Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 302

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2016)

Nr. 121

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 juni 2016
Bij de stemmingen over het Belastingplan 2016 (Handelingen II 2015/16,
nr. 26, item 7) is de motie Omtzigt aangenomen over de effecten van de
verschuiving in de energiebelasting tussen elektriciteit en aardgas.1 In de
motie wordt gevraagd om deze effecten in beeld te brengen en betere
mogelijkheden voor compensatie die in 2016 kunnen ingaan, aan de
Kamer voor te leggen. In de motie wordt verder gesteld dat de effecten
van de schuif in de energiebelasting nog onvoldoende in beeld zijn
gebracht voor met name de gasintensieve maakindustrie, de recreatie, de
land- en tuinbouw en het deel van het MKB dat voor zijn bedrijfsvoering
op aardgas is aangewezen. In deze brief ga ik in op de in de motie
gevraagde effecten.
Gevolgen schuif in de energiebelasting
Met ingang van 1 januari 2016 is het reguliere tarief van de eerste schijf in
de energiebelasting voor aardgas als gevolg van de schuif in de energiebelasting verhoogd met 5,104 cent per m3 en is het tarief voor de
glastuinbouw in de eerste schijf voor aardgas verhoogd met 0,820 cent
per m3. Het tarief van de eerste schijf voor elektriciteit is in het kader van
deze schuif gelijktijdig verlaagd met 1,953 cent per kWh. De verhoging van
het tarief van de eerste schijf voor aardgas heeft een jaarlijkse budgettaire
opbrengst van € 782 miljoen. De verlaging van het tarief van de eerste
schijf voor elektriciteit leidt tot een jaarlijkse budgettaire derving van
€ 557 miljoen. De verschuiving in de energiebelasting tussen elektriciteit
en aardgas is onderdeel van een pakket maatregelen dat met de vierde
nota van wijziging is ingevoegd in het Belastingplan 2016. De resterende
jaarlijkse opbrengst van € 225 miljoen is binnen het pakket van de vierde
nota van wijziging ingezet voor verschillende maatregelen voor burgers
en bedrijfsleven.
1

kst-34302-121
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstuk 34 302, nr. 87.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 121

1

De motie vraagt om de effecten voor het bedrijfsleven van de
verschuiving in de energiebelasting tussen aardgas en elektriciteit in
beeld te brengen. In tabel 1 zijn de financiële gevolgen van de schuif in de
energiebelasting weergegeven voor de verschillende sectoren buiten de
industrie.
Tabel 1 financiële gevolgen schuif energiebelasting per sector buiten industrie
Gevolgen voor sectoren buiten industrie (lasten in
€ miljoen)

aardgas

elektriciteit

saldo

1
5
38
9
19
4
7
8

–1
–1
–4
– 24
–3
–7
–4
–4

1
5
33
– 15
16
–3
3
4

6
3

–4
–5

2
–1

18
16
21
10
9
0
7
181

–2
–9
–3
–5
–3
–4
–7
– 88

16
7
19
6
6
–4
–1
93

Winning en distributie van water, afval, afvalwaterbeheer
Bouwnijverheid
Groot- en detailhandel, reparatie van auto s
Vervoer en opslag
Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
Informatie en communicatie
Financiële activiteiten en verzekeringen
Exploitatie van en handel in onroerend goed
Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische
activiteiten
Administratieve en ondersteunende dienstverlening
Openbaar bestuur en defensie; verplichte sociale
verzekeringen
Onderwijs
Gezondheids- en welzijnszorg
Kunst, amusement en recreatie
Overige dienstverlening
Extraterritoriale organisaties en lichamen
Landbouw, bosbouw en visserij
Bedrijven sectoren buiten industrie totaal

Bron: Berekeningen van het Ministerie van Economische Zaken en het Ministerie van Financiën
op basis van sectorcijfers CBS 2011, gecorrigeerd naar 2014. Optellingen kunnen afwijken
door afronding.

