Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen
onvoldoende
Een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen

Utrecht, november 2014

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

Inhoud

Voorwoord − 5
Samenvatting − 7
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding − 9
Aanleiding en belang − 9
Onderzoeksvragen − 10
Onderzoeksmethode en -periode − 10
Toetsingskader en handhavingplan − 11

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Conclusies − 13
Verpleeghuizen leven Richtlijn Mondzorg slecht na − 13
Deskundigheid mondzorg bij medewerkers onvoldoende − 13
Beschikbaarheid tandarts niet optimaal − 13
Dossiervoering en uitvoering mondzorg niet op orde − 13

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8
3.9

Handhaving − 15
Maatregelen 15
Aanbevelingen aan brancheorganisatie ActiZ − 15
Aanbevelingen aan specialisten ouderengeneeskunde en beroepsvereniging Verenso − 15
Aanbeveling aan beroepsvereniging V&VN − 16
Aanbevelingen aan verzorgenden en verpleegkundigen − 16
Aanbeveling aan huisartsen en hun beroepsvereniging − 16
Aanbeveling aan tandartsen, mondhygienisten, tandprotetici etc. werkzaam in de
ouderenzorg en hun beroepsorganisaties − 16
Aanbeveling aan het LOC en cliëntenraden van verpleeghuizen − 16
Vervolgacties inspectie − 16

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Resultaten − 17
Richtlijn Mondzorg onvoldoende geborgd − 17
Tandarts niet altijd beschikbaar voor cliënten − 17
Onvoldoende kennis medewerkers over de mondzorgproblematiek cliënten − 17
Dossiers geen goede basis voor mondzorg en afstemming gebrekkig − 18

5

Beschouwing − 19

6

Summary − 21

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Overzicht bezochte verpleeghuizen − 23
Literatuurlijst − 24
Module mondzorg − 25

Pagina 3 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

Voorwoord

Wanneer je in een verpleeghuis woont en niet in staat bent om jezelf dagelijks te
verzorgen, is het aan de professionals om deze zorg te bieden. Dit gaat over basale
zaken als wassen, aankleden, haarverzorging maar ook over het verzorgen van het
gebit. Als je zelf je eigen gebit verzorgt, doe je dat dagelijks. Daar sta je nauwelijks
bij stil. Als er problemen zijn, ga je naar de tandarts. Maar voor mensen met een
fysieke of mentale beperking, is dit een totaal ander verhaal. Dan leveren zorgmedewerkers de dagelijkse verzorging, dan dient de instelling waar je woont de
tandartszorg te regelen en dan moeten verpleeghuisarts en tandarts samen in de
gaten houden of eventuele mondproblemen je gezondheid niet in de weg staan.
Steeds meer ouderen beschikken tot op hoge leeftijd over een eigen gebit. Vaak
hebben ze ook een implantaat of geavanceerde uitneembare en/of vaste
prothetische voorzieningen. Dit maakt de mondzorg complexer, zeker bij cliënten
die minder goed duidelijk kunnen maken wat zij willen. Daarom heeft Verenso al in
2007 een Richtlijn ‘Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen’
ontwikkeld. Echter, tot nu is de implementatie en borging van deze richtlijn nog niet
overal goed gerealiseerd. De inspectie ontving hierover signalen uit het veld zelf.
Daarom deed de inspectie eind 2013/begin 2014 onderzoek in 29 verpleeghuizen.
De bevindingen zijn verontrustend. Van de 29 bezochte verpleeghuizen, moesten
27 verpleeghuizen maatregelen treffen om de kwaliteit van de mondzorg op orde te
krijgen. Het bleek dat de zorgmedewerkers onvoldoende kennis hadden over de
mondzorg, de cliëntdossiers boden onvoldoende houvast voor de dagelijkse mondzorg en het beleid was vaak niet schriftelijk vastgelegd. Helaas past dit beeld bij de
eerdere constatering van de inspectie waarover we geschreven hebben in het
rapport ‘Intensivering toezicht ouderenzorg’ dat in juni 2014 gepubliceerd is. De
sector ouderenzorg heeft moeite met het consistent doorvoeren en vasthouden van
verbeteringen in de kwaliteit van de zorg en veiligheid.
De inspectie acht verbeteringen op het gebied van mondzorg in verpleeghuizen
noodzakelijk. Ik verwacht van de specialisten ouderengeneeskunde en de
bestuurders van verpleeghuizen dat zij dit onderwerp prioriteit geven. Er is hier
sprake van een gedeelde verantwoordelijkheid. Ik verwacht van de verzorgenden
dat zij zich bekwamen in het verzorgen van het gebit.
De gewone dagelijkse zorg in de intramurale ouderenzorg is complexe zorg
geworden. De cliënten worden ouder en er is toenemend sprake van lichamelijke
problematiek. Dit maakt ook de basale mondhygiëne (tanden poetsen) alleen maar
ingewikkelder. Maar er zijn mogelijkheden om dit op een goede manier op te
pakken. TNO brengt binnenkort een rapport uit over de interventies ter bevordering
van de mondgezondheid voor ouderen. Er zijn in Nederland vele instellingen met
best practices op dit terrein. Daarom verwacht ik dat instellingen leren van het
goede voorbeeld van anderen en cliënten en familie laten ervaren dat mondzorg er
echt toe doet. Wij zullen op onze beurt blijven toetsen op het onderwerp mondzorg
en hier aandacht aan besteden bij onze inspecties in de ouderenzorg. Bij instellingen
die niet aan de voorwaarden voor een goede kwaliteit voor mondzorg voldoen zet de
inspectie handhavende maatregelen in.

