2

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

520
Vragen van het lid Koopmans (VVD) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
over een droneverbod vanwege privacy (ingezonden 25 oktober 2017).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming), mede namens de
Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 28 november 2017) Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 461
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Molenaars Kinderdijk willen droneverbod
vanwege privacy»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u een overzicht geven van privacy-gerelateerde klachten over en
schendingen door hobbydrones in Nederland? Zo nee, kunt u hier op korte
termijn een studie naar laten doen?
Antwoord 2
De Autoriteit Persoonsgegevens heeft de afgelopen twee jaar niet of
nauwelijks signalen ontvangen over het gebruik van drones. Bij de politie
worden alle overtredingen of meldingen met betrekking tot drones verwerkt
in het bedrijfsprocessensysteem BVH. Daarbij wordt geen onderscheid
gemaakt tussen overtredingen die gerelateerd zijn aan privacy en andere
overtredingen, zoals gevaar voor de luchtvaart. Een overzicht van deze
meldingen en overtredingen laat het volgende beeld zien:
Jaar

Hobby

Beroeps

Aantal PV’s

Aantal drones

jan–dec 2016
jan–jun 2017

52
35

5
4

37
13

101
54

1

ah-tk-20172018-520
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://nos.nl/artikel/2197758-molenaars-kinderdijk-willen-droneverbod-vanwege-privacy.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe beoordeelt u de proliferatie van anonieme hobbydrones met camera’s?
Hoe beoordeelt u de miniaturisering van hobbydrones en de ontwikkeling van
hobbydrones die niet als drone herkenbaar zijn, maar bijvoorbeeld op vogels
of insecten lijken?
Antwoord 3
De productie en verkoop van hobbydrones met camera’s zie ik niet als
bezwaarlijk, wel het eventuele gebruik daarvan op een wijze die de privacy
schendt. Dit geldt ook voor geminiaturiseerde drones of voor drones die op
bijvoorbeeld vogels of insecten lijken. Het gebruik van dergelijke drones kan
nuttig zijn bij het maken van bijvoorbeeld een natuurfilm. Daarbij hoeft de
privacy van mensen niet in het geding te zijn. Zie verder het antwoord op
vraag 5.
Vraag 4
Met welke fysieke middelen kunnen vluchten van hobbydrones, die de
privacy van burgers schenden, worden bestreden? Hoe werkt dit als de
bestuurder van de drone niet geïdentificeerd kan worden?
Antwoord 4
Aan het tegengaan van het gebruik van drones waarmee de privacy wordt
geschonden, kan worden bijgedragen door deze uit te rusten met een
identificatiechip of -unit en een drone-volgsysteem te ontwikkelen. De
Europese Commissie is voornemens om de identificatie van drones te
realiseren door middel van het opleggen van producteisen aan de industrie.
Ook overweegt de Commissie om een drone-volgsysteem te laten ontwikkelen.2 Daarnaast zou ook een zogenoemd geofencingsysteem kunnen
bijdragen aan het voorkomen van privacyschendingen door drones. Op dit
moment wordt in Europees verband regelgeving voorbereid die producenten
van drones door middel van producteisen verplicht om een geofencingsysteem op drones te installeren.3 Weliswaar heeft deze verplichting vooral tot
doel om de luchtvaartveiligheid te vergroten, maar op termijn zou geofencing
ook kunnen worden ontwikkeld tot een techniek om vliegen boven de
bebouwde kom of gebieden waarbinnen zich grote mensenmenigten
bevinden, te beperken. In dat geval zou ook de bescherming van de privacy
daarmee gediend zijn. Een dergelijk systeem kan ook functioneren zonder
identificatie van de bestuurder van de drone.
Vraag 5
Met welke juridische middelen kunnen vluchten van hobbydrones, die de
privacy van burgers schenden, worden bestreden? Hoe werkt dit als de
bestuurder van de drone niet geïdentificeerd kan worden?
Antwoord 5
Tegen het gebruik van drones dat de privacy schendt, kunnen verschillende
juridische middelen worden ingezet. Als bij dat gebruik sprake is van
heimelijk filmen, kan dit strafbaar zijn op grond van de artikelen 139f en 441b
van het Wetboek van Strafrecht. In dat geval kan men aangifte doen bij de
politie. Verder stelt de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) voorwaarden aan het verwerken van persoonsgegevens en daarmee ook aan het
verwerken daarvan met behulp van drones. Bij een overtreding van deze wet
kan een belanghebbende op grond van artikel 60 Wbp aan de Autoriteit
Persoonsgegevens verzoeken een onderzoek daarnaar in te stellen. Op 25 mei
a.s. wordt de Wbp vervangen door de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en zal vanaf die datum een betrokkene op grond van artikel
77 AVG een klacht bij de Autoriteit Persoonsgegevens kunnen indienen, als
hij van mening is dat de verwerking van persoonsgegevens met behulp van
een drone inbreuk op deze verordening maakt. De bepalingen uit de
Luchtvaartregelgeving, die het vliegen met drones boven mensenmenigten
en aaneengesloten bebouwing verbieden, zijn weliswaar opgesteld met het
oog op de luchtvaartveiligheid, maar dragen indirect ook bij aan de bescher-

