Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2683

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 augustus 2018
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij vier fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC). De onderhavige fiches maken onderdeel uit van het
Meerjarig Financieel Kader (2021–2027).
Fiche: MFK – Raadsbesluit European Peace Facility (Kamerstuk 22 112,
nr. 2681)
Fiche: MFK – Verordening instrument voor nabuurschap, ontwikkeling en
internationale samenwerking (Kamerstuk 22 112, nr. 2682)
Fiche: MFK – Verordening tot vaststelling van een Europees instrument
voor nucleaire veiligheid
Fiche: MFK – Verordening Instrument voor Pretoetredingssteun (IPA III)
(Kamerstuk 22 112, nr. 2684)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2683
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2683

1

Fiche: MFK – Verordening tot vaststelling van een Europees
instrument voor nucleaire veiligheid
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Verordening van de Raad tot vaststelling van een Europees instrument
voor nucleaire veiligheid, ter aanvulling van het instrument voor
nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking op
basis van het Euratom-Verdrag
b) Datum ontvangst Commissiedocument
14 juni 2018
c) Nr. Commissiedocument
COM (2018) 462
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?qid=1530609373818&uri=CELEX:52018PC0462
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
SWD (2018) 337
f) Behandelingstraject Raad
Energieraad
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Buitenlandse Zaken
h) Rechtsbasis
Artikel 203 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom)
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Eenparigheid
j) Rol Europees Parlement
Raadpleging
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Het voorstel is onderdeel van het pakket aan voorstellen dat de
Commissie heeft uitgebracht in het kader van het Meerjarig Financieel
Kader voor 2021–2027. De Europese Commissie stelt voor om in het MFK
2021–2027 een apart instrument op te richten ter bevordering van
nucleaire veiligheid in derde landen. Onder het huidige MFK (2014–2020)
bestaat er al een apart instrument voor nucleaire veiligheid en de
Commissie stelt nu voor om een aantal onderdelen hiervan vanaf 2021
onder te brengen in het brede externe financieringsinstrument, het
Neighbourhood, Development and International Cooperation Instrument.
Op basis van artikel 203 van het Euratom verdrag kunnen echter niet alle
activiteiten in dit brede externe instrument worden ondergebracht. Dit zijn
bijvoorbeeld de activiteiten van Euratom (hierna: gemeenschap) op het
gebied van nucleaire veiligheidscontroles (safeguards). Voor deze
activiteiten blijft een apart instrument nodig. Het huidige voorstel geeft
vorm aan dat instrument. Doel van het instrument is het realiseren van
een hoog niveau van nucleaire veiligheid en stralingsbescherming,
alsmede de toepassing van efficiënte en effectieve veiligheidscontroles
voor nucleair materiaal (safeguards) in derde landen.
Specifiek is het voorstel gericht op 1) het bevorderen van een effectieve
nucleaire veiligheidscultuur en de toepassing van de strengste normen
inzake nucleaire veiligheid en stralingsbescherming en het gestaag
verbeteren van nucleaire veiligheid; 2) een verantwoord en veilig beheer
van verbruikte splijtstof en radioactief afval en een verantwoorde en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2683

