Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3147
Vagen van het lid Tellegen (VVD) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
over het bericht «Politieleiding te vaag over gebruik geweld» en het bericht
«Bond: schietende agent moet standaard verdachte zijn» (ingezonden 27 juli
2015).
Antwoord van Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
26 augustus 2015). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015,
nr. 3075
Vraag 1 en 2
Klopt het dat er onduidelijkheid bestaat bij de politieagenten over wanneer zij
volgens de ambtsinstructie geweld mogen gebruiken en welke gevolgen dit
voor hen kan hebben? Zo ja, wat kan daaraan gedaan worden en bent u
voornemens hier verandering in aan te brengen?1 2
Vindt u het juist dat politieagenten die bij de uitoefening van hun beroep
geweld gebruiken volgens het reguliere strafrecht berecht worden?
Antwoord 1 en 2
In artikel 7, eerste lid, van de Politiewet 2012 is bepaald dat een ambtenaar
van politie bevoegd is in de rechtmatige uitoefening van zijn bediening
geweld te gebruiken wanneer het daarmee beoogde doel dit, mede gelet op
de aan het gebruik hiervan verbonden gevaren, rechtvaardigt en dat doel niet
op een andere wijze kan worden bereikt. De uitoefening van deze bevoegdheden dient in verhouding tot het beoogde doel redelijk en gematigd te zijn.
Voor het gebruik van bepaalde geweldsmiddelen, zoals voor het vuurwapen,
zijn regels vastgesteld in de Ambtsinstructie3. In de opleiding en bij de
training van politieambtenaren wordt veel aandacht besteed aan de vraag
wanneer gebruik mag worden gemaakt van geweld en welke vorm van
geweld in een bepaalde situatie gerechtvaardigd is. Politieambtenaren die
geweld hebben gebruikt moeten dit altijd melden zodat dit kan worden
beoordeeld aan de hand van de criteria uit de Politiewet 2012 en de
Ambtsinstructie. Indien het geweldsgebruik (ernstig) letsel of de dood tot
gevolg heeft dan kan dit er toe leiden dat de politieambtenaar hier over

1

Telegraaf, 21 juli 2015
Nos.nl, 23 juli 2015
3
Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en andere opsporingsambtenaren.
2

ah-tk-20142015-3147
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

verantwoording over moet afleggen aan de rechter. In de opleiding voor
politieambtenaren wordt hier ook de nodig aandacht aan besteed.
In 2013 is het traject integrale stelselherziening geweldsaanwending
politieambtenaar in gang gezet4. De stelselherziening ziet op het hele proces
van het melden, registeren en beoordelen van geweld, alsmede op nazorg,
juridische bijstand en een leertraject voor politieambtenaren. Een onderdeel
van dit traject is dat, mede op basis van recente jurisprudentie, wordt bezien
of de huidige Ambtsinstructies nog voldoende actueel zijn. Ook wordt
gekeken naar het kader dat de politie zelf gebruikt om de geweldsaanwending
te beoordelen. Een ander belangrijk punt van aandacht is de juridische positie
van de politieambtenaar die geweld heeft gebruikt. Er zijn meer beroepsgroepen waar mensen in de uitoefening van hun functie in juridische zin moord of
doodslag kunnen plegen, zoals artsen en militairen. Centrale vraag is daarbij
steeds of uitvoering van de opgedragen taken heeft plaatsgevonden in lijn
met de voor die beroepsgroep geldende gedragsregels. Uitgangspunt bij de
Stelselherziening is dat in die situatie het handelen van de betrokken persoon
zo veel mogelijk buiten het reguliere strafrecht wordt beoordeeld. Op korte
termijn – en in ieder geval voor de behandeling van de begroting van mijn
ministerie voor het jaar 2016 – zal ik uw Kamer informeren over mijn
voornemens hieromtrent.
Vraag 3 en 4
Beschrijft de ambtsinstructie de uiterste grenzen van artikel 7, eerste en derde
lid, van de Politiewet 2012? Zo ja, klopt het dat een agent die geweld gebruikt
buiten de grenzen van de ambtsinstructie niet in de rechtmatige uitoefening
van zijn bediening is en zich dus niet kan beroepen op de uitvoering van een
wettelijke taak? Zo nee, is het mogelijk dat een agent die zich niet houdt aan
de ambtsinstructie, maar geweld gebruikt, zich nog steeds kan beroepen op
de rechtvaardigingsgrond «uitvoering van een wettelijke taak»?
Welke situaties zijn u bekend waarin het aanwenden of gebruiken van geweld
redelijk of begrijpelijk is, maar dat geweld wel buiten de grenzen van de
ambtsinstructie valt?
Antwoord 3 en 4
Voor de geweldsmiddelen waarover in de Ambtsinstructie regels zijn gesteld
omtrent het gebruik ervan, gelden die regels als uiterste grens. Dit is in de
Ambtsinstructie tot uitdrukking gebracht door het gebruik van de zinsnede
«slechts geoorloofd». De Ambtsinstructie kent daarnaast nog andere regels
die in acht dienen te worden genomen, zoals het geven van een waarschuwing alvorens pepperspray te gebruiken.
Niet iedere overschrijding van de Ambtsinstructie hoeft te leiden tot de
conclusie dat er geen sprake (meer) is van de rechtmatige uitoefening van de
bediening of van uitvoering van een wettelijke taak. De beoordeling van de
vraag naar de aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond is in hoge mate
afhankelijk van de concrete omstandigheden van het geval, met dien
verstande dat de voorschriften van de Ambtsinstructie uiteraard leidend
zullen zijn voor de waardering van het gedrag. Over hoe ernstig verschillende
overschrijdingen van de Ambtsinstructie moeten worden genomen, kunnen
geen algemene uitspraken worden gedaan. Het is aan de rechter om te
beoordelen of het aangewende geweld redelijk of begrijpelijk is. Ik heb geen
overzicht van casussen waarin deze situatie aan de orde was.
Vraag 5, 6, 7, 8 en 9
Deelt u de mening dat agenten soms in een flits moeten besluiten om geweld
te gebruiken? Zo ja, zijn de formuleringen in de ambtsinstructie voldoende op
dat soort situaties afgestemd?
Hoe kijkt u aan tegen het voorstel om binnen de politie – net als dit bijvoorbeeld het geval is binnen de zorg – te werken met intern tuchtrecht? Denkt u
over een daarbij horend stelsel van disciplinaire straffen voor agenten die nu
voor zulke fouten strafrechtelijk vervolgd worden?
Hoe kijkt u aan tegen het opnemen van een aparte strafuitsluitingsgrond of
strafbaarstelling voor politieagenten die geweld hebben gebruikt tijdens de
uitoefening van hun taak?
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 628, nr. 400

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Hoe oordeelt u over het voorstel om politieagenten die hun dienstwapen
gebruikt hebben standaard als verdachte te kwalificeren om zo de rechtsbescherming van de agent te verbeteren?
Hoe kijkt u aan tegen het voorstel om een aparte rechtbank of aparte kamer
in een rechtbank in te richten die gespecialiseerd is in politiezaken?
Antwoord 5, 6, 7, 8 en 9
Deze onderwerpen en voorstellen zullen aan de orde komen in het kader van
de in mijn antwoord op vragen 1 en 2 genoemde stelselherziening geweldsaanwending politieambtenaar, waarover ik uw Kamer op korte termijn – en in
ieder geval voor de behandeling van de begroting van mijn ministerie voor
het jaar 2016 – nader zal informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3