Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 369

Winstbelasting multinationals

Nr. 9

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 december 2009
Tijdens de parlementaire behandeling in de Tweede Kamer van het belastingpakket 20101 heb ik toegezegd voor Sinterklaas in een brief de stand
van zaken met betrekking tot mogelijke maatregelen in de vennootschapsbelasting te schetsen. In deze brief wordt aan die toezegging gevolg
gegeven. Hoewel in het verleden brieven die rond de vijfde december aan
uw Kamer werden gezonden nog wel eens op rijm werden gesteld, leent
het onderhavige onderwerp zich hier niet voor. Daarvoor zijn de belangen
te groot; voor de schatkist, maar ook voor het bedrijfsleven en werkgelegenheid.
1. Samenvatting
Algemeen

1

Wetgevingsoverleg van 9 november jl.
(Kamerstukken II 2009/10, 32 128, nr. 52, blz.
33) en plenaire behandeling van 18 november
jl.
2
Brief van 14 juni 2009 (Kamerstukken II
2008/09, 31 369, nr. 6).
3
Kamerstukken II 2009/10, 31 369, nr. 8.

KST138719
0910tkkst31369-9
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Reeds geruime tijd speelt er een discussie over de vraag welke mogelijkheden internationaal opererende ondernemingen hebben om door middel
van de verdeling van hun winst over verschillende landen de effectieve
druk van de vennootschapsbelasting te beïnvloeden. In het consultatiedocument dat ik op 14 juni heb gepubliceerd over mogelijke maatregelen in
de vennootschapsbelasting2 en in mijn brief van 26 oktober jl.,3 heb ik
aangegeven dat het hierbij vooral gaat om de mogelijkheden om met
behulp van de allocatie van vorderingen, respectievelijk schulden, in te
spelen op de effectieve tariefverschillen die er tussen verschillende landen
bestaan. In dat verband heb ik in het consultatiedocument een aantal
maatregelen gepresenteerd om tot een andere behandeling van bepaalde
vorderingen en schulden te komen. In dat document is tevens aangegeven dat de opbrengst ervan wordt teruggesluisd in de sfeer van de
vennootschapsbelasting.
Het consultatiedocument heeft geleid tot vele uiteenlopende reacties,
gevolgd door een aantal besprekingen met verschillende partijen waarin
van verschillende kanten de effecten van de gepresenteerde maatregelen
nader zijn toegelicht. Ontwikkelingen in de (Europese) jurisprudentie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 369, nr. 9

