



Bijdrage tweede rondetafelgesprek over het Nederlands Slavernijverleden op 27 juni
2022
Blok E, 19:30-20:30
Maartje Duin

Geachte Kamerleden en overige aanwezigen,
Een paar weken geleden krijg ik, midden op de dag, een telefoontje van een onbekende
oudere dame. Ik meen een lichte paniek in haar stem te horen. ‘Ik heb hier al jaren een
prent aan de muur hangen’, zegt ze, ‘een erfstuk. Maar ik vind het afschuwelijk, en ik wil
ervan af.’
Ze stuurt mij een foto. De prent, zegt mijn lekenoog, moet van begin 19e eeuw dateren. Ik
herken een suikerplantage aan een rivier, met twee fraaie houten woningen op hoge
neuten, een fabriek, een sluis en een molen. Zwarte figuren, in het wit gekleed, lopen met
zakken te zeulen. Op de rivier roeien acht van hen een korjaal voort: een boot die uit één
boomstam is gesneden. Verderop, bij de molen, meert een zeilboot aan – om suiker in te
laden, denk ik. Op de oever staan gewichtige witte heren met hoge hoeden en in
pandjesjassen te overleggen. Hun armgebaren zeggen: hier worden zaken gedaan.
De mevrouw vertelt dat ze nooit het verband heeft gelegd tussen wat zich hier afspeelt en
de naam van de firma die er in sierlijke inktletters onder staat: haar achternaam. Nu moet ze
er iets mee. Weet ik raad?
Inmiddels kijk ik niet meer op van dit soort telefoontjes. Mijn mailbox zit vol met berichten,
vaak zeer persoonlijk en emotioneel, van mensen die hun familiegeschiedenis met andere
ogen zijn gaan bekijken sinds ze de podcast ‘De plantage van onze voorouders’ hoorden.
Daarin ga ik op zoek naar sporen van het slavernijverleden in mijn stamboom. Ik ontdek dat
mijn voormoeder bij de afschaffing van de slavernij in 1863 mede-eigenaar was van de
Surinaamse suikerplantage Tout Lui Faut, en leg contact met Peggy Bouva, nazaat van tot
slaafgemaakten van die plantage. Samen gaan we op onderzoek uit. We komen tot
gruwelijke ontdekkingen. Er lagen mensen aan de ketting op Tout Lui Faut, er werden
diensten van 48 uur gedraaid. Wie weigerde, kreeg de zweep.
Toen ik met dit project begon, had ik een persoonlijk en een maatschappelijk doel voor
ogen. Ik wilde mijn eigen ongemak met de thema’s slavernijverleden en racisme
overwinnen. En ik wilde dat andere - met name witte - Nederlanders deze thema’s als
onderdeel van hun eigen geschiedenis gingen zien.
Dat persoonlijke doel heb ik bereikt dankzij Peggy, mijn fantastische partner in crime, die het
gesprek, hoe ongemakkelijk ook, onvermoeibaar met mij aan bleef gaan. Ook nu, twee jaar
nadat de podcast uitkwam, trekken we nog samen het land door om dat maatschappelijke
doel te bereiken. Op scholen, in Rotaries, op advocatenkantoren, bij de politie of de omroep:
overal proberen we mensen hun eigen ongemak met dit onderwerp te laten overwinnen.

Met ons werken vele anderen hard om hetzelfde te bereiken. Maar het is een té grote taak.
Nog steeds zien veel Nederlanders het slavernijverleden als iets van, vooral, ‘die
Surinamers’. Nog te weinig als een geschiedenis van ons allemaal. En daar ligt een taak voor
u, Kamerleden.
Er is een kleine groep Nederlanders wier familiegeschiedenis tot eeuwen terug is vastgelegd.
Mensen als deze mevrouw aan de telefoon. Mensen als ik, die in het Nationaal Archief in
Den Haag de handtekening van mijn voormoeder onder een notariële akte zag staan. Bij de
afschaffing van de slavernij keerde de Nederlandse overheid haar als mede-eigenaar
‘tegemoetkomingsgelden’ uit – terwijl Peggy’s voorouders nog 10 jaar plantage-arbeid
moesten blijven verrichten. Het stond er, zwart op wit.
Maar voor een veel grotere groep Nederlanders is die link met het slavernijverleden minder
tastbaar. Hun voorouders voeren mee als matroos op een slavenschip, ze draaiden touwen
gedraaid, bakten brood of stookten jenever voor de bemanning. Ze kwamen roemloos om in
een Surinaams moeras, op jacht naar mensen die hun vrijheid zochten. Ze sloten in Utrecht
verzekeringen af, verkochten koffie in Joure, misschien aten ze alleen maar cake met suiker
in Maastricht.
Voor deze Nederlanders is het slavernijverleden nooit zichtbaar geweest. Niet in hun huis,
niet in hun stad, niet in hun geschiedenisboeken. En nu zien zij alleen maar dat een
traditioneel kinderfeest hen wordt afgepakt door een stel activisten uit de randstad. Waar
komen die opeens vandaan?
Geachte Kamerleden: maak ons slavernijverleden iets van álle Nederlanders. Geef ons meer
prenten aan de muur waar wij niet van weg kunnen kijken. Faciliteer meer ongemakkelijke
gesprekken zoals die tussen Peggy en mij.1
Vernoem straten naar de helden die zich tegen slavernij verzetten, niet alleen in Amsterdam,
maar juist ook in Dokkum en Breda. Bedenk een variant op de ‘Stolpersteine’ voor de huizen
van plantage-eigenaren – en leg die óók in Driebergen neer, óók in Hummelo, óók in Tiel2.
Organiseer Keti Koti dialoogtafels3, diepgaande ontmoetingen tussen wit en zwart over de
gevolgen van het slavernijverleden. Op het Binnenhof én op het Vrijthof.
Maak van Keti Koti een nationale herdenking en een vrije dag. En laat het staatshoofd
excuses maken, om te laten zien: dat was de samenleving die wij waren, dit is de
samenleving die wij willen zijn.

1

Peggy Bouva, Rehana Ganga en ik richtten Stichting Tout Lui Faut op om ontmoetingen tussen nazaten van tot
slaafgemaakten en nazaten van plantage-eigenaren of andere betrokkenen bij de slavernij te faciliteren.
2
Mapping Slavery heeft alle adressen van Nederlanders die in 1863 voor hun plantage-bezittingen
gecompenseerd werden, in kaart gebracht. https://mappingslavery.nl
3
De algemene doelstelling van de Keti Koti Dialoog Tafel, een door Mercedes Zandwijken en Machiel Keestra
vormgegeven nieuw ritueel, is het vergroten van het bewustzijn van de innerlijke en sociale conflicten en
blinde vlekken die voortkomen uit de complexe historische en sociale achtergronden van het Nederlandse
slavernij en koloniale verleden en het verkrijgen van nieuwe inzichten die leiden tot een samenleving vrij van
discriminatie en racisme. https://www.ketikotitafel.nl

De mevrouw aan de telefoon heb ik geadviseerd om haar prent aan een gemeentelijk archief
te schenken. Dat gaat ze doen. Het tafereel van de plantage staat toch al in haar geheugen
gegrift. Nu nog in dat van de rest van Nederland.
Dank u wel.