Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2009

Nr. 5

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 24 september 2008
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1 heeft op 11 september
2008 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse Zaken
over:
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d.
28 augustus 2008 inzake betalingen aan mevrouw Herfkens
(31 200-V, nr. 154);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 27 mei
2008 inzake de aanbieding van een brief van UNDP over onderzoek naar aanleiding van de vergoedingen die door Nederland
aan mevrouw Herfkens zijn uitgekeerd (31 200-V, nr. 120).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand woordelijk geredigeerd
verslag uit.
Voorzitter: Haverkamp
Griffier: Timmermans-van der Kolk
Vragen en opmerkingen uit de commissie

1

Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP),
Wilders (PVV), Waalkens (PvdA), Van Baalen
(VVD), C
q örüz (CDA), Ormel (CDA), voorzitter,
Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot
Babberich (CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA),
Van Dam (PvdA), Dezentjé-Hamming (VVD),
Irrgang (SP), Knops (CDA), Boekestijn (VVD),
Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak
(SP), Gill’ard (PvdA) en Thieme (PvdD).
Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), De
Roon (PVV), Vermeij (PvdA), Van Miltenburg
(VVD), Omtzigt (CDA), Spies (CDA), Jasper van
Dijk (SP), Ten Hoopen (CDA), Besselink (PvdA),
Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD),
Lempens (SP), Schermers (CDA), Griffith
(VVD), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie), Koşer Kaya (D66), Van Beek
(VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA),
Ouwehand (PvdD), Jonker (CDA) en Vendrik
(GroenLinks).

De heer Boekestijn (VVD): Voorzitter. Onze minister van Buitenlandse
Zaken had het eigenlijk niet scherper kunnen zeggen: wij hadden het niet
mogen geven, zij had het niet mogen aannemen en de VN had zich aan de
eigen regels moeten houden. Dat is exact de situatie waar wij ons in
bevinden. Het kabinet neemt nu genoegen met het aanbod van mevrouw
Herfkens dat zij één jaar voor $1 gaat werken bij het UNDP. Het lijkt mij dat
vanavond twee vragen relevant zijn. De eerste vraag is: wat is nu de betekenis van dit aanbod van mevrouw Herfkens? Wat is de reikwijdte ervan?
De tweede vraag is: betekent dit aanbod van mevrouw Herfkens nu dat
een rechtszaak niet meer opportuun is? Laten wij met de eerste vraag
beginnen! Wat is nu de betekenis van dit aanbod? Het aanbod van
mevrouw Herfkens impliceert dat zij schuld bekent. Maar het is uiteindelijk
onbevredigend. In de eerste plaats: in ons land moet elke burger die onterecht huursubsidie krijgt, alles met rente direct terugbetalen. Het is een
beetje moeilijk te verdedigen dat het met prominente Nederlandse
burgers niet het geval zou moeten zijn. In de tweede plaats: mevrouw
Herfkens heeft $280 000 onterecht aangenomen. Haar aanbod impliceert

KST122504
0809tkkst31700V-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

1

dat zij $120 000 teruggeeft, maar niet aan de Nederlandse belastingbetaler
maar aan het UNDP. Dat is dus een probleem: (a) het is te weinig en (b)
het is aan de verkeerde gericht. In de derde plaats: Buitenlandse Zaken
zelf, die het natuurlijk helemaal niet had mogen aanbieden – zoals de
minister van Buitenlandse Zaken ruiterlijk erkent – blijft geheel buiten
schot. In de vierde plaats: het UNDP doet helemaal niets; het neemt zelfs
genoegen met het aanbod van mevrouw Herfkens, maar zegt wel dat de
regelgeving is overtreden. Dat is dus eigenlijk een heel merkwaardige
organisatie. De conclusie: het aanbod van mevrouw Herfkens is dus
duidelijk onbevredigend.
Ik ga nu verder met de tweede vraag. Maakt het aanbod van mevrouw
Herfkens een rechtszaak niet meer opportuun? Ik denk dat een rechtszaak
wel opportuun is. In de eerste plaats: de belastingbetaler blijft gewoon
met lege handen staan. Nederlandse burgers die onterecht huursubsidie
ontvangen, moeten wel terugbetalen terwijl prominente Nederlanders dat
kennelijk niet hoeven te doen. In de tweede plaats: mevrouw Herfkens
blijft bij haar verweer dat zij niet op de hoogte was van het feit dat het in
ontvangst nemen van de huursubsidie in strijd was met de
VN-regelgeving. Dit is ongeloofwaardig. Het eerste argument, zoals de bij
een van de illustere voorgangers van Maxime Verhagen gepromoveerde
VN-jurist mr.dr. P.H.F. Bekker op 27 mei in NRC Handelsblad schreef, luidt
dat iedere net benoemde VN-werknemer, zowel bij de aanstellingsbrief als
bij het afleggen van de ambtseed, de VN-regels ontvangt en ook wordt
geacht die gelezen te hebben. Zij moest er dus van afweten! In de tweede
plaats, zoals Sweder van Wijnbergen schreef in de Volkskrant: aangezien
mevrouw Herfkens in een eerder leven bewindvoerder was bij de Wereldbank, met zijn zeer strenge anti-corruptiebeleid, is het ondenkbaar dat zij
niet op de hoogte was van het feit dat zij geen geld van derden zou
mogen aannemen. In de derde plaats: ook al zou het zo zijn dat zij er niet
van had geweten – hetgeen ondenkbaar is – onwetendheid maakt nooit
een vergrijp goed.
Samenvattend: mevrouw Herfkens had moeten en kunnen weten dat de
huursubsidie in strijd was met de VN-regelgeving en een rechtszaak
maakt dus wel degelijk kans, zoals deze VN-jurist ook zegt.
Nu wordt in de wandelgangen gezegd dat een rechtszaak geen kans
maakt omdat Buitenlandse Zaken zelf ook fouten heeft gemaakt c.q. de
huursubsidie niet had mogen aanbieden. Buitenlandse Zaken heeft inderdaad volstrekt incompetent gehandeld. Mevrouw Herfkens zal dit argument tijdens een rechtszaak zeker gebruiken. Dat betekent echter niet dat
een rechtszaak om mevrouw Herfkens te verplichten om toch het hele
bedrag terug te betalen, geen kans maakt. Feit blijft namelijk dat zij had
kunnen en moeten weten dat zij dit geld niet had mogen aanbieden. Dat
staat geheel los van de fout van Buitenlandse Zaken. Het argument dat
tijdens een rechtszaak alleen mevrouw Herfkens in het beklaagdenbankje
zou zitten, is onjuist. Ook Buitenlandse Zaken zal zichzelf moeten verantwoorden. Daar zal de advocaat van mevrouw Herfkens wel voor zorgen.
Nu zeggen anderen dat de kosten van de rechtszaak hoger zullen zijn dan
de teruggave. Ook dat is een onjuiste redenering. In de eerste plaats: het
is een civiele zaak en de rechter kan een deel van de kosten of alle kosten
van deze zaak toewijzen aan mevrouw Herfkens. In de tweede plaats: het
principe is hier belangrijker dan de kosten. Dat is een argument dat een
partij als het CDA, met het belang dat zij hecht aan normen en waarden,
waarschijnlijk zal omhelzen. Nu kan de uitkomst van de rechtszaak zijn dat
zij slechts een gedeelte hoeft terug te betalen. Dan zijn er nog twee wegen
open. Eerst altijd nog het morele appel, met name van haar partijvrienden. In de tweede plaats is er de weg van een amendement bij de
begroting van Buitenlandse Zaken om het ontbrekende bedrag te korten.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Ik vind het een interessant betoog en heb een
vraag over het alsnog voortzetten van een rechtszaak. In de brief staat dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