1

hebben daarnaast geleid tot een bezinning op de verhouding tussen die
ontwikkelingen en de verschillende onderdelen van het consultatiedocument. De afwegingen die hierbij aan de orde zijn, zijn uitermate complex.
Ik vertrouw er op met deze brief over mijn zienswijze de nodige duidelijkheid te geven.
Aftrekbeperking voor overnameholdings
Een belangrijk probleem – ook in de publieke opinie – zijn overnames van
Nederlandse ondernemingen door (buitenlandse) investeerders, waarbij
de overname bovenmatig is gefinancierd met schulden (groeps- en
derdenleningen) waarvan de rente ten laste wordt gebracht van het fiscale
resultaat van de overgenomen onderneming. Financieel gezonde ondernemingen torsen na zo’n overname een grote schuldenlast met zich mee.
Dit gaat ten koste van de schatkist en leidt tot een verstoring van de
concurrentieverhouding tussen overgenomen ondernemingen en ondernemingen die op eigen kracht staande moeten blijven. Ik ben dan ook
voornemens om een aftrekbeperking voor overnameholdings in te
voeren. De vormgeving zal gericht zijn op het bestrijden van excessieve
renteaftrek en tegelijkertijd reële financieringsverhoudingen ontzien.
Beperking verliesverrekening buitenlandse filialen
Een element dat in het consultatiedocument niet aan de orde is geweest,
maar dat de laatste maanden naar voren is gekomen, betreft de mogelijkheid voor internationaal opererende ondernemingen om verliezen van
buitenlandse filialen (vaste inrichtingen) te verrekenen met Nederlandse
winsten. Deze verliesverrekening wordt teruggenomen als het filiaal later
winsten behaalt. Hoewel er in beginsel dus slechts sprake is van een
timingvoordeel, kan het terugnemen van verliezen bijvoorbeeld door het
omzetten van het filiaal in een dochtervennootschap, zeer lang worden
uitgesteld. Verder kan de vraag gesteld worden of het reëel is om buitenlandse verliezen ten laste te laten komen van de Nederlandse grondslag.
Ik overweeg dan ook om te komen tot een meer gelijke behandeling van
vaste inrichtingen en deelnemingen. Dat zou betekenen dat buitenlandse
verliezen, net als nu al het geval is bij buitenlandse winsten van dochterondernemingen, buiten de Nederlandse grondslag blijven. In dat geval
acht ik het ook consequent de zogenoemde onderworpenheidseis voor
actieve vaste inrichtingen te laten vervallen.
Aftrekbeperking voor deelnemingsrente en earningsstripping
Een aftrekbeperking voor deelnemingsrente zou een bestaande mismatch
in de vennootschapsbelasting wegnemen. Een dilemma dat zich daarbij
echter voordoet, is, hoe een dergelijke aftrekbeperking zich verhoudt tot
de ontwikkelingen in de (Europese) jurisprudentie. Hetzelfde dilemma
doet zich voor met betrekking tot het alternatief in de vorm van een
earningsstrippingmaatregel. Dat dilemma betreft niet die aftrekbeperkingen als zodanig, maar de combinatie van de aftrekbeperkingen en het
regime van de fiscale eenheid. Een beperking van de renteaftrek kan in
binnenlandse situaties worden voorkomen door het aangaan van een
fiscale eenheid. In grensoverschrijdende situaties is geen fiscale eenheid
mogelijk. Het is de vraag of dit houdbaar is in het licht van het EG-recht.
Naar het zich laat aanzien zal daarover voorlopig geen duidelijkheid
ontstaan. Als desondanks een dergelijke aftrekbeperking zou worden
ingevoerd, brengt dit forse risico’s voor de schatkist met zich mee. Binnen
de huidige kaders kan dit risico onvoldoende worden weggenomen. Een
aanpak die het EG-rechtelijke risico wel zou kunnen wegnemen, vergt een
ingreep waarbij kernelementen van de vennootschapsbelasting moeten
worden betrokken. Ik heb daarom de Studiecommissie Belastingstelsel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 369, nr. 9

