Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 926

Initiatiefnota van het lid Koopmans: Onderlinge
privacy

Nr. 3

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 18 mei 2018
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de initiatiefnemer over de brief van 5 april
2018 inzake de initiatiefnota van het lid Koopmans: Onderlinge privacy
(Kamerstuk 34 926, nr. 2).
De vragen en opmerkingen zijn op 30 april 2018 aan de initiatiefnemer
voorgelegd. Bij brief van 18 mei 2018 heeft de initiatiefnemer deze vragen
beantwoord. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-34926-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

1

I.

II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Inleiding
2. Het Probleem: belang en bedreiging van de onderlinge
privacy
3. De stand van zaken
4. Beslispunt
5. Financiële paragraaf
Reactie van de initiatiefnemer

2
2
3
6
6
9
9

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met veel belangstelling kennisgenomen van de initiatiefnota van het lid Koopmans (hierna: initiatiefnemer)
betreffende onderlinge privacy (hierna: initiatiefnota). Zij hebben nog
enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Allereerst willen zij de waardering uitspreken voor
het werk dat de initiatiefnemer heeft verricht. Deze leden delen de
opvattingen van de initiatiefnemer ten aanzien van de waakzaamheid die
geboden is ten aanzien van het kunnen borgen van onderlinge privacy. De
afgelopen jaren zijn de technologische ontwikkelingen met sprongen
vooruitgeschoten en dit maakt dat het samen leven naast elkaar ook voor
nieuwe uitdagingen komt te staan. Niet eerder was het zo gemakkelijk
compromitterend beeldmateriaal op het internet te plaatsen waar het
schade kan aanrichten aan diegenen die het betreft. Het uiteindelijk
verwijderen van het beeldmateriaal komt vaak te laat en ook dan is het
niet zeker dat het definitief verwijderd is. Dit maakt dat ook voornoemde
leden vinden dat er op een nieuwe manier naar onderlinge privacy
gekeken dient te worden. De onderhavige initiatiefnota zal daar zeker bij
helpen. Deze leden hebben daarover nog wel vragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota.
Zij zijn het met de initiatiefnemer eens dat onderlinge privacy niet altijd de
aandacht krijgt dat het verdient. Tegelijkertijd zijn deze leden blij met het
vurige pleidooi van de initiatiefnemer voor privacy als cruciaal onderdeel
van de vrijheid van het individu en hopen dat de initiatiefnemer zich ook
als vurig voorstander van privacy zal opstellen in debatten over verticale
privacy. De genoemde leden hebben nog enkele opmerkingen en vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote belangstelling
kennisgenomen van de initiatiefnota. Deze leden waarderen het initiatief
van de initiatiefnemer en zijn ondersteunen de voorstellen die hij doet op
een groot hedendaags probleem: privacy en technologische ontwikkelingen. Duidelijk is dat het gebruik en misbruik van sociale media reële
risico’s op schendingen van de persoonlijke vrijheden met zich brengt.
De leden van de SP-fractie danken de initiatiefnemer voor het schrijven en
indienen van zijn initiatiefnota. Verticale privacy is vaak in het nieuws,
maar het is mooi dat de Tweede Kamer op deze manier ook over
horizontale privacy komt te spreken.
Deze leden hebben de initiatiefnota met interesse gelezen en hebben
daarover nog enkele vragen die zij aan de initiatiefnemer zouden willen
stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

2

De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorliggende initiatiefnota. Zij delen de mening van de initiatiefnemer dat de situatie ten aanzien van privacy vanwege de beschikbare
informatietechnologie de afgelopen jaren sterk is veranderd. Het staat
volgens deze leden als een paal boven water dat het nodig is de privacy
tussen burgers onderling beter te beschermen. Evenals de initiatiefnemer
nemen zij deze problematiek niet licht op en delen zij de mening dat de
burger betere bescherming verdiend tegen de burger die zijn privacy
meent te kunnen schenden. Voornoemde leden hebben enkele vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de initiatiefnota met daarin het verzoek aan de Minister voor
Rechtsbescherming, in samenspraak met zijn collega’s van andere
departementen, tot de oprichting van een ambtelijke taskforce. Deze leden
hebben waardering voor de voorstellen die worden gedaan en onderschrijven het belang van het recht op privacy. Behoefte aan privacy is
inherent aan het mens-zijn. Zelf bepalen met wie we onze gedachten en
gevoelens delen, stelt ons in staat relaties aan te gaan met mensen om
ons heen en ons te ontwikkelen. Voornoemde leden hebben in deze fase
van de behandeling behoefte aan een nadere toelichting. Zij zijn dan ook
blij dat in het regeerakkoord is bepaald dat de regering zich zal inzetten
voor de betere bescherming van de privacy tussen burgers onderling.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota over de benodigde maatregelen tegen onderlinge
schending van de privacy. Zij vinden dat hij hiermee een belangrijk thema
aan de orde stelt. Deze leden hebben een aantal vragen bij de voorstellen
in de initiatiefnota.
2. Het Probleem: belang en bedreiging van de onderlinge privacy
De leden van de VVD-fractie lezen dat de initiatiefnemer weg wil met
betutteling, of die nu van de overheid komt of van andere burgers. Zij zijn
het hier zeer mee eens en zien met de initiatiefnemer het grote belang van
persoonlijke vrijheid en eigen verantwoordelijkheid. Kan de initiatiefnemer puntsgewijs bij deeloplossing A tot en met P toelichten hoe deze
bijdragen aan het tegengaan van betutteling en het bevorderen van
persoonlijke vrijheid en eigen verantwoordelijkheid?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de initiatiefnemer opmerkt dat de
huidige privacy-discussie zich vaak beperkt tot wat de staat en grote
bedrijven van mensen mogen weten en merken dit aan als verticale
privacy. Deze leden zetten vraagtekens bij deze afbakening. Ziet de
initiatiefnemer dat het lastig is de staat en grote bedrijven op één hoop te
gooien? Bepleit de initiatiefnemer dat er dient te worden afgeweken van
de reikwijdte van het begrip verticale privacy in klassieke zin, die zich
beperkt tot de relatie overheid en burger, door ook grote bedrijven onder
verticale privacy te laten vallen? Wat voor gevolgen heeft dat voor de rol
van de overheid ten aanzien van grote bedrijven? En valt privacy tussen
kleine ondernemingen zoals eenmansbedrijven en burgers ook onder de
verticale privacy of is dit onderlinge privacy? De aan het woord zijnde
leden achten deze vragen van belang om de precieze reikwijdte van de
initiatiefnota vast te stellen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de initiatiefnemer zorgen heeft over
het «exposen» van allochtone meisjes die zich westers gedragen, het
openbaren van (stiekem) gemaakte seksfilmpjes of het chanteren middels
compromitterende beelden. Zorgen die deze leden vanzelfsprekend delen.
Ook vraagt de initiatiefnemer hoe we onszelf beschermen tegen sociale
controle, betutteling en morele dwang van miljoenen «little brothers».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