2

het geven van de vergoeding in overeenstemming was met de toen
geldende regelgeving. Onder welk recht wil de heer Boekestijn dit dan
brengen, en onder welke rechter? Het geld is in Nederland gegeven en
ontvangen onder een bestaand beleid en onder bestaande regels en wij
weten allemaal dat de regels die zijn overtreden, internationaal waren. Dat
waren regels die golden bij het UNDP. Hoe ziet de heer Boekestijn dit dan
voor zich? Ik neem aan dat hij hierover een mening heeft, want hij heeft
daarover informatie ingewonnen.
De heer Boekestijn (VVD): Ik dank mevrouw Gill’ard voor deze vraag. De
VN-jurist heeft mij verteld dat het wel degelijk mogelijk is om een civiele
zaak tegen mevrouw Herfkens te beginnen, omdat hier sprake is van
handelen in strijd met de regelgeving van de VN zelf. Het kan dus wel
degelijk.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Ik vroeg welke wetgeving en welke rechter
daarbij dan aan de orde zijn.
De heer Boekestijn (VVD): Een Nederlandse minister kan niet in strijd
handelen met het internationale recht. VN-recht kan wel degelijk een rol
spelen, ook bij een Nederlandse rechtszaak.
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik hoor de heer Boekestijn zeggen dat hij het
terecht zou vinden om het UNDP te korten. Ik trek daaruit de conclusie dat
daarmee de VVD als het ware een dief van de armen is. Is de heer Boekestijn dat met mij eens? Zo nee, waarom niet?
De heer Boekestijn (VVD): Ik dank u zeer voor deze opmerkingen. Ik heb
twee tegenargumenten. Ten eerste, de Nederlandse belastingbetaler is
voor $280 000 beroofd. Dat probleem moet worden opgelost. Ten tweede,
als wij dat korten op de begroting van Buitenlandse Zaken, dan geeft dat
dus bevrediging aan de Nederlandse belastingbetaler. En inderdaad, dat
gaat dan ten koste van de UNDP-begroting. Het aardige van deze
constructie is, is dat er één mevrouw in deze wereld is die dat probleem
kan oplossen door gewoon het hele bedrag terug te betalen, waardoor het
niet over de rug van het UNDP gaat.
Mevrouw Ferrier (CDA): Is de heer Boekestijn het met me eens dat deze
constructie ten koste gaat van de armen en dat hij als het ware een dief
van hen is door het UNDP te korten? Zoals bekend, gaat het bij het UNDP
om langlopende projecten die gericht zijn op precies die mensen waar het
hem en mij om gaat, namelijk de armen. En hij eist gewoon van het UNDP
om € 120 000 terug te storten!
De heer Boekestijn (VVD): De bedragen die mevrouw Ferrier noemt,
kloppen niet. Maar dat doet er niet toe. Nee, er is geen enkel probleem.
Mevrouw Herfkens hoeft maar één ding te doen: zij betaalt het terug en er
wordt geen enkele arme in de wereld geschaad.
De heer Irrgang (SP): Voorzitter. Wij spreken vanavond over de schikking
die de minister van Buitenlandse Zaken heeft getroffen met Nederlanders
die betalingen hebben ontvangen in VN-dienst. Het gaat vanavond specifiek over mevrouw Herfkens. Zij gaat werken voor $1. Er komt geen juridische procedure, omdat deze volgens de minister kansloos zou zijn. De
SP-fractie trekt dat zeer in twijfel. Dat doen wij niet alleen op basis van
berichten die wij van juristen hebben gekregen. Net als de heer Boekestijn
hebben wij die ook gehad. Ik heb in een eerder debat al verwezen naar het
geldende Nederlands ambtenarenrecht, waarin staat dat er kan worden
teruggevorderd wanneer iemand wist of redelijkerwijze had kunnen weten
dat hij of zij een vergoeding ontving die in strijd is met de regels. In dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

3

geval heeft mevrouw Herfkens ervoor getekend. Zij had het dus redelijkerwijze kunnen weten. Dat is ook een conclusie van de minister van Buitenlandse Zaken geweest. Ik bestrijd dus zijn conclusie dat een rechtszaak
kansloos zou zijn geweest.
Het gaat mij niet in de eerste plaats om het geld dat teruggevorderd zou
moeten worden. Natuurlijk gaat het daar ook wel om, want het is het geld
van de Nederlandse belastingbetaler. Het gaat mij ook niet om mevrouw
Herfkens. Het is geen persoonlijke of politieke wraakactie richting een
oud-minister van PvdA-huize. En het gaat er ook niet om dat het alleen de
schuld zou zijn van mevrouw Herfkens. Het is niet alleen de schuld van
haar, het is ook de schuld van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat
heeft geblunderd. Sterker nog, ik denk dat het meer de schuld is van het
ministerie dan dat de minister eerder heeft toegegeven. Ik denk namelijk
dat de minister gewoon het aanbod heeft gedaan; dat hij het initiatief
heeft genomen voor deze huurvergoeding. Daarover heb ik eerder een
memo van Buitenlandse Zaken geopenbaard.
Minister Verhagen: Voorzitter. Dit is de tweede keer dat de heer Irrgang
hier deze beschuldiging doet. Hij heeft daar eerder geen spaan van heel
kunnen houden op basis van andere informatie die ik hier neergelegd heb.
Ik wens niet als een leugenaar neergezet te worden. Ik herhaal dat. Ik vind
het prima dat er hier verschillende politieke opvattingen zijn, maar dit
hoef ik niet te accepteren.
De heer Irrgang (SP): Ik accepteer niet dat de minister van Buitenlandse
Zaken mij het woord «leugenaar» in de mond legt. Dat woord heb ik nooit
gebruikt. Op basis van een memo van het ministerie geef ik aan wat er
mijns inziens gebeurd is.
De voorzitter: Wij hebben twee officiële brieven gekregen van de regering. Die staan geagendeerd voor dit algemeen overleg, want die zijn bij
iedereen bekend. Ik stel voor om ons te baseren op die twee brieven.
Eventuele andere memo’s verklaar ik buiten de orde.
De heer Irrgang (SP): Daarmee ga ik niet akkoord. Het gaat om de
brieven, en daar hoort dat memo zeker bij. Het hoort immers bij de
geschiedenis van het onderwerp waar wij vanavond over spreken. Ik ga
ook over mijn eigen inbreng, die ik nu graag wil afmaken. De minister van
Buitenlandse Zaken vond het nodig mij in eerste termijn te onderbreken.
De voorzitter: Ik heb even overleg gevoerd met de griffier en stel voor
dat het memo onderdeel uitmaakt van de beraadslagingen, zonder dat er
eventuele conclusies aan verbonden worden. De heer Irrgang heeft al
aangegeven dat eventuele kwalificaties van de minister van Buitenlandse
Zaken niet door hem zijn gebezigd. Laten wij het zakelijk houden!
De heer Irrgang (SP): Nogmaals, ik heb het woord «leugenaar» niet
gebruikt. Het gaat mij om het rechtsgevoel in Nederland, waarbij
oud-ministers niet anders behandeld worden dan gewone burgers. Dat is
iets wat heel erg leeft. Daarom wil mijn fractie dat de minister van Buitenlandse Zaken alsnog tot een juridische procedure overgaat.
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik wil de minister bedanken voor de
brief en voor het feit dat er een concrete oplossing is gevonden voor de
onterecht ontvangen en onterecht gegeven vergoedingen door en aan
mevrouw Herfkens. Omdat er onvoldoende juridische grondslag is voor
de terugvordering van de door het ministerie uitgekeerde vergoedingen
aan mevrouw Herfkens, is het een goede oplossing dat mevrouw Herfkens
gedurende één jaar voor het UNDP gaat werken voor het symbolische
bedrag van $1. Daarmee levert zij haar jaarsalaris van $120 000 in. Voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

