Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 239

Seksuele gezondheid

Nr. 5

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 maart 2015
Bijgaand bied ik u aan het onderzoeksrapport «Aan handen en voeten
gebonden. Mis(ver)standen rond BDSM-scenes en de toereikendheid van
zorg en recht1.» Het onderzoek is in de periode februari – december 2014
uitgevoerd door dr. P. Kruize en drs. P. Gruter van onderzoeksbureau
Ateno, onder auspiciën van het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) van mijn ministerie.
Korte samenvatting van het rapport
A. Het fenomeen BDSM: mutual consent als norm
De termen BDSM en SM worden vaak als synoniem gebruikt en staan
voor een seksuele oriëntatie en een vorm van seksuele expressie die met
wederzijdse toestemming (mutual consent) gebruik maakt van fysieke
beperkingen, intense zenuwprikkels en een (machts)rollenspel. BDSM
omvat de fenomenen bondage, discipline, dominantie, submissie,
sadisme en masochisme. Bij een bevolkingsonderzoek uit 20062 gaf
ongeveer tien procent van de respondenten aan wel eens aan BDSM
gerelateerde fantasieën te hebben. Dit zegt echter niets over de mate
waarin BDSM ook daadwerkelijk wordt beoefend. Nederland kent een
harde kern van naar schatting 5.000 tot 10.000 actieve beoefenaren van
BDSM.
Het onderzoek richt zich met name op dat deel van de BDSM-scene dat
zich manifesteert op het internet, in clubs en op feesten. In het onderzoek
is een online survey afgenomen onder personen die een profiel hebben
aangemaakt op de website FetLife.com en/of BDSMzaken.nl. De resultaten

1
2

kst-32239-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Floor Bakker en Ine Vanwesenbeeck (red.), Seksuele gezondheid in Nederland 2006. Bevolkingsonderzoek naar de seksuele gezondheid, de zorgbehoefte en het zorggebruik van
Nederlanders tussen 19 en 69 jaar, Rutgers WPF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 239, nr. 5

1

van het onderzoek dienen als indicatief te worden beschouwd; de mate
van representativiteit is immers niet bekend.
De norm binnen BDSM is wederzijdse toestemming. De scene kenmerkt
zich door het vooraf doorspreken van wensen en grenzen en een relatief
sterke sociale controle. BDSM activiteiten vinden doorgaans plaats binnen
groepen mensen die elkaar kennen en die op elkaar letten. Personen die
zich niet houden aan de gemaakte afspraken worden in de regel snel
gedetecteerd en uit de groep verwijderd.
B. Misstanden rond BDSM: melding, aangifte en vervolging
Toch gaat er wel eens wat mis bij BDSM. De kans op ervaren misbruik is
het grootst voor vrouwen en personen die als minderjarige hun debuut
maken in de wereld van BDSM. De interviews met experts en BDSM’ers
wijzen tevens uit dat onervarenheid het risico op misbruik vergroot.
Kwetsbare personen met een psychische stoornis lopen een verhoogd
risico hun eigen grenzen onvoldoende te (her)kennen met als risico dat
deze worden overschreden. Ongeveer één op de zeven respondenten
geeft aan wel eens een arts te hebben bezocht naar aanleiding van
BDSM-gerelateerd letsel. Daarbij hoeft echter niet per definitie sprake te
zijn van een misstand.
Van de bijna 600 respondenten geeft iets minder dan een kwart aan met
misstanden te maken te hebben gehad. Ongeveer twee derde van het
gerapporteerde misbruik betreft het overtreden van de wederzijds
gemaakte afspraken en «spelregels» (consentoverschrijding). Het gaat
daarbij dan meestal om overschrijding van een seksuele of psychologische grens en minder vaak om een fysieke grens. Meestal wordt de
misbruikervaring besproken met andere beoefenaren van BDSM en
afgedaan als een vervelende ervaring. Rond de vijf procent van de
respondenten met een misbruikervaring geeft aan dit gemeld te hebben
bij de politie en/of een zorginstelling. Dit komt neer op 26 respondenten
waarvan 17 personen aangifte deden bij de politie. Een zoektocht in de
politiesystemen over de periode 2010 tot begin 2014 leidt nagenoeg tot
dezelfde aantallen, namelijk 27 BDSM gerelateerde zaken, waarvan 15
aangiften. Van deze zaken hebben 11 een strafrechtelijk vervolg gekregen
bij het Openbaar Ministerie. Deze zaken zijn te verdelen in zedenmisdrijven en geweldsmisdrijven conform het strafrechtelijk kader. Hoewel
het aantal zaken relatief klein is, ondersteunen de resultaten van het
onderzoek de veronderstelling dat het lastig is om vermeende
BDSM-gerelateerd zedenmisdrijf bewijstechnisch rond te krijgen. Een
veroordeling voor geweld (mishandeling) lijkt beter haalbaar. Daar waar
sprake is van strafoplegging, wordt in alle gevallen (vijf) een gevangenisstraf opgelegd.
Als mogelijke redenen voor het lage meldingspercentage komen in het
WODC onderzoek naar voren: het bestaan van zelfhulpconstructies binnen
de BDSM-community, de lage maatschappelijke acceptatie van BDSM,
alsmede het overheersende beeld binnen de community dat er bij
hulpverleners en politie sprake is van veel onwetendheid dan wel
onbegrip over BDSM.
C. Strafrechtelijk kader rond BDSM in Nederland en in
buurlanden
Pijn en/of licht letsel als gevolg van BDSM-beoefening met instemming
van alle betrokken partijen is in Nederland niet strafbaar als eenvoudige
mishandeling. Wederzijdse instemming is echter niet zonder meer een
rechtvaardigingsgrond bij mishandeling met (mogelijk) zwaar lichamelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 239, nr. 5

