☐

Kader met waarborgen voor selectieinstrumenten

Dienst Toeslagen
☐
Datum
9 mei 2023

Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten

Paginanummer 1 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

Colofon

Versienummer

2.0

Contact

Dienst Toeslagen | Directie Ketenregie | CIO Office
Graadt van Roggenlaan 500 3531 AH Utrecht
Postbus 2092| 3900 GB Utrecht

Paginanummer 2 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

Inhoud

Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten—1
Inleiding—4
1
Is de Dienst Toeslagen ingericht op de transparante en rechtmatige inzet
van selectie-instrumenten?—9
Uitgangspunten—9
Toelichting—9
Waarborgen—9
2
Past het doel van de inzet van het selectie-instrument binnen de taken van
de Dienst Toeslagen?—15
Uitgangspunten—15
Toelichting—15
Waarborgen—15
3
Zijn de gegevens geschikt voor het doel van de inzet van het selectieinstrument?—17
Uitgangspunten—17
Toelichting—17
Waarborgen—17
4
Is het gebruik van de gegevens toegestaan voor het doel van het de inzet
van het selectie-instrument?—20
Uitgangspunten—20
Toelichting—20
Waarborgen—20
5
Is de methode geschikt voor het doel van de inzet van het selectieinstrument?—23
Uitgangspunten—23
Toelichting—23
Waarborgen—23
6
Is de methode toegestaan voor het doel van de inzet van het selectieinstrument?—26
Uitgangspunten—26
Toelichting—26
Waarborgen—27
7
Is de inzet van het selectie-instrument blijvend in overeenstemming met
het doel van de inzet van het selectie-instrument?—29
Uitgangspunten—29
Toelichting—29
Waarborgen—29

Paginanummer 3 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

Inleiding

De Dienst Toeslagen maakt gebruik van selectie-instrumenten om te bepalen
welke aanvragen of wijzigingen in lopende toeslag aanvragen in aanmerking
komen voor een nadere beoordeling door een medewerker. Per jaar vragen
ongeveer 5,5 miljoen huishoudens een toeslag aan. Het gaat daarbij bij de
Dienst Toeslagen om aanvragen van een Huurtoeslag, Zorgtoeslag,
Kinderopvang toeslag of Kind gebonden budget. Selectie-instrumenten worden
ingezet, omdat de Dienst Toeslagen de begrensde behandelcapaciteit moeten
verdelen over de verschillende toeslag aanvragen waaraan vermoedelijk
nalevingsrisico’s verbonden zijn.
Hoewel deze werkwijze vanuit het oogpunt van een zo effectief mogelijke inzet
van behandelcapaciteit logisch is, komt het vaak voor dat deze selectie
instrumenten onderscheid tussen burgers maken. De inzet van een selectieinstrument dient zorgvuldig te gebeuren voor zij die wel en zij die niet
geselecteerd worden voor een nadere beoordeling. Dit onderscheid moet op
rechtmatige gronden gemaakt worden. Het is daarom van groot belang dat de
rechtmatigheid van toegepaste selectie-instrumenten aantoonbaar zijn en dat
de Dienst Toeslagen transparant is over de inzet, werking en (mogelijke)
effecten van selectie-instrumenten.
Dit waarborgenkader is mede opgesteld omdat er vanuit de politiek en de
maatschappij zorgen bestaan over wijze waarop de Dienst Toeslagen selectieinstrumenten inzet voor het uitvoeren van haar taken. Daarom is het
waarborgenkader voor selectie-instrumenten in samenwerking met de
Belastingdienst en Douane ontwikkelt, waarmee de rechtmatigheid en de
transparantie van die instrumenten (beter) gegarandeerd kan worden.1 Door de
verzelfstandiging van de Dienst Toeslagen is het waarborgenkader in eigen
beheer genomen en kunnen wijzigingen welke van toepassing zijn voor haar
bedrijfsprocessen worden doorgevoerd.

Doelstelling
Dit waarborgenkader bevat waarborgen voor de Dienst Toeslagen, zodat de
rechtmatigheid en de transparantie van de inzet van selectie-instrumenten
(beter) gegarandeerd wordt. Hierdoor wordt binnen de Dienst Toeslagen
duidelijker welke waarborgen in ieder geval in acht zijn genomen bij de
realisering en inzet van selectie-instrumenten en welke afwegingen in ieder
geval zijn gemaakt bij het ontwerpen van het selectie-instrument. Ook
zorgvuldige vastlegging hiervan is van groot belang. Het waarborgenkader
maakt het voor de Dienst Toeslagen makkelijker om zich te verantwoorden naar
de politiek en de maatschappij over de wijze waarop aanvragen van een toeslag
geselecteerd worden voor een nadere beoordeling. Aan een deel van de in dit
kader neergelegde waarborgen wordt door de Dienst Toeslagen reeds invulling
gegeven. Er zijn bijvoorbeeld ‘Willen, Mogen, Kunnen-toetsen’ (WMK’s),
handboeken en werkinstructies. Met dit waarborgenkader wordt óók beoogd om
op dit vlak meer eenduidigheid aan te brengen, door aan te geven welke
waarborgen voor alle selectie-instrumenten in acht genomen moeten zijn en
welke afwegingen tijdens de realisering van selectie-instrumenten in ieder geval
vastgelegd moeten worden.

1

Kamerstukken II, 2020/21, 31 066, nr. 709 en Kamerstukken II, 2020/21, 31

066, nr. 807, bijlage 1.
Paginanummer 4 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

Daarbij kunnen bestaande kaders, processen en documentatie goed gebruikt
worden om invulling te geven aan specifieke waarborgen in dit kader. Een aantal
afwegingen en keuzes die op grond van het voorliggende waarborgenkader
gemaakt moeten worden, moeten bijvoorbeeld ook gemaakt worden als een
Gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB/DPIA) wordt opgesteld. Een
GEB/DPIA wordt echter veelal op het niveau van een (werk)proces opgesteld en
niet op het niveau van een specifiek selectie-instrument. In het voorliggende
waarborgenkader is opgenomen welke keuzes, afwegingen, vastleggingen en
waarborgen op het niveau van een specifiek selectie-instrument geïncorporeerd
moeten worden. De waarborgen van grondrechten van burgers is volgens de
AVG een wettelijke verplichting dat een GEB/DPIA wordt voorgelegd aan de
Functionaris Gegevensbescherming (FG). Voor een selectie-instrument is het
niet wettelijk verplicht echter wordt o.a. getracht onzorgvuldigheid,
ineffectiviteit en inbreuk op grondrechten uit te sluiten. Als er een GEB/DPIA is
opgesteld voor een specifiek selectie-instrument, met een hoog risico, kan dit
kader een goede aanvulling op de GEB/DPIA zijn van waarborgen die in dit
waarborgenkader zijn opgenomen.

Rechtvaardigheid
Het handelen van de Dienst Toeslagen moet naast rechtmatig ook rechtvaardig
zijn; burgers moeten eerlijk, juist en procedureel rechtvaardig behandeld
worden. Veelal bepalen de concrete omstandigheden van het geval of het
handelen van de Dienst Toeslagen rechtvaardig is. In het waarborgenkader is
daarom opgenomen dat als de inzet van het selectie-instrument in individuele
gevallen onrechtvaardige gevolgen heeft, deze gevolgen voorkomen of hersteld
moeten kunnen worden.2 Daarnaast moeten onder meer de gegevens waarop
een selectie-instrument wordt toegepast representatief zijn en geen significante
vertekeningen bevatten. Ook moet zoveel mogelijk uitgesloten worden dat een
selectie-instrument een niet te rechtvaardigen onderscheid maakt en moet de
inzet van een selectie-instrument evenredig en noodzakelijk zijn. Echter, het
maken van rechtvaardige keuzes is erg afhankelijk van de context waarbinnen
deze keuzes worden gemaakt. Daarom is er bij de ontwikkeling van dit
waarborgenkader voor gekozen om te streven naar rechtmatigheid, in plaats
van naar rechtvaardigheid. Het is belangrijk dat medewerkers zich ervan bewust
zijn dat de keuzes die zij maken (met betrekking tot selectie-instrumenten of
anderszins) altijd rechtvaardig moeten zijn en dat hier ook het goede gesprek
over gevoerd wordt. Daarvoor is een ander type actie nodig, dan de ontwikkeling
van dit waarborgenkader.

Begripsbepalingen
Bij de totstandkoming van dit waarborgenkader is ernaar gestreefd een breed
toepasbare woordkeuze te vinden die recht doet aan de diversiteit van taken en
benaderingen binnen de Dienst Toeslagen. In dit waarborgenkader wordt
verstaan onder:
Object: De aanvraag door een burger om een toeslag te verkrijgen dan wel een
verzoek tot wijziging van de lopende toeslag, opvanggegevens, financiële
drempels van recht op een toeslag met betrekking tot de hoogte van een toeslag
huurobject, systemen en processen die de Dienst Toeslagen in het kader van hun
taken kunnen beoordelen.

