Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 187

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 maart 2018
In reactie op het verzoek van de vaste commissie voor Europese Zaken
van uw Kamer zoals neergelegd in de brief van 22 februari 2018,
informeer ik u, mede namens mijn ambtgenoot van Justitie en Veiligheid,
als volgt. Een eensluidende brief zend ik aan de Eerste Kamer.
De commissie verzoekt het kabinet om te reageren op de conceptverklaring van 5 februari 2018 die het Deense Voorzitterschap van het Comité
van Ministers van de Raad van Europa heeft verspreid in aanloop naar de
High Level Conference op 12 en 13 april 2018 in Kopenhagen over het
systeem zoals dat is ingericht onder het Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM). De conceptverklaring van 5 februari 2018 betrof een eerste aanzet
van de zijde van het Deense Voorzitterschap. Inmiddels zijn multilaterale
onderhandelingen tussen de 47 hoge verdragsluitende partijen opgestart
en is in zoverre de tekst van 5 februari jl. achterhaald.
De inzet van de verklaring betreft niet alleen de toezichthoudende rol en
het functioneren van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
(EHRM), maar ook de rol van het Comité van Ministers bij onder andere
het toezicht op de naleving van uitspraken van het EHRM, de rol van de
Parlementaire Vergadering bij de benoeming van rechters, en de nationale
autoriteiten bij de implementatie van EVRM-acquis in het nationale
rechtssysteem. Deze meer integrale benadering wordt door alle verdragspartijen benadrukt in de multilaterale processen die al geruime tijd lopen
en die eerder resulteerden in de Verklaringen van Interlaken (2010), Izmir
(2011), Brighton (2012) en Brussel (2015).
De inzet van de Nederlandse regering in deze onderhandelingen is in lijn
met eerder ingenomen kabinetsstandpunten inzake het EVRM-systeem.1
Gezien de voorliggende concepttekst van de Kopenhagenverklaring licht
ik hieronder enkele aspecten van deze inzet toe.
1

kst-32735-187
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Onder meer Kamerstuk 32 735, nr. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 735, nr. 187

1

Voor het kabinet is de borging van de rechterlijke onafhankelijkheid van
het EHRM wezenlijk. Zo mag er niet worden getornd aan de verplichting
die voortvloeit uit artikel 46 EVRM om uitspraken van het EHRM na te
leven. Tevens is het kabinet van oordeel dat staten terughoudendheid
dienen te betrachten bij het geven van een appreciatie hoe het EHRM
gebruik maakt (of moet maken) van bepaalde interpretatiemethoden.
Zoals is toegelicht in de hierboven genoemde eerdere kabinetstandpunten
inzake het EVRM-systeem wordt ervan uitgegaan dat bij het
EVRM-systeem de rechter onderdeel is van een systeem van checks and
balances.
De politieke besluitvorming in de Raad van Europa vindt plaats binnen het
Comité van Ministers. Dit Comité heeft de bevoegdheid de invulling van
normen uit het EVRM aan te vullen en/of te verduidelijken, bijvoorbeeld
door middel van aanbevelingen aan de verdragsstaten naar aanleiding
van politieke actualiteit in een land, en antwoorden op vragen van de
Parlementaire Vergadering. Het Hof verwijst in zijn jurisprudentie
regelmatig naar besluiten van het Comité van Ministers. Om te
voorkomen dat het EHRM in een te geïsoleerde positie functioneert, zet
het kabinet in op bevordering van de dialoog en andere vormen van
interactie tussen het Comité van Ministers en het EHRM. Om die reden is
Nederland voorstander van de hiervoor genoemde integrale benadering:
het systeem onder het EVRM kan slechts goed functioneren als het
Comité van Ministers, de Parlementaire Vergadering van de Raad van
Europa en nationale autoriteiten ook hun respectievelijke rollen en
verantwoordelijkheden vervullen.
Ook is het kabinet van mening dat de lange termijn toekomst van het
EVRM-systeem alleen geborgd kan worden als het beginsel van subsidiariteit gerespecteerd wordt. Het kabinet is van oordeel dat de beoordelingsruimte van de verdragsstaten van de Raad van Europa (margin of
appreciation) niet onnodig moet worden ingeperkt. Het is in beginsel aan
de verdragsstaten zelf om hun rechtssysteem in te richten, uiteraard met
inachtneming van de eisen die voortvloeien uit het EVRM. Tegelijkertijd
houdt de doctrine van subsidiariteit in dat nationale autoriteiten hun
verantwoordelijkheid nemen om die mensenrechtelijke standaarden die
we met elkaar hebben afgesproken, te handhaven. De uiteindelijke
verklaring dient beide aspecten op een evenwichtige wijze te reflecteren.
Bij het voorgaande dient benadrukt te worden dat de conferentie in
Kopenhagen niet tot doel heeft om concrete wijzigingen aan te brengen in
het EVRM-systeem. Het betreft een politieke verklaring om te komen tot
een gezamenlijke en gedeelde visie over de behaalde resultaten in het
hervormingsproces dat in Interlaken in gang is gezet door het Zwitserse
Voorzitterschap van het Comité van Ministers in 2010. Dat hervormingsproces heeft onder meer al geleid tot efficiëntere werkprocessen van het
EHRM die de werklast hebben teruggedrongen. Voorts is nadruk gelegd
op de primaire rol van de verdragsstaten in het garanderen van de onder
het EVRM geboden bescherming door verankering van het begrip van
subsidiariteit en de doctrine van de margin of appreciation in Protocol 15.
Tevens zijn er aanpassingen doorgevoerd in de werkwijze van het Comité
van Ministers bij het uitoefenen van toezicht op uitvoering van
EHRM-uitspraken door de verdragsstaten en zijn er reguliere gedachtewisselingen van het Comité van Ministers met de President van het EHRM.
Tot slot kan gewezen worden op de dialoog tussen de hoogste nationale
rechters en het EHRM door middel van het door het EHRM opgezette
Superior Courts Network, de in Protocol 16 voorziene adviesprocedure en
reguliere bijeenkomsten tussen het EHRM en de regeringsagenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 735, nr. 187

2

Daarnaast worden nog resterende uitdagingen voor het systeem
benoemd. Gezien dit uitgangspunt heeft het kabinet reserves ten aanzien
van passages in de conceptverklaring waar nieuwe mechanismen worden
voorgesteld zonder een gedegen voorafgaand onderzoek. Dat geldt
bijvoorbeeld ten aanzien van het voorstel om een separaat mechanisme in
het leven te roepen voor interstatelijke klachtprocedures en individuele
verzoekschriften die voortvloeien uit een conflict tussen twee of meer
verdragspartijen. Het kabinet onderkent de noodzaak om juist de zwaarste
schendingen van het EVRM op een effectieve wijze aan te pakken, maar
acht het verstandiger om hierbij in eerste instantie te kijken naar manieren
om het toezicht op de tenuitvoerlegging van Hofuitspraken effectiever te
maken. Hier zou naar de mening van het kabinet nader onderzoek naar
moeten worden gedaan, in navolging van voorstellen vervat in het in 2016
door de Raad van Europa uitgebrachte rapport over de lange termijn
toekomst van het toezichtmechanisme onder het EVRM.2
Ik vertrouw erop u hiermee afdoende te hebben geïnformeerd.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

2

https://rm.coe.int/the-longer-term-future-of-the-system-of-the-european-convention-on-hum/
1680695ad4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 735, nr. 187

3