2
3

Kamerstuk 30 806, nr. 41, blz. 7.
Idem, blz. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

ming van de privacy.4 Bij een overtreding van deze bepalingen kan de politie
optreden. Een burger die meent dat het gebruik van drones zijn privacy
schendt, kan – tot slot – dit aanmerken als een onrechtmatige daad en de
bestuurder van de drone dagen voor de civiele rechter. In dat verband valt te
wijzen op een recente uitspraak van de Rechtbank Gelderland, waarin het
gebruik van een drone wegens schending van de privacy onrechtmatig werd
geacht. Daarbij werd overwogen dat het (mogelijk) filmen ook een inbreuk op
de persoonlijke levenssfeer kan opleveren, zolang het vliegen een privédomein betreft waar de bewoner in normale omstandigheden, zonder gebruik
van de drone, geen toegang van of zicht door derden hoeft te verwachten.5 In
al deze gevallen is het uiteraard noodzakelijk dat de bestuurder van de drone
wordt geïdentificeerd om de genoemde juridische middelen tegen hem te
kunnen inzetten.
Vraag 6
Wordt de bestaande regelgeving effectief gehandhaafd? Kunt u cijfers geven?
Antwoord 6
De politie acteert op meldingen die betrekking hebben op het gebruik van
drones. Onderzoek naar gebruik van een drone is altijd gebaseerd op het
vinden van de bestuurder van de drone. Uit onderzoek ter plaatse kan
eventueel na verhoor van de bestuurder een drone in beslag worden
genomen ten behoeve van onder meer de bewijslast door bijvoorbeeld
informatie uit de software van de drone en afstandsbediening te verkrijgen of
foto’s en filmmateriaal veilig te stellen. Naar gelang de overtreding kan de
bestuurder worden aangehouden of proces verbaal worden opgemaakt. De
Afdeling Luchtvaart van de Landelijke Eenheid, team Luchtvaarttoezicht (LVT)
kan in dit proces ondersteuning geven. In de regel worden alle overtredingen
bij beroepsmatige vluchten gemeld bij de Landelijke officier van Justitie te
Haarlem. Voor cijfers verwijs ik naar het antwoord op vraag 2.
Vraag 7
Mede gezien de inzet in het nieuwe regeerakkoord om de privacy van burgers
onderling (de horizontale privacy) beter te beschermen, welke maatregelen
kunnen hiertoe op het gebied van hobbydrones en privacy al op de korte
termijn worden genomen?
Antwoord 7
De regelgeving over bescherming van persoonsgegevens is ook van
toepassing op het verwerken van persoonsgegevens die met camera’s op
drones worden vastgelegd. Ik ben vooralsnog van oordeel dat deze regelgeving op zich afdoende is.6 Omdat zij naar haar aard tamelijk abstract is en
vooral criteria bevat aan de hand waarvan in een concrete situatie een nadere
afweging dient plaats te vinden, heeft het vorige kabinet een handleiding
drones en privacy opgesteld. Deze handleiding zal in de eerste helft van 2018
worden geactualiseerd en aangepast aan de AVG. Verder communiceert de
rijksoverheid over de regels voor het vliegen met drones op
www.rijksoverheid.nl/drones. In dat kader wordt onder meer aandacht
geschonken aan de privacyaspecten van recreatief gebruik van drones.

4

Kamerstuk 30 806, nr. 31, blz. 15.
ECLI:NL:RBGEL:2017:2663.
6
Dit beeld wordt bevestigd in: Rachel L. Finn e.a., Privacy, data protection and ethical risks in
civil RPAS operations, Final report for the European Commission, November 2014, blz. 17.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3