Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

29 736

Wijziging van onder meer de Wet op het primair
onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de
Wet medezeggenschap onderwijs 1992 in
verband met de invoering van
lumpsumbekostiging in het primair onderwijs

Nr. 47

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 januari 2008
Hierbij sturen wij u de rapportage Evaluatie invoering Wet medezeggenschap op scholen1. De rapportage is ons door de Stuurgroep WMS2 op
28 november jl. aangeboden op het congres «Medezeggenschap op
niveau». De Stuurgroep is opdrachtgever van dit evaluatieonderzoek. Het
onderzoek gaat over de eerste ervaringen van medezeggenschapsraden,
schoolleiding en besturen van scholen in het primair en voortgezet onderwijs met de invoering van de nieuwe regelgeving voor de medezeggenschap. Deze nieuwe regelgeving betreft de Wet medezeggenschap op
scholen (WMS, Staatsblad 2006, nr. 658) die geldt vanaf 1 januari 2007. De
eerste ervaringen betreffen de periode april 2007–oktober 2007.
In het algemeen overleg over de voortgangsrapportage lumpsumbekostiging primair onderwijs van 20 juni 2007 (Kamerstuk 29 736, nr. 46)
is u toegezegd dat de eerste evaluatie (van de ondersteuning) van de
invoering van de WMS aan uw Kamer wordt toegestuurd. Daarbij is
aangegeven dat op basis van de uitkomst van de evaluatie bezien wordt
of verlenging van de ondersteuning door de Stuurgroep WMS noodzakelijk is. Deze brief geeft uitvoering aan deze toezegging en gaat achtereenvolgens in op de aard van de evaluatie, de belangrijkste conclusies en
onze reactie op deze conclusies.

1

Evaluatierapport Van een Kabbelend beekje
naar een bruisende waterval?, november
2007, ITS-Radboud Universiteit Nijmegen. Ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.
2
De Stuurgroep WMS is een initiatief van alle
organisaties in het primair en voortgezet
onderwijs ter ondersteuning van leerlingen,
ouders, onderwijspersoneel, management en
schoolbesturen bij de invoering van de WMS.
Deze organisaties zijn Aob, AVS, Besturenraad, Bond KBO en KBVO, CMHF, CNV Onderwijs, ISBO, LAKS, LOBO, LVGS, NKO, OUDERS
& COO, VBS, VOO, VO-raad en VOS/ABB.

KST114819
0708tkkst29736-47
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Aard evaluatie
Het onderzoek betreft een evaluatie van de eerste ervaringen van (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraden [(G)MR], besturen en schoolleiders tijdens de invoeringsfase van de nieuwe WMS.
Dit op basis van een directe bevraging van deze groepen op twee peilmomenten in de invoeringfase van de WMS, namelijk mei en september
2007. Deze tijdstippen zijn zo gekozen omdat de WMS aangeeft dat schoolbesturen vóór 1 mei 2007 een voorstel voor een nieuw medezeggenschapsstatuut en medezeggenschapsreglement klaar moeten hebben. Dit voorstel moet vervolgens vóór 1 september 2007 zijn besproken met de mede-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 736, nr. 47

1

zeggenschapsorganen. Bij de bevraging is ook gekeken naar de waardering van de ondersteuning van deze groepen door de Stuurgroep WMS.
De evaluatie geeft volgens de onderzoekers een representatief beeld van
hoe het onderwijsveld omgaat en inspeelt op de nieuwe wet en de daarin
geboden mogelijkheden om de medezeggenschap meer toe te snijden op
de eigen wensen. Omdat het gaat om ervaringen en indrukken in de
eerste maanden van de invoeringsfase van de nieuwe wet, is het nog te
vroeg voor het trekken van bestuurlijke conclusies (in positieve of negatieve zin) over de werking van de WMS in de praktijk. Hiervoor verwijzen
wij naar de in de WMS (artikel 46) opgenomen bepaling dat vijf jaar na
inwerkingtreding van de wet aan de Staten-Generaal verslag wordt uitgebracht over de doeltreffendheid en effecten van deze wet in de praktijk.