Van de jaarlijkse budgettaire opbrengst van de verhoging van het tarief
voor gas in de eerste schijf van in totaal € 782 miljoen is € 181 miljoen
afkomstig uit de sectoren buiten de industrie (circa 23%). De verlaging van
het tarief voor elektriciteit leidt tot een lastenverlichting van jaarlijks € 88
miljoen voor deze sectoren. Dat is circa 16% van het budgettaire beslag
van de verlaging van het tarief voor elektriciteit. Per saldo leidt de schuif
in de energiebelasting tot een lastenverzwaring voor de bedrijfssectoren
buiten de industrie van jaarlijks € 93 miljoen.
Ter indicatie zijn in tabel 2 de effecten van de schuif weergegeven in
verhouding tot de energiekosten en totale bedrijfskosten voor een aantal
bedrijfssectoren.
Tabel 2 Effecten schuif energiebelasting in % van de kosten per bedrijfssector
Gevolgen voor bedrijfsleven buiten industrie per
sector (lasten in € miljoen)
Winning en distributie van water, afval, afvalwaterbeheer
Bouwnijverheid
Groot- en detailhandel, reparatie van auto s
Vervoer en opslag
Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
Informatie en communicatie
Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische
activiteiten
Administratieve en ondersteunende dienstverlening

saldo

saldo in %
energiekosten

saldo in %
totale kosten

1
5
33
– 15
16
–3

0,5%
1,4%
2,0%
– 4,0%
2,7%
– 1,2%

0,01%
0,01%
0,01%
– 0,02%
0,09%
– 0,01%

2
–1

0,6%
– 0,7%

0.00%
0,00%

Bron: Berekeningen van het Ministerie van Economische Zaken en het Ministerie van Financiën
op basis van sectorcijfers CBS 2011, gecorrigeerd naar 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 121

2

Uit de tabel blijkt dat de effecten in verhouding tot de energiekosten voor
deze bedrijfssectoren buiten de industrie liggen tussen de -4,0% en 2,7%.
In verhouding tot de totale kosten liggen de effecten tussen de -0,02% en
0,09%.
In tabel 3 zijn de financiële gevolgen van de schuif weergegeven voor de
industrie uitgesplitst naar de verschillende industriesectoren. In de tabel is
tevens een indicatie gegeven van de effecten in verhouding tot de
energiekosten en de totale kosten per sector.
Tabel 3 financiële gevolgen schuif energiebelasting per sector industrie
Industrie per sector (in € miljoen)

Voedings- en genotmiddelenindustrie
Textiel-, kleding- en lederindustrie
Hout-, papier- en grafische
industrie
Chemische en farmaceutische
industrie
Bouwmaterialenindustrie
Basismetaalindustrie
Metaalproducten/machineindustrie
Transportmiddelenindustrie
Overige industrie en reparatie
Industrie totaal

aardgas

elektriciteit

saldo

saldo in
%
energie
kosten

saldo in %
totale
bedrijfskosten

11
2

–1
0

11
1

1,0%
1,8%

0,02%
0,03%

3

–1

2

0,6%

0,02%

3
3
1

0
0
0

3
3
1

0,1%
1,1%
0,3%

0,01%
0,05%
0,01%

10
1
5
39

–2
0
–2
–6

8
1
3
33

1,9%
1,3%
1,0%

0,01%
0,01%
0,01%

Bron: Berekeningen van het Ministerie van Economische Zaken en het Ministerie van Financiën
op basis van sectorcijfers CBS 2011, gecorrigeerd naar 2014. Optellingen kunnen afwijken
door afronding.

Van de jaarlijkse budgettaire opbrengst van de verhoging van het tarief
voor gas in de eerste schijf van in totaal € 782 miljoen is € 39 miljoen
afkomstig uit de sector industrie (circa 5%). De verlaging van het tarief
voor elektriciteit leidt tot een lastenverlichting van jaarlijks € 6 miljoen
voor deze sectoren. Dat is circa 1% van het budgettaire beslag van de
verlaging van het tarief voor elektriciteit. Per saldo leidt de schuif in de
energiebelasting tot een lastenverzwaring voor de industrie van € 33
miljoen. Dit betekent voor de sectoren in de industrie een verhoging van
de energiekosten die ligt tussen de 0,1% en 1,9%. In verhouding tot de
totale kosten betekent dit een verhoging van tussen de 0,01% en 0,05%.
Het gevolg van de schuif in de energiebelasting per bedrijf hangt af van
het specifieke verbruik van elektriciteit en aardgas. De maximumeffecten
per onroerende zaak geven een indicatie van de ordegrootte van de
effecten op bedrijfsniveau. Het maximale voordeel van de schuif bedraagt
€ 195 per onroerende zaak. Dit betreft een onroerende zaak waar geen
aardgas wordt verbruikt en 10.000 kWh of meer elektriciteit wordt
verbruikt. Het maximale nadeel bedraagt € 8.677 per onroerende zaak. Dit
betreft een onroerende zaak waar geen elektriciteit wordt verbruikt en
meer dan 170.000 m3 aardgas wordt verbruikt.
Aangezien het kabinet er voor heeft gekozen om met de schuif in de
energiebelasting een budgettaire opbrengst te genereren van € 225
miljoen per jaar om in te zetten voor andere maatregelen heeft de schuif
op zichzelf een negatief lasteneffect voor zowel het bedrijfsleven (€ 126
miljoen) als voor huishoudens (€ 99 miljoen). Achtergrond van de schuif
is het beter in balans brengen van de energiebelasting op aardgas en
elektriciteit in verhouding tot de CO2-uitstoot. Het is daarbij een logisch en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 121