2

Waarborg 6.6.
Paginanummer 5 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

Beoordeling: Nader onderzoek naar een object door een daartoe opgestelde
medewerker. Dit onderzoek heeft als doel om vast te stellen of het object aan de
normen voldoet die op grond van de desbetreffende wet- en regelgeving op het
object van toepassing zijn.
Selectie: De keuze om een object te beoordelen, dan wel de keuze om na de inzet
van een selectie-instrument een ander selectie-instrument op een object toe te
passen (het doorselecteren).
Selectieproces: Het proces dat gevolgd wordt om te bepalen welke objecten
voor een beoordeling in aanmerking komen.3
Selectie-instrument: Een geautomatiseerd hulpmiddel waarmee door middel
van selectie-indicatoren wordt bepaald welke objecten al dan niet voor een
beoordeling in aanmerking komen.
Selectie-indicatoren: Kenmerken waarmee wordt ingeschat of aan een object
een nalevingsrisico is verbonden.
Nalevingsrisico: Het risico dat een object niet aan de normen voldoet die op
het object van toepassing zijn.
Ontwikkelaar: De medewerker die het selectie-instrument realiseert of toeziet
op de realisatie.
Uitvoeringsmedewerker: Een medewerker die kennis heeft van het proces
waarin het selectie-instrument zal worden ingezet.
Eindverantwoordelijke: De directeur onder wiens
verantwoordelijkheid de selecties, die gemaakt worden met behulp van
het selectie-instrument, worden gebruikt. De eindverantwoordelijke is
ten aanzien van dat selectie-instrument eindverantwoordelijk voor het
naleven van de waarborgen uit dit kader.

Toelichting bij het begrippenkader
De Dienst Toeslagen streeft ernaar dat burgers zoveel mogelijk uit eigen
beweging hun wettelijke verplichtingen ten aanzien van de Dienst Toeslagen
nakomen. De Dienst Toeslagen maakt het burgers zo gemakkelijk mogelijk door
passende dienstverlening te leveren en massale processen juist en tijdig uit te
voeren.
De Dienst Toeslagen houdt op grond van haar wettelijke taak toezicht op een
groot aantal aanvragen van diverse toeslagen, dan wel op de wijziging van een
lopende toeslag (objecten)die divers van aard kunnen zijn. Denk hierbij
bijvoorbeeld aan aanvraag huurtoeslag, (wijzigings)verzoeken van burgers en
huur woningtype van een huurobject die door woningcoöperaties bij de Dienst
Toeslagen worden aangeleverd. Met dit toezicht geeft de Dienst Toeslagen een
invulling aan haar wettelijke taak. Daarbij geldt dat de waarborgen in het
voorliggende kader zijn opgesteld in het belang van burgers.
De beperkte capaciteit dwingt de Dienst Toeslagen tot het maken van keuzes
welke aanvragen of gewijzigde aanvragen (objecten) wel of niet voor
beoordeling in aanmerking komen. Selectie betekent in de context van dit
waarborgenkader de keuze om een object te beoordelen door een daartoe
opgestelde medewerker, dan wel om na de inzet van een selectie-instrument
3

Hieronder valt ook het eventueel doorselecteren van objecten.
Paginanummer 6 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

een ander selectie-instrument toe te passen op een object. Een nalevingsrisico
is het risico dat een object niet aan de normen voldoet die op het object van
toepassing zijn.
Door middel van bijvoorbeeld een (gerichte) steekproef of actiegericht of
thematisch toezicht kunnen nalevingsrisico’s onderzocht worden. Als hierbij een
selectie-instrument met selectie-indicatoren wordt ingezet, valt ook deze vorm
van selectie onder dit waarborgenkader. Dit omdat ook in onderzoeken naar
specifieke groepen van burgers twijfel kan ontstaan over het mogelijk
onderscheid dat door een selectie-instrument wordt gemaakt.
In selectieprocessen kan de Dienst Toeslagen ervoor kiezen om selectieinstrumenten in te zetten. Selectieprocessen zijn de processen die gevolgd
worden om te bepalen welke objecten voor een beoordeling in aanmerking
komen. In zo’n proces kunnen verschillende selectie-instrumenten
opeenvolgend ingezet worden. In dat geval leiden de uitkomsten van een
selectie-instrument niet meteen tot een beoordeling, maar wordt er een ander
selectie-instrument toegepast op deze uitkomsten om de objecten nader te
filteren (het doorselecteren). Selectie-instrumenten zijn geautomatiseerde
hulpmiddelen die in een selectieproces ingezet worden om te bepalen welke
objecten in aanmerking komen voor een beoordeling. Risicomodellen en
selectiemodules zijn voorbeelden van selectie-instrumenten. De uitkomsten van
een selectie-instrument kunnen direct tot een beoordeling leiden, maar in veel
selectieprocessen vinden aanvullende stappen plaats om dit definitief te
bepalen.
Selectie-indicatoren zijn de kenmerken op basis waarvan wordt ingeschat of
er nalevingsrisico’s aan een object verbonden zijn. In een selectie-instrument
wordt met behulp van deze selectie-indicatoren bepaald of de nalevingsrisico’s
die aan een object kleven zodanig zijn, dat deze objecten voor een selectie in
aanmerking komen. Deze selectie-indicatoren kunnen in de eerste plaats
gebaseerd zijn op wet- en regelgeving. Daarnaast kunnen selectie- indicatoren
vastgesteld worden op basis van factoren waarvan uit kennis en ervaring blijkt
dat die iets zeggen over een nalevingsrisico. Tot slot kunnen selectie-indicatoren
ingezet worden om gericht onderzoek te kunnen doen naar patronen in de
beschikbare gegevens. De objecten worden in dit geval niet beoordeeld, maar
gebruikt om te onderzoeken welke nalevingsrisico’s bij objecten met bepaalde
kenmerken bestaan. Het gebruik van selectie-indicatoren wordt onderbouwd
vastgelegd zodat hier achteraf ook inzicht in kan worden gegeven.
Selectie-instrumenten worden toegepast op gegevens die vóór de keuze voor
beoordeling beschikbaar zijn in een selectieproces. Deze gegevens kunnen
afkomstig zijn van de burger die verantwoordelijk is voor het object. Ook kunnen
gegevens afkomstig zijn van derde partijen, zoals kinderopvangorganisaties of
woningcoöperaties en bestaan uit contra informatie. Tot slot kunnen gegevens
afkomstig zijn vanuit de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen zelf.
Afbakening
De nadere beoordeling van een object door een medewerker en de gegevens die in
het kader van deze beoordeling worden verkregen vallen niet onder dit
waarborgenkader. Er is dan immers geen sprake meer van een selectie door een
selectie-instrument. Ook dienstverlenende systemen blijven buiten beschouwing, als
deze systemen geen gebruik maken van selectie-instrumenten om op basis van
nalevingsrisico’s tot een selectie te komen van objecten die beoordeeld worden.

Toelichting bij de indeling van het waarborgenkader

Paginanummer 7 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

Het waarborgenkader is ingedeeld naar een aantal deelvragen die gezamenlijk
de verantwoordingsvraag vormgeven:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Is de Dienst Toeslagen ingericht op een transparante en rechtmatige inzet
van selectie-instrumenten?
Past het doel van de inzet van het selectie-instrument binnen de taken van
de Dienst Toeslagen?
Zijn de gegevens geschikt voor het doel van de inzet van het selectieinstrument?
Is het gebruik van (een combinatie van) de gegevens toegestaan voor het
doel van de inzet van het selectie-instrument?
Is de methode geschikt voor het doel van de inzet van het selectieinstrument?
Is de methode toegestaan voor het doel van de inzet van het selectieinstrument?
Is inzet van het selectie-instrument blijvend in overeenstemming met het
doel van de inzet van het selectie-instrument?

Ieder hoofdstuk wordt ingeleid met uitgangspunten en een toelichting. De
uitgangspunten geven aan wat de doelstellingen zijn van de in het hoofdstuk
opgenomen waarborgen en de toelichting geeft context aan de waarborgen in
het hoofdstuk.

Paginanummer 8 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

1

Is de Dienst Toeslagen ingericht op de transparante en
rechtmatige inzet van selectie-instrumenten?

Uitgangspunten
- De Dienst Toeslagen is transparant over de inzet van selectie-instrumenten
en in staat de rechtmatigheid van die inzet aan te tonen.

Toelichting

-

Het is voor burgers duidelijk dat selectie-instrumenten toegepast worden op
de objecten waarvoor zij verantwoordelijk zijn.

-

De eindverantwoordelijkheid voor een selectie-instrument is op één punt
belegd.

-

De rollen en verantwoordelijkheden ten aanzien van een selectieinstrument zijn duidelijk.

-

Keuzes met betrekking tot selectie-instrumenten worden in een
samenwerking tussen collega’s gemaakt en worden beoordeeld door ter
zake deskundige collega’s.

De Dienst Toeslagen moet zodanig zijn ingericht dat burgers inzicht kunnen
krijgen in de wijze waarop de Dienst Toeslagen selectie-instrumenten inzet.
Daarnaast dienen de rollen en verantwoordelijkheden ten aanzien van een
selectie-instrument en de rechtmatigheid daarvan duidelijk zijn vastgelegd en
de eindverantwoordelijkheid duidelijk zijn belegd. De eindverantwoordelijkheid
voor naleving van de waarborgen ligt bij de directeur onder wiens
verantwoordelijkheid de selecties worden gebruikt, die met behulp van het
selectie-instrument worden gemaakt.

Waarborgen
1.1 De Dienst Toeslagen ziet toe op de naleving en invulling van, en het
toezicht op dit waarborgenkader en maakt daarvoor eigen beleid voor zover dat
nodig is.
a
De Dienst Toeslagen kan ervoor kiezen bestaande kaders en activiteiten
en bestaand beleid als invulling van waarborgen aan te wijzen. De Dienst
Toeslagen stelt vast waar en hoe dit beleid is vastgelegd en op welke punten dit
beleid aangepast moet worden, om aan het voorliggende waarborgenkader te
kunnen voldoen.

1.2
De directeur onder wiens verantwoordelijkheid de selecties worden
gebruikt, die gemaakt worden met behulp van het selectie-instrument, wordt
aangemerkt als eindverantwoordelijke voor het naleven van de waarborgen uit
het voorliggende kader.
a
De functie van de eindverantwoordelijke wordt vastgelegd als bedoeld
in waarborg 1.13.