4

het CDA geldt dat mevrouw Herfkens hiermee haar schuld erkent. Zij
erkent dat zij fout is geweest en zij komt het UNDP met een soort van
taakstraf tegemoet. De zaak is hiermee afgehandeld voor het CDA. Het is
belangrijk dat het ministerie direct maatregelen genomen heeft en duidelijkheid geschapen heeft over suppletie van Nederlanders die werkzaam
zijn bij internationale organisaties.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dit is een lastig dossier. Onze fractie
had graag gezien dat de Nederlandse staat in elk geval de helft van de
$280 000 had teruggekregen om daarmee de schuld van beide te
verdelen. De minister schrijft in zijn brief dat terugvorderen juridisch niet
haalbaar is. Ik ga ervan uit dat zijn informatie klopt. Mijn fractie legt zich
daarbij neer. Ik waardeer het zeer dat de voormalige minister voor Ontwikkelingssamenwerking bereid is één jaar voor $1 te werken. Het goede van
deze schikking is dat zij hiermee het boetekleed heeft aangetrokken en een
schuldbekentenis heeft gedaan. De schikking is niet ideaal, maar mogelijk
het meest haalbare gegeven de omstandigheden. Laat het na vandaag
een gesloten boek zijn! Wij willen wel wat meer inzicht hebben in het
contract. Daarom heb ik nog een aantal vragen. Ontvangt mevrouw Herfkens eventuele aanvullende vergoedingen als zij kosten voor de VN moet
maken? Declareert zij dan bijvoorbeeld de reiskosten? Valt dat onder een
vrijwilligerscontract van $1? Is het bekend hoeveel uur zij gaat werken?
Het zal ongetwijfeld een aantal uur beslaan, of is het een contract zonder
verdere verplichtingen?
Ten slotte is het goed dat door deze zaak ook bij het ministerie van Buitenlandse Zaken duidelijkheid is gekomen over vergoedingen aan mensen
die bij internationale organisaties werken. De dingen die niet goed zijn,
zijn teruggedraaid. Mijn complimenten hiervoor. Beter ten halve gekeerd,
dan ten hele gedwaald. Nu moet alle aandacht uitgaan naar de
millenniumdoelstellingen, want daar ging het ons om.
De heer Boekestijn (VVD): Voorzitter. Ik heb nog een vraag voor de heer
Voordewind. Als hij straks naar het station loopt om naar huis te gaan,
dan is het niet helemaal uitgesloten dat hij een kiezer ontmoet. Soms
ontmoet een politicus een kiezer, een burger, echt van vlees en bloed. Hoe
legt hij aan die persoon uit dat elke Nederlander die onterecht huursubsidie krijgt, dat geld met rente direct moet terugbetalen, terwijl een prominente Nederlandse burger in dat geval een cadeautje van $160 000 krijgt?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Zoals ik al aan het begin van mijn
betoog aangaf, zou ook onze fractie het liefst zien dat het bedrag in elk
geval voor de helft terugbetaald zou worden. Ik heb de brief van de
minister echter goed begrepen. Ik wil voorkomen dat heel veel geld in de
juridische rechtsgang zou moeten worden geïnvesteerd terwijl het risico
bestaat dat er geen positieve uitkomst is. Ik wil die risico’s uitsluiten, want
dan zouden Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Zaken alleen
nog maar meer geld van de armen wegnemen en meer schade
toebrengen dan nu al geleden is. Mijn fractie vertrouwt erop dat de
minister zijn huiswerk goed heeft gedaan. Daarmee is voor haar de zaak
afgesloten.
De heer Boekestijn (VVD): Als juristen van naam en faam zeggen dat het
wel degelijk kans maakt en als de rechter de kosten van deze rechtszaak
bovendien kan toewijzen aan mevrouw Herfkens, dan is het toch onbegrijpelijk dat u een rechtsgang niet steunt?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Wij zijn ervoor om het werk van de
minister te bevragen en te controleren. De minister heeft navraag gedaan
bij zijn juridische adviseurs. Ik neem aan dat dat gekwalificeerde en inter-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

