Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1452

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 juli 2017
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 13 juni 2017 over het Cijfermatig overzicht van de financiële
verplichtingen van Nederland ten opzichte van de EU (Kamerstuk
21 501-07, nr. 1445), over het EU-voorstel: Mededeling Technische
aanpassing financieel kader 2018 in overeenstemming met ontwikkeling
bni COM (2017) 220, het EU-voorstel: Mededeling Gevolgen voor de
EU-begroting 2018 als herziening MFK 2014–2020 niet wordt goedgekeurd
COM (2017) 290 en het EU-voorstel: Openbare raadpleging over het
Europees burgerinitiatief.
De vragen en opmerkingen zijn op 3 juli 2017 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 6 juli 2017 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Azmani
De adjunct-griffier van de commissie,
Buisman

kst-21501-07-1452
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben geen verdere inbreng. Zij geven aan
dat zij die inbreng hebben gegeven bij het AO MFK waarbij zij aanwezig
waren.
De leden de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
stukken. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met enige verbazing kennis genomen
van de zeer korte brief over de uitstaande garanties in de Europese Unie.
Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van de stukken die
geagendeerd zijn voor het schriftelijk overleg over het MFK. De leden
hebben daarover enkele vragen en opmerkingen
Meerjarig Financieel Kader
De leden van de PVV-fractie vragen of er financiële consequenties volgen
uit de tussentijdse herziening van het MFK 2014–2020 voor Nederland? Zo
ja, wat houden deze consequenties in? Zij vragen of de Minister gedetailleerd kan aangeven waar de extra miljarden voor worden/zijn uitgetrokken. Hoeveel geld wordt er vrijgemaakt voor noodhulp aan
vluchtelingen?
Antwoord:
De tussentijdse evaluatie van het MFK heeft in principe geen
financiële consequenties voor de Nederlandse EU-afdrachten. De
raming van de Nederlandse afdrachten is gebaseerd op het
betalingenplafond van het MFK. Aangezien de tussentijdse
evaluatie de MFK-plafonds ongewijzigd laat, heeft de tussentijdse
evaluatie in principe geen effect op de totale omvang van de
Nederlandse afdrachten. De tussentijdse evaluatie leidt wel tot
beperktere marges om onvoorziene uitgaven binnen het betalingenplafond op te vangen. Dit is ook beschreven in de Kamerbrief
over de tussentijdse evaluatie van 30 september 2016.1
De onderstaande tabel geeft een overzicht van de extra investeringen die met het akkoord over de tussentijdse evaluatie
mogelijk gemaakt worden. De investeringen worden gefinancierd
via het aanspreken van de resterende marges onder het
MFK-plafond en via herschikking. Ten opzichte van het Commissievoorstel, is de totale intensivering verlaagd van 6,3 miljard
naar 6 miljard euro. Ook worden middelen ingepast via
herschikking. Dit is in lijn met de Nederlandse wens.

1

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1160.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

2

Tabel: Intensiveringen akkoord tussentijdse evaluatie (20 juni 2017)
Intensiveringen 2017–2020 in vastleggingen
(miljoenen EUR)
1.a. Concurrentievermogen1
Horizon 2020
CEF Transport
Erasmus+
COSME
Wifi4EU
EFSI

875
200
300
100
100
25
150

1.b. Cohesiebeleid (Jeugdwerkgelegenheidsinitiatief)

1.200

3. Veiligheid en burgerschap

2.549

4. Extern beleid2

1.385

Totaal

6.009

1
2

Waarvan 875 miljoen euro gefinancierd via herschikking.
Waarvan 70 miljoen euro gefinancierd via herschikking.

De hulp aan vluchtelingen wordt met name gefinancierd vanuit
begrotingscategorie 3, veiligheid en burgerschap, en categorie 4,
extern beleid. De middelen voor categorie 3 worden onder andere
ingezet voor de Europese Grens- en Kustwacht, Europees
asielbeleid en het instrument voor noodsteun binnen de EU. De
middelen voor categorie 4 worden ingezet voor het wegnemen
van oorzaken van migratie via meer investeringen in ontwikkelingslanden, het bevorderen van terugkeer en het verbeteren van
grens- en kustbewaking in de belangrijkste herkomst- en transitlanden van migranten.
De leden van de PVV-fractie vragen vervolgens het klopt dat er ten minste
1,3 miljard euro wordt vrijgemaakt om onmiddellijk beschikbaar te
hebben in geval van nieuwe noodsituaties? Wat wordt er precies verstaan
onder een noodsituatie en wie kan er aanspraak maken op het geld? De
leden van de PVV-fractie vragen of nog meer flexibiliteit in het MFK niet
juist een carte blanche betekent voor de EU om geld uit te geven? Hoe
verhoudt meer flexibiliteit zich met het accountingsprincipe van jaarperiodiciteit dat de Europese Rekenkamer hanteert?
Antwoord:
In het akkoord over de tussentijdse evaluatie is besloten tot een
beperkte uitbreiding van de omvang van de speciale instrumenten. Door inzet van de speciale instrumenten kan gereageerd
worden op onvoorziene situaties, zoals noodsituaties. De
noodhulpreserve wordt uitgebreid van 250 miljoen euro per jaar
naar 300 miljoen euro per jaar (prijzen 2011). De omvang van het
flexibiliteitsinstument neemt toe van 500 miljoen euro per jaar
naar 600 miljoen euro per jaar(prijzen 2011). Als laatste worden
de mogelijkheden uitgebreid om met onbenutte middelen tussen
de afzonderlijke instrumenten te schuiven. Ten opzichte van het
voorstel van de Europese Commissie is in het akkoord over de
tussentijdse evaluatie de additionele flexibiliteit door de lidstaten
beperkt. Het betreft hoofdzakelijk het niet overnemen van een
voorstel voor een Europese crisisreserve, die door de lidstaten
niet als noodzakelijk werd beoordeeld.
De criteria om deze speciale instrumenten te kunnen inzetten
staan omschreven in de MFK-verordening. Het flexibiliteitsin-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