3

beoogd gevolg dat een sector die naar verhouding meer aardgas verbruikt
een lastenverzwaring zal ervaren en een sector waar naar verhouding
meer elektriciteit wordt verbruikt een lastenverlichting krijgt. Met de
verschuiving komt de energiebelasting niet alleen meer in balans maar
wordt bovendien CO2-besparing -bijvoorbeeld door de inzet van
warmtepompen- gestimuleerd. De prijselasticiteit van gas is groter dan de
prijselasticiteit van elektriciteit. Daardoor zal de tariefverhoging op gas en
de tariefverlaging op elektriciteit per saldo leiden tot CO2-reductie.
Bovendien is er sprake van reductie van CO2-emissie op Europees niveau.
Dit aangezien het gasverbruik buiten het Europese emissiehandelsysteem
voor CO2-rechten (ETS) valt. Een besparing op CO2-uitstoot bij gas leidt
daardoor -in tegenstelling tot een besparing op elektriciteitsverbruik- niet
tot meer CO2-uitstoot elders in Europa.
In de motie wordt specifiek aandacht gevraagd voor de land- en
tuinbouwsector, de gasintensieve maakindustrie, de recreatiesector en het
MKB dat voor zijn bedrijfsvoering op aardgas is aangewezen.
Zoals blijkt uit tabel 1 valt voor de sector landbouw, bosbouw en visserij
als geheel de schuif in de energiebelasting ongeveer neutraal uit.
Tegenover de lastenverzwaring op aardgas van € 7 miljoen staat een
lastenverlichting als gevolg van de verlaging van het tarief op elektriciteit
van eveneens € 7 miljoen. De glastuinbouwsector is onderdeel van de
sector landbouw, bosbouw en visserij. Voor de glastuinbouwsector geldt
dat de verhoging van het glastuinbouwtarief voor aardgas een lastenverzwaring betekent van circa € 4 miljoen. De verlaging van het tarief voor
elektriciteit leidt tot een lastenverlichting van eveneens circa € 4 miljoen
voor deze sector. Per saldo is de verschuiving van energiebelasting voor
de glastuinbouwsector daarmee evenals voor de gehele sector landbouw,
bosbouw en visserij ongeveer neutraal. De gevolgen voor de gasintensieve maakindustrie zijn terug te vinden in tabel 3. Per saldo leidt de
schuif tot een lastenverzwaring voor de gehele industrie van € 33 miljoen.
Tegenover deze gevolgen van de schuif staan vanaf 2017 overigens wel de
voordelen van de vrijstelling voor aardgas gebruikt voor metallurgische
en mineralogische procedés met een budgettair beslag van € 40 miljoen
die eveneens met de vierde nota van wijziging in het Belastingplan 2016 is
opgenomen (zie ook hierna bij «Gevolgen bredere pakket»). De gevolgen
voor de recreatiesector zijn terug te zien in tabel 1 onder de posten
«Logies-, maaltijd- en drankverstrekking» en «Kunst, amusement en
recreatie». Per saldo leidt de schuif voor deze sectoren tot een lastenverzwaring van € 22 miljoen. Het MKB dat voor zijn bedrijfsvoering op
aardgas is aangewezen is te vinden in veel van de sectoren in tabel 1 en 3.
De lastengevolgen voor specifiek die groep zijn niet te geven.
Gevolgen bredere pakket
Bij het beoordelen van de gevolgen van de schuif in de energiebelasting
moet worden bedacht dat een deel van de opbrengst van de schuif van
jaarlijks € 225 miljoen, is ingezet ten behoeve van het bedrijfsleven via
een verlaging van de Aof-premie. De omvang van het voordeel van deze
maatregel per sector of bedrijf is afhankelijk van het aantal werknemers.
Het voordeel neemt toe met het aantal werknemers.
Het bredere pakket aan maatregelen in de vierde nota van wijziging
(Kamerstuk 34 302, nr. 79) bevat verder nog twee maatregelen die in het
voordeel zijn van het bedrijfsleven. Zo is een vrijstelling van de energiebelasting geïntroduceerd voor het gebruik van aardgas voor metallurgische
en mineralogische procedés die in werking treedt met ingang van
1 januari 2017. De introductie van deze vrijstelling betekent een lastenverlichting voor deze gasintensieve maakindustrie van € 40 miljoen
structureel per jaar. Met de introductie van deze vrijstelling wordt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 121

