Investeren zzp'ers in zichzelf?
'Natuurlijk, anders zouden we hier
niet zijn?'
Verslag van de workshop zzp op 9 oktober

Zoetermeer , 17 oktober 2014
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan
mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke
vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na
schriftelijke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor
drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or
text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned.
No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means,
or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia
does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

Inhoudsopgave
1

Inleiding

5

2

Motieven van zzp’ers

7

3

De bijdrage van zzp’ers

9

4

Knelpunten

11

5

Beleid

13

3

1

Inleiding
Op verzoek van de IBO-werkgroep heeft Panteia op 9 oktober een focusgroep
georganiseerd waarin beleid en praktijk elkaar ontmoetten. De werkgroepleden en het
IBO-secretariaat wisselden van gedachten met zzp’ers en met opdrachtgevers
(bedrijven) van zzp’ers. De bijeenkomst vond plaats bij Panteia in Zoetermeer en
duurde 3 uur. Er waren in totaal ongeveer 80 aanwezigen. In deze notitie is een kort
verslag opgenomen, onderverdeeld naar onderwerp:
 Motieven. Waarom zijn zzp’ers eigenlijk zzp’er geworden en gebleven, en hoe is de
beslissing om zzp’er te worden tot stand gekomen? Terug te vinden in hoofdstuk 2.
 Bijdrage van zzp’ers. Waarom zetten opdrachtgevers zzp’ers in? En wat dragen zzp’ers
bij aan de economie/maatschappij? Meer hierover in hoofdstuk 3.
 Knelpunten. Tegen welke knelpunten lopen de zzp’ers en hun opdrachtgevers aan? En
dan vooral de beleidsgerelateerde knelpunten. Hoofdstuk 4 gaat hier op in.
 Beleid. Kunnen de knelpunten verminderd worden met beleid? Op welke terreinen is
meer of juist minder wetgeving nodig? Het verslag wordt afgesloten met de bevindingen
op dit punt in hoofdstuk 5.
Panteia was verantwoordelijk voor de selectie en uitnodiging van de zzp’ers en
opdrachtgevers van zzp’ers. De eerste groep bestaat uit verschillende typen zzp’ers
uit verschillende branches (bouw, zorg, zakelijke dienstverlening, hoger onderwijs),
starters en al langer gevestigden, van verschillende leeftijden en met verschillend
inkomens- en opleidingsniveau. De zzp’ers zijn grotendeels afkomstig uit het zzp panel dat Panteia (EIM) sinds 2009 onderhoudt.
De tweede groep bevat opdrachtgevers van zzp’ers, dat wil zeggen verschillende
soorten opdrachtgevers (groot/klein) die verschillende typen zzp’ers inhuren, dus
zzp’ers uit verschillende branches (bouw, verpleegkundige en verzorgende zorg, hoger
onderwijs, zakelijke dienstverlening), van verschillende leef tijden en met verschillend
inkomens- en opleidingsniveau. Het beteft vooral deelnemers aan het MKB beleidspanel van Panteia (EIM), aangevuld met grotere opdrachtgevers en
opdrachtgevers in onderwijs en zorg.
Let wel, hoewel een redelijke spreiding van de deelnemers over de verschillende
kenmerken is bereikt, kan niet gesteld worden dat het representatieve groepen waren.
Er waren bijvoorbeeld weinig vertegenwoordigers van de groep zzp’ers die vaak als
gedwongen zelfstandige gezien wordt. In een Bijlage van het advies van de Werkgroep
is de deelnemerslijst opgenomen.
Er is gewerkt met discussietafels, waarbij zzp’ers, hun opdrachtgevers en de IBOwerkgroep gelijktijdig aanwezig waren. De deelnemers draaiden een ronde van drie
tafels (er zijn in totaal 6 tafels). De opzet is verder als volgt:
 Er waren vier groepen zzp’ers (mengeling zzp-starters en ervaren zzp’ers, verschillende
sectoren/beroepen) en twee groepen opdrachtgevers (bedrijfsleven, verschillende
sectoren); ieder groep omvatte ongeveer 10 personen.
 Iedere tafel werd geleid door een vaste voorzitter (Panteia) die de discussie faciliteerde.
De voorzitter was ook ‘het geheugen’ van de tafel en kon waar nodig uitleggen wat
andere groepen bedoelden met specifieke opmerkingen.
 De groepjes draaien langs drie tafels. Elke tafel heeft een onderwerp (motieven, bijdrage,
knelpunten/beleid) waarbij uiteraard de invulling voor zzp’ers en opdrachtgevers wat
anders was.

