Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 933

Wijziging van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969 met het oog op
het tegengaan van enkele mismatches die
ontstaan bij de toepassing van het
zakelijkheidsbeginsel in de
vennootschapsbelasting (Wet tegengaan
mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 29 oktober 2021
Inhoudsopgave
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
1.2 Verrekenprijsverschillen
1.3 Hoofdlijnen van het voorstel
1.4 Enkele uitgangspunten bij het voorstel
2. Flankerende maatregel
3. Budgettaire aspecten
4. Uitvoeringsaspecten
5. Gevolgen voor het bedrijfsleven
6. Advies en consultatie
7. Evaluatie en monitoring
8. Overige

1
1
11
19
22
23
24
26
27
27
31
31

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
Het kabinet heeft met interesse kennisgenomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van de fracties van de VVD, D66, de PVV, het
CDA, de SP, GroenLinks en de ChristenUnie.
Hierna wordt bij de beantwoording van de vragen zoveel mogelijk de
volgorde van het verslag aangehouden, met dien verstande dat gelijkluidende vragen of vragen die in elkaars verlengde liggen tezamen worden
beantwoord.
De leden van de fracties van de VVD en het CDA hebben gevraagd
integraal te reageren op het commentaar van de Nederlandse Orde van
Belastingadviseurs (NOB) en op het commentaar van het Register
Belastingadviseurs (RB). Bij de beantwoording van dergelijke vragen is

kst-35933-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

1

ervoor gekozen om, waar een fractie heeft gevraagd om op een specifiek
onderdeel van deze commentaren te reageren, daarop in te gaan bij het
betreffende onderwerp. Dit betekent dat bij dit wetsvoorstel niet integraal
ingegaan zal worden op het commentaar van de NOB en het RB.
De leden van de fracties van de VVD, het CDA en GroenLinks vragen naar
de samenloop van dit wetsvoorstel met de regeling inzake voordelen uit
hoofde van een gecontroleerd lichaam (CFC-maatregel) en met de
bronbelasting. In dat kader vragen de leden van de fracties van de VVD en
het CDA of dit wetsvoorstel leidt tot dubbele belasting. Ook vragen de
leden van de fracties van de VVD en het CDA of het kabinet in een
samenloopregeling kan voorzien. In zijn algemeenheid geldt dat de
voorgestelde maatregelen uit het wetsvoorstel niet van toepassing zijn in
het geval de voorwaarden (waaronder de prijs) zoals die feitelijk zijn
overeengekomen tussen de belastingplichtige en het desbetreffende
gelieerde lichaam in lijn zijn met de voorwaarden die in het economische
verkeer door onafhankelijke partijen zouden zijn overeengekomen
(zakelijke voorwaarden die met inachtneming van het zakelijkheidsbeginsel worden bepaald). De structuren (of voorwaarden) die – door de
voorgestelde maatregelen uit dit wetsvoorstel – worden geraakt zijn in de
regel onzakelijk doordat gelieerde lichamen, kort gezegd, binnen een
concern onzakelijk met elkaar handelen. Belastingplichtigen kunnen
toepassing van de voorgestelde maatregelen – en daarmee ook eventuele
dubbele heffing als gevolg van samenloop met andere regelingen –
derhalve voorkomen door zakelijke voorwaarden overeen te komen (of
bestaande voorwaarden naar zakelijke voorwaarden aan te passen) ter
zake van onderlinge rechtsverhoudingen met gelieerde lichamen. In de
situatie dat sprake blijft van onzakelijke voorwaarden ter zake van een
onderlinge rechtsverhouding tussen de belastingplichtige en een met haar
gelieerd lichaam, is dubbele heffing als gevolg van de toepassing van de
voorgestelde maatregelen bovendien niet aan de orde voor zover de
belastingplichtige aannemelijk maakt dat sprake is van een corresponderende opwaartse aanpassing die in een naar de winst geheven belasting
wordt betrokken bij het met de belastingplichtige gelieerde lichaam.
In voorkomende gevallen kunnen de aanvullende CFC-maatregel in de
vennootschapsbelasting en de maatregelen inzake de bronbelasting
gelijktijdig met de in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen van
toepassing zijn en daardoor tot dubbele heffing leiden. Het kabinet heeft
er voor gekozen om – voor zover dergelijke gevallen voorkomen – geen
samenloopregeling op te nemen die een dubbele belasting voorkomt. Dit
hangt samen met het prohibitieve karakter van zowel de bronbelasting op
rente en royalty’s als de aanvullende CFC-maatregel.1 Dat wil zeggen dat
de betreffende rente- en royaltybetalingen naar laagbelastende landen
naar verwachting geheel zullen worden verlegd of ophouden te bestaan
en dat de aanvullende CFC-maatregel als «stopbord» werkt zodat
dergelijke structuren via Nederland met als doel belasting te ontwijken
effectief kunnen worden tegengegaan. Het niet opnemen van een
samenloopregeling met de bronbelasting vanwege het prohibitieve
karakter van die belasting is ook in lijn met de eerdere keuze van het
kabinet om geen uitzondering op te nemen voor gevallen waarin een
rente- of royaltybetaling behalve door de bronbelasting ook wordt geraakt
door een aftrekbeperking in de vennootschapsbelasting.2 Ook bij het
prohibitieve karakter van de CFC-maatregel past volgens het kabinet geen
samenloopregeling ter voorkoming van dubbele belasting in aanvulling
op de regeling die Nederland met de Wet implementatie eerste
1

De aanvullende CFC-maatregel is gericht op gecontroleerde lichamen (CFC’s) in laagbelastende
staten of staten op de EU-lijst van niet-coöperatieve rechtsgebieden voor belastingdoeleinden
die geen wezenlijke economische activiteit uitoefenen.
2
Kamerstukken II 2019/20, 35 305, nr. 3, p. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

2

EU-richtlijn antibelastingontwijking («Anti Tax Avoidance Directive» –
ATAD1) in lijn met die richtlijn heeft geïmplementeerd.3
Tot slot is voor de keuze van het kabinet om niet te voorzien in een
samenloopregeling ook van belang dat het voorkomen van de genoemde
cumulatie zou leiden tot een verdere toename van de complexiteit in een
toch al zeer complexe belastingwet, evenals een verdere toename van
complexiteit in de uitvoering.
De leden van de fractie van de VVD vragen of er sprake is van een
neerwaartse aanpassing van de winst als bedoeld in het voorgestelde
artikel 8bb, tweede lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969
(Wet Vpb 1969) bij een prijsaanpassing achteraf in het geval er sprake is
van moeilijk te waarderen immateriële vaste activa. Indien er sprake is van
een dergelijke overeengekomen prijsaanpassing die bij de transactiepartners tot aanpassing van de prijs leidt waardoor uiteindelijk een prijs
tot stand is gekomen die overeenkomt met het zakelijkheidsbeginsel, zijn
de voorgestelde maatregelen uit het wetsvoorstel niet van toepassing.
De leden van de fractie van de VVD vragen in het kader van de samenloop
tussen de aanvullende CFC-maatregel en het zakelijkheidsbeginsel naar de
uitwerking van het volgende voorbeeld. Een in Nederland gevestigde
moedervennootschap heeft een in Turkmenistan gevestigde dochtervennootschap. De dochtervennootschap heeft een lening verstrekt van 1000
aan een van haar onafhankelijke partij voor de ontwikkeling van een
infrastructuurproject. Vanwege het hoge risico, is er een rente van 10%
overeengekomen tussen de Turkmeense dochtervennootschap en die
onafhankelijke partij. De personen die de functies uitoefenen met
betrekking tot de lening (en die de risico’s managen), bevinden zich in
Nederland en zijn in dienst van de Nederlandse moedervennootschap. Op
basis van Turkmeens recht moet de lening voor het infrastructuurproject
worden verstrekt door een in Turkmenistan gevestigde dochtervennootschap. De Turkmeense dochtervennootschap beschikt niet over eigen
personeel. De beoordeling van de geschetste casus is afhankelijk van de
feiten en omstandigheden in het specifieke geval. Ik kan over deze
specifieke casus derhalve geen uitspraken doen. Maar dat laat onverlet
dat ik in zijn algemeenheid wel kan aangeven dat op basis van het
zakelijkheidsbeginsel zoals uitgelegd in de meest recente richtlijnen van
de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)
voor verrekenprijzen het rendement dat kan worden toegerekend aan een
vennootschap die juridisch de (groeps)vorderingen bezit zonder dat deze
vennootschap de bijbehorende functies uitoefent zeer beperkt is. Indien
de in het buitenland gevestigde vennootschap het vermogen aanhoudt,
maar verder geen enkele functie uitoefent, zou dat op basis van de meest
recente OESO-richtlijnen betekenen dat ten hoogste een risicovrij
rendement aan het in het buitenland aangehouden concernvermogen kan
worden toegerekend. Aan een lichaam dat een vordering bezit zonder de
bijbehorende functies uit te oefenen kan ten hoogste een risicovrij
rendement worden toegerekend. De beloning die uitstijgt boven een
risicovrij rendement dient op basis van het zakelijkheidsbeginsel
toegerekend te worden aan de vennootschap die de functies uitoefent met
betrekking tot de lening en aldus de daarmee gepaard gaande risico’s
beheerst.4
De leden van de fractie van de SP vragen in hoeverre gelieerde vennootschappen handelen onder dezelfde voorwaarden als onafhankelijke
partijen.

3
4

Zie in deze zin artikel 23 Wet Vpb 1969
Zie in gelijke zin Kamerstukken II 2018/19, 35 030, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

3

Het zakelijkheidsbeginsel is een internationaal aanvaard beginsel voor
onderlinge transacties tussen gelieerde lichamen en is als zodanig ook
gecodificeerd in de Wet Vpb 1969. Het zakelijkheidsbeginsel dient voor de
toepassing van de vennootschapsbelasting als uitgangspunt te worden
genomen door gelieerde lichamen ter zake van hun onderlinge transacties. Indien de inspecteur constateert dat tussen een belastingplichtige
en gelieerde lichamen niet conform het zakelijkheidsbeginsel is gehandeld
en daardoor te weinig belastbare winst wordt verantwoord in Nederland,
wordt de fiscale winst naar boven gecorrigeerd door de inspecteur.
De leden van de fractie van de SP vragen of een dubbele niet-heffing
enkel voorkomt wanneer landen het zakelijkheidsbeginsel verschillend
interpreteren. In dat verband vragen de leden van de fractie van de SP of
dubbele niet-heffing zou kunnen worden uitgebannen wanneer alle
landen het zakelijkheidsbeginsel allemaal op dezelfde manier uitvoeren.
Een dubbele niet-heffing kan zich voordoen bij diverse mismatches tussen
landen. Deze mismatches kunnen het gevolg zijn van verschillende
vormgeving of toepassing van belastingstelsels van diverse landen.
Dergelijke mismatches zouden slechts volledig verdwijnen als de
belastingstelsels van verschillende landen voor wat betreft de
vormgeving, inhoud en toepassing exact gelijk aan elkaar zouden zijn. Een
dubbele niet-heffing kan echter nog steeds voorkomen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen waaruit de formele
notificatieverplichtingen van Nederland bestaan richting de Europese
Commissie (EC) als het gaat om mogelijke staatssteunrisico’s en bij welke
mate van onzekerheid over de vraag of er sprake is van staatssteun een
notificatieplicht geldt richting de EC. Artikel 107, eerste lid, van het
Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU) verklaart
steunmaatregelen van de lidstaten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde
ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen,
onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt, behoudens de afwijkingen waarin de verdragen voorzien. In artikel 107, tweede lid, VWEU
staan de uitzonderingen op dit staatssteunverbod, die soms uitgewerkt
zijn in richtsnoeren of verordeningen die zien op staatssteun. De EC is
verantwoordelijk voor het handhaven van de staatssteunregels. De
lidstaten hebben op grond van artikel 108, derde lid, VWEU de
verplichting om van elk voornemen tot invoering of wijzigingen van steun
de EC tijdig op de hoogte te brengen. De steunmaatregel mag dan niet
uitgevoerd worden voordat de EC haar goedkeuring heeft gegeven. Deze
notificatieplicht kent een aantal uitzonderingen. Zo geldt bijvoorbeeld de
notificatieplicht niet als voldaan wordt aan de voorwaarden van de
de-minimisverordening. Op grond van de reguliere
de-minimisverordening kunnen (de)centrale overheden ondernemingen
over een periode van drie belastingjaren tot € 200.000,– steunen zonder
dat dit staatssteun oplevert. Deze steun is zo minimaal dat het weinig tot
geen impact heeft op de interne markt. Daarnaast geldt de notificatieplicht
niet bij toepassing van de Algemene Groepsvrijstellingsverordening.
Alleen maatregelen die onder de definitie van een steunmaatregel vallen,
dienen tijdig genotificeerd te worden. Generieke maatregelen, zoals
bijvoorbeeld een algehele verlaging van het Nederlandse Vpb-tarief,
vallen niet binnen de definitie van een steunmaatregel en derhalve niet
onder de notificatieverplichting. Indien twijfel bestaat over de vraag of er
sprake is van een steunmaatregel, vindt hierover (informeel) overleg
plaats met de EC, hetgeen kan resulteren in het ter goedkeuring notificeren van een maatregel aan de EC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

4

De leden van de fractie van GroenLinks vragen sinds wanneer er
standaard een staatssteunbeoordeling plaatsvindt bij de vormgeving van
nieuwe wet- en regelgeving. Er vindt altijd een staatssteunbeoordeling
plaats bij de vormgeving van nieuwe wet- en regelgeving en er wordt,
indien nodig, contact gezocht met de EC om meer zekerheid en duidelijkheid hierover te krijgen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het kabinet de bevindingen uit het artikel «Schoenenmerk Crocs vond opnieuw fiscale
sluiproute»5 deelt dat Nederland zich in Europees verband jarenlang
verzette tegen het aanpakken van de cv/bv-structuur. Het kabinet heeft op
7 september 2021 vragen van het Tweede Kamerlid Snels over de
cv/bv-structuur schriftelijk beantwoord. In die beantwoording gaat het
kabinet in op de cv/bv-structuur in relatie tot de vraag van deze leden.6
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het kabinet ermee
bekend is dat grote Amerikaanse multinationale ondernemingen al
voorafgaand aan de invoering van maatregelen om belastingontwijking
via de cv/bv-structuur aan te pakken, zinspeelden op nieuwe ontwijkingsconstructies. Deze leden stellen dat een aantal bedrijven hier inmiddels in
geslaagd lijkt te zijn en vragen of daarmee kan worden geconcludeerd dat
de effectiviteit van ATAD2 en de aangescherpte Amerikaanse belastingwetgeving op dit punt slechts beperkt is. Voorts vragen de genoemde
leden of het kabinet in termen van geldomvang en het aantal bedrijven
een beeld heeft van de mate waarin op dit moment constructies opgezet
en in werking getreden zijn, door deze leden aangeduid als het
zogenoemde waterbedeffect.
Uit signalen uit de praktijk blijkt dat belastingplichtigen hybridemismatchstructuren hebben verlaten vooruitlopend op de inwerkingtreding van
onder andere de maatregelen uit ATAD2, die de fiscale voordelen van een
cv/bv-structuur weg hebben genomen. Dit betekent dat het gewenste
gedragseffect wordt gesorteerd. In reactie op de vraag over de effectiviteit
van de implementatie van ATAD2 in de Wet Vpb 1969 merk ik op dat het
kabinet niet kan vooruitlopen op de uitkomsten van de monitoring van
deze maatregel. In de brief van 29 mei 2020 is beschreven hoe de effecten
van ATAD2 gemonitord zullen worden.7 Zoals aangegeven zijn de effecten
van de implementatie van ATAD2 – door verschillende factoren – lastig te
meten. Daarnaast kunnen de effecten van de maatregelen die volgen uit
ATAD2 pas worden bezien naarmate enige tijd is verstreken. In
voornoemde monitoringbrief is verder aangegeven hoe gepoogd zal
worden de effectiviteit van de maatregelen in zekere mate vast te stellen.
De resultaten hiervan worden in 2024 verwacht. Indien daaruit blijkt dat er
signalen zijn dat er sprake is van een ongewenste structuur waarmee
beoogd wordt belasting te ontwijken, die niet met het huidige instrumentarium kan worden bestreden, kan dat aanleiding zijn om te overwegen
om wet- en regelgeving op onderdelen aan te passen. Het kabinet blijft
zich inzetten om belastingontwijking aan te pakken. Dat is een van de
speerpunten van dit kabinet. Zo is Nederland voorstander van internationale afspraken over een herziening van het internationale belastingsysteem. Met een gezamenlijke aanpak in een zo groot mogelijk internationaal verband kan belastingontwijking het meest effectief worden
aangepakt.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen om uiteen te zetten hoe
constructies werken waarbij bedrijven via creatieve gebruikmaking van
hun intellectueel eigendom succesvolle manieren vinden om fiscale
voordelen te behalen. De leden van de fractie van GroenLinks hebben
5