3

Voornoemde leden vragen of de initiatiefnemer ook oog heeft voor juist
vervagende sociale normen in de samenleving en daardoor ook op het
internet die ook bijdragen aan dergelijk gedrag. Daar waar in het analoge
leven (op straat, op school, in het gezin, op de sportclub) sprake is van
mensen die elkaar (her)kennen, er sprake is van een bepaalde cultuur en
omgang gebaseerd op waarden en normen, lijken digitalisering en
voortschrijdende techniek bij te dragen aan een anonimiteit die op hun
beurt bijdragen aan het anoniem kunnen plegen van de door de initiatiefnemer beschreven wandaden. Signaleert de initiatiefnemer een verband
tussen verregaande individualisering in de samenleving en gedrag als
online shaming, sextortion en internetpesten? Is de initiatiefnemer het
met de aan het woord zijnde leden eens dat hoewel persoonlijke vrijheid
en de eigen verantwoordelijkheid van groot belang zijn, maar dat men
niet alleen is in de samenleving en elk mens zich tot anderen verhoudt?
Zou dat niet de grondslag moeten zijn voor discussies over hoe we
onderlinge privacy kunnen borgen? Welke mogelijkheden ziet de
initiatiefnemer om de normalisering van dergelijke misstanden vanuit dit
perspectief tegen te gaan, anders dan door het strafbaar stellen van
gedrag?
De leden van de D66-fractie delen de zorgen van de initiatiefnemer over
de mogelijkheden die nieuwe technologieën bieden om de privacy van
mensen te schenden. Deze leden zien dat de privacy van individuen in
steeds grotere mate door overheden, bedrijven en andere individuen
geschonden wordt. Ziet de initiatiefnemer ook de kwalijke ontwikkeling
van overheden en bedrijven die steeds meer gegevens van individuen
verzamelen, opslaan en (automatisch) analyseren? Is de initiatiefnemer
het ermee eens dat de vrijheid van het individu beschermd moet worden
ten opzichte van niet alleen andere individuen, maar ook ten opzichte van
data-hongerige bedrijven en overheden? In welke verhouding ziet de
initiatiefnemer de mate van privacy schending door andere individuen ten
opzichte van privacy schendingen door bedrijven en overheden? Ziet de
initiatiefnemer privacy schendingen van individuen onderling als een
groter maatschappelijk probleem dan privacy schendingen door
overheden of bedrijven? Ziet de initiatiefnemer de ontwikkeling van
toenemend gebruik van gezichtsherkenningssoftware door overheden en
bedrijven tevens als een kwalijke ontwikkeling?
Voornoemde leden constateren dat de initiatiefnemer zich zorgen maakt
over of mensen nog wel vrij en veilig kunnen leven als alles wat men doet
en zegt door iedereen en zonder medeweten en instemming kan worden
opgenomen en gepubliceerd. Hoe kijkt de initiatiefnemer naar de business
modellen van grote bedrijven als Facebook, Google en Axciom die vaak
zonder medeweten en echte instemming van mensen allerlei gevoelige
gegevens verzamelen? Is de initiatiefnemer het met de aan het woord
zijnde leden eens dat die perverse business modellen net zo schadelijk zijn
voor de vraag of mensen nog wel vrij en veilig kunnen leven? Hoe
verhoudt het pleidooi van de initiatiefnemer over dat mensen de vrijheid
moeten hebben om gewoon gek te doen zich tot het pleidooi van de
campagneslogan van de VVD dat mensen vooral normaal moeten doen?
De leden van de D66-fractie constateren dat de initiatiefnemer met grote
zorg opmerkt dat niemand zich kan verschuilen voor data-profilering en
gezichtsherkenningssoftware. Zijn individuen de grootste aanwenders van
data-profilering en gezichtsherkenningssoftware volgens de initiatienemer? Is de initiatiefnemer van mening dat gebruik van data-profilering
en gezichtsherkenningssoftware door bedrijven en overheden ook een
punt van zorg is?
Deze leden merken op dat de initiatiefnemer stellig en zonder enig
voorbehoud uitspreekt dat zonder privacy geen vrijheid bestaat. In dat
kader zijn zij benieuwd hoe de initiatiefnemer reflecteert op het stemmen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

4

tegen de motie-Franken (Kamerstuk 31 051, H) waarin de regering
gevraagd werd nadrukkelijker te toetsen aan de bescherming van de
persoonlijke levenssfeer bij de voorbereiding van wetgeving? En het
herhalen van die tegenstem in de Tweede Kamer (Kamerstuk 32 761, nr.
8)? Kan de initiatiefnemer ook toelichten hoe zijn stelling zich verhoudt tot
de stelling van PrivacyBarometer dat de VVD de grootste bedreiging van
de privacy was?1
De leden van de GroenLinks-fractie delen de zorgen van de initiatiefnemer
over de gevolgen van wraakporno, online shaming, exposen, internetpesten en dergelijken.
De leden van de SP-fractie merken op dat de initiatiefnemer vol
overtuiging schrijft dat de persoonlijke vrijheid en de eigen verantwoordelijkheid voorop staan. Zou de initiatiefnemer met voorbeelden kunnen
aangeven wat hij hiermee precies bedoelt?
De initiatiefnemer constateert dat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
toeziet op schendingen door burgers onderling, maar hier vooralsnog
nauwelijks iets mee doet. Voornoemde leden weten dat er momenteel
ongeveer 140 werknemers bij de AP werken. Een jaar geleden waren dat
er nog 72. De AP heeft nu al een enorm takenpakket, maar met de
inwerkingtreding van de Algemene Verordening Gegevensbescherming
(AVG) krijgt de AP er nog meer taken bij en moet zij alle klachten van
individuen over privacy in behandeling nemen, waar ze tot op heden een
deel kon laten liggen. Er komt met de zogeheten PSD2 deze zomer ook
andere Europese privacywetgeving aan. Consumenten kunnen daarmee
bijvoorbeeld hun rekening openstellen voor bedrijven. Controle op de
flinke risico’s op datalekken die deze wet met zich meebrengt, rust ook op
de schouders van de AP. Bovendien vallen straks alle bedrijven met een
hoofdkantoor in Nederland onder het gezag van de AP, ook als de klacht
uit een ander Europees land komt. De AP kent nu al achterstanden.
Exemplarisch voor die achterstanden is het gebrek aan boetes. Voor
datalekken legde de AP bijvoorbeeld sinds 2016 niet één boete op. In het
licht van voorgaande vragen de aan het woord zijnde leden of de
initiatiefnemer het met hun eens is dat de AP op korte termijn heel veel
extra moet krijgen. Zo nee, waarom niet?
Voornoemde leden herinneren zich dat uit het rondetafelgesprek op
7 december 2017 over horizontale privacy bleek dat de politie te weinig
kennis heeft over onderlinge privacy-schendingen. Denkt de initiatiefnemer dat dit probleem is op te lossen door agenten bij te scholen of
moeten hiervoor ook speciaal meer agenten worden aangenomen?
De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemer waarom het doen
van aangifte als factor zou moeten meewegen in het door internetplatforums urgent honoreren van een verzoek tot verwijdering. Is het niet
gewoon zaak dat internet service providers alle verzoeken tot verwijdering
urgent honoreren als daar aanleiding toe is?
Deze leden vinden het belangrijk dat het slachtoffers van nare privacy
schendingen zo gemakkelijk mogelijk gemaakt moet worden aangifte te
doen teneinde zo snel mogelijk een einde te maken aan de schending. Wat
deze leden betreft betekent dat in ieder geval snel, laagdrempelig en
gratis advies en adequaat handelen van politie en internet service
provider. Bij het herstellen van de schade kan wellicht ook gedacht
worden aan een schadevergoeding voor het slachtoffer wegens geleden
emotionele schade en/of schade aan de reputatie. Hoe ziet de initiatiefnemer dit? Deelt hij deze mening?

1

https://www.security.nl/posting/503720/
Privacy+Barometer%3A+CDA,+PvdA+en+VVD+grootste+privacydreiging?channel=rss