5

 De leden en het secretariaat van de IBO-werkgroep zijn verdeeld over de tafels en
draaiden tegen de richting in. Zo kwamen ze ook bij alle drie de tafels en bovendien
steeds in gesprek met een andere groep deelnemers. Zoals afgesproken, nam ‘het beleid’
actief deel aan de discussies.
 De resultaten van de discussie werden genoteerd op flipovers. De eerste ronde zette
daarmee de toon met conclusies (stellingen) en vragen. In de volgende twee rondes werd
hiermee verder gewerkt.
De bijeenkomst overtrof de verwachtingen. De opkomst was erg goed. De discussies
waren dynamisch en sterk inhoudelijk. En de sfeer was constructief en positief. Met
dank aan alle deelnemers was het al met al een zeer geslaagde middag.
Tot slot van deze inleiding een belangrijke kanttekening bij de volgende hoofdstukken.
Het verslag bevat een samenvattende weergave van de gesprekken. Er is niet
gecontroleerd op de feitelijk juistheid van uitspraken.

6

2

Motieven van zzp’ers
Dit hoofdstuk gaat in op de motieven van zzp´ers.
Er zijn grofweg vier soorten startmotieven:
 ZZP’ers die hier bewust voor gekozen hebben vanuit sterk positieve motivaties, waarbij
autonomie en vrijheid zeer belangrijke waarden zijn . De motivaties zijn positief geladen
en men heeft ook vaak het idee dat men het goed doet, succes heeft. Persoonlijke
eigenschappen zijn erg belangrijk (energie hebben, drive, ambities hebben,
zelfvertrouwen, uitdaging aangaan, gevoel van zin, passie hebben, flexibel zijn, lef
hebben, etc.). Ook opvoeding of het nest waar men uit komt, kunnen een rol spelen.
 ZZP’ers die hier bewust voor gekozen hebben vanuit negatieve motivaties. Niet ‘onder
een baas’ willen/kunnen werken, je te goed voelen voor het werken onder een baas
(inhoudelijk), ‘trots’ zijn termen die genoemd worden. Men liep in loondienst tegen
grenzen aan, werd ‘gek’ van het keurslijf waarin men gedwongen was te werken. De
bureaucratie en regeltjes belemmerden hen om hun functie optimaal of naar eigen inzicht
in te vullen. Dit versterkte de behoefte aan onafhankelijkheid. Men wilde meer vrijheid
van handelen en op deze wijze ook meer afwisseling.
 ZZP’ers die hier in meer of mindere mate toe gedwongen zijn (o.a. op basis van ontslag,
leeftijd e.d.); hier zie je veel meer de doelstelling ‘het hoofd boven water houden’ en
dergelijke. Hier zie je vooral negatieve motivaties en situaties (moeizaam, niet echt
gemotiveerd, weinig intrinsieke motivaties). Overigens was het aandeel van deelnemers
die tot deze categorie behoorde in de sessies erg klein.
 Een aparte groep is de groep zzp’ers die in een niche zit. Betreft zeer kleine markten of
door grote bedrijven niet in het business model in te passen (vorm van) aanbod. Vaak
diende zich ‘toevallig’ een mogelijkheid aan, een kans die gevoelsmatig met beide
handen aangegrepen moest worden. Denk aan een project dat niet binnen de huidige
werkzaamheden paste, maar dusdanig interessant leek dat men dit niet wilde laten
lopen.
Naar eigen zeggen is de gemiddelde ZZP-er een persoon die risico’s aan durft te gaan.
Hij of zij heeft lef als toonaangevende karaktertrek, een vorm van ondernemerschap
in de genen. Deze ondernemersgeest bestaat naast ‘positieve eigenwijsheid’ tevens uit
de behoefte aan het willen nemen van verantwoordelijkheid.
De mate waarin de zzp’ er is voorbereid op de start verschilt sterk:
 Er zijn er met een uitgebreid ondernemersplan, maar voor velen is dat niet het geval.
Velen vonden dat ook niet nodig gezien hun netwerk – in hun ogen essentieel.
 Met ziet veel schoolverlaters starten zonder netwerk. Dat gaat vaak mis. Ook de
administratieve taken (kost tijd, stelt men uit) spelen een rol. Ook is men niet altijd een
goede verkoper.
 Voordat er daadwerkelijk werd begonnen, was het soms wachten tot het juiste moment
‘daar’ was; een financiële buffer moest bijv. eerst worden aangelegd, een kurk waar men
op kon blijven drijven in mindere tijden.

