Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2051
Vragen van de leden Van Esch en Vestering (beiden PvdD) aan de Ministers
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, van Infrastructuur en Waterstaat en
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de bescherming van het
koraal tegen de zandstorting van het Chogogo Dive and Beach Resort op
Bonaire (ingezonden 27 december 2021).
Antwoord van Minister van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof), mede
namens de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (ontvangen 14 maart 2022).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1367.
Vraag 1
Klopt het dat Chogogo Dive and Beach Resort op Bonaire nu toch een
(natuur)vergunning krijgt voor het verbreden van het strand, terwijl het zand
zonder vergunning en voorwaarden om het kwetsbare koraal hiertegen te
beschermen was gestort?1, 2
Antwoord 1
Met betrekking tot de activiteiten van het Chogogo hotel is het vergunningverleningsproces in eerste instantie niet goed doorlopen. Zo is er niet binnen
de gestelde termijn door het bestuurscollege op de vergunningsaanvraag
besloten, waardoor een fictieve weigering volgde. Dit is hersteld doordat het
bestuurscollege van het openbaar lichaam Bonaire op 19 januari 2022 een
natuurvergunning heeft verleend ten behoeve van het aanleggen van een
kunstmatig strand en het ten behoeve daarvan aanpassen van een bestaande
keermuur. Aan de vergunning zijn voorwaarden verbonden. Om de situaties
zoals het Chogogo hotel in de toekomst te voorkomen zullen de bij het NMBP
betrokken ministeries de openbare lichamen ondersteunen in het vaststellen
van toezicht en handhavingsprogramma’s. Het Ministerie van BZK zal
bevorderen dat het punt van een tijdige besluitvorming over een vergunningaanvraag met prioriteit aandacht krijgt bij de uitvoering van het op grond van
het bestuursakkoord Bonaire (2018–2022) vastgestelde deelverbeterplan
Ruimte en Ontwikkeling.

1
2

ah-tk-20212022-2051
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24759-advies-mondelinge-gedoogbeschikking
https://nos.nl/artikel/2404267-bouwstop-en-boete-voor-toeristenresort-op-bonaire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 2
Is het waar dat een «mondelinge gedoogbeschikking» is afgegeven aan
Chogogo Resort zodat het resort afgelopen 1 december 2021 open kon gaan,
terwijl natuurbeschermingsregels zijn overtreden?
Antwoord 2
Naar aanleiding van de gang van zaken rondom vergunningverlening,
toezicht en handhaving bij Chogogo Dive & Beach Resort Bonaire (Chogogo),
heeft de waarnemend Rijksvertegenwoordiger in overleg met de Ministeries
van LNV, IenW en BZK het openbaar lichaam Bonaire (OLB) een soortgelijke
vraag gesteld. De waarnemend Rijksvertegenwoordiger handelde vanuit zijn
verantwoordelijkheid als bestuursorgaan van het Rijk om goed bestuur te
bevorderen tussen de rijksoverheid en de openbare lichamen. In reactie
hierop is door het OLB aangegeven dat mondeling toestemming is verleend
tot het afronden van het kunstmatige strand, vooruitlopend op verlening van
de hiervoor benodigde natuurvergunning. De dwangsom naar aanleiding van
de overtreding die was begaan, bleef evenwel staan. Het OLB is voornemens
deze te innen.
Vraag 3
Hoe is bovengenoemde gedoogbeschikking tot stand gekomen en hoe wordt
gecontroleerd of zulke afspraken gemaakt mogen worden?
Antwoord 3
In de informatie die met de waarnemend Rijkvertegenwoordiger is gedeeld
staat aangegeven dat het OLB het besluit heeft genomen op basis van een
advies van de interne diensten waaronder de afdeling Juridische Algemene
Zaken en op basis van een second opinion van een externe adviseur HBN
Law. Verder is aangegeven dat bij het komen tot dit besluit het «landelijk
beleidskader gedogen» is toegepast. De Eilandsraad heeft in zijn algemeenheid een controlerende taak. Dat geldt ook voor de uitoefening van toezicht
en handhavingsbevoegdheden door het bestuurscollege. Voor de taken van
het Rijk wordt verwezen naar het antwoord op vraag 15.
Vraag 4
Deelt u onze mening dat de bescherming van het kwetsbare koraal een
belangrijk publiek belang dient? Zo ja, wat is uw wettelijke verantwoordelijkheid om het koraal te beschermen tegen het storten van grote hoeveelheden
zand voor de aanleg van een kunststrand?
Antwoord 4
Ik deel uw mening dat bescherming van natuur inclusief koraal een belangrijk
publiek belang dient. Dit belang wordt onder meer beschermd door het
verbod op de aanleg van kunstmatige stranden en het verbod kan enkel door
het verlenen van een natuurvergunning worden opgeheven. Alvorens een
vergunning wordt verleend dient de aanvraag te worden getoetst aan de
geldende wetgeving en richtlijnen. Het bestuurscollege is hiervoor bevoegd
gezag.
Het Bonaire Nationaal Marine Park is een door de Eilandsraad van Bonaire
ingesteld natuurpark op basis van de Wet grondslagen natuurbeheer en
bescherming BES. Het natuurpark staat tevens op de lijst van Beschermde
Gebieden van het protocol betreffende de bijzondere beschermde gebieden
en de in de natuur levende dieren en planten (SPAW-protocol). De koralen en
koraalriffen van Bonaire bevinden zich binnen dit natuurpark. Onder het
SPAW-protocol zijn daarnaast verschillende soorten koraal internationaal
beschermd. De verantwoordelijkheid voor de bescherming en het beheer van
de natuur is belegd bij het openbaar lichaam Bonaire. Middels lokale
regelgeving zijn er voorwaarden gesteld aan het aanleggen en aanvullen van
stranden, en zijn er nog andere dan onder het SPAW-protocol vallende
(koraal)soorten beschermd.
Op grond van de Wet grondslagen natuur- bescherming en beheer is de
Minister van LNV verplicht iedere vijf jaar een natuurbeleidsplan voor
Caribisch Nederland op te stellen. Het plan strekt tot algemeen kader voor het
natuurbeleid in Caribisch Nederland. De Staatssecretaris van IenW is verplicht
iedere vijf jaar een milieubeleidsplan op te stellen. Op basis daarvan stellen
de openbare lichamen milieuprogrammas vast. In april 2020 is het Natuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

