Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-04

Ontwikkelingsraad

Nr. 161

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 17 juli 2014
De algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de vaste commissie voor Europese Zaken hebben op
15 mei 2014 overleg gevoerd met Minister Ploumen voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking over:
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 10 mei 2014 inzake de geannoteerde agenda voor de RBZ-Ontwikkelingssamenwerking
(Kamerstuk 21 501-04, nr. 159);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 12 december 2013 inzake het
verslag van de RBZ-Ontwikkelingssamenwerking (Kamerstuk
21 502-02, nr. 1315);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 12 december 2013 met de antwoorden op vragen van de commissie inzake de RBZ-Ontwikkelingssamenwerking van 12 december 2013 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 1314).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
De Roon
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Knops
De griffier van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
Van Toor

kst-21501-04-161
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

1

Voorzitter: De Roon
Griffier: Wiskerke
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: De Caluwé, Van Laar, De
Roon, Sjoerdsma Smaling,
en Minister Ploumen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
Aanvang 14.00 uur.
De voorzitter: Ik heet de Minister van harte welkom bij dit algemeen
overleg. Ik stel voor dat we een spreektijd hanteren van vijf minuten per
fractie. Ik zal twee interrupties per fractie toestaan.
De heer Van Laar (PvdA): Voorzitter. Van Somalië tot aan de Westelijke
Sahara staat Afrika in feite in brand. We zien instabiele staten, instabiele
regio’s en verschillende groeperingen langs etnische en religieuze lijnen.
Op de achtergrond spelen vaak belangen, geld, macht en invloed. De
Partij van de Arbeid zou daarom graag zien dat de EU haar blik gaat
verruimen en niet afzonderlijk naar Mali, de Centraal-Afrikaanse
Republiek, Zuid-Sudan of Noord-Nigeria kijkt, maar een stevige regionale
strategie maakt. Die is nodig om waterbedeffecten te vermijden. We
kunnen in Mali wel heel hard gaan duwen, maar dan komen ze vervolgens
in Libië of in Tsjaad weer naar boven. Het moet niet een regionale
strategie zijn zoals de EU die nu heeft in de Sahelregio. Dat is een
verzameling nationale projecten en programma’s met een nietje erdoor.
De meerwaarde daarvan is nogal beperkt. Is de Minister bereid te pleiten
voor een echte strategie voor deze hele regio, zodat de onrust daar
beteugeld kan worden?
De Partij van de Arbeid wil stilstaan bij de drie belangrijkste brandhaarden
in deze regio. In Mali begint de missie nu voet aan de grond te krijgen.
Daarnaast start Nederland een nieuw ontwikkelingsprogramma gericht op
het versterken van het lokale bestuur in samenwerking met de «vereniging van Malinese gemeenten»; het blijft een utopie dat die zou bestaan
en actief zou zijn. Is dit programma reeds operationeel? Op welke manier
wordt het maatschappelijk middenveld bij het vormgeven en uitvoeren
van dit programma betrokken? Vandaag lazen we dat het IMF de hulp aan
Mali voorlopig opschort vanwege de aanschaf van een regeringsvliegtuig
van 40 miljoen. Welke stappen neemt de Minister? Sluit zij zich aan bij het
IMF aan of hebben wij een andere lijn?
Wij maken ons erg veel zorgen over de situatie in de Centraal-Afrikaanse
Republiek. Het is goed dat er een Europese vredesmacht komt. Simone
Filippini concludeerde na haar bezoek dat de regering daar van goede wil
is, maar nul middelen heeft. Is de Minister het eens met de uitspraak van
Simone Filippini? Op welke manier wordt er gewerkt aan het versterken
van het bestuur in de Centraal-Afrikaanse Republiek? De Minister heeft
recentelijk 2 miljoen extra vrijgemaakt voor noodhulp. Daar is de Partij
van de Arbeid blij om. Hebben andere lidstaten in de tussentijd ook meer
geld vrijgemaakt? Zo nee, kan de Minister daar dan op aandringen? De
Centraal-Afrikaanse Republiek mag, naast Zuid-Sudan en Syrië die meer
aandacht krijgen, niet vergeten worden.
De Partij van de Arbeid is blij met de toezeggingen die deze week zijn
gedaan door de Minister over het geven van humanitaire hulp aan
Zuid-Sudan. Toch is nog 61% van het benodigde budget voor de VN voor
de eerste helft van 2014 voor noodhulp nog niet vervuld. Kan de Minister
haar collega’s oproepen hetzelfde te doen als Nederland, namelijk
middelen die op de plank blijven liggen, inzetten om de nood te lenigen?
Dan is er in de tweede helft van het jaar hopelijk meer geld beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

2

De Partij van de Arbeid wil ook aandacht vragen voor de situatie van
hulpverleners en medewerkers van maatschappelijke organisaties in
Zuid-Sudan die niet meer veilig kunnen werken. Kan de Minister hiervoor
bij haar collega’s aandacht vragen?
De toename van het aantal kindsoldaten baart de Partij van de Arbeid
grote zorgen. Na een lichte daling in de afgelopen drie jaar is dit weer
opgelopen naar rond de 9.000 kinderen. Kan de Minister hier aandacht
voor vragen en bekijken of er middelen vrijgemaakt kunnen worden voor
organisaties die zich bezighouden met het voorkomen en het helpen van
slachtoffers?
De situatie in de Centraal-Afrikaanse Republiek en Zuid-Sudan is veel te
ver geëscaleerd. De EU wil nu inzetten op een soort early warning and
early action system. Wij zijn een groot voorstander van zo’n systeem
omdat voorkomen beter is dan genezen, maar in hoeverre is dit systeem
al uitgewerkt en klaar voor gebruik? Wat moeten we ons erbij voorstellen?
Welke verwachtingen heeft de Minister ervan?
De Partij van de Arbeid is geschokt door de ontvoering van ruim 200
schoolmeisjes in Nigeria door Boko Haram. Hier zijn al vragen over
gesteld in het vragenuur en er zijn schriftelijke vragen over gesteld door
D66. We sluiten ons daar graag bij aan. Wat gaat de Minister in deze Raad
aan de orde stellen? Waartoe gaat zij haar collega’s oproepen en wat kan
zij zelf doen?
Tot slot willen wij aandacht vragen voor seksueel geweld tegen vrouwen.
Uit een recent rapport van de VN blijkt dat wereldwijd, onder andere in
Zuid-Sudan, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Congo, Mali, Syrië en
Afghanistan, seksueel geweld tegen vrouwen als oorlogswapen wordt
gebruikt in conflicten. Dit is vaak een van de redenen waarom mensen
vluchten. Dit brengt dus vluchtelingenstromen op gang. We vragen de
Minister dit onderwerp aan te kaarten tijdens de Raad om te bekijken hoe
de EU en de lidstaten meer kunnen doen om seksueel geweld te
bestrijden. Is de Minister hiertoe bereid?
Mevrouw De Caluwé (VVD): Voorzitter. Ik bedank de Minister voor het
verslag van het schriftelijk overleg en de geannoteerde agenda. Als ik naar
de geannoteerde agenda kijk, dan staat er voor de Raad van 19 mei
ontzettend veel op de agenda. Enerzijds gaat het om de veranderingen in
de «normale» ontwikkelingshulp van de EU en haar lidstaten. Anderzijds
gaat het om de recente ontwikkelingen in fragiele staten als de CentraalAfrikaanse Republiek, Mali en Zuid-Sudan. Daar komen de schoolmeisjes
uit Nigeria waarschijnlijk nog bij.
De VVD is benieuwd naar de moderniseringsagenda van Commissaris
Piebalgs op basis van de Agenda for Change. Het is goed dat de EU zich
gaat concentreren op maximaal drie sectoren per partnerland, iets wat
Nederland ook doet, en dat het doel daarbij is om tot een betere
afstemming te komen. De VVD vindt het belangrijk dat de EU daarbij geen
29ste donorland wordt. Ik zie heel veel ambitie bij de Commissie, maar
nog weinig verwijzingen naar een efficiencyslag in de gezamenlijke
aanpak met de lidstaten. Betekent dit dat de coördinatie nog niet zo wil
vlotten? Kan ik dat erin lezen? Ik heb ook gezien dat de Minister samen
met België in maart 2014 een workshop heeft gehouden over coördinatie.
Zij heeft daarbij aangegeven dat er concrete afspraken uit zijn gekomen en
concrete actiepunten. Kan zij daarover al een tipje van de sluier oplichten?
Ik denk dat dit best wel een probleem is op Europees niveau.
De Minister meldt dat wat betreft begrotingssteun de nadruk ligt op goed
bestuur, vooral bij het toekennen van begrotingssteun. Dat is prima, maar
zoals de Minister weet is de VVD een tegenstander van begrotingssteun,
en al helemaal van algemene begrotingssteun. Een positief puntje is de
invoering van een politiek weegmoment waardoor minder landen in
aanmerking komen voor algemene begrotingssteun.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