7

3

De bijdrage van zzp’ers
De bijdrage die zzp’ers leveren aan economie en maatschappij komt in eerste instantie
tot uiting in de redenen waarom opdrachtgevers zzp’ers inhuren. Groei (in de zin van
(meer) werknemers) wordt niet gezien als een bijdrage van zzp’ers.
Het allerbelangrijkste motief is de behoefte vanuit de bedrijfsvoering aan flexibiliteit.
De zogenaamde flexibele schil om schommelingen in de markt op te kunnen vangen,
wordt door iedereen ter sprake gebracht. Sommigen (vooral in ‘de zorg’ en meer
specifiek, de palliatieve zorg en behandeling van demente patiënten) spreken van
‘noodzaak’. Men kan binnen de huidige wetgeving geen levensvatbare bedrijfsvoering
bewerkstelligen met uitsluitend ‘vast personeel’. Dit blijkt overigens sterk afhankelijk
van de branche waarin men werkzaam is.
Er zijn diverse andere motieven door de opdrachtgevers (en zzp’ers) genoemd.
Duidelijk is dat er grote verschillen bestaan tussen branches en beroepen.
 De behoefte aan specialistische kennis voor met name complex werk is vaak een
aanleiding om gebruik te (moeten) maken van zzp’ers. Er zijn enerzijds onvoldoende
werknemers in de markt aanwezig om alle klussen te realiseren en anderzijds is er bij
één enkel bedrijf onvoldoende werk op de lange termijn om een vast dienstverband te
rechtvaardigen. NB: er is een groep specialisten die ogenschijnlijk zelf niet in vast dienst
wil treden. Zij geven aan (meer dan) voldoende opdrachten aangeboden te krijgen,
waardoor zij onder aan de streep een veel beter salaris ontvangen.
 Daarop voortbordurend hebben veel zzp’ers een soort huisartsfunctie: ze handelen af wat
ze zelf kunnen doen, en verwijzen verder door naar specialisten.
 Het willen waarborgen van de continuïteit van het bedrijf kan een aanleiding zijn om
gebruik te (blijven) maken van zzp’ers. Zonder het (veel) goedkopere tarief van de
zzp’er, m.n. in relatie tot de loonafspraken in cao’s en de wetgeving rond arbeidstijden, is
de werkgever naar eigen zeggen niet in staat om het bedrijf ‘overeind’ te houden. De
tarieven van de zzp’er gaan mee met de markt. Wat in de recente praktijk, onder de
huidige economische omstandigheden, wil zeggen dat de werkgever op geen enkele
andere manier een dergelijk laag uurtarief kan regelen. Er zijn sectoren die concurrentie
ondervinden van zzp’ers die de prijs drukken en daarom ook met zzp’ers gaan werken.
Als verklaring voor de lagere kosten zijn bijvoorbeeld genoemd het ontbreken van
verzekeringen en het niet hoeven betalen van reistijden.
 Een soms doorslaggevend motief betref het reduceren van bedrijfsrisico’s. Te denken valt
aan de kosten van ontslag en het risico van ziekte en arbeidsongeschiktheid. Zeker waar
het zware beroepen betreft, is dit een zwaarwegend argument.
Daarnaast wordt door alle opdrachtgevers aangegeven dat zzp’ers doorgaans zeer
gemotiveerd zijn, ook omdat ze daar zelf belang bij hebben. Trefwoorden die langskwamen:
 geen ‘9-5’ types, de klus moet af, hard werken, gedreven, doeners
 flexibel zijn, zelfstandig, initiatief
 nooit ziek
 creatief, niet bureaucratisch, buiten de lijntjes, oplossingen in plaats van problemen
 specifieke kennis, specialisten, inhoudelijk bezig zijn
 maatwerk: specifieke kennis sluit beter aan op vraag dan uitzendbureau
 efficiency
 innovatie: door specifieke kennis en geen onderdeel bureaucratie en processen van ‘zo
werkt dat hier nu eenmaal’ .

