Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 609

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 februari 2023
Hierbij informeer ik uw Kamer over mijn voornemen om verkoop en
advies van gewasbeschermingsmiddelen los te koppelen en daarmee
invulling te geven aan de afspraak uit het coalitieakkoord om op die
manier de ingezette omslag naar geïntegreerde gewasbescherming te
intensiveren. Daarnaast infomeer ik uw Kamer, in lijn met het informatieverzoek van uw Kamer, over de bespreking in de raadswerkgroep over de
conceptverordening Duurzaam gebruik gewasbeschermingsmiddelen van
6 en 7 februari 2023.
Loskoppeling verkoop en advies
Telers laten zich met regelmaat adviseren over hun teelt en over het zo
goed mogelijk inzetten van maatregelen (middelen, systemen en andere
maatregelen) om hun gewassen te beschermen tegen ziekten, plagen en
onkruiden. Momenteel zijn veel adviseurs commercieel verbonden aan
toeleveranciers van gewasbeschermingsmiddelen. Hierdoor ontstaat een
financiële prikkel bij adviseurs om te adviseren gewasbeschermingsmiddelen in te zetten.
Omdat geïntegreerde gewasbescherming en het inzetten van
niet-chemische maatregelen een centrale rol moet hebben bij het
beschermen van gewassen, moeten telers de beschikking hebben over
een onafhankelijk advies over gewasbescherming, vrij van financiele
prikkels. Daarom wil ik dat telers die gebruik maken van gewasbeschermingsmiddelen periodiek een advies van een onafhankelijk adviseur
inwinnen.
Om dit te bereiken wil ik bij voorkeur aansluiten bij de Europese Verordening Duurzaam Gebruik die momenteel in ontwikkeling is, ook gelet op
het gelijke speelveld dat hiermee wordt bevorderd. In de eerste concepten
van deze Verordening is de verplichting voor telers opgenomen om
periodiek een onafhankelijk advies in te winnen. Binnen de lopende

