Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

24 691

Ruimtetekort in mainport Rotterdam

Nr. 125

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 november 2015
Na een lange voorgeschiedenis is in 2008 met de realisatie van het Project
Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) gestart. Een project met een
dubbele doelstelling. We investeren namelijk niet alleen in de economie
door de aanleg van Maasvlakte 2 met de daarbij behorende natuurcompensatie. Maar we investeren ook in de leefbaarheid van RotterdamRijnmond door de aanleg van 750 hectare natuur- en recreatieterreinen en
een groot aantal intensiverings- en leefbaarheidsprojecten in de regio
Rotterdam-Rijnmond.
Inmiddels kunnen we met tevredenheid en gepaste trots vaststellen dat de
realisatie van dit complexe project goed verloopt. De nieuwe containerterminals van APMT en RWG op Maasvlakte 2 hebben hun deuren geopend.
De eerste fase van de landaanwinning en de complete infrastructuur van
Maasvlakte 2 is gereed. De resterende terreinen worden door het
havenbedrijf opgespoten zodra de marktontwikkelingen daar aanleiding
toe geven. De natuurcompensatie is gerealiseerd en wordt intensief
gemonitord. Als dat nodig is zullen de compensatiemaatregelen
aangepast worden.
Voor wat betreft de leefbaarheidsprojecten zijn van de drie geplande
recreatiegebieden de Schiezone en Vlinderstrik nagenoeg gereed. Het
derde project «het Buijtenland van Rhoon» zal na een periode met
bezwaren van zittende bewoners en boeren de komende jaren via een
gebiedscoöperatie organisch zijn definitieve vorm krijgen.
De projecten in Bestaand Rotterdams Gebied liggen op schema en zijn
voor 55 procent gerealiseerd. In de komende jaren worden de resterende
projecten gerealiseerd. Hiermee is en wordt door de partners energie
gestoken in de leefbaarheid in het Rotterdam-Rijnmond gebied. Een
opgave die conform de gemaakte afspraken doorloopt tot 1 januari 2021
onder regie van de Provincie Zuid-Holland en de gemeente Rotterdam.
We zijn dus nog niet klaar, maar wel vergevorderd. De PMR-deelprojecten
zijn gereed of in uitvoering en lopen volgens planning en gelijk op. Het

kst-24691-125
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 691, nr. 125

1

deelproject Buijtenland van Rhoon kent een aangepaste planning waarop
ik afzonderlijk zal ingaan.
De samenhang tussen de verschillende projectonderdelen en belangen is
ook via het convenant «Visie en Vertrouwen» vastgelegd en wordt
gemonitord door de Tafel van Borging, onder voorzitterschap van Sybilla
Dekker. De verschillende overheden (Rijk (IenM en EZ), Provincie
Zuid-Holland en gemeente Rotterdam), het bedrijfsleven (havenbedrijf
Rotterdam, Deltalinqs en VNO-NCW) en maatschappelijke organisaties
(Zuid-Hollands Landschap, Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland,
Natuurmonumenten en de Stichting Duinbehoud) spreken daar periodiek
over de voortgang en samenhang tussen de deelprojecten. Ik heb veel
waardering voor de inzet en betrokkenheid van alle deelnemers aan de
Tafel. Gebleken is dat de Tafel van Borging als gremium zeer goed voldoet
om de realisatie van de dubbeldoelstelling van dit project nauwgezet te
volgen.
Nieuwe fase
We kijken daarmee met voldoening terug op de afgelopen jaren waarin
veel werk is verzet en veel resultaten zijn bereikt die hebben bijgedragen
aan de economie en de leefbaarheid in Rotterdam-Rijnmond. Nu de
belangrijkste projectopgaven zijn gerealiseerd gaat PMR zichtbaar een
nieuwe fase in. Alle partners hebben hun projectorganisaties voor PMR
beëindigd en de resterende taken op dit moment belegd in de reguliere
lijnorganisatie. Dat geldt zowel voor het Rijk, als ook voor de provincie
Zuid-Holland, de gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf Rotterdam.
De voor PMR gekozen centrale governance met afzonderlijke afstemmomenten en rapportageverplichtingen heeft in de afgelopen jaren goed
gewerkt en heeft ervoor gezorgd dat het project, de voortgang en de
risico’s adequaat zijn gemanaged.
De overlegstructuren en zware rapportageverplichtingen die voortvloeien
uit het centrale governancemodel sluiten minder goed aan op het
ontbreken van projectorganisaties bij de PMR-partners en vragen in de
huidige fase van het project onevenredig veel inzet van de betrokken
overheidsorganisaties en het havenbedrijf. De belangrijkste projectonderdelen zijn immers gerealiseerd, de overige zijn in uitvoering en de
resterende risico’s zijn beperkt. De hiermee gemoeide lasten zijn niet meer
in lijn met het beoogde doel en passen niet bij de filosofie van een
efficiënt opererende overheid. Dit wordt ook ondersteund door de
conclusies uit de «Tussentijdse evaluatie voortgang en uitvoering PMR»
van onderzoeksbureau Berenschot die ik u vorig jaar toezond (Kamerstuk
24 691, nr. 119) en de bevindingen van de Auditdienst Rijk daarbij.
De centrale governancestructuur sluit evenmin aan op de keuzes die we
op andere beleidsterreinen hebben gemaakt. In de afgelopen jaren
hebben we ingezet op een decentralisatie van de ruimtelijke ordening.
Provincies en gemeenten zijn verantwoordelijk gemaakt voor de ruimtelijke inrichting en de rijksoverheid heeft een stap terug gedaan. Zo hebben
we dat ook op het gebied van milieu en natuur op tal van onderdelen
gedaan. Die decentralisatiegedachte sluit goed aan op de projecttoewijzing die we van oorsprong al kennen binnen PMR, waarin voor ieder
deelproject die partij verantwoordelijk is gemaakt die het beste invulling
kan geven aan de uitvoering en die de risico’s het beste kan beheersen.
De huidige intensieve rijksrol (governance) ten aanzien van de deelprojecten 750 hectare en Bestaand Rotterdams Gebied (BRG) past daar
minder goed bij. Beide projecten worden uitgevoerd onder integrale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 691, nr. 125

