Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2550
Vragen van het lid Van Brenk (50PLUS) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het bericht «Ambtenaren met AOW mogen niet langer
doorwerken» (ingezonden 22 maart 2019).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (ontvangen 29 april 2019) Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2018–2019, nr. 2533
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het krantenbericht «Ambtenaren met AOW
mogen niet langer doorwerken»?1 Is het waar dat de beleidslijn van het
kabinet Rutte II om ambtenaren juist in de gelegenheid te stellen om na de
AOW-leeftijd door te werken nu verlaten wordt omdat het ambtenarenbestand te «grijs» is, en er «niet voldoende ruimte» is voor nieuwe instroom?
Kan worden toegelicht waarom voor deze beleidswijziging is gekozen?
Antwoord 1
In de cao Rijk 2018–2020 is afgesproken dat doorwerken na de AOWgerechtigde leeftijd vanaf 1 januari 2020 alleen mogelijk is in specifieke
gevallen op basis van overeenstemming tussen de werkgever en de
medewerker. Hierbij worden de persoonlijke en financiële omstandigheden
van de medewerker nadrukkelijk meegewogen.
Hiertoe is besloten omdat deze beleidsmaatregel aansluit bij zowel de
uitgangspunten in het Strategisch Personeelsbeleid Rijk 2025 (SPB 2025), dat
ik op 13 juli 2018 aan uw Kamer heb gestuurd2, als bij de modernisering van
arbeidsvoorwaarden.
Vraag 2
Klopt het, dat recent onderzoek van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) juist uitwijst dat het vrijlaten van de pensioenleeftijd
nauwelijk effect heeft om mensen langer aan de slag te houden, en dat
onderzoek ook uitwijst dat het een hardnekkig misverstand is dat dit ten koste

1

Trouw 21 maart 2019; https://www.trouw.nl/samenleving/rijksambtenaren-met-aow-mogenstraks-niet-langer-doorwerken-~a2979841/
2
Kamerstuk 31 490, nr. 243

ah-tk-20182019-2550
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

gaat van de werkgelegenheid van jongeren, en dat er dus geen verdringing
optreedt?3
Is het waar dat van de circa 130.000 overheidsambtenaren, ongeveer 460
werknemers ouder dan de AOW-leeftijd is, en dat derhalve het niet na de
AOW-leeftijd door laten werken van ambtenaren een gering effect zal hebben
op het tegengaan van vergrijzing en het bevorderen van nieuwe instroom,
laat staan het substantieel verjongen van het personeelsbestand?
Antwoord 2
Ik heb kennisgenomen van het onderzoek waar u aan refereert.
Onderstaande grafiek laat zien hoeveel medewerkers binnen het Rijk ouder
zijn dan de AOW-leeftijd. In 2018 betreft dit 811 medewerkers.

Bron: P-Direkt
Hoe deze aantallen zich verhouden tot het totaalbestand aan personeel is te
zien in onderstaande grafiek.

Bron: P-Direkt
Het aantal medewerkers dat doorwerkt na de AOW-gerechtigde leeftijd betreft
een relatief kleine groep ten opzichte van het totale personeelsbestand. Ik
onderschrijf dat de genomen beleidsmaatregel niet substantieel zal bijdragen
3

Zie bijvoorbeeld: onderzoek «Doorwerken na de AOW-gerechtigde leeftijd». Van impact en drijfveren naar implicaties voor beleid. Maastricht University. Researchcentrum voor Onderwijs en
Arbeidsmarkt/ROA, 2017, zie verder: Werken met een AOW. Omvang, beweegredenen en
risico’s van verdringing, NETSPAR, februari 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