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

5

De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de initiatiefnemer
terecht stelt dat voor de bescherming van onderlinge of horizontale
privacy natuurlijk meer nodig is dan het als apart delict strafbaar stellen
van wraakporno, maar dit is wel een eerste goede stap. Voornoemde
leden stellen wel de vraag of deze stap die in het regeerakkoord is
afgesproken, wel onderdeel moet zijn van de onderzoeksopdracht van een
eventuele taskforce. Wat is hiervan de meerwaarde? Kan deze stap niet al
gewoon gezet worden?
3. De stand van zaken
De leden van de CDA-fractie lezen dat bij de stand van zaken wordt
genoteerd dat de AVG met name de verticale privacy, zoals bedoeld door
de initiatiefnemer, harmoniseert. Betekent dit dat de AVG niks of zeer
weinig regelt ten aanzien van de onderlinge privacy? Deze leden vragen
de initiatiefnemer dit ook te bezien in verhouding tot de huidige Wet
bescherming persoonsgegevens.
Hoe beoordeelt de initiatiefnemer het gebruik van onzichtbare camera’s
bij het opsporen van (mogelijke) fraude door (kleine ondernemingen)? Of
het gebruik van onzichtbare camera’s aan huizen van particulieren die
overlast ondervinden van vandalisme of andersoortige criminaliteit
rondom hun woning? Kan de initiatiefnemer in samenhang hiermee de
uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens op 9 januari
2018 in de zaak Lopez Ribalda vs. Spanje
(ECLI:CE:ECHR:2018:0109JUD000187413) meenemen in zijn antwoord?
De leden van de SGP-fractie vragen naar aanleiding van het voorstel te
komen tot een procedure vergelijkbaar met artikel 1019(e) Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering in hoeverre ook op dit moment deze
procedure al goed werkt.
4. Beslispunt
De leden van de VVD-fractie lezen dat deeloplossing B ziet op het
faciliteren van online aangifte bij onderlinge privacy schendingen.
Momenteel is het mogelijk online aangifte te doen van gebeurtenissen op
het internet, waaronder online privacy schendingen. Welke uitbreiding
van de reeds bestaande mogelijkheden van online aangifte ziet de
initiatiefnemer concreet voor zich?
Voornoemde leden merken op dat deeloplossing D verzoekt onderzoek te
doen naar het door internetplatforms urgent honoreren van een verzoek
tot verwijdering wanneer aangifte is gedaan. Deze leden vragen hoe de
initiatiefnemer wil toezien op urgente honorering wanneer deze internetplatforms zich buiten Nederland bevinden.
De aan het woord zijnde leden vragen of de initiatiefnemer bij deeloplossing F kan toelichten hoe gehandhaafd kan worden op het delen dan
wel verspreiden van intieme beelden door derden die zich niet bewust zijn
van de vertrouwensbreuk die de initiatiefnemer beschrijft.
Deze leden vragen wat, volgens de initiatiefnemer, het verschil is tussen
een bewuste verspreider en een onbewuste verspreider, zoals beschreven
bij deeloplossing G.
Bij deeloplossing I maakt de initiatiefnemer een voorbehoud daar waar
het evident publiek belang betreft. Is de initiatiefnemer het met deze leden
eens dat er mogelijk ook sprake zou kunnen zijn van een evident
persoonlijk belang?
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemer of het mogelijk is
een inventarisatie te maken van onderzoeken die op dit moment al lopen
ten aanzien van de onderwerpen die de voorgestelde ambtelijke taskforce
Onderlinge Privacy dient te behandelen. Indien er enkele onderwerpen al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

6

onderzocht worden acht de initiatiefnemer het dan opportuun dat deze
onderzoeken worden overgenomen door de voorgestelde taskforce of wil
de initiatiefnemer dat de ambtelijke taskforce eigenstandig onderzoek
doet naar deze punten?
Voornoemde leden hebben met genoegen kennisgenomen van de
veelheid aan voorstellen die de initiatiefnemer heeft geformuleerd. Zij zijn
van mening dat de initiatiefnemer vele bruikbare voorstellen formuleert,
maar dat de (onderlinge) effectiviteit van die individuele voorstellen zal
toenemen als boven die voorstellen voorzien worden van een onderliggend waarden-fundament. Legt de initiatiefnemer met het instellen van
een ambtelijke taskforce niet te vroeg zijn initiatief buiten het bereik van
het politieke discours neer? De aan het woord zijnde leden vragen of het
niet beter is eerst – bijvoorbeeld aan de hand van een voorstel van
bijvoorbeeld een instituut als het Rathenau-instituut – een aantal
onderliggende principes te formuleren voordat een ambtelijke taskforce
met deze opdracht aan de slag mag. Hoe denkt de initiatiefnemer hier
over?
De leden van de CDA-fractie zijn blij te zien dat net als zij de initiatiefnemer het fenomeen wraakporno als een groot probleem ziet. Wel vragen
zij de initiatiefnemer naar het nut van een onderzoek door de voorgestelde
ambtelijke taskforce Onderlinge Privacy naar een brede strafbaarstelling
van wraakporno in het licht van de afspraken in het regeerakkoord
wraakporno strafbaar te stellen en de toezeggingen van de Minister dat
hierover wetgeving in ontwikkeling is.
De leden van de D66-fractie vragen waar de termijn 1 december 2018
vandaan komt. Uitgaande van een gemiddelde behandeltermijn voor een
initiatiefnota, laat dit de taskforce slechts enkele maanden voor het
uitvoeren van de voorgestelde zestien onderzoeksvragen. Acht de
initiatiefnemer dat haalbaar? Zo ja, op welke wijze? Hij stelt immers dat er
geen kosten mee gemoeid zijn, maar wanneer ministeries, onderzoeksinstituten en bedrijven hier personen voor moeten vrij maken, is er toch wel
sprake van kosten?
Voorts hebben deze leden nog enkele vragen over de door de initiatiefnemer genoemde maatregelen. Hoe wil de initiatiefnemer de online
aangifte faciliteren? Hoe wil de initiatiefnemer de kennis over onderlinge
privacy bij de politie, het openbaar ministerie (OM) en de rechterlijke
macht vergroten? Wat voor financiële gevolgen heeft die voorlichtingsbehoefte? Hoe wil de initiatiefnemer het mee laten wegen van een aangifte
in het kader van het recht op vergetelheid precies vormgeven? Kan de
initiatiefnemer een overzicht geven van soorten Internet-of-Thingsapparaten (IoT) die volgens de initiatiefnemer een aanzienlijk privacyrisico kennen? Kan de initiatiefnemer nader toelichten wat hij bedoelt met
het schaden van het vertrouwen van het slachtoffer? Kan de initiatiefnemer statistisch onderbouwen dat momenteel te vaak wordt volstaan
met het verwijderen van beelden als straf? Kan de initiatiefnemer
voorbeelden geven van het soort spionagesoftware waarvoor hij een
vergunningenstelsel wil onderzoeken? Is de initiatiefnemer ook bereid
onderzoek te doen naar het reguleren van gezichtsherkenningstechnologie door overheden en bedrijfsleven?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn vooral benieuwd hoe de initiatiefnemer het zich voorstelt om slachtoffers van online privacy schendingen
adequate bescherming te bieden. Zodra eenmaal materiaal op internet
staat, is het vrijwel onmogelijk om het van internet af te krijgen. Welke
maatregelen stelt de initiatiefnemer zich voor om het praktische beschermingsniveau van dergelijke slachtoffers te verbeteren?
Voornoemde leden merken op dat de initiatiefnemer oproept een
ambtelijke taskforce onderlinge privacy op te richten die werk maakt c.q.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

7

onderzoek doet naar de door hem opgesomde deeloplossingen. Kan de
initiatiefnemer aangeven hoe deze taskforce moet worden ingericht, welke
bevoegdheden de taskforce krijgt en welke precieze output van deze
taskforce verwacht wordt? Deze leden erkennen dat haast is geboden,
maar de voorgestelde einddatum van 1 december 2018 lijkt wel heel erg
ambitieus. Kan de initiatiefnemer bijvoorbeeld een prioritering
aanbrengen in zijn voorstellen die als eerste ter hand zouden moeten
worden genomen?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de initiatiefnemer de kennis over
onderlinge privacy bij de politie, het OM en de rechterlijke macht wil
versterken. Deze leden zijn eveneens van mening, dat dat nodig is. Echter,
hoe moet die kennis concreet worden versterkt?
Het feit dat iemand aangifte wegens een privacy schending heeft gedaan
moet er aan bijdragen dat internetplatforms een verzoek tot verwijdering
sneller honoreren. Kent de initiatiefnemer signalen dat die platforms dat
nu niet snel genoeg doen en waarom zou het feit dat er aangifte is gedaan
dit verbeteren?
Waar heeft het feit dat verspreiders van ernstige privacy schendingen nu
vaak geen straf krijgen ermee te maken? Wat moet er naar de mening van
de initiatiefnemer concreet gebeuren om hierin verandering aan te
brengen?
Het lijkt de leden van de ChristenUnie-fractie goed om een taskforce in het
leven te roepen die, met input van mensen, bedrijven en organisaties uit
de praktijk kan komen tot een plan van aanpak voor de bescherming en
borging van onderlinge privacy. Daarbij kunnen de suggesties uit de
initiatiefnota betrokken worden. Deze leden vragen daarbij wel aandacht
voor een reële termijn. Als het kan voor 1 december, dan is dat mooi. Als
er meer tijd nodig is om tot een goed plan te komen, dan gaat de kwaliteit
voorop.
De leden van de SGP-fractie merken op dat het stimuleren van onlineaangifte bij hen de vraag oproept in hoeverre dit effectief is zolang er
nauwelijks vervolging plaatsvindt op grond van artikel 139f Wetboek van
Strafrecht (Sr.). Deze leden vragen of het bij de initiatiefnemer bekend is
wat de belangrijkste factoren zijn die ervoor zorgen dat er weinig tot niets
met aangiften gebeurt. Gaat het hierbij alleen om kennisachterstand bij de
politie, het OM en de rechterlijke macht of ook om zaken die moeilijk te
bewijzen zijn?
Bij het voorstel om te komen tot Europese standaarden in samenwerking
met het bedrijfsleven inzake privacy risico’s vragen voornoemde leden in
hoeverre hier niet vooral een taak ligt voor het bedrijfsleven. Is dit
inderdaad (ook) een taak voor de overheid?
Bij het breed strafbaar stellen van wraakporno is het volgens deze leden
de vraag in hoeverre de huidige bepalingen in het Wetboek van Strafrecht
onvoldoende zijn. Is ook nu reeds het delen van intieme beelden niet
strafrechtelijk aan te pakken? Zo ja, wat houdt die verbreding dan concreet
in?
De aan het woord zijnde leden merken op dat het ontwikkelen van
voorstellen niet langer toe te staan dat privégesprekken worden
opgenomen belangrijk is. Dit roept wel de vraag op hoe zich dit verhoudt
tot artikel 139a Sr. Beoogt de initiatiefnemer ook het onmogelijk te maken
gesprekken op te nemen als dit mogelijk in het belang is voor degene die
de gesprekken opneemt of doet opnemen?
Maatschappelijke bewustwording is uiteraard ook van belang. De leden
van de SGP-fractie vragen de initiatiefnemer welke middelen hij hier
concreet voor denkt te gebruiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