Dr. J.A.A.M. van Diemen-Steenvoorde,
Inspecteur-generaal voor de Gezondheidszorg
Pagina 5 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

Samenvatting

Zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen vormen een kwetsbare groep in de
samenleving. Een goede mondgezondheid is belangrijk voor de gezondheid en de
kwaliteit van leven van deze kwetsbare groep. Mondaandoeningen kunnen leiden tot
fysieke klachten, pijn en gezondheidsverlies.
De Inspectie voor de Gezondheidzorg onderzocht de kwaliteit van de mondzorg in
verpleeghuizen. In de periode van september 2013 tot en met januari 2014 bezocht
de inspectie 29 verpleeghuizen waar cliënten met een Zorgzwaartepakket 4 (ZZP4)
of hoger verbleven en die aanspraak hadden op mondzorg. De inspectie bezocht die
verpleeghuizen waar zij op basis van haar risicogestuurd toezicht twijfels had over
de kwaliteit van de zorg. Het geringe aantal bezoeken en de selectiecriteria van de
inspectie maken dat dit onderzoek niet representatief is voor de mondzorg bij alle
verpleeghuizen in Nederland. De inspectie heeft echter geen aanleiding om te
vermoeden dat het overal goed geregeld is. De inspectie toetste de kwaliteit van de
mondzorg op basis van de Richtlijn ‘Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in
verpleeghuizen’ uit 2007.
Uit het onderzoek blijkt dat het slecht is gesteld met de invoering en naleving van
de Richtlijn Mondzorg in de onderzochte verpleeghuizen. De meeste verpleeghuizen
hadden geen beleid voor mondgezondheid en de implementatie en borging van de
richtlijn bleef bij de meeste verpleeghuizen achterwege. Meer dan de helft van de
medewerkers gaf aan onvoldoende kennis en vaardigheden op het gebied van
mondzorg te hebben en het dossier van de cliënt bood in driekwart van de verpleeghuizen geen goede basis voor de dagelijkse mondzorg. Bijna 70 procent van de
bezochte verpleeghuizen had de beschikbaarheid van een tandarts niet geregeld.
Was dit wel geregeld dan waren de faciliteiten niet aanwezig of onvoldoende. De
bevindingen verontrusten de inspectie, immers verpleeghuizen hadden de richtlijn al
vanaf 2007 kunnen implementeren. De uitkomsten maken duidelijk dat hier
onvoldoende op gestuurd is. Naar mening van de inspectie hadden de bestuurder en
de specialist ouderengeneeskunde hierin meer hun verantwoordelijkheid moeten
nemen. De specialist ouderengeneeskunde had in overleg met de bestuurder voor
de implementatie moeten zorgen en signalen over tekortschietende mondzorg
moeten bespreken, bijvoorbeeld in de multidisciplinaire overleggen. Door het
achterblijven van de implementatie van de richtlijn zijn de voorwaarden voor een
goede kwaliteit van de mondzorg onvoldoende geregeld.
Van de 29 verpleeghuizen moesten 27 binnen een periode van zes maanden de
kwaliteit van de mondzorg op orde brengen. Bij 24 verpleeghuizen bleek het nodig
een hertoetsbezoek af te leggen. De inspectie legt waar nodig handhavende
maatregelen op.
De inspectie verwacht dat alle verpleeghuizen die dit nog niet hebben gedaan, de
Richtlijn Mondzorg op korte termijn implementeren. Daarnaast verwacht de
inspectie dat de verpleeghuizen de kwaliteit van hun mondzorg jaarlijks auditen,
bijvoorbeeld met de module mondzorg van de inspectie. De inspectie verwacht dat
het zorgveld (Actiz, Verenso en V&VN) het thema mondzorg bij zorgafhankelijke,
kwetsbare ouderen goed op de agenda zet. Inmiddels zijn er veel methoden en
trainingen ontwikkeld die bij kunnen dragen aan een goede implementatie. Het is nu
zaak gezamelijk te bezien hoe deze initiatieven op effectieve wijze een oplossing
kunnen bieden voor de problemen rond de mondzorg bij zorgafhankelijke, kwetsbare ouderen.
Pagina 7 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

1

Inleiding

1.1

Aanleiding en belang
Het aantal zorgafhankelijke, kwetsbare ouderen in Nederland neemt toe. De mondzorg voor deze groep is complex en wijkt sterk af van de mondzorg voor andere
bevolkingsgroepen. Door een verbeterde preventieve en curatieve mondzorg daalt
het percentage ouderen dat een volledige gebitsprothese heeft. Steeds meer
ouderen beschikken tot op hoge leeftijd over een eigen (rest) gebit. Door gebitsslijtage, de aanwezigheid van orale implantaten en geavanceerde uitneembare en/of
vaste prothetische voorzieningen wordt de mondgezondheid complexer. Dit maakt
de mondverzorging door de cliënt zelf of door een zorgmedewerker ingewikkelder.
Bij zorgafhankelijke kwetsbare ouderen, die vaak kampen met psychogeriatrische
problemen, is de communicatie veelal lastig. Daarnaast staat deze groep cliënten de
mondzorg niet altijd toe. Dit maakt de mondzorg nog complexer.
De mondgezondheid heeft impact op de kwaliteit van leven van kwetsbare ouderen.
Mondaandoeningen kunnen fysieke klachten veroorzaken, zoals problemen met
kauwen en spreken. Een slechte adem kan de relatie met anderen negatief
beïnvloeden. Daarnaast kunnen mondgezondheidsaandoeningen, als gevolg van een
slechte mondgezondheid, ook pijn veroorzaken. Het waarnemen van deze pijnsensatie kan lastig zijn bij cliënten waarbij de communicatie is verstoord. Deze pijn
en fysieke klachten kunnen leiden tot een verminderde voedselinname en gewichtsverlies. Daarnaast komen pneumonieën vaker voor bij kwetsbare ouderen die
slechte mondzorg krijgen. Alertheid op mondaandoeningen is dus belangrijk, evenals het waarborgen van goede mondverzorging ter preventie.
Ondanks het tot stand komen van de multidisciplinaire Richtlijn ‘Mondzorg voor
a
zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen’ (hierna: Richtlijn Mondzorg) ontving de
inspectie diverse signalen dat de mondzorg onvoldoende is. Eind 2011 stelde de
Nederlandse Vereniging voor Gerodontologie het Roodboek op om de sterk achterblijvende mondzorg voor kwetsbare ouderen onder de aandacht te brengen bij
beroepsgroepen in de mondzorg, beleidsmakers en de politiek. Mede naar aanleiding
van dit Roodboek zijn er Kamervragen gesteld over de achterblijvende mondzorg
voor kwetsbare ouderen. Hierop heeft de staatssecretaris aan de Tweede Kamer
toegezegd dat de inspectie extra toeziet op het thema mondzorg tijdens inspectiebezoeken binnen de intramurale ouderenzorg. De Richtlijn Mondzorg is hierbij
maatgevend. Met dit onderzoek geeft de inspectie uitvoering aan deze toezegging
van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer.
Met het onderzoek wil de inspectie bevorderen dat verpleeghuizen en anderen die
mondzorg verlenen aan zorgafhankelijke, kwetsbare ouderen, de Richtlijn Mondzorg
naleven. Naleving van de richtlijn verkleint de risico’s en beperkt de gezondheidsschade bij ouderen die in verpleeghuizen wonen.

