Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

26 448

Structuur van de uitvoering werk en inkomen
(SUWI)

Nr. 462

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 april 2011
Hierbij bied ik u mede namens de staatssecretaris de Monitor Arbeidsmarkt, editie maart 2011, aan.1 De Monitor Arbeidsmarkt informeert uw
Kamer over de meest recente ontwikkelingen op het gebied van de
arbeidsmarkt, arbeidsmarkt-maatregelen, uitkeringen en re-integratieinspanningen, op basis van cijfers gepubliceerd tot en met 15 maart 2011.
Zoals aangekondigd in mijn brief over de invulling van de taakstelling op
het SZW-domein op 14 maart 2011, bezie ik momenteel de reductie van de
frequentie van een aantal monitors, zoals deze Monitor Arbeidsmarkt.
De kernboodschap van de Monitor Arbeidsmarkt is dat de economie in
2010 vier kwartalen op rij gegroeid is. Volgens de laatste ramingen van
het CPB zal dit gematigde economische herstel zich ook in 2011 en 2012
voortzetten. Ook de werkgelegenheid is in de laatste drie kwartalen van
2010 gestegen. Bovendien is sinds februari 2010 per saldo sprake van een
dalende trend in de werkloosheid. Het aantal WW-uitkeringen liet een wat
grilliger verloop zien. Na een maandenlange daling vanaf maart 2010 liep
het aantal WW-uitkeringen tegen het einde van 2010 weer licht op, maar
daalde in februari 2011 weer. Het aantal WWB-uitkeringen neemt sinds
begin 2009 nog steeds toe.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

kst-26448-462
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Waar de Monitor Arbeidsmarkt rapporteert over kwartaalontwikkelingen
tot en met het vierde kwartaal 2010, is inmiddels bekend dat in januari en
februari 2011 de werkgelegenheid licht daalde en het werkloosheidspeil
stabiel bleef. Deze periode is echter te kort om vast te stellen of de eerder
genoemde trends in 2010 tot stilstand zijn gekomen of omgeslagen zijn. In
ieder geval is duidelijk dat het economische herstel zich veel sneller
vertaald heeft in herstel op de arbeidsmarkt dan tijdens vorige perioden
van laagconjunctuur. Als gevolg hiervan heeft het CPB de verwachtingen
voor het werkloosheidspercentage in 2011 en 2012 neerwaarts bijgesteld.
Mogelijk is in 2010 de aansluiting tussen vraag en aanbod verbeterd,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 448, nr. 462

1

aangezien het werkloosheidspercentage daalde zonder dat de vacaturegraad noemenswaardig steeg. Het vizier kan dus weer gericht worden op
de lange termijn uitdaging waar de Nederlandse arbeidsmarkt voor staat:
de verwachte personeelstekorten als gevolg van de vergrijzing.
Tevens bied ik u mede namens de staatssecretaris vier onderzoeksrapporten aan, te weten:1
1. «Samen aan de slag. Tweede evaluatieronde Bestuurlijk Akkoord
Participatie»,
2. mede namens de minister van OCW: «De arbeidsmarktpositie van
niet-westerse allochtonen: De stand van zaken»,
3. «Sociale ondernemingen en werknemers met een arbeidsbeperking»,
4. «Two Ticks, positief over beperkingen. Een voorbeeld voor
Nederland?».
«Samen aan de slag. Tweede evaluatieronde Bestuurlijk Akkoord
Participatie»
Hierbij ontvangt u tevens het rapport van de tweede evaluatieronde van
het Bestuurlijk Akkoord Participatie dat SZW en VNG in 2007 hebben
gesloten. Deze evaluatie is in gezamenlijk overleg met de VNG opgesteld.
«Arbeidsparticipatie niet-westerse allochtonen»
Bijgaand treft u, mede namens de minister van OCW, het onderzoek aan
naar de stand van zaken van de arbeidsmarktpositie van niet-westerse
allochtonen. Dit onderzoek is aan uw Kamer toegezegd in december 2009
(Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2009–2010, nr. 943) naar
aanleiding van een verkenning door E-Quality. Hieruit bleek dat veel
niet-westerse allochtone meisjes het goed doen op school, maar dat dit
nog niet altijd tot uiting komt in een verbetering van hun deelname aan de
arbeidsmarkt. Aangezien er daarnaast behoefte was aan een actueel
overzicht van de arbeidsmarktpositie van de gehele groep niet-westerse
allochtonen, is besloten tot een brede rapportage met specifieke aandacht
voor allochtone meisjes. Bevindingen uit bestaande literatuur en CBS
cijfers en gesprekken met allochtone meisjes vormden hiervoor de basis.
Positief is dat er over een langere periode bezien, sprake is van een
duidelijke inhaalslag: de werkloosheid onder allochtonen laat een gestage
daling zien van zo’n 16 procent in 2005 naar ruim 12 procent in 2010. Deze
daling is sterker bij allochtonen dan bij autochtonen. Hoewel de economische crisis tot een tijdelijke terugval heeft geleid, is duidelijk dat het
opleidingsniveau omhoog gaat, de arbeidsmarktdeelname stijgt, de
werkloosheidscijfers dalen en de tweede generatie vaker in hogere
functies werkt.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