Paginanummer 9 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

1.3
Indien meerdere directeuren ten aanzien van het selectie-instrument
beantwoorden aan de definitie van ‘eindverantwoordelijke’ in het voorliggende
kader, besluiten deze directeuren onderling welke directeur de
eindverantwoordelijke is.
a

Dit besluit wordt vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

1.4
De eindverantwoordelijke heeft een actueel en volledig overzicht van de
selectie-instrumenten die onder zijn (eind)verantwoordelijkheid ingezet worden
dan wel ingezet zijn.
1.5
Het tot stand brengen van een selectie-instrument, is tenminste een
samenwerking binnen een team dat bestaat uit een medewerker die het
selectie-instrument realiseert of toeziet op de realisatie (de ontwikkelaar), een
medewerker die kennis heeft van het proces waarin het selectie-instrument zal
worden ingezet (de uitvoeringsmedewerker) en een medewerker met juridische
kennis van het gebruik van gegevens (de jurist).
a
De Dienst Toeslagen kan besluiten dat andere medewerkers met
specifieke kennis, vaardigheden of functies óók standaard bij de totstandbrenging
van een selectie-instrument worden betrokken.
1.6 Het team als bedoeld in waarborg 1.5 bereikt consensus over:

a
b
c

Het doel waarvoor het selectie-instrument wordt ingezet;
De keuze voor gegevens die ten behoeve van de realisatie van het selectieinstrument gebruikt worden;
De werking en inrichting van het selectie-instrument; en d De selectieindicatoren die in het selectie-instrument worden opgenomen.

1.7
Het team als bedoeld in waarborg 1.5 beoordeelt bij het ontwerpen van
het selectie-instrument of het selectie-instrument waarschijnlijk een hoge
impact zal hebben op burgers of bedrijven. Indien hiervan sprake is, wordt dit
vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13. De impact van een selectieinstrument is in ieder geval waarschijnlijk hoog als sprake is van één van de
volgende factoren:

a

b

c

d

De selectie-indicatoren in het selectie-instrument worden toegepast op
bijzondere persoonsgegevens in de zin van artikel 9 van de AVG, dan wel
op gegevens die op grond van staand beleid van de Dienst Toeslagen als
gevoelig zijn aangemerkt.
Het selectie-instrument kan een zeer grote groep burgers raken,
bijvoorbeeld doordat het selectie-instrument een centrale functie heeft in
een massaal proces, zoals de inkomstenheffing of de aanvraag van een
toeslag.
De feitelijke inzet van het selectie-instrument kan rechtstreeks leiden tot
ingrijpende, materiële gevolgen voor burgers. Bijvoorbeeld doordat de
selectie een reëel risico vormt voor het behouden van een huurobject, of
een burger door de selectie een lange tijd moet wachten op voor hem of
haar noodzakelijke uitbetalingen.
Indien de Dienst Toeslagen om andere dan de bovenstaande factoren van
oordeel is dat het selectie-instrument een hoge impact zal hebben op
burgers, kan de Dienst Toeslagen deze lijst aanvullen met eigen factoren
die indiceren dat een selectie-instrument een hoge impact heeft.

Paginanummer 10 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

1.8
Bij het ontwerpen van het selectie-instrument formuleert het team als
bedoeld in waarborg 1.5 criteria, waarmee bepaald kan worden of de selectie
door het selectie-instrument voldoet aan het doel van de inzet van het selectieinstrument en in lijn is met de relevante wet- en regelgeving en beleidskaders
(de acceptatiecriteria).

a
b

Indien een selectie-instrument een hoge impact heeft als bedoeld in
waarborg 1.7, worden de acceptatiecriteria aan de eindverantwoordelijke
voorgelegd voor een schriftelijk akkoord.
De acceptatiecriteria worden vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

1.9
De ontwikkelaar zorgt ervoor dat (technische) kennis over het selectieinstrument in voldoende mate wordt overgedragen aan de
eindverantwoordelijke.
a

Deze kennisoverdracht dient in ieder geval zodanig te zijn, dat de
eindverantwoordelijke kan voldoen aan het voorliggende
waarborgenkader.

1.10 De kennisoverdracht als bedoeld in waarborg 1.9 heeft in ieder geval
betrekking op de navolgende aspecten. Deze aspecten dienen tevens
vastgelegd te worden als bedoeld in waarborg 1.13.

a
b
c
d
e

Hoe het selectie-instrument op hoofdlijnen werkt;
Op grond van welke wettelijke grondslag gegevens worden gebruikt voor de
realisatie en de inzet van het selectie-instrument.
Op welke gegevens het selectie-instrument wordt toegepast;
Op basis van welke technieken het selectie-instrument werkt, bijvoorbeeld
beslisbomen, eenvoudige regels, regressie, of machine learning; en
Welke deskundigheid bij de realisering van het selectie-instrument is
betrokken.

1.11 De aard en inhoud van de selectie-indicatoren van het selectieinstrument zijn bekend bij de eindverantwoordelijke en/of zijn of haar
medewerkers.

a

Deze informatie kan opgevraagd worden bij (medewerkers van) de
eindverantwoordelijke, door medewerkers voor wie die deze informatie
noodzakelijk is voor de goede uitoefening van hun taken. Voorbeelden van
dergelijke taken zijn de politieke of bestuurlijke verantwoording, of het
uitvoeren van kwaliteitscontroles.

1.12 Als er reeds voor de realisatie van het selectie-instrument een GEB/DPIA
is opgesteld voor het (verwerkings)proces waarbinnen het selectieinstrument ingezet wordt, wordt deze GEB/DPIA geactualiseerd in het
licht van de inzet van het selectie-instrument binnen dat proces.
1.13 Het team als bedoeld in waarborg 1.5 draagt er zorg voor dat de
informatie en afwegingen uit de volgende waarborgen gezamenlijk
worden vastgelegd op een eenduidige en gemakkelijk raadpleegbare
wijze. Het gaat hierbij ten minste om de vastlegging in het kader van:

Paginanummer 11 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

a
b
c
d
e
f
g
h

Hoofdstuk 1: de waarborgen 1.2, 1.3 (indien van toepassing), 1.7
(indien van toepassing), 1.8, 1.10, 1.15 en 1.18 (indien van
toepassing) en 1.20 (indien van toepassing).
Hoofdstuk 2: de waarborgen 2.1, 2.2, 2.4 en 2.5.
Hoofdstuk 3: de waarborgen 3.1, 3.2, 3.3 (indien van toepassing)
en 3.4, 3.5 (indien van toepassing),
3.6 (indien van toepassing).
Hoofdstuk 4: de waarborgen 4.1, 4.2, 4.3 (indien van toepassing),
4.4, 4.5, 4.6 en 4.7.
Hoofdstuk 5: de waarborgen 5.1 (indien van toepassing), 5.3
(indien van toepassing), 5.4 (indien van toepassing), 5.5 (indien
van toepassing), 5.6 (indien van toepassing).
Hoofdstuk 6: de waarborgen 6.2, 6.3, 6.4 en 6.5.
Ten aanzien van hoofdstuk 7 wordt door of namens de
eindverantwoordelijke de toepassing van de volgende waarborgen
vastgelegd: de waarborgen 7.4 (indien van toepassing), 7.6 (indien
van toepassing), 7.8 en 7.9 (indien van toepassing).

1.14 Voordat het selectie-instrument wordt ingezet, wordt de vastlegging als
bedoeld in waarborg 1.13 voorgelegd aan een ter zake deskundige
medewerker, voor een onafhankelijk oordeel. Voor zover op grond van
hoofdstuk 7 informatie of afwegingen vastgelegd moeten worden, hoeft
dit tijdens de beoordeling nog niet in de vastlegging te staan. Tijdens de
beoordeling wordt vastgesteld of de vastlegging van voldoende kwaliteit
is zodat hierover verantwoording kan worden afgelegd.

a

b

Indien het selectie-instrument waarschijnlijk een hoge impact heeft
zoals bedoeld in waarborg 1.7, wordt de beoordeling uitgevoerd
door een medewerker met juridische en/of ethische kennis van het
gebruik van data, alsmede door een medewerker met kennis van
systeeminrichtingen. Dit kunnen bijvoorbeeld (privacy)juristen,
datacoördinatoren, securityspecialisten, of architecten zijn.
Het team als bedoeld in waarborg 1.5 herziet de vastlegging als
bedoeld in waarborg 1.13 en het ontwerp van het selectieinstrument op basis van de beoordeling. Vervolgens leveren zij deze
vastlegging aan bij (medewerkers van) de eindverantwoordelijke.

1.15 De eindverantwoordelijken besluit op basis van de herziene vastlegging
als bedoeld in waarborg 1.14 of het selectie-instrument in ingezet wordt.

a

b
c

De eindverantwoordelijke stelt tevens de termijn vast gedurende
welke een selectie-instrument wordt ingezet, tenzij binnen de Dienst
Toeslagen het beleid is vastgesteld over een dergelijke termijn.
Tijdens de inzet van het selectie-instrument kan de
eindverantwoordelijke tevens besluiten over de verlenging van de
inzet van het selectie-instrument.
Daarnaast kan de eindverantwoordelijke tijdens de inzet van het
selectie-instrument besluiten om deze inzet te beëindigen.
Deze besluiten en de overwegingen op basis waarvan zij genomen
worden, worden vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

1.16 De eindverantwoordelijke draagt er zorg voor dat de (herziene)
vastlegging als bedoeld in waarborg 1.14 op een gestructureerde,
Paginanummer 12 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

eenduidige en makkelijk opvraagbare wijze wordt bewaard binnen zijn of
haar onderdeel.

a

De Dienst Toeslagen kan besluiten om, in afwijking van het
bovenstaande, een organisatiebrede voorziening in te richten voor het
bewaren van de (herziene) vastlegging als bedoeld in waarborg 1.14.
Als een dergelijke voorziening is ingericht, wordt door de Dienst
Toeslagen overwogen om deze voorziening vrij toegankelijk te maken
voor medewerkers, zodat de overwegingen in het document vrij
raadpleegbaar zijn door medewerkers van de Dienst Toeslagen.