a

De Richtlijn ‘Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen’ is opgesteld door de Nederlandse
vereniging van Verpleeghuisartsen (NVVP, thans Verenso), de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot
bevordering der tandheelkunde (KNMT) en de Nederlandse Vereniging van Gerontologie (NVGd).
Pagina 9 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

1.2

Onderzoeksvragen
Hoofdvraag
In hoeverre voldoen verpleeghuizen aan de Richtlijn ‘Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen’?
Deelvragen:
- In hoeverre is de deskundigheid om goede mondzorg te leveren bij de
medewerkers aanwezig?
- Hoe is de beschikbaarheid van tandartsen in de verpleeghuizen geregeld?
- In welke mate biedt het dossier voldoende basis om goede mondzorg te
leveren?

1.3

Onderzoeksmethode en -periode
In de periode van september 2013 tot en met januari 2014 bezocht de inspectie
29 verpleeghuizen. De selectiecriteria waren:
- Verpleeghuizen met cliënten met een ZZP4 of hoger.
Bij de indicatie behandeling en verblijf in een verpleeghuis heeft de cliënt
aanspraak op mondzorg in het kader van de AWBZ. De zorgaanbieder is
vervolgens verantwoordelijk voor het leveren van de mondzorg.
- Instellingen waarvan de inspectie het vermoeden had dat er mogelijk tekortkomingen waren in de kwaliteit van zorg, gebaseerd op bij de inspectie
aanwezige informatie.
De inspectie beoordeelde de mondzorg tijdens haar inspectiebezoeken met een
zogenoemde inspectiemodule voor mondzorg in haar bezoekinstrument. Tijdens het
inspectiebezoek zijn ook andere thema’s beoordeeld.
De module mondzorg bestaat uit tien hoofdnormen, die op basis van subnormen
worden beoordeeld. De inspectie legde de ontwikkelde module voor aan het veld en
toetste de werking hiervan met een aantal pilotbezoeken. De volledige module is
opgenomen in bijlage 3 van dit rapport.
Tijdens de inspectiebezoeken werd gesproken met verschillende disciplines, zoals
b
artsen, zorgmedewerkers en managers. Ook werden dossiers van cliënten op het
onderwerp mondzorg beoordeeld.
Rapportage
De inspectie maakte van ieder toezichtbezoek een rapport en rapporteerde over de
bevindingen voor mondzorg in de daarvoor bestemde paragraaf. Het rapport
stuurde de inspectie in conceptvorm naar de Raad van Bestuur van het bezochte
verpleeghuis met de vraag de rapportage binnen vier weken te controleren op
feitelijke onjuistheden. Op basis van de reactie van de zorgaanbieder werd het
rapport vastgesteld. De inspectierapporten staan op de website van de inspectie
(www.igz.nl).
Representativiteit
De inspectie heeft dit onderzoek uitgevoerd in verpleeghuizen waarvan de inspectie
aanleiding had om te vermoeden dat de kwaliteit van zorg niet op orde was. Dit
betekent dat de uitkomsten van het onderzoek niet representatief zijn voor de hele
Nederlandse verpleeghuiszorg. De inspectie heeft echter geen aanleiding om te
denken dat het elders beter geregeld is.

b

Pagina 10 van 28

Waar in dit rapport wordt gesproken over zorgmedewerkers, worden bijvoorbeeld verzorgenden of
verpleegkundigen bedoeld.

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

1.4

Toetsingskader en handhavingplan
Toetsingskader
Voor het uitvoeren van de bezoeken ontwikkelde de inspectie een module mondzorg
als onderdeel van het bezoekinstrument (zie www.igz.nl). Deze module was
gebaseerd op relevante wetgeving, de Richtlijn Mondzorg voor zorgafhankelijke
cliënten in verpleeghuizen en de daarvan afgeleide veldnormen die de branche-,
beroeps- en cliëntenorganisaties hebben ontwikkeld en vastgesteld.
Wet- en regelgeving:
- Kwaliteitswet zorginstellingen.
- Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg.
- Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst.
- Wet publieke gezondheid.
- Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten.
Veldnormen, richtlijnen en rapporten:
- Richtlijn ‘Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen’ (NVGd,
NVVA (thans Verenso), NMT (thans KNMT), 2007).
- De dagelijkse bezetting en kwaliteit van zorg in verpleeghuizen voor langdurige
zorg (Nivel, 2012).
Handhavingplan
Bij de beoordeling van de toezichtnormen waren vier kwalificaties mogelijk:
- Voldoet.
- Voldoet niet.
- Niet van toepassing.
- Niet beoordeeld.
De inspectie stelde vóór het onderzoek vast welke maatregelen zij zou nemen bij
welke kwalificatie. Van verpleeghuizen die niet of onvoldoende voldoen aan de
Richtlijn Mondzorg verwacht de inspectie dat ze dit binnen zes maanden op orde
brengen en de inspectie daarover met een resultaatverslag informeren. Op basis
hiervan heeft de inspectie de verbeteringen gevolgd en brengt zij waar nodig
vervolgbezoeken. Mocht blijken dat verpleeghuizen nog steeds niet voldoen aan de
Richtlijn Mondzorg dan zal de inspectie handhavingsmaatregelen opleggen.