2

gevraagd om te bezien hoe via een fundamentele aanpassing een betere
verdeling van de vennootschapsbelastingdruk mogelijk is. Hierbij geldt als
randvoorwaarde dat de vennootschapsbelasting internationaal gezien
concurrerend moet blijven. Daarom gaat mijn voorkeur er nu naar uit om
geen aftrekbeperking voor deelnemingsrente of earningsstrippingregeling
voor te stellen.
Verplichte groepsrentebox
Ook wat betreft de verplichte rentebox is sprake van een dilemma. De
reacties op het consultatiedocument waren tweeledig. Met betrekking tot
de inkomstenkant werd aangegeven dat het wenselijk is om deze snel in
te voeren vanwege het gunstige effect op het vestigingsklimaat voor in
Nederland gevestigde hoofdkantooractiviteiten. Een verplichte groepsrentebox maakt het mogelijk om concernfinancieringsactiviteiten voor Nederland te behouden. Aan de andere kant kwam uit de reacties op het consultatiedocument naar voren dat de aftrekkant van de verplichte rentebox
met name door buitenlandse investeerders als bezwaarlijk wordt ervaren.1
Het achterwege blijven van buitenlandse investeringen of het vertrek van
buitenlandse activiteiten heeft een negatief effect op de Nederlandse
economie en werkgelegenheid.
Als in de nadere uitwerking rekening zou worden gehouden met de reële
belangen van buitenlandse investeerders, doet zich echter de vraag voor
hoe die uitwerking zich verhoudt tot de beschikking van de Europese
Commissie waarin wordt geoordeeld dat de box geen staatssteun vormt.2
Hierbij is van belang dat onzekerheid bij het bedrijfsleven over de vraag of
de in te voeren groepsrentebox binnen de beschikking past, waarschijnlijk
betekent dat het gunstige effect op het vestigingsklimaat voor in Nederland gevestigde hoofdkantooractiviteiten achterwege blijft.
Mijn voorkeur gaat er dan ook naar uit om een verplichte groepsrentebox
alleen in te voeren als het klimaat voor (buitenlandse) investeringen
voldoende kan worden gespaard. Op basis van de huidige inzichten is het
zeer de vraag of dit mogelijk is. In de Studiecommissie Belastingstelsel
worden evenwel ook meer fundamentele aanpassingen van de vennootschapsbelasting verkend. Het is mogelijk dat daarbij de doelstellingen van
een verplichte groepsrentebox worden bereikt, terwijl tevens een aantal
van de bezwaren van deze box wordt weggenomen.
2. Het consultatiedocument en het vervolg daarop
In het consultatiedocument en in mijn brief van 26 oktober jl. heb ik
aangegeven dat internationaal opererende ondernemingen – in tegenstelling tot nationaal opererende ondernemingen – in beginsel de mogelijkheid hebben om via de allocatie van hun ondernemingsactiviteiten
invloed uit te oefenen op de verdeling van hun winst over verschillende
landen. Hierbij moet wel worden bedacht dat in Nederland actieve internationaal opererende ondernemingen zich staande moeten houden in de
concurrentie met internationale ondernemingen die in andere landen zijn
gevestigd en die doorgaans vergelijkbare mogelijkheden hebben. Dat
betekent dat er een spanning bestaat tussen grondslagbehoud en verdeling enerzijds en vestigingsklimaat anderzijds. Beide aspecten zijn van
groot belang.

1

Er zijn signalen dat de huidige onzekerheid
over het al dan niet invoeren van de rentebox
reeds remmend werkt op buitenlandse investeringen in Nederland.
2
Deze beschikking is bij brief van 17 augustus
jl. aan de Tweede Kamer overgelegd (Kamerstukken II 2008/09, 30 872, nr. 30).

Mogelijkheden om de verdeling van de winst te beïnvloeden, doen zich
vooral voor bij de allocatie van vorderingen, respectievelijk schulden.
Daarmee kan worden ingespeeld op de effectieve tariefverschillen die er
tussen landen bestaan. Zo kan het voorkomen dat de rente op een groepslening bij de buitenlandse crediteur wordt belast tegen een lager tarief
dan waartegen deze in Nederland in aftrek komt. Overnames van Nederlandse ondernemingen worden vaak voor een groot deel gefinancierd met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 369, nr. 9