3

strument staat omschreven in artikel 11 en kan ingezet worden
voor uitgaven die in een bepaald jaar niet meer binnen het
desbetreffende uitgavenplafond ingepast kunnen worden. De
noodhulpreserve staat beschreven in artikel 9 van de
MFK-verordening en kan ingezet worden in onvoorziene situaties
voor humanitaire operaties, crisismanagement en grote druk als
gevolg van migratiedruk aan de buitengrenzen van de Unie.
De verruiming van de capaciteit van de speciale instrumenten
verhoogt de mogelijkheden voor de EU om te reageren op
onvoorziene omstandigheden. Over de inzet van de middelen van
de EU, dus ook uit de speciale instrumenten, wordt gezamenlijk
besloten door de lidstaten en het EP, op basis van een voorstel
van de Europese Commissie. Er is dan ook geen sprake van een
carte blanche of van doorkruising van de jaarperiodiciteit als
gevolg van de uitbreiding van de capaciteit van de hierboven
beschreven speciale instrumenten.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering verwacht dat er
binnenkort een akkoord wordt gesloten over de tussentijdse herziening
van het MFK, en zo ja, tijdens welke Raad? Wat is de volgende stap indien
de tussentijdse herziening niet wordt goedgekeurd?
Is de regering het met de SP-fractie eens dat de gevolgen van het niet
goedkeuren van de tussentijdse herziening niet opgevat zullen worden
«als een teken van onvoldoende Europese eenheid en een gebrekkig
vermogen om op plotselinge crises te reageren», zoals de Commissie
beweert?
De leden van de SP-fractie vragen ook of de regering het een probleem
acht indien er eventueel bezuinigd wordt op de beschikbare marges voor
landbouw, mocht de tussentijdse herziening niet worden goedgekeurd?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe zijn inschatting is dat
de tussentijdse herziening wordt goedgekeurd. In de mededeling van de
Europese Commissie stelt de Europese Commissie dat de EU haar
slagkracht verliest wanneer de tussentijdse herziening niet slaagt. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister of hij deze analyse van de
Europese Commissie deelt en indien dit het geval is welke middelen de
Nederlandse regering heeft om er voor te zorgen dat deze herziening
succesvol wordt afgerond. Opvallend genoeg wordt de Brexit niet
genoemd in de mededeling van de Europese Commissie. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister aan te geven welke gevolgen volgens hem
de Brexit heeft op de tussentijdse herziening en of de Brexit en de
herziening überhaupt los van elkaar te behandelen volgens de Minister.
Antwoord:
Er is een akkoord bereikt over de tussentijdse evaluatie van het
MFK tijdens de Raad Algemene Zaken van 20 juni 2017. De Raad
had reeds op 7 maart een akkoord bereikt over de tussentijdse
evaluatie, waarna op 5 april ook het EP instemde. Dit akkoord
wijkt niet af van het beginselakkoord dat in de Raad in november
2016 is overeengekomen2. Het akkoord is nu formeel door de
Raad bevestigd. De Kamer is hierover geïnformeerd via het
verslag van de RAZ dat op 23 juni aan uw kamer is verzonden.
De leden van de CDA-fractie vragen daarnaast naar de mogelijke
verbinding tussen de tussentijdse evaluatie van het MFK en de
2

Kamerstuk 21 501-02, nr. 1696.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