Pagina 11 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

2

Conclusies

2.1

Verpleeghuizen leven Richtlijn Mondzorg slecht na
Op basis van haar bevindingen komt de inspectie tot de conclusie dat het slecht is
gesteld met de invoering en naleving van de Richtlijn Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen (2007) in de bezochte verpleeghuizen. De Richtlijn
Mondzorg is de norm waaraan integrale, multidisciplinaire mondzorg binnen
verpleeghuizen moet voldoen. De meeste verpleeghuizen hadden geen beleid en de
implementatie en borging van deze richtlijn bleef bij de meeste verpleeghuizen
achterwege.
Zowel de inhoudelijk verantwoordelijke (de specialist ouderengeneeskundige) als
de eindverantwoordelijke (bestuur) hebben bij de bezochte verpleeghuizen
onvoldoende hun verantwoordelijkheid genomen (elkaar gevonden) om te komen
tot de juiste voorwaarden voor goede mondzorg. Dit vindt de inspectie zorgelijk
omdat het niet-naleven van een richtlijn de risico’s vergroot op schade aan de cliënt.

2.2

Deskundigheid mondzorg bij medewerkers onvoldoende
Bijna 60 procent van de medewerkers geeft aan onvoldoende kennis en vaardigheden te hebben om goede mondzorg te kunnen verlenen. De medewerkers zijn
niet op de hoogte van de mondzorgproblematiek waarmee de cliënten te maken
hebben en worden onvoldoende toegerust om de dagelijkse mondzorg te kunnen
bieden. Hierdoor kunnen zij tekortkomingen voor de mondzorg niet tijdig signaleren.
Mondzorg is geen vast onderdeel van het scholingsplan en de scholingsbehoefte
wordt onvoldoende geïnventariseerd. Ook worden de medewerkers niet of amper
bijgestaan door een aandachtsfunctionaris of een coördinerend zorgverlener
mondzorg.

2.3

Beschikbaarheid tandarts niet optimaal
De meeste bezochte verpleeghuizen stelden geen tandarts voor de cliënten beschikbaar. Daarnaast bleken in veel instellingen geen contracten afgesloten met een
tandarts of waren zaken als waarneming en spoedzorg niet geregeld.
Als er wel een tandarts behandelingen in het verpleeghuis verrichtte, dan waren
vaak ook de benodigde faciliteiten niet optimaal (behandelkamer, materiaal,
tandartsassistente).

2.4

Dossiervoering en uitvoering mondzorg niet op orde
Bij driekwart van de verpleeghuizen biedt het dossier onvoldoende basis voor de
dagelijkse mondzorg. De mondgezondheid is veelal niet binnen zes weken na
opname geïnventariseerd en in het cliëntdossier vastgelegd. Over tekortkomingen
wordt, ook omdat ze niet gesignaleerd worden, onvoldoende gerapporteerd.
Bevindingen van tandartsen zijn dikwijls niet of onvoldoende vastgelegd in het
dossier en tandartsen beschikken vaak niet over de juiste gegevens, zoals actuele
medicatielijsten.

Pagina 13 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

3

Handhaving

In dit hoofdstuk beschrijft de inspectie de handhaving die geldt voor de bezochte
verpleeghuizen, geeft zij op basis van de bevindingen en conclusies aanbevelingen
en beschrijft zij haar vervolgacties.
3.1

Maatregelen
De inspectie legde de verpleeghuizen die hun mondzorgbeleid en de uitvoering van
de mondzorg bij het eerste (on)aangekondigde inspectiebezoek niet op orde
hadden, afhankelijk van de geconstateerde risico’s, één of meerdere maatregelen
op:
- 2 van de 29 verpleeghuizen moesten maatregelen treffen, maar hoefden de
inspectie daarover niet te informeren. Verbeteringen moesten organisatiebreed,
dus ook bij andere locaties van het zorgconcern waarvan het bezochte verpleeghuis deel uitmaakt, worden doorgevoerd.
- 27 van de 29 verpleeghuizen moesten binnen een periode van zes maanden de
kwaliteit van de mondzorg op orde brengen. De verpleeghuizen moesten hierover een resultaatverslag naar de inspectie sturen.
- 24 van deze 27 instellingen zijn of worden hertoetst. Hiervan zijn 8 inspectietrajecten reeds afgerond, hier was de mondzorg voldoende verbeterd. De
overige trajecten worden afgesloten als de instellingen naar oordeel van de
inspectie voldoen aan de eisen.
Maatregelen voor alle verpleeghuizen in intramurale ouderenzorg (ZZP4 en
hoger):
- Alle verpleeghuizen die dit nog niet hebben gedaan, dienen de Richtlijn Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen zo spoedig mogelijk te
implementeren.
- Maak hierbij gebruik van ervaringen van anderen zoals het project ‘Thema
Mondzorg vernieuwd’ van Zorg voor Beter.
- Alle verpleeghuizen moeten jaarlijks een interne audit uitvoeren naar de
kwaliteit van de mondzorg, waarbij in ieder geval de onderwerpen uit de module
mondzorg van de inspectie aan de orde moeten komen.
- De verpleeghuizen moeten aandacht besteden aan de scholing van medewerkers
op het gebied van mondzorg.

3.2

Aanbevelingen aan brancheorganisatie ActiZ
- Ondersteun bestuurders en zorgmedewerkers door het onderwerp mondzorg te
agenderen.
- Begeleid bestuurders en zorgmedewerkers bij de implementatie van de Richtlijn
‘Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen’ uit 2007; kom
hiertoe met verbeter- en implementatievoorstellen gezamenlijk met de andere,
betrokken veldpartijen.

3.3

Aanbevelingen aan specialisten ouderengeneeskunde en beroepsvereniging
Verenso
- Een specialist ouderengeneeskunde is professioneel eindverantwoordelijk voor
de geleverde zorg, dus ook voor de mondzorg. De inspectie verwacht van de
specialist ouderengeneeskunde een stimulerende en signalerende rol richting
bestuur en management van het verpleeghuis op het gebied van mondzorg.
- Een specialist ouderengeneeskunde heeft vaak zicht op andere problematiek
(bijvoorbeeld weigergedrag) die kan leiden tot een slechte mondzorg. De
Pagina 15 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

-

-

inspectie verwacht dat de specialist ouderengeneeskunde deze problematiek
signaleert en bespreekt met de verzorgenden van de cliënt.
Een specialist ouderengeneeskunde heeft een coachende rol richting alle zorgmedewerkers. De inspectie verwacht dat de specialist ouderengeneeskunde zich
open opstelt en beschikbaar is voor vragen van de zorgmedewerkers.
De inspectie verwacht van Verenso dat zij haar achterban steunt en begeleidt in
haar rol op dit dossier.