en Milieubeleidsplan aan uw Kamer aangeboden (Kamerstuk 33 576 nr 190).
Het is een integraal plan voor land en water en naast een kader voor natuur
ook voor milieu, ruimtelijke ordening, visserij en landbouw. Onderdeel van
het plan is specifiek bestemd voor de bescherming van het koraal.
Voor de bescherming van natuur inclusief koraal is ook ruimtelijke ordeningsbeleid van belang. De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
(VRO) is verantwoordelijk voor een samenhangend rijksbeleid voor de
ruimtelijke ontwikkelingen in CN. Op basis van de Wet grondslagen ruimtelijke ontwikkelingsplanning BES moet dat worden vastgelegd in een
ontwikkelingsprogramma (OP). Momenteel wordt ten behoeve hiervan een
verkenning uitgevoerd. Planning is om het OP in de eerste helft van 2023 vast
te stellen.
Vraag 5
Welke (directe en indirecte) effecten had de storting van het zand op de
natuur en het koraal?
Antwoord 5
Het is op dit moment nog niet bekend wat de effecten zijn van de storting
van het zand op de natuur en het koraal in het bijzonder. Enkel monsters van
het gestorte zand zijn naar Europees Nederland verstuurd voor onderzoek
naar de samenstelling en mogelijke biotische of abiotische verontreinigingen
die effect kunnen hebben op de natuurlijke omgeving.
Vraag 6
Hoe zal Chogogo het koraal herstellen of welke andere maatregelen moet
Chogogo nemen om de natuur te herstellen door hun activiteiten?
Antwoord 6
Het bestuurscollege heeft inmiddels een natuurvergunning verleend. Bij de
vergunning zijn voorwaarden gesteld ter borging van de bescherming van de
natuur. De aanvrager is gehouden maatregelen te nemen om de voorwaarden
na te leven.
Vraag 7
Erkent u dat bouwwerkzaamheden schade kunnen brengen aan natuur en
koraal, dat achteraf niet meer te herstellen is?
Antwoord 7
Het kan voorkomen dat een (bouw)activiteit (onherstelbare) schade toebrengt
aan natuur.
Vraag 8
Bent u bekend met de uitspraak van het Bestuurscollege op Bonaire: «Bonaire
en het Chogogo hebben een gezamenlijk belang en dat is de gasten die vanaf
1 december worden verwacht een plezierige vakantie op ons eiland te
bieden»?3
Antwoord 8
Ja.
Vraag 9
Bent u het ermee eens dat het Bestuurscollege Bonaire geen private belangen
boven het publieke belang mag stellen? Bent u het ermee eens dat de
bescherming van het koraal een belangrijk publiek belang dient? Zo nee,
waarom niet?4
Antwoord 9
Ik ben het ermee eens dat bescherming van de natuur een belangrijk publiek
belang dient. Een koraal-herstelplan maakt mede daarom onderdeel uit van
het Natuur en milieubeleidsplan Caribisch Nederland 2020–2030. Het is aan