4

Brexit. De tussentijdse evaluatie stelt geen wijzigingen voor naar
aanleiding van het vertrek van het VK; daar is deze evaluatie niet
voor bedoeld. Het kabinet is van mening dat het VK moet voldoen
aan alle verplichtingen aangegaan tijdens het lidmaatschap,
waaronder die van het huidige MFK.3
De leden van de PVV-fractie vragen of uit de mededeling COM (2017) 290
final blijkt dat de Europese Commissie rekening houdt met een besluit van
de Europese Raad tot verlengen van de Faciliteit voor vluchtelingen in
Turkije. Is een verlenging aan de orde (geweest)? Wat is de positie van
Nederland?
Antwoord:
Op 25 november 2015 presenteerde de Europese Commissie het
besluit om een Faciliteit voor Vluchtelingen in Turkije (FRIT) op te
richten om Turkije bij te staan in de opvang van vluchtelingen in
Turkije. De eerste tranche van de faciliteit heeft een omvang van
EUR 3 miljard cumulatief over de jaren 2016 en 2017. Daarvan is
inmiddels EUR 1,6 miljard gecontracteerd. De Europese
Commissie, die een coördinerende rol t.a.v. de identificatie en
allocatie van de middelen heeft, zal een eventuele tweede
tranche van EUR 3 miljard pas agenderen wanneer de eerste
tranche volledig is gecontracteerd en de implementatie van de
projecten beoordeeld kan worden. Dit is nu dus nog niet aan de
orde.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan aangeven hoe zij
uitvoering gaat geven aan de twee aangenomen moties van het lid Hijink
die betrekking hebben op het in kaart brengen van de uitvoeringskosten
van de EU-begroting (Kamerstuk 21 501-20, nrs. 1243 en 1244)?

Antwoord:
Het Ministerie van Financiën start zeer binnenkort een onderzoek,
waarbij wordt nagegaan bij alle relevante ministeries en
(Rijks-)uitvoeringsorganisaties, inclusief de Auditdienst Rijk, wat
de uitvoeringskosten zijn. Daarover zal dit najaar worden
gerapporteerd aan de Tweede Kamer via een brief. In deze brief
worden ook de uitvoeringskosten van de EU-instellingen
beschreven.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering een appreciatie kan
geven van het reflectiepaper van de Europese Commissie over de
toekomst van de Europese financiën? Klopt het dat de Brexit een gat in de
begroting zal slaan van 9 tot 12 miljard per jaar? Hoe verhoudt dit bedrag
zich tot de opvatting dat de Brexit niet afgewenteld mag worden op
Nederland? Betekent dit dat de totale EU-begroting verkleind dient te
worden, wat de regering betreft?
Antwoord:
Op 28 juni is het reflectiepaper over de financiering van de EU
door de Commissie gepubliceerd. Een appreciatie van dit paper
volgt spoedig.
In de Kamerbrief van 19 mei is toegelicht dat de gevolgen van de
Brexit voor Nederlandse afdrachten afhankelijk zijn van de
uitkomsten van de onderhandelingen over de budgettaire
afwikkeling (scheidingsrekening) van het vertrek van het VK. De
3

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1232.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

5

inzet van de EU-27, waaronder Nederland, is dat het VK moet
voldoen aan alle verplichtingen aangegaan tijdens het lidmaatschap, waaronder die van het huidige MFK. Als het VK hieraan
voldoet, heeft dit geen gevolgen voor de Nederlandse afdrachten
aan de EU-begroting tot eind 2020.
De gevolgen van de Brexit voor de Nederlandse afdrachten in het
nieuwe Meerjarig Financieel Kader (MFK) hangt af van drie
elementen: de bijdrage van het VK aan de EU na 2020, de
uitkomst van de MFK onderhandelingen over de omvang van de
EU-uitgaven en de uitkomsten van de onderhandelingen over het
Eigen Middelenbesluit over de financiering van de EU-uitgaven.
Zoals ook in de Kamerbrief van 19 mei is toegelicht was de
afdracht van het VK in 2015 21 miljard en zijn de EU-uitgaven in
het VK 7 miljard. Het verschil bedraagt 14 miljard euro.4 Volgens
Nederland moet de totaalomvang van het MFK dusdanig naar
beneden bijgesteld worden dat het verschil door het uittreden
van het VK volledig wordt opgevangen. Dit betekent dat
EU-uitgaven in EU-lidstaten moeten dalen.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering de opvatting van deze
leden deelt dat het systeem van kortingen op de EU-afdracht alleen kan
worden afgeschaft indien het bedrag dat lidstaten die gebruik maken van
een korting afdragen, teruggebracht wordt met minstens het bedrag van
de kortingen?
Antwoord:
De korting op de EU-afdracht staat momenteel niet ter discussie.
Voor het volgende MFK zal er opnieuw onderhandeld moeten
worden over zowel de uitgaven van de EU als de afdrachten
waarmee de lidstaten de EU-uitgaven financieren. Uitgangspunt
van Nederland in deze onderhandelingen is dat de Nederlandse
afdracht niet mag stijgen ten gevolge van de Brexit en dat de
Nederlandse bijdrage in lijn moet zijn met die van andere landen
met een vergelijkbaar welvaartsniveau.
De SP-leden vragen of de regering kan ingaan op de opmerking van de
Europese Commissie dat het vermogen om binnen de EU-begroting in de
periode 2017–2020 op andere onvoorziene gebeurtenissen te reageren
ernstig wordt beperkt? In hoeverre gaat het volgens de regering in het
geval van het EFSI en de genoemde nieuwe initiatieven om «onvoorziene
omstandigheden»? Hoe oordeelt de regering over het Europees solidariteitskorps en het verwachte voorstel voor een industrieel ontwikkelingsprogramma voor Europese defensie?
Antwoord:
Een groot deel van de fondsen in de Europese begroting ligt vast
voor 7 jaar. Het gaat hierbij met name om fondsen die zijn
toebedeeld aan het cohesiebeleid en landbouw. Nederland is
voorstander van meer flexibiliteit in de Europese begroting zodat
tussen verschillende uitgavencategorieën geschoven kan worden.
Met meer flexibiliteit zou het ook mogelijk zijn om prioriteiten te
stellen en bijvoorbeeld initiatieven als EFSI in de te passen in de
Europese begroting.
Nederland ondersteunt de doelstellingen van het Solidariteitskorps, maar heeft bij enkele elementen wel kanttekeningen die
bij nadere uitwerking verbeterd zouden moeten worden. Belang4