Het verschil in netto arbeidsparticipatie tussen autochtonen en allochtonen – 69,9 procent versus 55,2 procent – wordt in veel gevallen
veroorzaakt door een cumulatie van factoren. Veel voorkomend zijn een
matige beheersing van de Nederlandse taal, laag of geen opleidingsniveau, gezondheidsklachten, gebrekkige kennis van onderwijs(stelsel) en
arbeidsmarkt, weinig betrokkenheid van ouders, traditionele opvattingen
over de rol van de vrouw (dit speelt vooral bij eerste generatie allochtonen) en een passieve houding tijdens het sollicitatieproces. De impact
van bovengenoemde factoren lijkt het grootst bij mensen van Marokkaanse, Turkse, overige niet-westerse en Antilliaanse/Arubaanse
herkomst, alhoewel dat per factor verschilt. Daarbinnen zijn laagopgeleiden, migranten van de eerste generatie (vooral vrouwen) en personen
met een verblijfsvergunning tot asiel, het meest kwetsbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 448, nr. 462

2

Uit de gesprekken met een 40-tal allochtone vrouwen en meisjes blijkt dat
de werkende vrouwen vaak zeer gemotiveerd zijn. Tevens blijkt dat de
vrouwen die niet werken zelf aangeven dat dit zelden te maken heeft met
traditionele opvattingen over de rolverdeling man – vrouw. De meesten
geven aan gestimuleerd te zijn door de ouders om een opleiding te
volgen. Bij de keuze om niet te werken spelen vooral factoren als
gezondheid, de hoogte van de beloning en de kosten van kinderopvang
een rol. Sommige vrouwen geven aan weinig kennis te hebben gehad van
beroepsmogelijkheden, waardoor de keuze voor een opleiding niet goed
werd doordacht en de instroom op de arbeidsmarkt niet geruisloos
verliep.
De uitkomsten van dit onderzoek onderschrijven dat de arbeidsdeelname
van allochtonen zich over de jaren heen positief ontwikkelt. De achterstand ten opzichte van autochtonen wordt gestaag ingelopen. De inzet
van het instrumentarium van gemeenten en UWV op het vlak van
ondersteuning, arbeidsbemiddeling en re-integratie kan deze positieve
ontwikkeling verder bevorderen.
«Sociale ondernemingen en werknemers met een arbeidsbeperking»
Dit onderzoek geeft inzicht in de knelpunten die sociale ondernemingen
ervaren en maatregelen ter bevordering van sociaal ondernemerschap.
Hiermee wordt tevens voldaan aan de toezegging aan Mw. Sterk in de
Tweede Kamer tijdens de begrotingsbehandeling op 9 december 2010
(Handelingen 2010–2011, 3260-XV, nr. 32) en de toezeggingen gedaan
tijdens de behandeling van de Wet Werk en Arbeidsondersteuning
Jonggehandicapten in de Eerste Kamer (Handelingen 2009–2010, 31 780,
nr. 10) en Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2009–2010, 31 780, nr. 47).
Uit interviews met een zestal experts volgt dat ondernemingen die zowel
sociale als economische doelen nastreven belemmeringen kunnen
ervaren met (1) het verkrijgen van startkapitaal, (2) de verschillende
regelingen binnen het re-integratiebeleid en de uitvoering daarvan, (3) het
ontbreken van informatie en advisering over sociaal ondernemerschap en
(4) de onbekendheid met sociaal ondernemerschap bij opdrachtgevers en
inkopers. Met betrekking tot eventuele meerkosten die sociale ondernemers hebben, blijkt uit een vijftal casestudies dat de personeelskosten,
de huisvesting- en investeringskosten en de rentekosten een sociale
meerkostencomponent kunnen bevatten. Vanwege het beperkte aantal
cases is deze conclusie echter uitsluitend indicatief.
Sociaal en reguliere ondernemers ervaren grotendeels dezelfde
knelpunten en belemmeringen wanneer zij mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt in dienst hebben. Sociaal ondernemers komen ook voor
dezelfde ondersteunende maatregelen in aanmerking als reguliere
ondernemers. Ik noem bijvoorbeeld het vergoeden van extra kosten voor
het functioneren van een (individuele) werknemer met een arbeidsbeperking bij een werkgever, en de verschillende regelingen om kredietverlening aan bedrijven te stimuleren. Voorts zijn er verschillende particuliere
fondsen die een (start)financiering verstrekken aan sociale ondernemingen. Daarnaast beoogt het kabinet met de Regeling Werken naar
Vermogen om meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt bij
reguliere werkgevers aan de slag te krijgen. Met deze regeling zullen de
uitkeringsvoorwaarden, ondersteuning en uitvoering van de WWB/WIJ/
Wajong en WSW zoveel mogelijk worden gelijkgetrokken. Ook dit zal
kunnen voorzien in een behoefte van sociale ondernemers. Verder maakt
de lopende pilot «interne jobcoach» het mogelijk om als werkgever zelf de
begeleiding te verzorgen van werknemers die een jobcoach nodig
hebben. Deze aanpak draagt bij aan het terugdringen van extra perso-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 448, nr. 462