3

De heer Sjoerdsma (D66): Mevrouw De Caluwé zegt dat de VVD
tegenstander is van begrotingssteun, in het bijzonder van algemene
begrotingssteun. Zegt zij daarmee ook dat de VVD tegenstander is van
sectorale begrotingssteun?
Mevrouw De Caluwé (VVD): De VVD is geen groot fan van begrotingssteun. Wat betreft algemene begrotingssteun: daar zijn we absoluut op
tegen. Gelukkig wordt er ook geen nieuwe algemene begrotingssteun
meer toegekend vanuit Nederland. Sectorale begrotingssteun willen wij
alleen bij een fragielestatenaanpak; dat heb ik ook al eerder gezegd. Dan is
namelijk duidelijk dat het niet op een andere manier kan. Als je met
sectorale begrotingssteun, zoals nu in Rwanda, ook al is dat geen
fragielestatenaanpak, de justitiële sector het beste kunt helpen, met hele
goede monitoring erbij, dan vinden wij dat het bij uitzondering kan.
De heer Sjoerdsma (D66): Kan mevrouw De Caluwé mij uitleggen wat
dan precies het verschil is tussen sectorale begrotingssteun en algemene
begrotingssteun? Zij verklaart zich tegenstander van algemene begrotingssteun, maar onder bepaalde voorwaarden wil zij sectorale begrotingssteun toch billijken. Ik zie die verschillen in het instrumentarium in
het geheel niet.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik zie een heel groot verschil tussen die
instrumenten. Bij algemene begrotingssteun maak je namelijk geld over
aan een regering van een land waarbij die regering zelf kan bekijken
waaraan het geld het beste besteed kan worden, of dat nou onderwijs,
transport of infrastructuur is. Bij sectorale begrotingssteun zeg je erbij
naar welk ministerie het geld gaat, bijvoorbeeld naar de justitiële sector.
Dat kan dan ook alleen worden ingezet voor projecten die de justitiële
sector verder helpen. Dat vind ik wel degelijk veel meer toegespitst op wat
je wilt doen. Dan heb je er ook betere controle op.
In 2012 is ten opzichte van 2011 vier keer zo veel algemene begrotingssteun verstrekt en dubbel zo veel sectorale begrotingssteun. Hoe dit zich
sinds 2012 ontwikkeld heeft, zien we nog niet terug. Het gaat om een
begroting van 30,5 miljard euro. Rapporten van de Europese Rekenkamer
van het afgelopen jaar laten zien dat er 1 miljard in Congo is verspild en
dat er 1 miljard in Egypte in een black box is verdwenen. In december
vorig jaar was er nog niets bekend over de keuze van hulpmodaliteiten.
Nu zitten we al ruim in 2014 en horen we graag van de Minister in welke
mate er in het elfde EOF van begrotingssteun gebruik zal worden
gemaakt. Is de Minister het met de VVD eens dat begrotingssteun zich zou
moeten beperken tot sectorale begrotingssteun nu de EU zich nadrukkelijk
op een beperkt aantal sectoren per land richt? Weging vooraf is één ding,
maar hoe gaat de EU de controle op deze steun aanscherpen?
De VVD-fractie constateert dat een deel van de hulpgelden voor de
Caraïbische delen van ons Koninkrijk terechtkomen binnen het eigen
Koninkrijk, onder het elfde EOF zelfs meer dan daarvoor, niet alleen bij de
zelfstandige landen binnen het Koninkrijk, maar ook op de BES-eilanden.
Wat wordt hieruit gefinancierd? Welke gevolgen heeft dit voor de
Nederlandse financiële relatie met de Caraïbische delen van het
Koninkrijk? Aruba heeft een bbp per capita van 25.000 US dollar. Dat was
in 2011; latere gegevens heb ik niet. De VVD-fractie constateert dat
EU-lidstaat Bulgarije een bbp per capita van 13.900 US dollar heeft. Kan
de Minister aangegeven hoeveel ACS-landen die een hoger inkomen per
hoofd van de bevolking hebben dan bijvoorbeeld EU-lidstaat Bulgarije,
hulp krijgen uit het EOF? Is de regering het met de VVD-fractie eens dat
het onwenselijk is dat dergelijke rijke landen geld ontvangen uit het EOF,
puur en alleen omdat zij nu eenmaal tot een bepaalde lang geleden
vastgestelde groep landen behoren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

4

De heer Van Laar (PvdA): Ik ben wel benieuwd naar de visie van
mevrouw De Caluwé daarop. Bulgarije krijgt natuurlijk veel meer geld van
de EU via de interne stromen. Hoe moet dat dan gerealiseerd worden?
Ziet mevrouw De Caluwé de overzeese gebieden als intern en moeten ze
dus uit de interne fondsen betaald worden of moet er gewoon geen geld
meer naartoe?
Mevrouw De Caluwé (VVD): Bulgarije draagt ook bij aan het EOF, dus het
is echt een kwestie van het rondpompen van geld. Als wij ontwikkelingshulp geven aan ACS-landen die een hoger bbp hebben dan de landen
die donorland zijn, dan denk ik dat je daarmee moet stoppen. Je moet op
een gegeven moment een grens stellen. Boven een bepaalde grens gaan
we dat niet meer doen, wat de VVD betreft. Het moet niet gebeuren op
basis van een lijstje van landen waarmee we nu eenmaal ooit begonnen
zijn.
Dan kom ik op de Centraal-Afrikaanse Republiek en Zuid-Sudan. Daar
gebeuren vreselijke dingen. Het is heel goed dat de VN en de EU daarover
afstemming hebben en dat zij een geïntegreerde aanpak voorstaan.
Borduurt men daarbij voort op de aanpak die nu in Mali tot stand komt?
Gaat de afstemming met Nederland ook in Zuid-Sudan plaatsvinden?
Zoals de Minister eerder al aangaf, wil zij in Mali graag aansluiten bij de
fragielestatenaanpak van de EU. Gaat dit ook in Zuid-Sudan zo gebeuren?
Op welke wijze dan? Wordt daarbij voortgeborduurd op Mali? Ik heb
tijdens het vragenuur van de Minister begrepen dat zij mogelijkerwijs
hulpgeld voor Zuid-Sudan zou kunnen inzetten voor noodhulp en opvang.
Hoe zit het met die hulpgelden, het OS-geld, voor Zuid-Sudan? Ik kan me
namelijk voorstellen dat er op dit moment heel weinig mee kan gebeuren.
Wat is de huidige stand van zaken?
De heer Sjoerdsma (D66): Voorzitter. We merken het al een beetje aan de
vorige sprekers: deze agenda is zo breed dat ik bang ben dat de vergadering in Brussel een week gaat duren. Ik was niet bij het algemeen
overleg over de Wereldbank, daarom begin ik met mijn felicitaties voor de
Minister vanwege het covoorzitterschap van het global partnership. Dat is
natuurlijk echt een interessante positie op het wereldtoneel. Wij zijn zeer
benieuwd hoe de Minister die positie gaat invullen. Ik wil een aantal
onderwerpen aanraken: het ODA-rapport, de parlementaire controle op
het Europees Ontwikkelingsfonds, de «One of Us»-campagne en de EPA’s.
In het ODA-rapport wordt geconstateerd dat de Europese Unie in 2015
gezamenlijk blijft steken op 0,45% van het bni. Dat betekent dus dat het
ODA-gehalte nog steeds onder druk staat. Dat komt natuurlijk ook door de
toenemende crisis wereldwijd. Lady Ashton heeft de Europese Ministers
gevraagd om in hun begroting rekening te houden met onder andere de
crisis in Syrië en met de mogelijkheid dat daar meer humanitaire hulp
geboden moet worden. Ik vraag de Minister nogmaals, in een serie van
verzoeken, wanneer de Minister extra noodhulpgeld gaat vrijmaken voor
Syrië, ook gelinkt aan deze oproep van Lady Ashton. Ook in eigen land
zien we dat de druk op ODA toeneemt. Gisteren sprak Staatssecretaris
Teeven over de 1.000 vluchtelingen die er per week bijkomen in
Nederland. We weten allemaal dat hun opvang in het eerste jaar
bekostigd wordt vanuit ODA. Kan de Minister ons inzicht verschaffen in
wat de consequenties zijn van deze toestroom van vluchtelingen voor
haar budget dit jaar?
Dan kom ik op het EOF en de controle daarop. Mevrouw De Caluwé zei net
al dat er zorgwekkende rapporten zijn over Europese steun aan Congo, de
Palestijnse gebieden, Egypte en andere gebieden. D66 pleit al een tijd
voor meer zeggenschap van het Europees Parlement over het Europees
Ontwikkelingsfonds. Dat is nu natuurlijk lastig omdat het niet in de
Europese begroting is opgenomen. Toch moet dit democratisch tekort
verholpen worden. Te weinig zeggenschap is gevaarlijk. Het Europees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

5

Parlement gaat alleen over kwijting en heeft geen zicht op malversaties. Ik
weet dat aan de huidige situatie niet veel veranderd kan worden omdat
het EOF buiten de begroting staat, maar ik zou de Minister wel willen
vragen of zij Commissaris Piebalgs wil verzoeken om een onderzoek te
doen naar de vraag hoe we de controlemechanismes van het Europees
Parlement ook in de tussentijd zouden kunnen versterken.
De Agenda for Change is al genoemd. De Europese moderniseringsagenda voor ontwikkelingssamenwerking staat of valt natuurlijk met de
vertaling van papier naar praktijk. Het tegengaan van versnipperde
inspanningen door gezamenlijke programmering door lidstaten is
essentieel. De Minister zegt terecht dat het niet alleen gaat om coördineren maar ook om gecoördineerd worden. Het is goed dat Nederland
daarin de lead wil nemen. Ik vraag me wel af welke consequenties wij zien
van dat gecoördineerd worden voor het Nederlandse beleid. De partnerlanden en het aantal partnerlanden blijven hetzelfde, net als de sectoren
waarin wij aanwezig zijn. Zou dat niet betekenen dat er in die lappendeken
van sectoren en lidstaten verandering moet komen? Of moet ik dat
coördineren op een andere manier uitleggen?
Ik stap over naar de post-2015-ontwikkelingsagenda. Met de Minister
wachten wij in spanning af wat er van de shortlist en de doelstellingen
terecht gaat komen. Wij hopen dat met name op het terrein van taboedoorbrekende thema’s, zoals seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten, er geen water bij de wijn zal worden gedaan. Hoe schat de
Minister op dit moment de kansen in wat dat betreft? Ik vraag dit ook
omdat mijn fractie, net als anderen, zorgelijke geluiden hoort over
pogingen om Europees geld voor bijvoorbeeld veilige abortus en
zelfbeschikkingsrechten van vrouwen te blokkeren. Ik heb het dan over de
zogenaamde «One of Us»-campagne, gelanceerd met de steun van de
rooms-katholieke kerk. Er zijn ruim 1,7 miljoen handtekeningen opgehaald
in Europa waarmee de Europese Commissie wordt gevraagd gelden
daarvoor te stoppen. Wat vindt de Minister van deze campagne? Kan zij
ons garanderen dat deze campagne op geen enkele manier invloed zal
hebben op de doelstellingen van de Europese Commissie op het gebied
van ontwikkelingssamenwerking? We moeten kunnen blijven inzetten op
taboedoorbrekende thema’s, zoals vrouwenrechten en zelfbeschikkingsrecht. Dat is ook essentieel voor het bereiken van de vijfde millenniumdoelstelling: het tegengaan van moedersterfte.
Tot slot kom ik op de Economic Partnership Agreements, de EPA’s. Op
5 december is namens een aantal lidstaten, waaronder Nederland, de
noodklok geluid over de voortgang van de EPA-onderhandelingen. De
Minister heeft al eerder aangegeven dat zij een rol voor zichzelf ziet om
daar een flinke slinger aan te geven. Hebben Hoge Vertegenwoordiger
Ashton en de Commissarissen Piebalgs en De Gucht inmiddels gereageerd? We zijn vijf maanden verder en ik ben benieuwd waar we staan.
De voorzitter: Ik denk dat de commissie er wederom geen bezwaar tegen
heeft dat de heer Smaling het woord voert in deze commissie. Ik moet het
blijven vragen van het Reglement van Orde. Daarom doe ik dat ook. Laten
we maar gauw gaan luisteren naar de heer Smaling.
De heer Smaling (SP): Hoe kan ik nou lid worden? Moet ik een formulier
downloaden of zo? Of moet ik zelfs geballoteerd worden?
De voorzitter: Uw fractie moet het even melden bij de Griffie. Dan zal de
Kamervoorzitter het voorlezen bij de regeling van werkzaamheden en dan
bent u lid van de commissie.
De heer Smaling (SP): Voorzitter. Ik zal het onthouden. Ik val in voor
Jasper van Dijk. Dat neemt niet weg dat ik over de conflictregio’s van de
collega’s veel dingen die wij delen gehoord heb. Ik zal die vragen niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