NRC, 8 september 2021.
Kamerstukken II 2020/21, Aanhangsel, nummer 4026.
7
Kamerstukken II 2019/2020, 25 087, nr. 259.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

5

vragen over de teboekstelling van intellectuele eigendomsrechten die een
belastingplichtige verkrijgt van een aan haar gelieerd lichaam dat is
gevestigd in een belastingparadijs. De leden van de fractie van GroenLinks vragen verder of het stallen van intellectuele eigendomsrechten in
laagbelastende landen fiscaal onwenselijk gedrag is. In dat kader vragen
deze leden aandacht voor gevallen waar voor Nederlandse fiscale
doeleinden van een step-up naar de waarde in het economisch verkeer
van de intellectuele eigendomsrechten wordt uitgegaan, terwijl in het
belastingparadijs geen belasting wordt geheven over de aldaar aangegroeide waarde daarvan. De aanpak van belastingontwijking is een
speerpunt van dit kabinet. De laatste jaren zijn internationaal veel
afspraken gemaakt over maatregelen om belastingontwijking aan te
pakken, bijvoorbeeld in de eindrapporten van het project Base Erosion
and Profit Shifting (BEPS-project) van de OESO/G20 en door middel van
ATAD1 en 2 van de EU. Ook nemen landen zelf aanvullende maatregelen,
zoals Nederland heeft gedaan met de introductie van een bronbelasting
op betalingen van interest en royalty’s naar laagbelastende landen. Door
dit soort maatregelen wordt het voor bedrijven onaantrekkelijk om
gebruik te maken van structuren waarbij winsten kunstmatig worden
verplaatst naar landen waar geen of weinig winstbelasting wordt
geheven. Daardoor kiezen steeds meer bedrijven ervoor om dergelijke
structuren te ontmantelen. Hierbij zal in voorkomende gevallen ook het
intellectueel eigendom verplaatst worden naar een andere vennootschap
van hetzelfde concern, die mogelijk in Nederland gevestigd is. In zijn
algemeenheid geldt dat een lichaam activa aanschaft om een onderneming te kunnen drijven. Dit kunnen materiële activa zijn, bijvoorbeeld
machines, of immateriële activa, bijvoorbeeld een intellectueel eigendom.
Indien een overdracht van een activum, bijvoorbeeld een intellectueel
eigendom, plaatsvindt tussen twee gelieerde lichamen moet dit voor
fiscale doeleinden plaatsvinden in overeenstemming met het zakelijkheidsbeginsel (het arm’s-lengthbeginsel). Op het moment van de
overdracht wordt de dan aanwezige, maar nog ongerealiseerde, waardeaangroei gerealiseerd (overdrachtswinst). De overdrachtswinst is
belastbaar in het land waar die waardeaangroei plaatsvond. Indien dit
land geen of een relatief lage winstbelasting kent, wordt over die
waardeaangroei (vrijwel) geen belasting betaald. De winsten die na de
overdracht met het intellectueel eigendom ontstaan, zijn in principe
onderworpen aan winstbelasting in het land waar het intellectueel
eigendom naar toe is verplaatst of de landen waarin de waardecreërende
functies plaatsvinden. Daarbij dient, eveneens op grond van het zakelijkheidsbeginsel, het verkrijgende lichaam over de vereiste relevante
functionaliteit te beschikken om de relevante risico’s die zijn verbonden
aan het betreffende intellectueel eigendom te kunnen beheersen. Als het
intellectueel eigendom is overgedragen aan een belastingplichtige in
Nederland die over de benodigde functies beschikt, is de toekomstige
winst toerekenbaar aan het intellectueel eigendom onderworpen aan
vennootschapsbelasting in Nederland. Op grond van goed koopmansgebruik kan in beginsel op de aangeschafte activa worden afgeschreven. Dat
geldt voor zowel materiële als immateriële activa. De afschrijvingen zullen
in beginsel ten laste van de Nederlandse winst komen, tenzij in een
voorkomend geval de maatregelen uit het onderhavige wetsvoorstel van
toepassing zijn.
Het onderhavige wetsvoorstel richt zich op het voorkomen van
mismatches die worden veroorzaakt door een verschillende toepassing
van het zakelijkheidsbeginsel. Een maatregel die ziet op het voorkomen
van tariefsmismatches zou kunnen voorkomen dat intellectueel eigendom
(vrijwel) onbelast wordt overgedragen uit een laagbelastend land. Op dit
punt wordt verwezen naar de opmerkingen elders in deze Nota naar
aanleiding van het verslag waar de ontwikkelingen binnen de OESO ten
aanzien van Pijler 2 worden beschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

6

De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de (mis)match tussen de
Nederlandse en Amerikaanse verdragen in deze cv/bv-constructies nog
altijd een voorname rol speelt en of dit toegelicht kan worden. Door
wijzigingen in Amerikaanse wetgeving in 2017, de implementatie van
ATAD2 en door de intrekking van het zogenoemde cv/bv-besluit8 per
1 januari 2020 is het fiscale voordeel van de cv/bv-structuur weggenomen.
Uit signalen uit de praktijk blijkt dat na de aankondiging van de wetgeving
tegen hybridemismatches in 2016 vrijwel geen nieuwe cv/bv-structuren
zijn opgezet en dat toenmalig bestaande structuren actief worden
verlaten. Voor meer informatie op dit punt wordt verwezen naar de Nota
naar aanleiding van het verslag op het wetsvoorstel Wet implementatie
belastingplichtmaatregel uit de tweede EU-richtlijn antibelastingontwijking.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of er ook andersoortige
door Nederland lopende fiscale constructies bekend zijn die op dit
moment gebruikt worden door bedrijven, die eerder gebruik maakten van
de cv/bv-structuur, en waarbij het aftrekken van kosten van intellectueel
eigendom geen centrale rol speelt. Hierbij kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan de financiering van de aanschaf van een vermogensbestanddeel van een gelieerd lichaam door een belastingplichtige met
vreemd vermogen. In dat geval kan renteaftrek in Nederland een rol
spelen. De aftrek van rente, met name in internationale verhoudingen, is
een continu aandachtspunt voor de Belastingdienst. Inspecteurs worden
daarbij ondersteund door de Coördinatiegroep Taxhavens en Concernfinanciering en de Coördinatiegroep verrekenprijzen. Binnen de mogelijkheden van wet- en regelgeving bestrijdt de Belastingdienst situaties
waarbij sprake is van financiering met vreemd vermogen en procedeert
daarover indien nodig.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe lang de economische
levensduur van een intellectueel eigendomsrecht kan zijn en of de
Belastingdienst hiervoor een vuistregel of bandbreedtes hanteert. De
lengte van de economische levensduur van een intellectueel eigendom
hangt af van de concrete feiten en omstandigheden in de voorliggende
situatie. In zijn algemeenheid geldt dat op grond van goed koopmansgebruik over het intellectueel eigendom mag worden afgeschreven, omdat
het intellectueel eigendom gedurende de gebruiksduur wordt benut. Op
grond van de wet mag per jaar fiscaal maximaal 20% van de aanschaf- of
voortbrengingskosten worden afgeschreven, rekening houdend met de
restwaarde.9
De leden van de fractie van GroenLinks hebben een aantal vragen gesteld
over de aanpak van belastingontwijking. In dat verband vragen de leden
naar de beleidsagenda op het gebied van belastingontwijking. De strijd
tegen belastingontwijking is een belangrijk speerpunt van dit kabinet,
zoals ook beschreven is in onder meer de Fiscale Beleidsagenda10en
nader uitgewerkt is in de brief van mijn ambtsvoorganger van 23 februari
2018.11 Gedurende deze kabinetsperiode heeft het kabinet met de vele
maatregelen tegen belastingontwijking laten zien dat de aanpak van
belastingontwijking hoog op de agenda staat en dat het dit kabinet
menens is. Veel van deze maatregelen zijn reeds in werking getreden of
zullen binnen afzienbare tijd in werking treden. Deze maatregelen, die
primair zijn gericht tegen belastingontwijking, zorgen ook voor een
8

Besluit van 6 juli 2005, IFZ2005/546M, Stcrt. 2005, 167.
Indien er sprake is van goodwill mag per jaar maximaal 10% worden afgeschreven. Zie artikel
3.30 van de Wet inkomstenbelasting 2001 in samenhang met artikel 8 Wet Vpb 1969.
10
Kamerstukken II 2017/18, 32 140, nr. 33.
11
Kamerstukken II 2017/18, 25 087, nr. 188.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

7

verbreding van de belastinggrondslag en een meer evenwichtige
belastingheffing van multinationals.
De aanbevelingen van de Adviescommissie belastingheffing van
multinationals bevatten in dat kader een aantal belangrijke aanknopingspunten voor een robuuster stelsel van belastingheffing van multinationals.12 Het kabinet heeft in deze kabinetsperiode twee belangrijke
maatregelen – uit de door de Adviescommissie voorgestelde basisvarianten met unilaterale maatregelen – omgezet in wetgeving die per
1 januari 2022 in werking zullen treden, te weten het onderhavige
wetsvoorstel en de vorig jaar door uw Kamer aangenomen beperking van
de verliesverrekening in de vennootschapsbelasting.
De verliesverrekening in de vennootschapsbelasting wordt – met ingang
van 1 januari 2022 – boven een bedrag van € 1 miljoen beperkt tot
maximaal 50% van de belastbare winst in combinatie met een onbeperkte
voorwaartse verliesverrekeningstermijn. Door de omvang van de
verliesverrekening te beperken tot 50% van de belastbare winst, zullen
grote bedrijven vennootschapsbelasting verschuldigd zijn zodra ze
winstgevend worden. Dit draagt bij aan het creëren van een ondergrens in
de vennootschapsbelasting. De structurele budgettaire opbrengst van
deze maatregel is € 555 miljoen.
Verder heeft het kabinet met de recent in werking getreden wettelijke
aanpassingen van de liquidatie- en stakingsverliesregeling – mede op
basis van het (concept-)initiatiefwetsvoorstel van het Kamerlid Snels c.s.13
– beperkingen gesteld aan de reikwijdte van deze regelingen. De
maatregel beperkt de omvang van de aftrek van liquidatie- en stakingsverliezen, en zorgt ervoor dat deze verliezen niet op een willekeurig tijdstip
gepland kunnen worden. Het kabinet is van mening dat de richting
waarvoor is gekozen met de aanpassingen van de liquidatie- en stakingsverliesregeling passen binnen één van de belangrijke doelstellingen die
ten grondslag lag aan de aanbevelingen van de Adviescommissie
belastingheffing van multinationals: het creëren van een ondergrens in de
vennootschapsbelasting voor bedrijven met winstgevende activiteiten in
Nederland. De structurele budgettaire opbrengst van de maatregel is
€ 242 miljoen.
Om de belastingvoordelen ten aanzien van financiering met vreemd
vermogen verder te beperken, heeft dit kabinet een generieke renteaftrekbeperking ingevoerd, namelijk de earningsstrippingmaatregel. De
earningsstrippingmaatregel vloeit voort uit ATAD114 en is met ingang van
1 januari 2019 in werking getreden. De earningsstrippingmaatregel uit
ATAD1 is gericht tegen belastingontwijking. De Nederlandse implementatie van deze earningsstrippingmaatregel is echter voorzien van een
aanvullend doel. Nederland wil dat de earningsstrippingmaatregel
eveneens (of beter: vooral) tot doel heeft dat een meer gelijke fiscale
behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen wordt bereikt,
zodat dit de keuze tussen beide vormen van financiering minder verstoort.
Om die reden is de Nederlandse earningsstrippingmaatregel aanzienlijk
strenger vormgegeven dan hetgeen ATAD1 (als minimum) vereist. Zo is
de drempel – ten opzichte van de minimumnorm uit ATAD1 – verlaagd van
€ 3 miljoen naar € 1 miljoen en is de earningsstrippingmaatregel niet
voorzien van een zogenoemde groepsuitzondering of een uitzondering
voor zogenoemde «stand alone»-entiteiten. De invoering van de earningsstrippingmaatregel in combinatie met het afschaffen van enkele specifieke

12

Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 623.
Initiatiefwetsvoorstel Wet aanpassing liquidatie- en stakingsverliesregeling in de vennootschapsbelasting, 16 april 2019.
14
Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding
van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de
interne markt (PbEU 2016, L 234/26).
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

8

renteaftrekbeperkingen leidt per saldo tot een structurele budgettaire
opbrengst van circa € 1,9 miljard.
Het kabinet zal bovendien – in lijn met de motie van het lid Hermans15 –
een nota van wijziging indienen om de earningsstrippingmaatregel verder
aan te scherpen door het aftrekpercentage te verlagen van 30% naar 20%
van de fiscale EBITDA16 (grof gezegd: het brutobedrijfsresultaat). Hierdoor
komt per saldo minder rente in aftrek bij het bepalen van de winst,
hetgeen verder bijdraagt aan een fiscaal gelijkere behandeling van eigen
vermogen en vreemd vermogen. De structurele budgettaire opbrengst
van een verlaging van het aftrekpercentage van 30% naar 20% van de
EBITDA – conform de motie Hermans – is € 0,7 miljard.
De structurele budgettaire opbrengst van de earningsstrippingmaatregel
zoals met ingang 2019 is geïmplementeerd in combinatie met het
afschaffen van enkele specifieke renteaftrekbeperkingen en de hiervoor
genoemde voorgenomen aanscherping van het aftrekpercentage van de
EBITDA is per saldo circa € 2,6 miljard. De mogelijkheid om rente in aftrek
te brengen van de belastbare winst is derhalve aanzienlijk beperkt.
Bovendien is er met ingang van 1 januari 2020 een specifieke renteaftrekbeperking voor banken en verzekeraars (minimumkapitaalregel)
ingevoerd, omdat deze sectoren niet door de earningsstrippingmaatregel
worden geraakt. De structurele budgettaire opbrengst van deze maatregel
is bij invoering € 295 miljoen. In het kader van het Belastingplan 2021 is
de minimumkapitaalregel aangescherpt, de structurele budgettaire
opbrengst van deze aanscherping is € 130 miljoen. Daarnaast is de
huidige specifieke renteaftrekbeperking gericht tegen winstdrainage met
ingang van 1 januari 2021 verder aangescherpt. Deze renteaftrekbeperking
beoogt binnen concernverband grondslaguitholling door renteaftrek
tegen te gaan. Als gevolg van de aanscherping kan deze renteaftrekbeperking niet langer leiden tot een ongewenste vrijstelling. De budgettaire
opbrengst van deze aanscherping is € 130 miljoen.
Om te voorkomen dat Nederland nog langer wordt gebruikt als toegangspoort naar laagbelastende jurisdicties en om het risico van belastingontwijking door het verschuiven van de (Nederlandse) belastinggrondslag
naar laagbelastende jurisdicties te verkleinen, is per 2021 een conditionele
bronbelasting op renten en royalty’s in werking getreden. Daarnaast heeft
het kabinet dit jaar een wetsvoorstel aangeboden met aanvullende
maatregelen tegen dividendstromen naar laagbelastende jurisdicties. Dit
wetsvoorstel is op dit moment in behandeling bij de Eerste Kamer.17 Met
dit laatstgenoemde wetsvoorstel legt het kabinet ook deze financiële
stromen naar laagbelastende jurisdicties, naast renten en royalty’s, zoveel
mogelijk aan banden. Het kabinet verwacht dat de betreffende stromen
voor een belangrijk deel uit Nederland verdwijnen. Deze bronbelastingen
dragen bij aan het beleid van het kabinet om belastingontwijking via
Nederland tegen te gaan. Voor de toepassing van deze bronbelastingen
geldt dat er gebruik wordt gemaakt van de in 2018 geïntroduceerde lijst
met laagbelastende en niet-coöperatieve jurisdicties voor belastingdoeleinden (hierna: laagbelastende staten).18 Door deze maatregelen kunnen
belastingplichtigen, die deel uitmaken van een concern waarvan ook een
lichaam deel uitmaakt dat is gevestigd in een laagbelastende staat, dus
worden geconfronteerd met additionele belastingheffing. Dat geldt ook
voor de aanvullende CFC-maatregel19 die met ingang van 1 januari 2019 is
ingevoerd. De CFC-maatregel is – kort gezegd – gericht tegen het

