Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 015

Kindermishandeling

31 839

Jeugdzorg

Nr. 194

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 mei 2020
Op 24 februari 2020 ontving uw Kamer een e-mailbericht van de voorzitter
van de Stichting Kinderdwangarbeid Meisjes Goede Herder (Stichting
KMGH) met hun reactie op inhoud en communicatie over het pakket aan
maatregelen gericht op het bieden van erkenning aan slachtoffers van
fysiek en psychisch geweld in de jeugdzorg. Over dit pakket aan maatregelen hebben de Minister van VWS en ik u op 21 februari 2020 per brief
geïnformeerd.1 De Vaste Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid
heeft mij bij brief van 12 maart 2020 om een schriftelijke reactie gevraagd
op het schrijven van de Stichting ter voorbereiding op een nog te voeren
Algemeen Overleg. Aan dit verzoek voldoe ik met deze brief.
Vervolgonderzoek naar instellingen van de Goede Herder
Overleg met uw Kamer over de instellingen van de Goede Herder mondde
uit in mijn toezegging, als vervolg op het rapport van Commissie De
Winter, een nadere analyse te laten doen van het onderzoeksmateriaal dat
over deze instellingen was verzameld ten behoeve van het antwoord op
de vraag of in deze instellingen juridisch gezien sprake is geweest van
dwangarbeid in het licht van de toen geldende (internationaal)rechtelijke
normen. Op 19 december 2019 heb ik uw Kamer het eindrapport van deze
vervolganalyse door prof. M.S. Houwerzijl en prof. G. Heerma van Vos
aangeboden met mijn beleidsreactie.2 In deze brief geef ik met betrekking
tot de gedwongen arbeid in de instellingen van de Goede Herder aan: «De
ongeoorloofde vorm van dwangarbeid zie ik als een vorm van geweld
waarvoor in het kader van het erkenningspakket voor vormen van geweld
in de jeugdzorg erkenning zal komen.»
In de reactie van de stichting wordt hier in positieve zin aan gerefereerd,
evenals aan het verzoek om op de lotgenotendag, die gepland stond voor
23 maart 2020, de erkenning die in de brief van 19 december 2019 stond
1
2

kst-31015-194
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstukken 31 015 en 31 839, nr. 191
Kamerstukken 31 015 en 31 839, nr. 181

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 194

1

nogmaals persoonlijk uit te spreken. Door de maatregelen in verband met
het Corona-virus is de bijeenkomst helaas verdaagd, maar ik blijf uiteraard
bereid aan dit verzoek te voldoen.
Lotgenotenbijeenkomst op 21 februari 2020
Parallel aan de contacten met de stichting KMGH, onder meer ter
voorbereiding van de lotgenotendag op 23 maart, werkte een projectteam
aan de nadere invulling van de aanbevelingen in het rapport van de
commissie De Winter en aan de presentatie van het pakket aan erkenningsmaatregelen op een lotgenotendag die op 21 februari jl. heeft
plaatsgevonden.
In het proces van de voorbereiding van die bijeenkomst en bij het tot
stand brengen van het erkenningspakket zijn er fouten gemaakt bij het
betrekken van de vrouwen van De Goede Herder. Helaas hebben alleen
die vrouwen van De Goede Herder die zich gemeld hadden bij commissie
De Winter, en dus niet de stichting KMGH, een uitnodiging ontvangen
voor deze bijeenkomst van 21 februari. Na het verschijnen van het rapport
over de Goede Herder, eind december, had het ministerie ook de stichting
KMGH moeten betrekken bij de organisatie van die bijeenkomst en bij het
project voor de opvolging van de aanbevelingen van Commissie De
Winter. De betrokkenheid is nu beperkt gebleven tot een persoonlijke
uitnodiging aan drie vrouwen, waaronder de voorzitter van de stichting
KMGH, voor de twee lotgenotenbijeenkomsten die door het projectteam
zijn georganiseerd. Op het moment dat dit duidelijk werd, heeft de
directeur-generaal Straffen en Beschermen namens mij daarover direct
per brief excuses aangeboden.
In mijn hierboven aangehaalde brief van 19 december 2019 met de
beleidsreactie op de vervolganalyse inzake de Goede Herder heb ik
duidelijk willen maken dat er sprake zou zijn van één pakket aan erkenningsmaatregelen voor vormen van geweld in de jeugdzorg, waaronder
ook dwangarbeid. Ik betreur het dat, mede door de gescheiden contacten
ter voorbereiding van verschillende lotgenotenbijeenkomsten, de indruk is
ontstaan dat er afzonderlijke regelingen zouden worden getroffen.
Kritiek op de regeling
Tot slot bevat de reactie van de stichting KMGH een aantal punten van
kritiek op de financiële regeling zoals die ook voor slachtoffers van
dwangarbeid wordt uitgewerkt. In onze brief van 21 februari 2020 hebben
de Minister van VWS en ik aangegeven dat wij hebben gekozen voor een
breed pakket aan maatregelen gericht op het bieden van erkenning aan
slachtoffers, waarbij een financiële tegemoetkoming één van de
elementen is. Daarmee volgen wij niet alleen de aanbevelingen van de
Commissie De Winter, maar trekken wij ook lessen uit eerdere regelingen
zoals die bijvoorbeeld uit de evaluatie van de financiële regelingen naar
aanleiding van de Commissie Samson. Daarbij was één van de conclusies:
«Wanneer bij toekomstige vraagstukken rond erkenning van slachtofferschap zou blijken dat er meer gewenst is dan historisch onderzoek, dan
verdient het aanbeveling ook andere vormen van erkenning dan via een
financiële tegemoetkoming in overweging te nemen.» 3
Verder hebben wij ons nadrukkelijk laten leiden door de wensen en ideeën
van slachtoffers en ervaringsdeskundigen. Dit heeft onder meer geleid tot
de keuze voor een regeling voor een financiële tegemoetkoming waarbij
de procedure en bewijslast eenvoudig zijn en waarbij één bedrag wordt
3