Belangrijkste conclusies
De onderzoekers trekken in totaal achttien conclusies (zie p. 4–5 van het
onderzoek). De conclusies gelden voor alle schooltypen die onder de
reikwijdte van de WMS vallen (basisonderwijs, speciaal onderwijs en
voortgezet onderwijs). Er zijn geen significante verschillen tussen de
schooltypen.
De meest in het oog springende conclusies zijn:
– De invoering van de WMS is door bijna driekwart van de besturen en
(G)MR-en loyaal ter hand genomen om de structuur van de medezeggenschap te bespreken en vast te stellen.
– De invoering heeft een «zachte landing» gemaakt, omdat de wet
tegemoetkomt aan de wens om de medezeggenschap op een moderne
manier vorm te geven.
– De mogelijkheid van een meer flexibele inrichting heeft de belangstelling voor medezeggenschap binnen schoolorganisaties een nieuwe
impuls gegeven. Het gesprek over medezeggenschap (vormgeving en
inhoud) wordt intensiever gevoerd. Het heeft bij besturen de medezeggenschap nadrukkelijker op de agenda gezet.
– De invoering van de WMS heeft de positie van de personeels- en
oudergeleding bij medezeggenschap versterkt. De medezeggenschapspositie van leerlingen in vormen van voortgezet onderwijs is er op
vooruitgegaan, maar de optimale situatie is nog niet bereikt.
– Een zorgpunt is dat een derde van de schoolbesturen zich niet aan de
letterlijke verplichting heeft gehouden om per 1 mei 2007 een voorstel
voor een medezeggenschapsstatuut en medezeggenschapsreglement
voor te leggen aan de (G)MR-en.
– Het ondersteuningsproject WMS van de Stuurgroep WMS heeft een
(zeer) belangrijke rol gespeeld bij de invoering van de WMS; een kwart
van de (G)MR-en en 10% van de besturen geeft aan behoefte te
hebben aan voortzetting van de ondersteuning en voorlichting.
– Verdere professionalsering van (G)MR-en wordt noodzakelijk geacht
opdat medezeggenschap een rol blijft spelen bij de borging van de
kwaliteit van het beleid op het niveau van de school en het bestuur.
In de aanbiedingsbrief van het onderzoeksrapport onderschrijft de Stuurgroep WMS, met alle daarin deelnemende organisaties, de conclusies.
Hierbij stelt de stuurgroep dat het overleg over de invoering van de WMS
bij een aantal scholen meer tijd kost dan indertijd was voorzien. Maar
volgens de Stuurgroep kan het nemen van wat meer tijd als voordeel
hebben dat het gesprek tussen het bevoegd gezag en de medezeggenschapsraad over hoe men met elkaar vorm en inhoud wil geven aan de
medezeggenschap, intensiever wordt gevoerd.
Tegelijkertijd is de stuurgroep zich bewust van het feit dat er nog een
groep van achterblijvers is die op directe wijze moet worden benaderd en
die waar nodig moet worden aangespoord. Dit is ook een belangrijke
reden voor het verzoek van de Stuurgroep WMS aan ons om de financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 736, nr. 47

2

ondersteuning van het ondersteuningsproject WMS onder het motto
«Medezeggenschap op niveau» met nog één jaar (2008) te verlengen. De
verleende subsidie heeft alleen betrekking op het kalenderjaar 2007. Deze
verlenging wordt dan benut voor:
– gerichte benadering en ondersteuning van achterblijvers;
– aandacht voor betrokkenheid van ouders bij medezeggenschap in het
speciaal en voortgezet onderwijs;
– aandacht voor de positie van leerlingen in de medezeggenschapsraad
binnen het voortgezet onderwijs;
– voortzetting van het monitoren van de ontwikkeling van de medezeggenschap in 2008, waarbij een accentverschuiving plaats vindt van de
structuur (is alles formeel op orde?) naar het inhoudelijk functioneren
van de medezeggenschap.