kst-27858-609
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 858, nr. 609

1

onderhandelingen met de Europese Commissie en lidstaten, waar ik uw
Kamer met regelmaat over informeer, steun ik dit onderdeel dan ook.
De inwerkingtreding van de Verordening Duurzaam Gebruik kan echter
nog enkele jaren op zich laten wachten en de uiteindelijke inhoud is
afhankelijk van de Europese onderhandelingen. Daarom kies ik er voor om
een verplichting tot het inwinnen van onafhankelijk advies al via het
nationale spoor in te voeren, waarbij dit (snel) gevolgd zal worden door
het Europese spoor, zo verwacht ik. Dat spoor beoogt hetzelfde. Hierbij is
het van belang dat een dergelijke verplichting, nationaal of Europees,
alleen succesvol kan zijn als de infrastructuur hiervoor de komende jaren
voldoende massa en kwaliteit krijgt. Ik zal daarom direct starten met de
voorbereidingen voor een dergelijke verplichting, onder meer door in te
zetten op verhoging van het aantal onafhankelijke adviseurs waarvan er in
Nederland slechts enkele tientallen staan geregistreerd in het zogeheten
BAS-register.
Inzetten op periodiek onafhankelijk advies is niet voldoende. Nederland
beschikt nu over een fijnmazig netwerk van adviesdiensten dat van grote
waarde is voor de teler. Denk bijvoorbeeld aan teeltbegeleiders die een
boer adviseren een plaag te bestrijden of te voorkomen. Binnen deze
waardevolle samenwerking tussen adviseurs en telers wil ik de kwaliteit
van adviezen over geïntegreerde gewasbescherming verder verbeteren en
daarmee de afhankelijkheid van gewasbeschermingsmiddelen
terugdringen.
Mogelijkheden om de kwaliteit van adviezen te verbeteren zijn het
aanscherpen van de vakbekwaamheidseisen voor adviseurs over
gewasbescherming en het versterken van het scholingsaanbod voor telers
op het terrein van geïntegreerde gewasbescherming. Daarnaast komt de
komende jaren steeds meer inzicht in het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en de mate waarin telers geïntegreerde gewasbescherming toepassen. Dit komt door technische en beleidsmatige
ontwikkelingen, zoals de (verplichte) gewasbeschermingsmonitor en de
Milieu Indicator Groene Gewasbescherming (MIG). Via een nog te
ontwikkelen systematiek, waarin ook stakeholders een grote rol kunnen
spelen, kan het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op het niveau
van teler en adviseur worden gebenchmarkt. Deze benchmarkbenadering
kan als bewustwordings-, stimulerings- en sturingsinstrument voor zowel
teler als adviseur worden ingezet, daarom wil ik hier direct en stevig op
inzetten. Ook de voortgang in reductie van de milieubelasting kan met dit
instrument transparant worden gemaakt. Hierbij kunnen minder goed
presterende telers bijvoorbeeld een aanvullend advies krijgen en minder
goed presterende adviseurs zwaardere opleidingseisen. Ten slotte verken
ik hoe ik het stoppen van bonussen voor verkochte hoeveelheid middelen
kan realiseren en de verkoop en het gebruik van laagrisico- en groene
middelen, zoals feromonen, plantenextracten en micro-organismen, kan
stimuleren.
De komende periode zal ik deze zaken verder uitwerken, waarbij ik ook
stakeholders betrek zoals telersorganisaties, de adviesbranche en
onderwijsinstellingen. Ik zal uw Kamer in het het najaar 2023 informeren
over de nadere invulling en voortgang. Voor het verhogen van het aantal
geregistreerde onafhankelijke adviseurs in de komende jaren zal ik de
noodzakelijke acties zo snel mogelijk opstarten.
Deze inzet is niet los te zien van mijn brede inzet op het gebied van
verdere verduurzaming van gewasbescherming, zoals een ambitieuze
inzet in Europa met betrekking tot de Verordening duurzaam gebruik
gewasbeschermingsmiddelen, waarvan geïntegreerde gewasbescherming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 858, nr. 609

2

een cruciaal onderdeel is. Over mijn inzet voor het stimuleren van
goedkeuring en toelating van «groene» middelen zal ik u dit voorjaar nog
informeren.
Raadswerkgroep duurzaam gebruik gewasbeschermingsmiddelen
6 en 7 februari 2023
Op 6 en 7 februari jl. heeft de zevende bespreking plaatsgevonden in de
raadswerkgroep over het voorstel voor een Verordening duurzaam
gebruik gewasbeschermingsmiddelen. Deze verordening moet in de
plaats komen van de huidige Richtlijn 2009/128/EG, die voorschriften voor
lidstaten bevat over het duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Tijdens de raadswerkgroep is de artikelsgewijze behandeling van de
hoofdstukken 5, 6 en 7 voortgezet. Hierin staan over het algemeen
voorschriften die al aanwezig zijn in de huidige Richtlijn 2009/128/EG en
die door Nederland zijn geïmplementeerd. Naar aanleiding van het
informatieverzoek van de Kamer, informeer ik u over de uitkomsten van
deze bespreking en het vervolg hiervan.
Toepassing uit de lucht en via onbemande luchtvaartuigen
Volgens het voorstel blijft de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen vanuit de lucht verboden. Nederland maakt, in tegenstelling tot
enkele lidstaten, al jaren geen gebruik meer van deze techniek. Tegelijkertijd introduceert het voorstel nieuwe voorschriften die drone
toepassing van gewasbeschermingsmiddelen toestaan. Hiervoor is onder
de huidige richtlijn nog een ontheffing nodig, omdat alle luchttoepassing
nu verboden is. Nederland is blij met deze vereenvoudiging. De
Commissie heeft aangegeven dat het nodig is om nadere, geharmoniseerde eisen te bepalen voor drone toepassing, bijvoorbeeld m.b.t. de
weersomstandigheden waaronder drones worden ingezet. Deze kan de
Commissie via uitvoeringshandelingen vaststellen. Daarbuiten kunnen
lidstaten ook nog steeds een ontheffing verlenen voor drone toepassingen, als niet aan deze eisen wordt voldaan. Wel ligt de bewijslast dan
bij de lidstaten om aan te tonen dat drone toepassing minder gevaarlijk is
dan toepassing door middel van landapparatuur.
Opslag, verwijdering, hantering en verkoop
Volgens de Commissie zijn de voorschriften in het voorstel voor opslag,
hantering en verwijdering door veel lidstaten volledig geïmplementeerd.
Dit geldt ook voor Nederland. Veel lidstaten hadden bezwaren tegen de
voorschriften voor verkoop in het voorstel. Deze bezwaren gaan over de
verplichting voor de distributeur om de koper van professionele gewasbeschermingsmiddelen te informeren over minder gevaarlijke bestrijdingsmiddelen. Deze lidstaten vinden dat de distributeurs daarmee te veel
belast worden met adviestaken. Nederland is juist voorstander van zo’n
informatieplicht. In Nederland hebben de bedrijven die handelen in
professionele gewasbeschermingsmiddelen zelfregulering die in lijn is
met het Commissievoorstel.
Advies over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en onafhankelijk adviessysteem
Het Commissievoorstel maakt onderscheid tussen onafhankelijke
adviseurs en zogeheten commerciële adviseurs. Volgens het voorstel
worden professionele gebruikers van gewasbeschermingsmiddelen
verplicht om minimaal eens per jaar een onafhankelijke adviseur te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 858, nr. 609