2

verantwoordelijkheid van de Provincie Zuid-Holland respectievelijk de
gemeente Rotterdam. De provincie en gemeente voeren deze deelprojecten voor eigen rekening en risico uit, steeds onder strakke coördinatie
en toezicht van de rijksoverheid. Dat laatste past slecht binnen de
decentralisatie die binnen de ruimtelijke ordening is doorgevoerd.
Nu deze taken ook binnen de bestaande lijnen van de decentrale
overheden worden uitgevoerd en niet langer binnen een projectorganisatie vraagt dat om aanpassing. De huidige governancestructuur is
daarmee aan vereenvoudiging toe.
Veranderende Rijksrol
Ik ben dan ook voornemens de rijksrol voor het Project Mainportontwikkeling Rotterdam in overeenstemming te brengen met die decentralisatiegedachte, en passend bij de huidige fase van het project. Dat betekent dat
de rijksverantwoordelijkheid wordt teruggebracht tot de monitoring en
waar nodig bijsturing van de door het Rijk gerealiseerde natuurcompensatie.
De Provincie Zuid-Holland en gemeente Rotterdam zijn en blijven
verantwoordelijk voor de realisatie van de overeengekomen doelen op het
gebied van de 750 hectare natuur- en recreatiegebied respectievelijk de
leefbaarheidsprojecten binnen het deelproject Bestaand Rotterdams
Gebied (BRG). Het havenbedrijf Rotterdam is en blijft verantwoordelijk
voor de realisatie van de tweede fase van Maasvlakte 2 zodra de marktontwikkelingen daarvoor aanleiding geven.
Alle daarvoor noodzakelijke randvoorwaarden zijn geschapen in de
regelgeving (verankering doelen in het Besluit algemene regels ruimtelijke
ordening), de financiering die voor de verschillende (deel)projecten
beschikbaar is gesteld en de (ver)gevorderde uitvoering, waarover ook
Berenschot heeft gerapporteerd.
De samenhang tussen de verschillende projectonderdelen en de aanpalende afspraken tussen partijen worden blijvend bewaakt binnen het
bestaande coördinatieoverleg PMR en in het kader van het convenant
«Visie en Vertrouwen» door de aangehaalde Tafel van Borging.
Daar waar de rijksoverheid de formele rol van bevoegd gezag heeft (zoals
bij de monitoring van diverse vergunningverplichtingen), blijft deze
vanzelfsprekend van kracht.
In het Buijtenland van Rhoon zijn de randvoorwaarden gecreëerd voor de
realisatie van een 600 hectare groot natuur- en recreatiegebied onder
regie van de Provincie Zuid Holland. Naar aanleiding van het advies
Veerman wordt nu ingezet op een meer geleidelijke realisatie via een
gebiedscoöperatie. De rol van het Rijk blijft, tot het proces in een verder
gevorderd stadium komt, zoals die nu is. Het verantwoordelijke Ministerie
van Economische Zaken ziet daarbij toe op de realisatie van de PKB
doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 691, nr. 125