15

Kamerstukken II 2021/22, 35 925, nr. 13
Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization.
17
Kamerstukken II 2020/21, 35 779.
18
Onder laagbelastende staten wordt verstaan: een staat die lichamen naar een tarief van
minder dan 9% onderwerpt aan belasting naar de winst en staten die zijn opgenomen in de
EU-lijst van niet-coöperatieve rechtsgebieden voor belastingdoeleinden.
19
Opgenomen in artikel 13ab, Wet Vpb 1969.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

9

verschuiven van winsten naar buitenlandse laagbelaste gecontroleerde
lichamen of vaste inrichtingen. Ook is bij de herziening van de internationale rulingpraktijk per 1 juli 2019 vastgelegd dat de Belastingdienst
geen zekerheid vooraf geeft over de Nederlandse fiscale gevolgen voor
belastingplichtigen als een bedrijf geen economische nexus heeft in
Nederland of het besparen van Nederlandse of buitenlandse belasting de
doorslaggevende reden is. Bovendien wordt geen zekerheid vooraf
gegeven met betrekking tot transacties die worden verricht met entiteiten
die zijn gevestigd in laagbelastende staten.
Verder heeft het kabinet ATAD220 – waarin maatregelen zijn opgenomen
tegen belastingontwijking door middel van hybridemismatches – strenger
geïmplementeerd dan de minimumnorm uit ATAD2. Met deze maatregelen wordt voorkomen dat belastingplichtigen gebruik kunnen maken
van structuren waarbij door kwalificatieverschillen tussen belastingstelsels de belasting in Nederland of in een ander land wordt ontweken.21
Het wetsvoorstel Implementatie belastingplichtmaatregel uit ATAD2 dat
op dit moment bij uw Kamer aanhangig is, is het sluitstuk van de
implementatie van ATAD2.
Het kabinet heeft de acties tegen belastingontwijking verder voortgezet
door middel van het instellen van een commissie die onderzoek doet naar
doorstroomvennootschappen om het gebruik van dergelijke vennootschappen in ongewenste situaties tegen te gaan. De commissie zal naar
verwachting binnenkort haar rapport opleveren.
Dit kabinet heeft veel maatregelen genomen om belastingontwijking
tegen te gaan. In internationaal verband steunt Nederland initiatieven om
tot een verdere gecoördineerde aanpak van belastingontwijking te komen.
Zo draagt Nederland actief bij om tot internationale oplossingen te komen
op het gebied van de winstbelasting. Daarnaast draagt dit kabinet ook met
de op dit moment bij uw Kamer voorliggende voorstellen bij aan een
meer evenwichtige belastingheffing van multinationals. In het onderstaande overzicht zijn de maatregelen opgenomen die het kabinet op dit
terrein in de afgelopen jaren heeft genomen.
Tabel 1: Overzicht maatregelen
Maatregel

Spoedreparatie fiscale-eenheidsregime
Implementatie eerste EU-richtlijn tegen belastingontwijking (ATAD1)
– earningsstrippingbepaling (generieke renteaftrekbeperking)
– aanvullende CFC-maatregel (voorkomen van
verschuiving van winst naar gecontroleerde
buitenlandse lichamen)
Lijst met laagbelastende landen. Relevant voor:
– aanvullende CFC-maatregel
– vernieuwde rulingpraktijk
– bronbelasting op renten en royalty’s
– fiscale voorwaarden voor het verlenen van steun
aan individuele bedrijven
Vernieuwde rulingpraktijk
– geen ruling meer als belastingontwijking een van
de voornaamste doelen is
– geen ruling meer als bedrijf geen economische
nexus (onvoldoende aanwezigheid) heeft in
Nederland
– geen ruling meer voor transacties met laagbelastende landen
Goedkeuring multilateraal verdrag

Status

Inwerkingtreding per

Wet is aangenomen
Wet is aangenomen

2018
2019

Uitvoeringsregeling
laagbelastende
staten en nietcoöperatieve
rechtsgebieden voor
belastingdoeleinden
Beleidsbesluit van
19 juni 2019, nr.
13003

2019

Wet is aangenomen

juli 2019

juli 2019

20

Richtlijn (EU) 2017/952 van de Raad 29 mei tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat
betreft hybride mismatches met derde landen (PbEU 2017, L 144/1).
21
Kamerstukken II 2018/19, 35 241, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

10

Maatregel

Implementatie tweede EU-richtlijn tegen belastingontwijking (ATAD2): bestrijding hybridemismatches
als gevolg van kwalificatieverschillen instrumenten
of lichamen
Conditionele bronbelasting op renten en royalty’s
naar laagbelastende en non-coöperatieve landen
Minimumkapitaalregel voor banken en verzekeraars
Voorkomen van vrijstelling door specifieke
renteaftrekbeperking (artikel 10a Wet Vpb 1969)
Aanscherping minimumkapitaalregel voor banken
en verzekeraars
Wetsvoorstel tegengaan mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel
Wetsvoorstel implementatie belastingplichtmaatregel uit de tweede EU-richtlijn antibelastingontwijking
Aanvullende maatregelen tegen dividendstromen
naar laagbelastende jurisdicties

Aanscherping aftrekpercentage earningsstrippingmaatregel van 30% naar 20%
Internationale voorstellen in OESO verband («Pijler
1 en 2»)

Status

Inwerkingtreding per

Wet is aangenomen

2020

Wet is aangenomen

2021

Wet is aangenomen
Wet is aangenomen

2021
2021

Wet is aangenomen

2021

In behandeling bij uw
Kamer
In behandeling bij uw
Kamer

2022

Aangenomen door
uw Kamer, momenteel in behandeling in
de Eerste Kamer
Nota van van
wijziging op
Belastingplan 2022
Akkoord bereikt in
OESO-verband

2024

2022

2022

2023
(voorgenomen)

1.2 Verrekenprijsverschillen
De leden van de fractie van het CDA vragen of bedrijven zelf moeten
bijhouden in hoeverre bij het andere lichaam dat bij de transactie is
betrokken een corresponderende correctie in aanmerking wordt genomen,
en of dat bedrijf dan ook in voorkomende gevallen moet voorzien in het
bewijs dat er in dat andere land een opwaartse correctie in aanmerking is
genomen en of deze informatie in de «lokale dossiers» moet worden
opgenomen. Voorts vragen deze leden of er voorbeelden gegeven kunnen
worden van bewijs en of dat bewijs met de aangifte vennootschapsbelasting moet worden meegestuurd, of pas moet worden aangeleverd
indien de Belastingdienst dit opvraagt. Mocht dit laatste het geval zijn,
dan vragen de genoemde leden hoe dit eruit gaat zien in het aangifteformulier, en hoe de Belastingdienst dat bewijs gaat controleren en
beoordelen of er in de andere staat een corresponderende correctie heeft
plaatsgevonden, en of een dergelijke controle dan steekproefsgewijs
plaatsvindt. Uit de in het wetsvoorstel opgenomen bewijslastverdeling
volgt dat de bewijslast bij belastingplichtige ligt: een neerwaartse
aanpassing van de winst wordt slechts in aanmerking genomen voor
zover de belastingplichtige aannemelijk maakt dat bij het lichaam
waarmee de onderlinge rechtsverhouding bestaat een corresponderende
opwaartse aanpassing wordt betrokken in een naar de winst geheven
belasting. De fiscaal relevante gegevens om aan deze bewijslast te
voldoen behoren tot de administratie. Voor het goed kunnen uitoefenen
van het toezicht door de Belastingdienst wordt in twee specificaties van
het aangifteformulier vennootschapsbelasting een zogenoemde ja/neevraag opgenomen. Hiermee kan door de belastingplichtige worden
aangegeven dat er sprake is een corresponderende opwaartse aanpassing
die wordt betrokken in een naar de winst geheven belasting bij het
relevante gelieerde lichaam. Als bewijsstuk zou bijvoorbeeld kunnen
dienen een winstbelastingaanslag met daarin de vereiste aanpassing of
een ingediende aangifte met daarin de vereiste aanpassing tezamen met
een verklaring dat geen suppletieaangifte zal worden gedaan waarin de
aanpassing ongedaan gemaakt wordt. Op basis van de administratieverplichtingen die voor belastingplichten gelden, kan het zijn dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

11

belastingplichtige in bepaalde gevallen al over deze of andere relevante
documenten beschikt die als bewijs kunnen dienen. Het bewijs hoeft niet
met de aangifte vennootschapsbelasting te worden meegestuurd. Er
bestaat ook geen verplichting om dit bewijs in het lokale dossier op te
nemen. In het kader van het toezicht, dat risicogericht plaatsvindt, kan de
Belastingdienst in voorkomende gevallen bij de belastingplichtige nadere
informatie opvragen. Dit door de belastingplichtige dan aan te leveren
bewijs zal vervolgens door de Belastingdienst worden beoordeeld.
De leden van de fractie van het CDA vragen op welke manier de belastingplichtige bewijs moet aanleveren. In het algemeen geldt dat, tenzij anders
is bepaald in de wet, de bewijsvoering vormvrij is. Meer specifiek geldt
dat, aangezien het wetsvoorstel primair aansluit bij de onderlinge
rechtsverhouding tussen gelieerde lichamen waarop artikel 8b Wet Vpb
1969 van toepassing is, ten aanzien van die rechtsverhoudingen reeds een
documentatieverplichting bestaat voor de belastingplichtige bij de
onderbouwing van de gehanteerde verrekenprijzen. De belastingplichtige
moet dus reeds inzicht kunnen geven in de vraag met welk lichaam de
onderlinge rechtsverhouding is aangegaan voor vaststelling van de
verrekenprijs. Het is ook mogelijk dat de belastingplichtige reeds over
relevante documenten beschikt in het kader van de overige bewijslastelementen als gevolg van de aanvullende documentatieverplichting
verrekenprijzen.22 Voor wat betreft de vraag of een corresponderende
opwaartse aanpassing wordt betrokken in een naar de winst geheven
belasting geldt de voormelde hoofdregel dat de bewijsvoering vormvrij is.
De leden van de fractie van het CDA vragen of middels de regels ter
uitwisseling van informatie onder een belastingverdrag informatie kan
worden verkregen door de inspecteur over de fiscale behandeling bij het
gelieerde lichaam van de transactie die is aangegaan tussen de belastingplichtige en dat gelieerde lichaam.
Dat is inderdaad het geval. Het gaat om inlichtingen die van belang zijn
voor de heffing van nationale belastingen. Onder verdragen die een artikel
bevatten dat overeenkomt met artikel 26 van het OESO-Modelverdrag
moeten deze inlichtingen door de verdragsluitende staat waar het
gelieerde lichaam is gevestigd waarmee de belastingplichtige de
transactie is aangegaan verstrekt worden aan Nederland indien Nederland
daartoe een verzoek doet. Dit laat overigens onverlet dat het in eerste
instantie aan de Nederlandse belastingplichtige is om de relevante
informatie te verstrekken indien daarnaar gevraagd wordt.
De leden van de fractie van het CDA vragen in welke andere landen een
vergelijkbare maatregel geldt dat neerwaartse aanpassingen van de winst
niet zijn toegestaan voor zover er geen corresponderende opwaartse
aanpassing plaatsvindt. Hoewel de vormgeving van de voorgestelde
maatregel kan afwijken van een vergelijkbare maatregel in andere landen,
zijn neerwaartse aanpassingen van de winst op basis van het arm’slengthbeginsel zonder dat daaraan nadere voorwaarden worden gesteld
internationaal zeer ongebruikelijk. Nederland gaat in zoverre met de
voorgestelde maatregel internationaal meer in de pas lopen.
De leden van de fractie van de SP vragen naar het nut van het informeel
kapitaalregime.
Het zakelijkheidsbeginsel volgt uit het totaalwinstbegrip op grond
waarvan de totale winst over de gehele periode dat er sprake is van
vennootschapsbelastingplicht voor een lichaam in de belastingheffing
wordt betrokken. Op basis van het zakelijkheidsbeginsel worden gelieerde
lichamen (bijvoorbeeld twee vennootschappen die tot hetzelfde concern
22

Zie Hoofdstuk VIIa (Aanvullende documentatieverplichtingen verrekenprijzen) Wet Vpb 1969.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

12

behoren) voor fiscale doeleinden verondersteld onderling onder dezelfde
voorwaarden te handelen als onafhankelijke partijen onder vergelijkbare
omstandigheden.23 Toepassing van het zakelijkheidsbeginsel kan leiden
tot informele kapitaalstortingen of verkapte winstuitdelingen. Kort gezegd,
is van een informele kapitaalstorting sprake als een vennootschap louter
op basis van aandeelhoudersmotieven een voordeel ontvangt of geeft en
zich een vermogensverschuiving voordoet ten gunste van de vennootschap en ten laste van de aandeelhouder. Een dergelijk voordeel vormt
geen onderdeel van de winst uit onderneming in de zin van het totaalwinstbegrip in de vennootschapsbelasting. Deze benadering volgt uit
jurisprudentie van de Hoge Raad bij de toepassing van het totaalwinstbeginsel en zakelijkheidsbeginsel.24 Toepassing van het zakelijkheidsbeginsel kan zowel tot een neerwaartse als een opwaartse aanpassing van
de winst leiden. In puur binnenlandse situaties is daarom sprake van een
coherent systeem (een neerwaartse aanpassing bij het ene lichaam leidt
doorgaans tot een opwaartse aanpassing van dezelfde omvang bij het
andere lichaam). Dit wetsvoorstel ziet alleen op neerwaartse aanpassingen van de winst die tot dubbele niet-heffing leiden, waarvan vrijwel
uitsluitend in internationale situaties sprake is. De afgelopen jaren is er
met name veel aandacht geweest voor structuren met informele kapitaalstortingen. Vanaf 1 juli 2019 worden er geen informeel-kapitaalrulings
(met internationaal karakter) meer afgesloten. Dat neemt niet weg dat
deze structuren zich nog steeds kunnen voordoen in de aangiftesfeer.
Het onderhavige wetsvoorstel maakt een inbreuk op het totaalwinstbeginsel om ongewenste gevolgen van de toepassing van het zakelijkheidsbeginsel te voorkomen. De voorgestelde maatregelen zijn zodanig
vormgegeven dat de ongewenste mismatch – ofwel de dubbele
niet-heffing als gevolg van een verrekenprijsverschil – wordt weggenomen. Nederland is voor zover bekend één van de weinige landen die tot
nu toe neerwaartse correcties op de winst ongeclausuleerd toestaat voor
transacties in de vermogens- of kostensfeer. Nederland gaat door dit
wetsvoorstel internationaal meer in de pas lopen. Het kabinet is het met
de leden van de fractie van de SP eens dat verrekenprijs- en waarderingsverschillen in relatie tot onder meer informeel kapitaal ongewenst zijn,
omdat ze dubbele niet-heffing in de hand kunnen werken. Dat heeft ook
geleid tot het voorliggende wetsvoorstel. Het informeel-kapitaalregime
heeft in de OESO en de EU niet geleid tot een verplichting om de
Nederlandse wet te wijzigen.
De leden van de fractie van D66 vragen naar de mogelijkheid en effecten
om de neerwaartse correcties enkel toe te staan indien het transacties
betreft met lichamen in landen waar het zakelijkheidsbeginsel wordt
toegepast. De voorgestelde maatregel is van toepassing voor zover bij het
gelieerde lichaam – kort gezegd – geen corresponderende opwaartse
aanpassing wordt betrokken in een naar de winst geheven belasting. De
term «corresponderende» houdt in dat een neerwaartse aanpassing ter
zake van de onderlinge rechtsverhouding wordt toegestaan voor zover
datzelfde bedrag ter zake van die onderlinge rechtsverhouding als
opwaartse aanpassing bij het gelieerde lichaam in een naar de winst
geheven belasting wordt betrokken. Ook in landen waar het zakelijkheidsbeginsel wel wordt toegepast is er niet altijd sprake van een corresponderende opwaartse aanpassing bij het gelieerde lichaam.

