Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2522

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 september 2022
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de Raad Algemene
Zaken van 20 september 2022. Ik ben zelf verhinderd voor deze Raad
vanwege mijn deelname aan de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties in New York. De Nederlandse Permanent Vertegenwoordiger bij de
EU zal Nederland vertegenwoordigen tijdens deze Raad. Dit geldt ook
voor andere Ministers van Buitenlandse Zaken die zitting hebben in de
Raad.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-21501-02-2522
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2522

1

GEANNOTEERDE AGENDA VAN DE RAAD ALGEMENE ZAKEN
VAN 20 SEPTEMBER 2022
Op dinsdag 20 september a.s. vindt in Brussel een Raad Algemene Zaken
(RAZ) plaats. Op de agenda1 van de Raad staan de volgende onderwerpen: prioriteiten van het Tsjechisch voorzitterschap, het Wetgevend
Programma van de Europese Commissie, inclusief het Strategisch
prognose verslag en de toelichting op de Letter of Intent, de geannoteerde
agenda van de Europese Raad van 20 en 21 oktober 2022, de jaarlijkse
rechtsstaatsdialoog, EU-VK relaties, en de Conferentie over de Toekomst
van Europa. De Minister van Buitenlandse Zaken is verhinderd voor deze
RAZ vanwege zijn deelname aan de Algemene Vergadering van de
Verenigde Naties in New York. De Nederlandse Permanent Vertegenwoordiger bij de EU zal Nederland vertegenwoordigen tijdens deze Raad.
Prioriteiten Tsjechisch voorzitterschap
Het Tsjechisch voorzitterschap zal tijdens de RAZ stilstaan bij haar
prioriteiten onder het motto rethink, rebuild, repower. De vijf hoofdprioriteiten van het Tsjechisch Voorzitterschap zijn het beheersen van de
vluchtelingencrisis en de wederopbouw van Oekraïne, energieveiligheid,
versterkingen van de Europese defensiecapaciteiten en cyberveiligheid,
strategische veerkracht van de Europese economie, en de veerkracht van
democratische instellingen. De oorlog in Oekraïne en de hieruit voortvloeiende ontwikkelingen, zoals de stijgende energieprijzen, lopen als een
rode draad door de prioriteiten van het voorzitterschap. Nederland zal
tijdens de RAZ het belang van een succesvolle voortgang van de
Tsjechische voorzitterschapsprioriteiten benadrukken en kijkt uit naar de
samenwerking met het Tsjechische voorzitterschap voor een sterk,
weerbaar en veilige Europese Unie.
Wetgevend programma Europese Commissie
Strategisch prognoseverslag
Op 29 juni jl. publiceerde de Europese Commissie de mededeling
«Strategisch prognoseverslag 2022: de groene en digitale transitie in de
nieuwe geopolitieke context».2 Het kabinet verwelkomt deze mededeling,
waarin de urgentie van de dubbele transitie (groen en digitaal) benadrukt
wordt. De geïdentificeerde actiegebieden sluiten over het algemeen goed
aan op het kabinetsbeleid. Het kabinet is het met de Commissie eens dat
innovatieve en digitale technologieën een belangrijke rol kunnen spelen
bij het behalen van de klimaatdoelen. Tegelijkertijd zal hierbij rekening
gehouden moeten worden met de groeiende energiebehoeften in de
digitale sector. Het kabinet steunt het feit dat de Commissie stilstaat bij de
recente geopolitieke verschuivingen en de gevolgen voor de dubbele
transitie. Het kabinet is bovendien te spreken over de nadruk die de
Commissie legt op de veerkracht en de open strategische autonomie van
de EU in relatie tot de dubbele transitie en haar geopolitieke context. Het
kabinet vindt het positief dat de kern van de Nederlandse visie op open
strategische autonomie is terug te zien in deze mededeling. Openheid en
internationale samenwerking zijn cruciaal als drijvende kracht achter de
bevordering van innovatie en technologische ontwikkeling.