3

Dit voornemen heeft consequenties voor de beoogde governance van
PMR. Schematisch ziet dat er voor de komende jaren als volgt uit:
Realisatie

Borging

Coördinatie/Monitoring

Landaanwinning

Havenbedrijf

Titel 2.2 Barro, Bestemmingsplan MV2
(inrichting) en via vergunningvoorwaarden
(aanleg)

Geen/gemeente Rotterdam en RWS

Natuurcompensatie

RWS

NB-wet vergunningvoorwaarden en
toegangsbeperkende besluiten Voordelta
en via aanwijzing Spanjaardsduin als
voorlopig Natura 2000 gebied.

Geen/Min EZ (Voordelta) en Provincie
ZH (Spanjaards Duin)

Luchtkwaliteit

IenM, gemeente
Rotterdam,
havenbedrijf en
Havenmeester

Via overeenkomst luchtkwaliteit en
bestemmingsplan MV2 en Wet luchtkwaliteit

Geen, uitvoering civielrechtelijke
afspraken in onderling overleg/DCMR

Buijtenland van Rhoon

Provincie ZuidHolland

Titel 2.2 Barro, Via provinciale en
gemeentelijke planvorming (decentraal)

MinEZ/provinciale staten

Vlinderstrik en Schiezone

Gemeente Rotterdam

Titel 2.2 Barro, Via gemeentelijke
planvorming (decentraal)

Geen/gemeenteraad

Groene verbinding

Stadsregio
Rotterdam

Gerealiseerd

N.v.t.

Intensiveringsprojecten

Havenbedrijf

Gerealiseerd

N.v.t.

Leefbaarheidsprojecten

Gemeente Rotterdam

Via gemeentelijke plan- en besluitvorming
(decentraal)

Geen/gemeenteraad

In de bijlage bij deze brief is beschreven hoe deze nieuwe governance per
deelproject uitwerkt, waarbij tevens de borging van de PMR doelen is
weergegeven.
Samenhang in het project PMR
De verschillende projectonderdelen zijn belegd en juridisch verankerd in
publiekrechtelijke regelgeving en vergunningen of civielrechtelijke
contracten. Eén centrale rijkscoördinerende rol is in de huidige fase van
het project nog maar beperkt nodig om de uitvoering zeker te stellen.
Zeker ook omdat de rijksfinanciering is afgerond (landaanwinning) of
hoofdzakelijk is overgeheveld naar decentrale overheden (voor 750
hectare via Groenfonds en gemeente, voor BRG naar gemeente). De
monitoring op de effecten van de verschillende PMR deelprojecten is
onderdeel van de vergunningvoorwaarden en vindt plaats richting het
desbetreffende bevoegde gezag.
De borging van de samenhang tussen de verschillende projectonderdelen
blijft plaatsvinden binnen het bestaande coördinatieoverleg PMR onder
regie van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en in het kader van
het convenant «Visie en Vertrouwen» door de Tafel van Borging onder
onafhankelijk voorzitterschap van Sybilla Dekker.
Jaarlijks wordt ten behoeve van deze tafel een overzichtelijke integrale
rapportage gemaakt waarin de voortgang van alle projecten in beeld
wordt gebracht. Deze rapportage wordt vervolgens besproken tussen de
betrokken overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
Conclusie
De nieuwe fase waarin PMR nu is gekomen leidt tot een herbezinning op
de rol van het Rijk in de coördinatie van PMR. Redenen zijn de vergevor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 691, nr. 125

4

derde realisatie en belegde uitvoering van de verschillende deelprojecten,
de gestaag afnemende risico’s, de vergevorderde overheveling van de
overeengekomen financiële middelen naar de decentrale overheden
alsmede de spanning met de decentralisatiekoers die het kabinet de
afgelopen jaren heeft ingezet ten aanzien van tal van overheidstaken.
Dit betekent dat ik voor de resterende looptijd van de PKB PMR (tot 2021)
de centrale coördinerende rol van het Rijk wil terugbrengen. Dat betekent
dat de coördinatie vanuit het Rijk zich concentreert op het ambtelijke
coördinatieoverleg PMR en op de realisatie van het Buijtenland van
Rhoon. Alle realisatie- en monitorverplichtingen (die ook na 2021 nog
doorlopen) zijn adequaat ingebed in de reguliere sturings- en verantwoordingslijnen van het nationale en decentrale bestuur.
Naar mijn oordeel kan daarmee de jaarlijkse rapportage in het kader van
de Regeling grote projecten met de bijbehorende Auditrapportage komen
te vervallen. Dat neemt niet weg dat ik u op de hoogte zal blijven houden
van ontwikkelingen op het PMR-dossier. Het blijft immers een bijzonder
project van nationaal belang. Ik stel in dat verband voor om u in ieder
geval de jaarlijkse integrale rapportage, die ten behoeve van de Tafel van
Borging wordt gemaakt ter kennisneming aan te bieden. Met uw
instemming zal het Beheersmodel PMR met deze nieuwe werkwijze in
overeenstemming worden gebracht.
Ik vraag hierbij mede namens alle betrokken partners bij PMR uw
instemming met deze nieuwe werkwijze.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 691, nr. 125