3

schulden. Hoewel dit primair een bedrijfseconomische achtergrond heeft
(hefboomeffect), wordt het versterkt door het verschil in fiscale behandeling: de vergoeding op vreemd vermogen is aftrekbaar, de vergoeding op
eigen vermogen niet. Bovendien spelen ook hier tariefverschillen vaak een
rol. Ook de bestaande onevenwichtigheid in de fiscale behandeling van
buitenlandse deelnemingen vormt een factor. De opbrengsten uit die
deelnemingen zijn in Nederland vrijgesteld door toepassing van de deelnemingsvrijstelling. De rentekosten die samenhangen met de verwerving
van de deelneming, zijn na het zogenoemde Bosalarrest van het Hof van
Justitie van de Europese Gemeenschappen (HvJ EG) echter aftrekbaar.
Om de gevolgen van de allocatie van vorderingen en schulden voor de
opbrengst en de verdeling van de vennootschapsbelastingdruk te verminderen heeft Nederland – net als veel andere landen – beperkingen aangebracht in de mogelijkheden om rente af te trekken. Desondanks wijzen
signalen van de Belastingdienst, het bedrijfsleven, de wetenschap en de
belastingadviespraktijk er op dat de hiervoor beschreven fiscale mogelijkheden worden benut.
In welke mate sprake is van excessieve renteaftrek is moeilijk te kwantificeren. Er zijn gegevens beschikbaar over de feitelijke renteaftrek. Welk
deel van die feitelijke renteaftrek als «normaal» kan worden bestempeld
en welk deel als «excessief», hangt af van waardeoordelen op dat punt.
Bijvoorbeeld of rente voor de financiering van deelnemingen al dan niet
aftrekbaar moet zijn.
In het consultatiedocument was een aantal mogelijke maatregelen opgenomen om de renteproblematiek aan te pakken. Deze bestonden uit:
• een beperking van de aftrek van bepaalde vormen van (groeps- en
derden)rente. Hiervoor waren twee varianten opgenomen:
– een tweetal specifieke aftrekbeperkingen, te weten een maatregel
die er voor zorgt dat bovenmatige rentelasten die samenhangen
met een bedrijfsovername in beginsel niet in aftrek komen op de
winst van de overgenomen vennootschap en een aftrekbeperking
voor deelnemingsrente;
– een algemeen werkende aftrekbeperking, te weten een earningsstrippingmaatregel.
• een verplichte groepsrentebox.
Tevens was aangegeven dat de opbrengst van die maatregelen naar het
bedrijfsleven wordt teruggesluisd in de sfeer van de vennootschapsbelasting.
Doelstelling van de consultatie was om een breder beeld te krijgen van de
gevolgen van die mogelijke maatregelen en van de belangen die in het
geding zijn. Het consultatiedocument heeft geleid tot vele reacties,
gevolgd door een aantal besprekingen waarin van verschillende kanten de
effecten van de gepresenteerde maatregelen nader zijn toegelicht. Verder
heb ik mij nader bezonnen op de verhouding tussen de verschillende
onderdelen van het consultatiedocument en de ontwikkelingen in de
(Europese) jurisprudentie.
3. Aftrekbeperking voor overnameholdings
Bij een bedrijfsovername maakt de overnemende vennootschap veelal
gebruik van leningen om de aankoop te financieren. Vaak wordt geprobeerd de kosten daarvan bij de dochter te leggen. Ook fiscaal doet men
dat. Dit gebeurt door de overname te laten plaatsvinden door een overnameholding. Die overnameholding koopt de overgenomen vennootschap
en financiert die aankoop met leningen (groepsleningen en/of derdenleningen). Vervolgens vormt de overnameholding een fiscale eenheid met
de overgenomen vennootschap. Dit heeft tot gevolg dat de rentelasten die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 369, nr. 9

4

verband houden met de overname in mindering kunnen worden gebracht
op de fiscale winsten van de overgenomen vennootschap. In de praktijk
zijn er gevallen bekend waarin die schuld zo hoog is dat de fiscale winst
van de overgenomen vennootschap grotendeels of zelfs geheel verdwijnt.
Daar komt bij dat in dergelijke situaties vaak wordt ingespeeld op tariefverschillen. De aftrek van de rentelasten vindt in Nederland plaats tegen
het reguliere tarief, de renteopbrengsten worden gerealiseerd in een
laagbelastende jurisdictie. Dit gaat ten koste van de schatkist en verstoort
de concurrentieverhoudingen.
In het consultatiedocument was een regeling opgenomen om de renteaftrek bij dergelijke onevenwichtig gefinancierde bedrijfsovernames te
beperken. Die renteaftrekbeperking voor overnameholdings houdt in dat –
na de vorming van een fiscale eenheid met de overgenomen vennootschap – de rentelasten die samenhangen met de overname niet kunnen
worden verrekend met de winst van de overgenomen vennootschap. De
desbetreffende rentelasten kunnen slechts in aftrek komen op de «eigen
winst» van de overnemende vennootschap. De maatregel geldt zowel
voor groepsrente als derdenrente. De aftrekbeperking is alleen van
toepassing bij overnames waarbij de verhouding vreemd vermogen/eigen
vermogen na de overname een bepaalde verhouding te boven gaat.
Tijdens de consultatie is als belangrijkste bezwaar tegen een overnameholdingbepaling aangevoerd dat deze regeling als gevolg van het zogenoemde goodwillgat1 in reële situaties grote gevolgen zou kunnen
hebben. Ik heb begrip voor dit bezwaar. Tegelijkertijd ben ik van mening
dat de gevolgen voor de schatkist en voor de concurrentieverhoudingen
van een bovenmatige financiering van bedrijfsovernames met vreemd
vermogen, moeten worden voorkomen. Ik ben dan ook voornemens om
een aftrekbeperking voor overnameholdings in te voeren. De vormgeving
zal gericht zijn op het bestrijden van excessieve renteaftrek, maar daarbij
rekening houden met de gevolgen van het goodwillgat.
4. Beperking verliesverrekening buitenlandse filialen