6

herhalen. Met name in Zuid-Sudan is er een grote groep ngo’s die
suggesties heeft gedaan voor het te lijf gaan van de problemen aldaar. Ik
neem aan dat de Minister daar nota van heeft genomen. Ik wil haar graag
vragen om daarop te reageren. Amnesty International heeft zelf ook nog
wat suggesties gedaan. Het is duidelijk dat de Minister de problemen daar
niet in haar eentje zomaar op kan lossen. Het past in een helaas tragisch
beeld van een toename van conflicten in de verschillende Afrikaanse
regio’s, die hier ook gememoreerd zijn. Misschien kunnen die conflicten
ook een rol krijgen in de nog te organiseren conferentie over theories of
change, change ten slechte in dit geval. Hopelijk hebben we tegen die tijd
ook weer changes ten goede gehad.
Je denkt dat die changes er echt komen – David Bowie had ooit dat
prachtige liedje ch-ch-changes – maar na het lezen van de Agenda for
Change van de Europese Commissie vraag ik me toch af hoeveel change
daar nu werkelijk in zit. Daar wil ik de rest van mijn bijdrage aan besteden.
Ik lees er toch wel veel in waarvan ik me afvraag of het werkelijk om
change gaat. Als het daarom gaat, komt het dan, zoals de heer Sjoerdsma
zegt, van papier tot implementatie? En over welke change hebben we het
eigenlijk? Dat vind ik wezenlijk voor de agenda van deze RBZ. Veel van
wat Nederland ambieert wordt onzes inziens de Europese agenda in
gehesen. Is dat eigenlijk wel wenselijk? Het is misschien een reflex. We
denken dat we veel hebben nagedacht over speerpunten en een manier
om een veranderend model voor ontwikkelingssamenwerking op poten te
zetten, maar moet Europa dat herhalen? Je komt dan vanzelf op die
klassieke negenentwintigstedonordiscussie. Ik maak me er toch wel
zorgen over dat je daar, misschien ongemerkt, in afglijdt.
Een ander punt is dat daardoor thematisch veel overlap ontstaat. Ik kom
dan meteen op mijn vraag. Moet de Europese Unie hetzelfde type hulp
geven als de donoren? Ik denk dat dit niet zo is. Ik heb het eerder aan de
orde gesteld, ik meen ook weleens in een debat met de Minister in de
Eerste Kamer. Waarom kunnen we niet meer inzetten op een samenwerking van unie tot unie? Er zijn specifieke kenmerken van de Europese
Unie die goed te benutten zijn voor COMESA, ECOWAS of SADC.
Daarmee kun je een zestiental landen in West-Afrika bijvoorbeeld helpen
met het vervangen van de inkomsten die door de douane aan de grenzen
worden geheven door andere directe en indirecte belastingen. Help die
landen daarbij. Je zit meteen ook op het gebied van good governance, die
ook ergens werd genoemd. Dat is het tijdperk-Herfkens, denk ik dan. Nu
wordt dat echter weer als vernieuwend opgevoerd. De inkomsten uit
douaneheffingen zijn dan langzaam af te bouwen zodat de landen zich
richting een interne markt kunnen ontwikkelen. Ik kan me herinneren dat
het in de begintijd van onze Europese Economische Gemeenschap zeker
een voordeel was – onderhand is het wel erg complex geworden – maar
het idee van een gezamenlijke markt met één buitentarief is toch een
groot goed. Waarom vind ik dat nou niet terug tussen die twaalf bolletjes
van de Agenda for Change? Ik zou zo graag zien – en dat is mijn kernvraag
aan de Minister – dat daar medestanders voor worden gevonden, en dat
we dat ook echt bepleiten. Daarmee hebben de lidstaten van de Europese
Unie naar regio’s die dat ambiëren toe een rol voor een, denk ik, langere
termijn. Dat is een publieke rol en een rol van governance. Maar dat is ook
een private rol, want het heeft bijvoorbeeld ook betrekking op hoe
landbouwketens efficiënt worden gemaakt. Daarbij gaat het bijvoorbeeld
om het verbinden van een producent in het noorden van Burkina Faso en
een consument in Accra; het zo efficiënt maken dat die spullen in goede
kwaliteit op de markt in Accra terechtkomen, zeker bederfelijke waar. Dat
soort zaken vind ik van belang.
Het laatste punt is het PSO-beleid dat door de IOB is geëvalueerd. De EU
heeft nu ook het licht gezien en wil meer inzetten op de private sector. Als
ik de IOB-evaluatie lees, denk ik dat er nog wel een en ander over te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

7

zeggen is. Graag wil ik de Minister dan ook uitnodigen om daar het een en
ander over te zeggen.
De vergadering wordt van 14.25 uur tot 14.30 uur geschorst.
De voorzitter: Ik geef nu het woord aan Minister Ploumen, maar niet
voordat ik u heb gemeld dat ik in deze termijn wederom maximaal twee
interrupties toesta.
Minister Ploumen: Voorzitter. Dank aan de leden van de commissie voor
hun vragen en opmerkingen. Allereerst wil ik ingaan op wat ik even de
algemenere vragen over de Agenda for Change, EOF en het bredere kader
noem. Daarna wil ik wat specifieker naar een aantal landen, regio’s en
issues kijken.
De meest voor de hand liggende eerste vraag is die van de heer Smaling
over hoe we kunnen voorkomen dat de EU de 29ste donor wordt en of de
Agenda for Change niet veel meer van unie tot unie of regio tot regio
ingezet moet worden. Daarmee ga ik overigens ook in op een zorg van
mevrouw De Caluwé. Ik heb daar een paar opmerkingen over. Op een
aantal terreinen is er een intensieve samenwerking te zien tussen de EU
en een aantal met name Afrikaanse regio’s. Een van de onderwerpen
waarbij dat gebeurt is de Economic Partnership Agreements. De heer
Sjoerdsma vroeg naar de stand van zaken op dat vlak, waarover ik zo iets
zal zeggen. Ook bij een aantal interregionale mechanismen, zoals hoe de
interregionale handel te bevorderen, worden absoluut initiatieven
genomen, tot het Trademark East Africa en dergelijke. Dat gezegd
hebbende, voel ik zeer veel voor de richting die de heer Smaling suggereert. Ik ben het eigenlijk gewoon met hem eens. Dat zou de way forward
moeten zijn. Er zijn wel een paar beren op de weg. De regio’s in Afrika zijn
nog niet altijd goed genoeg georganiseerd. De Afrikaanse Unie heeft de
afgelopen jaren ontegenzeggelijk aan invloed en kracht gewonnen, en het
is heel goed om dat te kunnen constateren. Ook in de onderhandelingen
rondom de EPA’s organiseren de counterparts als ECOWAS en SADC zich
steeds beter. Ik zou zeggen: het is de richting waarin we zouden moeten
gaan, alleen zijn we er nog niet. Is dat iets om bij collega’s support voor te
zoeken en vragen? Ja, absoluut. Ik heb veel contacten met de collega’s,
ook buiten de vergaderingen om, en dit is nou typisch een van de
onderwerpen waarnaar we eens met een langetermijnvisie zouden
kunnen kijken. Vorige week is er in Brussel een RBZ-bijeenkomst over
handel geweest. Daar stonden de EPA’s nadrukkelijk op de agenda. Er is
sinds december heel veel gebeurd. Volgens sommigen, en daar ben ik het
wel mee eens, is er de afgelopen maanden meer gebeurd dan in de jaren
daarvoor, in de goede richting.
Tussen ECOWAS en de Europese Unie is er overeenstemming bereikt. Dat
is echter nog niet helemaal afgekaart, omdat er toch weer een aantal
kwesties opdoken, die nu in de boezem van ECOWAS verder worden
besproken. Met de andere counterparts lopen de onderhandelingen, maar
er is alle reden toe om die met vertrouwen tegemoet te zien. Zonder al te
onbescheiden te zijn, hoor ik terug dat de rol die Nederland daarin
gespeeld heeft zeker een constructieve was, met enerzijds het organiseren
en samenwerken met andere lidstaten richting de Commissie, maar
anderzijds de rol van honest broker en het organiseren van brede
consultaties. Momenteel onderzoek ik of en hoe een dergelijke rol voor de
komende jaren van nut kan zijn. Als we daarmee verder zijn, spreek ik
daar graag in deze commissie over.
De heer Smaling (SP): Fijn dat de Minister het met mij eens is; dat hoor ik
graag. Ik zie nog wel een verschil in de samenwerking van unie tot unie en
de EPA’s. Die samenwerking kan een broeder- of zusterachtig karakter
hebben; dat zou ook mijn insteek zijn. De EPA’s zijn echter gewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

8

opgelegd. We hadden de preferentiële handelsverdragen van Lomé en
Cotonou en die moeten onder het WTO-regime vervangen worden door
iets waardoor die markten wederzijds open worden. Zoals de Minister
weet, levert dat allerlei problemen en irritaties op in Afrika en andere
regio’s waar dat een rol speelt. Je speelt de minst ontwikkelde landen en
degene die dat niet zijn een beetje tegen elkaar uit. Binnen ECOWAS
hebben Ghana en Ivoorkust een andere status dan hun buurlanden. Ik zou
die twee dus niet in een adem willen noemen. Ik hoop niet dat de Minister
denkt dat ik dat als een geheel zie.
Minister Ploumen: Nee, want dan zouden we met wel heel grote stappen
snel thuis zijn. Ik ben het niet helemaal met alle opmerkingen van de heer
Smaling over de EPA’s eens. Dat ligt voor de hand, want we hebben dit
debat eerder gehad. Ik ben het wel met hem eens dat samenwerking van
unie tot unie gelijkwaardig zou moeten zijn. Het zou ook raar zijn als ik het
daar niet mee eens zou zijn, want het is namelijk wat ik zelf vanuit
bilateraal perspectief nastreef, ook in het combineren van de agenda’s van
hulp en handel. In de toekomst zullen handelsovereenkomsten – of welke
naam ze dan ook krijgen, laat ik maar een neutrale formulering kiezen –
natuurlijk ook nadrukkelijk vanuit die gelijkwaardigheid vorm gaan krijgen.
Door het verder ontwikkelen van de economieën in Afrika verandert die
dynamiek ook. Los van dat wij in deze zaal vinden dat gelijkwaardige
relaties belangrijk zijn, vindt men het ook aan die kant niet meer dan
vanzelfsprekend. Ik begrijp het punt van de heer Smaling dus heel goed. Ik
ben het niet helemaal eens met zijn assessment over de EPA’s, maar ik
ben het wel zeer met hem eens dat je uiteindelijk in een gelijkwaardig
partnership van unie tot unie zou moeten kunnen werken.
De heer Smaling (SP): Dat is fijn om te horen, maar als je een paar
decennia terugkijkt naar regio’s als de EU, de VS en Azië, dan zie je dat er
ook protectionistische fases zijn geweest waarbij de eigen productiecapaciteit naar een bepaald niveau getild werd. Dat maakte ze ook klaar voor
de vrijere markt. Maar dat hebben we Afrika nooit toegestaan. Nu gaan
we versneld naar een eis – want dat is het toch wel – om die markten open
te stellen, terwijl ze eigenlijk eerst die fase van enig protectionisme nodig
hebben voordat zij klaar zijn om enigszins in een level playing field met de
rest van de wereld te opereren. Als we die overslaan, snijden we onszelf
in de vingers wat betreft de relatie met de voormalige koloniën en een
buurcontinent waarmee wij een goede relatie moeten hebben.
Minister Ploumen: Ik zou het met de heer Smaling eens kunnen zijn als
de tijd had stilgestaan, maar de afgelopen tien jaar, en zeker de afgelopen
vijf jaar, zie je dat de mondiale economie zich op een andere wijze
organiseert. Productieprocessen worden steeds meer gefragmenteerd.
Het komt steeds minder voor dat één product in al zijn elementen en
bewerkingen in één land wordt gemaakt. Onderdelen worden in verschillende landen gemaakt, geassembleerd, aangeleverd of doorgevoerd. Die
mondiale waardeketens geven heel veel kansen, juist aan opkomende
economieën, om daar op onderdelen op in te zetten. Protectionisme kan
dan een averechts effect hebben, juist omdat producten niet slechts één
grens over moeten – dat geldt ook voor Zuid-Zuidhandel – maar heen en
weer gaan en soms verschillende grenzen moeten passeren. Je doet je
eigen economie tekort als je te protectionistisch bent. Dat gezegd
hebbende – daar zijn de onderhandelingen rondom de EPA’s ook voor
geweest – is het helder dat de EU in zo’n partnership agreement een
beetje moet meebuigen met de eisen van de Afrikaanse landen; dat was
ook de oproep in de brief van 5 december. De ambitie om mee te doen in
die globale economie is er wel, maar dat wil niet zeggen dat dat
een-op-een al lukt. We komen nu wel tot een beter evenwicht dan eerder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