4

concurrentienadeel weggenomen voor de metallurgische en mineralogische industrie ten opzichte van dergelijke industrie in de ons omringende landen die al zo’n vrijstelling kennen. Verder is per 1 januari 2016
het percentage van de energie-investeringsaftrek (EIA) verhoogd van
41,5% naar 58%. Door deze verhoging is het aantrekkelijker om te
investeren in energiebesparende bedrijfsmiddelen. Het budget van de EIA
is hiervoor verhoogd met € 60 miljoen tot € 161 miljoen. In 2014 werd
circa 70% van de aanvragen voor de EIA gedaan door het MKB.
Voornoemde verhoging biedt een voordeel voor de gasverbruikende
MKB-bedrijven die gebruik maken van de EIA. De verdeling van de EIA
over de sectoren is afhankelijk van het feitelijk gebruik van de EIA in 2016.
Dat gebruik is nog niet bekend. Om enige indicatie te geven is de meest
recente beschikbare verdeling van de gemelde investeringsbedragen voor
de EIA over sectoren – namelijk in het jaar 2015 – weergegeven in tabel 4.
De verdeling van het feitelijk gebruik van de EIA in 2016 kan hier echter in
meer of mindere mate van afwijken bijvoorbeeld doordat de Energielijst
2016 met energiebesparende maatregelen anders luidt dan de Energielijst
2015. De definitieve cijfers over de gemelde investeringsbedragen 2016
zijn medio 2017 bekend.
Tabel 4 Gemelde investeringsbedragen EIA 2015 uitgesplitst naar bedrijfssectoren
Gemelde investeringsbedragen EIA in miljoen euro. 2015
Energiedistributie
Industrie
Landbouw, bosbouw en visserij
Groot- en detailhandel, reparatie auto’s
Vervoer en opslag
Verhuur van roerende goederen en overige zakelijke dienstverlening
Financiële instellingen
Verhuur van en handel in onroerend goed
Logies-, maaltijd- en drankverstrekking
Overige zakelijke dienstverlening
Gezondheids- en welzijnszorg
Informatie en communicatie
Bouwnijverheid
Overig

272
375
86
171
189
24
62
59
28
46
7
21
28
4

Bron: Jaarverslag EIA 2015, juni 2016, RVO.

Conclusie
Met de schuif in de energiebelasting van elektriciteit naar aardgas komt de
energiebelasting meer in balans in verhouding tot de energie-inhoud en
CO2-uitstoot waarmee wordt bijgedragen aan de verlaging van de
CO2-uitstoot. Een dergelijke schuif zal altijd tot gevolg hebben dat
sectoren waar naar verhouding meer aardgas wordt gebruikt een
lastenverzwaring zullen ervaren en sectoren waar naar verhouding meer
elektriciteit wordt verbruikt een lastenverlichting krijgen. De budgettaire
opbrengst van € 225 miljoen is gebruikt ter financiering van een aantal
andere maatregelen die een positief effect hebben op de lasten van
burgers en bedrijfsleven. Al met al is volgens het kabinet sprake van een
gebalanceerd pakket aan maatregelen waarvoor ook draagvlak bleek bij
een meerderheid van de beide Kamers. Ik zie dan ook geen aanleiding om
een voorstel te doen voor aanpassing.
De Staatssecretaris van Financiën,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 121

5