Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 1107

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2023
In de verzamelbrief «Algoritmen reguleren1» aan uw Kamer van 7 juli
2023 is aangekondigd dat met alle ministeries is afgesproken om eind
2025 het algoritmeregister up-to-date te hebben. Met deze brief informeer
ik u over de aanpak die ik bij JenV heb gekozen om ervoor te zorgen dat
op dat moment ten minste hoog risico algoritmen geregistreerd zijn in het
algoritmeregister, alsmede de bijbehorende planning.
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid onderschrijft het belang van
transparantie over algoritmen die binnen het JenV domein worden
gebruikt. Ik vind het belangrijk dat burgers kunnen begrijpen welke
algoritmen voor welke doeleinden worden ingezet en hoe dit op een
verantwoorde manier gebeurt. Algoritmen zijn noodzakelijk om
JenV-medewerkers te ondersteunen in het uitvoeren van hun werkzaamheden. Mede dankzij algoritmen kunnen zij hun werk sneller en beter
doen. Sinds 2022 wordt er bij de uitvoeringsorganisaties van JenV hard
gewerkt aan de registratie van algoritmen. De eerste algoritmen zijn
inmiddels gepubliceerd.
Huidige vulling door JenV
In 2022 heeft JenV een pilot uitgevoerd waarin een aantal beleids- en
uitvoeringsorganisaties hebben samengewerkt aan de ontwikkeling van
het algoritmeregister. De eerste algoritmes zijn in april 2023 gepubliceerd.
Op dit moment staan er 12 algoritmen in het algoritmeregister. Het gaat
om algoritmen van Justid (2), Centraal Justitieel Incasso Bureau (1),
Nederlands Forensisch Instituut (2), Immigratie en Naturalisatie Dienst (1),
Politie (1), Raad voor Rechtsbijstand (1), Raad van de Kinderbescherming (1) en het kerndepartement (3). Voor het einde van dit jaar
staan er nog 1–2 algoritmen gepland om gepubliceerd te worden. Het gaat
daarbij in ieder geval om een algoritme van Dienst Justitiële Inrichtingen.
1

kst-26643-1107
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstukken II 2022/23, 26 643, nr. 1056, p. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 643, nr. 1107

1

Aanpak
Om versnelling aan te brengen in de registratie van algoritmen is vanaf
maart 2023 een project gestart om alle JenV-onderdelen te stimuleren en
ondersteunen in de uitrol van hun algoritmeregisters. Het doel van dit
project is om per organisatie ten minste hoog risico algoritmen2 in kaart
te brengen, de documentatie, waar nodig, op orde te brengen en te
publiceren in het algoritmeregister. Hierbij wordt gewerkt met een aanpak
(zie bijlage) in 5 fasen: agenderen, inventariseren, documenteren,
publiceren en inbedden. Inmiddels hebben ruim 30 JenV-organisaties een
eigenaar benoemd en ruim driekwart daarvan is gestart met inventariseren van hun algoritmen. Het centrale project onder leiding van de
directie Artificiële Intelligentie initieert en faciliteert werkgroepen waarin
JenV-organisaties samen toewerken naar publicatie van hoog-risico en
impactvolle algoritmen. In deze werkgroepen worden ervaringen gedeeld
over de aanpak bij het inventariseren en het bepalen van de hoog-risico
algoritmen. Ook wordt hulp geboden bij het opstellen van publicatieteksten op B1-niveau om de kwaliteit en begrijpelijkheid van registraties
voor burgers te verhogen.
In de CIO-raad van JenV zijn afspraken gemaakt over de planning,
deadlines en het monitoren van de voortgang van de vulling van het
algoritmeregister. Zowel de Chief Information Officers en Chief Data
Officers van JenV hebben een belangrijke rol om voortgang in de eigen
organisatie te bewaken. Waar knelpunten ontstaan wordt bijgestuurd.
Voor de periode na 2025 werken we nu al aan de structurele inbedding
van algoritmeregisters bij JenV onderdelen.
Departementsbrede tijdlijn
Ik streef ernaar dat JenV-organisaties onderdelen voor de zomer 2024 hun
inventarisatie afgerond hebben. De onderdelen zullen met meerdere
publicatiemomenten werken om zo uiterlijk eind 2025 de laatste
algoritmen te publiceren.
Aandachtspunten
De JenV onderdelen zetten zich in om de deadline van 2025 te behalen.
Uit eerdere ervaring blijkt dat het een forse inspanning vergt en tijd kost
om de inventarisatie én publicatie zorgvuldig te doen om de burger zo
goed mogelijk van informatie te kunnen voorzien. Het betreft tientallen
organisaties met een veelvoud aan algoritmen. Deze inspanning is niet
voorzien van extra financiële middelen.
Er zijn uitzonderlijke gevallen waarbij een registratieplicht van algoritmen
kan leiden tot de ondermijning van bijvoorbeeld een opsporingsbelang en
er dus niet (volledig) gepubliceerd kan worden. Daarbij wordt er evenwel
naar gestreefd zo transparant als mogelijk te communiceren over
algoritmen die worden gebruikt. In die uitzonderingsgevallen wordt
telkens gekeken welke informatie wél gedeeld kan worden.
Organisatiespecifiek
JenV is, zoals gezegd, een groot departement met verschillende onderdelen: diensten, agentschappen, ZBO’s, sui generis, stichtingen en het
bestuursdepartement. De insteek is om zoveel mogelijk organisaties te
laten aansluiten op het algoritmeregister, in totaal meer dan 50 onderdelen. Er zijn ook onderdelen die nog niet met (hoog-risico) algoritmen
2