1
2

Delegates Portal: COM 4218.
Sinds 2020 stelt de Commissie jaarlijks een dergelijk prognoseverslag op om een strategische
richting te duiden in de toekomstige uitdagingen en kansen waarmee de EU de komende
decennia zal worden geconfronteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2522

2

Letter of Intent
De Commissie zal haar Letter of Intent toelichten. Deze brief verschijnt
aansluitend aan de Staat-van-de-Unietoespraak die Commissievoorzitter
Von der Leyen op woensdag 14 september a.s. in Straatsburg zal geven.
De brief bevat een opsomming van de prioriteiten van de Commissie voor
het komende jaar. Het Commissie Werkprogramma 2023, dat in de tweede
helft van oktober verschijnt, werkt deze verder uit.
Bespreking geannoteerde agenda Europese Raad van
20–21 oktober 2022
Naar verwachting staan op de agenda van de Europese Raad (ER)
20–21 oktober a.s. energie en klimaatverandering, de Russische oorlog in
Oekraïne en voorbereiding van de EU-ASEAN-top.
Follow up energie en klimaatverandering
De situatie rondom energieleveringszekerheid en stijgende energieprijzen
wordt in september besproken tijdens de Energieraad. De Commissie zal
aan de hand van de uitkomsten hiervan beleidsmaatregelen voorstellen.
Commissievoorzitter Von der Leyen gaat hier mogelijk tijdens haar
Staat-van-de-Unietoespraak op in. Verdere bespreking van, en eventuele
besluitvorming over, nieuw beleid wordt in principe bij een eventuele
(extra) ingelaste Energieraad behandeld, of in de ER van oktober. Het
kabinet is van mening dat de huidige energieproblematiek alleen op
Europees niveau opgelost kan worden, en kijkt met interesse en welwillendheid naar voorstellen van andere lidstaten en de Commissie.
Het is nog onduidelijk wat er besproken gaat worden onder het
agendapunt klimaatverandering. Mogelijk zal de EU-inzet voor de
COP27-bijeenkomst in Egypte, die plaatsvindt van 6 tot en met
18 november, tijdens de ER besproken worden. COP-voorzitter Egypte
heeft de voorzitter van de Europese Commissie en regeringsleiders
uitgenodigd om deel te nemen aan COP27. Ook is er een kans dat er over
de voortgang van dossiers die vallen onder de Green Deal wordt
gesproken, specifiek het Fit-for-55-pakket. Het kabinet blijft inzetten op een
snelle afronding van de Fit-for-55-onderhandelingen, met behoud van de
ambitie.
Russische oorlog in Oekraïne
In voorbereiding op de ER zal de Raad naar verwachting stilstaan bij de
Russische oorlog tegen Oekraïne. De Nederlandse inzet blijft ongewijzigd
en richt zich enerzijds op zo stevig mogelijke maatregelen tegen Rusland
en anderzijds op zoveel mogelijk steun aan Oekraïne. Tijdens de RAZ zal
mogelijk ook gesproken worden over financiële steun van de EU aan
Oekraïne.
Opschorting EU-Rusland Visum Facilitatie Overeenkomst (VFA)
Tijdens de Gymnich van 30 en 31 augustus jl. (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2520) bereikte de Raad overeenstemming over het volledig opschorten
van de EU-Rusland Visum Facilitatie Overeenkomst (VFA)3. Op
6 september jl. publiceerde de CIE het voorstel4 om deze overeenkomst
volledig op te schorten, in lijn met artikel 15(5) van de overeenkomst, die
3
4

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A22007A0517%2801%29.
https://home-affairs.ec.europa.eu/proposal-decision-suspension-facilitation-issuance-visaseuropean-union-and-russian-federation_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2522