3.4

Aanbeveling aan beroepsvereniging V&VN
- Zorg, in samenwerking met de andere veldpartijen en ondersteund door VWS,
dat mondzorg ook bij de opleidingen (ROC’s) weer terug in het opleidingspakket
komt.

3.5

Aanbevelingen aan verzorgenden en verpleegkundigen
- Bekwaam uzelf in het leveren van mondzorg aan uw cliënten. Het is onderdeel
van uw professionele verantwoordelijkheid om deze basale zorg te leveren.

3.6

Aanbeveling aan huisartsen en hun beroepsvereniging
- Dit rapport richt zich op verpleeghuizen. Maar er zijn natuurlijk ook zorgafhankelijke cliënten (kwetsbare ouderen) die niet in een verpleeghuis maar in
een andere setting wonen (thuissituatie). Hier is vaak de huisarts
eindverantwoordelijk voor de geleverde zorg. De huisarts heeft eenzelfde
verantwoordelijkheid als de specialist ouderengeneeskunde als het gaat om een
goede, verantwoorde mondzorg voor deze specifieke groep ouderen. Er ligt de
komende tijd een gezamenlijke uitdaging voor de huisartsen, zorgverzekeraars,
opleiding en hun vertegenwoordigers om te bezien hoe we de taak en rolstelling
van de huisarts in deze goed regelen en borgen.

3.7

Aanbeveling aan tandartsen, mondhygienisten, tandprotetici etc. werkzaam
in de ouderenzorg en hun beroepsorganisaties
- Werk volgens de professionele standaarden.
- Dring er op aan (bijvoorbeeld bij bestuur of management van een instelling of
bij de specialisten ouderengeneeskunde) dat de andere professionals ook
volgens de professionele standaarden (kunnen) werken.
- Zorg voor goede contractuele afspraken conform de Richtlijn Mondzorg.

3.8

Aanbeveling aan het LOC en cliëntenraden van verpleeghuizen
- Cliëntenraden hebben adviesrecht als het gaat om zaken als hygiëne, veiligheid
en kwaliteit van leven. Een goede mondzorg omvat al deze aspecten. Neem
daarom vooral deze verantwoordelijkheid en signaleer mogelijke problemen
richting het bestuur van de instelling.
- De inspectie beveelt het LOC aan om de cliëntenraden hierin optimaal te
steunen.

3.9

Vervolgacties inspectie
- De inspectie legt de vervolgbezoeken in 2014 af en volgt de voortgang van de
verbeteringen bij de bezochte verpleeghuizen nauwlettend. De inspectie legt
handhavende maatregelen op waar nodig.
- De inspectie bespreekt en bewaakt de voortgang van de verbeteringen van de
mondzorg voor de hele sector in haar (bestuurlijke) overleggen en andere
contacten met de betrokken brancheorganisatie en beroepsverenigingen.

Pagina 16 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

4

Resultaten

Dit hoofdstuk bevat de resultaten van de bezoeken aan 29 verpleeghuizen waarbij
het thema mondzorg door de inspectie is beoordeeld.
Tabel 1
Cumulatieve resultaten van toetsing van de hoofdnormen bij de verpleeghuizen (n=29)
Hoofdnormen

Voldoet wel

Voldoet niet

De zorgaanbieder heeft mondzorg geborgd in het kwaliteitssysteem

14%

86 %

De zorgaanbieder zorgt dat er een tandarts beschikbaar is voor de cliënten

32 %

68 %

De zorgaanbieder faciliteert de tandarts wanneer behandeling in het

53 %

47 %

14 %

86 %

Het cliëntdossier biedt basis voor de dagelijkse mondzorg

25 %

75 %

In het cliëntdossier is relevante informatie over mondzorg van betrokken

15 %

85 %

Medewerkers werken cliëntgericht

46 %

54 %

Medewerkers hebben voldoende kennis en vaardigheden over mondzorg

42 %

58 %

40 %

60 %

25 %

75 %

verpleeghuis plaatsvindt
Binnen 6 weken na opname is de mondgezondheid geïnventariseerd en in
het cliëntdossier vastgelegd

disciplines vastgelegd en deze informatie is inzichtelijk voor betrokken
disciplines

voor de doelgroep van cliënten
Betrokken zorgverleners worden gesteund door de zorgaanbieder bij de
uitvoering van mondzorg en mondverzorging
Mondzorg wordt in samenhang met relevante betrokken deskundigen
besproken

4.1

Richtlijn Mondzorg onvoldoende geborgd
Bij 86 procent van de bezochte verpleeghuizen was de mondzorg niet geborgd in het
kwaliteitssysteem van de zorgaanbieder. Het mondzorgbeleid was niet schriftelijk
vastgelegd. De Richtlijn Mondzorg of een samenvatting hiervan was in veel gevallen
niet beschikbaar voor medewerkers in het verpleeghuis.

4.2

Tandarts niet altijd beschikbaar voor cliënten
In 68 procent van de bezochte verpleeghuizen voorzag de zorgaanbieder niet in de
beschikbaarheid van een tandarts voor de cliënten. In het merendeel van de bezochte
verpleeghuizen was geen contract/behandelovereenkomst met de tandarts aanwezig,
was de waarneming door een tandarts niet geregeld en ontbrak een regeling voor
spoedgevallen.
Wanneer behandeling in het verpleeghuis plaatsvindt, is het verpleeghuis verantwoordelijk voor het faciliteren van de tandarts. In 47 procent werd de tandarts niet gefaciliteerd. De zorgaanbieder voorzag de tandarts niet van een verantwoorde behandelruimte
inclusief materiaal en apparatuur. Daarnaast was geen tandartsassisstent aanwezig.