3

raadplegen, die strategisch advies geeft over de best mogelijke
toepassing van geïntegreerde gewasbescherming. Deze onafhankelijke
adviseur mag geen strijdige belangen hebben, dus geen gewasbeschermingsmiddelen verkopen. De Commissie heeft toegelicht dat het voorstel
beoogt te zorgen dat professionele gebruikers nog steeds op eigen
initiatief commerciële adviseurs kunnen raadplegen (bijv. wekelijks), maar
daarnaast verplicht gebruik maken van een onafhankelijke adviseur voor
strategisch advies. Voor beide adviseurs gelden dezelfde opleidingseisen.
Zij zijn verplicht om opleidingen te volgen en zij moeten in bezit zijn van
een opleidingscertificaat.
Er wordt door lidstaten verschillend gedacht over de verplichting voor
onafhankelijk advies. Nederland heeft aangegeven het principe te steunen
dat telers die professionele gewasbeschermingsmiddelen gebruiken
verplicht worden om gebruik te maken van onafhankelijk advies.
Nederland is er daarnaast voorstander van om telers een dergelijk
onafhankelijk advies periodiek in te laten winnen waarbij de precieze
frequentie nog nader moet worden bepaald. Hierbij denkt Nederland
bijvoorbeeld aan een rol voor de onafhankelijke adviseur om de teler te
ondersteunen bij het opstellen van een meerjarenplan voor de beheersing
van ziekten, plagen en onkruiden. Meerdere lidstaten steunen net als
Nederland het principe, maar willen dat het advies vrijblijvend wordt of
denken aan een minder frequent advies dan de Commissie voorstelt. Ook
zijn er lidstaten geheel hierop tegen. Veel lidstaten hebben erop gewezen
dat de definitie van de onafhankelijk adviseur in het voorstel aanscherping
behoeft, om belangenverstrengeling te voorkomen. Nederland is van
mening dat de definitie in het huidige Commissievoorstel aansluit bij de
definitie binnen de huidige GLB-eisen en daarmee goed werkbaar is. De
Commissie heeft lidstaten gevraagd om eventuele (tekst)voorstellen te
doen.
Opleiding
Bij de bespreking van de voorgestelde voorschriften voor opleiding van
professionele gebruikers, distributeurs en adviseurs van gewasbeschermingsmiddelen, gaven veel lidstaten aan dat zij op basis van de huidige
Richtlijn nationale opleidingssystemen hebben geïmplementeerd waarin
(zeer) gedetailleerde eisen voorkomen. Deze lidstaten vrezen dat het
voorstel leidt tot een afzwakking hiervan. De Commissie heeft toegelicht
dat het voorstel juist tot doel heeft de opleidingssystemen in lidstaten te
harmoniseren en een minimum kwaliteitsniveau te garanderen. De
Commissie geeft daarnaast aan dat lidstaten ervoor kunnen kiezen om
nationaal aanvullende eisen te stellen. Nederland kan zich vinden in
harmonisatie en in (juridische) bewegingsruimte voor nationale, aanvullende eisen. Nederland voldoet aan de voorschriften in het voorstel.
Bijna alle lidstaten hebben gepleit voor een kortere geldigheidsduur van
de opleidingscertificaten voor distributeurs en professionele gebruikers,
vanuit het belang dat deze goed op de hoogte blijven van de laatste stand
van de wetenschap en technische vooruitgang. Nederland is het hiermee
eens en wil voor deze doelgroepen een geldigheidsduur van vijf jaar in
plaats van tien jaar in het voorstel.
Informatie en bewustmaking en informatie over acute en chronische
vergiftiging
Veel lidstaten vinden de voorgestelde voorschriften voor het informeren
van burgers door middel van bewustmakingscampagnes te ver gaan.
Nederland vindt dit opvallend omdat het al verplicht is op basis van de
huidige Richtlijn. In Nederland bestaan diverse websites voor dit doel,
zowel van de overheid als van private partijen met wie de overheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 858, nr. 609