2

veilige ontmanteling en sanering van voormalige nucleaire terreinen en
installaties; en 3) het waarborgen van efficiënte en effectieve veiligheidssystemen. Veiligheidscontroles van nucleair materiaal zijn essentieel voor
het voorkomen van de verspreiding van kernwapens.
b) Impact assessment Commissie
Begin dit jaar heeft de Commissie een impact assessment uitgevoerd
(SWD (2018) 337) gericht op de grootste verandering ten opzichte van de
financiering onder het huidig MFK: het samenvoegen van diverse externe
instrumenten. Hierin wordt ook aangegeven dat een apart instrument
voor nucleaire veiligheid gebaseerd op het Euratom verdrag als juridische
basis nodig blijft die het bredere instrument complementeert. Het
instrument komt overeen met de prioriteiten van het Internationaal
Atoomenergie Agentschap (IAEA, internationale organisatie die
vreedzaam gebruik van kernenergie bevordert), als ook relevante
internationale verdragen. Het instrument kan unieke toegevoegde waarde
bijdragen aan betrekkingen met derde landen op het gebied van nucleaire
veiligheid buiten de capaciteit van EU-lidstaten en andere donoren. Zo kan
de gespecialiseerde kennis en expertise en ervaring met hoge nucleaire
veiligheidsstandaarden worden ingezet om nucleaire veiligheidscontroles
te adresseren en nucleaire veiligheidssamenwerking voort te zetten.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Zoals vastgelegd in de Kamerbrief van 1 juni 2018 over de Kabinetsappreciatie van het Commissie MFK-voorstel, richt de Nederlandse onderhandelingspositie op het MFK zich op een modern en financieel houdbaar MFK
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1349). Nieuwe uitdagingen vragen om een
herijking van de invulling en prioriteiten van de EU-begroting opdat het
MFK nieuwe prioriteiten zoals onderzoek en innovatie, veiligheid, migratie
en klimaat sterker reflecteert. Dit vraagt een ambitieus gemoderniseerde
begroting die de EU in staat stelt gezamenlijke uitdagingen adequaat en
tijdig te adresseren en die effectief en efficiënt optimale Europese
toegevoegde waarde genereert. Brexit vereist een neerwaartse bijstelling
van het MFK; een kleinere EU vraagt om een kleiner budget. De inzet is
om via bezuinigingen op bestaand beleid versterkte of nieuwe prioriteiten
te financieren, als ook de financiële gevolgen van het vertrek van het
Verenigd Koninkrijk op te vangen. Voorkomen moet worden dat Brexit
leidt tot een onevenredig hoge rekening voor andere lidstaten en een
stijging van de afdrachten. De financiering van het MFK moet rechtvaardig, transparant en simpel waarbij de lasten eerlijk moeten worden
verdeeld. De Nederlandse netto betalingspositie dient ook in het komende
MFK in lijn te zijn met de positie van lidstaten met een vergelijkbaar
welvaartsniveau.
Nederland zet zich in relevante internationale gremia, initiatieven en
samenwerkingsverbanden actief in om nucleaire veiligheid te versterken.
Dit doet Nederland onder andere als huidig lid van de Bestuursraad van
het IAEA. Nucleaire veiligheid is één van de centrale thema’s (naast
nucleaire veiligheidscontroles, security) van het IAEA. Het versterken van
internationale nucleaire veiligheid en de rol van het IAEA daarin is een
prioriteit van het Nederlandse lidmaatschap van de Bestuursraad.
Daarnaast werkt Nederland nauw samen met andere landen op dit terrein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2683

3

b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland kan zich vinden in het creëren van een apart EU-instrument ter
bevordering van nucleaire veiligheid in derde landen op basis van het
Euratom verdrag. Euratom draagt bij tot het bijeenbrengen van de nodige
kennis, infrastructuur en financiering van kernenergie. Het waarborgt
daarbij de veiligheid van de kernenergievoorziening door middel van
gecentraliseerde controle. Euratom is dus gepositioneerd en bezit de
nodige kennis en expertise om bij te dragen aan het versterken van
nucleaire veiligheid wereldwijd.
Het is in het belang van de EU en Nederland dat derde landen in de nabije
omgeving van de EU, die overigens het recht hebben om zelfstandig te
besluiten om een kerncentrale te bouwen, de veiligheid van die reactoren
op het hoogste niveau brengen. Door middel van dit instrument kan dit
gerealiseerd worden. In het recente verleden is het instrument ingezet met
behulp van expertise van de leden van de European Nuclear Safety
Regulators Group (ENSREG),1 bijvoorbeeld in verband met de nucleaire
stresstesten in Wit-Rusland, Armenië en mogelijk in de toekomst ook Iran.
Onlangs heeft ENSREG nog een brief gestuurd waarmee alle veiligheidsautoriteiten gezamenlijk zich voor dit instrument uitgesproken hebben.
Het instrument is opgesteld om de doelstelling effectief te kunnen
realiseren en komt overeen met Euratom prioriteiten en richtlijnen.
Daarnaast lijkt er de nodige flexibiliteit te zijn om zich aan te passen aan
nieuwe uitdagingen. Het instrument draagt verder positief bij aan andere
EU overkoepelende prioriteiten, zoals milieu, en het is effectief zowel in
het inzetten van financiële middelen op het gebied van nucleaire
veiligheid als in het bijdragen aan politieke dialoog en sectorbeleid. Met
dit instrument kan de EU-impact hebben op de nucleaire veiligheidssector
die verder gaat dan de nationale capaciteiten van de lidstaten. Het heeft
Europese toegevoegde waarde.
Uit het voorstel wordt evenwel niet precies duidelijk welke activiteiten uit
het huidige instrument over zullen gaan naar het Neighbourhood,
Development and International Cooperation Instrument en welke
activiteiten onder het instrument voor nucleaire veiligheid zullen blijven.
Nederland zal de Commissie verzoeken daarover duidelijkheid te
verschaffen. Goede afstemming tussen de instrumenten is essentieel.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De meeste EU-lidstaten zullen het voorstel kunnen steunen. Wel is er een
aantal lidstaten dat een non-nucleaire politiek voert; zij zullen zoals te
doen gebruikelijk waarschijnlijk zich onthouden van stemming.