De aansluiting naar de gevraagde 9 tot 12 miljard kan onder andere worden verklaard door de
douaneheffingen in het VK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

6

rijkste kanttekeningen zijn dat arbeidsmarktverdringing en
overige ongewenste effecten op de arbeidsmarkt voorkomen
moeten worden en dat activiteiten die onder de vlag van het
Solidariteitskorps plaatsvinden een duidelijke Europese toegevoegde waarde moeten hebben. Voor een nadere toelichting
verwijs ik u naar de Kamerbrief informatievoorziening nieuwe
Commissievoorstellen van 30 juni jl. waarin een uitgebreidere
appreciatie van het voorstel wordt gegeven.5 Over de Europese
defensieplannen zult u binnenkort een BNC-fiche met appreciatie
ontvangen.
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat grofweg 75% van de
Europese uitgaven besteed wordt aan landbouw- en cohesiebeleid, en 2%
aan veiligheid en grensbewaking? Hoe oordeelt u over deze verhouding?
Waarin zou de EU wat de regering betreft significant meer moeten
investeren? En waarin minder?
Antwoord:
In het MFK zijn de uitgaven van de EU per begrotingscategorie
uitgesplitst. Voor het MFK van 2014–2020 wordt ca. 34 procent
uitgegeven aan cohesiebeleid (categorie 1b) en ca. 39 procent
aan landbouwbeleid (categorie 2). Er wordt ca. 2 procent besteed
aan veiligheid en burgerschap (categorie 3).
Het kabinet ziet voor het nieuwe MFK andere prioriteiten voor de
allocatie van EU gelden dan de huidige besteding. Het kabinet is
voorstander van een gemoderniseerde, toekomstgerichte en
financieel houdbare EU meerjarenbegroting. Dit impliceert ten
eerste dat het MFK meer moet worden gericht op prioritaire
thema’s waarbij financiering vanuit de EU-begroting meer effect
heeft dan financiering via de nationale begrotingen: a) innovatie
en slimme groei, b) duurzaamheid, energie en klimaat, c) interne
en externe veiligheid, waaronder migratie. Nederland zet
daarnaast in een inhoudelijke modernisering van met name het
GLB en het cohesiebeleid: het GLB moet de marktoriëntatie en de
duurzaamheid van de landbouw versterken en het cohesiebeleid
moet primair gericht zijn op economische en sociale aansluiting
van minder ontwikkelde lidstaten. Daarnaast moet de efficiëntie
worden vergroot door het verminderen van uitvoeringslasten.
Uitgavenreductie is vervolgens onder andere mogelijk door het
verminderen van directe inkomenssteun binnen het landbouwbeleid en het beperken van de ontvangsten uit structuurfondsen
voor rijke lidstaten.
De SP-leden vragen hoe de regering oordeelt over het conditioneel maken
van EU-gelden? Kan de regering de politieke akkoorden over de
versterking van specifieke programma’s op een rijtje zetten?
Antwoord:
In het huidige MFK zijn, mede op voorspraak van Nederland,
diverse conditionaliteiten verbonden aan de uitkering van
EU-gelden. Zo kan de uitkering van middelen uit het cohesiebeleid worden opgeschort indien een lidstaat herhaaldelijk niet
voldoet aan de Europese macro-economische en/of budgettaire
afspraken. In de vormgeving van het nieuwe MFK kan worden
gedacht aan het beter laten aansluiten van de bestedingen van
het EU-budget op de implementatie van structurele hervormingen.
5