9

wellicht voor mogelijk was gehouden. Dat is toekomstgericht en ten
dienste van de ontwikkeling van de economie in Afrika.
We dwaalden even een beetje af, maar dat was wel buitengewoon
relevant. Ik ga verder met de vraag van de heer Sjoerdsma in het kader
van het bredere Europese OS-beleid. Hoe komt die joint programming
nou tot stand? Ook de heer Van Laar hintte hierop, al deed hij dat vanuit
een iets andere invalshoek. Hij vroeg hoe een regionale benadering vorm
krijgt. Dat gaat natuurlijk ook over afstemming. We doen het inderdaad
steeds meer. Nederland speelt daar een goede rol in. We organiseren ook
zelf bijeenkomsten om mensen waar het om gaat om de tafel te krijgen,
want papier is geduldig – het is overigens goed dat we ons hiermee op de
burelen van het ministerie bezighouden – maar het gaat om de manier
waarop men dat ter plekke vorm gaat geven. De ambassades zijn daarin
buitengewoon belangrijk. Wij constateren – en dat is ook een beoogd
effect – dat er op de ambassades een duidelijke intensivering van de
dialoog is over samenwerking. Nederland speelt daar een goede rol in. Bij
het programma in Mali wilden en moesten we een andere koers kiezen
gezien de gebeurtenissen. Daar hebben we ons nadrukkelijk laten leiden
door de wens om in die joint programming mee te doen. We hebben niet
ijzerenheinig eigen thema’s en prioriteiten nagestreefd. Je krijgt het
natuurlijk niet allemaal in één keer geregeld. Daarom hebben we onze
MJSP’s flexibeler gemaakt. Daar hebben we enkele weken geleden over
gesproken. Zo kunnen we een beetje met de afspraken mee meanderen.
Er wordt ook gekeken naar gezamenlijke evaluaties, bijvoorbeeld zoals we
dat in Burundi doen. Stap voor stap komen we er dus. De grote stappen
worden niet in Brussel of Den Haag gezet, maar in Bamako of Bujumbura.
Ik ben daar wel optimistisch over.
Dan kom ik op een aantal vragen van mevrouw De Caluwé. Waar komt die
hulp terecht en welke interventies of instrumenten zet de EU daarvoor in?
Laat ik beginnen met de begrotingssteun. Ik heb vorig jaar rond deze tijd
een brief gestuurd naar de Kamer over de verschillende vormen van
begrotingssteun die ik onderscheid: algemene begrotingssteun en
sectorale begrotingssteun. Als je naar de EU kijkt en naar de Wereldbank,
die geen subsidies geeft, maar wel leningen, dan zie je state building
contracts. Die zou je kunnen zien als algemene begrotingssteun, maar het
is veel conditioneler geworden. Ook de monitoringsmechanismes zijn
aangescherpt. Het heeft zich dus wel verwijderd van wat wij traditioneel
onder begrotingssteun verstaan. Ik meen me te herinneren dat de inzet in
die brief op instemming van de Kamer kon rekenen, zeker ook van
mevrouw De Caluwé. Ik heb in die brief aangegeven dat dit de opstelling
is die wij innemen in de debatten in de EU met Commissaris Piebalgs
hierover. Het is begrijpelijk dat mevrouw De Caluwé zegt: dat is allemaal
mooi, maar de cijfers zeggen iets anders. Zij zei het overigens stukken
diplomatieker dan ik nu doe. Het is goed om daar even een toelichting op
te geven. In 2011 bleek het niveau van de committeringen uitzonderlijk
laag te zijn. Uiteindelijk bleek het volume van de uitbetalingen even hoog
in beide jaren. Er zit dus een vertekening in die niet zozeer hint op een
beleidswijziging, maar op een incident. Daardoor is 2011 veel lager dan
normaal en kon 2012 veel hoger lijken dan de rest. Onder andere
Nederland, maar ook een aantal andere lidstaten, houdt de Commissie
wel steeds voor dat we onze lessen van algemene begrotingssteun
geleerd hebben en dat er dus meer sectorale begrotingssteun gegeven
moet worden. Hoe dat in de cijfers voor 2013 gaat uitpakken, kan ik nog
niet precies zeggen. Hetzelfde geldt voor de manier waarop dit zich
vertaalt in de meerjarenplannen. De meerjarenplannen voor de afzonderlijke partnerlanden worden in het EOF-comité en het DCI-comité gepresenteerd en besproken. In die plannen staan natuurlijk naast de sectoren
waarin men werkt, maximaal drie, ook de hulpmodaliteiten waarvan men
gebruikmaakt. Die gesprekken moeten nog starten, want de program-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

10

mering is nog in volle gang. Wij waren al voornemens om kritisch mee te
kijken, maar de aanmoediging van mevrouw De Caluwé helpt daarbij.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Dank voor deze uitgebreide beantwoording.
Ik had al gelezen dat er in 2011 een bijzondere situatie was, waardoor
2012 wellicht meer vertekend overkomt dan zou moeten. Toch heeft de
Commissaris gezegd dat er door de politieke weegmomenten minder
begrotingssteun zal zijn in de toekomst, de fragielestatenaanpak daargelaten, want die is heel bijzonder. Het elfde EOF is in 2014 gestart. Als nu
nog de gesprekken over de modaliteiten en de invulling ervan moeten
plaatsvinden, wanneer komen die dan? Wat gebeurt er dan in de
tussentijd? Ik neem toch aan dat een aantal trajecten gewoon doorloopt
en dat men kan inschatten wat voor de eerstkomende periode de
bedragen zijn en op welke wijze die overgemaakt worden.
Minister Ploumen: Hoe kan ik dit goed formuleren? Ik begrijp de zorgen
van mevrouw De Caluwé. Het is niet zo dat die plannen er niet zijn. Ze
liggen ter tafel. Ze moeten echter nog besproken worden. Dat betekent
inderdaad dat de dynamiek van dat gesprek een beetje achterloopt op de
werkelijkheid. Ik zou mevrouw De Caluwé graag willen toezeggen dat ik
mede met het oog daarop scherp in de gaten zal houden wanneer dat
afgerond is, zodat we niet unintended een strategie – minder begrotingssteun – doorzetten vanwege de dynamiek van de onderhandelingen. Ik
begrijp die zorgen dus.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Dank hiervoor. Ik refereerde aan de cijfers
van 2012 en niet aan die van 2013. Die hebben wij nog niet, maar die zijn
ongetwijfeld ergens beschikbaar. Als die een trend laten zien, dan zou dat
al helpen. Die cijfers van 2013 zouden een soort inzicht moeten bieden in
welke kant het ongeveer op gaat.
Minister Ploumen: Het lijkt me verstandig dat ik hierop bij de eerstvolgende gelegenheid terugkom als er meer bekend is, misschien bij het
verslag van deze RBZ-OS, al zou dat wel snel zijn, of bij de geannoteerde
agenda van een volgende RBZ. Als er niet meer bekend is, dan moeten we
het opschuiven, maar dan hebben we weer een ander probleem.
Mevrouw De Caluwé vroeg ook hoe het zit met ontvangende landen die
een hoger bnp hebben dan landen binnen de Europese Unie. Ik zou willen
wijzen op mijn voornemen om ODA te moderniseren; daar spreken we
binnenkort over. Op de ODA-landenlijst staan namelijk landen waarvoor
dat ook geldt. In de lijn van mevrouw De Caluwé kan ik me dus vinden. In
de zevenjarige begrotingscyclus van de EU, dus van 2014–2020, wordt het
beginsel van differentiatie toegepast. Die differentiatie zit dan ingebouwd
in de allocatie: hoe gaan we de middelen aanwenden? Dat hangt samen
met de armoede in en de fragiliteit van een partnerland. Dat heeft ertoe
geleid dat een aantal «te rijke» landen – zo zien we het nu – in LatijnsAmerika en Azië de komende periode helemaal geen bilaterale steun van
de EU meer ontvangen. Dat gebeurt dus ook. Omdat zeven jaar een wat
lange termijn is, kunnen er tussentijds natuurlijk veranderingen optreden,
zeker nu we zien dat landen groeispurten maken. Uiteindelijk heeft dat
natuurlijk invloed op de hoogte van de hulp. Het onderwerp ligt nadrukkelijk op tafel.
Wat betreft de BES-eilanden zit het als volgt. Een groep kleine eilandstaten
in de Caraïben en de Stille Oceaan zullen steun blijven krijgen vanuit het
EOF, ook al hebben die landen een hoger inkomen dan andere ACSlanden. Dat heeft alles te maken met de bijzondere problematiek die zij als
kleine eilandstaten ervaren. Dat kunnen wij billijken, want wij hebben die
kleine eilandstaten ook in ons Koninkrijk. Wij steunen de inzet van het EOF
dat dit type staten een extra steuntje in de rug kan gebruiken om hun
duurzame ontwikkeling te bevorderen. Dat betekent dat er voor de kleine