Volgens definities van overheidsbrede Handreiking Algoritmeregister – Digitale Overheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 643, nr. 1107

2

werken. Hieronder is, ter illustratie, van vijf grote(re) onderdelen de
voortgang op de vulling van het register nader toegelicht:
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
DJI is één van de grootste uitvoeringsorganisaties van JenV met als
onderdelen Gevangeniswezen, Vreemdelingenbewaring, Justitiële
Jeugdinrichtingen en Forensische Zorg. De inventarisatie van (hoogrisico) algoritmen is in volle gang. Bij de inventarisatie legt DJI de nadruk
op algoritmen die ter ondersteuning worden gebruikt bij het nemen van
beslissingen met impact voor justitiabelen, medewerkers of overige
burgers. Inmiddels is het eerste overzicht gemaakt en streeft DJI ernaar in
december 2023 haar eerste algoritme te publiceren. DJI heeft tot zeker
eind 2025 nodig om al haar (hoog-risico) algoritmen te kunnen publiceren.
Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND)
De IND heeft in 2023 haar eerste inventarisatie afgerond. In november
heeft de IND het eerste algoritme, Case Matcher: een zoek- en vindfunctie
bij asielaanvragen, gepubliceerd. Met de ervaring van deze eerste
publicatie wordt gewerkt aan het inrichten van een vast en eenduidig
proces om toekomstige publicaties van algoritmen snel en effectief te
kunnen realiseren. In 2024 zal de IND meerdere algoritmen, die in gebruik
zijn of nieuw in gebruik worden genomen, gaan publiceren.
Politie
Voor politie geldt het uitgangspunt dat zij zo transparant als mogelijk wil
zijn in het algoritmeregister. Vanaf de zomer 2023 is een programma
ingericht, dat specifiek gericht is op het verantwoorde gebruik van
algoritmen. Hieronder valt bijvoorbeeld de toetsing aan (ethische) kaders
en richtlijnen. Begin december is het eerste algoritme gepubliceerd in het
Algoritmeregister, het CAS (Criminaliteit Anticipatie Systeem). Na
publicatie van dit eerste algoritme zal de politie zich inspannen om ook de
overige hoog risico algoritmen, zo snel als binnen de eisen van zorgvuldigheid mogelijk is, te publiceren. Naar verwachting duurt dit zeker tot
eind 20253.
Justitiële Informatiedienst
Justid is als één van de eerste organisaties gestart met een algoritmeregister, omdat dat bijdraagt aan een meer transparante overheid en het de
informatiepositie van burgers versterkt. Justid zorgt voor cruciale
informatie en slimme oplossingen in de ketens van Justitie en Veiligheid.
In april 2023 zijn twee algoritmen gepubliceerd: «Informeren einde
detentie of verlof» en «Inschrijven strafrechtketendatabank». Justid streeft
ernaar om begin 2025 alle impactvolle algoritmen gepubliceerd te
hebben. Recent heeft Justid, in samenwerking met Open State
Foundation, een burgerpanel geraadpleegd om te achterhalen hoe het
Justid-algoritmeregister nog beter kan voldoen aan de informatiebehoefte
in de samenleving.
Nederlands Forensisch Instituut (NFI)
Het NFI is één van de organisaties binnen JenV die in april de eerste
algoritmen heeft gepubliceerd. Het gaat om algoritmen die worden
gebruikt voor forensisch onderzoek. De gepubliceerde algoritmen zijn
3

Voor meer informatie over de voortgang van de politie, zie ook het tweede halfjaarbericht
politie van 7 december jl. (Kamerstuk 29 628, nr. 1193.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 643, nr. 1107

3

«snelle ID-lijn» voor het analyseren van DNA sporen en «automatische
sprekersvergelijking» voor stemmenvergelijkingen. Momenteel werkt het
NFI aan een nieuwe inventarisatieronde en de verwachting is dat het NFI
in 2024 nieuwe algoritmen zal publiceren.
Vervolgproces
Samen met de JenV onderdelen ga ik aan de slag om meer organisaties
aan te sluiten en meer algoritmen te publiceren. Eind 2024 zal ik u
informeren over de voortgang.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 643, nr. 1107

4

BIJLAGE:

5-FASEN AANPAK PROJECT UITROL ALGORITMEREGISTERS
JENV

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 643, nr. 1107

5