8

5. Financiële paragraaf
De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemer in te gaan op de
geschatte totale kosten die gemoeid zijn met de inzet van het ambtelijk
apparaat en de bestaande kennisinfrastructuur om gedegen onderzoek te
verrichten naar deeloplossing A tot en met P.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de initiatiefnemer stelt dat
de financiële kant van de genoemde taskforce beperkt is. Vanwege
bestaande kennisinfrastructuur en beoogde samenwerking met het
bedrijfsleven en burgerorganisaties past de oprichting van de taskforce in
de huidige begroting. Kan er een concrete raming van de kosten worden
gemaakt en hoe waarschijnlijk is het dat de kosten van deze taskforce niet
groter worden dan voorzien?
II. Reactie van de initiatiefnemer
1. Inleiding
De initiatiefnemer dankt de leden van de fracties van VVD, CDA, D66,
GroenLinks, SP, PvdA, ChristenUnie en SGP voor de gestelde vragen. Hij
zal pogen de vragen zo volledig mogelijk te beantwoorden, in de volgorde
waarin zij gesteld zijn. Voor zover meerdere vragen over hetzelfde
onderwerp gaan, zal hij dit in het antwoord aangeven.
2. Het probleem: belang en bedreiging van de onderlinge privacy
Vrijheid en verantwoordelijkheid in de praktijk
De leden van de VVD-fractie, de D66-fractie, de Groen Links-fractie, de
SP-fractie, de PvdA-fractie, de ChristenUnie-fractie en de SGP-fractie
hadden vragen over diverse aangedragen deeloplossingen. De initiatiefnemer gaat graag nader in op de wijze waarop de aangedragen deeloplossingen bijdragen aan het bevorderen van persoonlijke vrijheid en eigen
verantwoordelijkheid.
Door het bieden van een rechterlijke spoedprocedure met ex partebevelen kunnen slachtoffers van ernstige privacy-schendingen mogelijk
voorkomen dat beelden onrechtmatig online worden gezet, of ten minste
snel een filmpje offline laten halen, waardoor hun persoonlijke vrijheid
niet verder wordt beperkt. Het faciliteren van online aangifte bij onderlinge privacy-schendingen zorgt ervoor dat een slachtoffer snel en vanuit
eigen huis aangifte kan doen. Door het vergroten van de kennis over
onderlinge privacy bij politie, OM en rechterlijke macht kunnen de
genoemde instanties meer verantwoordelijkheid nemen en aangiftes met
de juiste kennis behandelen. Indien het doen van aangifte mee zal wegen
als factor in het door internetplatforms urgent honoreren van een verzoek
tot verwijdering, hebben slachtoffers een extra middel om het recht op
vergetelheid kracht bij te zetten. Internetplatforms worden daarmee ook
geholpen bij het beoordelen van verzoeken, waardoor zij meer adequaat
kunnen reageren.
Brede strafbaarstelling van wraakporno zorgt ervoor dat daders van
ernstige privacy-schendingen, ook als het niet gaat om expliciet seksuele
beelden, eerder gepakt kunnen worden, en dat mensen zich beter
beschermd kunnen voelen in hun beleving van intimiteit. Het publiceren
van intieme beelden zonder toestemming is een ernstige zaak en dient
ook als dusdanig behandeld te worden. Het verbeteren van hulp aan
slachtoffers van evidente ernstige privacy-schendingen, inclusief het
strafrechtelijk vervolgen van bewuste verspreiders van deze inbreuken, en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

9

het evalueren van de huidige strafmaat, versterkt de persoonlijke vrijheid.
Momenteel wordt nog te vaak volstaan met verwijdering van de beelden,
zonder bijkomende straf of veroordeling. Het is onbestaanbaar dat
recentelijk nog het slachtoffer van onrechtmatige publicatie van intieme
beelden zelf hoge proceskosten moest maken, ondanks dat een internetplatform op onrechtmatige wijze de van haar gestolen intieme beelden
een dag lang online liet staan, waardoor zij door één miljoen mensen
werden bekeken. De rechten van slachtoffers moeten beter beschermd
worden, en illegale verspreiding streng aangepakt.2 Het moet voor
iedereen duidelijk zijn dat het doorsturen van intieme beelden van
anderen niet getolereerd wordt.
Grotere aandacht voor de privacy-risico’s van Internet of Things apparaten
verbetert de veiligheid en vult de verantwoordelijkheid van producenten,
consumenten en overheid beter in. Het bedrijfsleven kan medeverantwoordelijkheid nemen door te laten zien welke privacy-risico’s een
product met zich meebrengt. De consument kan daardoor een beter
geïnformeerde, eigen afweging maken om het product te kopen en te
gebruiken. Spy-camera’s en spionagesoftware zijn ontwikkeld met het
doel om de privacy van anderen te beperken. Hoewel in veel gevallen het
gebruik verboden is, zijn de producten nog vrij verkrijgbaar, en worden zij
ook steeds goedkoper, en makkelijker ongemerkt te gebruiken. Momenteel
is hiervoor geen vergunning vereist. Met het gevraagde onderzoek wordt
het mogelijk te beoordelen of, en zo ja hoe, de vrije verschaffing van
spionageproducten kan worden gereguleerd.
De ongelimiteerde beschikbaarheid van gezichtsherkenningstechnologie
voor private partijen zou een ernstige aantasting zijn van het recht om een
privéleven, te meer wanneer deze technologie gekoppeld kan worden aan
allerlei andere databestanden. Deze technologie bevordert ook de
betutteling van personen, zowel door de staat als door andere burgers.
Een onderzoek naar de mogelijkheden en gevolgen, en de manier om dit
te reguleren, is daarom van groot belang voor de vrijheid van mensen.
Ook is onderzoek nodig naar betere regulering van hobbydrones.
Hobbydrones brengen veel privacy-risico’s met zich mee, omdat
momenteel niet te achterhalen is wie de bestuurder is, omdat er geen
fysieke beperkingen zijn aan het vliegbereik, en omdat regelgeving
momenteel moeilijk of niet is te handhaven. Er is daarom behoefte aan
het beter beschermen van de vrijheid van de (potentieel) gefilmde
personen.
Door samen met het bedrijfsleven standaard protocollen voor vergetelheidsverzoeken te ontwikkelen wordt het efficiënter en makkelijker voor
zowel betrokken personen als voor bedrijven om relevante zoekresultaten
en data te doen «vergeten». De criteria voor dit vergeten moeten streng
zijn, maar ook makkelijk hanteerbaar. Gezamenlijk ontwikkelde protocollen
kunnen invulling geven aan de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven,
en het tegelijkertijd makkelijker maken voor burgers om hun vrijheidsrechten te handhaven.
Door technische ontwikkelingen is het nu heel makkelijk geworden om
ongemerkt privégesprekken op te nemen. Ook de SGP-fractie stelde hier
vragen over. Door het heimelijk opnemen niet langer toe te staan –
behoudens evident publiek belang zoals specifieke vormen van onderzoeksjournalistiek – kan de daadwerkelijk beleefde persoonlijke vrijheid
van mensen worden vergroot. Het bevordert dat mensen zich vrij voelen