5

nationale adviseurs zijn. Ik heb vertrouwen in het werk van de minister en
laat de rest aan hem over.
De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Als ik het goed heb, voeren wij
vandaag voor de derde keer in zes maanden een algemeen overleg over
de zakkenvullers bij Buitenlandse Zaken. Mevrouw Herfkens heeft in de
periode 2002–2006 een toelage gekregen aan huursubsidie en
verhuiskostenvergoeding, en dit alles tegen de VN-regelgeving in. In
totaal heeft zij in die periode $280 000 ontvangen. Dat mevrouw Herfkens
werkt aan het bestrijden van armoede terwijl zij deze toelage ontving,
maakt het hele verhaal nog des te opmerkelijker. Een oud PvdA-minister
die haar eigen zakken vult met het bestrijden van armoede. Wanneer de
gewone man of vrouw ten onrechte belastinggeld incasseert, moet dit
bedrag gewoon terugbetaald worden, veelal met wettelijke rente. Maar in
casu gaat het helemaal niet om een gewone man of vrouw, maar om
mevrouw Herfkens, een oud bewindspersoon die ten onrechte dat enorme
bedrag heeft ontvangen. Het is geld dat, als het aan de PVV ligt, weer
terug in de staatskas moet komen.
In de brief van 27 mei heeft de minister gezegd dat hij actie ging ondernemen op basis van de informatie die naar voren was gekomen tijdens
dat onderzoek van het UNDP. Die actie zou kunnen leiden tot het terugvorderen van het ten onrechte betaalde bedrag van mevrouw Herfkens, zo
werd ons toen voorgehouden. En wat blijkt nu? Nu is er een brief van
28 augustus waarin de minister ten eerste uitlegt dat zijn ministerie de
VN-regels had behoren te kennen die de door het ministerie aan mevrouw
Herfkens verstrekte vergoeding verboden. Hij legt ten tweede uit dat
mevrouw Herfkens bij haar indiensttreding bij de VN die regels die het
ontvangen van die vergoeding verboden, in ontvangst heeft genomen en
dat dus ook zij die regels had behoren te kennen. En welke conclusie trekt
de minister daar dan uit? De verstrekker en de ontvanger van de vergoeding hadden allebei behoren te weten dat zij fout handelden. De minister
schrijft voorts dat er een gedeelde verantwoordelijkheid is, maar dat
niemand verwijtbaar heeft gehandeld omdat iedereen te goeder trouw
was. En dus kan het geld in de redenatie van de minister niet van
mevrouw Herfkens worden teruggevorderd.
Hoezo heeft mevrouw Herfkens niet verwijtbaar gehandeld? Waarom kan
haar het verwijt niet worden gemaakt dat zij roekeloos en onbedachtzaam
heeft gehandeld door de VN-regels, die haar toch niet voor niets werden
uitgereikt, niet te bestuderen en in ieder geval vervolgens niet na te leven?
Kan de minister ons dat nog eens uitleggen?
De redenatie van de minister lijkt te zijn: verwijtbaarheid aan de ene kant,
aan de kant van het ministerie, heft de verwijtbaarheid aan de kant van
mevrouw Herfkens op. Erg curieus! Min maal min is plus. Dat werkt wel
zo in de wiskunde, maar toch niet in het rechtsleven! Maar het lijkt wel de
redenatie van de minister en van zijn juristen te zijn. Ik zou heel graag zien
dat de minister nu vanavond vertelt hoe de juridische redenatie die tot die
conclusie leidt, is opgebouwd. Het enige wat de minister tot nog toe heeft
gedaan, is ons een conclusie van verder voor ons onbekende juristen op
zijn departement voorhouden. Ik zou willen horen hoe die redenatie is
opgebouwd, dus stapje voor stapje, zodat wij dan inderdaad kunnen
controleren zoals het onze taak is.
Mevrouw Herfkens zelf lijkt te denken dat zij met de oplossing van het
werken voor $1 haar reputatieschade kan herstellen. In onze ogen is dat
niet zo. Als zij dat echt zou willen, dan moet zij gewoon simpelweg het
complete bedrag in de Nederlandse staatskas terugstorten.
Voorzitter. Ik heb ten slotte nog een ander punt. Dat zijn de aanwijzingen
in de media dat mevrouw Herfkens het met die ene dollar ook echt niet
hoeft te doen, maar dat zij daarnaast toch nog riante onkostenvergoedingen kan krijgen, business class mag vliegen, dus het goede leventje in
belangrijke mate kan voortzetten. Kan de minister ons nu een overzicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

6

geven van alle vergoedingen en benefits waarvoor mevrouw Herfkens in
die constructie waarvoor nu schijnt te zijn gekozen, in aanmerking kan
komen?
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Voorzitter. In de kwestie-Herfkens is een
compromis bereikt waar wij tevreden mee zijn. De minister heeft aangegeven dat de gang naar de rechter niet haalbaar is en dat mevrouw Herfkens tegenover het ministerie niet verwijtbaar heeft gehandeld. De zaak is
tot op de bodem uitgezocht en het UNDP legt zich bij de situatie neer. Er
ligt ook een motie-Gill’ard c.s. die uitgevoerd wordt. Het wordt tijd dat wij
overgaan tot de orde van de dag. Mevrouw Herfkens gaat één jaar voor $1
werken, de situatie van de overige ambtenaren wordt van geval tot geval
beoordeeld en indien mogelijk wordt geld teruggevorderd. De regels op
de departementen zijn aangepast. De minister kaart de kwestie internationaal bij de lidstaten aan. Tot slot loopt er nog een onderzoek bij de Algemene Rekenkamer naar de voormalige en huidige vergoedingen in het
beleid en de verstrekte vergoedingen sinds 2002.
Antwoord van de minister
Minister Verhagen: Voorzitter. Vanaf begin dit jaar hebben wij een aantal
malen over deze kwestie gesproken, een kwestie die de gemoederen
terecht danig heeft beziggehouden. Steeds heb ik duidelijk gemaakt dat
het ministerie van Buitenlandse Zaken de vergoedingen niet had behoren
te betalen. Over de derde partij, de VN, heeft nog niemand gesproken,
maar dat heb ik met mijn brief wel gedaan en dat doe ik nu opnieuw. De
VN hadden er namelijk op moeten toezien dat er in overeenstemming met
hun eigen regels zou worden gehandeld. Mevrouw Herfkens had de
vergoedingen dus niet mogen aannemen.
Zoals ik de Kamer eerder heb gemeld, heb ik ervoor gezorgd dat dit soort
betalingen door BZ niet meer kunnen worden gedaan. Ik betreur het dat
deze kwestie heeft gezorgd voor beschadiging van de VN, voor beschadiging van de campagne voor de millennium development goals, voor
beschadiging van Buitenlandse Zaken en voor beschadiging van de
persoon van mevrouw Herfkens. Ik hoop dat wij vanavond de zaak kunnen
afronden, niet omdat ik meen dat voor iedereen de meest wenselijke
oplossing is bereikt, maar wel omdat dan naar mijn stellige overtuiging de
best haalbare uitkomst is gerealiseerd.
Ik heb naar aanleiding van de conclusies van het UNDP-onderzoek de
Kamer met mijn brief van 27 mei jl. bericht te zullen onderzoeken welke
mogelijkheden er zijn om het geld geheel of gedeeltelijk terug te krijgen.
De mogelijkheden tot terugvordering zijn vervolgens zeer zorgvuldig
onderzocht. Daarbij heb ik mij niet, zoals de heer De Roon suggereerde,
door een aantal juristen op het departement iets op de mouw laten
spelden. Ik heb mij zeer duidelijk laten adviseren door externe deskundigen. De resultaten daarvan heb ik de Kamer met mijn brief van
28 augustus gemeld, namelijk dat er onvoldoende basis is voor juridische
actie door Buitenlandse Zaken, omdat mevrouw Herfkens jegens het
ministerie niet verwijtbaar heeft gehandeld. Ik heb helemaal nooit gesteld
dat haar niets te verwijten valt, maar wel dat zij niet heeft gehandeld in
strijd met de toenmalige regels van Buitenlandse Zaken; zij heeft gehandeld in strijd met de regels van de VN.
Voorzitter. Ik zie dat de heer Irrgang wil interrumperen, maar ik wil graag
mijn betoog op dit punt afronden, zodat mijn juridische onderbouwing
niet uit losse zinnen zal bestaan.
De heer Irrgang (SP): Maar het gaat mij nu niet om de conclusie. Ik wil
graag weten hoe die brief van 27 mei mogelijk is geweest. Daarin staat dat
u zou nagaan of het geld kon worden teruggevorderd. Ik neem aan dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

