Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

30 010

Gedetineerdenbegeleiding buitenland

Nr. 21

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 oktober 2014
Hierbij ontvangt u een toelichting op het nieuwe, meer op maat gesneden,
beleid voor Nederlandse gedetineerden in het buitenland. Ik ben voornemens dit beleid begin 2015 in te laten gaan.
1. Inleiding
In de Kamerbrief over de modernisering van de diplomatie (Kamerstuk
32 734, nr. 15 d.d. 6 september 2013), alsmede tijdens het Kamerdebat
over deze brief op 25 november 2013 (Kamerstuk 32 734, nr. 21) heb ik
aangekondigd dat het gedetineerdenbeleid van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken (hierna «gedetineerdenbeleid») in 2015 gaat veranderen. Ik heb uw Kamer daarover een brief toegezegd.
Het nieuwe beleid beoogt de middelen en instrumenten van Buitenlandse
Zaken voor het gedetineerdenbeleid zo doelmatig mogelijk in te zetten.
Het nieuwe beleid is geen bezuinigingsoperatie. Zo blijft het budget voor
de gedetineerdenbegeleiding dat in de memorie van toelichting is
opgenomen de komende jaren in beginsel gelijk. Aan de andere kant is
sprake van een krimpend postennet, en dus een verminderde personele
capaciteit om het gedetineerdenbeleid uit te voeren.
Meer maatwerk in de gedetineerdenbegeleiding is een logische stap gelet
op de modernisering van de diplomatie en (de krimp van) het postennet.
Maatwerk betekent dat de inzet van Buitenlandse Zaken aangepast is aan
de situatie waarin de gedetineerde zich bevindt en dat instrumenten meer
gedifferentieerd dan in het verleden worden ingezet. De huidige normen
voor bezoeken en financiële ondersteuning komen te vervallen, zodat de
steun meer specifiek kan worden gericht op de gedetineerde die echt hulp
nodig heeft.

kst-30010-21
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 010, nr. 21

1

2. Staand beleid
Een aantal zaken blijft onverminderd van kracht. In alle gevallen blijft
gelden dat consulaire bijstand alleen kan worden verleend indien de
gedetineerde daar om verzoekt. De verantwoordelijkheid voor de
gedetineerde in het buitenland ligt bij de autoriteiten van het land van
detentie en niet bij het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken volgt zo nodig de procesgang, de
medische situatie en de detentie-omstandigheden. Bij problemen spreekt
het Ministerie van Buitenlandse Zaken de autoriteiten van het betreffende
land aan. Nederland kan niet in de rechtsgang van een ander land treden,
bijvoorbeeld als het gaat om de totstandkoming van een rechterlijk
oordeel over de schuldvraag en de bepaling van de strafmaat. Noch kan
het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor andere detentie-omstandigheden zorgen. Wanneer daar aanleiding toe is, spreekt het Ministerie van
Buitenlandse Zaken de lokale autoriteiten aan op misstanden.
In geval een gedetineerde naast de Nederlandse nationaliteit ook een
andere nationaliteit heeft en gedetineerd is in het land van deze andere
nationaliteit, kan het voorkomen dat de autoriteiten hem alleen als hun
eigen onderdaan beschouwen. Toegang voor Nederland tot deze bipatride
Nederlander kan dan door de lokale autoriteiten worden tegengehouden.
Nederland zal in deze gevallen op basis van artikel 36 van het Verdrag van
Wenen inzake Consulaire Betrekkingen blijven aandringen op contact met
de deze bipatride gedetineerde.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken werkt samen met – en stelt
middelen beschikbaar aan – derde partijen die een meetbare toegevoegde
waarde hebben in de rechtsgang, bij extra zorg tijdens de detentie en bij
de resocialisatie in Nederland van de Nederlandse gedetineerde in het
buitenland.
Ook werkt het Ministerie van Buitenlandse Zaken nauw samen met het
Ministerie van Veiligheid en Justitie als het gaat om de uitvoering van de
Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen (WOTS) en de Wederzijdse erkenning ten uitvoerlegging strafvonnissen (WETS). Voor
Nederlandse gedetineerden in EU-landen geldt dat zij in het kader van de
WETS (na veroordeling sneller naar Nederland worden overgebracht om
in Nederland hun straf verder uit te zitten. Het oogmerk is hier resocialisering in eigen land. Dit betekent dat detentieperiodes voor Nederlandse
gedetineerden in andere EU-landen aanzienlijk korter worden omdat men
niet de gehele straf in het buitenland hoeft uit te zitten en dat het aantal
bezoeken aan gedetineerden in EU-landen de komende jaren af zal
nemen.
Tenslotte blijft het Nederlands beleid ten aanzien van de doodstraf zoals
beschreven in de brief aan de Tweede Kamer van 11 april 2011 onveranderd (Kamerstuk 32 500 V, nr. 165). Hierin wordt beschreven welke
rechtsbijstand kan worden verleend aan Nederlandse gedetineerden die in
het buitenland ter dood zijn veroordeeld of die ter dood kunnen worden
veroordeeld. Alleen voor deze categorie gedetineerden draagt het
Ministerie van Buitenlandse Zaken bij tot de financiering van de
rechtsbijstand.
3. Nieuwe elementen in het beleid
De belangrijkste nieuwe elementen in het beleid zijn:
1) Een «basispakket» voor alle gedetineerden wereldwijd: alle Nederlandse gedetineerden in het buitenland die aangeven consulaire
bijstand te willen ontvangen, krijgen een basispakket van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 010, nr. 21