1

ENSREG is een onafhankelijke expert adviesgroep opgericht dmv een Commissie besluit en
bestaande uit vertegenwoordigers van alle EU-lidstaten. ENSREG heeft als doelstellingen:
1) versterken van samenwerking en openheid tussen EU-lidstaten met betrekking tot nucleaire
veiligheid en radioactief afval; 2) verbeteren van transparantie in het algemeen over nucleaire
veiligheid en radioactief afval; en 3) adviseren van de Europese Commissie met betrekking tot
Europese regelgeving op het gebied van de veiligheid van nucleaire instellingen en het veilig
omgaan met radioactief afval.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2683

4

4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Het voorstel is gebaseerd op art. 203 EURATOM-verdrag. Op grond van
deze bepaling neemt de Raad passende maatregelen indien een optreden
van de Gemeenschap noodzakelijk blijkt ter verwezenlijking van de
doelstellingen van de Gemeenschap en het Euratom-verdrag niet in de
daartoe vereiste bevoegdheden voorziet. Volgens artikel 1 van het
EURATOM-verdrag bestaan deze doelstellingen uit het bijdragen tot de
verhoging van de levensstandaard in de lidstaten en de ontwikkeling van
de betrekkingen met andere landen, door het scheppen van de
voorwaarden die noodzakelijk voor de snelle totstandkoming en groei van
de industrie op het gebied van de kernenergie. Voor de vervulling van die
taakt dient de Gemeenschap volgens artikel 2 van het EURATOM-verdrag
bijvoorbeeld uniforme veiligheidsnormen vast te stellen voor de gezondheidsbescherming van de bevolking.
Aangezien het Euratom-Verdrag niet voorziet in de nodige bevoegdheden
voor dit voorstel (omdat het ziet op het vaststellen van doeltreffende en
efficiënte normen voor nucleaire veiligheid in derde landen), maar dit
voorstel noodzakelijk wordt geacht voor de verwezenlijking van bovengenoemde doelstellingen, moeten op grond van artikel 203 van het
EURATOM-verdrag passende maatregelen worden genomen. Het kabinet
acht dit de juiste rechtsgrondslag.
b) Subsidiariteit
Hoewel de subsidiariteittoets strikt genomen niet van toepassing is op
activiteiten die in het kader van het Euratom-verdrag worden uitgevoerd,
is het oordeel van het kabinet te dien aanzien positief. De complementariteit tussen enerzijds het optreden van de Gemeenschap en de EU en
anderzijds de acties van de lidstaten neemt toe. Dit versterkt de dialoog en
samenwerking met de partnerlanden, die steeds meer plaatsvindt via
gezamenlijke programmering met de lidstaten. De EU en de Gemeenschap kunnen ook de activiteiten van de lidstaten aanvullen op het gebied
van de aanpak van potentieel gevaarlijke situaties of in het geval van
bijzonder dure interventies. In sommige gebieden waar de lidstaten niet
actief optreden, blijven de EU en de Gemeenschap de belangrijkste en
soms de enige spelers.
De EU en de Gemeenschap hebben aanzienlijke deskundigheid op dit
gebied opgebouwd, dankzij hun eigen veiligheidscontrolewerkzaamheden
binnen de Europese Unie. Zij genieten een internationaal erkende
reputatie op het gebied van de nucleaire veiligheid en de veiligheidscontrole van nucleaire materialen, met name door hun rol bij de tenuitvoerlegging van veiligheidsmaatregelen in de EU. De EU en de Gemeenschap
kunnen een meerwaarde bieden door het volume van de middelen die
door middel van hun instrumenten worden ingezet, de relatief flexibele
vormen van beheer die zij hanteren, en de voorspelbaarheid van de
middelen voor de periode van het meerjarig financieel kader.
c) Proportionaliteit
De maatregelen zijn geschikt omdat het instrument specifiek is opgesteld
om de doelstelling (het realiseren van een hoog niveau van nucleaire
veiligheid en stralingsbescherming) effectief en efficiënt te realiseren en
komt overeen met Euratom prioriteiten en richtlijnen. Het instrument
bevat ook de nodige flexibiliteit om zich aan te passen aan nieuwe
uitdagingen. Het financiële instrument draagt bij aan de nucleaire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2683