2

Rechtbank Amsterdam, Nikki Lee Janssen/ G.S. Media B.V., datum 02-02-2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

10

om een vertrouwelijk gesprek te voeren, met minder angst dat het
gesprek stiekem wordt opgenomen.
Door het vergroten van het maatschappelijk bewustzijn over de eigen
verantwoordelijkheid bij privacybescherming zal uiteindelijk de persoonlijke vrijheid ook worden bevorderd, omdat men bewuster zal nadenken
over privacyvraagstukken, en zo hopelijk een betere afweging zal maken.
Europese en internationale samenwerking is nodig ter versterking van de
onderlinge privacy. Online privacy laat zich niet binden aan landsgrenzen.
Daarom dient de problematiek ook op internationaal niveau bestudeerd
en aangepakt te worden.
Verticale, Diagonale en Horizontale (Onderlinge) Privacy
De initiatiefnemer dankt de leden van de CDA-fractie ervoor dat zij
aandacht vragen voor de complexiteit van de afbakening van verschillende soorten privacy. In de initiatiefnota staat voorop de noodzaak om
meer aandacht te geven aan bescherming en bevordering van de privacy
tussen burgers onderling. Dit ter onderscheid van de al zeer oude – en
nog steeds relevante – discussie over de privacy van de burger ten
opzichte van de staat, de zogenaamde «verticale» privacy. De terminologie sluit gedeeltelijk aan bij die van de verticale grondrechten (van de
burger jegens de overheid) en de horizontale grondrechten (die tussen
burgers, inclusief rechtspersonen). De initiatiefnemer onderschrijft dat de
burger jegens grote bedrijven horizontale grondrechten kan uitoefenen,
en niet, althans niet direct, verticale grondrechten. In die zin behoren
grote bedrijven inderdaad in de horizontale categorie, samen met burgers.
Er zijn echter belangrijke redenen om nader onderscheid te maken tussen
de privacy-verhoudingen tussen burgers onderling en tussen burgers en
met name grote bedrijven.
In de maatschappelijke discussie over privacy is de verticale privacy tot
voor kort het zeer dominante «frame» geweest. Hoewel de verticale
privacy zeer relevant is, mag de aandacht hiervoor niet verblinden voor de
privacy-gevaren die uit andere hoeken komen. Naast het gevaar van de
overheid als George Orwell’s «Big Brother», is er inmiddels, door
technologische ontwikkelingen en de brede beschikbaarheid van
privacy-beperkende middelen, ook een reëel gevaar dat bedrijven en
burgers als «Little Brothers» alles zien en horen wat een mens doet.
De afgelopen jaren is er gelukkig steeds meer aandacht voor privacyinbreuken door bedrijven en organisaties. De Algemene Verordening
Gegevensbescherming (AVG) heeft hiervoor ook veel aandacht. De
noodzaak daarvan wordt onderstreept door de recente schandalen rond
Uber, Facebook en Cambridge Analytica, alsmede door diverse
datalekken, hacks en ander datamisbruik bij veel andere bedrijven en
organisaties.
Zoals de leden van de CDA-fractie – en in andere zin ook de leden van de
D66-fractie – terecht stellen, zijn privacy-inbreuken door bedrijven en
organisaties niet gelijk te stellen aan inbreuken die de staat kan maken. De
staat heeft immers voor de burger bijzondere rechtsstatelijke en democratische verantwoordelijkheden, en heeft daarenboven een groot aantal, dat
aan bedrijven niet beschikbaar staan. Maar sommige bedrijven, met name
grote data-bedrijven als Google en Facebook, zijn uitgegroeid tot
instanties met een grote machtspositie ten opzichte van de burger, en
hebben soms veel meer privacygevoelige gegevens van een burger dan
de overheid die heeft. Daarbij geldt dat voor veel mensen een leven
zonder diensten zoals nu geleverd door dergelijke bedrijven nauwelijks
denkbaar is. De machtspositie van dergelijke bedrijven is daarom zeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

11

groot, alsook de invloed op de privacy-beleving van de burger. Het zou
dan voor de huidige conceptuele doeleinden onjuist zijn dergelijke
bedrijven op een lijn te stellen met de individuele burger.
Kortheidshalve wordt daarom gesteld dat de burger met dergelijke grote
bedrijven een verticale relatie heeft. Met kleinere en/of minder invloedrijke
bedrijven heeft de burger dan wellicht een meer horizontale relatie. Men
zou ook, afhankelijk van het bedrijf, kunnen spreken van een meer of
mindere «diagonale» verhouding. Ter voorkoming van al te veel ingewikkeldheden, en gezien de focus van de initiatiefnota op de relatie tussen
burgers onderling (de onderlinge of horizontale privacy), is ervoor
gekozen te spreken over de «onderlinge privacy». Het gaat de initiatiefnemer uiteindelijk niet om de terminologie, maar om het resultaat.
Prioritering van privacy-schendingen?
In antwoord op de vragen van de D66-fractie merkt de initiatiefnemer op
dat het niet wenselijk is om privacy-schendingen door medeburgers
categorisch van ondergeschikt belang te vinden ten opzichte van
privacy-schendingen door overheden of door bedrijven. Het is niet evident
dat het ongewenst verspreiden van intieme beelden binnen de familie
minder erg is voor het slachtoffer dan verspreiding van dezelfde beelden
binnen een groep onbekende politieambtenaren. De leden van de fractie
van D66 waarderen in dit licht ongetwijfeld de recente Fokke & Sukkecartoon waarin de als puber gerepresenteerde hoofdpersonen zeggen zich
geen zorgen maken over de vraag of de inlichtingendiensten hun
browser-geschiedenis kennen, maar wel of hun moeder die kennis heeft.
Vanzelfsprekend heeft de overheid bijzondere verantwoordelijkheden, die
burgers niet hebben. Daarom zijn er ook vele juridische en praktische
waarborgen tegen het optreden van de overheid. Er is ook een groeiend
aantal waarborgen tegen het optreden van bedrijven. Op beide terreinen
is blijvende aandacht nodig. De initiatiefnemer vraagt nu bijzondere
aandacht voor de mogelijkheid van privacy-schendingen door
medeburgers. Het is de initiatiefnemer er niet om te doen om het belang
van de ene weg te strepen tegen het belang van het andere: het gaat er
juist om dat het belang van de verticale privacy niet mag verblinden voor
het belang van de horizontale, onderlinge privacy.
De paradox van de digitale samenleving
De initiatiefnemer deelt de zorgen van de leden van de CDA-fractie
aangaande het gevaar dat uitgaat van het geheel anoniem kunnen plegen
van online misbruik. Veel privacy-schenders kunnen profiteren van de
paradox van de digitale samenleving: voor gewone burgers is het
praktisch onmogelijk zich voor digitale gluurders te verschuilen, terwijl
digitale gluurders zich, althans voor zover het hun gluur-gedrag betreft,
juist heel makkelijk kunnen verschuilen.
Daar staat tegenover dat het ook niet wenselijk is – en de initiatiefnemer
gaat er van uit dat ook de leden van de CDA-fractie dat niet wensen – dat
iedereen op internet op ieder moment wordt herkend. Dit zou wellicht een
deel van het glurende misbruik beperken, maar tegelijkertijd ook juist de
privacy schenden die de initiatiefnota nu juist wil bevorderen. Het gaat
daarom om het vinden van de juiste middelen om privacy-schenders op te
sporen, te vervolgen en te bestraffen. Daarnaast gaat het om de bewustwording bij burgers, bedrijven en overheid van het belang van het
beschermen en bevorderen van de onderlinge privacy.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