9

10

4

Knelpunten
Tijdens de discussies kwam een groot aantal knelpunten naar voren. Voor de
volledigheid merken we nogmaals op dat het een registratie van meningsuitingen is,
beperkt gefilterd op feitelijke onjuistheden.
Het betreft in de eerste plaats knelpunten die gerelateerd zijn aan de bedrijfsvoering:
 Financiële onzekerheid door slecht betaalgedrag van opdrachtgevers. ‘Schandalige
betalingstermijnen, alles moet je voorfinancieren’.
 Faillissement van opdrachtgever: al je opdrachten financier je voor. Als er een
faillissement is, ben je je inkomsten kwijt. Als onderaannemer sta je achteraan in de rij
wat betreft schuldeisers.
 Banken die geen leningen verstrekken (“je valt direct onder bijzonder beheer”)
 Overheden die de aanbestedingsregels zo strikt maken, dat zzp’ers geen kans krijgen. Je
komt niet tussen de mantelcontracten, aanbestedingsprocedures steeds ingewikkelder en
strengere eisen. Als zzp-er kun je straks niet meer werken voor de overheid.
 Ontbreken ondernemersvaardigheden. Bij sommige zzp’ers ontbreekt het aan
ondernemersvaardigheden, dat erkennen sommigen zelf ook.
 Tarieven onder druk
 Er gaat teveel tijd gemoeid met VAR, verzekeringen en andere zaken ‘eromheen’.
 De kosten en risico’s van personeel in dienst en opleiden belemmeren de groei.
Bovendien bestaat het risico dat ze na die investering snel weg zijn naar een klant.
Een vrij algemeen gehoorde ‘klacht’ is de weinige waardering die je als ZZP’er krijgt, terwijl
men de eigen plaats in de samenleving, als flexibele kracht, juist erg belangrijk acht. Ook de
overheid honoreert de ZZP’er bepaald niet voor zijn verdiensten. Er is bijvoorbeeld geen
Vangnet voor de zzp’er – een deel van de zzp’ers zou dat wel willen. Hier ligt een
belangrijke taak voor de overheid (zonder dat deelname aan een vangnet ook afgedwongen
mag worden; men blijft immers een ‘vrije jongen/meid!’). Het gaat vooral om
arbeidsongeschiktheid; de huidige verzekeringen vindt men erg duur en de voorwaarden
strikt.
Diverse aanwezigen signaleren een nieuwe categorie werkende, tussen werknemer en
ondernemer. Een aantal zzp’ers zei heel stellig: ik ben geen ondernemer, maar ook geen
werknemer. “Ik ben iemand die zijn vak uitoefent en op een flexibele manier zijn werk wil
doen, zonder vaste werkgever, maar ik heb ook geen zin in reclame maken en de
boekhouding doen”. Deze groep zou een speciale (juridische) status willen hebben.
Uitgebreid is gesproken over zaken rond de ‘status’ van zzp’ers:
 De VAR moet steeds opnieuw aangevraagd. Door in netwerken te werken is het
makkelijker om aan de VAR tegemoet te komen.
 Er is een hoop onzekerheid voor opdrachtgevers, omdat je nooit zeker weet of je wel een
‘echte’ zzp’er inhuurt. In de bouw is het risico dat je als opdrachtgever gezien wordt als
werkgever en dat je het ‘loon’ moet doorbetalen bij ziekte en arbeidsongeschiktheid. Een
van de respondenten noemt hierbij specifiek het feit dat verzekeringsmaatschappijen de
opdrachtgever bij arbeidsongeschiktheid aansprakelijk proberen te stellen. Om dit te
voorkomen, moet je een hoop regelen en uitzoeken. Maar het is lastig te checken of een
zzp’er echt meerdere opdrachtgevers heeft etc. Er is een zekere onvoorspelbaarheid
rondom de VAR-wuo. De al dan niet bestaande gezagsverhouding speelt daarin een
hoofdrol.