Kamerstuk 34 738, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

7

De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan aangeven hoe groot
de ongebruikte betalingsmarges op het moment van schrijven zijn? De
leden van de SP-fractie vragen of de marge voor onvoorziene uitgaven
volgens de regering hoog genoeg is om te reageren op onvoorziene
uitdagingen op het gebeid van veiligheid en de intra-EU dimensie?
Antwoord:
De omvang van de resterende marges is afhankelijk van de
implementatie van de huidige EU-begroting en uitkomsten van de
onderhandeling over de EU-begroting voor 2018. Na een akkoord
over de begroting voor 2018 geeft de Europese Commissie een
actueel beeld van de resterende marges. Nederland is van mening
dat de resterende marges beperkt zijn. Tijdens de onderhandelingen over de EU-begroting voor 2018 zet Nederland in op
verruiming van de resterende marges. Hiermee vergroot
Nederland de mogelijkheden om te kunnen reageren op onvoorziene omstandigheden.
Financiële verplichtingen
De leden van de PVV-fractie verwijzen naar de cijfers van de Annual
Accounts, stand 31 december 2015. Zij verwijzen naar de openstaande
verplichtingen (reste à liquider – RAL) van 217.692 miljoen euro, die in de
komende jaren naar verwachting doorstijgen. Deze leden willen weten
waar deze openstaande verplichtingen uit bestaan. Wat is de oorzaak van
deze stijging? Hoe hoog zal de stijging oplopen? Welke gevolgen heeft dit
voor Nederland?
Antwoord:
Op 23 juni 2017 zijn de Annual Accounts over 2016 beschikbaar
zijn gekomen.6 De cijfers in deze Annual Accounts 2016 (AA
2016) wijken af van de cijfers over 2015. Deze meest recente
cijfers zullen in deze beantwoording worden gebruikt.
Op pagina 63 van de AA 2016 wordt de totale uitstaande RAL
benoemd. Deze was op 31 december 2016 238.328 mln. Hieruit
blijkt dat de RAL voor het overgrote deel bestaat uit verplichtingen in categorie 1b (cohesiebeleid, 139.316 mln.), gevolgd
door categorie 1A (concurrentiekracht, 35.622 mln), categorie 2
(landbouw, 33.947 mln.), en categorie 4 (extern beleid,
24.974 mln.). In tabel 2.9 in de AA 2016 (p. 71–2) is de RAL per
beleidsterrein opgenomen.
De reden dat sprake is van een RAL, ligt gelegen in de systematiek van de EU-begroting en de meerjarige programma’s. Aan
het begin van een MFK-periode worden veel meerjarige
programma’s opgesteld en worden verplichtingen aangegaan,
waarbij betaling pas volgt na afloop van een programma of
wanneer er gefactureerd wordt. Bij infrastructurele projecten is
dit het gemakkelijkst voor te stellen: de plannen zijn er al wel, de
verplichtingen worden aangegaan, maar de bouw en daarmee
facturen laten nog op zich wachten. Net zoals in de eerste jaren
van het huidige MFK RAL uit het vorige jaar werd afbetaald, is
het de verwachting dat de RAL aan het einde van deze
MFK-periode (2020) pas in de loop van het volgende MFK zal
worden afbetaald. Een overzicht van de huidige RAL en uit welk
jaar de verplichtingen stammen is te vinden in tabel 2.10 in de
AA 2016 (p. 73–4). Naar verwachting is de RAL eind 2020 op zijn
6

http://ec.europa.eu/budget/library/biblio/publications/2017/EU_Annual_Accounts_2016_en.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

8

piek met ca. 254 miljard. Het ritme van de programma’s met een
focus op backloading in het MFK zorgt voor een stijging. De
omvang van de RAL heeft geen gevolgen voor de totale omvang
van de Nederlandse afdrachten, maar kan wel gevolgen hebben
voor de volatiliteit van deze afdrachten. Zo leidden eerdere
vertragingen bij de implementatie van het structuur- en cohesiebeleid tot verschuivingen in de betalingen en dus nationale
afdrachten. Deze vertragingen worden direct verwerkt in de
raming van de Nederlandse afdrachten.
Ook wijzen deze PVV-leden op de verplichtingen (significant legal
commitments) à 376.303 miljoen euro, die zullen afnemen omdat een
gedeelte hiervan in de komende jaren tot betaling komt. Zij willen weten
waar deze niet-vastgelegde verplichtingen uit bestaan.
Antwoord:
De significant legal commitments bestaan allereerst uit
zogenaamde multiannual actions under shared management
t.w.v. 276.351 mln. In de Annual Account 2016 (p. 45–46) zijn
deze fondsen onder gedeeld beheer toegelicht; ze bestaan voor
het overgrote deel uit cohesiegelden (215.702 mln) en uit
landbouwgelden (60.641 mln).
De rest van de significant legal commitments bestaan uit de
volgende posten (in mln. euro):
•
•
•
•
•
•

Connecting Europe Facility (CEF)
Copernicus
Galileo
Fisheries agreements (EMFM)
Operating lease commitments1
Other contractual commitments2

13.799
2.393
523
247
891
485

•

Totaal

18.338

1

Zie bijlage 1, 5.3.1.
Dit bestaat bijvoorbeeld uit middelen voor de bouwcontracten en contracten m.b.t. kernfusieprogramma ITER.