4.3

Onvoldoende kennis medewerkers over de mondzorgproblematiek cliënten
Medewerkers bleken veelal niet op de hoogte van de mondzorgproblematiek waarmee de cliënten te maken hadden. 58 procent van de medewerkers gaf aan dat zij
Pagina 17 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

onvoldoende kennis en vaardigheden over mondzorg bij de doelgroep hebben.
Medewerkers gaven in 60 procent van de gevallen aan dat zij niet het gevoel
hadden gesteund te worden door de zorgaanbieders bij de uitvoering van mondzorg
en mondverzorging. Zo was het vaak niet duidelijk voor de medewerkers bij wie zij
terecht konden voor eventuele vragen. Begeleiding op het gebied van mondzorgproblematiek was onvoldoende. Het kwam sporadisch voor dat aandachtsvelders
voor het thema mondzorg waren benoemd en in de praktijk bleken zij vaak geen
invulling te geven aan deze functie. De scholingsbehoefte voor mondzorg bij medewerkers was onvoldoende structureel geïnventariseerd en geen aantoonbaar vast
onderdeel van de scholingsplannen van verpleeghuizen. Daarnaast gaven medewerkers aan te weinig tijd te hebben om de in het cliëntdossier opgenomen
afspraken voor mondzorg uit te kunnen voeren.
Citaat uit het roodboek van de NVGd
Een verzorgende op een cursus mondzorgcoördinator voor verpleeghuizen: “Ik
zit al 25 jaar in dit vak en ik heb nooit geweten dat iemand met sondevoeding
ook mondverzorging nodig heeft. Wat erg. Ik schaam me diep…”.
De juiste disciplines, zoals de specialist ouderengeneeskunde en de tandarts of de
mondhygieniste, werden niet of onvoldoende betrokken rondom de mondzorg.
Medewerkers droegen daarbij onvoldoende zorg voor het tijdig inzetten van
deskundigheid. Wensen van de cliënt en/of cliëntvertegenwoordiger voor mondzorg
werden onvoldoende aantoonbaar afgewogen en vastgelegd in het cliëntdossier.
4.4

Dossiers geen goede basis voor mondzorg en afstemming gebrekkig
Tijdens de inspectiebezoeken bleek dat bij bijna ieder bezocht verpleeghuis de
mondsituatie niet binnen 24 uur na opname, via een gestandaardiseerde wijze, in
kaart was gebracht.
Bij 86 procent van de bezochte verpleeghuizen was geen beleid om binnen zes
weken na opname de mondgezondheid door een tandarts te laten te inventariseren
en in het cliëntdossier vast te leggen.
Het cliëntdossier bood in 75 procent van de bezochte verpleeghuizen geen goede
basis voor de dagelijkse mondzorg. Zo bleek de gewenste poetsfrequentie en
methode onvoldoende uit het cliëntdosier. Daarnaast signaleerden zorgmedewerkers
onvoldoende mondzorgproblemen of aandoeningen en rapporteerden dit niet in het
zorgleefplan. Ook was in 85 procent de relevantie informatie over mondzorg van
betrokken disciplines niet vastgelegd in het cliëntdossier en/of inzichtelijk voor de
betrokken disciplines. Bevindingen van de tandarts die van invloed zijn op de
medische zorg rondom de cliënt werden niet of onvoldoende vastgelegd in het
cliëntdossier. Daarnaast beschikte de tandarts dikwijls niet over de actuele
gegevens van de cliënt. Zo bleek dat medicatieoverzichten door de cliëntbegeleiders
vaak niet werden meegenomen naar de tandarts.
In 75 procent van de bezochte verpleeghuizen werd het onderwerp mondzorg niet in
samenhang met relevante betrokken deskundigen besproken.
Citaat uit Handboek Medicijnen en Gezondheid, verkregen via het LOC
Een man in ons verpleeghuis die leed aan dementie moest worden gefixeerd. De
onrust en agitatie bleek uiteindelijk veroorzaakt te zijn door kiespijn.

Pagina 18 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

5

Beschouwing

Al in 2006 heeft de inspectie de kwaliteit van de mondzorg in de verpleeghuizen
onderzocht. Destijds bleek al dat de kwaliteit van zorg niet op orde was, maar de
inspectie moet nu helaas dezelfde conclusie trekken. Het lijkt er op dat hier sprake
is van een hardnekkig probleem. Daarnaast blijkt dat het erg lang duurt voordat
noodzakelijke verbeteringen worden doorgevoerd.
Tijdens de inspectiebezoeken gaven verschillende betrokken partijen, zoals het
management, tandartsen, mondhygiënistes, specialisten ouderengeneeskunde en
zorgmedewerkers, aan dat er meerdere belemmerende factoren aanwezig zijn die
goede mondzorg in de weg staan. Het tekort aan tandartsen wordt veel genoemd
evenals het tekort aan specialisten ouderengeneeskunde. Een goede overdracht
voor mondzorg blijkt moeizaam, medewerkers ervaren onvoldoende tijd om de in
het cliëntdossier opgenomen afspraken over mondzorg uit te voeren. Al deze zaken
duiden op een laag urgentiebesef.
Op verschillende niveaus is onvoldoende verantwoordelijkheid genomen voor de
implementatie van de Richtlijn Mondzorg. De inspectie stelt vragen bij de rol van de
specialist ouderengeneeskunde. Zij zijn inhoudelijk verantwoordelijk voor de zorgverlening aan de cliënt, en dus ook voor de mondzorg. Zij dragen dus een grote
verantwoordelijkheid om dit onderwerp goed op de agenda te zetten, om een
coachende rol in te nemen ten opzichte van de medewerkers en om de mondzorg in
verbinding te brengen met de overige zorg.
Ook is het de vraag of de bestuurder voldoende op dit thema heeft gestuurd. Het is
uiteindelijk een bestuurlijke verantwoordelijkheid om richtlijnen te implementeren
en te borgen. Maar uit de bevindingen van de inspectie blijkt dat veel voorwaarden
niet of onvoldoende zijn geregeld.
Mondzorg is basale, dagelijkse zorg. In de praktijk blijkt een handelingsverlegenheid
bij de zorgmedewerkers. Dit is op zich begrijpelijk, het poetsen van de tanden van
een volwassen cliënt vraagt inderdaad wat van een zorgmedewerker. En wat doe je
met een cliënt met grote weerstand tegen het poetsen? Toch is mondzorg noodzakelijke zorg. Een slechte gebits- en mondverzorging brengt allerlei, soms gevaarlijke, ongemakken met zich mee. Het is dus zaak dat alle betrokken partijen
gezamenlijk een effectieve manier vinden om deze basale zorg goed te regelen,
zowel in de dagelijkse praktijk als in de bestuurlijke borging ervan.