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

11

eilandstaten relatief beperkte bedragen binnen het EOF 2014–2020
gereserveerd zijn. Het klopt dus, het heeft een reden, en die reden steunen
wij.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Als ik het goed begrijp, is dat dus zelfs zo als
die eilanden, zoals de BES-eilanden, onderdeel uitmaken van de Europese
Unie, zelfs als het gemeenten zijn.
Minister Ploumen: Ja. Het gaat minder om hun staatsrechtelijke status.
Het gaat eerder om het feit dat het een klein eiland is.
Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik ga dat nog even uitzoeken en ik kom hier
nog een andere keer op terug, want dit is echt nieuw voor mij.
Minister Ploumen: Misschien kan ik mevrouw De Caluwé geruststellen
door op te merken dat het echt om bedragen gaat die niet al te omvangrijk
zijn, ook al is elke euro er één natuurlijk. Om het in de context te plaatsen:
Nederland heeft er ook zeer voor gepleit dat er binnen het EOF een focus
komt te liggen op de allerarmste landen. Die moet wat ons betreft niet
alleen in stand worden gehouden, maar ook worden versterkt. Zoals het
er nu naar uitziet, zullen 80% tot 90% van de bestedingen naar de armste
landen gaan.
Ik kom nu toe aan de vraag van de heer Sjoerdsma over het democratisch
tekort van het EOF. Zijn constatering over het fonds is terecht, want zo
werkt het inderdaad. Commissaris Piebalgs geeft vaak op verzoek van het
Europees Parlement tekst en uitleg. Het Europees Parlement moet hem
daartoe uitnodigen en dat doet het ook met enige frequentie. Piebalgs
heeft op zichzelf niet zo heel veel aanmoediging nodig om zich te
verantwoorden, maar desondanks ben ik bereid om hem nog een keer
nadrukkelijk mee te geven dat hij elke uitnodiging die hij krijgt, hiervoor
moet benutten. Zelf bezie ik met de Commissaris al een tijdje of wij over
een aantal voor Nederland belangrijke onderwerpen samen een soort
briefings kunnen geven in het Europees Parlement. Die hoeven dan niet
per se technisch of politiek te zijn, want we kunnen ze ook gebruiken om
onderwerpen die het volgens ons verdienen om verder over door te
spreken, daar te bespreken.
Het klopt dat het EOF buiten de begroting valt. Het klopt verder ook dat ik
samen met de heer Sjoerdsma ervoor ijver om dat op termijn te veranderen. Dit laat overigens wel onverlet dat het één beleid is, want die
Agenda for Change geldt voor het hele instrumentarium. Om het
juridische raamwerk te veranderen moeten we helaas – ik ben het
namelijk echt met de heer Sjoerdsma eens – wachten tot 2020. Ik heb
echter geen enkel bezwaar om aanmoedigende geluiden te maken, want
ik begrijp goed waarom de heer Sjoerdsma hierover bezorgd is. Ik voeg er
maar aan toe dat het misschien ook wel goed is om te onderzoeken of er
een manier is om het aan te scherpen, zonder dat we iedereen overladen
met allemaal informatie.
De heer Sjoerdsma heeft twee vragen gesteld over de post 2015-agenda
en over de «One of Us»-campagne. Het gaat daarbij om één thema en hij
wil daarover weten of we in staat zullen zijn om de progressieve agenda
voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten die Nederland zo
na aan het hart ligt, binnen de EU overeind te houden en om die agenda
ook in de post-2015-agenda opgenomen te krijgen. Er wordt over dat
laatste op dit moment intensief overlegd in New York in de Open Working
Group. Het is inmiddels duidelijk dat er consensus bestaat over het belang
van een standalone goal voor de rechten van vrouwen en meisjes. De
onderhandelingen zullen dan ook voornamelijk gaan over de vraag hoe
dat goal geformuleerd moet worden. De heer Sjoerdsma weet dat
Nederland inzet op die progressieve interpretatie en wij zullen dan ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

12

zowel bij like-minded als bij non like-minded landen lobbyen om dat voor
elkaar te krijgen. Het is lastig om daarop vooruit te lopen, maar de inzet is
helder.
Het mooie van democratie en een actief maatschappelijk middenveld is
dat iedereen campagne mag voeren, ook voor de «One of Us»-campagne.
Ik heb de heer Sjoerdsma daar ook niet over horen mopperen, hoewel de
campagne een andere inzet heeft dan de agenda die hij steunt en steeds
weer bij ons onder de aandacht brengt. Binnen de EU zijn er natuurlijk
lidstaten die die progressieve agenda niet per se steunen, bijvoorbeeld
Malta en Ierland. In de gesprekken over de inzet van de EU bij de
post-2015-agenda zijn we er echter wel in geslaagd om tot een gemeenschappelijk standpunt te komen. Op basis van de gesprekken die ik voer
met vertegenwoordigers van het Vaticaan durf ik te zeggen dat de kerk
niet de stap zal zetten naar het standpunt dat veilige en legale abortus om
alle goede redenen een recht voor vrouwen zou moeten zijn. Tegelijkertijd
heb ik ook gemerkt dat de kerk zich heel sterk inzet voor de bescherming
van vrouwen en meisjes en ik hoop dat we daardoor toch iets van
gemeenschappelijkheid kunnen bereiken. Daardoor kunnen we namelijk
misschien ook een beetje de scherpe randjes van die «One of
Us»-campagne afschaven. Uitdrukkelijk zij tegelijkertijd wel gezegd dat ik
zeer graag met iedereen hierover in gesprek ben en blijf. Ik denk namelijk
dat alleen een dialoog ons hier verder kan brengen.
Ik kom nu toe aan een aantal specifieke punten en daardoor verhuizen we
eigenlijk naar Afrika.
De voorzitter: Maar niet voordat de heer Sjoerdsma een vraag heeft
gesteld.
De heer Sjoerdsma (D66): Voordat we verhuizen naar Afrika, zou ik toch
graag opmerken dat deze algemene steunbetuiging van de Minister aan
die agenda mij zeer welkom is. De Europese Commissie moet echter al
wel deze maand beslissen wat zij met die concrete voorstellen van de
«One of Us»-campagne gaat doen. Zal de Minister voordat dit gebeurt
nog een keer bij de Commissie benadrukken wat Nederland vindt van die
campagne? Zal zij dan tevens aangeven wat Nederland wil behouden van
die agenda voor de Europese ontwikkelingshulp?
Minister Ploumen: Dat doe ik graag.
Ik verhuis nu dan toch naar Afrika. Ik begin maar meteen met de vraag
van de heer Smaling over de IOB-evaluatie. Ik heb inmiddels een
beleidsreactie op die evaluatie geschreven. Die is ook naar de Kamer
gestuurd, maar ik weet niet of wij daarover nog apart zullen debatteren.
De voorzitter: Die evaluatie zal op 23 juni in een notaoverleg worden
behandeld.
De heer Smaling (SP): Ik vind het prima om het tot die tijd te parkeren.
Minister Ploumen: Ik heb er alle vertrouwen in dat dit een interessant
debat zal worden! Dan nu eindelijk naar Afrika!
De heer Van Laar vroeg naar de regionale EU-strategie en in het bijzonder
wilde hij weten of ik daarvoor zou pleiten. Daar ben ik zeker toe bereid. Ik
zie ook dat hiertoe een aantal stappen worden gezet, maar tegelijkertijd is
het natuurlijk ook zo dat de IOB-evaluatie ons heeft geleerd dat de
effectiviteit van de regionale programmering van de EU niet een van haar
sterkste punten is. Dat heeft alles te maken met het feit dat papier
geduldig is en dat het heel ingewikkeld is om handen en voeten te geven
aan die regionale programmering. Ik zou dan ook tegen de heer Van Laar
willen zeggen dat ik liever niet nogmaals zou investeren in een poging om
die strategie scherper op papier te zetten. Wat ik wel wil doen, is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

13

pleidooi houden om de actieplannen die onder de huidige regionale
programmering liggen, te verbeteren. Dat lijkt me een vruchtbaardere en
effectievere strategie. Het lijkt me verder beter om dit niet alleen in de
RBZ-OS te behandelen en daarom zal ik ook nog een keer onder de
aandacht van collega Timmermans brengen dat het ook in de Raad
Buitenlandse Zaken een punt van debat zou moeten zijn.
De heer Van Laar (PvdA): Het gaat ons om twee dingen. Ten eerste willen
wij dat de regio groter wordt dan die nu is, om het zo maar te zeggen. Tot
nu toe kijkt Europa vooral naar de Sahelregio en een aantal afzonderlijke
landen. Het gaat ons er dus om dat de regio wordt uitgebreid van de
Westelijke Sahara – Mali, zo u wilt – tot Somalië, omdat we in die hele
regio dezelfde bewegingen zien. De Minister geeft verder terecht aan dat
de Europese strategie niet zo effectief is, maar dat komt natuurlijk vooral
omdat het een nietjesstrategie is, dus heel veel plannen met een nietje
erdoorheen. Er is geen echte Europese strategie om het lokale bestuur
met zijn allen in de hele regio te versterken. Er is ook geen strategie om
vrouwen in de hele regio in positie te brengen. Die strategie ontbreekt
gewoon, iets wat al eerder de Nederlandse kritiek was op die Europese
strategieën. We zullen nu dus door moeten pakken door te zeggen dat er
daadwerkelijk handen en voeten moeten worden gegeven aan een
gezamenlijke Europese strategie.
Minister Ploumen: Of het nu echt alleen maar nationale plannen of
landenplannen met een nietje erdoor zijn? Ik denk dat we de mensen die
hieraan hard hebben gewerkt onrecht doen door er zo over te praten. De
heer Van Laar zegt tegelijkertijd terecht dat er een aantal stappen moet
worden gezet. In juni organiseert Nederland een ambassadeursconferentie over de Sahel- en de Maghrebregio’s. Voor deze conferentie over de
bredere regio nodigen we ook de EU-vertegenwoordigers uit, want we
willen hiervoor niet alleen in Brussel een pleidooi houden, maar ook ter
plekke. Hier geldt namelijk ook dat je het het beste ter plekke kunt doen. Ik
zeg de heer Van Laar graag toe dat we hierop niet alleen zullen persisteren, maar hieraan ook zelf een bijdrage willen leveren.
Er zijn een paar kwesties rond Mali naar voren gebracht. Ik begin met het
nieuwe programma voor het versterken van lokaal bestuur en de
samenwerking met de vereniging van Malinese gemeenten. De heer Van
Laar vroeg of dit eigenlijk wel kan. Het mooie van de werkelijkheid is dat
die soms toch veelbelovender is als je net even verder kijkt dan de
krantenkoppen. Daarmee wil ik natuurlijk niets ten nadele van de
krantenkoppen zeggen. Als je net even wat verder kijkt, zie je dat er erg
veel gebeurt, zeker op lokaal niveau. Dat programma is reeds operationeel. Gezien eerdere ervaringen in Mali, is het nadrukkelijk een
onderdeel van dat programma om de dialoog tussen het lokale bestuur en
het lokale maatschappelijke middenveld te verstevigen. Daarmee wordt
dat maatschappelijke middenveld ook dat programma in getrokken. Het
gaat niet alleen maar om ngo’s, maar ook om onderwijzers en religieuze
leiders, dus eigenlijk om iedereen die in die lokale gemeenschap van
betekenis is en iedereen tot wie het lokale bestuur zich zou moeten
verhouden. Vooralsnog is er geen reden om aan te nemen dat het niet
volgens plan verloopt. Dat de uitvoering van plannen altijd langzamer
gaat dan we willen, daar zijn we het vast over eens.
De heer Van Laar vroeg naar het verzoek van het IMF om aanvullende
informatie voorafgaand aan de betaling van een volgende tranche. Het
IMF vindt dat het onvoldoende geïnformeerd was over een aantal zaken.
Het IMF wil dan ook nadere informatie. Nederland dringt steeds aan op
transparantie. Wij geven om de bekende reden geen begrotingssteun en
we zitten daarom ook niet vooraan aan de onderhandelingstafel. Dat
betekent dat wij de inzet van het IMF natuurlijk steunen, want het is nu
eenmaal afgesproken dat het transparant moet zijn en dat er inzicht moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