Kamerstuk 33 435, nr. 18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 194

2

toegekend. Juist om discussies en teleurstelling over het classificeren van
de ernst van het ondergane leed te vermijden. Ook deze keuze wordt
ondersteund door de uitkomsten van de evaluatie van de financiële
regelingen naar aanleiding van de Commissie Samson.
Daarbij maak ik expliciet de keuze dat het leed veroorzaakt door ongeoorloofde dwangarbeid in de instellingen van de Goede Herder niet meer of
minder financiële tegemoetkoming verdient dan het leed dat is veroorzaakt door het geweld in de jeugdzorg. Dit doe ik omdat ik geen onderscheid wil en kan maken in de omvang van het leed.
Daarmee hangt onlosmakelijk samen hetgeen ik ook in mijn brief van
19 december 2019 heb gesteld over de verantwoordelijkheid van de
overheid voor het leed dat het gevolg is van de situatie zoals die heeft
bestaan in de instellingen van de Goede Herder. Die verantwoordelijkheid
is gelegen in het feit dat de overheid onvoldoende toezicht heeft
gehouden op de instellingen van de Goede Herder waardoor de situatie
van ongeoorloofde dwangarbeid in de instellingen kon bestaan en
voortduren. Voor het doen uitoefenen van de ongeoorloofde dwangarbeid
an sich draagt de overheid geen verantwoordelijkheid; daar zijn de
instellingen van de Goede Herder voor verantwoordelijk en ook op aan te
spreken.
Ik heb kennis genomen van de genoemde twee buitenlandse regelingen
waarmee een financiële compensatie wordt geboden wegens arbeidsuitbuiting van minderjarigen door de congregatie de Goede Herder. Daarbij
is wel van belang dat de regeling van Noord-Ierland ziet op zowel
arbeidsuitbuiting als overige vormen van geweld. Maar dat zijn de
uitzonderingen. In de andere landen waar deze orde op eenzelfde wijze
actief was (zoals Frankrijk, Australië, Verenigde Staten en Canada) of waar
mogelijk door andere organisaties een vergelijkbaar regime werd
gevoerd, bestaan voor zover mij bekend geen aparte financiële regelingen
voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting als minderjarige. Deze komen ook
niet voor in de door de stichting KMGH aangehaalde publicatie van
Kathleen Daly.4 Deze beschrijft vrijwel zonder uitzondering financiële
regelingen vanwege seksueel misbruik van kinderen, gefinancierd door de
organisatie verantwoordelijk voor de instelling waar het misbruik
plaatsvond en niet van overheidswege.
Voor mij blijft voorop staan dat de vrouwen die in de instellingen van de
Goede Herder ongeoorloofde dwangarbeid hebben verricht ook van de
overheid hiervoor een tegemoetkoming moeten krijgen. Ik deel ook de
wens van de stichting dat de financiële regeling en andere maatregelen
waarmee erkenning wordt geboden voortvarend tot stand komen.
Tegelijkertijd moet dit ook zorgvuldig gebeuren, zeker wat betreft de
omschrijving van de doelgroep, het formuleren van haalbare vereisten om
het slachtofferschap aannemelijk te maken en om na te gaan hoe
slachtoffers daarbij ontzorgd kunnen worden. Voorts gelden voor het
vaststellen van zo’n Ministeriële Regeling procedurele vereisten die de
nodige tijd vergen. Hierdoor is vaststelling in het najaar het vroegst
haalbare.
Uiteraard ben ik graag bereid met direct betrokkenen in gesprek te gaan
over de nadere uitwerking van de maatregelen binnen het vastgestelde
pakket. Bijvoorbeeld als er een alternatieve datum is gevonden voor de
bijeenkomst van 23 maart 2020 of eerder al tijdens de voorbereiding
daarvan.

4

Redressing institutional abuse of children, Kathleen Daly (2014).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 194

3

Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 194

4