2

Dit brengt het totaal aan significant legal commitments op
294.689 mln.
Daarnaast wijzen de leden van de PVV-fractie op de nog te verwachten
uitgaven in het restant van het MFK die niet onder de RAL of de significant
legal commitments vallen, zoals bijvoorbeeld landbouwsubsidies en
administratieve uitgaven. De leden vragen waaruit deze te verwachten
uitgaven specifiek uit bestaan. Hoe groot is het aandeel administratieve
uitgaven?
Antwoord:
De RAL verwijst naar verplichtingen die al in een begroting zijn
opgenomen. De significant legal commitments verwijzen naar
toekomstige uitgaven die nog niet in verplichtingen en betalingen
zijn vastgelegd, maar waarvan al wel duidelijk is dat ze gaan
volgen. Een voorbeeld betreft meerjarenprogramma’s (uit de
zogenaamde «enveloppen») waarbij specifieke verplichtingen en
betalingen nog moeten worden opgenomen in toekomstige
EU-begrotingen. De PVV-fractie vraagt naar verplichtingen die
hier nog niet onder vallen en nog in een begroting moeten
worden opgenomen. Dit zijn een gedeelte van Categorie 1A

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

9

(concurrentiekracht, bijv. niet zijnde CEF en Galileo), pijler 1
uitgaven van categorie 2 (landbouw, directe betalingen), een
gedeelte van te uitgaven aan categorie 3 (Veiligheid & Burgerschap), en uitgaven aan categorie 4 (extern beleid) en 5 (administratie, ruim 10 mld. euro per jaar).
De leden van de CDA-fractie merken op er daarbovenop nog 63 miljard op
de balans van de Unie staat voor pensioenverplichtingen. Dat is op zijn
minst opvallend, omdat de EU vindt dat lidstaten pensioenen niet
allemaal op een omslagbasis dienen te financieren. Toch doet ze dat zelf
wel en de verplichtingen zijn niet mis. De leden van de CDA-fractie vragen
de Minister om nader aan te geven voor wie deze pensioenverplichtingen
zijn, en wat de EU doet om deze post kleiner te laten worden in de
toekomst.
Tot slot wijzen de PVV-leden op de pensioenverplichtingen van de EU. Zij
vragen de Minister of hij een gedetailleerd overzicht kan geven van deze
pensioenverplichtingen, uitgesplitst naar ambtenaren, EP-leden etc.
Antwoord:
De Europese Commissie heeft eind juni 2017 de «annual
accounts 2016» gepubliceerd. De totale pensioenverplichtingen
betreffen eind 2016 67.664 miljoen euro. De pensioenverplichting
voor het EU-personeel is 58.746 miljoen euro. De pensioenverplichtingen voor onder andere voormalige en huidige leden van
de Europese Commissie, Europese Hof van Justitie, Europese
Rekenkamer, leden van het Europees Parlement bedraagt
1.882 miljoen euro. Daarnaast moeten de EU-instellingen de
werkgeversbijdrage voor gepensioneerden afdragen het ziektekostenstelsel van de EU. Deze verplichting bedraagt
7.036 miljoen euro.
Naar aanleiding van een rapport van Eurostat over de lange
termijn kosten van de EU-pensioenen heeft de Raad Algemene
Zaken eind 2016 conclusie vastgesteld (14834/2016). In deze
conclusie wordt de Europese Commissie opgeroepen over de
ontwikkeling van pensioenlasten continue te blijven rapporteren
en de houdbaarheid op lange termijn van de EU pensioenregeling
te bewaken en gevraagd voorstellen te doen voor passende
beleidsmaatregelen om de duurzaamheid van de pensioenregeling
te waarborgen. Specifiek wordt gevraag rekening te houden met
de pensioengerechtigde leeftijd, de algemene vooruitzichten in
de EU en een evaluatie van het opbouwpercentage en de
werknemersbijdrage.
De leden van de CDA-fractie hebben met enige verbazing kennis genomen
van de zeer korte brief over de uitstaande garanties in de Europese Unie.
De uitgaven zijn nogal groot. Bijna 600 miljard verplichtingen is de
Europese Unie aangegaan als RAL of als significant legal commitments.
Begrijpen de leden van de CDA-fractie het goed dat er dus voor ongeveer
30 miljard is aangegaan als verplichting namens Nederland. Indien dit zo
is, waar is dit dan terug te vinden in de miljoenennota, zo vragen de leden
van de CDA-fractie zich af. En hoe verhouden deze verplichtingen zich tot
de verbod van de Unie om schulden aan te gaan? Houdt de Unie zich
daaraan, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Antwoord:
De leden van de CDA-fractie vragen naar het Nederlandse aandeel
in de verplichtingen van de EU, alsmede naar het verbod van de
EU om schulden aan te gaan. Allereerst hecht het kabinet er aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