7

voordat u deze brief aan de Kamer schreef, u zich door juristen heeft laten
adviseren.
Minister Verhagen: Voorzitter. Als de heer Irrgang nog even geduld heeft,
krijgt hij te horen hoe dit zit. Als hij echter steeds vragen stelt, kan ik mijn
antwoord niet formuleren.
Ik stelde dat mevrouw Herfkens niet heeft gehandeld in strijd met de
regels van BZ, maar in strijd met de regels van de VN. De regels van BZ
waren fout en die heb ik daarom meteen aangepast. De regels van het
UNDP zijn geschonden en die organisatie heeft dan ook de beste mogelijkheden om terugbetaling te claimen. Echter, die organisatie beschouwt
de zaak als afgehandeld. Ik heb met mijn brief van 27 mei gesproken over
een mogelijke actie die kon leiden tot gehele of gedeeltelijke terugbetaling, waarbij ik formele juridische actie niet uitsloot. Het gestelde in de
brief was gebaseerd op de nieuwe informatie die het UNDP-onderzoek
opleverde. Over dat onderzoek heb ik de Kamer bericht. Daaruit bleek dat
mevrouw Herfkens na haar indiensttreding de regels had ontvangen en
voor ontvangst ervan had getekend. Ik heb destijds niet gezegd dat ik een
juridische actie zonder meer haalbaar achtte, maar wel dat ik die mogelijkheid nadrukkelijk open wilde laten. Na de 27ste heb ik mij wederom laten
informeren over de mogelijkheden, maar – en dat is relevant – het UNDP
liet weten de zaak als afgedaan te beschouwen en bevestigde nog eens
nadrukkelijk dat mevrouw Herfkens naar zijn oordeel te goeder trouw had
gehandeld. Daarbij komt dat er in de formele relatie tussen het ministerie
en mevrouw Herfkens als zodanig geen sprake is van onrechtmatige
toekenningen. Dat heeft geleid tot de vaststelling dat er geen grondslag is
voor een juridische actie en dat er geen enkele kans is op succesvolle
terugvordering. Daarom heb ik ervoor gekozen om deze kwestie op een
andere wijze af te handelen. Het UNDP had – hierbij komen ook de
VN-juristen in beeld – in principe een juridische vordering kunnen
instellen en het zou daarbij wel een kans van slagen hebben gehad.
Echter, voor Buitenlandse Zaken ligt dat anders. Mevrouw Herfkens heeft
de regels van Buitenlandse Zaken, dus de regels van de Nederlandse
overheid, niet overtreden. Integendeel, de regels van de Nederlandse
overheid, van Buitenlandse Zaken, stonden de toekenningen aan
mevrouw Herfkens toe. Gelet op deze situatie acht ik het starten van een
rechtszaak dan ook volstrekt zinloos. Die zou alleen maar leiden tot
verspilling van belastinggeld.
Ik begrijp dat het de heer Boekestijn niet om de bedragen gaat, maar om
de principes. Ik wijs er evenwel op dat wij bij de kosten van een procedure
moeten denken aan € 20 000 à € 25 000. Dat geld zou bovenop de reeds
ten onrechte uitgekeerde belastinggelden komen en zouden wij bij voorbaat kwijt zijn. Nogmaals, doordat mevrouw Herfkens niet de regels van
BZ, van de Nederlandse overheid, heeft overtreden, maar die van de VN,
zijn wij geen partij in dezen. Hiermee heb ik aangegeven waarom niet de
verwijtbaarheid geldt waarover de heer De Roon sprak.
Voor de goede orde: mevrouw Herfkens wordt niet anders behandeld dan
andere burgers van de Nederlandse samenleving die in een soortgelijke
situatie verkeren. Ook als mevrouw Herfkens geen minister zou zijn
geweest, zij geen PvdA-politicus zou zijn geweest, zou dezelfde conclusie
worden getrokken. Dat is het aardige als men zich baseert op objectieve
adviezen.
Ik zie het aanbod van mevrouw Herfkens om een jaar lang om niet te
werken voor het UNDP als een goede oplossing voor deze kwestie. Met
haar aanbod heeft zij zich serieus rekenschap gegeven van de politieke
dimensie van deze zaak en ik hoop dat zij daarmee een bijdrage kan
leveren aan het herstel van de reputatieschade die zij heeft geleden. Dat
een jaar gratis werken niet alle kosten dekt, acht ik aanvaardbaar, aangezien het hier gaat om een verantwoordelijkheid van drie partijen: die van
mevrouw Herfkens, die van Buitenlandse Zaken en die van het UNDP. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

8

jaar lang fulltime gratis werken is goed voor een bedrag van ongeveer
€ 120 000.
Mevrouw Herfkens krijgt de kosten die zij maakt bij haar werkzaamheden
voor het UNDP vergoed. Het zou vreemd zijn als zij die zelf zou moeten
betalen. Mevrouw Herfkens moet bijvoorbeeld een vliegticket kunnen
kopen om haar werk voor het UNDP inzake de millennium development
goals naar behoren en op een normale wijze te kunnen doen. Ik neem
namelijk aan dat de leden niet willen dat zij alleen maar thuis zit als zij een
jaar fulltime voor het UNDP werkt. Dan moet zij dus kunnen reizen. Ik acht
het dan vrij normaal dat zij de kosten voor het maken van die reizen niet
uit eigen zak betaalt. Wij kunnen ons ook heel anders opstellen, maar ik
doe dat niet. Ik wijs er verder op dat mevrouw Herfkens van het UNDP
geen pensioenbijdrage en geen ziektekostenvergoedingen krijgt. Zij is niet
meer in dienst van Buitenlandse Zaken en zij ontvangt van Buitenlandse
Zaken dan ook geen enkele vergoeding, pensioenbijdrage of wat dies
meer zij.
De heer Irrgang (SP): Worden door het UNDP vergoedingen gegeven,
terwijl geen kosten zijn gemaakt?
Minister Verhagen: Nee. Er worden vergoedingen gegeven voor
gemaakte kosten. Het UNDP geeft dus geen pensioenbijdrage, geen
vergoeding voor ziektekosten enzovoorts. Dat is niet aan de orde. De
vergoedingen die worden gegeven, zijn gerelateerd aan kosten voor het
werk.
De heer Irrgang (SP): Ik ken berichten waaruit blijkt dat je bij de VN
vergoedingen kunt krijgen zonder dat je hoeft aan te tonen dat je kosten
hebt gemaakt. Die vergoedingen zouden kunnen oplopen tot $500 per
dag. Voor die vergoeding hoef je dan geen bonnetjes te laten zien.
Minister Verhagen: Als mevrouw Herfkens kosten moet maken voor het
overnachten in hotels en het maken van reizen, worden die door de VN op
de normale wijze vergoed. Daar gaat het om.
Voorzitter. De heer Irrgang sprak over de speciale betekenis die de
voorbeeldfunctie van mevrouw Herfkens heeft op het punt van de rechtsgelijkheid. Bij het bespreken van het thema van de rechtsgelijkheid wordt
vaak de parallel getrokken met de situatie van mensen die een te hoge
huursubsidie hebben ontvangen en die het te veel ontvangen geld vaak
met rente moeten terugbetalen. Waarom, zo is de vraag dan, geldt dat niet
voor mevrouw Herfkens? Ik vind dit een volstrekt logische vraag, waarbij
ik even afzie van het feit dat het in het geval van mevrouw Herfkens om de
verantwoordelijkheid van drie partijen gaat. Deze vraag stelde de heer
Boekestijn ook aan de heer Voordewind. Nogmaals, de vraag is volkomen
logisch, maar in formeel juridische zin zijn deze twee gevallen echt niet
met elkaar te vergelijken. Als ik naar de rechter stap met de zaak-Herfkens,
zal de rechter oordelen dat zij geen regels van het ministerie, van de
Nederlandse overheid, heeft overtreden. De regels die zijn overtreden, zijn
de regels van de VN. Daarover laat het juridische advies dat ik meermalen
en op verschillende plaatsen heb ingewonnen, geen twijfel bestaan.
Ondanks het feit dat beide gevallen gevoelsmatig vergelijkbaar zijn, zijn zij
toch totaal verschillend. Juist daarom stel ik het op prijs dat mevrouw
Herfkens dit aanbod heeft gedaan, mede vanwege het feit dat zij meent
vanwege haar verleden een voorbeeldfunctie te hebben. Zij geeft verder
met haar aanbod aan dat zij zich serieus rekenschap geeft van de politieke
dimensie van de zaak en van de impact van de discussie die erover is
ontstaan. Dus in tegenstelling tot de heer Irrgang heb ik geen enkele
reden om te twijfelen aan de motieven van mevrouw Herfkens bij het
doen van dit aanbod. Zij vond dat zij iets moest doen. Daar komt bij dat
mevrouw Herfkens bij haar eerdere werkzaamheden voor het bereiken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