1

Het goodwillgat houdt in dat het eigen
vermogen van de overnameholding na het
aangaan van een fiscale eenheid met de
overgenomen onderneming afneemt of zelfs
negatief wordt. In de fiscale consolidatie
vallen de stille reserves van de overgenomen
onderneming namelijk weg. De verhouding
vreemd vermogen/eigen vermogen valt
daardoor fiscaal lager uit dan overeenkomt
met de commerciële werkelijkheid.

Een element dat in het consultatiedocument niet aan de orde is geweest,
maar dat de laatste maanden naar voren is gekomen, betreft de mogelijkheid voor internationaal opererende ondernemingen om verliezen van
buitenlandse filialen (vaste inrichtingen) te verrekenen met Nederlandse
winsten. Negatieve ontwikkelingen in het buitenland raken hierdoor de
Nederlandse belastingopbrengst. Soms wordt via een fiscaal transparante
entiteit een buitenlands vaste-inrichtingsverlies gecreëerd. Ook dit verlies
wordt dan met de Nederlandse winst verrekend. Deze verliesverrekening
wordt teruggenomen als het filiaal later winsten behaalt. Hoewel er in
beginsel dus slechts sprake is van een timingvoordeel, kan het terugnemen van verliezen bijvoorbeeld door het omzetten van het filiaal in een
dochtervennootschap, voor onbepaalde tijd worden uitgesteld. Het zicht
houden op deze claims compliceert de uitvoering voor de belastingdienst.
Ook moeten bedrijven de verliezen per filiaal bijhouden, waardoor de
regeling administratief relatief bewerkelijk is. Bovendien kan de vraag
worden gesteld of het reëel is om buitenlandse verliezen ten laste te laten
komen van de Nederlandse grondslag.
Ik overweeg dan ook om te komen tot een meer territoriale benadering
van filialen. Dat zou betekenen dat buitenlandse verliezen, net als nu al het
geval is bij buitenlandse winsten, buiten de Nederlandse grondslag
blijven. Ook wordt dan een meer gelijke behandeling van filialen en deelnemingen bereikt. Dit biedt vervolgens de ruimte om de onderworpenheidseis voor de voorkoming van dubbele belasting met betrekking tot
winsten van actieve filialen te laten vervallen. Dit vereenvoudigt de
toepassing van regelingen ter voorkoming van dubbele belasting. Met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 369, nr. 9