12

Sociale normen en persoonlijke vrijheid
De initiatiefnemer is het eens met de leden van de CDA-fractie dat hoewel
persoonlijke vrijheid en de eigen verantwoordelijkheid van groot belang
zijn, men in een samenleving niet alleen is, en elk mens zich tot anderen
verhoudt. Dit is dan ook de grondslag voor discussies over hoe we
onderlinge privacy kunnen borgen. De in de initiatiefnota gedane
voorstellen beogen niet in zichzelf de samenleving te veranderen, noch
richting een meer individualistische, noch richting een meer collectivistische of andersoortige maatschappij. Het belang van bescherming van de
onderlinge privacy is groot, ongeacht ieders democratisch-politieke kleur
of sociaal-culturele vormingsgedachte.
De technologische ontwikkelingen brengen grote veranderingen teweeg
in de samenleving. De samenleving zal zich daaraan aanpassen,
goedschiks en kwaadschiks. Daar waar de ontwikkelingen de rechten van
individuen aantasten en/of het vertrouwen van mensen in elkaar
aantasten, roept de initiatiefnemer op tot het nemen van maatregelen.
Een deel daarvan zal zijn in de vorm van nieuwe regelgeving en
handhaving, een deel in de vorm van zelfregulering, samenwerking,
bewustwording en overleg.
Persoonlijke vrijheid en de data-economie
Met de leden van de D66-fractie deelt de initiatiefnemer de wens om zeer
zorgvuldig om te gaan met het door overheden en bedrijven verzamelen,
opslaan en (automatisch) analyseren van steeds meer gegevens van
individuen. Deze gegevensverwerking moet altijd op een zorgvuldige,
rechtmatige basis gebeuren. Binnen de juiste kaders kan gegevensverwerking bijdragen aan een grotere vrijheid van de mensen. De
data-economie biedt veel mogelijkheden voor levens-verbeterende
innovatie en economische ontwikkeling. Maar de data-economie kan ook
kwalijke gevolgen hebben. Het is daarom van groot belang om zonder
ideologische beperkingen te kijken naar het gehele privacy- en
dataverwerkings-vraagstuk, en daarbij ook genuanceerd te kunnen
focussen op relevante deelterreinen, zoals dat van de onderlinge privacy.
Normaal. Doen
De leden van de D66-fractie vragen vervolgens naar de recente campagneslogan van de VVD, naar aanleiding van zijn stelling dat iedereen het
recht heeft om gewoon gek te doen. De initiatiefnemer is blij te lezen dat
de slogan Normaal. Doen. indruk heeft gemaakt op de aan het woord
zijnde leden. Als liberale partij vindt de VVD dat eenieder de vrijheid moet
hebben om gewoon gek te doen. Dat vindt zij normaal, en zij doet daar
dus iets aan, onder meer middels de initiatiefnota. Zij ziet hiervoor geen
redelijk alternatief.
Dataprofiling en gezichtsherkenning
De leden van de D66-fractie vragen of burgers dan wel bedrijven meer
gebruik maken van data-profilering en gezichtsherkenningssoftware. In de
ogen van de initiatiefnemer is het gebruik van data-profilering en
gezichtsherkenning een punt van zorg, ongeacht wie dit doet. Er is dan
ook geen rechtvaardiging het ene zorgpunt niet te behandelen, omdat een
ander zorgpunt mogelijk nog vaker voorkomt. De initiatiefnemer vraagt
aandacht voor bijvoorbeeld het ernstige privacy-probleem dat ontstaat
zodra burgers eenieder op straat met gezichtsherkenning kunnen
herkennen, en zodoende van iedereen in live een groot deel van de
identiteit en persoonlijke geschiedenis kunnen vaststellen. Dit vernietigt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

13

niet alleen de anonimiteit van degenen die relatief anoniem willen zijn en
met rust gelaten willen worden – hetgeen belangrijke liberale waarden
vertegenwoordigt – maar faciliteert daarenboven ook een permanente
surveillance-samenleving. De surveillant is dan niet de zo gevreesde
alziende overheid, maar het alziende collectief van burgers. Het eindresultaat is mogelijk nog beklemmender, want niet beperkt door rechtsstatelijke en democratische controle.
Privacy-schommelingen?
De leden van de D66-fractie vragen waarom de VVD-fractie in de Eerste
Kamer tegen de motie-Franken heeft gestemd. De VVD-fractie vond de
motie niet onbelangrijk, maar wel overbodig. De Minister gaf in het debat
al aan dat hij de uitgangspunten van die motie onderschreef. De leden van
de D66-fractie vragen voorts naar een kwalificatie van de zogenaamde
PrivacyBarometer. Nog ongeacht eenieders subjectieve beoordeling van
deze subjectieve kwalificatie moet gezegd dat deze uiting van een
campagneorganisatie gericht is op het zeer beperkte concept van wat wij
nu de verticale privacy noemen. Het belang van privacy is veel groter dan
spreekt uit deze lobby-campagne.
Verborgen camera’s en het vrije leven
De initiatiefnemer dankt de leden van de SP-fractie voor hun positieve
woorden. Zij vragen om voorbeelden van relevante schendingen van de
persoonlijke vrijheid, zoals bedoeld in de initiatiefnota. Met de goedkope,
makkelijke en niet traceerbare beschikbaarheid van verborgen camera’s is
dan niet alleen niet te weten of men wordt gefilmd (zoals nu al het geval
is), maar het is dan ook in veel situaties aannemelijk dat dit daadwerkelijk
het geval is. En ook wanneer het niet daadwerkelijk zo is, dan zal de
aanzienlijke mogelijkheid dat het wel het geval is, veel mensen een
verontrust gevoel geven. Het heeft, in de woorden van het Europese Hof
voor de Rechten van de Mens, een «chilling effect» op de vrije expressie.
Het gevoel te allen tijde gefilmd te kunnen worden – of dit nu het geval is
of niet – beperkt de vrijheid. Nog meer, het schaadt het vertrouwen van
mensen in elkaar. Het zal voor velen ook het zelfvertrouwen aantasten. Dit
alles zal – zelfs wanneer er niet daadwerkelijk heimelijk gefilmd wordt –
een grote beperking zijn op de vrijheid. Onder meer het recht op een
privéleven en het recht op vrije expressie, zoals neergelegd de Grondwet
en het EVRM, is dan fundamenteel aangetast.
Eigen verantwoordelijkheid
De leden van de SP-fractie vragen ook naar een voorbeeld van het belang
van eigen verantwoordelijkheid. Dit belang blijkt onder meer uit de
gevolgen van het zelf delen van gevoelige persoonsgegevens, bijvoorbeeld met een eigen Facebook-profiel. Indien men daar publiekelijk
aangeeft een racistische mening te hebben, of een gênant filmpje van
zichzelf uploadt, dan kan men in redelijkheid vervolgens niet klagen dat dit
bekend wordt. Men heeft een eigen verantwoordelijkheid voor
zelf-publicatie. Daarbij hoort ook de verantwoordelijkheid de eigen
gevoelige data redelijkerwijs te beschermen, zoals men ook zijn of haar
huis op slot doet.
Maar het bestaan van de eigen verantwoordelijkheid is geen excuus of
vrijbrief voor kwaadwilligen, of dit nu inbrekers zijn, hackers, of mensen
die misbruik maken van andermans goede trouw, welke noodzakelijk is in
een vrije, op vertrouwen en solidariteit gebaseerde samenleving. In een
samenleving waar het steeds makkelijker wordt om de privacy van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