1.17 De Dienst Toeslagen publiceert een openbare verklaring, waarmee zij
burgers op de hoogte brengt over de inzet van selectie-instrumenten.
Een dergelijke verklaring kan bijvoorbeeld opgenomen worden in de
privacyverklaring als bedoeld in de AVG.

a

In de verklaring wordt informatie opgenomen over waarom selectieinstrumenten worden ingezet en welk beleid hieraan ten grondslag ligt.
Tevens wordt in de openbare verklaring op hoofdlijnen aangegeven hoe
het selectieproces verloopt en op welke (soorten van) gegevens selectieinstrumenten worden toegepast.
Ook wordt in de openbare verklaring informatie opgenomen over de wijze
waarop burgers vragen kunnen stellen als bedoeld in waarborg 1.20.

b
c

1.18 De Dienst Toeslagen maakt de onderwerpen van de (selectie)processen
waarin selectie-instrumenten worden ingezet openbaar. Deze informatie
kan bijvoorbeeld opgenomen worden in het verwerkingenregister als
bedoeld in de AVG.
a

Indien het publiceren van deze informatie in een specifiek geval
zwaarwegende risico’s oplevert voor de uitvoering van de wettelijke taak,
kan de eindverantwoordelijke besluiten om af te zien van het publiceren
van die informatie. Dit besluit wordt gemotiveerd en vastgelegd als
bedoeld in waarborg 1.13.

1.19 Het is voor burgers duidelijk dat gegevens die zij indienen, al dan niet in
combinatie met informatie van derden, gebruikt kunnen worden in
selectie-instrumenten. Daarbij kan gewezen worden op de openbare
verklaring als bedoeld in waarborg 1.17.

a

Indien van toepassing is het voor burgers tevens duidelijk dat
informatie van derden gebruikt kan worden, om door middel van
selectie-instrumenten te bepalen of de objecten van burgers
geselecteerd worden.

1.20 De Dienst Toeslagen is in staat om de selectie van zijn/haar object op
hoofdlijnen toe te lichten aan een burger, indien hierom wordt gevraagd.

a
b

De Dienst Toeslagen bepaalt op welke wijze en bij welke (groepen)
medewerkers een burger vragen over de selectie van zijn/haar object
kan stellen en treft hiervoor de nodige maatregelen.
Met hoofdlijnen wordt in deze waarborg bedoeld: de gegevensset
waarop het selectie-instrument wordt toegepast om te bepalen dat het
object voor een nadere beoordeling in aanmerking komt en de

Paginanummer 13 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

c
d

e

f

onderwerpen waarop deze gegevens door de selectie-indicatoren
beoordeeld (kunnen) worden.
Tevens wordt, voor zover dat mogelijk is, toegelicht om welke redenen
het object van de vragende burger is geselecteerd.
Als er in de selectie gebruik is gemaakt van informatie die niet van de
burger of de woningcoöperatie of kinderopvang organisatie zelf
afkomstig is, wordt tevens aangegeven dat er gebruik is gemaakt van
derden informatie. Een dergelijke vermelding blijft achterwege als de
veiligheid van derden hierdoor in het gedrang komt.
De toelichting hoeft geen informatie te bevatten, die door
openbaarmaking kan leiden tot concrete en reële risico’s voor de
uitvoering van de taken van de Dienst Toeslagen. Bijvoorbeeld wanneer
het delen van grenswaarden uit een selectie-indicator er vermoedelijk
toe leidt dat burgers op een oneigenlijke wijze anticiperen op een
selectie.
Daar waar het geven van toelichtingen als bedoeld in deze waarborg
zwaarwegende risico’s oplevert voor de uitvoering van de wettelijke
taak, kan de eindverantwoordelijke besluiten om af te zien van het
geven van een toelichting op de werking van het selectie-instrument.
Voordat de eindverantwoordelijke dit besluit neemt, maakt hij of zij een
belangenafweging tussen het belang van de Dienst Toeslagen, het
belang van de burger en het belang van transparant zijn. Het besluit en
de belangenafweging worden onderbouwd en vastgelegd als bedoeld in
waarborg 1.13.

Paginanummer 14 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

2

Past het doel van de inzet van het selectie-instrument binnen
de taken van de Dienst Toeslagen?

Uitgangspunten

-

Van ieder selectie-instrument is helder wat het doel is waarvoor het wordt
gerealiseerd en ingezet.

-

Het doel van de inzet van het selectie-instrument vindt een basis in de
wettelijke taken van de Dienst Toeslagen.

-

De inrichting en werking van het selectie-instrument en de gegevens die in
het kader van het selectie-instrument worden gebruikt, vloeien logisch
voort uit het doel van de inzet van het selectie-instrument.

-

Het doel dat met de inzet van het selectie-instrument wordt nagestreefd
staat in een evenredige verhouding tot de (impact op) de rechten en
vrijheden van burgers.

-

Het is duidelijk hoe de uitkomsten van een selectie-instrument gebruikt
worden door de Dienst Toeslagen. Als een beoordeling van een object
negatieve gevolgen kan hebben voor burgers, dient sprake te zijn van
tussenkomst door een medewerker.

Toelichting
Omdat de toepassing van een selectie-instrument een impact heeft op groepen
burgers, dient dit een duidelijke wettelijke taak te dienen en rechtmatig te zijn.
Al voordat een selectie-instrument wordt gerealiseerd, moet helder zijn welke
doelen met de inzet daarvan worden nagestreefd en hoe deze doelen passen
binnen de wettelijke taken van de Dienst Toeslagen. Daarnaast dient het doel
dat met de inzet van het selectie-instrument wordt nagestreefd in een
evenredige verhouding te staan tot de impact die dat gebruik kan hebben de
rechten en vrijheden van burgers. De keuzes die gemaakt worden ten aanzien
van de inrichting en werking van het selectie-instrument en de gegevens waarop
het selectie-instrument wordt toegepast, dienen logisch voort te vloeien uit de
vastgestelde doelstelling.
Waarborgen
2.1 Voordat een selectie-instrument wordt gerealiseerd, wordt door het team als
bedoeld in waarborg 1.5 een helder, concreet en eenduidig doel (of doelen)
vastgesteld dat met de inzet van het selectie-instrument zal worden
nagestreefd.

a

b

Met het vastgelegde doel wordt ten minste duidelijk voor welk
selectieproces het selectie-instrument ingezet wordt, of de inzet eenmalig,
meermaals of structureel is en wat de verwachte bijdrage is van het
selectie-instrument aan het geformuleerde doel.
Bij het vastleggen van het doel, wordt tevens bepaald binnen welke
(deel)populatie het selectie-instrumenten objecten zal selecteren.
Paginanummer 15 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

c

Bij de vaststelling van het beoogde doel wordt afgewogen of dit doel in een
evenredige verhouding staat tot de impact die de inzet van het selectieinstrument heeft op burgers.
Indien het selectie-instrument een hoge impact heeft, als bedoeld in
waarborg 1.7, wordt het doel door de eindverantwoordelijke geaccordeerd
voordat het selectie-instrument gerealiseerd wordt.
De informatie die op basis van deze waarborg wordt opgesteld, wordt
vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

d
e

2.2

a

Het doel zoals bedoeld in waarborg 2.1 geeft invulling aan en vloeit voort
uit de wettelijke taken van de Dienst Toeslagen.
Deze wettelijke taak wordt vermeld in de vastlegging als bedoeld in
waarborg 1.13.

2.3

Het doel als bedoeld in waarborg 2.1 is zodanig concreet en eenduidig,
dat toetsbaar is of de inrichting en werking van het selectie-instrument en
de gegevens waarop het selectie-instrument wordt toegepast voortvloeien
uit het doel en geschikt zijn om het doel van het selectie-instrument na te
streven.

a

Het is toetsbaar tijdens en na de inzet van het selectie-instrument, of het
doel van het selectie-instrument kan worden nagestreefd met de inzet
van het selectie-instrument.

2.4

De uitkomsten van het selectie-instrument worden enkel gebruikt ten
behoeve van het doel dat is vastgesteld in waarborg 2.1.

a

Indien de behoeften ten aanzien van de inzet van het selectie-instrument
veranderen, wordt het doel conform de bepalingen uit de waarborgen 2.1,
2.2 en 2.3 aangepast voordat de inzet van het selectie-instrument wordt
gewijzigd. Deze afwegingen worden vastgelegd als bedoeld in waarborg
1.13.

2.5

Bij het vaststellen van het doel als bedoeld in waarborg 2.1 wordt tevens
door het team als bedoeld in waarborg 1.5 vastgesteld hoe de uitkomst
van het selectie-instrument gebruikt worden om tot een selectie te
komen. Tevens wordt vastgesteld met welke (groepen van)
medewerkers de uitkomsten gedeeld zullen worden en hoe de
uitkomsten van het selectie-instrument vastgelegd worden. Indien de
beoordeling van een object negatieve gevolgen kan hebben voor
burgers, dient er sprake te zijn van tussenkomst door een medewerker.
Het beoogde gebruik van de uitkomsten van het selectie-instrument
vloeit logisch voort uit het doel dat met de inzet van het selectieinstrument wordt nagestreefd.
Het verloop van het selectieproces na de inzet van het selectieinstrument wordt vastgelegd. Indien na de inzet van het selectieinstrument standaard andere selectie-instrumenten ingezet (zullen)
worden, wordt dit duidelijk omschreven. Een voorbeeld hiervan is het
doorselecteren met een ander selectie-instrument.
De afwegingen die op grond van deze waarborg worden gemaakt,
worden vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.
Paginanummer 16 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

3

Zijn de gegevens geschikt voor het doel van de inzet van het
selectie-instrument?