3

neelskosten bij het in dienst hebben van (meerdere) werknemers met een
arbeidsbeperking. Op deze wijze zijn meer werkplekken te creëren voor
mensen die niet zelfstandig het wettelijk minimumloon (WML) kunnen
verdienen.
Gezien de verschillende manieren waarop sociaal ondernemen reeds
wordt ondersteund, zijn de onderzoeksbevindingen voor het kabinet geen
aanleiding voor extra faciliterende maatregelen. Wat betreft het verkrijgen
van advies en coaching bij het opzetten van een onderneming, en het
promoten van sociale ondernemingen bij inkopers en opdrachtgevers,
hebben de sociale ondernemers zelf een duidelijke verantwoordelijkheid.
«Two Ticks, positief over beperkingen. Een voorbeeld voor Nederland?»
Eind 2009 is de verkenning van de mogelijkheden van het instrument
«Two Ticks» voor de Nederlandse arbeidsmarkt van start gegaan. Two
Ticks is een symbool – twee vinkjes: UU – dat een bedrijf in Engeland kan
aanvragen om aan te geven dat het bedrijf open staat voor personen met
een arbeidsbeperking. Een onderdeel van dit instrument is dat een
sollicitant met een arbeidsbeperking altijd wordt uitgenodigd voor een
sollicitatiegesprek, mits hij/zij voldoet aan de functie-eisen.
Zoals aan u gemeld in de brief «Aanpak werk voor Wajongers» van 15 juli
2009 (Kamerstukken II, 2008–2009, 31 780, nr. 45) is in samenwerking met
kenniscentrum CrossOver, alsmede met werkgevers-, werknemers- en
cliëntenorganisaties, verkend of een dergelijk instrument ook in de
Nederlandse context kan bijdragen aan het verbeteren van de arbeidsmarktkansen van personen met een arbeidsbeperking. Hierbij informeer ik
u over de uitkomsten van deze verkenning.
Het rapport en de daarin vervatte uitkomsten van de verkenning zijn aan
het veld gecommuniceerd via de betrokken klankbordgroep waaraan de
sociale partners deelnamen. Er blijkt momenteel onvoldoende
commitment te zijn vanuit de sociale partners om het instrument Two
Ticks in te voeren in Nederland. Wel is uit de verkenning naar voren
gekomen dat een faciliterende ondersteuning van werkgevers de
arbeidsmarktkansen van werkzoekenden met een arbeidsbeperking zou
kunnen vergroten. Het gaat daarbij vooral om een goede aansluiting bij de
bestaande infrastructuur en de lopende initiatieven, en om een positieve
benadering.
Eén van de lopende initiatieven betreft het project «Boris» van Colo en de
WEC-Raad . Dit project heeft als doel om tussen 2010 en 2012 400
leerlingen uit VSO naar een leerwerkplek en vervolgens naar de arbeidsmarkt te leiden. Onderdeel van het project is om bij alle betrokken
leerbedrijven te monitoren onder welke condities de inpassing van
arbeidsgehandicapten in werk duurzaam en succesvol zou kunnen
verlopen. Deze monitor zal in 2012 uitmonden in een rapportage aan de
sociale partners over de succesvoorwaarden in de Nederlandse situatie bij
de inpassing van arbeidsgehandicapten in duurzaam werk. Na deze
rapportage wordt in samenwerking met de sociale partners bezien of
afspraken over stimulerend beleid ter bevordering van duurzame
arbeidsplaatsen voor arbeidsgehandicapten conform een Two Ticksformule (op Nederlandse wijze) wenselijk zijn.
Voortgangsrapportage gelijke beloning m/v
Bij brief van 23 december 2009 heeft de toenmalige staatssecretaris van
SZW de Tweede Kamer toegezegd een tiende voortgangsrapportage
gelijke beloning m/v aan te bieden, wanneer de gegevens beschikbaar zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 448, nr. 462

