Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 517

Veiligheidsregio’s

Nr. 223

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2022
Tijdens het commissiedebat van 24 maart (Kamerstuk 29 517, nr. 220) is
met uw Kamer gesproken over de brandweer en crisisbeheersing. We
hebben toen stil gestaan bij het belangrijke werk dat de mannen en
vrouwen van de brandweer en crisisbeheersing iedere dag voor onze
veiligheid doen. In het debat heb ik een aantal toezeggingen gedaan.
Tijdens het tweeminutendebat van 14 april (Handelingen II 2021/22, nr. 73,
item 16) is een aantal moties ingediend. In deze brief ga ik in op deze
toezeggingen en moties. Tevens heeft het lid Knops tijdens het rondetafelgesprek over de evaluatie van de Wet veiligheidsregio’s gevraagd hoe de
financiering van rampenbestrijding en crisisbeheersing was geregeld vóór
de inwerkingtreding van de Wet veiligheidsregio’s. In deze brief zal ik uw
Kamer een toelichting hierop geven.
Behoud van vrijwilligheid bij de brandweer
In de afgelopen periode ben ik op verschillende momenten in gesprek
gegaan met brandweervrijwilligers. Ik heb gezien hoe waardevol het werk
is dat zij dagelijks doen en van hen gehoord hoe zij dat zelf ervaren.
Zoals ik heb toegezegd in mijn brief van 21 maart jl1. bied ik uw Kamer als
bijlage bij deze brief het tweede rapport van de juristen Cuyvers,
Boogaard en Verburg aan. Dit rapport is tot stand gekomen op basis van
gesprekken met brandweervrijwilligers zelf, waaronder de Vakvereniging
Brandweer Vrijwilligers.
De juristen concluderen dat het, om de huidige organisatie van de
Nederlandse brandweer als principiële uitzondering in het (Europese)
arbeidsrecht te blijven behandelen, noodzakelijk is dat de rechtspositie
van brandweervrijwilligers in het vrije-instroom-profiel meer expliciet
gebaseerd wordt op het concept van vrijwilligheid. Het contrast tussen
vrijwillige brandweer en beroepsbrandweer moet ook worden verscherpt.
Voor de eerste aanbeveling geven de juristen een werkdefinitie die als
1

kst-29517-223
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 29 517, nr. 211.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 517, nr. 223

1

uitgangspunt kan worden gehanteerd. De brandweervrijwilliger is volgens
die definitie de persoon die uit en op basis van vrijwilligheid brandweertaken vervult en dit doet naast of in aanvulling op reguliere arbeid en/of
andere activiteiten. De vrijwilligheid van een activiteit is aanwezig als, in
onderlinge samenhang bezien, in overwegende mate sprake is van een
onverplicht karakter, belangeloosheid, voldoende structuur en een externe
gerichtheid.
Het rapport is in lijn met mijn eigen ambitie om de vrijwilligheid bij de
brandweer te behouden. Zoals ik in mijn brief van 21 maart jl. heb
aangeven werk ik samen met de veiligheidsregio’s aan een implementatieplan om dat te realiseren2. De in die genoemde nieuwe juridische
vraagstukken worden op dit moment nader uitgewerkt met de betrokken
partijen. In het najaar vinden hierover overleggen plaats tussen mijn
departement, de veiligheidsregio’s en de vakorganisaties. Ik zal uw Kamer
vervolgens informeren over de uitkomst.
Gebiedsgerichte opkomsttijden
Mijn ambtsvoorganger heeft met het Veiligheidsberaad afspraken
gemaakt om te komen tot een andere systematiek van opkomsttijden van
de brandweer. In de brief van 15 oktober 20193 is uw Kamer over de
systematiek van gebiedsgerichte opkomsttijden geïnformeerd.
In mijn brief van 21 maart jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
eerste bevindingen van de pilots gebiedsgerichte opkomsttijden. De
Inspectie JenV, het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) en de
vakbonden hebben inmiddels hun verdere bevindingen meegegeven. De
afgelopen tijd zijn deze bevindingen verwerkt in de nieuwe systematiek en
vastgelegd in de handreiking Gebiedsgerichte Opkomsttijden. Waar
voorheen de veiligheidsregio’s ieder op eigen wijze een dekkingsplan
opstelden, levert de handreiking een systematiek op die bijdraagt aan een
uniforme landelijke werkwijze en realistische opkomsttijden. De
handreiking is als bijlage bij deze brief gevoegd.
Ik sta positief tegenover deze systematiek, waarmee de besturen van de
veiligheidsregio’s beter in staat worden gesteld afgewogen keuzes te
maken over de organisatie van de brandweerzorg. Hierover leggen zij
tenminste eenmaal per jaar verantwoording af aan de colleges van
burgemeester & wethouders en de gemeenteraden. Voor een transparante verantwoording over de geleverde brandweerzorg dienen de
opkomsttijden van alle brandweereenheden te worden geregistreerd als
onderdeel van de verantwoording over de gerealiseerde brandweerzorg.
Nu het voorstel, na afstemming met het Veiligheidsberaad en de
vakvereniging, is goedgekeurd, kan ik tot aanpassing van het besluit
veiligheidsregio’s overgaan. Ik zal hier spoedig zorg voor dragen.
Daarmee komt er een eind aan het huidige systeem van objectgerichte
opkomsttijden en gaan we over op de systematiek van gebiedsgerichte
opkomsttijden. Op deze wijze blijft het huidige niveau van brandweerzorg
voor de burgers van Nederland minimaal beschikbaar en wordt tegelijkertijd toegewerkt naar een uniform landelijk systeem waarin meer
transparantie en informatie naar besturen, burgers en bedrijven mogelijk
is. Het nieuwe kader gebiedsgerichte opkomsttijden zorgt voor een
eenduidige werkwijze en landelijke regels omtrent het minimumniveau
van brandweerzorg conform de motie van de leden Van Nispen & Helder4.