Uitgangspunten
- Onderzoeks-, trainings- of testgegevens die bij de realisatie van een
selectie-instrument worden gebruikt zijn representatief voor de
(deel)populatie waaruit het selectie-instrument de objecten selecteert voor
beoordeling.

Toelichting

-

De gegevens waarop een selectie-instrument wordt toegepast, worden op
een zodanige wijze verwerkt dat zij tot een valide selectie door het selectieinstrument kunnen leiden.

-

De gegevens waarop een selectie-instrument wordt toegepast, zijn
voldoende actueel en van voldoende kwaliteit om tot een valide selectie
door het selectie-instrument te kunnen leiden.

-

De herkomst van de gegevens waarop een selectie-instrument wordt
toegepast is herleidbaar.

In het kader van selectie-instrumenten worden gegevens op verschillende
manieren verwerkt. Allereest worden bij de totstandkoming van een selectieinstrument gegevens gebruikt. Bijvoorbeeld om, door middel van data-analyse,
tot een model te komen dat onderdeel uit kan maken van een selectieinstrument. Ten tweede worden bij de inzet van selectie-instrumenten gegevens
verwerkt. Het selectie-instrument selecteert immers door aan het object
ontleende of verbonden gegevens te analyseren. Deze gegevens kunnen uit de
objecten zelf worden gehaald, maar ook andere bronnen. Voorbeelden zijn van
banken of werkgevers verkregen (contra)informatie.
Er wordt alleen gebruik gemaakt van gegevens die daadwerkelijk geschikt zijn
om het doel na te streven waarvoor het selectie-instrument wordt ingezet. Deze
geschiktheid ziet op drie aspecten. In de eerste plaats of de gegevens zelf
geschikt zijn om door middel van het selectie-instrument gebruikt te kunnen
worden. Zijn de gegevens bijvoorbeeld voldoende actueel? In de tweede plaats
gaat het hierbij om de vraag of de wijze waarop de gegevens verwerkt worden
passend is. In de derde plaats gaat het om de representativiteit van de
gegevens gelet op de doelstelling van het onderzoek.
Daarbij kan het voorkomen dat de populatie waaruit het selectie-instrument de
objecten selecteert een kleiner onderdeel is van de totale populatie waarop het
selectie-instrument wordt toegepast. In dat geval moeten de onderzoeks-,
trainings- en testgegevens representatief zijn voor de (deel)populatie die wordt
geselecteerd voor handhaving.

Waarborgen
3.1

Bij het ontwerpen van het selectie-instrument bepaalt het team als
bedoeld in waarborg 1.5 welke gegevens gebruikt zullen worden voor de

Paginanummer 17 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

realisatie van het selectie-instrument en op welke gegevens het selectieinstrument toegepast zal worden tijdens de inzet.

a

Een omschrijving van de gegevens waarop het selectie-instrument
toegepast zal worden, wordt vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

3.2

Het team als bedoeld in waarborg 1.5 motiveert waarom de gegeven set
waarop het selectie-instrument wordt toegepast geschikt is om het
vastgestelde doel voor de inzet van het selectie-instrument na te streven.

a

Als de gegevens verkregen zijn op basis van een hiertoe strekkende
wettelijke verplichting die op een derde rust, wordt tevens beoordeeld of
gebruik van de gegevens voor dat doel verenigbaar is met die wettelijke
plicht.
Deze motivatie wordt vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

b
3.3

Het team als bedoeld in waarborg 1.5 stelt tijdens de realisatie van het
selectie-instrument vast uit welke gegevensbron(nen) de gegevens zullen
komen waarop het selectie-instrument wordt toegepast. Tevens wordt
vastgesteld via welke processen en systemen de gegevens worden
aangeboden aan het selectie-instrument.

a

Indien de gegevens waarop het selectie-instrument wordt toegepast
afkomstig zijn uit diverse gegevensbronnen of processen, worden de
gegevensverzamelingen (datasets) tijdens de realisatie van het selectieinstrument met elkaar vergeleken. Eventuele verschillen tussen de
datasets en eventuele bewerkingen op de datasets, worden vastgelegd.
De informatie die op basis van deze waarborg wordt vastgesteld over de
gegevensbronnen, wordt vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

b

3.4

Het team als bedoeld in waarborg 1.5 stelt vast of de gegevens waarop
het selectie-instrument wordt toegepast tot valide uitkomsten kunnen
leiden. Deze beoordeling vindt tijdens de realisering van het instrument
plaats. Hierbij beoordeelt het team of de gegevens voldoende
representatief, juist, volledig en actueel zijn, om tot valide uitkomsten te
kunnen leiden.

a

Indien er processen zijn die de representativiteit, juistheid, volledigheid
en actualiteit van de gegevens kunnen beïnvloeden, wordt dit door het
team beschreven. Een voorbeeld van zo’n proces is het proces waarmee
de gegevens uit de gegevensbron bij het selectie-instrument worden
aangeleverd.
Voor het vaststellen van de representativiteit, juistheid, volledigheid en
actualiteit van de gegevens, overweegt het team om gebruik te maken
van onderzoeks-, (her)trainings- en testgegevens en om gebruik te
maken van een steekproef.
Deze beoordeling wordt vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13. Tevens
wordt het vastgelegd als er gebruik is gemaakt van onderzoeks-,
(her)trainings- en testgegevens.

b

c

3.5

Indien er tijdens de realisatie van het selectie-instrument twijfel bestaat
of ontstaat over de representativiteit, juistheid, volledigheid en actualiteit
van de te gebruiken gegevens, worden maatregelen genomen om inzicht
Paginanummer 18 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

te krijgen in de representativiteit, juistheid, volledigheid en actualiteit
van de gegevens en de factoren die dit kunnen beïnvloeden. Een
voorbeeld van zo’n maatregel is het uitvoeren van een steekproef.

a

Als dergelijke maatregelen genomen zijn, worden deze vastgelegd als
bedoeld in waarborg 1.13.

3.6

Indien de (samenstelling van de) gegevens waarop het selectieinstrument wordt toegepast aangepast wordt tijdens de inzet van het
selectie-instrument, zorgt de eindverantwoordelijke ervoor dat dit wordt
vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13. Daarbij wordt tevens de reden
voor de aanpassing vastgelegd.

a

Tevens zorgt de eindverantwoordelijke ervoor dat getoetst wordt of de
toepassing van het selectie-instrument op de nieuwe of aanvullende
gegevens in lijn is met het doel voor de inzet van het selectie-instrument
als bedoeld in waarborg 2.1. Daarnaast toetst de eindverantwoordelijke of
met het gebruik van deze gegevens wordt voldaan aan de waarborgen uit
de hoofdstukken 3 en 4 van het voorliggende kader.

Paginanummer 19 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

4

Is het gebruik van de gegevens toegestaan voor het doel van
het de inzet van het selectie-instrument?

Uitgangspunten
- Gegevens worden alleen binnen de relevante wettelijke kaders (zoals de
belasting-, toeslagenwetgeving, de AVG en BIO) in het kader van het
selectie-instrument gebruikt.

Toelichting

-

Gegevens waarop een selectie-instrument wordt toegepast, zijn geschikt
gelet op het doel dat met de inzet van het selectie-instrument wordt
nagestreefd.

-

De toepassing van het selectie-instrument op de gegevens is evenredig.

-

Het selectie-instrument wordt op niet meer gegevens over burgers
toegepast dan noodzakelijk is om het doel van het selectie-instrument na te
streven.

-

Gegevensverzamelingen waarop een selectie-instrument wordt toegepast of
voor de realisering van het selectie-instrument zijn gebruikt, zijn vrij van
aantoonbare discriminatie, of anderszins van aantoonbaar
ongerechtvaardigd onderscheid.

-

De Dienst Toeslagen heeft inzicht in de risico’s die verbonden zijn aan de
toepassing van het selectie-instrument op gegevens.

Als gegevens geschikt zijn om in het kader van het selectie-instrument gebruikt
te worden (voor de realisatie of tijdens de inzet), moet beoordeeld worden of
het gebruik van deze gegevens is toegestaan. Wet- en regelgeving bevatten op
dit punt diverse normen, die nageleefd moeten worden. Daarbij zijn sommige
normen relatief eenduidig van aard, zoals de eis dat er sprake moet zijn van
een wettelijke grondslag voor het gebruik van persoonsgegevens. Andere
normen moeten aan de hand van de omstandigheden van het geval worden
beoordeeld. Hierbij kan gedacht worden aan de beoordeling van de
evenredigheid, of de noodzaak van het gebruik van de gegevens. De afwegingen
die daarbij gemaakt worden moeten goed worden gemotiveerd en vastgelegd.

Waarborgen
4.1

Voorafgaand aan de toepassing van het selectie-instrument op de
gegevens, wordt door het team als bedoeld in waarborg 1.5 afgewogen
of deze toepassing in een evenredige verhouding staat tot de impact
daarvan op de rechten en belangen van burgers.

a

Deze afweging wordt vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

4.2

Bij de realisatie en het gebruik van het selectie-instrument worden
enkel persoonsgegevens (gegevens die herleidbaar zijn naar

Paginanummer 20 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

natuurlijke personen) gebruikt, indien dat noodzakelijk is om het
doel na te streven waarvoor het selectie-instrument wordt ingezet.
a

De noodzakelijkheid wordt door het team als bedoeld in waarborg
1.5 onderbouwd en vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

4.3

Daar waar het selectie-instrument wordt toegepast op
persoonsgegevens, wordt door het team als bedoeld in waarborg 1.5
gecontroleerd of er sprake is van bijzondere persoonsgegevens in de zin
van artikel 9 van de AVG. Indien dat het geval is, wordt dit vastgelegd
als bedoeld in waarborg 1.13.