10

om te benadrukken dat de EU niet namens de lidstaten deze
verplichtingen aangaat, maar hier zelf als rechtspersoon de
bevoegdheid toe heeft. In de MFK-verordening is afgesproken
hoeveel verplichtingen de EU per jaar maximaal aan mag gaan (de
zogenaamde vaststellingenplafonds). De financiering van de EU
en dus deze verplichtingen, is geregeld in het Eigen Middelenbesluit (EMB). Het voorstel tot ratificatie van het huidige EMB is op
24 maart 2015 door de Tweede Kamer aangenomen, en op
14 april 2015 in de Eerste Kamer als hamerstuk afgedaan.7 Via
het EMB zijn de lidstaten grotendeels verantwoordelijk voor de
financiering van de EU, voornamelijk via de sluitpost
bni-afdrachten. De EU mag ten behoeve van de financiering van
zijn lopende uitgaven geen schulden aangaan.
Aangezien het overgrote deel van de financiering van de EU
plaatsvindt via de bni- en btw-afdrachten, is het inderdaad zo dat
het grootste deel van de EU-verplichtingen op enig moment
wordt betaald door deze nationale afdrachten. Dit wordt dan ook
verantwoord in de begroting van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken.8 Aangezien er betalingenplafonds zijn, is het bekend
hoeveel de EU jaarlijks maximaal aan betalingen mag doen. Op
basis van de betalingenplafonds raamt Nederland (meerjarig) wat
het verwacht af te dragen aan de EU. Overigens komen niet alle
inkomsten van de EU uit bni-afdrachten (of uit de daarmee
correlerende btw-afdrachten). De EU wordt immers ook gefinancierd door traditionele eigen middelen (douaneheffingen).
In de brief wijdt de regering precies één zin aan de verplichtingen via de
ECB. Juist via het stelsel van centrale banken zijn massaal obligaties
opgekocht. Daarover hebben de leden van de CDA-fractie de volgende
vragen: Hoeveel obligaties heeft het stelsel van centrale banken
opgekocht? Kunt u precies aangeven hoeveel is opgekocht aan obligaties
van welk land en van welk bedrijf? Worden de obligaties op boekwaarde
of op marktwaarde gewaardeerd bij de centrale banken? Wat is het
maximumrisico dat de Nederlandse staat loopt door het opkoopprogramma? En; zijn de procedures rondom het opkopen van obligaties
voldoende geborgd?
Antwoord:
De leden van de CDA fractie vragen naar risico’s van het beleid
van de ECB. Zoals aangegeven in mijn kamerbrief van 14 april
20169 gaat monetair beleid altijd gepaard met risico’s. Bij
conventioneel monetair beleid worden de risico’s binnen het
Eurosysteem gedeeld. Hetzelfde geldt voor de aankoopprogramma’s van securitisaties, bedrijfsobligaties en gedekte
obligaties. Binnen het opkoopprogramma van publieke obligaties
wordt risicodeling echter beperkt. Over tachtig procent van de
obligaties wordt geen risico gedeeld. Voor DNB betreft dit de
aankopen van Nederlandse obligaties. Over twintig procent van
de aankopen vindt wel risicodeling plaats via de balans van de
ECB. De helft van de aankopen op de balans van de ECB betreft
aankoop van obligaties van multinationale Europese instellingen,
zoals de Europese Investeringsbank en de EFSF. De andere helft
betreft aankopen van nationale staatsobligaties. De risicodeling
7

Op 19 september 2016 heeft Roemenië als laatste lidstaat het huidige EMB geratificeerd,
waarna het in werking is getreden. Zie ook de Kamerbrief «Ratificatie Eigen Middelen Besluit»
(kenmerk 2016-0000160585).
8
Kamerstuk 34 550 V, nr. 2, p. 36–39 (3.1).
9
Kamerstukken 32 013 en 21 501-07, nr. 128.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