23

In het Verrekenprijsbesluit wordt nadere invulling gegeven aan het zakelijkheidsbeginsel. Zie
het Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 22 april 2018, nr. 2018–6865 (Stcrt. 2018,
26874).
24
HR 31 mei 1978, nr. 18230, ECLI:NL:HR:1978:AX2866; BNB 1978/252 (ook bekend als het
Zweedse grootmoederarrest).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

13

De leden van de fractie van de SP vragen toe te lichten hoe de voorgestelde maatregel, waarbij een informele kapitaalstorting niet meer
mogelijk is voor zover geen sprake is van een corresponderende
opwaartse aanpassing van de winst, praktisch werkt en van welke
factoren de beoogde werking van deze wet afhankelijk is. Dit wetsvoorstel
gaat verrekenprijsverschillen tegen waarbij de belastingplichtige op basis
van het zakelijkheidsbeginsel een zakelijke prijs in aanmerking neemt (die
leidt tot hogere kosten of lagere baten bij het bepalen van de winst),
terwijl bij het andere met die belastingplichtige gelieerde lichaam dat bij
de transactie betrokken is geen of een lager bedrag als bate of een hoger
bedrag als kosten in een naar de winst geheven belasting wordt
betrokken. De voorgestelde maatregelen houden, kort gezegd, in dat
indien toepassing van het zakelijkheidsbeginsel ter zake van een onderlinge rechtsverhouding (transactie) bij het bepalen van de winst van een
belastingplichtige leidt tot een neerwaartse aanpassing van de winst, die
neerwaartse aanpassing – in afwijking van het zakelijkheidsbeginsel –
achterwege blijft voor zover de belastingplichtige niet aannemelijk maakt
dat bij het andere gelieerde lichaam waarmee de transactie is aangegaan
geen of een te lage corresponderende opwaartse aanpassing betrokken
wordt in een naar de winst geheven belasting. Praktisch betekent dit dat
het bedrag van een neerwaartse aanpassing van de winst bij een
belastingplichtige in overeenstemming wordt gebracht met het bedrag
van de corresponderende opwaartse aanpassing die plaatsvindt bij het
andere gelieerde lichaam dat bij de transactie betrokken is. Dit betekent
verder dat voor zover bij het gelieerde lichaam geen corresponderende
opwaartse aanpassing van de winst plaatsvindt, in zoverre geen sprake
meer is van een (onbelaste) informele kapitaalstorting of een (op grond
van de deelnemingsvrijstelling vrijgestelde) verkapte winstuitdeling (en
dat onzakelijke baten zullen worden belast dan wel zakelijke kosten niet in
aftrek komen). Ten overvloede wordt opgemerkt dat voor zover wél sprake
is van een corresponderende opwaartse aanpassing van de winst (en de
voorgestelde maatregel dus niet van toepassing is), voor dat deel voor de
vennootschapsbelasting nog steeds sprake blijft van een informele
kapitaalstorting in de belastingplichtige of een verkapte winstuitdeling aan
de belastingplichtige.
De ongewenste mismatch – ofwel de dubbele niet-heffing als gevolg van
een verrekenprijsverschil – wordt weggenomen door de voorwaarden,
waaronder de prijs, zoals die feitelijk zijn overeengekomen tussen de
belastingplichtige en het met de belastingplichtige gelieerde lichaam dat
bij de transactie betrokken is als uitgangspunt te nemen. In zijn
algemeenheid geldt dat de voorgestelde maatregelen niet van toepassing
zijn in het geval de voorwaarden (waaronder de prijs) zoals die feitelijk zijn
overeengekomen tussen de belastingplichtige en het desbetreffende
gelieerde lichaam in lijn zijn met het zakelijkheidsbeginsel. De structuren
(of voorwaarden) die – door de voorgestelde maatregelen uit dit
wetsvoorstel – worden geraakt zijn in de regel onzakelijk doordat
gelieerde lichamen, kort gezegd, binnen een concern onzakelijk met elkaar
handelen.
De leden van de fractie van de SP vragen of het klopt dat enkel de
onbedoelde effecten van het informeelkapitaalregime worden weggenomen met het wetsvoorstel en niet het informeelkapitaalregime zelf en
waarom hiervoor is gekozen. Dit wetsvoorstel ziet primair op mismatches
die betrekking hebben op een verschil in verrekenprijzen en, zonder
toepassing van de voorgestelde maatregelen, in Nederland de belastbare
winst verlagen. De voorgestelde maatregelen raken behalve structuren
met informele kapitaalstortingen tevens structuren met zogenoemde
verkapte winstuitdelingen, aangezien beide verschijningsvormen in feite

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

14

een keerzijde van dezelfde medaille zijn.25 Het kabinet gaat hiermee dus
verder dan enkel de nadelige effecten van het informeelkapitaalregime
weg te nemen. Voor situaties waarin geen sprake is van dubbele
niet-heffing als gevolg van de toepassing van het zakelijkheidsbeginsel
blijft het totaalwinstbeginsel ongewijzigd van toepassing. Deze keuze is in
lijn met één van de aanbevelingen – een maatregel uit de voorgestelde
basisvariant – van de Adviescommissie belastingheffing van multinationals. Het kabinet is van mening dat het voorliggende wetsvoorstel
bijdraagt aan een meer evenwichtige belastingheffing bij multinationals
door het tegengaan van dubbele niet-heffing.
De leden van de fractie van D66 vragen hoe verschillen tussen verrekenprijzen ontstaan en op welke wijze die kunnen worden aangepakt en hoe
die worden gedetecteerd. De leden van de fractie van D66 vragen of is
overwogen om de systematiek van de informele kapitaalstorting waarbij
sprake is van een neerwaartse aanpassing van de winst af te schaffen en
wat de gevolgen hiervan zouden zijn. Deze leden vragen te bevestigen dat
dit wettelijk verankerd zou kunnen worden. Op basis van het zakelijkheidsbeginsel worden gelieerde lichamen (bijvoorbeeld twee vennootschappen
die tot hetzelfde concern behoren) voor fiscale doeleinden verondersteld
onderling onder dezelfde voorwaarden te handelen als onafhankelijke
partijen onder vergelijkbare omstandigheden.
Bij de interpretatie en toepassing van het zakelijkheidsbeginsel in
Nederland zijn het arm’s-lengthbeginsel zoals dat is neergelegd in het
OESO-modelverdrag en de invulling die in de internationale richtlijnen
voor verrekenprijzen van de OESO26 daaraan wordt gegeven, van groot
belang.27De OESO-richtlijnen zijn echter niet dwingend en bieden ruimte
voor interpretatie. Daardoor kunnen tussen landen die een zakelijkheidsbeginsel hanteren verschillen bestaan in de wijze waarop dat beginsel
wordt geïnterpreteerd en toegepast in die landen of door in die landen
gevestigde lichamen. Ook is het zakelijkheidsbeginsel niet in alle landen
een onderdeel van het winstbelastingstelsel. Door een verschillende
interpretatie of toepassing van het zakelijkheidsbeginsel kunnen onder
andere bij transacties tussen gelieerde lichamen mismatches (verrekenprijsverschillen) ontstaan die – kort gezegd – tot gevolg hebben dat met
name in internationale verhoudingen een deel van de winst niet wordt
belast.
De Nederlandse toepassing van het zakelijkheidsbeginsel kan ertoe leiden
dat transacties tussen gelieerde lichamen die niet op basis van zakelijke
voorwaarden, waaronder de prijs, hebben plaatsgevonden voor de
belastingheffing aangepast dienen te worden. Dat kan tot gevolg hebben
dat voor Nederlandse fiscale doeleinden de winst opwaarts of neerwaarts
wordt bijgesteld indien de gehanteerde voorwaarden leiden tot een
onzakelijke beloning die niet in overeenstemming is met de winst die een
onafhankelijke partij zou hebben gerealiseerd. De fiscale winst kan dus
lager of hoger zijn dan de commerciële winst door toepassing van het
zakelijkheidsbeginsel. Dit komt tot uitdrukking in de aangifte van de
belastingplichtige of correcties door de Belastingdienst.
Bij grensoverschrijdende transacties kan de Nederlandse toepassing van
het zakelijkheidsbeginsel tot gevolg hebben dat binnen een concern bij
een belastingplichtige een neerwaartse aanpassing van de winst
25

Van een verkapte winstuitdeling is sprake als een vennootschap louter op basis van aandeelhoudersmotieven een voordeel ontvangt of geeft en zich een vermogensverschuiving
voordoet ten laste van de vennootschap en ten gunste van de aandeelhouder. Dit wordt verder
toegelicht in onderdeel 1.3 van het algemene deel van de memorie van toelichting, Kamerstukken II 2021/22, 35 933, nr. 3.
26
Transfer pricing guidelines for multinational enterprises and tax administrations (hierna ook
wel: OESO-richtlijnen)
27
Kamerstukken II 2001/02, 28 034, nr. 3, p. 8, 19, 32 en 33. Zie tevens Kamerstukken II 2001/02,
28 034, nr. 5, p. 47–48.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

15

plaatsvindt (een zogenoemde «downward adjustment»), terwijl bij het met
de belastingplichtige gelieerde lichaam dat bij de transactie betrokken is
geen of een lagere corresponderende opwaartse aanpassing van de winst
plaatsvindt (een zogenoemde «upward adjustment»). Op basis van de
huidige wetgeving en jurisprudentie kan de Belastingdienst een dergelijke
neerwaartse aanpassing van de winst in Nederland niet weigeren voor
zover deze in lijn is met het zakelijkheidsbeginsel. Hierdoor kan een
situatie ontstaan die tot gevolg heeft dat een deel van de winst bij een
transactie tussen gelieerde partijen niet wordt belast (dubbele
niet-heffing).
Om dergelijke dubbele niet-heffing als gevolg van verrekenprijsverschillen
te voorkomen maakt het onderhavige wetsvoorstel in voorkomende
gevallen een inbreuk op het huidige systeem van de totaalwinst (dat mede
gebaseerd is op jarenlange vaste jurisprudentie) en de gevolgen die
normaliter voortvloeien uit de toepassing van het zakelijkheidsbeginsel.
Dit wetsvoorstel bewerkstelligt dat – kort gezegd – onzakelijk lage lasten of
onzakelijk hoge baten als belastbare winst kunnen worden aangemerkt.
De leden van de fractie van de SP vragen of het kabinet kan toelichten
hoeveel situaties zich in Nederland gemiddeld per jaar voordoen waarbij
het arm’s- lengthbeginsel een rol speelt en om hoeveel transacties het dan
gaat.
Het zakelijkheidsbeginsel is een breed begrip dat in veel verschillende
nationale en internationale situaties wordt toegepast. Het is daarom niet
te zeggen om hoeveel situaties of transacties het gaat.
De leden van de fractie van de SP vragen hoeveel fte de Belastingdienst
beschikbaar heeft om toe te zien op transacties waarbij het arm’slengthbeginsel een rol speelt. Tevens vragen deze leden welk percentage
van dergelijke transacties wordt bekeken door de Belastingdienst, en welk
percentage van de bekeken transacties wordt bestempeld als onzakelijk.
Aan het toezicht op verrekenprijzen kan geen specifiek aantal fte worden
gekoppeld aangezien het toezicht op dergelijke transacties onderdeel
uitmaakt van het reguliere werk van iedere behandelend inspecteur.
Daarbij wordt de inspecteur ondersteund vanuit de Coördinatiegroep
Verrekenprijzen (CGVP). Om een beeld te schetsen: in de afgelopen jaren
is de CGVP bij circa 500 verrekenprijsvraagstukken per jaar betrokken
geweest. De CGVP is verantwoordelijk voor de uitvoeringscoördinatie op
het terrein van de verrekenprijzen binnen de Belastingdienst. De CGVP
waarborgt de eenheid van beleid voor de uitleg en toepassing van het
arm’s-lengthbeginsel. De transacties waarbij het arm’s-lengthbeginsel een
rol speelt, zijn verder onderworpen aan risicogericht toezicht. Omdat het
totaalaantal transacties waarbij het zakelijkheidsbeginsel een rol speelt
niet bekend is, is niet inzichtelijk te maken welk percentage van die
transacties wordt bekeken. Ook wordt niet bijgehouden in hoeveel
casusposities een correctie wordt aangebracht.
De leden van de fracties van GroenLinks vragen hoeveel rulings er zijn
afgegeven met betrekking tot informeel kapitaal sinds 1 januari 2017. Ook
de leden van de fractie van de SP hebben gevraagd naar het aantal
afgegeven informeel-kapitaalrulings. Zoals ook in de jaarverslagen over
rulings met een internationaal karakter is opgenomen, zijn er in de jaren
2017, 2018 en (het eerste halfjaar van) 2019 respectievelijk 10, 3 en 6
rulings met een internationaal karakter afgesloten die zien op een
informeel-kapitaalsituatie. Vanaf 1 juli 2019 worden geen informeelkapitaalrulings (met internationaal karakter) meer afgesloten.
De leden van de fractie van de SP vragen of bekend is hoeveel belastingopbrengsten andere landen zijn misgelopen als gevolg van het Nederlandse informeelkapitaalregime en de rulings hieromtrent. Het is niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

16

bekend in hoeverre andere landen direct of indirect belastingopbrengsten
zijn misgelopen als gevolg van het Nederlandse informeelkapitaalregime
en de rulings hieromtrent.
Voorts vragen de leden van de fractie van de SP hoe vaak het concept
informeel kapitaal wordt toegepast door bedrijven, en hoe dit aantal zich
heeft ontwikkeld sinds de Belastingdienst hierover geen rulings meer
verstrekt. De raming van het onderhavige wetsvoorstel is gebaseerd op
gegevens uit de aangiften vennootschapsbelasting en de lijst met
informeel-kapitaalstortingen die in beeld zijn gebracht door de Belastingdienst en zijn uitgewisseld in OESO-verband. Er is gekozen om de
gegevens van het jaar 2017 als basis voor de budgettaire raming te
gebruiken, omdat dit het meest recente beschikbare jaar is van de
uitgewisselde gegevens. In het bij het onderhavige wetsvoorstel
gevoegde ramingsmemo is aangegeven dat er in 2017 in totaal 318
informeel-kapitaalsituaties waren. Voor het aangiftejaar 2018 en later zijn
er nog geen (definitieve) cijfers bekend omdat nog niet alle aangiften zijn
ontvangen. Hoe de aantallen zich ontwikkelen sinds de Belastingdienst
hierover geen zekerheid vooraf meer verstrekt (1 juli 2019), is daarom op
dit moment niet aan te geven.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen wanneer een corresponderende opwaartse aanpassing in de belastinggrondslag voldoende is en of
dit één-op-één hetzelfde bedrag dient te zijn als de neerwaartse
aanpassing van de winst. Op basis van de voorgestelde maatregelen
wordt een neerwaartse aanpassing van de winst ter zake van een
onderlinge rechtsverhouding slechts toegestaan voor zover datzelfde
bedrag ter zake van die onderlinge rechtsverhouding als corresponderende opwaartse aanpassing bij het gelieerde lichaam in een naar de
winst geheven belasting wordt betrokken. Het gaat bij de opwaartse
aanpassing derhalve om een aan de neerwaartse aanpassing spiegelbeeldige aanpassing. Tegenover bijvoorbeeld het ingevolge het zakelijkheidsbeginsel in aanmerking nemen van hogere lasten dienen in dezelfde
mate hogere baten of, ingeval van dubbele aftrek (als gevolg van een
onjuiste kostenallocatie), in dezelfde mate lagere lasten te staan bij het
gelieerde lichaam. Hierdoor is niet langer sprake van een verschil tussen
de verrekenprijs die in Nederland wordt toegepast en de verrekenprijs die
bij het gelieerde lichaam wordt toegepast.28
De leden van fractie van D66 vragen waarom bij de toepassing van artikel
8bb, eerste lid, Wet Vpb 1969 niet wordt getoetst of de corresponderende
opwaartse aanpassing voldoende wordt onderworpen aan een naar de
winst geheven belasting waardoor deze maatregel effectiever zou zijn bij
de bestrijding van belastingontwijking. Voorts vragen de leden van de
fractie van D66 en de SP hoe het wetsvoorstel toegepast moet worden
indien een land bijvoorbeeld een gering tarief van bijvoorbeeld 0%
hanteert.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het wetsvoorstel mede
betrekking kan hebben op dubbele niet-heffing die veroorzaakt wordt door
tariefsmismatches. Daarnaast vragen deze leden – aan de hand van
voorbeelden waarbij een op Bermuda, Guernsey, Jersey of Isle of Man
gevestigd (gelieerd) lichaam intellectuele eigendomsrechten overdraagt
aan een in Nederland gevestigd lichaam – of het onderscheid dat het
wetsvoorstel maakt tussen verrekenprijs- en tariefsmismatches doelmatig
is. In dat kader vragen deze leden het kabinet om beleidsopties te
schetsen waarbij ook belastingontwijking wordt opgelost voor gevallen
waarin een ander land geen of een winstbelasting met een laag tarief
heeft. In het verlengde daarvan vragen de leden van de fractie van
28