Pagina 19 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

6

Summary

Care-dependent clients in residential care form a particularly vulnerable group
within society. Good dental and oral care is important to their general health and
quality of life. Various oral conditions can cause physical discomfort, pain, and
adverse health impact.
The Health Care Inspectorate has investigated the quality of oral health services in
the residential care sector. Between September 2013 and January 2014, inspectors
visited 29 nursing homes, the clients of which have a significant care requirement
(classified ZZP4 or higher) and are entitled to receive dental and oral care provision.
The locations were selected on the basis of risk-led supervision, i.e. there was
reason to suspect that the quality of oral care provision was not at the required
level. Given the selection criteria and the low number of inspection visits, the results
of the study are not representative of the sector as a whole. However, the
Inspectorate has no reason to assume matters are properly organised across the
entire sector. The assessment framework applied was based on the 2007 guideline
c
for oral care for care-dependent clients in nursing homes .
The investigation revealed incomplete implementation of the guideline and poor
compliance with its provisions. The majority of locations visited had no formal policy
with regard to oral health, and few had taken any action to ensure implementation
of the guideline, let alone compliance with it. Over half of the staff interviewed
conceded that they had inadequate knowledge and skills in matters of oral care. In
over 75 per cent of the locations, the clients’ care plans and medical records offered
no useful basis for day-to-day oral hygiene. Almost seventy per cent of locations
had failed to make suitable arrangements with a (visiting) dentist. Even where such
arrangements were in place, the physical facilities were lacking or inadequate.
The Inspectorate is concerned by these findings. Nursing homes have had ample
time in which to implement the guideline. It is clear that most have failed to take
appropriate action. In the Inspectorate’s view, both management and medical staff,
specifically the Elderly Care Physicians, should have taken greater responsibility,
working together to identify the shortcomings in their current oral health
arrangements and to formulate a plan for the implementation of the guideline. The
multidisciplinary team meetings would have provided a good opportunity to do so.
Because the guideline has not been implemented in any systematic or effective way,
the basic preconditions for oral health care of appropriate quality have not been
met.
Of the 29 locations visited, 27 have been instructed to raise the quality of their oral
health care provision to the required level, and to do so within six months. The
Inspectorate considered it necessary to schedule return visits to 24 locations.
Should the shortcomings persist, the Inspectorate will proceed to implement
enforcement measures.
The Inspectorate expects all nursing homes which have yet to implement the
guideline to do so without delay. All are further expected to conduct an annual
(internal) audit examining the quality of their oral health care provision, for which
the Inspectorate has produced an assessment module. The Inspectorate calls upon
the field (represented by Actiz, Verenso, and V&VN) to ensure that full attention is
c

Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen, 2007.
Pagina 21 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

devoted to the topic of good oral care for vulnerable, care-dependent elderly
persons. A number of methods and training courses to support implementation of
the guideline are available. The next step will be for all parties to examine how their
joint initiatives can be applied efficiently and effectively to ensure that the problems
are resolved as quickly as possible.

Pagina 22 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

Bijlage 1

Overzicht bezochte verpleeghuizen

Verpleeghuis

Datum eerste

Datum

Toezichtproces

bezoek

hertoetsbezoek

afgerond

Bolero

21-1-2014

23-9-2014

Centrum Bezuidenhout

6-12-2013

21-8-2014

Centrum voor Reuma en Revalidatie

22-11-2013

26-6-2014

De Geinsche Hof

27-9-2013

17-6-2014

x

De Hanepraij

6-11-2013

8-7-2014

x

De IJpelaar

16-1-2014

planning volgt

De open Hof (ZGAO)

19-11-2013

22-5-2014

De Schiphorst

9-12-2013

niet van toepassing

De Schutse Leveste Care

24-9-2013

planning volgt

Dealhoven (Stichting Zorgpalet)

25-11-2013

26-6-2014

Drieën-huysen

24-9-2013

2-9-2014

Evean EDD

10-10-2013

7-8-2014

Groenelaan

1-10-2013

14-8-2014

Hof van Ammers

29-11-2013

21-3-2014

Hof van Varwijk

18-10-2013

27-5-2014

Kalorama

8-11-2013

niet van toepassing

Kasteelhof (Zorggroep Maas & Waal)

10-12-2013

24-9-2014

Mariahoeve

26-9-2013

1-7-2014

Marke Meenthoek

23-9-2013

29-4-2014

Pronsweide

3-12-2013

1-7-2014

Rumah Kita

29-1-2014

planning volgt

Sonneburgh

30-10-2013

planning volgt

Steenplaat

21-11-2013

19-6-2014

x

’t Seghe Waert

24-10-2013

3-6-2014

x

Terra

4-10-2013

niet van toepassing

Velserduin

2-9-2013

niet van toepassing

Westerkim

2-10-2013

planning volgt

wzc Eegelshoeve

10-1-2013

niet van toepassing

ZZG Zorghotel

26-11-2013

26-6-2014

Rotterdam

x

x

x

x

Pagina 23 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Bijlage 2

-

-

Pagina 24 van 28

Literatuurlijst

De Richtlijn Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen;
Nederlandse vereniging van Verpleeghuisartsen (NVVA, thans Verenso), de
Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der tandheelkunde
(KNMT), Nederlandse Vereniging van Gerodontologie (NVGd); 2007.
De dagelijkse bezetting en kwaliteit van zorg in verpleeghuizen voor langdurige
zorg (Nivel 2012).
Roodboek Mondzorg (Nederlandse Vereniging voor Gerodontologie, 2011).
Handboek Medicijnen en Gezondheid, LOC Zeggenschap in Zorg, Instituut voor
Verantwoord Medicijngebruik, Fonds Nuts Ohra, oktober 2011

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

Bijlage 3

Module mondzorg

De zorgaanbieder heeft mondzorg geborgd in het kwaliteitssysteem
Scoor ja als ten minste:
Het mondzorgbeleid is schriftelijk vastgelegd.
De multidisciplinaire richtlijn Mondzorg of een samenvatting hiervan is beschikbaar voor alle
medewerkers.
Mondzorg is een vast onderdeel van het scholingsplan.
Er is een medewerker als aandachtsvelder (coördinerend zorgverlener) mondzorg aangesteld.
De verantwoordelijkheid voor het toezien op het nakomen van professionele mondzorginterventies is
vastgelegd.
Taken coördinerend zorgverlener mondzorg: Wanneer interventies vereist zijn die afwijken van de
reguliere mondverzorging, coördineert de coördinerend zorgverlener mondzorg de samenwerking tussen
de betrokken leden van het zorgteam. Ze kan zelfstandig de mondhygiënist of tandarts consulteren.
Daarnaast ligt de taak in het coachen en begeleiden verzorgenden en verpleegkundigen.
Richtlijn: Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen.