2

Kamerstuk 29 517, nr. 211.
Kamerstuk 29 517, nr. 177.
4
Kamerstuk 29 517, nr. 213.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 517, nr. 223

2

Belevingsonderzoek
De motie van de leden Van Nispen en Mutluer5 verzoekt de regering met
voorstellen te komen zodat de werkvloer meer zeggenschap krijgt bij het
maken en uitvoeren van voorstellen rondom brandweerzorg en dit tevens
te waarborgen binnen veiligheidsregio’s. In het tweeminutendebat van
14 april jl. heb ik aangegeven dat dit primair aan de veiligheidsregio’s als
werkgever is, maar dat ik hier wel aandacht voor zal vragen bij het
Veiligheidsberaad.
Onlangs is het belevingsonderzoek «Repressief brandweerpersoneel»
verschenen. Het onderzoek is uitgevoerd door het Nederlands Instituut
Publieke Veiligheid in opdracht van het Veiligheidsberaad. Het doel van dit
onderzoek is om te achterhalen hoe repressieve brandweermensen
aankijken tegen hun werk en de organisatie waarvoor ze werken. Uit het
onderzoek blijkt dat deze in lijn zijn met uitkomsten uit eerder onderzoek.
Het belevingsonderzoek vindt u in bijlage 3 Het onderzoek is vastgesteld
in het Veiligheidsberaad van 1 juli 2022. De Veiligheidsregio’s gaan in
kaart brengen in welke regio’s verbetering nodig is en hoe dit bewerkstelligd kan worden.
Ik ben voornemens om bij het eerstvolgende Veiligheidsberaad, in lijn met
bovengenoemde motie, aan de veiligheidsregio’s te vragen aandacht te
besteden aan het onderzoek en dat ik het, net als uw Kamer, belangrijk
vind dat zeggenschap van de werkvloer goed is geregeld.
Brandweerkerndata
Op 19 november 20216 is uw Kamer geïnformeerd over het verzoek aan
het Veiligheidsberaad om met elkaar zorg te dragen voor een gedegen en
betrouwbare dataset, waarin inzicht in personeel, middelen en posten
wordt geboden. Mijn departement is daarna met het NIPV en het
Veiligheidsberaad in gesprek gegaan om te bezien hoe gekomen kan
worden tot een structurele en duurzame informatieverzameling. Tijdens
het commissiedebat Brandweer en Crisisbeheersing op 24 maart jl. heb ik
toegezegd om voor de zomer een zo concreet mogelijk plan van aanpak
op te stellen voor een structurele en duurzame dataverzameling, inclusief
een nulmeting m.b.t. data over personeel, specialisaties en materieel, om
inzichten te kunnen geven in de brandweerzorg in Nederland.
Het NIPV heeft namens de veiligheidsregio’s de verantwoordelijkheid voor
de dataverzameling en statistieken van alle veiligheidsregio’s. Daarom is
door het NIPV in samenwerking met de verantwoordelijke voor de
informatievoorziening vanuit de veiligheidsregio’s, de nulmeting
opgesteld. De nulmeting treft u hierbij (bijlage 4). Het plan van aanpak
wordt nog afgestemd binnen het Veiligheidsberaad. Daarna stuur ik het
uw Kamer zo spoedig mogelijk toe.
Financiering veiligheidsregio’s
De basisbrandweer was gemeentelijk georganiseerd (gemeentelijke
brandweerkorpsen) en werd gefinancierd door de gemeenten vanuit het
Gemeentefonds. Tevens waren op grond van de Brandweerwet 1985 en
de Wet rampen en zware ongevallen, regionale brandweren ingesteld die
verantwoordelijk waren voor de grootschalige brandweerzorg en de
multidisciplinaire organisatie van de rampenbestrijding. De financiering
van de regionale brandweren vond plaats vanuit het Rijk (Besluit
5
6