9

van de millennium development goals voor het UNDP werk heeft verricht
dat door die organisatie zeer werd gewaardeerd. Het behalen van de
MDG’s heeft ook in het beleid van de Nederlandse regering prioriteit. Haar
werk bij het UNDP had dan ook onze volledige steun en als mevrouw
Herfkens haar werk daar voor een jaar om niet wil voortzetten, past het
niet om dat af te doen met de opmerking: dat is eigenlijk geen reëel bod.
De heer Boekestijn stelde dat ik toch naar de rechter moet gaan en dat ik
ervoor moet zorgen dat de Nederlandse belastingbetaler daar enig profijt
van heeft. Het benodigde bedrag zou ten laste komen van de begroting
van BZ en BZ zou hetzelfde bedrag in mindering moeten brengen op de
bijdrage aan het UNDP. Dat laatste begrijp ik niet helemaal. De heer
Boekestijn wil dat wij het UNDP straffen, omdat wij ten onrechte een
vergoeding hebben betaald. Ik zou het een slechte zaak vinden als wij die
fout afwentelden op anderen en die ten koste lieten gaan van armoedebestrijding en ontwikkeling. Laat ik eens illustreren wat zoiets betekent.
Deze week hebben wij gesproken over Darfur. Daar zouden vrouwen die
nu ondersteuning krijgen van het Justice and Confidence Centre van het
UNDP, vrouwen die verkracht zijn, die het slachtoffer zijn geworden van
seksueel geweld, niet geholpen kunnen worden. Dat project wordt mede
met de Nederlandse UNDP-bijdrage gefinancierd. Wij zouden ook kunnen
korten op de inzet van enkele experts bij de capaciteitsopbouw ter uitvoering van de rule of law in Zuid-Sudan, iets waarom de heer Boekestijn in
het debat van deze week vroeg. Hij vond dat de aansturing en coördinatie
daarbij verbeterd moest worden. Met korting op de bijdrage van het
UNDP kan dat niet. Ik zeg niet dat de heer Boekestijn dat wil of dat hij dat
vraagt, maar het zou wel de consequentie zijn van zijn voorstel. Dat moet
hij zich realiseren.
Is de Nederlandse belastingbetaler gediend met een juridische actie? Ik
waag dat zeer te betwijfelen. Misschien zegt de heer Boekestijn: deze
projecten mogen doorgaan; kies maar iets anders van Buitenlandse
Zaken, want dat ministerie was fout. Wij zouden bijvoorbeeld minder
bezoeken kunnen afleggen aan Nederlanders die in het buitenland in
gevangenissen zitten. Wij zouden ook kunnen korten op de consulaire
hulpverlening van de ambassades, maar ik weet niet of de Nederlandse
belastingbetaler met zulke ingrepen gediend is.
Afrondend: er is sprake van verwijtbaar handelen, verwijtbaar handelen
van de VN, van mevrouw Herfkens en van het ministerie van Buitenlandse
Zaken. Daarom is hierover ook met mevrouw Herfkens gesproken en
daarom heeft mevrouw Herfkens gezegd: ik ga een jaar bij het UNDP om
niet werken voor het bereiken van de millennium development goals. Ik
erken dat het allemaal niet fraai was wat zich bij deze discussie voordeed,
maar dat is ook de reden waarom wij de regels veranderd hebben.
Mevrouw Herfkens heeft zich met dit aanbod evenwel serieus rekenschap
gegeven van alle implicaties die deze gang van zaken met zich meebracht
en waarover wij hier terecht driemaal hebben gesproken.
Nadere gedachtewisseling
De heer Boekestijn (VVD): Voorzitter. Ik heb aandachtig naar het betoog
van de minister van Buitenlandse Zaken geluisterd, maar ik vind dat niet
overtuigend. Ik wil dat illustreren. Stel dat Gerdi Verbeet mij morgen een
huursubsidie aanbiedt voor het bewonen van een appartementje in Den
Haag. Ik geef toe dat dat vreemd zou zijn, maar het gaat mij erom dat dan
de constructie dezelfde is als die waarover wij nu spreken. Stel dat ik dan
ook nog zo naïef ben om te denken dat ik op die subsidie recht heb en dat
ik die dus gewoon kan aannemen. Na twee jaar blijkt wat er aan de hand
is en zeggen de mensen: het is een schande; die Boekestijn heeft geld
aangenomen van het parlementaire budget voor een flatje in Den Haag.
Dan zeg ik heel snel: ik dacht dat dat gewoon was, dat iedereen dat kreeg.
Ik weet wel zeker dat de heer Boekestijn dat geld direct keurig gaat terug-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