3

beide partijen de mogelijkheid biedt de overeenkomst op te schorten in
verband met de openbare orde, de bescherming van de nationale
veiligheid of de bescherming van de volksgezondheid. Het kabinet deelt
het standpunt van de CIE dat de onacceptabele Russische oorlog in
Oekraïne een groot risico is voor de openbare orde en voor de nationale
veiligheid van de lidstaten. Daarmee vindt het kabinet de opschorting van
de VFA gerechtvaardigd. U werd via het Schriftelijk Overleg Gymnich
reeds geïnformeerd dat het kabinet van mening is dat de VFA met Rusland
volledig dient te worden opgezegd.
Concreet betekent volledige opschorting van de VFA dat alle bestaande
privileges voor Russische visumaanvragers vervallen. Zo gelden vanaf de
inwerkingtreding van dit besluit de normale visumleges, de gebruikelijke
beslistermijnen, de gebruikelijke bewijslastverdeling en de gebruikelijke
voorwaarden voor verkrijging van een (multiple entry) visum, conform de
visumcode. Deze gelden voor alle aanvragers. De Commissie heeft
aangekondigd aanvullende richtsnoeren te zullen publiceren over hoe
lidstaten deze opschorting dienen te implementeren, ook specifiek met
betrekking tot belangrijke categorieën reizigers als journalisten,
scholieren, studenten en onderzoekers. Nederland vindt het van belang
dat deze richtsnoeren spoedig gepubliceerd worden. Het voorstel voor
opschorting van de VFA wordt in de energieraad van 9 september
bekrachtigd.
Daarnaast publiceerde de CIE op 6 september jl. een voorstel5 om
reisdocumenten afgegeven door Rusland in door Rusland bezette
gebieden niet te erkennen. Het Kabinet deelt het standpunt dat deze
reisdocumenten niet erkend zouden moeten worden, maar zal het voorstel
van de CIE om dit via bindende Europese wetgeving vast te leggen eerst
nader bestuderen, ook met betrekking tot subsidiariteit. Tot op heden is
het niet-erkennen van deze paspoorten opgenomen in richtsnoeren (2014
Krim en 2019 Donbass (Donetsk/Loegansk).
Voorbereiding EU-ASEAN-top
Naar verwachting staat de voorbereiding van de EU-ASEAN Top op de
agenda van de ER in oktober. Dit is de eerste gezamenlijke top van de EU
en de Association of Southeast Asian Nations (ASEAN), die zal plaatsvinden op 14 december. Een gezamenlijke Top past bij de Europese
ambitie om de samenwerking met strategische partners, waaronder
ASEAN, te versterken en verdiepen. ASEAN is een belangrijke partner
voor Nederland en de EU in de Indo-Pacific in het licht van een veranderende wereldorde. Om deze belangen het best te kunnen behartigen is
Nederland op 3 augustus 2022 toegetreden tot het Southeast Asia Treaty
of Amity and Cooperation (TAC), een stap die de ASEAN-landen zien als
een belangrijke graadmeter voor de samenwerking.
Jaarlijkse rechtsstaatsdialoog: horizontale discussie
Tijdens de RAZ vindt de jaarlijkse horizontale rechtsstaatsdialoog plaats
op basis van het rechtsstaatsrapport dat de Commissie op 13 juli jl.
publiceerde. In het rapport doet de Commissie verslag van de rechtsstatelijke situatie in de EU als geheel en in de lidstaten afzonderlijk. De
lidstaten worden aan de hand van vier pijlers langs de rechtsstatelijke
meetlat gelegd: het justitieel stelsel, corruptiebestrijding, pluriformiteit en
vrijheid van de media en andere institutionele kwesties die verband
houden met checks and balances. In het algemene deel van het rapport
5

https://home-affairs.ec.europa.eu/document/download/698f8908-6378-4e68-b012702f43b8b67d_en?filename=COM_2022_662_en.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2522