Reactie
Allereerst zijn wij ingenomen met het overheersend positieve beeld dat
het evaluatieonderzoek geeft over de eerste ervaringen met de invoering
van de nieuwe regelgeving voor de medezeggenschap. Het lijkt er op dat
de medezeggenschap meer is gaan «leven». De keuze om in de wetgeving
meer ruimte te geven om op school en op bovenschools niveau de medezeggenschap naar eigen inzicht in te richten, lijkt goed uit te pakken. Tegelijkertijd is voorzichtigheid geboden omdat de evaluatie in deze vroege
fase van invoering van de WMS niet meer dan een eerste indruk geeft
over hoe de WMS in de sectoren van het funderend onderwijs is geland.
Een indruk die bovendien vooral is gebaseerd op een meer instrumentele
benadering: zijn schoolbesturen en medezeggenschapsraden voldoende
aan de slag gegaan met de instrumentale kaders (reglementen en statuten) uit de WMS? Het is nog te vroeg om uitspraken te doen of mede
dankzij de WMS ook de beoogde inhoudelijke verrijking van de medezeggenschap goed van de grond komt. De effectiviteit van de WMS op dit
punt is één van de kernvragen die aan de orde komen bij de hiervoor al
genoemde algehele inhoudelijke evaluatie die in de WMS voorzien is
binnen vijf jaar na inwerkingtreding.
Dit betekent natuurlijk niet dat tot aan dat tijdstip de ontwikkeling rond de
in- en uitvoering van de WMS niet wordt gevolgd. Het belang dat wij
hechten aan een actieve en effectieve invulling van de medezeggenschapsverhoudingen betekent dat wij ook de komende periode de vinger
aan de pols houden wat betreft de verdere ontwikkeling. Een actieve en
sterke betrokkenheid van de medezeggenschap op zowel het school- als
bestuursniveau is namelijk essentieel om te komen tot een aantal verbeteringen in het functioneren van het funderend onderwijs. Of het nu gaat
om de ambities in de recent uitgebrachte Kwaliteitsagenda’s voor het PO
en VO, of om de verdere uitvoering van de maatregelen uit het Actieplan
Leerkracht van Nederland. Het is daarbij zaak er voor te zorgen dat personeel, ouders en leerlingen zich betrokken weten bij de voor hen belangrijke thema’s en voluit invloed kunnen uitoefenen op de wijze waarop
scholen en schoolbesturen hiermee omgaan. Om een concreet voorbeeld
te noemen: de versterking van de positie van de leraar is één van de
gestelde doelen in het genoemde Actieplan. Samen met zijn collega’s
moet de leraar de ruimte hebben om zich verder te ontwikkelen, vorm en
inhoud te geven aan het onderwijs en invloed uit te oefenen op het onderwijsbeleid. Scholen hebben er belang bij de mogelijkheden die de medezeggenschap aan het personeel op school en op bovenschools niveau
biedt voluit inhoudelijk te benutten. De WMS biedt daarvoor de nodige
instrumenten en bevoegdheden. Deze worden door de personeelsgeleding in de medezeggenschapsraden in de praktijk ingevuld in overleg met
het bevoegd gezag. Om te kunnen vaststellen of dit laatste voldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 736, nr. 47