aan verjonging. Wel levert deze maatregel een bijdrage aan het effectueren
van een meer evenwichtig personeelsbestand waarbij noodzakelijke expertise
beschikbaar blijft. Daarnaast draagt deze beleidsmaatregel bij aan modern
personeelsbeleid en bijpassende arbeidsvoorwaarden, voor iedere levensfase.
Vraag 3
Deelt u mening, dat verhoging van de AOW-leeftijd gezorgd heeft voor
bewustwording en beleidsontwikkeling ter zake van duurzame inzetbaarheid
van oudere werkenden?
Antwoord 3
De vergrijzing, ontgroening en toenemende levensverwachting maken langer
doorwerken mogelijk en noodzakelijk. Langer doorwerken speelt niet alleen
een rol als het gaat om het op lange termijn betaalbaar houden van
voorzieningen voor alle generaties, maar ook als het gaat om een arbeidsmarkt met een evenwichtige balans tussen mensen die werken en mensen
die niet meer tot de beroepsbevolking horen. De pensioenleeftijd stijgt,
omdat we steeds ouder worden en ook met het oog op een evenwichtige
ontwikkeling van het arbeidsaanbod (handen aan het bed, een leerkracht voor
de klas). Ook om deze reden werken we langer door en gaat de AOW-leeftijd
geleidelijk omhoog. Het kabinetsbeleid is daarom gericht op duurzame
inzetbaarheid, zodat mensen steeds beter werkend de pensioengerechtigde
leeftijd bereiken.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het nu onmogelijk maken van doorwerken na de
AOW-leeftijd voor ambtenaren – mede met het oog op de belangrijke
voorbeeldfunctie van de overheid – niet bevorderlijk is voor het stimuleren
van maatregelen, gericht op duurzame inzetbaarheid van oudere werknemers,
waaronder ambtenaren? Kunt u uw antwoord motiveren?
Antwoord 4
Deze mening deel ik niet. Ik benadruk dat doorwerken na de AOWgerechtigde leeftijd vanaf 1 januari 2020 nog steeds mogelijk is op basis van
overeenstemming tussen de werkgever en de medewerker. Hierbij worden de
persoonlijke en financiële omstandigheden van de medewerker nadrukkelijk
meegewogen.
Het Rijk heeft speciale aandacht voor de laatste fase in de carrière van
rijksambtenaren. Ik hecht veel waarde aan de inzetbaarheid van iedereen,
onder wie de substantiële groep van oudere werknemers. Daarom werkt het
Rijk toe naar individueel beleid, waarbij in het kader van duurzame inzetbaarheid rekening gehouden wordt met de levensfase. Hierbij wordt geen enkele
groep medewerkers uitgesloten.
Vraag 5
Is het waar dat juist mensen met een lage opleiding, een laag inkomen en
een laag (aanvullend) pensioen zich genoodzaakt zien door te werken na de
AOW-gerechtigde leeftijd?
Antwoord 5
Het inkomen van een AOW-gerechtigde bestaat uit de AOW-uitkering, de
inkomensondersteuning AOW (IOAOW), eventueel aanvullend pensioen en
eventuele gerichte inkomensondersteuning (toeslagen, gemeentelijk
inkomensbeleid). De hoogte van de AOW-uitkering en de IOAOW hangen
samen met het aantal opbouwjaren. Bij volledige opbouw ligt de AOWuitkering boven het sociaal minimum. De IOAOW en eventuele gerichte
inkomensondersteuning komen hier bovenop. De hoogte van het aanvullend
pensioen hangt samen met het arbeidsverleden en hangt af van de afspraken
die werknemer en werkgever hierover hebben gemaakt. Over het algemeen
hanteren pensioenfondsen de ambitie om, bij voldoende opbouwjaren, een
pensioenuitkering te bereiken van 70% van het gemiddeld over de loopbaan
verdiende loon. Bij een volledige AOW-opbouw en een aaneengesloten
loopbaan is er voor een werknemer in principe geen noodzaak tot doorwerken na de AOW-gerechtigde leeftijd. Doorwerken mag natuurlijk wel, en is
fiscaal gezien een aantrekkelijke optie door het wegvallen van de AOWpremie. Bij een onvolledige AOW-opbouw bestaat de mogelijkheid tot een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