5

veiligheid in de EU en omringende landen. De voorgestelde verordening
gaat niet verder dan wat nodig is om de doelstellingen te verwezenlijken.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
In haar mededeling van 2 mei 2018 heeft de Europese Commissie
voorgesteld om EUR 89,5 mld. (in lopende prijzen) toe te wijzen aan het
instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale
samenwerking, voor de periode 2021–2027, waarvan EUR 300 mln (in
lopende prijzen) voor dit instrument ter aanvulling van nucleaire
activiteiten die onder het Euratom-Verdrag vallen.
Ten opzichte van het huidige MFK is er sprake van een stijging van de
begroting voor het instrument, van ruim EUR 225 mln naar EUR 300 mln
(lopende prijzen). Ten opzichte van de huidige periode (2014–2020) stelt de
Commissie een stijging voor van 33% tot 300 miljoen euro (lopende
prijzen). Hierbij is rekening gehouden met een EU-uittreding van het VK,
door de uitgaven van het EU in het VK voor het huidige MFK af te trekken
van de totale uitgaven.
Zoals vastgelegd in de Kamerbrief van 1 juni 2018 over de Kabinetsappreciatie van het Commissie MFK-voorstel, maken de onderhandelingen over
de toekomst van het Europees instrument voor nucleaire veiligheid voor
wat betreft de financiële aspecten, integraal onderdeel uit van de
onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021–2027.
Nederland hecht eraan dat besprekingen over de toekomst van het
Europees instrument voor nucleaire veiligheid niet vooruitlopen op de
integrale besluitvorming betreffende het MFK. De beleidsmatige inzet van
Nederland bij het Europees instrument voor nucleaire veiligheid zal
ondersteunend moeten zijn aan de Nederlandse inzet in de
MFK-onderhandelingen zoals hierboven toegelicht, te weten een
ambitieus gemoderniseerd en financieel houdbaar MFK. Dit vraagt
scherpe keuzes, én bezuinigingen. Om het vertrek van het Verenigd
Koninkrijk op te kunnen vangen en nieuwe prioriteiten te kunnen
financieren moeten substantiële bezuinigingen worden doorgevoerd. Het
kabinet streeft naar substantiële bezuinigingen binnen traditionele
beleidsterreinen zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en
het cohesiebeleid, waarmee een aanvullende Nederlandse bijdrage als
gevolg van Brexit vermeden kan worden en die ruimte bieden voor de
financiering van nieuwe beleidsprioriteiten. Binnen dit kader blijft
vanzelfsprekend de ruimte bestaan om op de inhoud actief in te spelen op
het verloop van de onderhandelingen.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
De Europese Commissie stelt een stijging van de begroting voor in
vergelijking met het MFK 2014–2020.
De budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van het/de
beleidsverantwoordelijk(e) departement(en), conform de regels van de
budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Geen gevolgen voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2683

6

d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Geen gevolgen voorzien.
e) Gevolgen voor concurrentiekracht
Geen gevolgen voorzien.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Geen gevolgen voorzien.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
Artikel 7, lid 2 van het voorstel voorziet in de bevoegdheid voor de
Commissie om d.m.v. uitvoeringshandelingen actieplannen en maatregelen vast te stellen via de onderzoeksprocedure. Het kabinet kan hiermee
instemmen omdat deze handelingen erop gericht zijn om de verordening
volgens eenvormige voorwaarden in alle lidstaten uit te voeren. De keuze
voor de onderzoeksprocedure is volgens het kabinet geschikt, omdat het
gaat om de vaststelling van handelingen van algemene strekking (zie art.
2, lid 1, onder a, Comitologieverordening). Op grond van art. 7, lid 4, kan
de Commissie ook om naar behoren gemotiveerde dwingende redenen
van urgentie die verband houden met een noodzakelijke snelle actie van
de Gemeenschap onmiddellijk toepasselijke uitvoeringshandelingen
aannemen of aanpassen. Het kabinet acht het wenselijk dat gebruik van
de spoedprocedure mogelijk is.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Deze verordening zal van toepassing zijn vanaf 1 januari 2021. Dit wordt
als haalbaar geacht.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
De verordening bevat een evaluatiebepaling (Art. 12). Hier kan Nederland
mee instemmen.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
Niet van toepassing.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Ontwikkelingslanden komen in aanmerking voor deelname aan overheidsopdrachten en subsidies op het terrein van nucleaire veiligheid die
worden gefinancierd op grond van deze verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2683

7