Kamerstukken II 2021/22, 35 933, nr.3, p. 27–28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

17

GroenLinks hoe omgegaan moet worden met situaties waarbij een in een
hoogbelastende jurisdictie gevestigde tussenhoudstervennootschap een
vermogensbestanddeel overdraagt aan een in Nederland gevestigd
gelieerd lichaam. Verder vragen de leden van de fractie van GroenLinks
naar de mogelijkheden om ook op Europees niveau afspraken te maken
om mismatches aan te pakken.
Het onderhavige wetsvoorstel ziet in de basis op het voorkomen van
dubbele niet-heffing die het gevolg is van een verrekenprijsverschil en
resulteert in een neerwaartse aanpassing van de winst. Voor zover bij het
gelieerde lichaam waarmee de onderlinge rechtsverhouding bestaat een
corresponderende opwaartse aanpassing wordt betrokken in een naar de
winst geheven belasting, en de belastingplichtige dit aannemelijk maakt,
is niet langer sprake van een mismatch. Aan de voorwaarde dat sprake is
van «betrekking in een naar de winst geheven belasting» is voldaan indien
een land een winstbelasting heeft en het bedrag van de corresponderende
opwaartse aanpassing aldaar in de grondslag van een winstbelasting
wordt betrokken. Dat kan ook het geval zijn indien de corresponderende
opwaartse aanpassing onderworpen is aan een heffing van 0%. In dat
geval is de dubbele niet-heffing immers niet het gevolg van een verrekenprijsverschil maar van een tariefsmismatch. Ook indien de opwaartse
aanpassing wel wordt betrokken in de grondslag van een winstbelasting,
maar over die aanpassing effectief niet wordt geheven door toepassing
van een objectieve vrijstelling, is voldaan aan de voorwaarde dat de
corresponderende opwaartse aanpassing wordt betrokken in een naar de
winst geheven belasting. Echter, als in de staat waar het gelieerde lichaam
is gevestigd geen winstbelasting bestaat, is geen sprake van een
opwaartse aanpassing die wordt betrokken in een naar de winst geheven
belasting.
Ook het kabinet signaleert dat er na implementatie van het BEPS-project
uit 2015 nog steeds risico’s op grondslaguitholling en winstverschuiving
naar laagbelastende landen zijn. Het kabinet neemt daarom – naast een
reeks van eerder genomen maatregelen – zelf ook unilaterale maatregelen
tegen belastingontwijking. Hiervoor verwijs ik naar de beantwoording van
vragen van de leden van de fractie van GroenLinks over de beleidsagenda
van het kabinet in het kader van de aanpak van belastingontwijking. Deze
unilaterale maatregelen dwingen echter andere landen er niet toe
soortgelijke maatregelen te nemen, met als gevolg dat belastingontwijking door internationaal opererende bedrijven nog steeds mogelijk
blijft en slechts verschuift naar andere jurisdicties. Wereldwijde belastingontwijking moet daarom vooral internationaal gecoördineerd worden
aangepakt om tot een effectieve oplossing te komen. Immers, de
uitdagingen die samenhangen met belastingontwijking en de belastingheffing van multinationals, zijn veelal internationaal van aard en kunnen
het beste worden aangepakt door middel van internationale afspraken,
zowel bij de OESO als in de EU. Om verdere stappen te maken in het
voorkomen van tariefsmismatches steunt het kabinet de initiatieven van
de OESO met betrekking tot de zogeheten Pijler 2-maatregelen (een
wereldwijd minimumbelastingtarief). Een van de belangrijkste onderdelen
van Pijler 2 waarover afspraken zijn gemaakt, is de hoogte van het
effectieve minimumtarief. Nederland heeft gepleit voor een stevig
minimumtarief.29 Het stemt het kabinet daarom tevreden dat hierover
internationale consensus is bereikt en dat internationaal is afgesproken
het tarief vast te stellen op 15%. Aangezien het om een effectief tarief gaat
dat wordt berekend per land, is de verwachting dat een tarief van ten
minste 15% voldoende effectief is om belastingconcurrentie en belastingontwijking in te dammen. Het doel van Pijler 2 is tweeledig. Ten eerste
beoogt Pijler 2 de prikkel voor bedrijven om winst te verschuiven naar
laagbelastende landen te verminderen. Ten tweede beoogt Pijler 2 een
29

Kamerstukken II 2020/21, 25 087, nr. 276.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

18

ondergrens te stellen aan belastingconcurrentie tussen landen. Hiermee
moet een race naar de bodem in de winstbelasting worden voorkomen en
een gelijker speelveld worden gecreëerd voor internationaal opererende
bedrijven. Het is voorzien dat deze regels al per 1 januari 2023 in werking
zullen treden. Naar verwachting zal de EC (richtlijn)voorstellen presenteren voor de implementatie van Pijler 2 in de nationale wetgeving van
EU-lidstaten. Op deze wijze wordt een gelijk speelveld gecreëerd binnen
de EU en wordt er verzekerd dat de implementatie van maatregelen onder
Pijler 2 voldoen aan het Unierecht (zoals de verdragsvrijheden in het
VWEU). Het kabinet wil op dit moment daarom niet unilateraal vooruitlopen op deze internationale ontwikkelingen waarover reeds internationale consensus is bereikt. Zeker gezien de verwachting dat de implementatie van Pijler 2 binnen afzienbare tijd door de EC verder zal worden
uitgewerkt in richtlijnen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoeveel de geraamde
budgettaire opbrengst van het wetsvoorstel structureel zou toenemen
indien het wetsvoorstel zou worden uitgebreid met de aanpak van
extreme tariefsmismatches die dubbele niet-heffing tot gevolg hebben. Zo
vragen zij hoeveel de geraamde budgettaire opbrengst structureel zou
toenemen als een winstbelastingtarief van (nagenoeg) nihil, dat wil
zeggen tussen de 0% en 1%, voor de toepassing van de voorgestelde
artikelen 8bb, 8bc, 8bc (en 35) van de Wet Vpb 1969 wordt beschouwd als
een geval waarin geen sprake is van een naar de winst geheven belasting.
Ook vragen deze leden wat de structurele budgettaire opbrengst zou zijn
in het geval dat tarieven lager zijn dan 15%.
De geraamde budgettaire opbrengst zou structureel met een verwaarloosbaar bedrag toenemen als dit wetsvoorstel zou worden uitgebreid
naar transacties die in het andere land betrokken worden in een winstbelasting met een statutair tarief tussen de 0% en 1%. Het aantal landen met
een statutair tarief tussen 0% en 1% is namelijk beperkt. Indien ook
transacties met landen met statutaire tarieven lager dan 15% hierin
betrokken worden zou de opbrengst structureel met € 35 miljoen
toenemen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoeveel de geraamde
budgettaire opbrengst structureel zou toenemen als ook zakelijke
onshoring-gevallen waarbij de overdrachtsprijs niet of tegen een
winstbelastingtarief van (nagenoeg) nihil wordt belast, onder het
wetsvoorstel worden gebracht. In dat kader heeft de Adviescommissie
belastingheffing van multinationals (in de basisvariant) een maatregel
voorgesteld die – kort gezegd – tariefsmismatches bij verplaatsing van
vermogensbestanddelen binnen concern tegengaat. Voor deze maatregel
geldt dat er geen budgettaire opbrengst wordt verwacht vanwege
gedragseffecten. Voor dergelijke overdrachten naar Nederland geldt dat
deze naar verwachting niet meer voorkomen in het geval deze maatregel
van toepassing is.
1.3 Hoofdlijnen van het voorstel
De leden van de fractie van D66 vragen wat de extra opbrengsten zouden
zijn wanneer de systematiek van een neerwaartse aanpassing van de
winst zou worden afgeschaft. Bij het afschaffen van de neerwaartse
correctie, indien dat al mogelijk zou zijn, is het de verwachting dat het
leidt tot gedragseffecten waardoor binnen een groep de voorwaarden op
een zakelijke manier zullen worden vastgesteld en waarbij het totale
budgettaire effect voor Nederland vergelijkbaar is met die van het
voorliggende wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

19

De leden van de fractie van D66 hebben aandacht gevraagd voor de
samenloop met de deelnemingsvrijstelling en het daarin opgenomen
brede scala aan antimisbruikbepalingen. Verder vragen deze leden naar
voorbeelden waarin een verkapte winstuitdeling met inbegrip van de
voorgestelde maatregelen alsnog is vrijgesteld onder toepassing van de
deelnemingsvrijstelling.
In het kader van de implementatie van de wijzigingen in de Europese
Moeder-dochterrichtlijn (MDR)30 is in de deelnemingsvrijstelling een
bepaling opgenomen die – kort gezegd – bepaalt dat de deelnemingsvrijstelling niet langer van toepassing is op de vergoeding of de betaling voor
een geldverstrekking die in het land waar de deelneming is gevestigd in
aftrek kan worden gebracht op de grondslag van een naar de winst
geheven belasting. Een mismatch als gevolg van een andere toepassing
of interpretatie van het zakelijkheidsbeginsel wordt niet bestreden door
bestaande wetgeving of andere reeds genomen maatregelen. Op basis
van de voorgestelde maatregelen worden mismatches door toepassing
van het zakelijkheidsbeginsel voorkomen. Voor zover een neerwaartse
aanpassing van de winst niet in aanmerking wordt genomen bij het
bepalen van de winst van een belastingplichtige als gevolg van de
voorgestelde hoofdregel, is geen sprake meer van een verkapte winstuitdeling of informele kapitaalstorting. Aangezien er als gevolg van de
toepassing van de voorgestelde hoofdregel in zoverre fiscaal gezien niet
langer sprake is van een verkapte winstuitkering, wordt daardoor ook niet
meer toegekomen aan de vraag of de deelnemingsvrijstelling van
toepassing is op een verkapte winstuitdeling.
De leden van de fractie van D66 vragen op welke wijze door de Belastingdienst kan worden gecontroleerd welke activa die zijn verkregen op of na
1 juli 2019, onder het toepassingsbereik van deze wet vallen. In het
voorgestelde artikel 35 Wet Vpb 1969 wordt de afschrijving ten laste van
de winst beperkt over bedrijfsmiddelen die zijn overgedragen in boekjaren
die aanvangen op of na 1 juli 2019. De belastingplichtige zal bij het
indienen van zijn aangifte vennootschapsbelasting in eerste instantie zelf
moeten aangeven of belastingplichtige activa in bezit heeft die onder het
toepassingsbereik van deze wet vallen. In het kader van het toezicht, dat
risicogericht plaatsvindt, kan de Belastingdienst dit in voorkomende
gevallen controleren aan de hand van een balansvergelijking waarop de in
bezit zijnde activa zijn vermeld. Daarnaast kan de Belastingdienst, indien
nodig, bij de belastingplichtige nadere informatie opvragen. Mogelijke
voorbeelden hiervan zijn een koopovereenkomst of andere relevante
informatie op grond waarvan kan worden beoordeeld of het betreffende
activum onder het toepassingsbereik van het onderhavige wetsvoorstel
valt.
De leden van de fractie van D66 vragen of de afschrijvingsbeperking ertoe
leidt dat er in totaal minder over activa kan worden afgeschreven, of enkel
minder in een boekjaar. Voor situaties waarin een belastingplichtige een
bedrijfsmiddel heeft verkregen van een aan hem gelieerd lichaam in
boekjaren die aanvangen op of na 1 juli 2019 en vóór 1 januari 2022
waarop in een boekjaar dat aanvangt op of na 1 januari 2022 nog kan
worden afgeschreven, wordt een afschrijvingsbeperking geïntroduceerd.
De voorgestelde afschrijvingsbeperking houdt in dat met ingang van de
boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2022, onder voorwaarden, niet
langer afgeschreven mag worden op basis van de met inachtneming van
het zakelijkheidsbeginsel bepaalde verrekenprijs. De voorgestelde
beperking beoogt hiermee de hoogte van de afschrijvingen – voor
30

Richtlijn (EU) 2015/121 tot wijziging van de Richtlijn (EU) 2011/96 betreffende de gemeenschappelijke fiscale regeling voor moedermaatschappijen en dochterondernemingen uit
verschillende lidstaten (PbEU 2015, L 21).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

20

boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2022 – te beperken. Dit
betekent dat in situaties die onder de afschrijvingsbeperking vallen per
boekjaar minder kan worden afgeschreven. Daardoor wordt in zulke
situaties ook in totaal – over de gehele levensduur van het desbetreffende
bedrijfsmiddel – minder afgeschreven.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het wenselijk is om een
antimisbruikbepaling in het wetsvoorstel op te nemen en geven daarbij
een voorbeeld van een bestaande antimisbruikbepaling. Verder vragen de
leden van de fractie van GroenLinks of het kabinet varianten voor ogen
heeft waarmee dit wetsvoorstel kan worden aangescherpt. In dat verband
vragen deze leden de beleidsoptie die de heer Vleggeert en Tax Justice
hebben aangedragen uit te werken in een amendement.
De voorgestelde maatregelen uit dit wetsvoorstel vloeien voort uit één
van de aanbevelingen – uit de voorgestelde basisvariant – van de
Adviescommissie belastingheffing van multinationals om mismatches die
ontstaan door een verschil in toepassing van het zakelijkheidsbeginsel in
de vennootschapsbelasting te voorkomen.31 Op deze manier beoogt dit
wetsvoorstel verrekenprijsverschillen te neutraliseren en situaties van
dubbele niet-heffing te voorkomen (een aftrek zonder betrekking in de
heffing of een dubbele aftrek). De voorgestelde maatregelen bewerkstelligen dat de winst in die gevallen ten minste eenmaal ergens wordt
betrokken in een naar de winst geheven belasting. Hiermee loopt
Nederland ook internationaal meer in de pas. Het kabinet heeft – mede
naar aanleiding van de internetconsultatie – het conceptwetsvoorstel dat
voor internetconsultatie is aangeboden aangepast. Met de doorgevoerde
aanpassingen wordt de doelstelling van het wetsvoorstel – om dubbele
niet-heffing in voorkomende gevallen te bestrijden – naar de mening van
het kabinet verstevigd. In de eerste plaats is in het wetsvoorstel geregeld
dat ook verrekenprijsverschillen op basis van het zogenoemde totaalwinstbeginsel (dat het zakelijkheidsbeginsel omvat) te ondervangen. Deze
aanpassing is noodzakelijk om de wettekst juridisch toepasbaar te maken
en om de effectieve werking van de maatregelen zeker te stellen. De
aanpassing houdt in dat de maatregelen niet alleen aangrijpen bij
verrekenprijsverschillen op basis van het gecodificeerde zakelijkheidsbeginsel (arm’s-lengthbeginsel), maar ook bij verrekenprijsverschillen op
basis van het totaalwinstbeginsel.
Daarnaast is in het voorgestelde artikel 8bd Wet Vpb 1969 een flankerende
maatregel opgenomen die een dubbele niet-heffing als gevolg van een
waarderingsverschil voorkomt in het geval er sprake is van kapitaalstortingen, winstuitdelingen, teruggaven van gestort kapitaal, liquidatieuitkeringen en daarmee vergelijkbare rechtshandelingen in «natura». In
dergelijke gevallen is er geen sprake van een verrekenprijsverschil waar
het wetsvoorstel primair bij aangrijpt, maar van een verschil in de
waardering van een verkregen vermogensbestanddeel. Onder meer de
heer Vleggeert heeft hiervoor in zijn reactie op de internetconsultatie
aandacht gevraagd. Met het voorgestelde artikel 8bd Wet Vpb 1969 wordt
dit ondervangen en wordt een effectieve werking van het wetsvoorstel
bewerkstelligd. Verder heeft het kabinet het wetsvoorstel aangevuld met
extra maatregelen die zien op de overdracht van een schuld. Als gevolg
hiervan grijpt het wetsvoorstel ook aan bij de overdracht van een schuld
door een gelieerd lichaam aan een belastingplichtige die – kort gezegd –
leidt tot een dubbele niet-heffing. Het kabinet ziet geen aanleiding om een
extra handvat in de vorm van bijvoorbeeld een antimisbruikbepaling in de
wet op te nemen. Bovendien maakt een dergelijk uitbreiding het
wetsvoorstel complexer. Het is niet uit te sluiten dat een structuur
mogelijk is die volgens de letter van de wet is toegestaan, maar die
gericht is op belastingverijdeling en in strijd is met doel en strekking van
31