2

2)

3)

Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dit basispakket bestaat uit
uitgebreide schriftelijke informatie over consulaire bijstand en over
overige instanties betrokken bij het Nederlandse gedetineerdenbeleid, een persoonlijk bezoek van een ambassademedewerker. Waar
relevant en mogelijk ontvangt de gedetineerde door het Ministerie
van Buitenlandse Zaken gesubsidieerd juridisch advies en begeleiding bij de resocialisatie in Nederland.
De inzet van Buitenlandse Zaken beperkt zich tot dit basispakket in
landen waar de autoriteiten zich hebben gecommitteerd aan een
humaan en menswaardig gevangenisbeleid en waar sprake is van
behoorlijke detentie-omstandigheden.
Daarnaast is er sprake van een aanvullend maatwerkpakket.
Gedetineerden die een meer uitgebreide consulaire bijstand
daadwerkelijk nodig hebben, met name in landen waar de detentieomstandigheden te kort schieten, zullen deze bijstand ontvangen, op
maat gesneden naar de omstandigheden. Onder dit pakket vallen
zaken zoals vervolgbezoeken door medewerkers van Buitenlandse
Zaken, extra zorg tijdens de detentie, een maandelijkse gift (in geld of
natura) en medicijnen.

4. Uitwerking van het nieuwe beleid
1) Een basispakket voor alle gedetineerden wereldwijd
Elke gedetineerde wereldwijd die via de gebruikelijke procedure aangeeft
consulaire bijstand te willen ontvangen, krijgt een basispakket. Dit
basispakket bestaat uit informatie over de inzet van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken en van derde partijen.
Behoorlijke detentie omstandigheden
In een aantal landen wereldwijd is sprake van behoorlijke detentieomstandigheden in het licht van internationale afspraken of verdragen.1
Dat betekent niet dat de omstandigheden altijd gelijkwaardig zijn aan die
in Nederland, maar dat de omstandigheden voor de Nederlandse
gedetineerde aan een aantal minimumvoorwaarden voldoen. Het
Ministerie van Buitenlandse Zaken zal vanaf 2015 een lijst hanteren van
landen die aan deze voorwaarden voldoen. Om deze lijst op te stellen
maakt het Ministerie van Buitenlandse Zaken gebruik van jarenlange
eigen waarneming door het postennet van het ministerie en van diverse
openbare bronnen. Dit betreft monitoring door NGO’s en rapporten van
o.a. de Raad van Europa en de VN over detentie-omstandigheden. De lijst
met deze landen treft u in de bijlage aan. De lijst wordt ieder jaar op basis
van observaties, monitoring en actualisering van genoemde rapporten
opnieuw door het Ministerie van Buitenlandse Zaken beoordeeld en als
bijlage meegestuurd bij de jaarlijkse brief over de detentie-omstandigheden n.a.v. de Motie Pechtold. De huidige landenlijst bevat Europese
landen en enkele landen daarbuiten.