4.4

Er dient voorkomen te worden dat de gegevens die voor de realisering
van het selectie-instrument worden gebruikt, of waarop het selectieinstrument wordt toegepast, leiden tot een niet redelijkerwijs en objectief
te rechtvaardigen onderscheid tussen groepen van burgers.
Hiertoe wordt door het team als bedoeld in waarborg 1.5 in ieder geval
het navolgende beoordeeld. De beoordeling vindt plaats voordat het
selectie-instrument ingezet wordt.

o
o

a

Zijn de te gebruiken gegevens en de onderzoeks-, (her)training-,
of testgegevens voldoende representatief, gelet op het doel dat
met de inzet van het selectie-instrument wordt nagestreefd?
Is er sprake van een significante over- of
ondervertegenwoordiging van specifieke (sub)populaties in de
gegevens? Zo ja: volgt logischerwijs uit het doel van de inzet van
het selectie-instrument dat deze (sub)populaties over- of
ondervertegenwoordigd zijn?

Deze beoordeling wordt vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

4.5

Indien er persoonsgegevens worden gebruikt voor de realisatie en de
inzet van het selectie-instrument, wordt door het team als bedoeld in
waarborg 1.5 beoordeeld of de combinatie of aggregaties van gegevens
kan leiden tot een (onbedoeld) onderscheid tussen burgers (zogenaamde
proxies).

a

Indien (risico’s op) concrete vertekeningen en/of proxies in de gegevens
worden vermoed, wordt hier nader onderzoek naar gedaan dat gericht is op
het ongedaan maken hiervan. Dit onderzoek kan bijvoorbeeld plaatsvinden,
door in een test de uitkomsten van een selectie-instrument te vergelijken
met controlegegevens.
In de vastlegging als bedoeld in waarborg 1.13 wordt vastgelegd welke
concrete (risico’s op) proxies zijn vastgesteld.

b

Paginanummer 21 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

4.6

Voordat het selectie-instrument gerealiseerd is, worden de risico’s voor
het de toepassing van het selectie-instrument op gegevens
geïnventariseerd en van beheersmaatregelen voorzien door het team als
bedoeld in waarborg 1.5.

a

De inventarisatie van de risico’s ziet ten minste op de volgende
potentiële risico’s:
o Kan de toepassing van het selectie-instrument op de gegevens een
onevenredige impact hebben op de rechten en belangen van
burgers? Bijvoorbeeld een onevenredige inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer van burgers?
o Zijn er gebreken in de representativiteit, juistheid, volledigheid en
actualiteit van de gegevens die ten behoeve van het selectieinstrument worden gebruikt?
o Leidt het gebruik van de gegevens ten behoeve van het selectieinstrument tot een onbedoeld en/of ongerechtvaardigd
onderscheid? Bijvoorbeeld door de aanwezigheid van proxies?

b

De geïnventariseerde risico’s en de vastgestelde beheersmaatregelen
worden vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

Paginanummer 22 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

5

Is de methode geschikt voor het doel van de inzet van het
selectie-instrument?

Uitgangspunten

Toelichting

-

De Dienst Toeslagen zet enkel selectie-instrumenten in waarvan de werking
uitlegbaar en te volgen is.

-

De inzet van het selectie-instrument leidt tot voldoende accurate en
betrouwbare uitkomsten.

-

Als er meerdere opties beschikbaar zijn om het doel van de inzet van het
selectie-instrument na te streven, wordt in beginsel gekozen voor de optie
die het best uitlegbaar en te volgen is.

-

Als een selectie-instrument op basis van statistische technieken of machine
learning-technieken werkt, wordt gemotiveerd op welke wijze de werking
van dat selectie-instrument uitlegbaar en te volgen is.

De werking en de inrichting van het selectie-instrument moet voldoende
betrouwbaar zijn om het nagestreefde doel aantoonbaar te kunnen bereiken
door het maken van valide selecties. Dit moet tevens kunnen worden
onderbouwd. Uitlegbaarheid en de volgbaarheid van het selectie-instrument zijn
daarvoor van belang, zodat kan worden vastgesteld dat inrichting en werking
van een selectie- instrument logisch volgt uit het doel waarvoor het selectieinstrument wordt ingezet. Daarbij wordt er alleen gebruik gemaakt van
complexe technologie, als dat een duidelijke meerwaarde heeft gelet op het doel
waarvoor het selectie-instrument wordt ingezet.

Waarborgen
5.1 De Dienst Toeslagen zet enkel selectie-instrumenten in, waarvan
de uitkomsten voldoende accuraat en betrouwbaar zijn.

a

Tijdens de realisatie van het selectie-instrument, onderzoekt het team
als bedoeld in waarborg 1.5 hoe accuraat en betrouwbaar de
uitkomsten van een selectie-instrument zullen zijn. Hierbij overweegt
het team om gebruik te maken van onderzoeks-, (her)trainings- of
testgegevens.

b

Als het selectie-instrument waarschijnlijk een hoge impact heeft, als
bedoeld in waarborg 1.7, wordt gebruik gemaakt van onderzoeks-,
(her)trainings-, of testgegevens om de accuraatheid en
betrouwbaarheid van de uitkomsten van het selectie-instrument te
onderzoeken. Indien dit niet mogelijk is, bijvoorbeeld vanwege wet- of
regelgeving of de afwezigheid van bruikbare gegevens, wordt dit door
het team als bedoeld in waarborg 1.5 vastgelegd als bedoeld in
waarborg 1.13.

c

Indien gebruik wordt gemaakt van onderzoeks-, (her)trainings- en
testgegevens, wordt dit vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

Paginanummer 23 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

5.2

De Dienst Toeslagen zet enkel selectie-instrumenten in,
waarvan de werking uitlegbaar en te volgen is. De werking van
het selectie-instrument is uitlegbaar en te volgen, ten behoeve
van de volgende aandachtspunten:

o
o
o

5.3

Om te kunnen controleren of de werking van het selectieinstrument in overeenstemming is met het doel dat met de inzet
van het selectie-instrument wordt nagestreefd.
Om inzicht te kunnen geven in de gemaakte selecties, indien de
werkzaamheden van de Dienst Toeslagen daarom vragen.
Om verantwoording te kunnen afleggen aan burgers, de
maatschappij, de rechtspraak en de politiek.

Als er meerdere opties met betrekking tot de werking en de inrichting
van het selectie-instrument worden overwogen, betrekt het team als
bedoeld in waarborg 1.5 de volgende factoren bij de keuze voor één
van de verschillende opties:

o
o
a

Welke optie is het best uitlegbaar en te volgen?
Welke optie heeft de meest beperkte impact op de rechten en
belangen van burgers? Bijvoorbeeld het recht op privacy van
burgers.
De afweging om te kiezen voor één van de verschillende opties worden
vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

5.4

Bij de realisering van het selectie-instrument kan door het team als
bedoeld in waarborg 1.5 of door de eindverantwoordelijke worden
besloten om externe stakeholders te betrekken, zoals burgers,
maatschappelijke organisaties en belangenorganisaties. Deze externe
stakeholders kunnen om een advies worden gevraagd over de werking
en inrichting van het selectie-instrument.

a

De bijdrage van de externe stakeholders wordt op een zodanige wijze
vastgelegd, dat deze kennis kan worden overgedragen aan interne
medewerkers.
Op verzoek van de externe stakeholders, zoals burgers, kan hun
bijdrage geanonimiseerd worden verwerkt om de legitieme belangen
van de stakeholders te beschermen.
Indien externe stakeholders bij de realisering van het selectieinstrument zijn betrokken, wordt dit vastgelegd als bedoeld in waarborg
1.13.

b
c

5.5

Indien een selectie-instrument op basis van statistische technieken of
machine learning- technieken werkt, wordt de uitlegbaarheid en de
volgbaarheid van het selectie-instrument door het team als bedoeld in
waarborg 1.5 gewaarborgd. Hiervoor kunnen bijvoorbeeld Explainable
AI (XAI) technieken worden gebruikt, waarmee de selectie-instrument
die gebruik maken van machine learning uitlegbaar gemaakt kunnen
worden.

d

Als gewerkt wordt met een machine learning techniek die gebruikt
maakt van hyperparameters, worden de keuzen voor de waarden van
hyperparameters gemotiveerd ten behoeve van de navolgbaarheid van
het selectie-instrument. Een hyperparameter is een waarde die gekozen
Paginanummer 24 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

e

f

g

h

i

5.6

a

wordt voordat het leerproces van een selectie-instrument op basis van
machine learning begint.
Het team motiveert welke voorzorgmaatregelen zijn genomen om te
voorkomen dat historische gegevens zijn gebruikt bij de realisatie van
het selectie-instrument, waarvan duidelijk is dat deze historische
gegevens niet voorkomen in de gegevens waarop het selectieinstrument zal worden toegepast (zgn. data leakage of target leakage).
Het team toont met een gegevensverzameling die niet bij de realisatie
van het selectie-instrument is gebruikt (holdout dataset) aan dat de
selecties die gemaakt worden door het selectie-instrument valide zijn en
het gestelde doel als bedoeld in waarborg 2.1 naar verwachting
nagestreefd kan worden.
Het team motiveert de betrouwbaarheid en sensitiviteit van het
selectie-instrument met een bij de gebruikte techniek passende
methode (bijvoorbeeld methodes gebaseerd op cross-validation en
passende stress tests gericht op de detectie van underspecification).
Indien de Dienst Toeslagen gebruik maakt van machine learningtechnieken, stelt de Dienst Toeslagen criteria op om de
betrouwbaarheid en de sensitiviteit van selectie-instrumenten die
werken op basis van dergelijke technieken te meten.
Indien het selectie-instrument gebruik maakt van machine learningtechnieken, worden de informatie en afwegingen uit deze waarborg
vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

Indien de werking of inrichting van het selectie-instrument worden
aangepast tijdens de inzet van het selectie-instrument, zorgt de
eindverantwoordelijke ervoor dat dit wordt vastgelegd als bedoeld in
waarborg 1.13. Daarbij wordt tevens de reden voor de aanpassing
vastgelegd.
Tevens zorgt de eindverantwoordelijke ervoor dat de aanpassingen in de
werking en inrichting van het selectie-instrument worden getoetst aan
het doel als bedoeld in waarborg 2.1 en aan de waarborgen uit de
hoofdstukken 5 en 6 van het voorliggende kader.