Kamerstuk 29 517, nr. 215.
Kamerstuk 29 517, nr. 210.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 517, nr. 223

3

doeluitkering rampenbestrijding – BDUR) en door middel van bijdragen
van gemeenten. Voorts waren op grond van de Wet geneeskundige
hulpverlening bij rampen (Wghr), Wghr-regio’s ingesteld die verantwoordelijk waren voor de voorbereiding op de geneeskundige hulpverlening
bij rampen. Ook die werden gefinancierd door middel van een Rijksbijdrage en een gemeentelijke bijdrage vanuit het Gemeentefonds.
Na de inwerkingtreding van de Wet veiligheidsregio’s en de daaropvolgende regionalisering van de brandweer, stelden de gemeenten de
budgetten voor de gemeentelijke brandweer in principe beschikbaar aan
de veiligheidsregio’s. De Minister van Justitie en Veiligheid stelde de
Rijksbijdrage beschikbaar aan de veiligheidsregio’s in plaats van aan
regio’s.
Veiligheidsregio’s zijn verantwoordelijk voor de brandweerzorg, het
organiseren van de rampenbestrijding en crisisbeheersing en de
geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio (GHOR). De Minister
van Justitie en Veiligheid faciliteert de veiligheidsregio’s ten behoeve van
hun taken voor de crisisbeheersing en brandweerzorg door het
verstrekken van een financiële lumpsum bijdrage Brede Doeluitkering
Rampenbestrijding. De omvang bedraagt momenteel jaarlijks ca € 176
mln. Dit is circa 15% van het totaalbudget van de veiligheidsregio’s.
Veiligheidsregio’s worden voor het overige deel (ca. 85%) gefinancierd
door de inliggende gemeenten vanuit het Gemeentefonds. De doeluitkering is niet aan prestaties gekoppeld, maar wordt op grond van
structuurkenmerken over de veiligheidsregio’s verdeeld. Het bestuur van
de veiligheidsregio is vrij deze middelen naar eigen inzicht te besteden ten
behoeve van de taken uit de Wet veiligheidsregio’s (brandweerzorg,
rampenbestrijding/crisisbeheersing en GHOR), mits aan de regelgeving
wordt voldaan.
Tot slot
Het vernieuwde stelsel van crisisbeheersing en brandweerzorg zal in het
najaar verder worden vormgegeven middels de contourennota crisisbeheersing en brandweerzorg. Vanzelfsprekend zal ik uw Kamer deze
contourennota doen toekomen. Op die manier zal ik samen met uw Kamer
verder werken aan een steeds veiliger Nederland. Want dat verdienen de
mannen en vrouwen van de brandweer en crisisbeheersing die zich iedere
dag opnieuw inzetten voor onze veiligheid.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 517, nr. 223

4