1

Te denken valt aan:
– UN Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners, 1955
– UN Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or
Punishment
– Council of Europe; Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading
Treatment or Punishment (CPT) standards, 2002
– European Conventions on Human Rights

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 010, nr. 21

3

Inzet Buitenlandse Zaken
In deze landen zal de consulaire bijstand worden beperkt tot het basispakket en zal de Nederlandse inzet vooral plaatsvinden via de dialoog met
de autoriteiten in plaats van bezoeken van ambassade medewerkers en
andere vormen van bijstand. Voor de individuele gedetineerde zal de inzet
van Buitenlandse Zaken daarnaast bestaan uit a) een persoonlijk bezoek
dat wordt afgelegd door een ambassademedewerker om een beeld te
krijgen van de situatie van de gedetineerde en b) schriftelijke informatie
over consulaire bijstand en overige instanties, zo snel mogelijk na
arrestatie aan de gedetineerde beschikbaar gesteld (tijdens bezoek, per
post of via derden). Na het eerste bezoek vinden in beginsel geen
vervolgbezoeken door ambassademedewerkers plaats. Dit betekent niet
dat de gedetineerde uit beeld verdwijnt. Het Ministerie van Buitenlandse
Zaken zal waar nodig op afstand de situatie blijven volgen via email,
telefoon, familie, gevangenisdirectie en contact met andere instanties. Bij
ernstige signalen dat een Nederlandse gevangene in precaire omstandigheden verkeert, zal de Nederlandse ambassade of het consulaat hiervoor
bij de verantwoordelijke autoriteiten ter plekke om aandacht en maatregelen vragen.
Er kunnen schrijnende omstandigheden zijn die aanleiding geven voor
meer maatwerk waarbij van bovenstaand basispakket (tijdelijk) kan
worden afgeweken. Dit zal per geval worden bekeken.
Derde partijen
Nederlandse gedetineerden die het basispakket ontvangen maken ook
aanspraak op diensten die door derde partijen worden aangeboden. Het
betreft hier de diensten «juridisch advies» en «resocialisatie». Hiervoor
stelt het Ministerie van Buitenlandse Zaken subsidie beschikbaar aan
derde partijen.
• Juridisch advies
Uit intern onderzoek in 2011 is gebleken dat er groeiend behoefte bestaat
aan juridisch advies. Dit staat los van de landenlijst en detentie-omstandigheden want is afhankelijk van het juridische proces waarin een
gedetineerde is verwikkeld. Algemene juridische kennis ontbreekt
grotendeels bij de gedetineerde en zijn familie waardoor het juridische
proces en communicatie met de eigen lokale advocaat niet voldoende
wordt begrepen en de rechtsgang voor de Nederlandse gedetineerde
nadelig kan worden beïnvloed. Juridisch advies in het Nederlands van een
onafhankelijke specialist/jurist voorziet in deze behoefte en ondersteunt
een eerlijke rechtsgang. Daarom wordt sinds 2012 hiervoor subsidie
beschikbaar gesteld zodat alle gedetineerden wereldwijd onder bepaalde
voorwaarden hiervoor in aanmerking kunnen komen. Het uitgangspunt is
dat de gedetineerde er expliciet om vraagt en dat het (schriftelijke)
juridisch advies een duidelijke toegevoegde waarde moet hebben.
Daarom is er een aantal voorwaarden aan verbonden. Deze zijn bijvoorbeeld:
– Strafzaak is niet onherroepelijk.
– Het betreft een juridisch complexe zaak.
– Er is geen adequate juridische bijstand van de lokale advocaat.
– Er is lokaal geen juridische bijstand aanwezig voor advisering bij
procedures voor voorwaardelijke of vervroegde invrijheidsstelling.
– Het betreft advies over WOTS/WETS procedures indien de lokale
advocaat dit niet doet.
– Het betreft een beschuldiging waar mogelijk de doodstraf over kan
worden uitgesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 010, nr. 21

