Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3513
Vragen van het lid Omtzigt (Omtzigt) aan de Staatssecretaris van Financiën en
de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de Belastingdienst,
die leerstoelen en hoogleraren financiert (ingezonden 31 mei 2022).
Antwoord van Minister Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) mede
namens de Staatssecretaris voor Fiscaliteit en Belastingdienst en de
Staatssecretaris voor Douane en Toeslagen (ontvangen 12 juli 2022).
Vraag 1
Heeft u kennis genomen van de uitzending van Nieuwsuur waarin duidelijk
werd dat de Rijksuniversiteit Leiden de sponsoring van een hoogleraar door
de Belastingdienst verzweeg?1
Antwoord 1
Ja, ik heb kennis genomen van de uitzending.
Vraag 2
Hoeveel en welke hoogleraren (of leerstoelen) worden door de Belastingdienst (inclusief het Ministerie van Financiën, de Douane en andere instellingen die uit het Ministerie van Financiën gefinancierd worden) direct of
indirect gefinancierd?
Kunt u in deze lijst ook hoogleraren meenemen wiens salaris nog steeds
(deels) wordt betaald door de Belastingdienst?
Antwoord 2
Volgens het Ministerie van Financiën worden op dit moment zeven leerstoelen gefinancierd door het Ministerie van Financiën (waaronder de Belastingdienst, Douane en Toeslagen). Dit zijn:
1. Maatschappelijke en historische context van belastingrecht, Universiteit
Leiden
2. Indirect Tax, Universiteiten: VU, Tilburg, Maastricht en Leiden
3. Tax & Technology, Universiteiten: VU, Tilburg en Maastricht
4. Publiek Private Samenwerking, VU
5. Publieke Inkoop, Universiteit Utrecht
6. Effectiviteit van regelgevingsstrategieën, Universiteit Nyenrode

1

ah-tk-20212022-3513
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Nieuwsuur, 13 mei 2022 (https://nos.nl/nieuwsuur/collectie/13896/artikel/2428712-universiteitleiden-verzweeg-sponsoring-hoogleraar-door-belastingdienst).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