5

oog op de EG-rechtelijke houdbaarheid, blijven eventuele stakingsverliezen, net als bij deelnemingen, wel verrekenbaar.
5. Aftrekbeperking voor deelnemingsrente en earningsstripping
Een aftrekbeperking voor deelnemingsrente zou een bestaande mismatch
in de vennootschapsbelasting wegnemen. Een dilemma dat zich daarbij
echter voordoet, is, hoe een dergelijke aftrekbeperking zich verhoudt tot
de ontwikkelingen in de (Europese) jurisprudentie. Dat dilemma betreft
niet die aftrekbeperking als zodanig, maar de combinatie van de aftrekbeperking en het regime van de fiscale eenheid. Een beperking van de renteaftrek kan in binnenlandse situaties worden voorkomen door het aangaan
van een fiscale eenheid. In grensoverschrijdende situaties is geen fiscale
eenheid mogelijk. Het is op dit moment echter onduidelijk of een dergelijk
verschil een (niet gerechtvaardigde) vorm van discriminatie of belemmering vormt in de zin van de Europese verdragsvrijheden.1 Het kan zijn dat
de uitkomst van de X-holdingprocedure voor het HvJ EG2 over de reikwijdte van het Nederlandse fiscale-eenheidsregime hier meer duidelijkheid over geeft. Gelet op de conclusie van de advocaat-generaal in deze
zaak lijkt die kans thans echter gering.3 Als in deze procedure de conclusie
van de AG wordt gevolgd, zou het huidige Nederlandse fiscaleeenheidsregime weliswaar in grote lijnen EU-proof zijn, maar dat zou nog
geen zekerheid geven over de EG-rechtelijke houdbaarheid van een aftrekbeperking voor deelnemingsrente. Bij invoering van nieuwe voordelen
(c.q. nadelen die door een fiscale eenheid kunnen worden ontlopen, zoals
een aftrekbeperking voor deelnemingsrente) zal namelijk opnieuw moeten
worden gerechtvaardigd waarom deze voordelen beperkt worden tot het
Nederlandse grondgebied. Dit betekent dat eventuele invoering van een
aftrekbeperking voor deelnemingsrente een forse budgettaire derving tot
gevolg heeft in geval de Nederlandse staat een procedure op dit punt zou
verliezen. Voor een earningsstrippingregeling geldt hetzelfde.
Binnen de huidige kaders kan dit risico onvoldoende worden weggenomen. Mogelijke oplossingen zijn namelijk administratief belastend of
leiden tot een onevenwichtigheid in binnenlandse verhoudingen. Dit is
weinig aantrekkelijk.
Een aanpak die deze bezwaren niet heeft en die het EG-rechtelijke risico
zou kunnen wegnemen, vergt een flinke ingreep waarbij kernelementen
van de vennootschapsbelasting moeten worden betrokken. Ik heb daarom
de Studiecommissie Belastingstelsel gevraagd om te bezien hoe via een
fundamentele aanpassing een betere verdeling van de vennootschapsbelastingdruk mogelijk is. Hierbij geldt als randvoorwaarde dat de vennootschapsbelasting internationaal gezien concurrerend moet blijven. Daarom
gaat mijn voorkeur er nu naar uit om geen aftrekbeperking voor deelnemingsrente of earningsstrippingregeling voor te stellen. In de bijlage4
wordt nader ingegaan op de (on)mogelijkheden in het licht van het
EG-recht.
6. Verplichte groepsrentebox
1

Deze onzekerheid is onderstreept door een
recent arrest van de Hoge Raad (HR, 2 oktober
2009, nr. 08/00900, VN 2009/49.22) waaruit kan
worden opgemaakt dat een belastingplichtige
niet eerst een grensoverschrijdende fiscale
eenheid hoeft aan te vragen om te kunnen
procederen over de vraag hoe het mislopen
van één enkel positief effect van de fiscale
eenheid zich verhoudt tot de EG-verdragsvrijheden.
2
X Holding (Zaak C-337/08).
3
Conclusie van advocaat-generaal J. Kokott
van 19 november 2009 (Zaak C-337/08).
4
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

In het consultatiedocument was een verplichte groepsrentebox opgenomen. Deze hield in, dat groepsrente in aanmerking wordt genomen
tegen een tarief van 5%. Dit betekent dat ontvangen groepsrente laag
wordt belast en dat betaalde groepsrente tegen een laag tarief aftrekbaar
is. Dit verkleint het verschil in behandeling van eigen en vreemd
vermogen, waarmee de arbitrage in concernverband tussen deze twee
vermogensvormen wordt verminderd. Ook draagt dit bij aan het behoud
van groepsfinancieringsactiviteiten voor Nederland.
De Europese Commissie heeft inmiddels geoordeeld dat de voorgelegde
verplichte groepsrentebox geen staatssteun vormt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 369, nr. 9