14

ander te schenden, heeft een beroep op de eigen verantwoordelijkheid
van het slachtoffer steeds minder waarde.
Autoriteit Persoonsgegevens, politie en justitie
Met de leden van de SP-fractie onderschrijft de initiatiefnemer het belang
van een goed geoutilleerde en goed functionerende Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Het is dan ook positief dat het budget van de AP in korte
tijd wordt verdubbeld, zoals de regering heeft aangekondigd. Het is ook
goed dat – mede op verzoek van zowel de SP als de VVD – nog dit jaar
wordt geëvalueerd hoe de AP en anderen in de praktijk omgaan met de
grote veranderingen die de inwerkingtreding van de AVG met zich
meebrengt. De initiatiefnota beoogt dat de op te richten ambtelijke
taskforce onderlinge privacy onderzoekt of, en zo ja welke, meer- en of
andere instrumenten nodig zijn om de onderlinge privacy te beschermen.
De leden van de SP-fractie verwijzen naar het rondetafelgesprek over
horizontale privacy op 7 december 2017. Uit dat gesprek bleek dat politie
maar ook justitie over onvoldoende kennis beschikken over de materie. De
leden van de SP-fractie vragen hoe deze achterstand kan worden
ingehaald. De initiatiefnota wil dat de op te richten ambtelijke taskforce
onderzoekt hoe dit gebrek kan worden verholpen; de initiatiefnemer wil
niet vooruitlopen op dat onderzoek. Wel kan nu al gesteld worden dat
politie en justitie doorlopend worden bijgeschoold inzake maatschappelijke en juridische ontwikkelingen. Illegale praktijken, zoals het onrechtmatig schenden van de onderlinge privacy, zullen deel moeten zijn van
het curriculum. Verder kan de initiatiefnemer zich voorstellen dat, zoals nu
al het geval is, specialisten binnen politie en justitie zich richten op
specifieke soorten van onrechtmatige praktijken, waaronder schendingen
van de privacy door burgers onderling. Voor uitwerking van de invulling
hiervan ziet de initiatiefnemer uit naar de input van de ambtelijke
taskforce.
Vergetelheidsverzoeken
Inzake vergetelheidsverzoeken is het zeker zaak, zoals de leden van de
SP-fractie aangeven, dat internetplatforms alle in aanmerking komende
verwijderingsverzoeken zo snel mogelijk honoreren. Het in de initiatiefnota opgenomen voorstel – waarvoor de initiatiefnemer dankbaar is
aan de heer Peter R. de Vries – ziet erop dat bij de afwegingen die
internetplatforms op dergelijke verzoeken maken, zij laten meewegen dat
de verzoeker aangifte heeft gedaan. Dit kan gelden als indicatie dat het
gaat om een strafbare publicatie, en dat hier sprake is van een zwaarwegend belang. Aangifte zal overigens niet in zichzelf voldoende of
noodzakelijke grond zijn voor honorering van een verzoek. De aangifte is
dan een relevante factor in de beoordeling.
Slachtofferhulp
Met de leden van de SP-fractie wil de initiatiefnemer opkomen voor de
slachtoffers van ernstige privacy-schendingen. Snel, laagdrempelig en
adequaat handelen van overheid en betrokken bedrijven is daarbij van
groot belang. De initiatiefnota vraagt ook om strafrechtelijke vervolging
van illegale praktijken, en schadevergoeding aan het slachtoffer, conform
het bestaande schaderecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

15

Brede definitie van wraakporno
Met de leden van de ChristenUnie en de leden van de CDA-fractie ziet de
initiatiefnemer het als apart delict strafbaar stellen van wraakporno liever
vandaag dan morgen gebeuren, en ziet hij het recent ingediende
wetsvoorstel als een positieve stap. De initiatiefnemer wil dit proces
geenszins vertragen. De initiatiefnota ziet daarnaast en daarenboven dat
diverse vergelijkbare vergrijpen met wraakporno op een lijn gesteld
kunnen worden, of ook onder deze definitie kunnen worden vervat. De
initiatiefnemer denkt hierbij aan ernstige schending van intimiteit zonder
dat daarbij sprake is van expliciete seksuele beelden. De nadere
uitwerking daarvan kan dan worden meegenomen in het huidige project
tot expliciete strafbaarstelling van wraakporno, dan wel later, indien dit
bevorderlijk zou blijken voor het snel in werking treden van het nieuwe
wetsvoorstel.
3. De stand van zaken
Algemene Verordening Gegevensbescherming
De leden van de CDA-fractie vragen naar de Algemene Verordening
Gegevensbescherming (AVG). De AVG ziet op gegevensverwerking in het
algemeen, ongeacht of dit door overheden, bedrijven, organisaties of
privépersonen wordt gedaan. Zij maakt echter een uitzondering voor
gegevensverwerking door een natuurlijk persoon bij de uitoefening van
een zuiver persoonlijke of huishoudelijke activiteit. De AVG en de
Uitvoeringswet AVG, die de Wet bescherming persoonsgegevens zullen
vervangen, hebben derhalve wel betrekking op de onderlinge privacy,
maar bestrijken niet het gehele terrein, en zijn daarenboven niet afdoende.
Zo is het heimelijk opnemen van gesprekken niet goed geregeld. Ook is de
proliferatie van verborgen camera’s en andere opnameapparatuur niet
gereguleerd. Ook is het de vraag in hoeverre bijvoorbeeld gezichtsherkenningssoftware voor privaat gebruik door de AVG wordt bestreken, en of,
voor zover dit wel het geval is, dit afdoende is voor de effectieve
bescherming van de onderlinge privacy.
Verborgen camera’s
In de door de leden van de CDA-fractie genoemde zaak Lopez Ribalda
stelde het EHRM vast dat het gebruik van verborgen camera’s in veel
gevallen in strijd is met het door het EVRM gegarandeerde recht op
eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, zelfs indien er sprake is van
verdenking van fraude. De initiatiefnemer beoogt niet deze jurisprudentie
ter sprake te stellen. De initiatiefnota constateert dat de verspreiding van
verborgen camera’s grote negatieve werking heeft op de onderlinge
privacy, en dat zelfs daar waar deze camera’s nog niet aanwezig zijn,
personen het redelijke vermoeden kunnen ontwikkelen dat zij toch gefilmd
worden. Ook dit tast de beleving van het mensenrecht op privacy aan.
Daar staat tegenover, zoals ook de initiatiefnota aan wil geven, dat er
situaties zijn waarin het publiek belang een rechtvaardiging biedt voor het
gebruik van verborgen camera’s. De nota noemt hierbij bijvoorbeeld het
belang van zekere categorieën van onderzoeksjournalistiek. Daarenboven
kan er ook in uitzonderlijke gevallen een zwaarwegend persoonlijk belang
zijn voor het gebruiken van een verborgen camera. Zo kan het ontmaskeren van bijvoorbeeld mensenhandel rechtvaardigen dat het slachtoffer
gebruik maakt van een verborgen camera.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

16

De initiatiefnemer vraagt de Minister, met behulp van de ambtelijke
taskforce, een juridische regeling te ontwikkelen die een balans vindt
tussen het mensenrecht van privacy en het belang, in uitzonderlijke
gevallen, om desondanks verborgen camera’s te gebruiken. De jurisprudentie van het EHRM kan hierbij mede als richtinggevend worden
beschouwd.
Een superspoedprocedure
De leden van de Groen Links-fractie vragen naar methoden om onrechtmatige beeldverspreiding tegen te gaan. Een daarvan is de voorgestelde
superspoedprocedure, analoog aan de procedure die nu al geldt voor
bescherming van intellectueel eigendom. De leden van de SGP-fractie
vragen of deze procedure, van artikel 1019e van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering, momenteel goed werkt. Dit lijkt het geval te
zijn. De zogenaamde ex parte-procedure staat sinds 1 mei 2007 in het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Het is de implementatie van de
Europese richtlijn 2004/48 over de handhaving van intellectueleeigendomsrechten. In de afgelopen elf jaar is een levendige jurisprudentie
ontwikkeld. Zie hiervoor onder andere de uitspraak van de rechtbank Den
Haag van 22 februari 2008, ECLI:NL:RBSGR:2008:BC4990; de uitspraak van
de rechtbank Rotterdam van 7 augustus 2008,
ECLI:NL:RBROT:2008:BD9629; de uitspraak van de rechtbank Den Haag
van 2 juni 2010, ECLI:NL:RBSGR:2010:BM6729; de uitspraak van de
rechtbank Utrecht van 29 oktober 2010, ECLI:NL:RBUTR:2010:BO2399; de
uitspraak van de rechtbank Haarlem van 13 januari 2011,
ECLI:NL:RBHAA:2011:BP0662; en de uitspraak van het gerechtshof
Arnhem-Leeuwarden van 20 december 2016, ECLI:NL:GHARL:2016:10382.
De indiener ziet dit als relevante basis voor het uitwerken van het idee een
vergelijkbare procedure in te voeren gericht op bestrijding van ernstige
privacy-inbreuken.
4. Beslispunt
Online aangifte
De leden van de VVD-fractie vragen naar het voorstel online aangifte bij
privacy-schendingen te faciliteren; in hoeverre is dit al mogelijk? Het is
momenteel voor relevante vormen van online delicten nog niet mogelijk
om digitaal aangifte te doen. Indien er bijvoorbeeld misbruik wordt
gemaakt van vormen van misbruik van persoonsgegevens, dient er
telefonisch contact opgenomen te worden. Ook politie en slachtoffers
bevestigen dat er nog veel onvolkomenheden zijn ter zake van online
aangifte doen.
Het recht op vergetelheid
De leden van de VVD-fractie vragen naar het voorstel om het gebruik
maken van het nu al bestaande recht op vergetelheid beter te faciliteren.
Het recht op vergetelheid is door het EHRM erkend als een mensenrecht
en moet dus tenminste in het gehele grondgebied bestreken door het
EVRM vorm worden gegeven. Internetplatforms die in dit gebied actief
zijn, zijn dus ook momenteel al gehouden vergetelheidsverzoeken in
behandeling te nemen. Nu gebeurt dit nog niet voldoende gestructureerd:
ieder platform doet het op de eigen manier. In gesprekken die de
initiatiefnemer heeft gevoerd met diverse internationale internetplatforms
constateerde hij interesse in een grotere harmonisatie van de verzoeksprocedures. Door de schaalvoordelen en precedentwerking kunnen ook
vele andere internetplatforms profiteren van een geharmoniseerd model.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