4

signaleert de Commissie een aantal positieve trends, waaronder positieve
hervormingen van het justitiële systeem in een aantal lidstaten en
voortgang in de digitalisering van de justitiesector. Daarnaast wijst de
Commissie op aanhoudende zorgen, onder meer over de erosie van de
onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in een aantal lidstaten en over
de veiligheid van journalisten.
Nederland spant zich samen met gelijkgezinde lidstaten onverminderd in
voor respect voor de rechtsstaat in de Unie, steunt de Commissie in haar
rol als hoedster van de Verdragen en blijft de Commissie oproepen deze
rol daadkrachtig en consequent te vervullen. De kabinetsappreciatie, met
daarin een reactie op het algemene deel van het rapport en op het
Nederlandse landenhoofdstuk, wordt separaat met deze geannoteerde
agenda aan uw Kamer verstuurd. Tijdens deze Raad zal de Nederlandse
inbreng gedurende de horizontale rechtsstaatsdialoog in lijn zijn met deze
appreciatie en het belang van een Europese agendering van de rechtsstaat onderstrepen. Tijdens de RAZ van 18 november a.s. zullen de
landenhoofdstukken van Zweden, Roemenië, Polen, Portugal en Slovenië
worden besproken.
Relaties EU-VK
De Raad zal stilstaan bij de stand van zaken van de relatie tussen de EU en
het VK, meer specifiek bij de implementatie van het Protocol Ierland/
Noord-Ierland (hierna: Protocol) door het VK. VicePresident van de
Commissie Maroš Šefčovič zal naar verwachting ingaan op de voortgang
van de parlementaire behandeling van de «Northern Ireland Protocol
Bill»6 en een toelichting geven op de huidige tweesporen-aanpak van de
Commissie, bestaande uit druk en dialoog. De «Northern Ireland Protocol
Bill» werd op 13 juni jl. voorgelegd aan het Britse parlement door de
Britse regering. Het wetsvoorstel stelt – indien aangenomen in deze vorm
– een aanzienlijk deel van het Protocol buiten toepassing en druist
daarmee op ernstige wijze in tegen de internationaalrechtelijke
verplichting van het VK7. In reactie op de publicatie van het wetsvoorstel
heeft de Commissie op 15 juni besloten een volgende stap te zetten in de
in maart 2021 gestarte inbreukprocedure vanwege het niet-nakomen van
het Protocol op het gebied van vrij verkeer van goederen en reizen met
gezelschapsdieren. Op datzelfde moment is de Commissie twee nieuwe
inbreukprocedures gestart vanwege tekortkomingen van het VK bij het
aanleveren van handelsdata en het bouwen, bemensen en uitvoeren van
de faciliteiten voor controles op Sanitaire en Fytosanitaire (SPS)
producten bij de Noord-Ierse grens8. De Commissie publiceerde tevens
een verdere uitwerking van de op 13 oktober jl. gepubliceerde non-papers
op het gebied van SPS9 goederen en douane10, om richting het VK te
signaleren dat de mogelijkheden om binnen de kaders van het Protocol
gezamenlijk oplossingen te vinden voor praktische problemen van
Noord-Ierse belanghebbenden nog niet zijn uitgeput. Dit heeft tot op
heden niet tot nieuwe gesprekken tussen de EU en het VK geleid.
Gezien het voortduren van de gebrekkige implementatie van het Protocol
heeft de Commissie op 22 juli besloten om, in aanvulling op de
voornoemde inbreukprocedures, vier nieuwe inbreukprocedures te starten

6

https://bills.parliament.uk/bills/3182.
Zie tevens Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 3462.
8
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_3676.
9
https://ec.europa.eu/info/files/protocol-ireland-northern-ireland-position-paper-possiblesolutions-sanitary-and-phytosanitary_en.
10
https://ec.europa.eu/info/files/protocol-ireland-northern-ireland-position-paper-possiblesolutions-customs_en.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2522