3

gebeurt, is het zaak om de verdere invoering van de WMS de komende
tijd goed te blijven volgen.
Met de Stuurgroep WMS delen wij de zorg over het klaarblijkelijk achterblijven van een deel van de besturen in het invoeringstraject. Hiervoor is
volgens het onderzoek niet één oorzaak aan te wijzen. Voor zover het
achterblijven te wijten is aan het feit dat schoolbesturen er nog niet helemaal uit zijn met de medezeggenschapsorganen en het gesprek nog volop
gaande is, hebben wij daarvoor begrip. Iets anders is het wanneer het
bestuur – of wellicht soms ook de medezeggenschapsraad – zijn verantwoordelijkheid niet of onvoldoende neemt. Dan is het zaak betrokkene(n)
daar direct op aan te spreken.
De WMS biedt medezeggenschapsraden daarvoor een instrument via het
versterkte initiatiefrecht. Door zelf vanuit de medezeggenschap met voorstellen te komen, wordt een bestuur gedwongen om in actie te komen en
kleur te bekennen. Zo nodig kan daarvoor ook de weg naar de Landelijke
Commissie Geschillen WMS1 worden bewandeld. Maar zover zou het
eigenlijk niet moeten komen. Ieder bestuur dient zelf het belang van een
goede medezeggenschap te onderkennen en zich in te zetten om de
condities daarvoor te creëren.
Indien wij bijvoorbeeld via de Stuurgroep WMS, maar dit kan ook via de
lijn van het toezicht, stuiten op gevallen van bestuurlijke onwil of onvermogen, dan zullen wij daarbij ook in actie komen en het bestuur daar
direct op aanspreken. Daarbij geeft artikel 38 van de WMS ons de mogelijkheid om een bekostigingsmaatregel te treffen indien de voorschriften
uit de WMS niet worden nageleefd door een schoolbestuur.
In samenhang met dit alles hebben wij nota genomen van de positieve
waardering door zowel medezeggenschapsorganen als schoolbesturen
van de geboden ondersteuning door de gezamenlijke onderwijsorganisaties in het ondersteuningsproject WMS. Kijkend naar de aspecten die bij
de verdere implementatie nog de aandacht behoeven, hebben wij
besloten de ondersteuning vanuit de Stuurgroep WMS financieel met een
jaar (2008) te verlengen. Hiermee is een bedrag van ca. € 700 000,–
gemoeid. Dit bedrag is overigens aanvullend op de reguliere subsidies die
het LAKS, de landelijke ouderorganisaties en de vakorganisaties jaarlijks
ontvangen voor de afzonderlijke ondersteuning van hun geledingen in de
medezeggenschapsorganen in de vorm van trainingen, cursussen,
scholingsmateriaal, ondersteuning bij geschillen etc.

1

Eind 2007 is door de gezamenlijke onderwijsorganisaties in het primair en voortgezet
onderwijs de beheersstichting Landelijke
Commissie Geschillen WMS opgericht. Deze
stichting verzorgt de ondersteuning van de
landelijke geschillencommissie die met ingang
van 1 januari 2008 van start is gegaan. De
voorzitter, leden en hun plaatsvervangers van
deze commissie zijn inmiddels op bindende
voordracht van de Stuurgroep WMS door ons
benoemd (benoemingsbesluit gepubliceerd in
Staatscourant 14-12-2007, nr. 243).

Zoals de stuurgroep zelf aangeeft is de ondersteuning in 2008 er op
gericht om medezeggenschapsorganen en schoolbesturen de slag te laten
maken van het op orde brengen van de structuur en het instrumentarium
naar de aandacht voor de inhoud van de medezeggenschap («medezeggenschap op niveau»). Hierbij dient specifieke aandacht te worden
besteed aan:
– het scherper in beeld brengen van de groep van achterblijvers en het
ondernemen van gerichte actie om deze achterblijvers erbij te trekken;
– de betrokkenheid van ouders bij de medezeggenschap in het speciaal
en voortgezet onderwijs in samenspraak met de landelijke ouderorganisaties;
– de positie van de leerlingen in de medezeggenschap in het voortgezet
onderwijs in samenspraak met het LAKS;
– een follow-up van het voorliggende onderzoek, waarin wordt nagegaan wat in het najaar van 2008 de stand van zaken is op deze en
andere relevante punten voor het functioneren van de medezeggenschap.
Daarnaast zal het belang van effectieve (mede)zeggenschap van het
personeel een aspect zijn dat aan de orde komt in de in het Actieplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 736, nr. 47

4

Leerkracht van Nederland aangekondigde sectorale convenanten over de
professionelere school (zie paragraaf 3.1. van het actieplan). Hierbij kan
worden gedacht aan concrete prestatieafspraken over de tijdige betrokkenheid van de medezeggenschapsraad bij strategische en onderwijskundige keuzes en de manier waarop dit zich doorvertaalt in een tijdige
betrokkenheid van de leraren (in teamverband en individueel).
Op de hiervoor geschetste wijze is naar onze opvatting een voldoende
basis gelegd om ook het tweede jaar van werking van de WMS met
vertrouwen tegemoet te zien.
Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De staatssecretarissen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. A. M. Dijksma,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 736, nr. 47

5