17

De leden van de VVD-fractie vragen ook naar het internationale aspect van
vergetelheidsverzoeken. In contacten met specifieke internetplatforms is
het vanzelfsprekend bevorderlijk als er een aanknopingspunt is in
Nederland, of tenminste in de Europese Unie. Diverse buitenlandse
internetplatforms hebben een dergelijk aanknopingspunt in Nederland,
zoals een vestiging of een vertegenwoordiger. Men denke hierbij
bijvoorbeeld aan Google en Facebook. Vele anderen zullen tenminste
enigerlei aanknopingspunt hebben in de EU. Het is daarom van belang dat
naast het werken aan het verbeteren van het recht op vergetelheid in
Nederland, dit ook op EU-niveau wordt opgepakt, en bijvoorbeeld ook in
fora zoals de Raad van Europa, de OESO en de Verenigde Naties.
Uiteindelijk is het van belang dat het als mensenrecht erkende recht op
vergetelheid effectief kan worden ingeroepen door allen die zich in
Nederland bevinden, ongeacht de locatie van de inbreukmaker. Mogelijk
te voorziene moeilijkheden bij de effectieve bescherming van dit recht
mogen echter niet gelden als reden om het recht dan maar te negeren: wij
moeten altijd streven naar effectieve rechtshandhaving, daar waar dit
mogelijk is.
Vertrouwen, intimiteit en publiek belang
De leden van de VVD-fractie vragen tevens naar de grenzen van
vertrouwen bij het delen van andermans intieme beelden. Verspreiding
van andermans intieme beelden moet met zeer grote terughoudendheid
worden betracht, voor zover er al een rechtvaardigingsgrond voor wordt
gevonden, bijvoorbeeld in het kader van een bijzonder justitieel
onderzoek. De initiatiefnemer kan zich voorstellen dat, voor zover er al
sprake is van het gerechtvaardigd doorgeven van dergelijke beelden, een
juridisch relevant onderscheid zou kunnen worden gemaakt tussen
bewuste en onbewuste verspreiders. De vraag hoe dit, voor zover
relevant, is vorm te geven, moet worden onderzocht door de in de
initiatiefnota voorgestelde ambtelijke taskforce. De uiteindelijke
toepassing van enig onderscheid in concrete gevallen is vanzelfsprekend
een zaak van de rechter.
Voor de beantwoording van de vraag van de VVD-fractie naar welke
publieke en/of private belangen het schenden van vertrouwen kunnen
rechtvaardigen verwijst de initiatiefnemer naar het antwoord op de vraag
van de leden van de CDA-fractie over het gebruik van onzichtbare
camera’s voor het opsporen van misstanden.
Onderzoeken en oplossen
In antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie over de al
lopende onderzoeken en voorstellen: de initiatiefnemer verzoekt de op te
richten ambtelijke taskforce om relevante partijen, zoals het Rathenau
Instituut en TNO, te betrekken bij het inventariseren van mogelijke
oplossingen voor problemen in de onderlinge privacy. Hierbij zal ook een
nadere inventarisatie moeten plaatsvinden van oplossingen die al in kaart
gebracht zijn.
Daarnaast stelt de initiatiefnemer dat hij het belang van onderlinge
privacy dusdanig uitgekristalliseerd en urgent vindt, dat hij voorstelt om
op korte termijn concrete privacy-bevorderende maatregelen te nemen.
Hij deelt met de leden van de CDA-fractie de wens om hierover blijvend
en diepgaand in gesprek te zijn, en de maatregelen doorgaand te
evalueren en waar nodig te laten evolueren. Dit mag echter niet in de weg
staan aan nu al daadkrachtig optreden ter bescherming van het mensenrecht van privacy en het effectief helpen van (potentiële) slachtoffers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

18

Concrete resultaten en middelen
De leden van de D66-fractie, de Groen Links-fractie en de ChristenUniefractie vragen naar de betekenis van de in de initiatiefnota genoemde
datum van 1 december 2018. Deze datum moet worden gezien als
richtdatum voor een eerste verslag van de Minister, bouwend op de
ambtelijke taskforce. Het is de bedoeling dat dan zoveel mogelijk concrete
voorstellen al zijn uitgewerkt. Het is niet de voorgestelde einddatum van
de taskforce; ongetwijfeld zal er dan nog veel werk te doen zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie en de ChristenUnie-fractie vragen
voorts naar de werking van de ambtelijke taskforce. Deze taskforce kan
worden samengesteld uit ambtenaren van de diverse betrokken departementen. Wat betreft de prioritering denkt de initiatiefnemer aan het
bestrijden van wraakporno, het beter reguleren van drones, de superspoedprocedure, het reguleren gezichtsherkenning, het onderzoeken van
een vergunningenstelsel voor verborgen camera’s, het wetsvoorstel tegen
heimelijke opnames, het harmoniseren van het recht op vergetelheid, en
vervolgens de andere maatregelen. De internationale onderzoeken
kunnen op langere termijn worden uitgevoerd.
Voor de vragen van de leden van de PvdA-fractie over versterking van de
kennis over onderlinge privacy en het honoreren van een verzoek tot
verwijdering, verwijst de initiatiefnemer graag naar de antwoorden op
soortgelijke vragen van de leden van de fractie van de SP.
Aangiften
De leden van de SGP-fractie vragen wat de belangrijkste factoren zijn die
ervoor zorgen dat er weinig tot niets gebeurt met aangiften op grond van
artikel 139f Sr (het verbod op heimelijk cameratoezicht). Mede op basis
van de ronde tafelgesprek van 7 december 2017 vermoedt de initiatiefnemer dat dit te maken heeft met een kennisachterstand bij de politie en
een prioritering bij het Openbaar Ministerie. Een vergroting van de kennis
over onderlinge privacy bij politie, OM en rechterlijke macht zal naar de
mening van de initiatiefnemer als effect kunnen hebben dat de aangiftes
beter zullen worden afgehandeld.
Belanghebbenden
De leden van de SGP-fractie vragen voorts of er niet vooral een taak ligt
voor het bedrijfsleven bij het opstellen van Europese standaarden inzake
privacy risico’s. Dat is zeker het geval, en de initiatiefnota stelt dan ook
voor dat het bedrijfsleven nauw wordt betrokken bij het opstellen van
deze standaarden, en ook overigens wordt betrokken bij het werk van de
ambtelijke taskforce, zoals ook andere belanghebbenden en onderzoeksinstituten hierbij betrokken behoren te worden.
5. Financiële paragraaf
Wat betreft de vragen van de leden van de fractie van de VVD en de
ChristenUnie over de kosten van diverse onderzoeken en voorstellen wil
de initiatiefnemer antwoorden dat de nadere uitwerking van de nu
voorliggende deeloplossingen binnen het bestaande budget kan
gebeuren, omdat zij kunnen worden uitgevoerd door de voorgestelde
ambtelijke taskforce, die beoogt nu al bestaande capaciteiten te bundelen.
Eventuele additionele kosten die sommige van de voorstellen zouden
kunnen opleveren zullen in kaart moeten worden gebracht door deze
ambtelijke taskforce.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 926, nr. 3

19