De zorgaanbieder voorziet dat er een tandarts beschikbaar is voor de
cliënten
Scoor ja als ten minste:
Er is een contract met de tandarts aanwezig waarin voorzien is in waarneming van de tandarts en een
regeling voor spoedgevallen.
Er is een tandarts beschikbaar (voor de reguliere periodieke controle conform het mondzorgplan en
eventuele spoedgevallen) voor de cliënten in de instelling.
Kan een cliënt binnen zes weken na opname gezien worden door de tandarts?
Periodieke controle: halfjaarlijks bij dentaten en jaarlijks bij edendaten.
Richtlijn: Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen.

De zorgaanbieder faciliteert de tandarts wanneer behandeling in de
instelling plaatsvindt
Scoor ja als ten minste:
De zorgaanbieder voorziet de tandarts van een behandelruimte inclusief materiaal en apparatuur.
Er is een tandartsassistent aanwezig.
Zijn er een autoclaaf, thermodesinfector en röntgenapparaat aanwezig?
Wet AWBZ, Route aanspraak

Pagina 25 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Binnen 6 weken na opname is de mondgezondheid geïnventariseerd en in
het cliëntdossier vastgelegd
Scoor ja als ten minste:
Binnen 24 uur na opname is door een medewerker, via een gestandaardiseerde wijze, de mondsituatie in
kaart gebracht.
Binnen zes weken (eerder indien nodig) na opname is de mondgezondheid door een tandarts
geïnventariseerd en vastlegt in het cliëntdossier.
Mondsituatie: hieronder verstaan we hoe staat het met de zelfzorg, is er acuut behandeling nodig door
een tandarts/mondhygiënist/tandprotheticus en leiden mondzorgproblemen of chronische pijn tot een
verminderde voedselinname.
Richtlijn: Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen.

Het cliëntdossier biedt basis voor de dagelijkse mondzorg
Scoor ja als ten minste:
De poetsfrequentie (minimaal 2 maal daags) en methode (inzet van de verschillende middelen
(bijvoorbeeld: tandenborstel, fluoride etc.)) staat in het cliëntdossier genoteerd.
Medewerkers signaleren (acuut) mondzorg problemen of aandoeningen en rapporteren dit in het
zorgleefplan.
Mondzorgproblemen zijn terug te vinden in de dagrapportage.
Het methodisch werken rondom mondzorg is terug te zien in het cliëntdossier.
Wet: WGBO en Richtlijn: Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen.

In het cliëntdossier is relevante informatie over mondzorg van betrokken
disciplines vastgelegd en deze informatie is inzichtelijk voor de betrokken
disciplines.
Scoor ja als ten minste:
De bevindingen van de tandarts/tandprotheticus/mondhygiënist die van invloed zijn op de dagelijkse
mondzorg van de cliënt worden vastgelegd in het cliëntdossier.
De bevindingen van de tandarts die van invloed zijn op de medische zorg rondom de cliënt worden
vastgelegd in het cliëntdossier.
De tandarts beschikt over actuele medische gegevens van de cliënt.
Is de tandarts op de hoogte als de cliënt bloedverdunners gebruikt? Weet de tandarts of een cliënt
diabetes heeft?
Wet: WGBO en Richtlijn: Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen.

Pagina 26 van 28

Kwaliteit mondzorg in verpleeghuizen onvoldoende, een inventariserend onderzoek in 29 verpleeghuizen |
november 2014

Medewerkers werken cliëntgericht
Scoor ja als ten minste:
De wensen van de cliënt/cliënt vertegenwoordiger met betrekking tot mondzorg zijn aantoonbaar
afgewogen en vastgelegd in het cliëntdossier.
heeft hierover voldoende communicatie plaatsgevonden met de cliënt/cliëntvertegenwoordiger?
Wet: WGBO en Richtlijn: Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen.

Medewerkers hebben voldoende kennis en vaardigheden over mondzorg
voor de doelgroep van cliënten
Scoor ja als ten minste:
Medewerkers kennen de mondzorg problematiek waarmee de cliënten te maken hebben.
Medewerkers vinden dat ze voldoende worden toegerust om de dagelijkse mondzorg te kunnen bieden.
Vraag medewerkers om wat te vertellen over de zorgproblematiek van de cliënten en de manier waarop
ze daar mee omgaan. Ev. Kun je dit toespitsen op de cliëntdossiers die je hebt ingezien. V.b. wanneer
mondzorg lastig is door gedragsproblemen bij de cliënt, hoe ga je hiermee om.
6 maanden
Het gaat hier om wat de medewerkers zelf vinden en vertellen.
Kwaliteitswet en De dagelijkse bezetting en kwaliteit van zorg in instellingen voor langdurige zorg, Nivel,
2012

Betrokken zorgverleners worden gesteund door de zorgaanbieder bij de
uitvoering van mondzorg en mondverzorging
Scoor ja als ten minste:
Het is voor de medewerkers duidelijk bij wie zij terecht kunnen voor eventuele vragen en begeleiding op
het gebied van mondzorg problematiek.
De scholingsbehoefte omtrent mondzorg wordt structureel geïnventariseerd.
Medewerkers geven aan voldoende tijd te hebben om de in het cliëntdossier opgenomen afspraken over
mondzorg uit te voeren.
Richtlijn: Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen.

Mondzorg wordt in samenhang met relevante betrokken deskundigen
besproken
Scoor ja als ten minste:
Mondzorg is een onderwerp tijdens het multidisciplinair overleg.
De juiste disciplines worden betrokken rondom de mondzorg.
Medewerkers dragen zorg voor het tijdig inzetten van deskundigheid.
Richtlijn: Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen.

Pagina 27 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

IGZ 14-48

Pagina 28 van 28