14

worden gegeven in de bestedingen. Als er nadere gesprekken nodig zijn,
zullen wij ons aansluiten bij het EU-standpunt hierover. Het is wel goed
om nog tegen de heer Van Laar te zeggen dat niet alleen het vliegtuig
maar ook een aantal betalingen in andere sectoren hiervoor de aanleiding
waren. Ik zeg ter geruststelling tegen mevrouw De Caluwé dat ook het IMF
naast andere donoren als een bok op de haverkist zit. En dat kan mij niet
ver genoeg gaan.
De heer Van Laar (PvdA): Uit het antwoord van de Minister wordt mij niet
duidelijk hoe de EU hiermee omgaat. Verschillende lidstaten, maar
waarschijnlijk ook de EU, verlenen wel begrotingssteun. Bij de gemeenten
hadden we de gewoonte om het meerdere gewoon af te trekken van de
subsidie als de directeur van een gesubsidieerde instelling meer
verdiende dan de burgemeester. Ik kan me dan ook goed voorstellen dat
de donoren gezamenlijk zeggen: die 40 miljoen heb je klaarblijkelijk niet
nodig, want je koopt er een vliegtuig van. Vervolgens kun je die 40 miljoen
van de bijdrages aftrekken. Als je zo afhankelijk bent van buitenlandse
donoren, kun je natuurlijk niet op zo’n manier met je uitgaven omgaan.
Het lijkt mij interessant om deze weg in ieder geval te verkennen.
Minister Ploumen: Dit zal maandag ongetwijfeld ter sprake komen. Ik
hoor dan graag wat de positie van de Commissie is. Dat state building
contract kent een aantal weegmomenten, net zo goed overigens als de
steun door het IMF. Nog los van de vraag of je vindt dat hier een
regeringsvliegtuig bij past, er zit natuurlijk wel een democratisch gekozen
regering die op basis van een begroting zich eerst en vooral tegenover het
eigen parlement moet verantwoorden. Nogmaals: ik hoor graag hoe men
in de Commissie hiertegen aankijkt. Tegelijkertijd moeten we dus ook het
democratische proces in Mali zelf een kans geven, want niet voor niets
hebben we gekozen voor verkiezingen. Dat wij vervolgens opvattingen
hebben over hoe men in Mali met de begroting moet omgaan, is iets wat
wij met Mali kunnen delen. Ik vind het geen recht doen aan de democratische controle in Mali zelf dat wij al in deze fase – ik weet net als het IMF
gewoon nog niet alles – dit soort besluiten zouden inzetten.
De heer Van Laar (PvdA): Ik hoor daar toch graag meer over van de
Minister wanneer die duidelijkheid er is, want verkwisting staat wat mij
betreft gelijk aan corruptie. Als het geld naar verkeerde dingen gaat, moet
de internationale gemeenschap daar gewoon heel scherp op zijn.
Minister Ploumen: Vanzelfsprekend. Transparantie is hier de sleutel en
moet ook de norm zijn. Het staat buiten kijf dat men niet alleen tegenover
de donoren transparant moet zijn, maar zeer zeker ook tegenover de
lokale bevolking.
De situatie in de Centraal-Afrikaanse Republiek is echt dramatisch. Het is
goed dat Simone Filippini, de directeur van Cordaid, naar het land is
afgereisd om met eigen ogen te zien wat daar gebeurt. Ik heb de
afgelopen weken bij verschillende bijeenkomsten de gelegenheid te baat
genomen om te spreken met Ministers en vertegenwoordigers van de
Centraal-Afrikaanse Republiek. Ik deel natuurlijk de waarneming van
mevrouw Filippini dat ze van goede wil zijn. God zij dank!, want dat is ook
wel eens wat anders geweest. Dat hun weinig middelen ter beschikking
staan, is zo. De internationale gemeenschap werkt aan de stabilisatie van
de situatie om zo veiligheid te creëren voor de bevolking. Verder wordt er
geïnvesteerd – ik kijk daar nu ook al voor de langere termijn naar – in
kleinschalige initiatieven die bijdragen aan het verzoeningsproces. We
werken verder ook aan de versterking van het bestuur, zowel nationaal als
lokaal. Dat is een lange en taaie weg. De EU overweegt om een trust fund
op te zetten voor de Centraal-Afrikaanse Republiek. Ik bezie op dit
moment of dit meerwaarde heeft en waar dat fonds zich dan met name op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

15

zou moeten richten. Het staat echter buiten kijf dat in dit hele proces, dat
hopelijk tot veiligheid leidt voor de mensen in de Centraal-Afrikaanse
Republiek, de opbouw van bestuursstructuren en het versterken van de
capaciteit van regeringen buitengewoon belangrijk zijn. Ik deel de zorgen
dus zeker.
Andere lidstaten hebben ook geld vrijgemaakt voor de CentraalAfrikaanse Republiek. Nederland heeft 2 miljoen vrijgemaakt. Ik heb het
lijstje voor me liggen en ik doe daar een greep uit: Denemarken 9 miljoen,
Finland 5 miljoen, Luxemburg 1 miljoen, Italië 2 miljoen. Verschillende
lidstaten hebben dus gekeken hoe men kan bijdragen. De Commissie
heeft 25 miljoen niet alleen toegezegd, maar ook al overgemaakt. Verder
is er tot op heden 20 miljoen overgemaakt uit het Central Emergency
Response Fund. Nederland financiert dat budget. Het is voor 10%
ongeoormerkt en ook via die weg dragen wij dus bij.
Ik ga nu over van de Centraal-Afrikaanse Republiek naar het jongste land
ter wereld. Iedereen heeft met veel enthousiasme naar dit land gekeken
en het zeker ook aangemoedigd. Daarom zijn de teleurstelling en de
frustratie nu des te groter over het feit dat de regering van Zuid-Sudan
haar burgers blootstelt aan dit soort geweld. Ik druk me nu natuurlijk
netjes uit, want iedereen is gewoon razend. In het vragenuurtje heb ik al
gemeld dat Nederland kijkt naar mogelijkheden om de reguliere hulpprogramma’s en de gelden die waren gereserveerd voor indirect werk met de
Zuid-Sudanese overheid om te zetten naar noodhulp. Ik wil beide hierbij
betrekken, want de heer Sjoerdsma zei terecht dat een aantal programma’s op het punt stond te starten. Die kunnen nu gewoon niet
starten, maar dat betekent wel dat wij de middelen daarvoor wellicht heel
goed kunnen gebruiken om de noodhulpsituatie te adresseren. 20 mei,
volgende week dinsdag, is er een donorconferentie in Noorwegen. De
Noren organiseren die op verzoek van de secretaris-generaal. Er zullen
ook vertegenwoordigers van de Zuid-Sudanese regering aanwezig zijn.
Tegen hen zou ik «baklap» willen zeggen, want men is echt zeer, zeer, zeer
kritisch en het geduld van de internationale gemeenschap is, zoals ik al
zei, ook op. Ik heb van verschillende lidstaten gehoord dat men ook kijkt
naar significante bijdragen. Uit welke onderdelen van de begroting men
die haalt, moet men zelf weten, maar ik heb er echt alle vertrouwen in dat
we daar twee boodschappen af kunnen geven. De eerste boodschap is
gericht aan de regering van Zuid-Sudan en wel dat het zo niet verder kan
en dat men de vrede niet alleen moet sluiten, maar ook moet handhaven.
De tweede boodschap is gericht aan de mensen van Zuid-Sudan en houdt
in dat wij hen niet in de steek laten.
Eerder heb ik er in een gesprek met de Minister van Financiën van
Zuid-Sudan al op aangedrongen dat men verantwoordelijkheid neemt,
niet alleen voor de eigen mensen, maar ook voor de hulpverleners en de
medewerkers van maatschappelijke organisaties. De Raad Buitenlandse
Zaken heeft medio maart daarover ook al stevige conclusies aangenomen,
maar ik zie geen enkele reden om achterover te leunen. Ik zal dit punt dan
ook nogmaals opbrengen. Nederland zal dat ook aanstaande dinsdag in
Noorwegen doen.
De EU heeft een aantal acties in gang gezet in het kader van de zoektocht
naar de Nigeriaanse schoolmeisjes, Bring back our girls. De Raad
Buitenlandse Zaken heeft daar afgelopen maandag conclusies over
aangenomen. De EU biedt Nigeria steun bij het oplossen van deze
misdaad, maar ook breder bij het beschermen van burgers en bij de
bestrijding van terrorisme. Nigeria is inmiddels ook zover dat dergelijke
steun wordt aanvaard. Ik zeg dat, omdat men een paar weken geleden
nog een beetje afhoudend was. In de conclusies wordt ook herhaald dat
de EU zich inzet om de cultuur van straffeloosheid die er heerst en het
gebruik van seksueel geweld als instrument in een conflict te beëindigen.
De EU steunt ook het voornemen van de VN-Veiligheidsraad om passende
maatregelen te nemen tegen Boko Haram, onder andere het plaatsen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

