelen worden genomen (zoals een aanlijn- en
muilkorfplicht, de aanschaf van deurdrangers, etc.). Op die manier wordt niet alleen bereikt dat de
eigenaar diens dierbare hond kan behouden, maar worden ook nieuwe bijtincidenten voorkomen.
Daarnaast biedt dit de rechter die de zaak uiteindelijk inhoudelijk behandelt, nog alle ruimte om een
beslissing ten aanzien van het dier te nemen. Die ruimte bestaat de facto niet meer indien het
beslag al is vervreemd of vernietigd voorafgaand aan de zitting. Daarnaast zou de rechter de
mogelijkheid moet krijgen om, indien teruggave van de hond na een bijtincident niet wenselijk
wordt geacht, een ander als bewaarder aan te wijzen, al dan niet op kosten van de betrokkene. Zo
kan bijvoorbeeld bereikt worden dat de hond buiten de omgeving waar het incident heeft
plaatsgevonden verblijft en wordt getraind en wordt eveneens vervreemding of vernietiging voordat
inhoudelijk op de zaak wordt beslist, voorkomen.
Deze teruggave onder voorwaarden kan ook worden ingezet bij beslag op dieren in verband met
een verdenking van dierenverwaarlozing, bijvoorbeeld waar het ‘first offenders' betreft en waar
aldus ruimte voor verbetering is.
Door teruggave onder voorwaarden mogelijk te maken, wordt recht gedaan aan het uitgangspunt
dat een dier geen ding is en niet als voon/verp behandeld dient te worden. Daarnaast wordt
hiermee recht gedaan aan de belangen van de verdachte of de beslagene, die in dit wetsvoorstel
onvoldoende naar voren komen.
Conclusie
De voorgestelde invoering van een misdrijfvariant van het huidige artikel 425 Sr wordt afgeraden.
Van een daadwerkelijke uitbreiding van de vervolgingsmogelijkheden is geen sprake, ten/vijl een
specialis in het leven wordt geroepen, die bovendien kan leiden tot onnodig veel meer toepassing
van strafvorderlijke dwangmiddelen.
Voor het overige strekt het tot de aanbeveling de toelichting op het wetsvoorstel aan te vullen en te
verduidelijken, waar het gaat om de positie van professioneel dierhouders in het kader van de
voorgestelde gedragsaanwijzing en waar het gaat om het houderschapsbegrip.
Voorts wordt geadviseerd dit wetsvoorstel aan te grijpen om te komen tot een wijziging van de
regeling van het strafvorderlijk beslag op levende dieren, om meer recht te doen aan de belangen
van de verdachte c.q. beslagene, doch ook aan de belangen van de dieren.

Pagina 9 van 9

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN

FalkPost
BIN1

Post«dr«s

15.11.18

Postbus 30651
2500 GW Den Haag

Gezien scankamer

JenV

'1 6 MOV ?nifi

FM Haaglanden

1 6 NOV. 2018
Ontvangen