6

Wat betreft de inkomstenkant van de box werd er in de consultatie enerzijds voor gepleit om deze snel in te voeren vanwege het gunstige effect
op het vestigingsklimaat voor in Nederland gevestigde hoofdkantooractiviteiten. Anderzijds werd er op gewezen dat bestaande CFC-wetgeving
van bepaalde landen (met name Japan) van toepassing zou kunnen
worden op Nederlandse dochtervennootschappen van bedrijven uit die
landen. Ook werd gewezen op de mogelijkheid dat het buitenland andere
maatregelen zou treffen die de gunstige effecten van de rentebox ongedaan zouden maken.
De aftrekbeperkende kant van de box raakt vooral buitenlandse investeringen in Nederland. Om daarbij reële belangen niet in gevaar te brengen,
was in het consultatiedocument een regel opgenomen die inhoudt dat een
groepslening niet in de box valt als die lening door de groepsmaatschappij die haar heeft verstrekt, uiteindelijk is gefinancierd uit externe
geldleningen. Of dat het geval is, wordt vastgesteld aan de hand van een
historisch verband. Uit de consultatie kwam echter naar voren dat dit door
veel investeerders als niet voldoende wordt gezien, waardoor investeringen in Nederlandse ondernemingsactiviteiten onder druk zouden
kunnen komen te staan. Via een andere vormgeving van deze regel kan
tegemoet worden gekomen aan deze bezwaren. Een aandachtspunt is dan
of deze vormgeving past binnen het kader van de beschikking van de
Europese Commissie.
Verder is uit de consultatie naar voren gekomen dat de aftrekkant van de
box tot gevolg zou hebben dat zogenoemde «cashpoolingactiviteiten»1
fiscaal gezien zo onaantrekkelijk zouden worden, dat deze uit Nederland
zouden verdwijnen. Ook is aangevoerd dat de aftrekkant van de box zogenoemde PPS-structuren bemoeilijkt.

1

In een cash pool center wordt een tijdelijk
tekort aan geld bij het ene groepslichaam
gesaldeerd met tijdelijke overschotten bij een
ander lichaam. Als het cash pool center
tijdelijk een overschot heeft, wordt dit
(kortstondig) extern belegd, bijvoorbeeld in
bankdeposito’s. De ontvangen rente over het
deposito is gewoon belast, terwijl de rente op
de daar tegenover staande groepsschuld door
de werking van de rentebox beperkt aftrekbaar
zou zijn. Een aantal internationale concerns
heeft een cash pool center in Nederland.
2
Er was een gezamenlijk plafond opgenomen
voor de groepsrentebox en de aftrekbeperking
voor deelnemingsrente. Om wetstechnische
redenen was dit plafond opgenomen in de
tekst van de aftrekbeperking voor deelnemingsrente.
3
Het historische verband tussen de externe
lening en de groepslening waarmee de investering is gefinancierd, is dan niet langer
bepalend. De rente op de groepslening
waarmee de investering is gefinancierd, is dan
alleen tegen het hoge tarief aftrekbaar voor
zover de groepsvennootschap die de lening
verstrekt onvoldoende eigen vermogen heeft;
dit zal normaal gesproken zelden het geval
zijn.