4

van het door het CBS uit te voeren tweejaarlijkse onderzoek naar
beloningsverschillen. Dit onderzoek naar beloningsverschillen werd
voorheen door de Arbeidsinspectie uitgevoerd. Het CBS heeft deze
gegevens met het rapport «Gelijk loon voor gelijk werk?» eind november
2010 gepubliceerd.
Uit het onderzoek blijkt dat in 2008 vrouwen in het bedrijfsleven 22
procent en bij de overheid 15 procent minder verdienden dan mannen.
Het kleinere beloningsverschil bij de overheid wordt onder andere
verklaard door minder variatie in opleiding- en beroepsniveau dan in het
bedrijfsleven.
De analyse van het CBS naar de oorzaken van deze beloningsverschillen
leidt niet tot een enkele dominante factor waaraan de beloningsverschillen kunnen worden toegeschreven. De belangrijkste ondubbelzinnige
verklarende factor is dat de werkende vrouwen gemiddeld jonger zijn dan
werkende mannen en dus, gemiddeld genomen, minder een loopbaan
hebben kunnen opbouwen.
In het bedrijfsleven is vervolgens het beroepsniveau een betekenisvolle
verklarende factor, terwijl het al dan niet leiding geven dat bij de overheid
is. Overige factoren die een rol spelen zijn bijvoorbeeld de opleidingsrichting, het opleidingsniveau alsmede de bedrijfsgrootte. Mechanismen
als «glazen plafond» en «glazen muren» liggen derhalve slechts ten dele
ten grondslag aan het salarisverschil tussen mannen en vrouwen.
Beloningsverschillen kunnen twee oorzaken hebben: een ongelijke
loopbaan van mannen en vrouwen, en een ongelijke beloning voor gelijk
werk. Uit het CBS-onderzoek kan niet worden afgeleid of en in welke mate
er sprake is van beloningsdiscriminatie. Voor zover daarvan eventueel
sprake is, vormen de gegevens van het CBS wel een aanwijzing dat
beloningsdiscriminatie op het totaal van beloningsverschillen van
ondergeschikte betekenis is.
Nederland behoort met de arbeidsparticipatie van vrouwen tot de
koplopers in de Europa. Op dit moment is het blijven werken en een eigen
inkomen verdienen voor vrouwen even vanzelfsprekend als het nog geen
generatie terug vanzelfsprekend was om te stoppen met werken en het
inkomen op te geven. Deze veranderde oriëntatie op de arbeidsmarkt
blijkt ook uit de beperkte salarisachterstand van vrouwen die nu aan het
begin van de loopbaan staan:
Tabel. Beloningsverschillen naar leeftijd (2008)
leeftijd