4

samenwerkt. Deze verstrekken informatie over de risico’s die verband
houden met het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Verder zijn door enkele lidstaten opmerkingen gemaakt over de
verplichting om informatie te verzamelen en te actualiseren over
chronische vergiftigingen door blootstelling van personen aan gewasbeschermingsmiddelen. Deze lidstaten gaven aan dat het onmogelijk is om
een causaal verband aan te tonen tussen het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en chronische vergiftiging. Daarom willen zij dat deze
informatieplicht wordt geschrapt. Nederland deelt deze mening niet.
Nederland vindt juist dat onderzoek nodig is naar mogelijke lange-termijn
gezondheidseffecten van blootstelling van boeren en omwonenden aan
gewasbeschermingsmiddelen (Kamerstuk 27 858, nr. 605).
Planning vervolg
De achtste bespreking zal plaatsvinden op 6 maart a.s. Hierbij zal de
artikelsgewijze behandeling van hoofdstuk 8 over toepassingsapparatuur
worden voortgezet. Deze voorschriften zijn al aanwezig in de huidige
Richtlijn 2009/128/EG en zijn door Nederland geïmplementeerd. Parallel
aan de behandeling van het voorstel in raadswerkgroepen, wordt het
voorstel ook behandeld door het Europees Parlement (EP) in de
Commissie voor Milieu, Volksgezondheid en Voedselveiligheid (ENVI).
Inmiddels heeft de voor het voorstel aangewezen rapporteur in de ENVI
Commissie haar positie ingenomen en daarover een ontwerprapport naar
buiten gebracht. In dit ontwerprapport staat onder meer dat de voorgestelde reductiedoelstellingen voor gevaarlijkere chemische gewasbeschermingsmiddelen (de zogeheten stoffen die in aanmerking komen om te
worden vervangen) moeten worden verhoogd naar 80% in plaats van 50%
in het voorstel om zo te zorgen voor een betere bescherming van mens,
dier en milieu. Nu dit ontwerprapport er ligt is het aan de schaduwrapporteurs en andere leden uit de ENVI Commissie om amendementen
in te dienen op de EP-positie. Daarmee kan de positie van het EP nog
wijzigen. Dit zal waarschijnlijk plaatsvinden in de eerste helft van maart. Ik
zal u informeren over het vervolg hiervan.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 858, nr. 609

5