5

die allemaal toezien op de gebrekkige implementatie van meer fiscale
aspecten van het Protocol11. Het VK heeft tot en met 21 september a.s. om
te reageren op de aanmaningsbrieven («letters of formal notice») van de
Commissie die deze inbreukprocedures inluiden. Het kabinet maakt zich
zorgen over het unilateraal handelen van het VK en de onbereidheid van
het VK om met de Commissie over de implementatie van het Protocol in
gesprek te gaan. Het kabinet acht het namelijk van groot belang dat het
Terugtrekkingsakkoord in zijn totaliteit wordt nagekomen. Het kabinet
steunt daarin de tweesporen-aanpak van de Commissie en zal daarbij het
belang van EU-eenheid, solidariteit en het beschermen van de integriteit
van de Europese interne markt blijven onderstrepen. Tegelijkertijd zal
Nederland tijdens de Raad het belang benadrukken dat de Commissie, in
nauwe samenspraak met de Raad, op alle scenario’s voorbereid is.
Conferentie voor de Toekomst van Europa
Het Tsjechische voorzitterschap zal de leden van de Raad informeren over
de laatste ontwikkelingen rondom de opvolging van de uitkomsten van de
Conferentie over de Toekomst van Europa. Ter inventarisatie heeft het
voorzitterschap deze zomer een questionnaire verstuurd. Daarin werden
lidstaten gevraagd om hun positie inzake verdragswijziging, het gebruik
van passarelleclausules – het overgaan van unanimiteitsbesluitvorming
naar gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming (QMV) zonder
verdragswijziging – en burgerbetrokkenheid naar aanleiding van de
Conferentie. Het kabinet heeft op de questionnaire gereageerd conform de
positie die eerder met uw Kamer is gedeeld, onder meer in de brief
aangaande de appreciatie van het eindverslag van de Conferentie.12 Het
kabinet steunt de bespreking in de RAZ hoe gevolg te geven aan de
aanbevelingen van burgers. Het kabinet acht het van belang eerst te kijken
naar aanbevelingen die op korte termijn kunnen worden gerealiseerd. Het
merendeel van de aanbevelingen uit de Conferentie kan binnen de kaders
van de huidige Verdragen worden uitgevoerd. Het kabinet staat open voor
verdragswijzigingen naar aanleiding van de Conferentie mits dit in het
Nederlands en Europees belang is.
Betreffende het gebruik van passerelleclausules blijft het kabinet met
betrekking tot het buitenlands beleid voorstander van het gebruik van
QMV op sancties, mensenrechtenverklaringen in multilateraal verband en
civiele GVDB-missies. Het kabinet blijft zich ervoor inzetten het draagvlak
voor meer QMV op het Europees buitenlandbeleid stap voor stap te
vergroten.
Verder acht het kabinet het van belang de burgers te blijven betrekken bij
de opvolging van de uitkomsten van de Conferentie. Het kabinet ondersteunt het idee van de Commissie voor een feedback evenement in het
najaar van 2022. Ook los van de Conferentie blijft het van belang de
burger bij de EU te betrekken door deze te informeren, actief te luisteren
naar wat de burger van de EU verwacht en draagvlak te creëren.
Uw Kamer werd eerder geïnformeerd over de resolutie van het Europees
Parlement van 9 juni jongstleden over het starten van een conventie in de
zin van artikel 48, tweede lid, Verdrag betreffende de Europese Unie, naar
aanleiding van de Conferentie.13 Het Tsjechische voorzitterschap is
voornemens de resolutie, die een ontwerp tot herziening van de
Verdragen bevat, te bespreken in de RAZ van 18 oktober 2022. Mogelijk

11

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_22_4664.
Kamerstuk 35 982, nr. 5.
13
Kamerstuk.35 982, nr. 6.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2522

6

zal tijdens de RAZ van 18 november 2022 worden besloten over de
toezending daarvan aan de Europese Raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2522

7