overheid

bedrijfsleven

23 tot 35 jaar
35 tot 45 jaar
45 tot 55 jaar
55 tot 65 jaar

0,2%
– 7,4%
– 16,2%
– 18,6%

– 7,9%
– 19,3%
– 27,4%
– 27,8%

Deze cijfers illustreren dat de huidige generatie jonge vrouwen nagenoeg
dezelfde loopbaanmogelijkheden heeft als mannen. Met een betere
benutting van hun capaciteiten kan worden voorkomen dat zij een
arbeidsmarktachterstand oplopen zoals dat bij oudere generaties vrouwen
het geval is. Dat is slechts mogelijk als vrouwen meer ruimte krijgen om te
kunnen kiezen voor een eigen loopbaan en inkomen. Momenteel is het
nog in hoge mate vanzelfsprekend dat een keus voor deeltijd, vooral in
verband met kinderen, vooral bij vrouwen neerslaat, terwijl dat voor hen
inmiddels nagenoeg dezelfde consequenties heeft als voor mannen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 448, nr. 462

5

Tijdens het Algemeen overleg arbeid en zorg van 10 november 2010 heb
ik een aantal beleidsmaatregelen aangekondigd die een grotere arbeidsdeelname van vrouwen kunnen bevorderen. Het kabinet zal onnodige
wettelijke belemmeringen voor flexibele arbeidspatronen, met name
werken vanuit huis, wegnemen. Op korte termijn zal het kabinet de
Tweede Kamer een analyse toezenden van de bestaande knelpunten en de
conclusies die het kabinet daaruit trekt voor aanpassing van de huidige
regelgeving. Naar verwachting kan de Tweede Kamer binnenkort
eveneens een wetsvoorstel worden aangeboden voor aanpassingen in de
bestaande arbeid-en-zorgwetgeving die de gebruiksmogelijkheden van
deze regelingen vergroot. Het op korte termijn te verwachten advies van
de SER over tijden in de samenleving zal voor het kabinet aanleiding zijn
te bezien welke verdere stappen hierin nog kunnen worden gezet. In de
jaarlijkse publiekscampagne over SZW-onderwerpen zullen de bestaande
fiscale regelingen onder de aandacht worden gebracht die (meer) werken
financieel aantrekkelijk maken.
De beloningsverschillen worden, zoals hierboven vermeld, naar
verwachting slechts in beperkte mate veroorzaakt door ongelijke beloning.
Beloningsdiscriminatie is wettelijk verboden. Degenen die menen
daardoor te worden getroffen, moeten toegang hebben tot de rechtsmiddelen om dat ongedaan te maken. De Commissie gelijke beloning voorziet
in een laagdrempelige voorziening om dat aan de orde te stellen. Ook
werkgevers kunnen bij de Commissie om advies vragen of hun beloningssysteem voldoet aan de daaraan te stellen eisen van gelijke behandeling.
Het vorige kabinet heeft in de negende voortgangsrapportage gelijke
beloning kenbaar gemaakt de Arbeidsinspectie – aanvullend op
Commissie gelijke behandeling – een rol te geven bij het voorkómen van
ongelijke beloning door werkgevers hier op aan te spreken en te
verplichten tot onderzoek. Bij de uitwerking van dit voornemen is de
conclusie getrokken dat de omvang, de kosten en implicaties van deze
operatie niet in verhouding staan tot de omvang van het probleem, en
daarom achterwege kan blijven.
Zoals vermeld in mijn brief op 14 maart 2011 over de invulling van de
taakstelling uit het Regeerakkoord op het SZW-terrein zal de frequentie
van monitors en voortgangsrapportages aan de Kamer worden bezien.
Tegen deze achtergrond zal ik het automatisme van een in beginsel
jaarlijkse voortgangsrapportage over gelijke-beloningsaspecten beëindigen en u verder informeren over de ontwikkelingen op dit vlak als
daarvoor een concrete aanleiding bestaat.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 448, nr. 462

6