Paginanummer 25 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

6

Is de methode toegestaan voor het doel van de inzet van het
selectie-instrument?

Uitgangspunten
- De werking en de inrichting van het selectie-instrument passen bij het doel
dat met de inzet van het selectie-instrument wordt nagestreefd en bij de
wettelijke taken van de Dienst Toeslagen.

Toelichting

-

De inzet van het selectie-instrument is evenredig gelet op de impact van
het selectie-instrument op de rechten en belangen van burgers en heeft
geen grotere impact dan nodig is om het doel van het selectie-instrument
na te streven.

-

De inzet van het selectie-instrument is noodzakelijk om het doel met de
inzet van het selectie-instrument wordt gebruikt na te kunnen streven.

-

Het onderscheid dat een selectie-instrument tussen groepen burgers maakt
is objectief en redelijkerwijs te rechtvaardigen. Burgers, die gelet op het
doel van de inzet van het selectie-instrument in vergelijkbare
omstandigheden verkeren, hebben een vergelijkbare kans om geselecteerd
te worden.

-

De inzet van het selectie-instrument mag in individuele gevallen niet tot
onrechtvaardige gevolgen leiden. Risico’s op dergelijke gevolgen moeten
door middel van interventies voorkomen kunnen worden, of zoveel mogelijk
hersteld kunnen worden.

In dit hoofdstuk gaat het met name om de vraag of de wijze waarop het selectieinstrument op gegevens over objecten wordt toegepast is toegestaan. Dit
vraagstuk wordt in de eerste plaats beoordeeld langs de lijnen van doelbinding,
noodzakelijkheid, evenredigheid en subsidiariteit. Daarnaast moet het
onderscheid dat het selectie-instrument tussen groepen van burgers maakt
objectief en redelijkerwijs te rechtvaardigen zijn. Burgers die, gelet op het doel
van de inzet van het selectie-instrument in gelijke omstandigheden verkeren
moeten een vergelijkbare kans hebben om geselecteerd te worden.
Daarbij kan het voorkomen dat de inzet van een selectie-instrument directe
gevolgen voor burgers heeft. Een voorbeeld hiervan is het gevolg dat burgers,
waarvan de objecten door het selectie-instrument geselecteerd zijn, pas later
een uitbetaling of de beschikking over een huurobject krijgen. In die gevallen
moet ervoor worden gewaakt, dat deze neveneffecten in beeld zijn en niet
onrechtvaardig uitpakken in het individuele geval. Dergelijke onrechtvaardige
gevolgen voor burgers, moeten in individuele gevallen door een interventie
voorkomen kunnen worden of teniet kunnen worden gedaan.

Paginanummer 26 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

Waarborgen
6.1

De werking en inrichting van het selectie-instrument vloeit logisch voort
uit het doel van de inzet van het selectie-instrument als bedoeld in
waarborg 2.1.

6.2

Voorafgaand aan de inzet van het selectie-instrument, wordt door het
team als bedoeld in waarborg 1.5 afgewogen of de volgende aspecten
van het selectie-instrument in een evenredige verhouding staan tot de
mogelijke impact daarvan op de rechten en belangen van burgers:
o De werking en inrichting van het selectie-instrument.
o De keuze voor de selectie-indicatoren.
o De directe gevolgen die een selectie door middel van het selectieinstrument heeft voor een burger.
Deze afwegingen worden vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

a
6.3

Burgers die, gelet op het doel waarvoor het selectie-instrument wordt
ingezet, op relevante punten in gelijke omstandigheden verkeren
moeten een vergelijkbare kans hebben om geselecteerd te worden.
Onderscheid dat tussen groepen van burgers wordt gemaakt, moet
objectief en redelijkerwijs te rechtvaardigen zijn. Hiertoe worden tijdens
de realisatie van het selectie-instrument de volgende punten beoordeeld
en onderbouwd door het team als bedoeld in waarborg 1.5:

o

a

6.4

Zijn de selectie-indicatoren, al dan niet in de onderlinge
samenhang, noodzakelijk en geschikt om het doel van de inzet
van het selectie-instrument na te streven?
o Is het gebruik van de selectie-indicatoren en de werking en
inrichting van het selectie-instrument uitlegbaar en evenredig
gelet op het doel dat met de inzet van het selectie-instrument
wordt nagestreefd?
o Passen de selectie-indicatoren, al dan niet in de onderlinge
samenhang, bij de wettelijke taak waaraan met de inzet van het
selectie-instrument invulling wordt beoogd te geven, als bedoeld
in waarborg 2.2?
o Kan het doel van het selectie-instrument worden nagestreefd
met selectie-indicatoren of een werking en inrichting van het
selectie-instrument dat waarschijnlijk een minder vergaande
impact op de rechten en belangen van burgers heeft?
Deze afwegingen en onderbouwingen worden vastgelegd als bedoeld in
waarborg 1.13.

Voordat het selectie-instrument wordt ingezet, beoordeelt het team als
bedoeld in waarborg 1.5 zo goed mogelijk of de werking van het
selectie-instrument, inclusief (een combinatie van) de selectieindicatoren, leidt tot een onbedoeld onderscheid tussen (groepen van)
burgers. Dergelijk onderscheid kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt
door proxies. Een proxy-variabele kan er alleen voor zorgen dat de
uitkomsten van het selectie-instrument (onbedoeld) anders zijn dan
verwacht.

Paginanummer 27 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

a
b
6.5

Indien wordt vastgesteld dat het selectie-instrument waarschijnlijk een
dergelijk onbedoeld onderscheid zal maken, wordt dit zoveel mogelijk
hersteld.
Deze beoordeling wordt vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

Door het team als bedoeld in waarborg 1.5 wordt vastgesteld of de inzet van
het selectie-instrument an sich bedoelde effecten en onbedoelde
neveneffecten heeft die negatief kunnen uitpakken voor burgers. Hierbij kan
gedacht worden aan effecten als gevolg van de vertraging van een uitbetaling
die de inzet van het selectie-instrument veroorzaakt.

a

Indien er sprake kan zijn van dergelijke neveneffecten, wordt tevens
door het team als bedoeld in waarborg 1.5 vastgesteld wat de potentiële
impact hiervan kan zijn op burgers. Dit wordt vastgelegd als bedoeld in
waarborg 1.13.

6.6

Neveneffecten die ontstaan door de inzet van het selectie-instrument, als
bedoeld in waarborg 6.5, moeten zoveel mogelijk hersteld kunnen
worden of tenietgedaan kunnen worden, indien deze gevolgen in een
individueel geval evident onrechtvaardig uitpakken.

a

De Dienst Toeslagen treft hiervoor de nodige maatregelen en schept
hiervoor de nodige bevoegdheden.

Paginanummer 28 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

7

Is de inzet van het selectie-instrument blijvend in
overeenstemming met het doel van de inzet van het selectieinstrument?

Uitgangspunten
- Een selectie-instrument wordt blijvend in overeenstemming met het doel
van het selectie- instrument ingezet.

Toelichting

-

Een selectie-instrument wordt met regelmaat gecontroleerd, om te
bepalen of het selectie-instrument nog altijd functioneert in
overeenstemming met het doel waarvoor het selectie-instrument wordt
ingezet en in lijn is met de wet- en regelgeving.

-

In voorkomende gevallen vindt er een tussentijdse evaluatie plaats,
bijvoorbeeld als het vermoeden bestaat dat (de inzet van) het selectieinstrument niet langer in overeenstemming is met het doel waarvoor het
aanvankelijk werd ingezet, of er anderszins belangrijke wijzigingen in het
selectie-instrument of –proces hebben plaatsgevonden.

-

De verantwoordelijkheid voor (het initiëren en uitvoeren van) de evaluatie
ligt bij de eindverantwoordelijke.

De inzet van het selectie-instrument moet blijvend in overeenstemming zijn
met het doel daarvan en moet blijvend aan de waarborgen uit het
voorliggende kader voldoen. Om dit te kunnen toetsen is helder vastgelegd
wat het doel van het selectie-instrument is, welke afwegingen er zijn gemaakt
en hoe het proces voor en gedurende de inzet van het selectie-instrument er
op hoofdlijnen uit ziet. Deze punten moeten periodiek, of in het geval van een
eenmalige inzet achteraf, geëvalueerd worden. Ook het proefdraaien met
behulp van een pilot wordt als een inzet van het instrument beschouwd.
Daarnaast kan het voorkomen dat een tussentijdse evaluatie noodzakelijk is.
Dit is bijvoorbeeld het geval als processen niet (langer) plaatsvinden zoals bij
de realisering van het selectie-instrument aangenomen werd, bijvoorbeeld
door wijzigingen in de uitvoeringspraktijk. Of bijvoorbeeld als wet- of
regelgeving veranderd is. Als (het vermoeden bestaat dat) een dergelijke
verandering heeft plaatsgevonden vindt een nieuwe evaluatie plaats en
worden op basis van deze evaluatie maatregelen genomen.
Van medewerkers die met (de uitkomsten van) het selectie-instrument werken
wordt waakzaamheid verwacht. Zij worden geacht signalen die erop wijzen dat
het selectie-instrument mogelijk niet langer voldoet aan de waarborgen of het
doel waarvoor het wordt ingezet tijdig door te geven. Dit betekent dat zij over
de nodige kennis moeten beschikken. Daarnaast dient er een monitoringplan te
bestaan zodat meldingen en vermoedens tijdig tot maatregelen kunnen leiden.