16

de terreurlijst. De EU zal op het niveau van de heads of mission in Abuja
deze week alle vervolgopties en alle acties in kaart brengen, zodat ter
plekke ook duidelijk is wie wat doet en wat de voortgang is. Op 17 mei
houdt Frankrijk samen met de buurlanden van Nigeria een top om deze
problematiek te adresseren.
De heer Van Laar bracht het probleem van seksueel geweld tegen
vrouwen en meisjes onder de aandacht. Ik ga graag in op zijn verzoek. Het
is wellicht goed om te vermelden dat dit een onderwerp is dat wellicht
niet steeds de krantenkoppen haalt, maar dat het wel heel nadrukkelijk op
de verschillende agenda’s staat. Dus ook zonder de vreselijke gebeurtenissen in Nigeria wordt hierop fors ingezet. De EU doet verschillende
projecten, ook specifiek in Nigeria. Voor zover ik dat nu weet, verlopen die
programma’s redelijk goed. Dat zou je niet zeggen als je ziet wat er nu
gebeurt, maar het gebied is heel groot en elders in dit gebied worden er
wel degelijk successen geboekt. Aan mainstreaming, het opnemen van
deze doelstellingen in bredere programma’s, moet nog wel wat worden
gedaan. Dat punt houd ik graag op tafel, want daarin moet nog wel wat
leiderschap getoond worden.
De heer Van Laar vroeg in hoeverre het early warning and early action
systeem klaar is voor gebruik. Deze geïntegreerde benadering die door de
Hoge Vertegenwoordiger Ashton en de Commissie is gepresenteerd, is
werk in uitvoering. Op dit moment lopen er pilots met het early warning
systeem in de Sahelregio en in Centraal-Azië. Het Instrument for Stability
stelt ons ook in staat om snel en flexibel in te springen op die crisis. Er
worden op dit moment overigens ook raadsconclusies voorbereid over
die geïntegreerde benadering, waarin juist specifiek ingegaan zal worden
op dat early warning and early action mechanisme. Nederland steunt dat.
Het is dus helder dat er nog stappen moeten worden gezet, maar dat laat
onverlet dat er een breed gesteunde intentie is om dat te doen.
Voorzitter, ik meen hiermee alle vragen te hebben beantwoord.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik heb twee vragen gesteld over het
ODA-rapport. Ik stelde die vragen, omdat Ashton heeft gewaarschuwd dat
ODA steeds meer onder druk komt te staan. Zij heeft daarom de lidstaten
opgeroepen om ervoor te zorgen dat zij meer humanitaire hulp ter
beschikking stellen dan zij tot nu toe hebben gedaan. Mijn tweede vraag
heeft betrekking op wat Staatssecretaris Teeven gisteren te berde bracht:
de druk op het ODA-budget als gevolg van de grote toestroom van
vluchtelingen naar Nederland. Wat betekent dat dit jaar voor de begroting
van de Minister?
Minister Ploumen: De situatie in Syrië en de noodhulp worden door de
heer Sjoerdsma nadrukkelijk in het bredere kader van de ODA geplaatst. Ik
ben inderdaad voornemens om een extra bijdrage te leveren. Ik heb dat
ook al eerder aangegeven. De inzet van Nederland bij ODA mag bekend
worden verondersteld, maar misschien is het toch goed om het nog eens
uiteen te zetten: wij zetten zeer in modernisering van de ODA. Ik kijk dan
ook uit naar het debat dat we daarover met elkaar zullen voeren. Ik hoor
heel graag wat de Kamer vindt van de opties die ik heb geschetst, want
dat sterkt mij ook weer in mijn positie in de EU en breder. Duidelijk is dat
dit debat over de modernisering van de ODA nog wel een tijdje in de
internationale gremia zal worden gevoerd. Maar ja, over de landenlijst zijn
we het al bijna eens, zonder dat we er specifiek op zijn ingegaan. We
vinden immers allemaal dat er naar gekeken moet worden. In mijn brief
geef ik ook aan dat een aantal elementen van effectieve hulp nu niet
geschaard worden onder de ODA-definitie en dat er een aantal andere
elementen zijn die wellicht beter op een andere manier aangewend
zouden kunnen worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om onderwijs, maar
goed: collega Bussemaker en ik zijn samen aan het kijken hoe we dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

17

beste in het vat kunnen gieten voor Nederland, want we willen graag
bijdragen aan het ontwikkelen van buitenlands talent. Dat is een debat op
zich.
De druk op het ODA-budget ten gevolge van wat collega Teeven gisteren
aankondigde, de toename van het aantal vluchtelingen uit met name
Eritrea, wordt inderdaad groter. De eerstejaars asielopvang wordt immers
gefinancierd vanuit het ODA-budget. Als er meer mensen hiernaartoe
komen neemt de druk op dat budget, dat toch al stevig onder druk staat,
zeker niet af. Ik heb al eerder gezegd dat 2014 een overgangsjaar is. Het
heeft dus zeker consequenties. Hoe die er precies uit zullen gaan zien,
weten we nog niet. Ik ga hier dan ook zeker over in gesprek met collega
Teeven.
De heer Sjoerdsma (D66): Een lang antwoord. Ik wil nog op twee punten
ingaan. Het zou ten eerste goed zijn dat de Kamer binnenkort een raming
krijgt van wat dit gaat betekenen. Als ik afga op wat Staatssecretaris
Teeven heeft gezegd over wat dit gaat kosten – volgens hem kost een
asielzoeker € 10.000 en komen er per maand 3.000 meer dan voorzien
naar Nederland – dan kom ik, als ik dat even snel uitreken, uit op ongeveer
30 miljoen. En als je dat weer vermenigvuldigt met twaalf, kom je uit op
een niet onaanzienlijk bedrag. Ik weet niet of dit een correcte raming is,
maar gezien de omvang lijkt het mij in ieder geval gewenst dat de Kamer
snel een eerste inschatting van de kosten krijgt.
De Minister zegt opnieuw dat zij snel zal komen met een voorstel voor
noodhulp aan Syrië. Ik vraag mij af waarom de Minister niet gewoon
vandaag met dat voorstel is gekomen. De noden zijn bekend. Het is
bekend dat het VN-mechanisme underfunded is en dat ngo’s om geld
zitten te springen. Het is bekend dat er een generatie Syrische kinderen
verloren dreigt te gaan. De Minister heeft daar zelf een tentoonstelling
over geopend. De problematiek is haar bekend. Ze heeft het hart op de
juiste plek en ze heeft ook nog eens budget. Waar wacht zij dan nog op?
Minister Ploumen: Ik heb begrepen dat collega Teeven binnenkort met
een brief over deze problematiek komt. Ik meen ook dat er vanavond een
debat is.
De voorzitter: Dat debat begint om 16.30 uur.
Minister Ploumen: Ik breng samen met collega Teeven de consequenties
in kaart. Het spreekt voor zichzelf dat we de Kamer zullen informeren als
we daar meer duidelijkheid over hebben.
Het is allemaal waar wat de heer Sjoerdsma over Syrië zegt, maar ik ben
op dit moment toch echt goed in kaart aan het brengen hoe we hiermee
het beste kunnen omgaan en hoe we het beste recht kunnen doen aan de
verschillende ernstige humanitaire crises die er in de wereld zijn. Ik wil
ook heel graag een bijdrage leveren aan de hulp aan Zuid-Sudan. Dat los
ik nu op een andere manier op. Dat is helder. Daardoor kijk ik ook weer
iets anders aan tegen mijn budget voor acute noodhulp. De heer
Sjoerdsma zal zich dat kunnen voorstellen. Ik breng het nu in kaart en dat
is de reden waarom ik vandaag nog geen voorstel presenteer. Ik voorzie
dat ik op niet al te lange termijn het eerder door mij verwoorde
voornemen zal concretiseren.
De voorzitter: Ik zie dat er behoefte is aan een tweede termijn. Ik stel een
spreektijd voor van twee minuten en één interruptie per fractie.
De heer Van Laar (PvdA): Voorzitter. Ik bedank de Minister voor haar
uitgebreide en heldere beantwoording.
Ik kom even terug op mijn belangrijkste punten in eerste termijn en de
reactie daarop van de Minister. Wat ons betreft kunnen we niet scherp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

18

genoeg zijn op de regering van Mali. In een tijd waarin elke regering heel
scherpe keuzes moet maken bij de besteding van haar geld, maken wij 40
miljoen vrij voor een ontwikkelingsprogramma voor Mali. Als Mali
vervolgens besluit om 40 miljoen uit te geven aan een presidentieel
vliegtuig, zodat de president met zijn collega’s een wedstrijdje kan doen
wie de grootste heeft, vind ik dat niet zo gepast. Ik krijg hierover dan ook
graag meer informatie in de volgende brief over Mali. Hoe zit het nu
precies? Wat zijn hiervan de achtergronden? Wat zijn hiervan de
gevolgen?
Het is geruststellend om te horen dat er voor de CAR geld wordt vrijgemaakt. Betekent dit echter ook dat er nu voldoende geld is om de ergste
nood te lenigen in de tweede helft van dit jaar? De eerste helft van dit jaar
was er immers nog flink wat geld tekort.
Ik ben blij met de acties tegen Boko Haram en met het feit dat de Minister
hier als een bok op de haverkist zit. Ik ondersteun haar hierbij van harte. Ik
ben verder ook blij met het mainstreamen van de strijd tegen seksueel
geweld. Ik ben ervan overtuigd dat de Minister het leiderschap zal laten
zien dat nodig is om dit onderwerp op de agenda te houden.
Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn vragen over kindsoldaten in
de Centraal-Afrikaanse Republiek. Wat kunnen we doen om het aantal
kindsoldaten te verminderen? Het aantal nam af, maar neemt nu weer toe.
Volgens de laatste schattingen zijn er nu 9.000 kindsoldaten in de
Centraal-Afrikaanse Republiek. Hoe kunnen we die strijd winnen?
Mevrouw De Caluwé (VVD): Voorzitter. Ik bedank de Minister voor haar
uitgebreide beantwoording van de vragen. Er resteren nog een paar kleine
puntjes.
Ik ben blij met de toezegging van de Minister dat zij in een brief terug zal
komen op de begrotingssteun 2013 en op de begrotingssteun 2014 als de
gesprekken daarover voorspoedig genoeg verlopen.
Het is fijn dat er wordt gekeken naar de ODA-lijst van landen die
EOF-gelden ontvangen. De Minister gaf aan dat er natuurlijk ook tussentijds veranderingen kunnen optreden. Er zijn nogal veel wijzigingen:
landen gaan snel vooruit of kachelen ineens weer heel snel achteruit. We
hebben de laatste tijd gezien dat dit laatste ook voorkomt. Ik hoor graag
van de Minister of het ook nog in de tussenliggende periode kan
veranderen. Wij zijn net begonnen met het elfde EOF dat tot 2020 loopt.
Bestaat er wellicht de mogelijkheid dat er tussentijds gekeken wordt of
landen van de lijst gehaald kunnen worden?
Ik val mijn collega van de PvdA bij bij wat hij zei over Mali. De Minister
heeft gezegd dat er een democratisch proces in Mali gaande is en dat dit
een kans moet krijgen. Mali is echter wel een testcase voor de fragielestatenaanpak. De Minister heeft terecht gezegd dat de gelden die naar Mali
gaan aan strikte voorwaarden zijn gebonden. Dat betekent dus ook dat je
wel tegen het licht moet houden dat Mali heeft besloten om 40 miljoen
aan een vliegtuig uit te geven. Je zult in ieder geval vrij snel moeten
aangeven dat dit wat ons betreft niet de bedoeling kan zijn. Ik ben dus van
mening dat het goed is om het interne democratische proces voorrang te
geven, mits er door ons maar goed wordt gekeken hoe het nu precies zit.
Ik weet niet hoe snel de Kamervragen over Mali kunnen worden beantwoord. Wij zijn ongelooflijk snel, maar ik weet niet hoe snel men daar is.
De heer Sjoerdsma (D66): Voorzitter. De liberale en sociaaldemocratische
kiezers in Mali kunnen gerust zijn: hun belangen worden ook hier goed
behartigd.
Ik wil op twee dingen terugkomen. Ik begin met een aantal zaken die de
Minister heeft gezegd. Ik zit met de Minister op een lijn dat we moeten
zekerstellen dat de SRGR een kernthema binnen de Europese Unie blijft,
ondanks de mooie activistische campagne die 1,7 miljoen Europeanen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