Kamerstukken II 2020/21, 35 572, nr. 5, p.7 en Kamerstukken II 2020/21, 31 066, nr. 699.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

21

de wet. Juist voor deze situaties, die niet op voorhand allemaal te
overzien zijn, biedt fraus legis uitkomst. Door het open karakter van fraus
legis is het niet nodig voor iedere ongewenste constructie een specifieke
antimisbruikbepaling in de wet op te nemen. In het specifieke voorbeeld
dat de leden van de fractie van GroenLinks schetsen waarbij een in het
buitenland gevestigde moedermaatschappij een renteloze lening verstrekt
aan een tussenhoudster en de tussenhoudster het bedrag tegen een
zakelijke rente doorleent aan een Nederlandse dochtermaatschappij, is
geen sprake van een neerwaartse aanpassing van de winst in Nederland.
Of een dergelijke situatie kan worden bestreden met fraus legis zal per
geval op basis van de specifieke feiten en omstandigheden van dat geval
moeten worden beoordeeld.
Het staat de leden van uw Kamer vrij om gebruik te maken van het recht
om een amendement in te dienen op een wetsvoorstel. Ambtenaren
kunnen daarbij op verzoek technische assistentie verlenen.
1.4 Enkele uitgangspunten bij het voorstel
De leden van de fractie van de VVD vragen of het wetsvoorstel leidt tot
een aanpassing van het begrip informeel kapitaal in de dividendbelasting
en of het wetsvoorstel doorwerkt naar de Wet bronbelasting 2021. De
voorgestelde maatregelen maken uitsluitend voor de vennootschapsbelasting een inbreuk op het totaalwinstbeginsel. De voorgestelde maatregelen zijn derhalve niet van toepassing op de dividendbelasting waardoor
geen sprake is van een aanpassing van het begrip informeel kapitaal in de
dividendbelasting. Er kan ook sprake kan zijn van samenloop van het
wetsvoorstel met de Wet bronbelasting 2021.32 Dit betekent in dit geval
dat in bepaalde situaties beide wetten gelijktijdig van toepassing kunnen
zijn. Voor toepassing van de bronbelasting wordt belasting geheven over
de naar Nederlandse maatstaven zakelijke vergoeding op basis van het
zakelijkheidsbeginsel.33 Op basis van het onderhavige wetsvoorstel kan
zich echter de situatie voordoen dat niet de (volledige) zakelijke
vergoeding (rente of royalty) in aanmerking wordt genomen bij het
bepalen van de winst van de belastingplichtige. Hoewel de rente- of
royaltykosten dus niet ten laste komen van het Nederlandse resultaat van
de belastingplichtige wordt er, mits voldaan is aan de voorwaarden, wél
over de volledige zakelijke vergoeding bronbelasting van 25% ingehouden
ten laste van het gelieerde lichaam met wie de onderlinge rechtsverhouding bestaat.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het klopt dat voor elke
verschijningsvorm van informeel kapitaal bij de onderlinge relevante
rechtsverhouding een overeengekomen of opgelegde verrekenprijs moet
worden geïdentificeerd, en als die verrekenprijs er niet is, dat het
voorgestelde 8bd Wet Vpb 1969 als vangnetbepaling functioneert. Het
klopt dat, indien sprake is van een onderlinge rechtsverhouding tussen
gelieerde lichamen in de kapitaalsfeer, geen sprake is van een opgelegde
of overeengekomen verrekenprijs, en voor die gevallen het voorgestelde
artikel 8bd Wet Vpb 1969 als vangnetbepaling functioneert. Het
wetsvoorstel ziet in de basis op mismatches die het gevolg zijn van een
verschil in verrekenprijzen en, zonder toepassing van de voorgestelde
maatregelen, in Nederland de belastbare winst verlagen. Het voorgestelde
artikel 8bd Wet Vpb 1969 ziet als flankerende maatregel op bepaalde
gevallen waarin geen sprake is van een verrekenprijsverschil, maar van
een verschil in de waardering van een door de belastingplichtige van een
aan haar gelieerd lichaam verkregen vermogensbestanddeel. Een
effectieve werking van het wetsvoorstel wordt bewerkstelligd door ook
32
33

Kamerstukken 2021/22, 35 933, nr. 3, p. 11–12.
Zie artikel 3.2 Wet bronbelasting 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

22

een dubbele niet-heffing als gevolg van een waarderingsverschil bij
kapitaalstortingen, winstuitdelingen, teruggaven van gestort kapitaal,
liquidatie-uitkeringen en daarmee vergelijkbare rechtshandelingen in
natura te voorkomen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de gevolgen van het
wetsvoorstel voor enkele veel voorkomende verschijningsvormen van
informeel kapitaal die nog niet aan bod zijn gekomen in de memorie van
toelichting. Zij vragen specifiek om in te gaan op central procurement
companies en zogenoemde principaalstructuren. Ook bij central procurement companies (centrale inkooporganisaties binnen een concern) en
zogenoemde principaalstructuren zal een neerwaartse aanpassing van de
winst slechts mogelijk zijn voor zover er ter zake van de onderlinge
rechtsverhoudingen tussen belastingplichtige en de aan haar gelieerde
lichamen een corresponderende opwaartse aanpassing van de winst
plaatsvindt bij die gelieerde lichamen. De fiscale winst van een centrale
inkooporganisatie in Nederland dient te worden vastgesteld aan de hand
van een zakelijke beloning voor de uitgeoefende functies, gebruikte activa
en gelopen risico’s met behulp van een vergelijkbaarheidsanalyse. Indien
er meer commerciële winst is dan op basis van het zakelijkheidsbeginsel
toerekenbaar is aan die centrale inkooporganisatie zou er sprake kunnen
zijn van een neerwaartse aanpassing van de winst van die centrale
inkooporganisatie (informeel kapitaal of verkapt dividend). Dat deel van
de winst hoort aan één of meerdere concernvennootschappen te worden
toegerekend op basis van het zakelijkheidsbeginsel. Voor toepassing van
het wetsvoorstel zal derhalve bepaald dienen te worden met welke
gelieerde lichamen sprake is van een onderlinge rechtsverhouding zodat
op het niveau van die gelieerde lichamen kan worden beoordeeld of
sprake is van een corresponderende opwaartse aanpassing die wordt
betrokken in een naar de winst geheven belasting. Het voorgaande geldt
eveneens voor een belastingplichtige in een zogenoemde principaal
structuur met activiteiten zoals door de leden van de fractie van GroenLinks zijn beschreven.
2. Flankerende maatregel
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of elke verschijningsvorm
van informeel kapitaal in de vennootschapsbelasting vanaf de inwerkingtreding van het wetsvoorstel getoetst moet worden aan de voorgestelde
artikelen 8bb, 8bc, 8bd en 35 Wet Vpb 1969. Daarnaast vragen deze leden
– aan de hand van voorbeelden – of de verkrijging van een vermogensbestanddeel door middel van een overgang onder algemene titel, zoals bij
een grensoverschrijdende juridische fusie of splitsing, ook kwalificeert als
een met een kapitaalstorting, winstuitdeling, teruggaaf van gestort
kapitaal, liquidatie-uitkering vergelijkbare rechtshandeling. Verder vragen
de leden van de fractie van GroenLinks – aan de hand van een voorbeeld –
of het wetsvoorstel dubbele niet-heffing voorkomt in de gevallen waarin
een vennootschap haar zetel naar Nederland verplaatst.
De structuren (of voorwaarden) die – door de voorgestelde maatregelen
uit dit wetsvoorstel – worden geraakt zijn in de regel onzakelijk doordat
gelieerde lichamen binnen een concern onzakelijk met elkaar handelen.
Met de voorgestelde maatregelen uit dit wetsvoorstel worden bepaalde
ongewenste situaties van dubbele niet-heffing bestreden. De voorgestelde
maatregelen hebben tot gevolg dat onzakelijke baten tot de winst worden
gerekend of zakelijk lasten niet in aanmerking worden genomen bij het
bepalen van de winst voor zover er sprake is van een verrekenprijs- of
waarderingsverschil dat kan leiden tot dubbele niet-heffing zonder de
voorgestelde maatregelen. Dit betekent dat voor zover bij het gelieerde
lichaam geen corresponderende opwaartse aanpassing van de winst
plaatsvindt, in zoverre geen sprake meer is van een (onbelaste) informele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

23

kapitaalstorting in de belastingplichtige of een (eventueel op grond van de
deelnemingsvrijstelling vrijgestelde) verkapte winstuitdeling aan de
belastingplichtige. Het wetsvoorstel is enkel van toepassing bij
verrekenprijs- of waarderingsverschillen tussen gelieerde lichamen
waardoor informele kapitaalstortingen door een natuurlijk persoon of een
IB-onderneming niet getroffen worden door het wetsvoorstel.
In het voorgestelde artikel 8bd Wet Vpb 1969 is een flankerende maatregel
opgenomen die dubbele niet-heffing bestrijdt in het geval er – kort gezegd
– sprake is van kapitaalstortingen, winstuitdelingen, teruggaven van
gestort kapitaal, liquidatie-uitkeringen en daarmee vergelijkbare rechtshandelingen in «natura». In dergelijke gevallen is er – kort gezegd – geen
sprake van een verrekenprijsverschil waar het wetsvoorstel primair bij
aangrijpt, maar van een verschil in de waardering van een verkregen
vermogensbestanddeel. Op deze wijze wordt een effectievere werking van
het wetsvoorstel bewerkstelligd. De flankerende maatregel betreft een
aanscherping ten opzichte van het conceptwetsvoorstel dat voor
internetconsultatie is aangeboden.
Een aantal belangstellenden heeft bij de internetconsultatie aandacht
gevraagd voor de werking van het onderhavige wetsvoorstel waarin een
belastingplichtige een vermogensbestanddeel verkrijgt door middel van
een formele kapitaalstorting waarbij dubbele niet-heffing optreedt. Het
kabinet voorkomt met het voorgestelde artikel 8bd Wet Vpb 1969 niet
alleen verkrijgingen door middel van kapitaalstortingen die leiden tot
dubbele niet-heffing – zoals door belangstellenden is ingebracht tijdens de
internetconsultatie – maar ook de verkrijgingen door middel van winstuitdelingen, teruggaven van gestort kapitaal, liquidatie-uitkeringen en
daarmee vergelijkbare rechtshandelingen. Daarnaast zijn er in het
voorgestelde artikel 8bc, tweede lid, en artikel 8bd, tweede lid, Wet Vpb
1969 additionele maatregelen genomen die betrekking hebben op dubbele
niet-heffing die kan ontstaan bij de verkrijging van een schuld. Deze
hiervoor genoemde aanscherpingen vormen gezamenlijk in onderlinge
samenhang een substantiële uitbreiding ten opzichte van het wetsvoorstel
dat voor internetconsultatie is aangeboden. Hierbij dient te worden
opgemerkt dat de Nederlandse inspecteur conform ATAD1 in principe bij
de vaststelling van de hoogte van de step-up de waarde die de
vertrekstaat bij de overbrenging aan het vermogensbestanddeel heeft
toegekend als uitgangspunt kan nemen.34 De uitbreiding van de flankerende maatregel voor grensoverschrijdende juridische fusies en splitsingen en zetelverplaatsingen naar Nederland zou complexe wetgeving
vergen die de uitvoerbaarheid door de Belastingdienst niet ten goede
komt. Bovendien is het kabinet van mening dat de resterende risico’s van
kunstmatige winstverschuiving het meest effectief kunnen worden
aangepakt in een zo groot mogelijk internationaal verband. Zoals eerder
opgemerkt, zijn in dat kader inmiddels belangrijke stappen gezet binnen
het Inclusive Framework van de OESO in Pijler 2 voor een wereldwijd
minimumniveau van belastingheffing.
Het kabinet ziet gelet op het voorgaande geen aanleiding om de maatregelen in het onderhavige wetsvoorstel nog verder uit te breiden voor
gevallen waarin een belastingplichtige een vermogensbestanddeel
verkrijgt door middel van een grensoverschrijdende juridische fusie of
splitsing of voor gevallen waarin een lichaam zijn zetel verplaatst naar
Nederland.
3. Budgettaire aspecten
De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet kan toelichten
op basis waarvan de budgettaire inschattingen voor de voorgestelde
hoofdmaatregel en de flankerende maatregel zijn gemaakt. Zij vragen of
34

Kamerstukken II 2018/19, 35 030, nr. 3, p. 17 en 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

24

kapitaalstortingen en winstuitdelingen in natura relatief gezien zo vaak
voorkomen. Voorts vragen zij of het kabinet ook kan aangeven waarom de
opbrengsten in 2022 en 2023 lager zijn dan de structurele opbrengst vanaf
2024. Daarnaast vragen zij waarop het kabinet baseert dat het aantal
belastingplichtigen dat wordt geraakt kleiner dan 400 is. Ook vragen zij in
hoeveel aangiftes vennootschapsbelasting gemiddeld per jaar
neerwaartse correcties als informeel kapitaal of verkapt dividend worden
doorgevoerd.
De raming voor de maatregel die primair ziet op verrekenprijsverschillen
is gebaseerd op gegevens uit de aangiften vennootschapsbelasting en de
lijst met informeel-kapitaalstortingen die in beeld zijn gebracht door de
Belastingdienst en zijn uitgewisseld in OESO-verband. Er is gekozen om
de gegevens van het jaar 2017 als basis te gebruiken, omdat dit het meest
recente beschikbare jaar is van de uitgewisselde gegevens. Het totaalbedrag aan informeel kapitaal bedroeg € 8,7 miljard in 2017. In datzelfde
jaar bedroeg het totaalbedrag aan verkapt dividend € 245 miljoen. In 2017
waren er in totaal 318 informeel-kapitaalsituaties en 102 verkaptdividendsituaties.
De basis voor de raming van de flankerende maatregel zijn de mutaties op
de balans van immateriële en materiële activa van bedrijven met een
buitenlandse aandeelhouder. Dit is in totaal € 10,6 miljard. Hier worden
vervolgens afslagen van genomen vanwege transacties die binnenlands
zijn (50%), situaties waar geen prijsverschil bij aanwezig is (80%) en een
algemeen gedragseffect (80%). Uitgaande van een Vpb-tarief van 25%
geeft dit een structurele opbrengst van € 53 miljoen.35
De opbrengsten in 2022 en 2023 zijn lager dan de structurele opbrengst
vanaf 2024 omdat vanaf 2022 alleen de afschrijvingen van aankopen die
vanaf 1 juli 2019 zijn gedaan onder dit wetsvoorstel vallen. Uitgaande van
een lineaire afschrijvingstermijn van vijf jaar kent het budgettaire effect
een ingroeipad tot en met 2024.
Voor een gedetailleerde toelichting bij de raming verwijs ik naar de
ramingstoelichting en certificering van het CPB.36
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of er nog budgettaire
consequenties zijn nu het tarief van de vennootschapsbelasting hoger dan
25% komt te liggen in 2022. In de budgettaire consequenties van de
verhoging van het tarief van de vennootschapsbelasting – als gevolg van
de motie Hermans – is rekening gehouden met de inwerkingtreding van
de voorgestelde maatregelen per 1 januari 2022. Met andere woorden, die
budgettaire consequenties zijn meegenomen in het budgettaire effect van
de verhoging van het tarief van de vennootschapsbelasting.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de komende jaren wordt
gemonitord of 80% van de relevante grondslag in de heffing van andere
landen wordt betrokken. Zij vragen of het kabinet zeker weet dat deze
€ 2.864 miljoen elders belast gaat worden. Deze 80% is een aanname en is
gecertificeerd door het CPB. Het kabinet is echter niet zeker of deze
€ 2.864 miljoen elders belast zal worden, omdat dit in de heffingssfeer
van andere landen valt. De aangifteformulieren worden zo aangepast dat
een belastingplichtige dient aan te kruisen of zij het standpunt inneemt
dat voldaan is aan de bewijslast dat een corresponderende opwaartse
aanpassing wordt betrokken in een naar de winst geheven belasting bij
het gelieerde lichaam. Aan de hand hiervan zal het kabinet de werking van
het wetsvoorstel volgen.