aanvulling tot het sociaal minimum vanuit de Participatiewet (Aanvullende
Inkomensvoorziening Ouderen). Het recht op een AIO-aanvulling hangt af van
het inkomen, het vermogen en eventuele andere vormen van draagkracht
zoals het inkomen van de partner.
Vraag 6
Deelt u de mening, dat deze mensen het beste geholpen kunnen worden door
er voor te zorgen dat alle werkenden voldoende pensioen, of een andere
buffer, kunnen opbouwen tijdens het werkzame leven? Welke maatregelen
neemt het kabinet om dit te bevorderen? Welke maatregelen neemt dit
kabinet om financiële problemen bij AOW-gerechtigden te voorkomen en te
helpen oplossen?
Antwoord 6
Zie de beantwoording van vraag 8.
Vraag 7
Bent u bereid, zoals onderzoek van Netspar aanbeveelt, door te gaan met het
steunen van AOW-ers als zij willen doorwerken, zeker omdat dit geen
noemenswaardige impact heeft op de arbeidsmarktkansen van jongeren?4
Antwoord 7
Zie de beantwoording van vraag 10.
Vraag 8
Bent u bereid meer onderzoek te entameren naar de vraag of de toegenomen
arbeidsparticipatie onder AOW’ers met een laag pensioen gepland is, of dat
juist beperkingen in de financiële planning hier de oorzaak van zijn?5
Antwoord 8
Nederland heeft een van de beste pensioenstelsels van de wereld met relatief
hoge vervangingsratio’s. Mede dankzij de AOW leven in Nederland minder
ouderen in armoede dan in andere landen en ook is de armoede onder
ouderen ook drie maal kleiner dan onder jongeren.
Het kabinet vindt het van belang dat werkenden pensioen opbouwen om een
te grote terugval in inkomen bij pensionering te voorkomen. In veel sectoren
worden werknemers op verzoek van sociale partners door de overheid
verplicht om deel te nemen aan de pensioenregeling van het bedrijfstakpensioenfonds. Dankzij dit systeem bouwt het overgrote deel van de werknemers
pensioen op. Voor werkenden die geen pensioen opbouwen via een (verplicht
gesteld) pensioenfonds zijn er verschillende opties om zelf, eventueel fiscaal
gefaciliteerd, pensioen op te bouwen. Tegelijkertijd is zichtbaar dat door de
veranderende arbeidsmarkt, met de groei van verschillende type arbeidsrelaties en andere sectoren, de groep werkenden die geen pensioen opbouwt
steeds groter wordt.
Het kabinet heeft eerder gemeld dit een zorgelijke ontwikkeling te vinden. In
het kader van de vernieuwing van het pensioenstelsel zal het kabinet bezien
of er maatregelen mogelijk zijn die ertoe leiden dat de pensioenopbouw
onder werknemers wordt vergroot. Eveneens zal onderzocht worden in
hoeverre zelfstandigen vrijwillig kunnen aansluiten bij een pensioenfonds,
ook als zij niet eerder deelnemer waren van het pensioenfonds in de sector of
het bedrijf waar ze nu werkzaam zijn.
In de beleidsdoorlichting van artikel 8 van de begroting van SZW zal worden
ingegaan op de vraag in hoeverre wordt bereikt dat armoede onder AOWgerechtigden wordt voorkomen en ouderen niet met een grote inkomensachteruitgang worden geconfronteerd na pensionering. De beleidsdoorlichting
AOW zal eind 2019 worden afgerond.

4

Werken met een AOW. Omvang, beweegredenen en risico’s van verdringing, NETSPAR,
februari 2017. blz. 44, 45.
5
Werken met een AOW. Omvang, beweegredenen en risico’s van verdringing, NETSPAR,
februari 2017, blz. 46.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Vraag 9
Is het gezien de huidige krapte op de arbeidsmarkt niet wenselijk en aan te
bevelen dat alle mensen die vrijwillig willen doorwerken na de AOWgerechtigde leeftijd, dit ook toe te staan? Ziet u hier een kans om een nijpend
arbeidsmarktprobleem voor een stukje aan te pakken?
Antwoord 9
Zie de beantwoording van vraag 10.
Vraag 10
Ziet u kansen om de mogelijkheid van vrijwillig doorwerken na de AOWleeftijd te bevorderen en dit te entameren in CAO’s?
Antwoord 10
Het kabinet vindt het belangrijk om doorwerken na de AOW-gerechtigde
leeftijd mogelijk te maken, ook gezien de huidige krapte op de arbeidsmarkt.
Met de invoering van de Wet werk en zekerheid (Wwz) in 2015 en de Wet
werken na de AOW-gerechtigde leeftijd in 2016 heeft de (toenmalige)
regering al ingezet op het bevorderen van de mogelijkheden tot doorwerken
na de AOW-gerechtigde leeftijd. Met de genoemde wetten zijn arbeidsrechtelijke belemmeringen voor het doorwerken na de AOW-gerechtigde leeftijd
weggenomen. Zo is het onder andere mogelijk om bij cao van de ketenbepaling af te wijken ten aanzien van AOW-gerechtigde werknemers, kan ontslag
plaatsvinden zonder tussenkomst van een rechter of het UWV, is de verplichting tot loondoorbetaling bij ziekte van een AOW-gerechtigde werknemer
beperkt en is de opzegtermijn beperkt tot 1 maand. De regering steunt met
deze maatregelen die het doorwerken na de AOW-gerechtigde leeftijd
vergemakkelijken en aantrekkelijker maken, werkgevers en werknemers die
van deze mogelijkheid gebruik willen maken. Het kabinet meent dat hiermee
voldoende mogelijkheden worden geboden om het doorwerken na de
AOW-gerechtigde leeftijd vorm te kunnen geven. Werkgevers en werknemers
kunnen hiernaast in cao’s aanvullende afspraken maken over de mogelijkheden rondom het doorwerken na de AOW-gerechtigde leeftijd.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen ter zake van Wiersma
(VVD), ingezonden 22 maart 2019 (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2018–2019, nr. 2549)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5