2

letsel. In theorie kunnen politie en justitie in dergelijke gevallen vervolgen
op grond van mishandeling. Het onderzoek heeft echter geen strafzaken
opgeleverd waarbij de overheid ambtshalve tot vervolging is overgegaan
naar aanleiding van ernstig letsel bij BDSM. In het geval dat een van de
betrokkenen bij BDSM aangifte doet van mishandeling, verkrachting of
een ander strafbaar feit, dan is er uiteraard sprake van een andere situatie.
Dan wordt uitgegaan van het ontbreken van wederzijdse instemming. Wel
moeten de aantijgingen dan bewezen kunnen worden.
Bij zedenzaken ligt de situatie genuanceerder. In het onderzoek wordt
gerefereerd aan een ambtshalve vervolging in een casus waarbij een
minderjarig meisje was betrokken.
Bij misstanden rond BDSM wordt meestal mishandeling en/of een
zedendelict ten laste gelegd. Bij mishandeling is er sprake van een
generiek wettelijk kader, maar bij zedenmisdrijven genieten nader
omschreven groepen extra bescherming.
In het geval dat derden (familie, vrienden, kennissen of anderen) met
behulp van de wet op willen treden tegen een BDSM-relatie, tegen de wil
van de betrokkenen zijn de mogelijkheden beperkt tot specifiek
beschermde groepen, namelijk jongeren onder de zestien jaar, personen
met een geestelijk gebrek of minderjarige personen die in een afhankelijkheidsrelatie verkeren. Dit laat onverlet dat iedereen die kennis draagt van
een strafbaar feit, ongeacht wie daarvan het slachtoffer is, van dit feit
aangifte mag doen.
Er zijn accentverschillen in het wettelijk kader van Nederland in vergelijking met de drie onderzochte buurlanden. Duitsland lijkt de minste
beperkingen te kennen in de wetgeving ten aanzien van BDSM-beoefening, terwijl België het meest restrictief is. Nederland en het Verenigd
Koninkrijk nemen een middenpositie in. Deze accentverschillen hebben
vooral betrekking op de mate waarin BDSM als rechtvaardigingsgrond bij
mishandeling wordt gezien.
D. Beschikbare zorg bij misstanden
Toegang tot gespecialiseerde zorg loopt meestal via de huisarts. Sinds de
stelselwijziging (2014) is een «praktijkondersteuner huisarts GGZ»
toegevoegd aan huisartsenpraktijken die mogelijk bij BDSM vraagstukken
kan worden ingezet. Vraag naar gespecialiseerde zorg heeft meestal niet
te maken met misstanden bij BDSM, maar eerder met algemene
psychische problematiek. Uit de resultaten van de websurvey blijkt dat de
meeste respondenten met een hulpvraag in verband met hun BDSMvoorkeur (uiteindelijk) bij een psycholoog terecht komen. In de ons
omringende landen zijn er evenals in Nederland geen specifieke zorgvoorzieningen voor slachtoffers van misstanden bij BDSM. Wel zijn er zowel in
Nederland als in de ons omringende landen «kink friendly» therapeuten
die gespecialiseerd zijn in de behandeling van klanten met een
BDSM-voorkeur.
Beleidsgevolgen
Er bestaan diverse algemene meld- en adviespunten in Nederland waar
slachtoffers van misstanden bij de beoefening van BDSM kunnen
aankloppen (bijv. GGDsense en Korrelatie). Wat betreft het rechtstelsel lijkt
het wettelijk kader te volstaan. Hoewel ouders strafrechtelijk gezien
slechts mogelijkheden hebben op te treden tegen de beoefening van
BDSM door hun meerderjarige kinderen in geval van feitelijk vaststelbare
dwang, wordt in de jurisprudentie meer belang gehecht aan het zelfbeschikkingsrecht van handelingsbekwame meerderjarigen dan aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 239, nr. 5

3

belang van ouders om in te kunnen grijpen in een (voor hen) onwenselijke
situatie.
De uitkomsten van het onderzoek bevatten ook geen gronden om op basis
daarvan aanpassingen in het beleid aan te brengen. Wel zal ik met de
politie bespreken op welke wijze relevante achtergrondinformatie voor de
beoordeling van BDSM-gerelateerde misstanden verspreid kan worden,
met als doel binnen de politie de kennis over en het begrip van BDSM te
vergroten.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 239, nr. 5

4