35
36

€ 10,6 miljard x 50% x 20% x 20% x 25%.
Kamerstukken 2021/22, 35 933, nr. 3 (bijlage ramingstoelichting en certificering)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

25

De leden van de fractie van GroenLinks vragen wat de budgettaire
opbrengst is voor de komende jaren wanneer voor de toepassing van het
voorgestelde artikel 35 Wet Vpb 1969 een termijn van vijf jaar zou worden
gekozen zoals aanvankelijk was voorgesteld in het wetsvoorstel dat voor
internetconsultatie is aangeboden. Indien het voorgestelde artikel 35 Wet
Vpb 1969 zou zien op verkrijgingen van bedrijfsmiddelen die vijf boekjaren
voorafgaande aan de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel hebben
plaatsgevonden, zou het budgettaire effect € 57 miljoen hoger zijn in 2022
en € 19 miljoen hoger in 2023.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de berekening van de
grondslag. Hierbij is aangenomen dat voor landen waar niet bij voorbaat
bekend is of de bate in de belastinggrondslag van het andere land wordt
betrokken, de helft van de bate in het andere land in de grondslag van de
raming wordt betrokken. De leden van de fractie van GroenLinks vragen
waarom er wordt gesproken over «bij voorbaat» bekend zijn. Daarnaast
vragen zij of achteraf bekend is of de baten daar in de grondslag zijn
betrokken. Er wordt gesproken over «bij voorbaat» bekend zijn, omdat er
in de aangifte vennootschapsbelasting niet wordt gevraagd naar de
specifieke situatie in het andere land.
4. Uitvoeringsaspecten
De leden van de fractie van de VVD zien graag een uitgebreide reflectie
van het kabinet ten aanzien van de complexiteitsgevolgen van het
wetsvoorstel. Met daarbij aandacht voor maatregelen om eventuele
negatieve consequenties zoveel mogelijk te beperken of te voorkomen. In
dat kader vragen de leden van de fractie van de CDA hoe de complexiteit
in de uitvoering zich verhoudt met de inschatting van het kabinet dat de
maatregel een groep van zo’n circa 400 belastingplichtigen zal raken. Het
onderhavige wetsvoorstel leidt tot een toename van de complexiteit. Dat
hangt onder meer samen met de opgave om grensoverschrijdende
compliance te bereiken in internationale situaties. De toename in
complexiteit is ook gelegen in de wisselwerking met andere regelingen.
Bovendien maakt dit wetsvoorstel inbreuk op het totaalwinstbegrip. Het
aantal belastingplichtigen dat door de voorgestelde maatregelen in dit
wetsvoorstel wordt geraakt, is naar verwachting kleiner dan 400. Dit
betreft vooral bedrijven die internationaal actief zijn. Een belastingplichtige kan meerdere transacties hebben die geraakt worden door deze
maatregelen. De verwachting is dat er discussies zullen ontstaan over de
reikwijdte van de nieuwe regelgeving. Inschatten welke invloed dit
wetsvoorstel zal hebben op de aantallen neerwaartse aanpassingen van
de winst in de toekomst is bijzonder lastig. Met de inschatting dat de
Belastingdienst jaarlijks enkele tientallen tot honderd(en) transacties moet
beoordelen, wordt dit niet onderschat.
De leden van de fractie van de PVV vragen of het kabinet kan aangeven
welke mogelijkheden dan wel alternatieven er zijn onderzocht om de
complexiteit, zowel wetstechnisch en uitvoeringstechnisch, weg te
nemen.
De maatregelen in het onderhavige wetsvoorstel zijn zodanig vormgegeven dat de mismatch – ofwel de dubbele niet-belasting als gevolg van
een verrekenprijsverschil – wordt weggenomen door de voorwaarden,
waaronder de prijs, zoals die feitelijk zijn overeengekomen tussen de
belastingplichtige en het met de belastingplichtige gelieerde lichaam dat
bij de transactie betrokken is als uitgangspunt te nemen. Deze oplossingsrichting is in lijn met één van de maatregelen uit de voorgestelde
basisvariant van de Adviescommissie belastingheffing van multinationals
en sluit ook aan bij de bevindingen van het ambtelijk onderzoek naar de
eventuele aanpassing van de toepassing van het zakelijkheidsbeginsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

26

Een andere route bij de vormgeving van het wetsvoorstel had een
aanpassing van het arm’s-lengthbeginsel in de vennootschapsbelasting
als zodanig kunnen zijn. Dat houdt in dat voor de zakelijke prijs wordt
aangesloten bij de prijs die in het andere land wordt gehanteerd. Hierdoor
zou niet langer sprake zijn van een verschil in verrekenprijzen. Deze
variant zou wetstechnisch niet minder complex en uitvoeringstechnisch
niet minder bewerkelijk zijn dan de huidige vormgeving.
Het kabinet heeft ervoor gekozen om het huidige arm’s-lengthbeginsel
ongewijzigd van kracht te laten zijn. De voorgestelde maatregelen in dit
wetsvoorstel treden – kort gezegd – pas in werking indien een verrekenprijsverschil tot een dubbele niet-heffing leidt. Een dergelijk verschil wordt
vervolgens gecorrigeerd in de winstbepaling van de belastingplichtige.
Een belangrijk voordeel van de door het kabinet gekozen vormgeving is
dat er wordt aangesloten bij de uitleg van het arm’s-lengthbeginsel zoals
geformuleerd in de OESO-richtlijnen voor verrekenprijzen.
De leden van de fractie van het CDA vragen of er wordt verwacht dat van
de voorgestelde maatregelen een afschrikkende werking zal uitgaan. De
leden van de fractie van GroenLinks vragen of het risico dat bedrijven de
voorgestelde maatregelen op eenvoudige wijze zullen ontwijken, al dan
niet met behulp van belastingadviseurs, groot is. Het kabinet is van
mening dat de maatregel doeltreffend is en de beleidswens realiseert om
mismatches door toepassing van het zakelijkheidsbeginsel te voorkomen.
Verder wordt rekening gehouden met bepaalde gedragseffecten. De
verwachting is dat belastingplichtigen ervoor zullen kiezen om de
overeengekomen of opgelegde voorwaarden gelijk te trekken met de
voorwaarden op basis van het zakelijkheidsbeginsel. Op die wijze is niet
langer sprake van dubbele niet-heffing als gevolg van de toepassing van
het zakelijkheidsbeginsel doordat in beiden staten hetzelfde bedrag voor
de transactie in aanmerking wordt genomen.
5. Gevolgen voor het bedrijfsleven
De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoeveel gevallen van
dubbele niet-heffing het kabinet verwacht te voorkomen met dit
wetsvoorstel.
Met dit wetsvoorstel wordt voorkomen dat er door een verschillende
toepassing van het zakelijkheidsbeginsel een dubbele niet-heffing kan
ontstaan. In de raming van de budgettaire gevolgen van dit wetsvoorstel
wordt aangenomen dat 80% van de relevante grondslag als een corresponderende opwaartse aanpassing van de winst wordt betrokken in een
naar de winst geheven belasting. Dit betekent dat in deze gevallen het
wetsvoorstel niet van toepassing is.
6. Advies en consultatie
De leden van de fractie van het CDA vragen of het verstandig is om de
maatregel voor te leggen aan de EC om het risico van strijdigheid met het
Europees recht uit te sluiten, en vragen in te gaan op de jurisprudentie
waarnaar de NOB in haar commentaar van 1 oktober 2021 verwijst. De
NOB ziet een mogelijk risico van strijdigheid met de verkeersvrijheden van
het VWEU. Anders dan bij staatssteun bevat het VWEU geen mechanisme
om van de EC zekerheid te verkrijgen over de uitleg van de bepalingen
inzake het vrije verkeer in het VWEU. Enkel het Hof van Justitie van de EU
(HvJ EU) is bevoegd een bindende uitleg te geven van deze bepalingen.
Het heeft daarom geen toegevoegde waarde om de maatregel voor te
leggen aan de EC, het HvJ EU is in deze op geen enkele wijze gebonden
aan de mening van de EC. Anders dan de NOB meent, wordt aan een
beroep op de dwingende redenen van algemeen belang niet toegekomen.
Er is immers geen sprake van een verboden belemmering, omdat er in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

27

licht van het doel van de voorgestelde regeling geen sprake is van gelijke
gevallen en dus een verschillende behandeling is toegestaan. Het doel
van de voorgestelde regeling is het voorkomen van een dubbele
niet-heffing bij toepassing van het zakelijkheidsbeginsel. In het licht van
het doel van de voorgestelde regeling is de situatie dat er geen corresponderende opwaartse aanpassing wordt betrokken in een naar de winst
geheven belasting in het buitenland, niet vergelijkbaar met de situatie dat
er – in het binnenland of in het buitenland – wel sprake is van een
corresponderende opwaartse aanpassing die wordt betrokken in een naar
de winst geheven belasting. Beide situaties mogen dus verschillend
worden behandeld. Aangezien er geen beroep behoeft te worden gedaan
op dwingende redenen van algemeen belang behoeven de arresten die
hierop betrekking hebben (Hornbach37, Lexel38 en SIAT39) geen
bespreking. Zoals is vermeld in de memorie van toelichting heeft het HvJ
EU in het arrest Schempp40 aanvaard dat het ontbreken van een corresponderende heffing in een andere lidstaat ertoe leidt dat er geen
vergelijkbare situatie is. De NOB stelt dat hieraan getwijfeld kan worden in
het licht van het arrest Eurowings41. Echter, het arrest Eurowings had
betrekking op de Duitse «Gewerbesteuer», een belasting op bedrijfsinkomsten en bedrijfsvermogen. Een neerwaartse aanpassing van deze
belasting was afhankelijk van het in de grondslag van de Gewerbesteuer
betrekken van de lease-inkomsten en geleasede activa bij een andere
belastingplichtige, de lessor. Aangezien de «Gewerbesteuer» enkel door
de Duitse Länder werd geheven benadeelde dit per definitie het leasen
van activa bij een buitenlandse partij. Hierin verschilt de voorgestelde
regeling van het wetsvoorstel (en de in geschil zijnde regeling in
Schempp) van de Duitse Gewerbesteuer, aangezien de corresponderende
opwaartse aanpassing ook in een buitenlandse winstbelasting mag
plaatsvinden. Het arrest Eurowings is dan ook geen aanleiding om te
twijfelen aan de Europeesrechtelijke houdbaarheid van de voorgestelde
maatregelen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de termijn van de
onmiddellijke werking van het wetsvoorstel voor wat betreft overdrachten
van bedrijfsmiddelen die hebben plaatsgevonden vóór de inwerkingtredingsdatum van het wetsvoorstel is gesteld op boekjaren die aanvangen
op of na 1 juli 2019. Verder vragen de leden van de fractie van GroenLinks
waarom onmiddellijke werking voor situaties waarin binnen een termijn
van vijf jaar voor inwerkingtreding van het wetsvoorstel een bedrijfsmiddel is overgedragen aan de belastingplichtige complexer zou zijn voor
de uitvoering. Ook de leden van de fractie van de SP vragen naar een
onderbouwing van de termijn van de onmiddellijke werking voor wat
betreft overdrachten die hebben plaatsgevonden vóór de inwerkingtreding van het wetsvoorstel en de uitwerking van die termijn indien de
overdracht vóór 1 juli 2019 heeft plaatsgevonden.
Het wetsvoorstel heeft onmiddellijke werking, zoals gebruikelijk is bij
nieuwe wetgeving.42 Dat zou in dit geval in het uiterste betekenen dat ook
de boekwaarden van vermogensbestanddelen die voor de inwerkingtreding van het wetsvoorstel verkregen zijn zouden moeten worden
aangepast, voor zover in het verleden met betrekking tot die verkrijging
sprake is geweest van een mismatch als bedoeld in het wetsvoorstel. Bij
een onredelijke uitwerking van de onmiddellijke werking kan bij wege van
uitzondering echter daarvan worden afgeweken door de bestaande fiscale
37

HvJ EU 31 mei 2018 in de zaak C-382/16, ECLI:EU:C:2018:366.
HvJ EU 20 januari 2021 in de zaak C-484/19, ECLI:EU:C:2021:34.
39
HvJ EU 5 juli 2012 in de zaak C-318/10, ECLI:EU:C:2012:415.
40
HvJ EU 12 juli 2005 in de zaak C-403/03, ECLI:EU:C:2005:446.
41
HvJ EU 26 oktober 1999 in de zaak C-294/97, ECLI:EU:C:1999:524.
42
Aanwijzing 5.61 van de Aanwijzingen voor de Regelgeving.
38

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

28

behandeling voor bestaande gevallen te behouden (eerbiedigende
werking). In het onderhavige wetsvoorstel is er voor gekozen dat ten
aanzien van bedrijfsmiddelen die door de belastingplichtige zijn verkregen
van een gelieerd lichaam in boekjaren die aanvangen op of na 1 juli 2019
en voor 1 januari 2022 onder omstandigheden een afschrijvingsbeperking
van toepassing is. Dit betekent dat de afschrijving ten laste van de winst
over dergelijke bedrijfsmiddelen vanaf de inwerkingtredingsdatum van dit
wetsvoorstel kan worden beperkt. Daarmee is in feite sprake van
overgangsrecht voor situaties waarin de overdracht van het bedrijfsmiddel heeft plaatsgevonden vóór 1 juli 2019. Voor die bedrijfsmiddelen
geldt derhalve geen afschrijvingsbeperking.
Er is gekozen om aan te sluiten bij boekjaren die aanvangen op of na 1 juli
2019. Deze datum sluit aan bij de ingangsdatum van de nieuwe rulingpraktijk waarbij niet langer zekerheid vooraf wordt gegeven op structuren
waartegen het onderhavige wetsvoorstel zich richt.
Het kabinet is van mening dat de voorgestelde maatregelen in het
onderhavige wetsvoorstel vanaf de genoemde datum voorzienbaar
konden zijn voor belanghebbenden en zij derhalve redelijkerwijs vanaf dat
moment konden verwachten dat de wetgever in wettelijke maatregelen
zou voorzien om de dubbele niet-heffing te voorkomen. Het kabinet meent
daarom dat belastingplichtigen die een bedrijfsmiddel hebben verkregen
van een gelieerd lichaam in boekjaren die aanvangen op of na 1 juli 2019
geen gerechtvaardigde verwachting konden hebben dat de fiscale
gevolgen die onder het huidig recht gelden zouden blijven gelden
gedurende de gehele afschrijvingstermijn van dat bedrijfsmiddel. Voor
verkrijgingen die vóór die datum hebben plaatsgevonden geldt naar de
mening van het kabinet niet dat de voorgestelde wetgeving voldoende
voorzienbaar was voor belanghebbenden. Door aan te sluiten bij de
termijn van boekjaren die aanvangen op of na 1 juli 2019 is bovendien
voor de Belastingdienst de uitvoering minder bewerkelijk dan het geval
zou zijn indien verkrijgingen vóór die datum eveneens onder de afschrijvingsbeperking zouden worden gebracht. Dit komt doordat een langere
termijn ertoe zou leiden dat de afschrijvingsbeperking op meer gevallen
van toepassing zou zijn.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of niet beter aangesloten
had kunnen worden bij de publicatie van de BEPS-rapporten of de
startdatum van de uitwisseling van informeel-kapitaalrulings. Bij het
bepalen van de datum voor het overgangsrecht is het kabinet van mening
dat de voorgestelde maatregelen in het onderhavige wetsvoorstel op dat
moment voorzienbaar waren voor belanghebbenden. Het kabinet is van
mening dat dit op de door de leden van de fractie van GroenLinks
genoemde momenten nog niet het geval was en verwijst in dat kader naar
de hiervoor beantwoorde vragen van deze leden en de leden van de
fractie van de SP.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen aan de hand van een
voorbeeld in hoeverre de voorgestelde afschrijvingsbeperking van het
voorgestelde artikel 35 Wet Vpb 1969 toegepast moet worden. In het door
deze leden geschetste voorbeeld verwerft een Nederlandse bv in
december 2020 de intellectuele eigendomsrechten van een gelieerd
lichaam. De intellectuele eigendomsrechten worden deels verworven via
een aankooptransactie en deels via een kapitaalstorting in natura. De
overeengekomen prijs en de zakelijke verrekenprijs van het aangekochte
deel is 80. De waarde in het economische verkeer van het door middel van
een kapitaalstorting verworven deel bedraagt 20. De bv heeft de
verworven intellectuele eigendomsrechten geactiveerd voor een bedrag
van 100, terwijl ter zake van de overdracht bij het gelieerde lichaam de
zakelijke verrekenprijs van 80 (die betrekking heeft op de aankooptransactie) en de waarde in het economische verkeer van 20 (die ziet op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