7. Tax Assurance (Belastingrecht), Universiteit Tilburg
Bij de beantwoording van deze vraag is ervan uitgegaan dat sprake is van
financiering als de Belastingdienst direct de leerstoel (deels) financiert of de
medewerker om niet ter beschikking stelt voor het doen van onderzoek. Er
worden over individuele medewerkers geen mededelingen gedaan. In zijn
algemeenheid geldt daarbij dat de werkgever niet kan treden in de afspraken
tussen universiteit(en) en diens hoogleraren. Voor andere instellingen kan het
Ministerie van Financiën het antwoord niet geven.
Vraag 3
Kunt u een overzicht geven van de publicaties en de promotie onderzoeken
die hieruit zijn voortgevloeid de afgelopen vier jaar en degenen die nog
gaande zijn en kunt u aangeven of overal duidelijk is dat de Belastingdienst
het onderzoek direct of indirect sponsort?
Antwoord 3
Voorop staat dat (ook) de Belastingdienst het belangrijk vindt dat wetenschappelijk onderzoek onafhankelijk is (zie in dit verband ook paragraaf 4.9
van de Gedragscode Integriteit Rijk) en dat onderzoeken zowel wetenschappelijk als maatschappelijk relevante resultaten opleveren. Tegen deze achtergrond is informatie over publicaties en promoties in zijn algemeenheid
openbaar toegankelijk via de sites van de universiteiten en is het uitgangspunt dat, waar dat van toepassing is, er wordt vermeld dat er sprake is van
een dienstverband bij de Belastingdienst op deze sites en in de publicaties.
Verder geldt dat voor zowel universiteit, hoogleraar als Belastingdienst in
beginsel duidelijk is welke afspraken ten grondslag liggen aan een mogelijke
financiering. Het Ministerie van Financiën verstrekt geen informatie die
mogelijk te herleiden valt naar individuele medewerkers (bijvoorbeeld een
overzicht van publicaties en/of van promotieonderzoeken).
Vraag 4
Op welke wijze is de gedragscode van de beroepsvereniging van wetenschappers (KNAW) over transparantie nageleefd bij de publicaties in de vorige
vraag?
Antwoord 4
De Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit die door het
wetenschappelijke veld is opgesteld, ziet toe op het handelen van wetenschappers bij het doen van onderzoek en het publiceren daarover. Deze
gedragscode bevat normen voor het doen van wetenschappelijk onderzoek
aan Nederlandse universiteiten en andere kennisinstellingen. Daarmee is het
aan de betreffende onderzoekers om de gedragscode na te leven en aan de
kennisinstellingen om toe te zien op het naleven hiervan.
Vraag 5
Zal bij alle publicaties, waarbij de sponsor – de Belastingdienst en of andere
partijen – niet vermeld stond, die alsnog worden toegevoegd? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 5
Het Ministerie van Financiën betracht hier alle mogelijke transparantie.
Daarbij zal door het ministerie, daar waar er nog sprake is van een actief
dienstverband, aan de betreffende medewerker meegegeven worden dat een
vermelding van een mogelijke financiering transparant geacht wordt. Ik zal
vanuit mijn verantwoordelijkheid voor het wetenschapsstelsel dit meegeven
aan UNL. Het is echter aan de bijzonder hoogleraar en de universiteit waar
deze aan verbonden is, om te zorgen voor transparante vermelding van een
dergelijke financiering.
Vraag 6
Kan de onderwijsinspectie handhavend optreden indien de regels over
transparantie niet worden nageleefd? Zo nee, deelt u dan de mening dat het
wel wenselijk is dat er handhavend opgetreden kan worden bij overtreding
van de integriteitsregels en wie zou dat volgens u moeten doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 6
De Inspectie van het onderwijs heeft geen formele rol ten aanzien van de
normen uit de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit. Ik vind
deze casuïstiek zorgelijk. Wetenschap moet onomstreden en transparant zijn.
Alleen dan kunnen we vertrouwen op de feiten, en gaan staan voor deze
feiten. In de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit staan
normen voor onderzoekers en zorgplichten voor instellingen. Het is van
belang om een beeld te krijgen van de effectiviteit, handhaving en naleving
van de normen en zorgplichten over onafhankelijkheid en transparantie.
Daarom zal ik met de opstellers2 van de gedragscode in overleg treden om
deze normen in de loop van dit jaar te laten evalueren door een onafhankelijke commissie. Afhankelijk van de uitkomsten van de evaluatie zal ik bezien
of wettelijke verankering noodzakelijk is.
Vraag 7
Deelt u de mening dat het bijzonder is dat er onderzoek gedaan wordt naar
optimale belastingheffing en het beter werkzaam maken van vooral de
inkomstenbelasting en de toeslagen, maar dat het de stellige voorkeur heeft
om hoogleraren belastingrecht uit de begroting van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) te financieren?
Antwoord 7
In de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) is
expliciet de mogelijkheid geboden voor openbare universiteiten om mensen
uit de praktijk binnen te halen ter verrijking van het wetenschappelijk
onderwijs en onderzoek. Bijzondere universiteiten passen deze bepalingen uit
de WHW naar analogie toe. Daarnaast heeft de wetgever destijds de
mogelijkheid van bijzondere leerstoelen gecreëerd voor private organisaties
die wetenschappelijk onderwijs en onderzoek op hun naam en onder hun
verantwoordelijkheid willen laten verzorgen.
Bijzonder hoogleraren die deze leerstoelen bekleden worden niet gefinancierd
door de universiteit maar door een derde partij. Bijzondere hoogleraren
worden buiten de reguliere bekostiging betaald en zijn niet in dienst van de
universiteit. Dit is de bedoeling van deze constructie.
De onafhankelijkheid van bijzondere hoogleraren dient te allen tijde te
worden geborgd door de universiteit. Pas als het college van bestuur van een
openbare universiteit er vertrouwen in heeft dat een derde de academische
vrijheid en de onafhankelijkheid van een bijzonder hoogleraar borgt en de
kandidaat hoogleraar voldoet aan de vereisten voor hoogleraar, mag zij de
private organisatie bevoegd verklaren om een bijzondere leerstoel te
vestigen. Op grond van de WHW dient het college van bestuur de bevoegdverklaring in te trekken als het belang van het wetenschappelijk onderwijs
zich niet meer verdraagt met deze verklaring. Het niet onafhankelijk uitvoeren
van wetenschappelijk onderzoek, dat verweven is met het onderwijs, is een
voorbeeld hiervan.
Vraag 8
Op welke wijze is de Kamer (onder het budgetrecht) geïnformeerd over deze
vorm van uitgave op de begroting van het Ministerie van Financiën? Had de
Kamer kunnen weten dat de Belastingdienst, het Ministerie van Financiën
en/of de Douane op deze wijze wetenschappelijk onderzoek financiert?
Antwoord 8
Er is geen specifiek budget in de begroting van het Ministerie van Financiën
waaruit wetenschappelijk onderzoek is gefinancierd. Het betreft individuele
contracten die wel zijn vastgelegd in de contractenadministratie, maar niet
afzonderlijk in de begroting vermeld. De Kamer wordt daarom niet geïnformeerd over uitgaven gerelateerd aan individuele contracten.

