Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 626

BRIEF VAN MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 januari 2022
Met het oog op het commissiedebat terrorismebestrijding dat plaatsvindt
op 26 januari 2022 hecht ik er belang aan u, mede namens de Minister van
Buitenlandse Zaken, te informeren over de stand van zaken van het
uitreizigersbeleid.
Aantallen
Uit openbare informatie van de AIVD is bekend dat vanuit Nederland circa
driehonderd personen zijn uitgereisd naar Syrië en Irak. Van hen zijn er
sinds 2013 druppelsgewijs vijfenzestig volwassenen teruggekeerd naar
Nederland. Circa honderdtwintig Nederlandse uitreizigers bevinden zich
thans nog in Syrië, Irak of Turkije. Ongeveer een derde van hen verblijft in
de Syrisch-Koerdische kampen al-Roj of al-Hawl (de vrouwen) dan wel in
diverse detentiecentra in Noordoost-Syrië (de mannen). Daarnaast
verblijven in de regio nog bijna tweehonderd minderjarigen met een
Nederlandse link. Dit betekent dat zij ten minste één ouder hebben met de
Nederlandse nationaliteit of ouders die langere tijd in Nederland hebben
gewoond. Ongeveer zeventig hiervan verblijven in de hiervoor genoemde
Syrisch-Koerdische kampen. Het is mogelijk dat een deel van de resterende uitreizigers in de regio op termijn terugkeert naar Nederland.
Berechting
Uitreizigers in Syrië en Irak hebben zich aangesloten bij een strijd die erop
gericht is alles te vernietigen waar wij voor staan. Voor de terroristische
misdrijven waarvan zij worden verdacht moeten zij te allen tijde voor een
rechter verantwoording afleggen. Dit doet het meest recht aan de
slachtoffers. In het belang van de nationale veiligheid wordt, wanneer
mogelijk, het Nederlanderschap ingetrokken om legale terugkeer naar
Nederland te voorkomen.
Het kabinet blijft onverminderd inzetten op het voorkomen van straffeloosheid van ISIS-strijders en op berechting, bij voorkeur in de regio.

kst-29754-626
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 754, nr. 626

1

Daartoe blijft het kabinet opties voor de internationale berechting van
ISIS-strijders verkennen. Echter, er zijn op dit moment nog geen reële
opties om ISIS-strijders internationaal of in de regio te berechten. Om
straffeloosheid te voorkomen kan in die zaken waarin beëindiging van een
strafzaak dreigt berechting in Nederland plaatsvinden. Na onherroepelijke
veroordeling voor een terroristisch misdrijf wordt vervolgens beoordeeld
of het Nederlanderschap kan worden ingetrokken.
Voor nadere toelichting van de juridische en politieke beperkingen bij
internationale en regionale berechting verwijs ik u naar de Kamerbrieven
van 24 juli 20191, 16 december 20192 en 31 maart 20203. Nederland heeft
in december jl. voor het laatst gesproken met een zevental gelijkgezinde
Europese partners over een verbreding van de gezamenlijke inzet, om
daarmee bij te dragen aan het bevorderen van accountability van
ISIS-strijders in Irak. Deze dialoog wordt voortgezet. In maart 2022 wordt
naar verwachting de eerstvolgende rapportage over de aanpak van
uitreizigers naar uw Kamer gezonden. In deze rapportage zal onder meer
de stand van zaken rond berechting in de regio worden toegelicht.
Uitreizigers die zich melden op een Nederlandse diplomatieke
vertegenwoordiging
De afgelopen jaren heeft een deel van de uitreizigers zich gemeld bij een
vertegenwoordiging of consulaat in de regio met het oog op terugkeer
naar Nederland of is door hen een beroep gedaan op de Nederlandse
overheid om hen naar Nederland over te brengen. De komende tijd zal dit
naar verwachting niet anders zijn. Het kabinet hanteert ten aanzien van
deze uitreizigers een duidelijk beleid, waarbij de veiligheid van Nederland
en het voorkomen van straffeloosheid voorop staat.
Uitreizigers die de Nederlandse nationaliteit bezitten en die zich met het
oog op terugkeer naar Nederland melden bij een Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging kan de toegang tot Nederland niet worden
geweigerd. Dit recht op toegang van staatsburgers tot het land van
nationaliteit is vastgelegd in artikel 3, tweede lid, van het Vierde Protocol
bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
Onderkende uitreizigers zijn door het Openbaar Ministerie internationaal
strafrechtelijk gesignaleerd. Gelet op de strafrechtelijke signalering
worden uitreizigers die zich met een consulaire hulpvraag melden bij een
Nederlandse ambassade of consulaat in de regio in opdracht van het
Openbaar Ministerie naar Nederland begeleid door de Koninklijke
Marechaussee. Bij aankomst in Nederland wordt de uitreiziger aangehouden. Als een uitreiziger reeds buiten Nederland onherroepelijk is
veroordeeld en zijn of haar volledige straf daar heeft uitgezeten kan op
grond van het ne bis in idem beginsel4 voor dezelfde feiten geen
strafrechtelijke vervolging meer plaatsvinden. Deze personen kunnen wel
worden opgenomen in de lokale persoonsgebonden aanpak en als daar
aanleiding toe is kunnen maatregelen worden opgelegd in het kader van
de Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding.
Minderjarigen
Het kabinet is van mening dat kinderen die door uitreizigers naar Syrië en
Irak zijn meegenomen of die daar zijn geboren, moeten worden gezien als
1

Kamerstuk 27 925, nr. 657.
Kamerstuk 27 925, nr. 688.
Kamerstuk 27 925, nr. 708.
4
Het in artikel 68, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht vastgelegde beginsel dat kort
gezegd inhoudt dat een persoon niet twee keer voor hetzelfde feit mag worden vervolgd.
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 754, nr. 626

2

slachtoffer van de door hun ouder(s) gemaakte keuze. Voor deze kinderen
geldt dat als zij zich met (een van) hun ouder(s) melden bij een Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging, terugkeer naar Nederland
plaatsvindt en dat de jeugdbeschermingsketen vervolgens zorgdraagt
voor noodzakelijke opvang en begeleiding.
Het kabinet zal zich inspannen om kinderen van uitreizigers, die zonder
ouderlijk gezag in de regio verblijven, naar Nederland over te brengen als
hiertoe mogelijkheden voorhanden zijn. Het kan gaan om weeskinderen of
kinderen die slachtoffer zijn van internationale kindontvoering. Als
(wees)kinderen verblijven in een (veilig) land waarmee Nederland
diplomatieke betrekkingen heeft, zal terugkeer in de regel kunnen
plaatsvinden conform de reguliere consulaire kaders.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 754, nr. 626

3