10

betalen. Nu zegt de minister, spitsvondig als hij is: elke burger die in de
situatie van mevrouw Herfkens zou verkeren, zou van exact dezelfde regeling gebruik kunnen maken, die zou ook met dat aanbod van een heel jaar
werken voor een dollar wegkomen. Dat is niet juist. De redenering moet
ook heel anders zijn. Het grote probleem is namelijk dat het UNDP erkent
dat de regelgeving is geschonden, maar niets doet. Daar gaat het in de
kern om: bij een VN-organisatie ziet men zelf dat de VN-regels zijn overtreden, maar men doet helemaal niets. Betekent dat dan dat wij niets
meer kunnen doen? Helemaal niet, wij kunnen heel wat doen, want het
VN-recht kan bij Nederlandse rechtszaken wel degelijk een rol spelen. Ook
de kosten van € 50 000 vormen geen enkel probleem. Als wij die rechtszaak winnen, betaalt mevrouw Herfkens die.
Het allerlaatste punt van de minister betrof het feit dat terugvordering
over de ruggen van de armen gaat. Dat wil ik helemaal niet. Ik wil helemaal niet dat het UNDP gekort wordt. Wat ik wil, is dat als wij die korting
aanbrengen, mevrouw Herfkens alles terug betaalt.
Mevrouw Ferrier (CDA): In eerste termijn heb ik al gezegd: mijnheer
Boekestijn, met dit voorstel bent u een dief van de armen. De minister
onderbouwt die stelling met concrete voorbeelden en vraagt: waarop
moet bij het UNDP gekort worden? Nu zegt u: ik wil niet dat er bij het
UNDP wordt gekort, maar ik wil mevrouw Herfkens pakken. Maar hoe kunt
u uitleggen dat u dat niet over de ruggen van de armen doet, dat u dat
niet doet ten koste van projecten waarvan u en ik onder de indruk zijn? U
zegt helemaal niet te willen dat het UNDP eronder lijdt, maar u stelt wel
voor om het UNDP met € 120 000 te korten.
De heer Boekestijn (VVD): Ik maak bezwaar tegen de opmerking dat ik
mevrouw Herfkens wil pakken. Het gaat mij niet om mevrouw Herfkens,
het gaat mij om het principe. Dat is punt één. Dan punt twee. Ik ben van
mening dat het UNDP geen cent minder hoeft te krijgen, want mevrouw
Herfkens zal direct het verschuldigde bedrag overmaken. Zij kan anders bij
het toepassen van deze constructie toch nooit meer over straat. Zij zal dan
ook direct dat geld overmaken, want zij kan het niet voor haar rekening
nemen dat het UNDP wordt gekort. Met andere woorden: dit zal het enige
machtsmiddel zijn om er daadwerkelijk voor te zorgen dat er aan deze
onjuiste situatie iets wordt gedaan, want het verwijtbaar handelen van
Buitenlandse Zaken kan niet weggestreept worden tegen het verwijtbaar
handelen van mevrouw Herfkens. Ook een internationale organisatie heeft
hierbij gefaald, want de rol van de VN is in dezen natuurlijk zeer laakbaar.
Ik ben altijd kritisch geweest als het gaat om het functioneren van de VN,
maar dat word ik door deze case nog veel meer. Men zegt dat de regelgeving is overtreden, maar vervolgens doet men niets. Dat is werkelijk ongelooflijk. Maar nogmaals, op het budget voor het UNDP wordt geen cent
gekort als mevrouw Herfkens enige morele spankracht heeft.
De heer Irrgang (SP): Voorzitter. De beantwoording van de minister dat
een juridische actie kansloos is, heeft mij niet overtuigd. Ik vraag mij af
wat er veranderd is sinds de brief van 27 mei, waarin de minister zelf een
juridische procedure niet uitsloot. Ik neem aan dat hij dat niet aan de
Kamer schreef, terwijl hij dacht dat die procedure kansloos was. Ik wil ook
nog horen of dit aanbod van mevrouw Herfkens niet eerder is gedaan,
voor 27 mei al. Voor mij gaat het in de kern om het rechtsgevoel van de
Nederlander. De minister kan wel een formeel juridische redenering
houden en zeggen dat een situatie als deze niet helemaal vergelijkbaar is
met die van de huurtoeslag, omdat het bij de huurtoeslag om Nederlandse regelgeving gaat, maar in beide gevallen gaat het om regelgeving.
In dit geval gaat het om VN-regelgeving en daarbij doet het niet ter zake of
mevrouw Herfkens wel of niet te goeder trouw heeft gehandeld. Ik kan
overigens niet eens beoordelen of zij te goeder trouw heeft gehandeld. Zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

11

heeft wel getekend voor ontvangst van de regels, maar ik kan niet in haar
hoofd en hart kijken en ik weet daarom niet of zij werkelijk wist wat die
regels inhielden. In ieder geval heeft zij wel getekend voor ontvangst. Of
zij te goeder trouw heeft gehandeld doet eigenlijk niet eens ter zake. Haar
handelen is verwijtbaar; dat vindt de minister ook. Hij heeft dat aan de
Kamer geschreven. En dan een onkostenvergoeding van $500 per dag: ik
denk dat heel veel Nederlanders in dit land daarvoor gratis willen werken.
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording van de vragen. Zoals ik eerder zei: ik ben tevreden met de
getroffen regeling. Laten wij het boek nu sluiten en verder werken aan het
bereiken van de millenniumdoelstellingen.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Ik ben, helaas, overtuigd
door de argumenten van de minister waarmee hij zegt dat de rek er uit is.
Als de kans van slagen van een juridisch proces nihil is, is het inderdaad
zonde van het geld dat wij aan zo’n proces zouden spenderen. Dat zou ook
ten koste gaan van de diensten van Buitenlandse Zaken. Ik leg mij hierbij
neer.
De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Het is opmerkelijk hoe graag de
woordvoerders van de coalitiepartijen het boek willen sluiten. Mijn fractie
voelt daar nog niets voor. Wij vinden dat terugbetaald moet worden en
terugbetalen houdt in dat het geld terugkomt waar het vandaan kwam en
niet dat er actie wordt ondernomen ten gunste van een derde partij, zoals
in dit geval het UNDP.
Wat curieus is in het betoog van de minister, is dat hij zegt: doordat het
ministerie en mevrouw Herfkens allebei verwijtbaar hebben gehandeld,
hoeft er niets te worden terugbetaald, hoeft er dus niet te worden teruggevorderd. De logica daarvan kan ik echt niet inzien. Ik heb de minister
duidelijk gevraagd welk juridisch betoog aan die conclusie ten grondslag
ligt. Daar heb ik geen helder antwoord op gekregen. Er schijnt bij externe
deskundigen adviezen te zijn ingewonnen. Die wil ik dan wel eens zien. Ik
zou ook de adviezen van de juristen van het ministerie willen lezen. Als wij
die kennen, kunnen wij onze controlerende functie waarmaken. Dan
kunnen wij zien of de redenering die ten grondslag ligt aan die conclusie
die ons is voorgehouden, al dan niet hout snijdt. Op dit moment hebben
wij niet het inzicht dat wij willen. De minister is niet in beweging
gekomen, terwijl dat wel had gemoeten. Als het hierbij blijft, wil ik een
VAO.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording van de vragen.
Minister Verhagen: Voorzitter. De heer Boekestijn heeft op vrij creatieve
wijze de persoon van mevrouw Verbeet bij de discussie betrokken. Ik ga
ervan uit dat hij geen persoonlijke relatie met haar heeft, want die zou met
zich mee kunnen brengen dat zij voor hem een specifieke regeling in het
leven wil roepen. Laat ik mij daarom met mijn beantwoording daarvan
abstraheren. Ik wijs er dan op dat de heer Boekestijn ook een onkostenvergoeding krijgt. Er wordt dus in lijn met de regelgeving van de Kamer ten
aanzien van de onkostenvergoedingen voor de leden van de Kamer uitgekeerd. Als dan naderhand door Europa wordt gezegd dat zoiets eigenlijk
niet hoort, kan nooit van de heer Boekestijn teruggevorderd worden. Dat
geeft aan dat als er een officiële regeling is, een regeling die hier geldt, die
openbaar is en die goedgekeurd is, het geld dat op grond van die regeling
is uitgekeerd, niet zomaar teruggevorderd kan worden. Nu veronderstelt
de heer Boekestijn dat de rechter in Nederland zich zal beroepen op
VN-recht. Echter, de VN hadden een gedragsregel. Dat is het grote
verschil. Die organisatie is dus de enige die met succes een claim kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