4

• Resocialisatie
Nederlandse gedetineerden die na detentie naar Nederland komen,
kunnen – indien zij dit wensen – in aanmerking blijven komen voor
begeleiding van Reclassering Nederland. Zij krijgen desgevraagd
regelmatig bezoek van een Nederlandse vrijwilliger, woonachtig in het
land van detentie, die hen bij het resocialiseren begeleidt. Dit beleid is
ongewijzigd.
• Tijdschrift
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken stelt subsidie beschikbaar voor het
uitgeven van een periodiek (vier keer per jaar) tijdschrift ten behoeve van
alle gedetineerden wereldwijd waarin informatie wordt gegeven over
consulaire bijstand, resocialisatie, juridische aspecten en zorg.
2) Een aanvullend maatwerkpakket voor gedetineerden in de overige
landen wereldwijd
In alle andere landen zal bovenop het basispakket op maat consulaire
bijstand worden verleend, met inachtneming van de omstandigheden.
Inzet Buitenlandse Zaken
In deze overige landen zullen vervolgbezoeken aan de Nederlandse
gedetineerden door een ambassademedewerker plaatsvinden, indien de
gedetineerde daar om vraagt. De frequentie van deze bezoeken is
afhankelijk van de situatie van de gedetineerde, de omstandigheden in het
land en de gevangenis. Als richtlijn wordt een maximum van vier
bezoeken per jaar gehanteerd. Daarnaast krijgen deze gedetineerden een
maandelijkse gift van EUR 30 (of een gift in de vorm van noodzakelijke
goederen ter waarde van ca. EUR 30) ter ondersteuning in de kosten voor
levensonderhoud. Dit is afhankelijk van de mogelijkheid of geld en
goederen in de gevangenis worden toegelaten.
De ervaring van het Ministerie van Buitenlandse Zaken leert dat medische
zorg aan gedetineerden in detentiecentra in sommige van deze landen
niet toereikend is. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken stelt daarom een
ruimer medicijnenbudget beschikbaar zodat de medische zorg in schrijnende gevallen en in landen waar de gevangenis geen of ontoereikende
medische zorg verleent, kan worden gefinancierd.
Extra zorg tijdens detentie
Met ingang van 2015 zal alleen in landen die niet op bovengenoemde
landenlijst staan extra zorg tijdens de detentie worden gesubsidieerd door
het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook hier is een gedifferentieerde
inzet het uitgangspunt, teneinde effectiever en efficiënter te kunnen
inspelen op de verschillende omstandigheden en behoeften van de
gedetineerden. Uitgangspunt is dat de extra zorg dicht bij de gedetineerde
is ingericht (bij voorkeur via lokale organisaties en vrijwilligers) en bij
voorkeur – maar niet uitsluitend – in de Nederlandse taal. Deze extra zorg
kan maatschappelijk, sociaal dan wel geestelijk van aard zijn en niet per
definitie geestelijk, zoals nu het geval is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 010, nr. 21

5

Samengevat:

Basis-pakket
in landen op
de lijst
Aanvullend
maatwerkpakket in
overige
landen

Eerste
persoonlijk
bezoek en
informatieverschaffing

Juridisch
advies

Resocialisatie

X

X

X

X

X

X

Vervolg
bezoeken
Tot max.
4x per
jaar

€ 30 per
maand en
medicijnen
budget

Extra
zorg

X

X

X

De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 010, nr. 21

6

Landenlijst
Andorra;
Australië;
België;
Bulgarije;
Canada;
Cyprus;
Denemarken;
Duitsland;
Estland;
Finland;
Frankrijk;
Griekenland;
Hongarije;
Ierland;
Italië;
IJsland;
Japan;
Kroatië;
Letland;
Liechtenstein;
Litouwen;
Luxemburg;
Malta;
Monaco;
Nieuw Zeeland;
Noorwegen;
Oostenrijk;
Polen;
Portugal;
Roemenië;
San Marino;
Singapore;
Slovenië;
Slowakije;
Spanje;
Tsjechië;
Vaticaanstad;
Verenigd Koninkrijk;
Zweden;
Zwitserland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 010, nr. 21

7