19

met elkaar hebben gezet. Helaas heeft die campagne een doel dat
diametraal tegenover ons eigen doel staat.
Mijn tweede punt is dat de Minister heeft gezegd dat ze nog een keer goed
wil kijken hoe het zit met die Syrische gelden. Er moet mij iets van het
hart. Deze discussie loopt sinds januari. In eerste instantie moest de
Minister kijken hoe het nu precies zat met een donorconferentie in Rome.
Ze wilde eerst zien hoe andere landen het vorm zouden gaan geven. Zo
kan ik voor elke maand wel iets bedenken waar nog een keertje naar
moest worden gekeken. Het kabinet heeft de intentie dat er nog dit jaar
meer geld naar Syrië zal gaan – zowel Minister Timmermans als Minister
Ploumen hebben die uitgesproken – en ik zie daarom geen enkele reden
meer waarom we daarmee nog langer zouden wachten. Ik zie ook niet in
waarom we zouden moeten wachten op die inventarisatie. Ik begrijp dat
de Minister krap in het geld zit, maar dat was ook al het geval in januari en
in december zal de Minister, als we deze vluchtelingenstroom meetellen,
nog krapper in het geld zitten.
Ik moet eerlijk toegeven dat ik de ODA-brief niet heb gelezen. Als het er
niet in staat, zou ik nu al graag van de Minister horen of zij vindt dat onder
de nieuwe ODA-definitie, die nieuwe definitie van wat ontwikkelingsrelevant is, de eerstejaars opvang van vluchtelingen zou moeten vallen.
De heer Smaling (SP): Voorzitter. Ik heb nog een paar kleine puntjes.
Ik ben blij met het begin van het betoog van de Minister, waarin zij het
«unie tot unie»-idee onderschreef. Is zij bereid om hierover iets te
rapporteren na afloop van de RBZ? Is dat mogelijk? Kan zij met gelijkgestemden proberen om een opening te vinden? Zo ja, dan zou ik het prettig
vinden om daarover iets terug te lezen. Ik weet niet of dit te veel gevraagd
is, maar ik zou het prettig vinden om hierover iets schriftelijk te vernemen
als we het met elkaar eens zijn dat het een wenselijke route is om van unie
tot unie te werken. Ik wil namelijk niet dat het bij een debatje in de Kamer
blijft.
Ik vind het prima dat het PSO wordt geparkeerd. Ik las echter in de agenda
dat de commissie met een mededeling zal komen over de wijze waarop de
EU invulling wil geven aan de rol van de private sector in haar ontwikkelingsbeleid. Ik neem aan dat de evaluatie van het IOB niet gezien is door
de Commissie en dat die dus door de Commissie is meegenomen. Het lijkt
mij echter zeker nuttig dat de Commissie gebruikmaakt van die evaluatie.
Doen wij, Nederland en de EU, genoeg voor Nigeria? Frankrijk maakt zich
hard voor een conferentie, maar is dat wel genoeg? De helft van de
mensen in West-Afrika woont in Nigeria. Het is nooit een OS-land
geweest, omdat er hier en daar wat olie wordt gevonden. Het heeft verder
de naam corrupt te zijn. Het boek Termietenheuvels in de savanne van
Chinua Achebe is een van de mooiste voorbeelden van corruptieliteratuur
uit Afrika. Het is natuurlijk een heel bijzonder land. Ik vraag mij af of
Nederland niet meer kan doen vanuit begrip voor het feit dat Nigeria nooit
één land had moeten worden. Voordat die staten werden gevormd, had
die hele Hausaregio helemaal niets met die Yoruba- en Igoregio te maken.
Kunnen we niet meer doen om te komen tot de-escalatie?
De voorzitter: De Minister kan onmiddellijk antwoord. Ik sta één
interruptie per fractie toe.
Minister Ploumen: Voorzitter. Het moge duidelijk zijn dat over het
regeringsvliegtuig het laatste woord nog niet is gezegd. Dat lijkt mij
helder.
De volgende vraag van de heer Van Laar is niet zo makkelijk te beantwoorden. Hij vroeg namelijk of de gepleegde inzet en de inzet die
gepleegd gaat worden in de Centraal-Afrikaanse Republiek wel voldoende
is. Dat is echt een heel moeilijk te beantwoorden vraag. Op dit moment
wordt er heel nadrukkelijk en nauwkeurig gekeken naar de humanitaire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

20

noden. Het is echter ook belangrijk dat het land opnieuw wordt
opgebouwd. Ik denk dan niet alleen aan het bestuur, want echt alles is
weg. Alles is kapot en er was al niet zo veel. Het onderwijs en de
gezondheidszorg zullen dus ook opnieuw moeten worden opgebouwd.
Het zal duidelijk zijn dat dit een langduriger commitment van de EU vraagt
dan alleen de komende weken. In dat licht kijk ik ook naar dat voornemen
om een trust fund op te richten. Wij zijn, omdat ik dat belangrijk vind, zeer
betrokken, ook al is de CAR geen partnerland. We zetten daar niet zozeer
veel middelen voor in als wel onze kennis en kunde om ervoor te zorgen
dat de interventies een betere kans van slagen hebben. Dat blijven we
doen en ik ga ervan uit dat we daar nog wel vaker met elkaar over te
spreken komen.
De situatie in de CAR is enorm volatiel. Als je denkt dat het beter gaat, kan
het opeens weer misgaan door een groot incident. In dat licht kijken we
ook naar onze inzet voor de kindsoldaten. Alle aanwezige hulporganisaties
van de VN en anderen hebben oog voor de problematiek van de kindsoldaten. Ik heb gesproken met de aartsbisschop van Bangui en hij zei mij:
de beste manier om die kinderen geen soldaat te laten worden, is ervoor
te zorgen dat ze gewoon naar school kunnen gaan, want daar heb je
toezicht. Het is onze inzet om de nood te lenigen en tegelijkertijd te
werken aan de opbouw van de basisvoorzieningen. Waar mogelijk wordt
dat gedaan. Het is wel duidelijk dat een aantal regio’s in het noorden –
Bangui is nu relatief veilig – nog steeds onveilig zijn en daar zullen we
veel meer kindsoldaten zien dan we zouden willen. Er wordt dus wel
gericht aan gewerkt om het aantal van die kindsoldaten omlaag te
brengen.
De heer Van Laar (PvdA): Deze twee punten hangen natuurlijk nauw
samen. Als er een call is van de VN, dan – zo heb ik het altijd begrepen –
moet in ieder geval de helft daarvan worden geleverd om de ergste nood
te kunnen lenigen. Dat halen we echter helemaal niet, want we halen
maar 39%. Dat betekent dat er heel veel kinderen die alleen zijn, helemaal
geen hulp krijgen. Die kinderen kunnen nergens naartoe, omdat er
helemaal geen plekken voor hen zijn. Dat maakt die kinderen extra
kwetsbaar en leidt ertoe dat ze soms in veel ergere situaties terechtkomen, vandaar mijn pleidooi. Wellicht kan de Minister volgende week
herhalen dat het niet zo kan zijn dat de CAR steeds maar weer in de steek
wordt gelaten, omdat er maar zo’n laag percentage van de benodigde
hulp kan worden geleverd. Dat percentage moet gewoon omhoog en daar
moeten we met zijn allen voor zorgen!
Minister Ploumen: Dat zal ik zeker doen. Nu wordt 40% van zo’n appeal –
dat is natuurlijk een merkwaardige werkelijkheid – gezien als redelijk. Het
kan namelijk nog veel lager. Nederland draagt, zoals gezegd, zijn steentje
bij. Het moge duidelijk zijn dat ik anderen zal blijven aanmoedigen om bij
te dragen aan de bestrijding van de crisis en, straks, de wederopbouw.
Kan de lijst van landen die in aanmerking komen voor steun van het EOF,
tussentijds worden gewijzigd? Ik heb het antwoord op die vraag van
mevrouw De Caluwé niet paraat, maar ik zal haar vraag graag beantwoorden in het verslag van de RBZ-OS. Dat is geen onwil van mijn kant,
maar ik wil het gewoon even heel precies en netjes uitzoeken.
Tegen de heer Sjoerdsma zou ik willen zeggen dat hij met zijn vraag een
beetje vooruitloopt op de zaak. Hij zei dat zelf overigens ook. In de brief
schrijf ik er al wel iets over: sommige dingen komen erbij en andere gaan
eruit. Specifiek over de eerstejaars asielzoekers moet ik hem meegeven
dat er op dit moment weinig landen zijn die dit deel van de ODA-definitie
willen veranderen. Nederland wil daar wel op inzetten in de discussie over
de nieuwe definitie. Het is natuurlijk het beste om daar te investeren,
omdat het vergroten van de kansen van mensen in hun eigen land de
beste manier is om immigratie tegen te gaan. Verder is het daarvoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

21

natuurlijk ook heel belangrijk dat de veiligheid in die landen wordt
versterkt. Ik schets dit dilemma ook in de brief. Dit dilemma zal ook het
kernpunt in de internationale discussie zijn. De heer Sjoerdsma weet
vanuit zijn achtergrond als diplomaat als geen ander dat het zoeken is
naar een goede balans tussen de Nederlandse inzet en wat haalbaar zal
blijken te zijn. Het is safe to say dat dit een belangrijk onderdeel van de
internationale gesprekken zal zijn.
Waar slaat het debat over de «regio tot regio»-samenwerking neer? Ik ga
eens goed bekijken hoe ik dat het beste kan doen. Ik begrijp heel goed
waarom de heer Smaling best wel tevreden wil zijn met een enkel zinnetje
hier of daar, maar misschien is het toch beter om het wat structureler in
de debatten in te brengen. Ik ga kijken naar de mogelijkheden die ik
daarvoor heb.
Krijgt Nigeria voldoende aandacht van Nederland? Ik heb aangekondigd
dat ik dit land binnenkort zal bezoeken in het kader van een grote
handelsmissie. Het is duidelijk dat we op die manier de relatie van
Nederland met Nigeria op de verschillende onderdelen willen intensiveren. Misschien is het goed om dat als leidraad voor de Nederlandse
inzet voor Nigeria te zien.
De voorzitter: De Minister is gekomen aan het einde van haar beantwoording in tweede termijn. Ik zie dat de leden geen vragen meer hebben.
Rest mij de leden te bedanken voor hun inbreng en de Minister voor de
beantwoording van de vragen.
Sluiting 15.40 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-04, nr. 161

22