2

Universiteiten van Nederland (UNL), Vereniging Hogescholen, Nederlandse Federatie van
Universitair Medische Centra (NFU), Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
(KNAW), Nederlandse, Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek en TO2
federatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 9
Kunt u een overzicht geven van alle hoogleraren en/of leerstoelen die (mede)
gefinancierd zijn uit publieke middelen (direct of indirect), niet zijnde de
begroting van het Ministerie van OCW?
Antwoord 9
Ik ben in gesprek met de koepel Universiteiten van Nederland (UNL) over het
creëren van het gevraagde overzicht. Dit zal enige tijd in beslag nemen. Ik zal
u het overzicht doen toekomen zodra het gereed is.
Vraag 10
Acht u het wenselijk om de financiering voortaan gewoon via de begroting
van het Ministerie van OCW te laten lopen en op welke wijze gaat u dat
bevorderen?
Antwoord 10
Daar zie ik geen aanleiding toe. Het is van belang dat instellingen voor hoger
onderwijs, en specifieker, hoogleraren transparantie betrachten over de wijze
waarop zij gefinancierd worden. Financiering vanuit publieke instanties via de
begroting van het Ministerie van OCW maakt deze financiering niet noodzakelijk transparanter. Het kan ook de figuur van bijzondere leerstoelen
bemoeilijken en juist in de hand werken dat het onderscheid tussen leerstoelen en bijzonder leerstoelen vervaagt. Dat lijkt mij geen wenselijke ontwikkeling.
Vraag 11
Wat is de uitkomst geweest van het gesprek tussen de Minister van OCW en
de universiteiten over deze vorm van financiering?3
Antwoord 11
Ik heb, zoals aangekondigd in het bericht van de NOS, met de UNL gesproken
over het belang van transparantie en niet over specifieke vormen van
financiering. Ik heb aangekondigd de opstellers van de Nederlandse
gedragscode wetenschappelijke integriteit te zullen vragen om de gedragscode te laten evalueren, en UNL erop gewezen dat de universiteiten de plicht
hebben om erop toe te zien dat de gedragscode ook echt wordt nageleefd.
Vraag 12
Bestaat er een overzicht van hoogleraren (en leerstoelen en promotieplekken)
in het vakgebied fiscaliteit die gedeeltelijk of geheel extern gefinancierd
worden, bijvoorbeeld door advieskantoren? Zo nee, wilt u bevorderen dat
zo’n overzicht beschikbaar komt, waarbij bij elke financier duidelijk wordt
welk onderzoek gefinancierd wordt?
Antwoord 12
Dit overzicht is niet beschikbaar. Ik ben in gesprek met UNL over het creëren
van het gevraagde overzicht zoals bedoeld in antwoord op vraag 9. Ik zal
daarin de vraag meenemen om ten aanzien van de leerstoelen in het
belastingrecht en de accountancy helderheid te verschaffen. Ik zal u het
overzicht doen toekomen zodra het gereed is.
Vraag 13
Als u de lijst bekijkt, denkt u dan dat de grote academische aandacht voor de
vennootschapsbelasting (in vergelijking met bijvoorbeeld toeslagen) en het
vestigingsklimaat enige relatie zou kunnen hebben met de financiers van de
leerstoelen?
Antwoord 13
Er is op dit moment nog geen overzicht beschikbaar, echter zou ik deze vraag
ook niet kunnen beantwoorden indien dit overzicht er wel zou zijn. Of er een
causaal verband bestaat tussen de financiering van de leerstoelen en grote
academische aandacht voor de vennootschapsbelasting en het vestigingskli-

3

Nieuwsuur, 13 mei 2022 (https://nos.nl/nieuwsuur/collectie/13896/artikel/2428712-universiteitleiden-verzweeg-sponsoring-hoogleraar-door-belastingdienst).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

maat is door mij namelijk niet vast te stellen. Als het klopt dat er relatief veel
aandacht is voor de vennootschapsbelasting en het internationale belastingrecht kan dit bijvoorbeeld ook andere oorzaken hebben, zoals de complexiteit
van deze onderdelen van het belastingrecht.
Vraag 14
Kunt u deze vragen een binnen drie weken beantwoorden?
Antwoord 14
Vanwege de samenhang van de verschillende Kamervragen en de benodigde
afstemming is dit niet mogelijk gebleken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5