Waarborgen
7.1

Als een selectie-instrument structureel of meermaals ingezet zal
worden, wordt de inzet van het selectie-instrument voorafgegaan
door een proef of pilot. De pilot wordt ten minste binnen één jaar
na de start geëvalueerd conform waarborg 7.7. Na en op basis van
Paginanummer 29 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

deze evaluatie besluit de eindverantwoordelijke de inzet voort te
zetten, het selectie-instrument aan te passen, of de inzet te
beëindigen.

7.2

a

b

c

7.3

De Dienst Toeslagen maakt het mogelijk voor burgers om signalen
en klachten in te dienen over een selectie-instrument. Dergelijke
signalen en klachten kunnen bijvoorbeeld gaan over de kwaliteit of
validiteit van het selectie-instrument, of het feit dat een selectieinstrument een onrechtmatig onderscheid maakt.
De Dienst Toeslagen maakt het tevens mogelijk dat signalen uit de
reguliere klachtenprocedure (zoals bedoeld in artikel 9:2 van de Awb)
gebruikt kunnen worden om de kwaliteit van het selectie-instrument te
verbeteren. Als bijvoorbeeld een burger een klacht indient over een
selectie door het selectie-instrument, moet dit signaal meegenomen
kunnen worden in de evaluatie.
Bij de behandeling van een melding of klacht wordt beoordeeld of deze
onmiddellijke beheersmaatregelen of nader onderzoek vereist zoals
bedoeld in waarborg 7.4, of dat de melding of klacht meegenomen kan
worden in de evaluatie zoals bedoeld in waarborg 7.7.
Tenzij de Dienst Toeslagen dit anders heeft geregeld, draagt de
eindverantwoordelijke er zorg voor dat meldingen, klachten en/of
signalen over het selectie-instrument beoordeeld en gebruikt kunnen
worden om de kwaliteit van het selectie-instrument te verbeteren.

Gedurende de inzet van het selectie-instrument staat de
eindverantwoordelijke garant voor de volgende aspecten:

o
o
o
o
o

Het selectie-instrument wordt ingezet in overeenstemming met het
doel, als bedoeld in de waarborgen 2.1;
De gegevens waarop het selectie-instrument wordt toegepast zijn
representatief, juist, volledig en actueel en de uitkomsten van het
selectie-instrument zijn valide, als bedoeld in waarborg 3.4;
Het onderscheid dat door het selectie-instrument wordt gemaakt kan
redelijk en objectief gerechtvaardigd worden, als bedoeld in de
waarborgen 4.4, 4.5, 6.3 en 6.4;
Het selectie-instrument maakt geen onbedoeld onderscheid
(bijvoorbeeld door de aanwezigheid van proxies), als bedoeld in de
waarborgen 4.5 en 6.4;
De inzet van het selectie-instrument staat in een evenredige
verhouding tot de mogelijke impact daarvan op de rechten en
belangen van burgers, als bedoeld in waarborg 6.2.

7.4

Indien de eindverantwoordelijke de garantie als bedoeld in waarborg
7.3 niet meer kan bieden, neemt de eindverantwoordelijke passende
beheersmaatregelen. Een melding of klacht als bedoeld in waarborg
7.2 kan hier bijvoorbeeld aanleiding toe geven. Een
beheersmaatregelen kan zijn om de inzet van het selectie-instrument
tijdelijk of definitief te stoppen.

a

Indien de eindverantwoordelijke de garantie als bedoeld in waarborg
7.3 niet kan bieden, informeert hij alle betrokken directeuren hierover.

Paginanummer 30 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

b

7.5

c
d
e

7.6

De reden dat de garantie (tijdelijk) niet kon worden geboden en de
genomen beheersmaatregelen worden vastgelegd als bedoeld in
waarborg 1.13.

De eindverantwoordelijke draagt er zorg voor dat het selectieinstrument wordt geëvalueerd.
Als het selectie-instrument eenmalig is ingezet, wordt het selectieinstrument na afloop van die inzet geëvalueerd.
Als het selectie-instrument structureel of meermaals wordt ingezet,
wordt het selectie- instrument ten minste om de drie jaar geëvalueerd.
Als het selectie-instrument een centrale functie heeft in een massaal
proces, of een hoge impact op burgers kan hebben als bedoeld in
waarborg 1.7, wordt het selectie-instrument jaarlijks geëvalueerd.
Een tussentijdse evaluatie gedurende een pilot of gedurende
de inzet vindt, in afwijking van de evaluatietermijnen in
waarborg 7.5, in ieder geval plaats indien de volgende gevallen
worden geconstateerd. Als een tussentijdse evaluatie
plaatsvindt, worden alle betrokken directeuren hierover
geïnformeerd.

o
o
o
o

7.7

a

b

c
d
e

Indien de situatie als bedoeld in waarborg 7.4 zich voordoet. o
Indien het doel waarvoor het selectie-instrument wordt ingezet is
veranderd.
Wanneer de gegevensset waarop een selectie-instrument wordt
toegepast (of het inzicht daarover) significant verandert.
Indien de validiteit van de uitkomsten van het selectie-instrument
(of het inzicht daarover) significant is gewijzigd.
Als nieuwe of veranderde wet- en regelgeving, of beleid een
significante impact heeft op het proces waarbinnen het selectieinstrument ingezet wordt.
a Als een tussentijdse evaluatie heeft plaatsgevonden, wordt dit
vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

Tijdens de evaluatie wordt het selectie-instrument in ieder geval op de
volgende punten beoordeeld:
Of het selectie-instrument voldoet aan de acceptatiecriteria als bedoeld in
waarborg 1.8 en of het doel van de inzet van het selectie-instrument, als
bedoeld in waarborg 2.1, in voldoende mate is of wordt behaald door de
inzet van het selectie-instrument.
Of de feitelijke inzet van het selectie-instrument nog altijd in lijn is met
het doel dat voor de inzet van het selectie-instrument is vastgesteld als
bedoeld in waarborg 2.1 en past bij de wettelijke taak als bedoeld in
waarborg 2.2.
Of het doel als bedoeld in waarborg 2.1 hetzelfde is gebleven, dan wel
veranderd is.
Of de gegevens waarop het selectie-instrument wordt toegepast nog
altijd representatief, juist, volledig en actueel zijn en de uitkomsten van
het selectie-instrument valide zijn, als bedoeld in waarborg 3.4;
Of de inzet van het selectie-instrument nog altijd evenredig is en, indien
de inzet wordt gemaakt van persoonsgegevens, of het gebruik van die
Paginanummer 31 van 32

| Kader met waarborgen voor selectie-instrumenten | 9 mei 2023

f
g
h
i
j
k

7.8

persoonsgegevens nog altijd noodzakelijk is, als bedoeld in de
waarborgen 4.1 en 4.2.
Of de impact van het selectie-instrument op de rechten en belangen van
burgers kan worden beperkt, door de gebruikte gegevens of de werking
en inrichting van het selectie-instrument bij te stellen.
Of de werking en inrichting van het model nog altijd geschikt zijn om het
doel waarvoor het selectie-instrument wordt ingezet na te streven.
Of er, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van proxies, geen onbedoeld
onderscheid door de inzet van het selectie-instrument wordt gemaakt, als
bedoeld in de waarborgen 4.5 en 6.4.
Of het onderscheid dat door het selectie-instrument tussen (groepen van)
burgers wordt gemaakt objectief en redelijkerwijs te rechtvaardigen is,
zoals bedoeld in de waarborgen 6.3 en 6.4.
Of de huidige inzet van het selectie-instrument is toegestaan in het licht
van nieuwe of veranderde wet- en regelgeving.
Indien van toepassing: of ontvangen meldingen en klachten zoals
bedoeld in waarborg 7.2 maatregelen vergen, zoals het aanpassen van
het selectie-instrument.

De resultaten van de evaluatie worden vastgelegd als bedoeld in
waarborg 1.13 en zijn opvraagbaar bij de eindverantwoordelijke.

a

Indien de resultaten van een evaluatie aanleiding geven tot
aanpassingen aan het selectie-instrument, worden deze aanpassingen
doorgevoerd en vastgelegd als bedoeld in waarborg 1.13.

7.9

Indien de eindverantwoordelijken besluit om de inzet van het selectieinstrument te stoppen, of de termijn als bedoeld in waarborg 1.15 is
verstreken, legt de eindverantwoordelijke dit vast als bedoeld in
waarborg 1.13. Daarbij wordt tevens de reden vermeld voor het niet
langer inzetten van het selectie-instrument.

a

De Dienst Toeslagen draagt er na het stopzetten zorg voor dat de
vastlegging als bedoeld in waarborg 1.13 conform wet- en regelgeving
en beleid wordt gearchiveerd.

7.10 Bij medewerkers die werken met (de uitkomsten van) het selectieinstrument en de op basis daarvan gemaakte selecties is voldoende
kennis over de werking van het selectie-instrument aanwezig, om te
kunnen bepalen of een tussentijdse evaluatie als bedoeld in waarborg
7.6 nodig is.

a
b

De eindverantwoordelijke draagt er zorg voor dat er een
monitoringsplan wordt opgesteld voor een selectie-instrument dat
meermaals of structureel wordt ingezet of gaat worden.
De eindverantwoordelijke ziet erop toe dat werkinstructies beschikbaar
gesteld worden aan medewerkers die werken met door het selectieinstrument en de op basis daarvan gemaakte selecties.

Paginanummer 32 van 32