Om mogelijk misbruik tegen te gaan, kende de groepsrentebox die was
voorgelegd aan de Europese Commissie een plafond voor een positief
rentesaldo op verstrekte en ontvangen groepsleningen. Dat plafond was
gesteld op een bepaald percentage van het eigen vermogen. In het
consultatiedocument was in de rentebox zelf geen plafond opgenomen.2
Omdat een dergelijke afwijking van de goedkeurende beschikking risico’s
met zich mee brengt, is gezocht naar een invulling van het plafond die
past binnen de beschikking van de Europese Commissie en aansluit op de
aftrekbeperking voor deelnemingsrente. De invulling die daaraan voorlopig is gegeven, houdt in dat verstrekte groepsleningen verminderd met
groepsschulden slechts in de box vallen voor zover zij in totaal niet hoger
zijn dan de waarde van het eigen vermogen.
Als aan de aftrekkant een toerekeningsregel zou worden gehanteerd om te
bepalen of een ontvangen groepslening uiteindelijk is gefinancierd uit
externe geldleningen, die vergelijkbaar is met die voor de inkomstenkant,
zou dit tot gevolg hebben dat deze maatregel weinig soelaas biedt.3
Als een andere toerekeningsregel zou worden gehanteerd die meer tegemoetkomt aan de belangen van buitenlandse investeerders, komt de
vraag aan de orde hoe deze zich verhoudt tot de beschikking van de Europese Commissie. Hierbij is van belang dat onzekerheid bij het bedrijfsleven over de vraag of de in te voeren groepsrentebox binnen de beschikking past, waarschijnlijk betekent dat het gunstige effect op het
vestigingsklimaat voor in Nederland gevestigde hoofdkantooractiviteiten
achterwege blijft.
Al met al lijkt het er op dat een consistente aanpak zou passen binnen de
beschikking van de Europese Commissie, maar reële belangen van
(buitenlandse) investeerders zou treffen en daarmee negatieve gevolgen
zou hebben voor de buitenlandse investeringen in Nederland en daarmee
voor de werkgelegenheid. Bij het ontzien van die belangen, komt de vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 369, nr. 9

7

aan de orde hoe dat zich verhoudt tot de beschikking van de Europese
Commissie.
Mijn voorkeur gaat er dan ook naar uit om een verplichte groepsrentebox
alleen in te voeren als het klimaat voor (buitenlandse) investeringen
voldoende wordt gespaard. Op basis van de huidige inzichten is het zeer
de vraag of dit mogelijk is. Ik ben me er van bewust dat hiermee ook het
verschil in behandeling van eigen en vreemd vermogen en daarmee de
arbitrage in concernverband tussen deze twee vermogensvormen niet
wordt verminderd. In de Studiecommissie Belastingstelsel worden
evenwel ook meer fundamentele aanpassingen van de vennootschapsbelasting verkend. Het is mogelijk dat daarbij de doelstellingen van een
verplichte groepsrentebox worden bereikt, terwijl tevens een aantal van
de bezwaren tegen deze box wordt weggenomen.
7. Afsluiting
Er zijn verschillende factoren die kunnen leiden tot een andere belastingdruk op internationaal opererende dan op nationaal opererende ondernemingen. Met name de allocatie van vorderingen en schulden spelen
daarbij een rol. Aan de andere kant moet worden bedacht dat in Nederland actieve internationaal opererende ondernemingen zich staande
moeten houden in de concurrentie met internationale ondernemingen die
in andere landen zijn gevestigd en waarvoor doorgaans vergelijkbare
factoren gelden. Dat betekent dat er een spanning bestaat tussen grondslagbehoud en verdeling enerzijds en vestigingsklimaat anderzijds. Beide
aspecten zijn van groot belang. Hierdoor en door de begrenzingen die het
EG-recht stelt, is de ruimte voor beleidsaanpassingen beperkt. Wel kan ik
paal en perk stellen aan de ongewenste renteaftrek bij met bovenmatig
vreemd vermogen gefinancierde overnames van Nederlandse bedrijven.
Verder overweeg ik afschaffing van de mogelijkheid om verliezen van
buitenlandse filialen te verrekenen met Nederlandse winst. Ik ben vol
vertrouwen dat de gevoerde discussies en gemaakte analyses bijdragen
aan de gedachtevorming van de Studiecommissie Belastingstelsel. Ik
vertrouw erop dat er in de toekomst naar aanleiding van de voorstudie
van die commissie een vervolg kan worden gegeven aan de door mij
ingezette lijn.
De staatssecretaris van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 369, nr. 9

8