12

leggen. Mevrouw Herfkens heeft namelijk niet gehandeld in strijd met de
regels van het ministerie van Buitenlandse Zaken of getekend voor het feit
dat zij een gedragscode van ons had ontvangen; zij heeft getekend voor
het feit dat zij de gedragsregels van het UNDP had ontvangen. Die heeft zij
voor getekend retour gestuurd. Dus de enige instantie die met succes een
claim kan leggen, is het UNDP.
De heer Irrgang zegt dat het hem niet uitmaakt of mevrouw Herfkens te
goeder trouw heeft gehandeld. Of dat hem of mij iets uitmaakt, doet niet
ter zake. Het kan alleen het UNDP iets uitmaken, maar het UNDP heeft
gesteld dat mevrouw Herfkens te goeder trouw heeft gehandeld en dat
het daarom de zaak als afgehandeld beschouwt. Met andere woorden: het
UNDP ziet af van een claim. Toch willen sommige leden hierover doorpraten. Zij vonden namelijk de gevonden oplossing niet bevredigend.
Mevrouw Herfkens zei echter: ik ben bereid om een jaar voor $1, ongeveer
70 eurocent, te werken. Ik vind dat zij zich daarmee rekenschap geeft van
de discussie die is ontstaan. Zij geeft aan dat zij serieus wil werken aan
het herstel van de reputatieschade. Dan zeg ik: dit is een fair aanbod.
Daarnaar heb ik ook gehandeld. Dat is niet de ene verwijtbaarheid tegen
de andere wegstrepen. Helemaal niet. Ik heb gesteld dat mevrouw Herfkens jegens BZ niet verwijtbaar heeft gehandeld en dat een juridische
claim van BZ kansloos is. Derhalve vind ik dit een goede oplossing.
De heer Irrgang vroeg wat ik gedaan heb en wat er veranderd is. Ik heb
gezegd dat ik wilde nagaan of wij het bedrag geheel of gedeeltelijk
konden terugkrijgen. Mijn stelling is: wij hebben het gedeeltelijk terugkregen. Die stelling kan de zijne niet zijn. Ik heb destijds gemeld dat ik
juridische actie op basis van het eerste onderzoek van het UNDP niet
uitsloot. Echter, nadien heeft het UNDP laten weten dat het de zaak als
afgehandeld beschouwt. Het herhaalde dat mevrouw Herfkens te goeder
trouw heeft gehandeld en dat zij niet op de hoogte was van hetgeen voor
haar gold. Dat staat los van de vraag of al dan niet verwijtbaar is gehandeld. Hiermee heb ik aangegeven wat er is veranderd.
Ik geef nog aan welke drie elementen in dezen van belang zijn. De
instantie die met succes een juridische claim zou kunnen leggen, is het
UNDP. Door de opstelling van het UNDP zouden wij met een claim een
onbegaanbaar pad op gaan. Mevrouw Herfkens geeft met haar aanbod
om een jaar voor $1 voor het UNDP te werken aan dat zij het UNDP voor
een relevant deel compensatie wil bieden voor het door haar verkregen
onrechtmatige voordeel. Dat maakt de kans van een afweging door
juristen die in haar nadeel zou zijn, nog veel kleiner.
Ik heb op basis van wat tot nu toe is gewisseld niet de indruk dat er bij
sommige leden de bereidheid is om zich te laten overtuigen, maar een
aantal suggesties wil ik met kracht van de hand wijzen. Er is geen sprake
van dat verwijtbaarheid tegen verwijtbaarheid wordt weggestreept. Er is
verder geen sprake van dat mevrouw Herfkens met haar aanbod weer
talloze vergoedingen in haar zak kan steken zonder daar iets tegenover te
stellen. Zij krijgt een vergoeding gerelateerd aan gemaakte kosten, zoals
hotel- en reiskosten. Het is dus helemaal niet waar dat zij $500 in haar zak
kan steken zonder dat zij ook maar enigszins kosten maakt. Ik wil daarom
helder stellen: de vergoeding die mevrouw Herfkens krijgt, is gerelateerd
aan de kosten die zij maakt. Ik zou het zeer irreëel vinden als zij de kosten
die zij moet maken om haar werk naar behoren te kunnen verrichten, zelf
moest betalen. Ik wil namelijk niet dat zij voor die ene euro alleen maar
thuis zit en niets doet.
De heer De Roon (PVV): U zegt steeds dat mevrouw Herfkens niet fout
heeft gehandeld jegens het departement, maar mevrouw Herfkens heeft
niet geacteerd conform de staff rules die haar door de VN waren aangereikt en zij heeft evenmin conform de staff rules tegen uw ministerie
gezegd: vrienden, wij zijn op de verkeerde weg, wij zijn verkeerd bezig, wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

13

moeten hiermee stoppen; ik moet terugbetalen. Dat zij dat niet heeft
gedaan, kan haar verweten worden. Wat vindt u daarvan?
Minister Verhagen: Wij hadden heel veel van mevrouw Herfkens mogen
verwachten, zelfs dat zij die gedragscode zou kennen, maar ik vind niet
dat je haar mag verwijten dat het ministerie van Buitenlandse Zaken
VN-regels die voor dit ministerie gelden, niet kent. Daarom heb ik ook
gesteld: het ministerie van Buitenlandse Zaken had deze vergoeding niet
behoren te betalen. Ik heb de regels dan ook stante pede zodanig aangescherpt dat dit soort onterechte vergoedingen niet meer worden verstrekt.
De heer Boekestijn (VVD): Ik heb u scherper gehoord, minister van
Buitenlandse Zaken. Ik vind dit een weinig overtuigend verhaal.
De voorzitter: Mijnheer Boekestijn, ik wijs u erop dat de Kamer in twee
termijnen de gelegenheid heeft gehad om een inbreng te leveren, dus u
had...
De heer Boekestijn (VVD): Maar ik kom met een vraag. Het Gerdi
Verbeet-voorbeeld dat ik gaf, klopt wel, want ik heb gezegd: bovenop de
normale vergoeding...
De voorzitter: Dit is geen vraag.
De heer Boekestijn (VVD): Ik wil wel graag even uitspreken, mijnheer de
Voorzitter.
De voorzitter: Wij hebben een afspraak over de vergaderorde. Die houdt
in dat er twee termijnen worden gehouden. Ik heb u in eerste termijn vrij
lang de tijd gegeven.
De heer Boekestijn (VVD): Dit AO is gepland tot negen uur. Het is nu acht
uur en ik heb dus nog een uur de tijd om mijn vraag af te maken. Ik wil
graag dat u mij laat uitspreken.
De voorzitter: Maar dan heeft u een ander reglement in gedachten dan
ik. U mag nog een verduidelijkende vraag stellen, maar gaat u alstublieft
niet weer een heel betoog afsteken.
De heer Boekestijn (VVD): Wij hebben een heel belangrijk debat...
De voorzitter: Elk debat in dit huis is belangrijk.
De heer Boekestijn (VVD): ...over een zaak waarover ik honderden mails
heb gekregen van burgers die zich hierover zeer veel zorgen maken. Ik pik
het niet dat u mij afkapt.
De voorzitter: Ik kap u niet af. Ik verzoek u alleen om een verduidelijkende vraag te stellen in uw derde termijn. Elk debat in dit huis is van
belang. Graag uw verduidelijkende vraag in derde termijn.
De heer Boekestijn (VVD): Ik stel vast dat met de oplossing van de
minister van Buitenlandse Zaken op geen enkele manier iets wordt teruggegeven. Ik stel verder vast dat het UNDP zelf zegt dat mevrouw Herfkens
heeft gehandeld in strijd met zijn regels, hetgeen zeer goed gebruikt kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

14

worden bij een rechtszaak alhier. Er rest mij niets anders dan een VAO aan
te vragen.
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Ormel
De griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Timmermans-van der Kolk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 5

15