5

Bijlage
Uitwerking van de nieuwe governancestructuur per deelproject, waarbij
tevens de borging van de PMR doelen is weergegeven.
Deelproject Landaanwinning1
Deelprojectonderdeel

Eindverantwoordelijk

Uitvoering

Planning

Borging

Overig

Harde zeewering

Havenbedrijf

Havenbedrijf

Gereed

Uwo Landaanwinning

Overdracht beheer aan RWS
in 2023

Zachte zeewering

Havenbedrijf

Havenbedrijf

Gereed

Uwo Landaanwinning

Overdracht beheer aan RWS
in 2023

Industrieterrein
1.000 ha deepsea
activiteiten

Havenbedrijf

Havenbedrijf

Fase 1 gereed
(640 ha)
Fase 2 (360 ha)
zodra marktvraag

Titel 2.2 Barro, Uwo
landaanwinning,
erfpacht

Terrein is Rijksgrond en (muv
de zeewering) getrapt via de
gemeente Rotterdam in
erfpacht uitgegeven aan het
havenbedrijf Rotterdam

Zandwinning conform
MER

Havenbedrijf

Havenbedrijf

Fase 1 gereed,
Fase 2 zodra
marktvraag

Vergunning voor
zandwinning inclusief
voorwaarden

Inrichting als duurzaam
bedrijventerrein

Havenbedrijf

Havenbedrijf

Loopt

Onderwerp van
Convenant Visie en
Vertrouwen en
Havenvisie 2030.

Zeehaventoegang

RWS

Centrale geul begrenzing nat/droog

RWS

Droge infrastructuur

Havenbedrijf

Havenbedrijf

Gereed

Uwo landaanwinning

1

Projectonderdeel is niet
voorzien van «harde
criteria». Borging bij Tafel
van Borging.

De Rijksfinanciering is in fase 1 afgerond. De aanleg van fase 2 is volledig voor rekening en risico van het havenbedrijf.

Natuurcompensatie (onderdeel deelproject Landaanwinning)
De natuurcompensatie voor de aanleg, instandhouding en het gebruik van
Maasvlakte 2 is vastgelegd in de NB-wet 1998 vergunning die op 17 april
2008 door het toenmalige Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is afgegeven aan het Havenbedrijf Rotterdam. In de Uitwerkingsovereenkomst Landaanwinning is contractueel overeengekomen dat de
realisering, het beheer en onderhoud van de natuurcompensatie door de
Staat en voor eigen rekening en risico van de Staat worden uitgevoerd.
Tevens voert de Staat het monitorings- en evaluatieprogramma uit.
Hoewel de juridische verplichting tot natuurcompensatie bij het Havenbedrijf ligt, wordt dat de facto door de Staat (Rijkswaterstaat) uitgevoerd.
Deelprojectonderdeel