11

 Belastingwetgeving: een zzp-er die de boekhouding verzorgt in de kunstsector waar het
gebruikelijk is om met 7 verschillende opdrachtgevers te werken geeft aan dat men voor
elke opdracht een aparte VAR nodig heeft. Er zijn veel zzp-ers die verschillende dingen
doen (muzikant, horeca etc).
 In de zorg, vooral in de thuiszorg in natura, speelt de problematiek rond de Kwaliteitswet
die een gezagsrelatie impliceert. De Belastingdienst geeft aan dat je geen zzp-er bent1.
 Er is onzekerheid over de BGL als opvolger van de VAR (BGL: steeds per opdracht
afgesloten tussen opdrachtgever en opdrachtnemer). Meer duidelijkheid omtrent de
criteria is gewenst (voor rond de gezagsverhouding). De Belastingdienst kan achteraf
handhaven: waaraan moet voldaan zijn om geen na-effect te hebben?
Veel zzp’ers gaven ook knelpunten door met betrekking tot de Belastingdienst:
 Veel complexe regelingen
 Je moet aan allerlei dingen voldoen: daarom ben je als zzp-ers onderling elkaar over en
weer rekeningen aan het toesturen
 Niet klantvriendelijk: als je de BD belt is het niet snel geregeld. Een verkeerde VAR
corrigeren duurt bijvoorbeeld heel lang
 Pak degene aan die buiten de pot piest in plaats van het moeilijk te maken voor de hele
groep
 Als een eventueel nieuw belastingstelsel een 40% flat taks bevat, leidt dat tot een groot
probleem voor zzp-ers.
Tot slot kwamen diverse zaken aan de orde rond gedwongen ondernemerschap en andere
sociaal-maatschappelijke issues.
 In sommige sectoren wordt je “gebruikt” door je voormalige werkgever.
 Geen / weinig scholing (de vraag is echter: in hoeverre blijft de scholing onder zzp-ers
achter bij scholing van werkenden die ouder zijn dan 30 jaar?).
 De huidige positieve bijdrage van zzp’ers aan bedrijven en economie is deels het
resultaat van roofbouw, die kan leiden tot een ‘race to the bottom’. Dat houdt een keer
op en de samenleving wordt er niet per se prettiger door. Denk aan oneigenlijke
concurrentie, bodemprijzen, onzekere financiële toekomst, afhankelijkheid en op termijn
ontevredenheid met het bestaan als zzp’er. Zzp-schap moet voor beide partijen een winwin game zijn.
 NB: ondanks de positieve reacties van de meeste zzp’ers zelf wanneer wordt gesproken
over het eigen ondernemerschap, geeft een groot deel van de opdrachtgevers aan zich
ernstige zorgen te maken over ‘de gemiddelde zzp’er’, waarbij men vooral denkt aan
postbezorgers, medewerkers in de agrarische sector, distributiemedewerkers, etc. Een
angstbeeld richting de toekomst is dat de zzp’er het afvoerputje van de maatschappij zal
vormen, waarbij de (verborgen) armoede zeer groot zal zijn en de zzp’ers zeer geringe
bescherming krijgen: uitbuiting ligt op de loer!
 De ‘race to the bottom’ versterkt door het prijsverlagende effect wel de
concurrentiekracht van de Nederlandse economie. Maar heeft natuurlijk ook sterk
negatieve kanten.
 Een zzp-er moet geen verkapte loonslaaf worden (zie je veel in het Westland)
 Er lijken twee parallelle economieën te ontstaan. Hoofd- en handwerk. Daarin is alleen
plaats voor grootbedrijf en (netwerken van) zzp’ers.