11

wordt verdeeld via de kapitaalsleutel van de ECB van landen
binnen de eurozone10. Voor Nederland is dit 5,7 procent.
Risico’s worden binnen het Eurosysteem gemonitord (gezamenlijk
via de ECB en de NCBs). Op basis van due diligence en monitoring
kan het Eurosysteem extra risicobeheersmaatregelen toepassen
waar dit noodzakelijk wordt geacht11.
De vormgeving van het opkoopprogramma voor overheidsobligaties beperkt het kredietrisico op de balans van DNB. Voor DNB
is er een renterisico dat zich materialiseert als de rentes stijgen.
Wanneer in de toekomst de rente stijgt, heeft DNB langlopende
opgekochte stukken met een lage rentevergoeding op de balans
staan (activazijde), terwijl tegelijkertijd een hogere beleidsrente
moet worden vergoed op de deposito’s van banken (passivazijde).
DNB hanteert een risicobeleid waarbij zij voldoende gekapitaliseerd is indien de aanwezige buffers met een hoge mate van
zekerheid de financiële risico’s overstijgen. Vanwege de toegenomen risico’s als gevolg van QE heeft DNB zich genoodzaakt
gezien om een voorziening op te bouwen om daarmee haar
buffers te versterken. Onderstaande tabel uit het jaarverslag van
DNB geeft een overzicht van de risicoblootstelling van DNB en de
buffers die zij hiervoor aanhoudt. Voor een verdere beschrijving
hiervan verwijs ik u naar de toelichting die DNB geeft op haar
financiële positie in haar jaarverslag 201612.

De leden van de CDA fractie vragen naar de procedures rondom opkopen
van obligaties. De ECB hanteert bij het PSPP opkooplimieten die zowel
zien op de blootstelling aan individuele obligatie-uitgiften en op de totale
blootstelling aan een nationale overheid. Daarnaast zijn in het PSPP
waarborgen ingebouwd om te voorkomen dat het verbod op monetaire
financiering wordt omzeild. Zo is er bijvoorbeeld een zogenaamde
black-out period, die inhoudt dat het Eurosysteem geen obligaties

10

https://www.ecb.europa.eu/ecb/orga/capital/html/index.nl.html.
zie ook https://www.ecb.europa.eu/mopo/implement/omt/html/cspp-qa.en.html.
12
https://www.dnb.nl/binaries/Jaarverslag_tcm46-356008.pdf, p. 127 t/m 135.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

12

opkoopt in de periode rondom een obligatie-uitgifte om de prijsvorming
niet te verstoren.
De leden van de CDA fractie vragen hoeveel obligaties er door de ECB zijn
opgekocht. De ECB publiceert maandelijks het aantal opgekochte effecten
op haar site.13 Dit betreft opkopen door het hele eurosysteem, de
nationale centrale banken en de ECB. In de tabel staan de bedragen van
het hele asset purchase program (APP) en de vier onderdelen daarvan,
asset backed securities program (ABSPP), covered bond purchase
program (CBPP), corporate sector purchase program (CSPP) en het public
sector purchase program (PSPP).
In duizenden euro’s

ABSPP

CBPP3

CSPP

PSPP

APP

Eind april
Netto aankopen in mei

23.731
– 78

216.374
3.553

82.262
7.568

1.511.963
51.49

1.834.330
62.532

Eind mei

23.653

219.927

89.83

1.563.453

1.896.863

Antwoord:
Obligaties die gekocht zijn onder het APP worden op boekwaarde
gewaardeerd (boekwaarde gebaseerd op geamortiseerde
kostprijzen).
De aankopen onder het PSPP worden door de ECB weergeven per
land. In de tabel staan de bedragen per eind mei. Deze zijn
weergegeven in boekwaarde en wijken daarom licht af de van de
gegevens in bovenstaande tabel.
In duizenden euro’s

Aankopen in mei

Totaal op balans eind mei

Austria
Belgium
Cyprus
Germany
Estonia
Spain
Finland
France
Ireland
Italy
Lithuania
Luxembourg
Latvia
Malta
The Netherlands
Portugal
Slovenia
Slovakia
Supranationals

1.494
1.880
0
11.919
0
6.043
636
10.769
516
9.419
52
81
27
13
2.642
504
119
211
5.166

42.070
52.944
248
380.003
65
188.589
24.836
304.445
21.269
264.762
2.581
2.023
1.544
940
85.159
27.647
5.629
9.528
172.733

Total

51.490

1.587.017

Zoals in de kamerbrief van oktober 201614 aangegeven worden er
geen volumes gepubliceerd van onder het CSPP opgekochte
bedrijfsobligaties, omdat dit marktgevoelige informatie betreft.
Sinds kort worden stukken aangehouden onder het CSPP
centraal gerapporteerd15, i.p.v. enkel door iedere uitvoerende
13

https://www.ecb.europa.eu/mopo/implement/omt/html/index.en.html.
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 240.
15
zie «historical lists» onder CSPP: https://www.ecb.europa.eu/mopo/implement/omt/html/
index.en.html.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

13

NCB afzonderlijk. De ECB publiceert op dezelfde webpagina voor
hoeveel euro aan bedrijfsobligaties er in totaal is gekocht, zowel
primair als secundair (95 mrd tot 23 juni).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1452

14