Eindverantwoordelijk

Uitvoering

Planning

Borging

Natuurcompensatie
Voordelta

Havenbedrijf

RWS

Aanleg gereed /
monitoring
effecten

NB wetvergunning,
aanwijzing als
voorlopig natura 2000
gebied, Titel 2.2 Barro

Natuurcompensatie
Spanjaardsduin

Havenbedrijf

RWS

Aanleg gereed /
monitoring
effecten

NB wetvergunning,
aanwijzing als
voorlopig natura 2000
gebied, Titel 2.2 Barro

Natuurcompensatie
Zeereep

Havenbedrijf

RWS

Vervallen

Overig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 691, nr. 125

6

Luchtkwaliteit (onderdeel deelproject Landaanwinning)
In de toelichting bij het Bestemmingsplan Maasvlakte 2 wordt beschreven
welke effecten de aanleg en het gebruik van Maasvlakte 2 kan hebben op
de luchtkwaliteit, conform de bij dit Bestemmingsplan opgestelde
milieueffectrapport behorende «bijlage luchtkwaliteit». Op basis van dit
onderzoek – waarbij is uitgegaan van een «worst case scenario» – wordt
verwacht dat de in het
Bestemmingsplan mogelijk gemaakte ontwikkelingen op een aantal
locaties zullen leiden tot een verslechtering van de luchtkwaliteit wat
betreft stikstofdioxide en zwevende deeltjes boven de daarvoor geldende
grenswaarden.
In de overeenkomst luchtkwaliteit Maasvlakte 2 zijn maatregelen
opgenomen die ertoe strekken dat deze knelpunten worden weggenomen.
Periodiek wordt middels effectprognoses gecontroleerd of de knelpunten
zich nog steeds voordoen en of het maatregelenpakket kan worden
bijgesteld.
Deelprojectonderdeel

Eindverantwoordelijk

Uitvoering

Planning

Borging

Overig

Schone motoren
binnenvaart

Havenbedrijf,
gemeente

Havenbedrijf,
gemeente

Snelheidsreductie
binnenvaart

MinIenM /
gemeente
Roterdam

(Rijks)havenmeester

In werking

Overeenkomst
luchtkwaliteit,
bestemmingsplan
MV2, verkeersbesluiten

Milieuzone Euro 6

Gemeente
Rotterdam

Gemeente
Rotterdam

In werking

Overeenkomst
luchtkwaliteit,
bestemmingsplan
MV2, verkeersbesluiten

Luchtschermen bij
tunnelmonden A15 en
A4

RWS

RWS

A15 in realisatie,
A4 voor 2020.

Overeenkomst
luchtkwaliteit,
bestemmingsplan
MV2, TB MAVA.

Financiering plaatsing door
Havenbedrijf. Beheer en
onderhoud door RWS.

Deelprojectonderdeel

Eindverantwoordelijk

Uitvoering

Planning

Borging

Overig

Buijtenland van Rhoon
(600 ha)

Provincie
Zuid-Holland

Provincie
Zuid-Holland

Voor 2021, echter
waarschijnlijk
langer.

Titel 2.2 Barro,
bestemmingsplan,
UWO 750 ha

Vertraagd door weerstand in
het gebied. Voornemen om
ontwikkeling via gebiedscoöperatie vorm te geven.

Vlinderstrik (100 ha)

Gemeente
Rotterdam

Gemeente
Rotterdam

In uitvoering

Titel 2.2 Barro,
bestemmingsplan,
UWO 750 ha

Schiezone (50 ha)

Gemeente
Rotterdam

Gemeente
Rotterdam

In uitvoering

Titel 2.2 Barro,
bestemmingsplan,
UWO 750 ha

Groene verbinding

Stadsregio
Rotterdam

Stadsregio
Rotterdam

Gereed

–

Overeenkomst
luchtkwaliteit,
bestemmingsplan
MV2
Havenmeester heeft
besluiten deels in mandaat
Minister en deels in mandaat
gemeente Rotterdam
genomen

Deelproject 750 hectare

–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 691, nr. 125

7

Nu de besluitvorming over het advies Veerman is afgerond, wordt dit
advies uitgewerkt in een operationele aanpak: de inrichting van en
opdracht aan een gebiedscoöperatie. Naar verwachting kan de gebiedscoöperatie vanaf begin 2016 aan de slag met het realiseren van de PKB
doelen via een andere aanpak met meer draagvlak in het gebied. Het
betreft hier een «organische» gebiedsontwikkeling, die tijd nodig heeft,
waardoor de oorspronkelijk gestelde termijn van 2021 wellicht niet
helemaal gehaald wordt.
Deelproject Bestaand Rotterdams Gebied
Deelprojectonderdeel

Eindverantwoordelijk

Uitvoering

Planning

Borging

Overig

Intensiveringsprojecten

Havenbedrijf

Havenbedrijf

Gereed

–

–

Leefbaarheidsprojecten

Gemeente
Rotterdam

Gemeente
Rotterdam en
andere gemeenten in de regio

Loopt

UWO BRG

Overzicht van vele afgeronde
en onder handen projecten
in voortgangsrapportage
BRG.

De intensiveringsprojecten zijn al in 2009 gereedgekomen. 8 jaar na
ondertekening van de UWO BRG zijn er per ultimo 2014 van de 78
leefbaarheidsprojecten 43 gereed (55%). Er resteert nog tot 1 januari 2021
om het overige deel van het programma te realiseren. Geconcludeerd
wordt dat de uitvoering conform planning verloopt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 691, nr. 125

8