1

De dag na de bijeenkomst verscheen een brief van VWS e.a. waarin oplossingen voor deze problematiek
werden aangereikt.

12

5

Beleid
Investeren zzp’ers ook in zichzelf? ‘Natuurlijk, anders waren we hier niet geweest’.
Met betrekking tot te voeren (of juist niet te voeren) overheidsbeleid is ook van gedachten
gewisseld. Een substantieel deel betrof sociale wetgeving. De verschillen van mening zijn
overigens erg groot op dit terrein. Genoemd is onder meer:
 Arbeidstijdenwet ook laten gelden voor zzp’ers (in de bouw, in de thuiszorg juist niet).
 Een minimale financiële zekerheid via een basisinkomen voor iedereen.
 Oplossing sociale verzekering: broodfondsen waarbij 40 zzp-ers zijn aangesloten,
netwerk, solidariteit: garantie als je ziek bent, anderen in het netwerk zorgen voor
inkomsten.
 Vrijwillige, publieke georganiseerde arbeidsongeschiktheidsverzekering lanceren voor
zzp’ers (“maximaal 120 euro per maand, vanaf 8 weken ziekte, maximaal 2 jaar”).
 Pensioen / arbeidsongeschiktheid: biedt iets aan, collectief voor alle zzp-ers (keuze om in
te stappen of niet).
 Flexibeler arbeidsrelaties met kleinere afstand vaste en losse krachten.
 Aanbeveling voor overheidsbeleid: duidelijkheid over wat wel, wat niet: duidelijke lijnen,
afgebakend, eenvoudige regelgeving. Wat valt er wel/niet onder zzp-schap?
 Beperking van ‘gedwongen’ zzp-schap, vrijwilligheid is belangrijk voor motivatie en
kwaliteit.
Tot slot nog een aantal beleidssuggesties die andere thema’s betreffen:
 Minder regels
 Meer coaching voor startende zzp’ers over de regels waar je aan moet voldoen. “Een
beetje overheidsbetutteling kan geen kwaad”
 Aanbestedingsrecht meer openstellen voor zzp’ers. Als je voor de overheid wilt werken,
kom je er als zzp-er niet tussen.
 Coöperaties en ruimte voor een andersoortige, ‘informele’ economie van ‘hosselen’
(diensten om niet uitwisselen).
 De oplossing die door zzp-ers gekozen wordt voor de groeibelemmering doordat er geen
personeel is, is om te werken in een netwerk van zzp-ers. Dit netwerkwerken is erg
toegenomen en doet vrijwel iedereen. Je bouwt een netwerk op met bekenden, waardoor
goede kwaliteit gegarandeerd is. Kan ook een voordeel zijn: steeds met anderen
samenwerken, ieder z’n specialisme en daarvoor schakel je hem / haar in.
 Andere oplossing: aannemen, ontslaan van mensen makkelijker maken (wetgeving).
Meest gesteunde stellingname: tot nu toe toch blij om zzp-er te zijn!!!!

13