29

kapitaalstorting in natura) beiden niet worden betrokken in een naar de
winst geven belasting. Voor toepassing van genoemd artikel 35, eerste en
tweede lid, Wet Vpb 1969 moet onder meer beoordeeld worden of het
bedrijfsmiddel, indien op het tijdstip van de verkrijging het voorgestelde
artikel 8bc, eerste lid, dan wel artikel 8bd, eerste lid, Wet Vpb 1969 van
toepassing zou zijn geweest, op een lagere waarde te boek zou zijn
gesteld dan de op dat tijdstip met inachtneming van het zakelijkheidsbeginsel bepaalde waarde of de op dat tijdstip geldende waarde in het
economische verkeer.43 In het voorbeeld zou artikel 8bc, eerste lid, Wet
Vpb 1969 niet van toepassing zijn geweest op het moment van de
aankoop van het vermogensbestanddeel, omdat de met inachtneming van
het zakelijkheidsbeginsel bepaalde verrekenprijs niet hoger is dan de
tussen de belastingplichtige en het gelieerde lichaam overeengekomen
verrekenprijs. Ik deel de analyse van de leden van de fractie van GroenLinks dat genoemd artikel 35, eerste lid, Wet Vpb 1969 niet van toepassing
is voor het deel van de intellectuele eigendomsrechten dat is verworven
via een aankooptransactie. Er bestaat namelijk geen verrekenprijsverschil
waar het wetsvoorstel primair bij aangrijpt. Dit ligt anders voor het deel
dat is verworven door middel van een kapitaalstorting in natura, omdat
het voorgestelde artikel 8bd, eerste lid, Wet Vpb 1969 wel van toepassing
zou zijn geweest op het moment van die verkrijging. Immers, de waarde
in het economische verkeer van het deel dat is verkregen middels een
kapitaalstorting was op dat moment hoger dan de waarde die bij het
gelieerde lichaam is betrokken in een naar de winst geheven belasting. Er
is dus sprake van een waarderingsverschil waarop het voorgestelde
artikel 35, tweede lid, Wet Vpb 1969 van toepassing is, mits ook aan de
overige voorwaarden is voldaan.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of bij de vormgeving van
het overgangsrecht een rol heeft gespeeld dat bedrijven hun structuren in
overeenstemming hebben gebracht met de antibelastingontwijkingsmaatregelen van de EU (ATAD1 en ATAD2) en OESO (BEPS). Voor situaties
waarin een belastingplichtige een bedrijfsmiddel heeft verkregen van een
aan hem gelieerd lichaam in boekjaren die aanvangen op of na 1 juli 2019
en voor 1 januari 2022 waarop in een boekjaar dat aanvangt op of na
1 januari 2022 nog kan worden afgeschreven, wordt een afschrijvingsbeperking geïntroduceerd. Daarmee is de facto sprake van overgangsrecht
voor situaties waarin de overdracht van het bedrijfsmiddel heeft plaatsgevonden vóór 1 juli 2019. Er is gekozen om aan te sluiten bij boekjaren die
aanvangen op of na 1 juli 2019. De datum van 1 juli 2019 sluit aan bij
ingangsdatum van de nieuwe rulingpraktijk waarbij niet langer zekerheid
vooraf wordt gegeven op structuren waartegen het onderhavige
wetsvoorstel zich richt. In de voorgestelde afschrijvingsbeperking (artikel
35 Wet Vpb 1969) wordt omwille van de uitvoerbaarheid door de
Belastingdienst aangesloten bij «boekjaren die aanvangen op of na 1 juli
2019» in plaats van bij «bedrijfsmiddelen die zijn overgedragen op of na
1 juli 2019». In het rapport van de Adviescommissie belastingheffing
multinationals wordt gevraagd te voorzien in overgangsrecht.44 In dit
verband wijst de Adviescommissie belastingheffing multinationals erop
dat belastingplichtigen die waardevol intellectueel eigendom vanuit
belastingparadijzen naar Nederland hebben gehaald hard kunnen worden
geraakt. Dit terwijl internationaal opererende bedrijven mogelijk in lijn
met de gedachte van het BEPS-project hebben gehandeld (intellectuele
eigendomsrechten en andere vermogensbestanddelen daar onderbrengen waar de waarde wordt gecreëerd). Het aangrijpingspunt van

43
44

Kamerstukken II 2021/22, 35 933, nr. 3, p. 45.
Kamerstukken II 2019/20, 31 066, nr. 623, p. 98.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

30

1 juli 2019 is minder complex voor de uitvoerbaarheid omdat er – ten
opzichte van 1 januari 2017 – minder ver moet worden teruggekeken in de
tijd.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of inzicht kan worden
gegeven in de hoeveelheid bedrijfsmiddelen die zijn overgedragen in de
boekjaren die aanvangen op of na 1 juli 2019, waarop de aftrekbeperking
volgens het wetsvoorstel van toepassing zal zijn. Voorts vragen zij om
hoeveel bedrijven het gaat en om welk bedrag in totaal bij benadering.
Daarnaast vragen zij of inzicht kan worden gegeven in de hoeveelheid
bedrijfsmiddelen die zijn overgedragen in de vijf jaren voorafgaand aan
de inwerkingtreding van het wetsvoorstel, om hoeveel bedrijven het gaat
en om welk bedrag in totaal bij benadering. Het is niet bekend wat het
aantal of de omvang is van de overdracht van bedrijfsmiddelen als
zodanig.
7. Evaluatie en monitoring
De leden van de fractie van het CDA lezen dat het effect van het
wetsvoorstel gemonitord zal worden, maar zij lezen niets over een
evaluatie. Zij vragen of het kabinet kan toelichten waarom geen evaluatie
is opgenomen. Ook vragen zij het kabinet of de Kamer op de hoogte zal
worden gesteld van de effecten van de monitoring. De leden van de
fractie van GroenLinks vragen hoe zal worden gemonitord of deze wet het
gewenste effect heeft. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
het kabinet waarom ervoor gekozen is om geen evaluatiebepaling in het
wetsvoorstel op te nemen terwijl de gevolgen verstrekkend kunnen zijn.
Daarnaast vragen zij het kabinet in te gaan op de gevolgen van de
voorgenomen monitoring voor de Belastingdienst.
De maatregel is doeltreffend omdat de beleidswens om bepaalde
mismatches door toepassing van het zakelijkheidsbeginsel die leiden tot
dubbele niet-heffing te voorkomen wordt gerealiseerd. Daarnaast is het
wetsvoorstel doelmatig, mede omdat de mismatch op een gerichte wijze
wordt aangepakt en het onderhavige wetsvoorstel ook een budgettaire
opbrengst kent. Om deze redenen is het de verwachting dat de conclusie
van een evaluatie aangaande de doeltreffendheid en doelmatigheid van
de maatregel bij voorbaat een positief resultaat heeft. Daarnaast is het
kabinet niet voornemens om deze mogelijkheid tot dubbele niet-heffing te
herintroduceren. De aangifteformulieren worden zo aangepast dat een
belastingplichtige dient aan te geven of sprake is van een corresponderende opwaartse aanpassing in een naar de winst geheven belasting bij
het gelieerde lichaam. In die gevallen doet zich namelijk niet (langer)
dubbele niet-heffing voor, omdat sprake is van een corresponderende
opwaartse aanpassing die wordt betrokken in een naar de winst geheven
belasting bij het gelieerde lichaam. Aan de hand hiervan zal het kabinet
monitoren of het aantal mismatches en situaties van dubbele niet-heffing
daadwerkelijk afneemt. De noodzakelijke systeemaanpassingen in de
aangifte vennootschapsbelasting kunnen tijdig door de Belastingdienst
worden gerealiseerd. Deze gegevens kunnen gebruikt worden voor
monitoring.
8. Overige
De leden van de fractie van GroenLinks hebben gevraagd om de antimisbruiktoets in de vennootschapsbelasting aan te scherpen naar aanleiding
van een recent arrest van de Hoge Raad in het kader van de renteaftrekbeperking gericht tegen winstdrainage zoals opgenomen in artikel 10a Wet
Vpb 1969.
De renteaftrekbeperking gericht tegen winstdrainage – zoals opgenomen
in artikel 10a Wet Vpb 1969 – is in het Belastingplan 2017, het Belas-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

31

tingplan 2018 en het Belastingplan 2021 aangepast. In het Belastingplan
2017 is expliciet vastgelegd en verduidelijkt dat ook sprake is van de
vereiste «verbondenheid» bij de aanwezigheid van een zogenoemde een
samenwerkende groep. In het Belastingplan 2018 is explicieter in de
wettekst tot uitdrukking gebracht dat ook in situaties dat een belastingplichtige aannemelijk heeft gemaakt dat een schuld die rechtens is
aangegaan met een verbonden lichaam in feite is verschuldigd aan een
derde, de belastingplichtige tevens aannemelijk dient te maken dat aan de
met die schuld gefinancierde rechtshandeling in overwegende mate
zakelijke overwegingen ten grondslag liggen. Met deze aanpassing wordt
voorkomen dat belastingplichtigen, al dan niet op termijn, potentieel
aanspraak gaan maken op de tegenbewijsregeling van artikel 10a Wet Vpb
1969 in het geval van uiteindelijke derdenfinanciering van een onzakelijke
rechtshandeling. In het Belastingplan 2021 is wettelijk geregeld dat
toepassing van artikel 10a Wet Vpb 1969 per saldo niet langer kan leiden
tot een lagere winst. Hiermee wordt voorkomen dat artikel 10a Wet Vpb
1969 – kort gezegd – per kwalificerende schuld kan leiden tot een
vrijstelling. Overigens oordeelde de Hoge Raad recentelijk in het
zogenoemde Hunkemöller-arrest betreffende renteaftrek dat er sprake was
van misbruik van recht (fraus legis).45 Deze uitspraak biedt – kort gezegd –
de mogelijkheid voor de Belastingdienst om renteaftrek te weigeren als de
inspecteur kan aantonen dat een belastingplichtige leningen is aangegaan
die kort gezegd enkel zijn terug te voeren op het doorslaggevende motief
van het bewerkstelligen van de renteaftrek.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe het totaal informeel
kapitaal van € 8,7 miljard in 2017 is samengesteld. Zij vragen voorts of
hier ook de afschrijvingen in zitten op eerdere overgedragen bedrijfsmiddelen en in hoeverre het betrekking heeft op rulings die in 2017 zijn
afgegeven. Ook vragen zij of voor andere jaren dan 2017 kan worden
aangegeven om welk bedrag aan informeel kapitaal het ging. Ten slotte
vragen deze leden hoeveel het totaal aan kapitaal bedraagt dat naar
Nederland is overgedragen. In dat verband vragen de leden van de fractie
van GroenLinks naar de afschrijvingen in Nederland in relatie tot de vraag
of in het andere land een heffing heeft plaatsgevonden ter zake van het
door de belastingplichtige verkregen activum.
Het totaal aan informeel kapitaal van € 8,7 miljard in 2017 is gebaseerd op
gegevens uit de aangiften vennootschapsbelasting en de lijst met
informeel-kapitaalstortingen die in beeld zijn gebracht door de Belastingdienst en zijn uitgewisseld in OESO-verband. Er is gekozen om de
gegevens van het jaar 2017 als basis voor de raming te gebruiken, omdat
dit het meest recente beschikbare jaar is van de uitgewisselde gegevens.
De afschrijvingen op eerder overgedragen bedrijfsmiddelen en rulings die
in 2017 zijn afgegeven zijn daarbij in de raming meegenomen. Alleen voor
het aangiftejaar 2016 kan op basis van de lijst met informeelkapitaalstortingen die handmatig in beeld zijn gebracht door de Belastingdienst worden aangegeven om welk bedrag aan informeel kapitaal het
ging. Voor het aangiftejaar 2016 zijn in totaal 157 informeel-kapitaal
situaties met een internationaal karakter in beeld gebracht. Het totaal aan
geaccumuleerd kapitaal dat naar Nederland is overgedragen zonder dat
daar een heffing in een andere staat tegen overstaat, is niet precies
bekend. Op basis van een handmatige kwalitatieve controle is in de
raming aangenomen dat ongeveer driekwart van de grondslag ziet op
afschrijvingen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het kabinet onderzoek
heeft verricht naar de uitbreiding van de reikwijdte van het wetsvoorstel

45

Hoge Raad 16 juli 2021, ECLI:NL:2021:1152.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

32

naar transacties waarbij geen sprake is van een onderlinge rechtsverhouding of overeengekomen verrekenprijs.
Naar aanleiding van de reacties uit de internetconsultatie zijn in de
artikelsgewijze toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel verduidelijkingen aangebracht en handvatten gegeven om goed te kunnen beoordelen of sprake is van een onderlinge rechtsverhouding en zo ja op welk
niveau deze bestaat.
Voor de invulling wat – voor de toepassing van het wetsvoorstel – wordt
verstaan onder een onderlinge rechtsverhouding ter zake waarvan
voorwaarden worden overeengekomen of opgelegd, wordt aangesloten
bij de invulling van dit begrip onder toepassing van artikel 8b Wet Vpb
1969. Het begrip dient uitgelegd te worden in lijn met artikel 9 OESO
Modelverdrag en het OESO Commentaar hieromtrent, de OESO-richtlijnen46 en het Verrekenprijsbesluit.47 De term onderlinge rechtsverhouding ter zake waarvan voorwaarden worden overeengekomen of
opgelegd moet derhalve ruim worden uitgelegd en omvat niet alleen een
schriftelijke overeenkomst tussen gelieerde partijen.
Daarnaast is in het voorgestelde artikel 8bd Wet Vpb 1969 een flankerende
maatregel opgenomen die een dubbele niet-heffing als gevolg van een
waarderingsverschil voorkomt in het geval er – kort gezegd – sprake is van
kapitaalstortingen, winstuitdelingen, teruggaven van gestort kapitaal,
liquidatie-uitkeringen en daarmee vergelijkbare rechtshandelingen in
«natura». In dergelijke gevallen is er geen sprake van een verrekenprijsverschil waar het wetsvoorstel primair bij aangrijpt, maar van een verschil
in de waardering van een verkregen vermogensbestanddeel. Een aantal
belangstellenden heeft hiervoor in de internetconsultatie aandacht
gevraagd. Met het voorgestelde artikel 8bd Wet Vpb 1969 wordt dit
ondervangen.
De Staatssecretaris van Financiën,
J.A. Vijlbrief

46

Transfer pricing guidelines for multinational enterprises and tax administrations (in de tekst
aangeduid als OESO-richtlijnen)
47
Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 22 april 2018, nr. 2018–6865, Stcrt. 2018,
26874.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 933, nr. 6

33