3
4

https://antilliaansdagblad.com/bonaire/24624-chogogo-en-olb-op-een-lijn
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/
detail?id=2021Z21799&did=2021D46473

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

het openbaar lichaam om een afweging te maken tussen publieke en private
belangen.
Vraag 10
Bent u het ermee eens dat vanwege de kwetsbaarheid van de natuur en in
het bijzonder het koraal het beter is dat projecten niet starten totdat alle
procedures zijn afgerond? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Ik ben van mening dat een project pas kan worden uitgevoerd als een voor
de activiteit geldend verbod wordt opgeheven door het verlenen van een
vergunning. Het kabinet heeft grenzen gesteld aan het gedogen en deze
beperkt tot uitzonderingssituaties. Deze grenzen zijn vastgesteld in het
gezamenlijk beleidskader gedogen (Kamerstuk 22 343, nr.2) en voortkomende
jurisprudentie.
Vraag 11
Is er een milieueffectrapport opgesteld voor Chogogo? Zo ja, wanneer is dit
rapport ingediend?
Antwoord 11
Voor de bouw van het hotel geldt geen MER plicht. De ondernemer heeft wel
een voorziening aangevraagd (een zogenaamde ¨lazy river¨) waarbij een
reverse osmose installatie gebruikt wordt om zout naar zoet water om te
zetten en waar gasten in kunnen recreëren. Het zoute water wordt vervolgens
als reststroom weer terug in het marine park geloosd. Voor deze lozing is een
natuurvergunning vereist en voorafgaand aan het verlenen van de vergunning moet een MER onderzoek plaatsvinden. Het onderzoek is nog in
behandeling en de behandeling van de vergunning is aangehouden. Op dit
moment wordt gebruik gemaakt van zoet water geleverd door derden en
wordt niet in het marine park geloosd.
Vraag 12
Welke vergunningen zijn al door welke bestuurslaag verleend aan Chogogo
en welke zijn er nog aangevraagd?
Antwoord 12
Hieronder worden de vergunningen vermeld die nodig zijn voor de realisatie
van het project. Voor de natuur-, bouw- en aanleg vergunningen is het
bestuurscollege van het openbaar lichaam het bevoegd gezag. Voor het
realiseren van bouwwerken in zee is de Minister van IenW (Rijkswaterstaat)
bevoegd gezag op grond van de Wet maritiem beheer BES.
Aard en activiteit

Status

Natuurvergunning voor het vellen van bomen en cactussen
Bouwvergunning (11 224) ten behoeve van een hotel
Natuurvergunning ten behoeve van het bouwen van twee
pieren in zee

verleend 6-12-2018
verleend 20-8-2019
in behandeling. Overleg met
Rijkswaterstaat over vergunningplicht Wet maritiem beheer
BES
In behandeling

Aanvraag om vergunning Wet maritiem beheer BES ten
behoeve van het realiseren van twee pieren in zee. Bevoegd
gezag is de Minister van IenW
Natuurvergunning ten behoeve van het realiseren van een
¨lazy river¨ MER plicht voor een reverse osmose installatie
om water voor de ¨lazy river¨te produceren (zout naar zoet).
Hierbij wordt water terug-geloosd naar het marine park.
Aanlegvergunning ten behoeve van het afgraven en ophogen
van gronden
Bouwvergunning (11 494) diverse bouwwerken
Bouwvergunning (12 006) diverse bouwwerken
Natuurvergunning ten behoeve van aanleg van strand en
keermuur

aangehouden in afwachting
van MER
op dit moment wordt niet in zee
geloosd maar gebruik gemaakt
van water geleverd door
derden
In behandeling
verleend 5-11-2020
verleend 26-2-2021
verleend 19-1-2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Aard en activiteit

Status

Natuurvergunning voor het opruimen (oud bouwpuin) en
egaliseren van strand gelegen tussen erfgrens en zee, tevens
verwijderen van diabaas aan de noordzijde van het bedrijf
Natuurvergunning voor het lozen van hemelwater afkomstig
van daken in het marine park.

In behandeling
In behandeling

Vermeld moet worden dat in 2022 een Inrichtingen- en activiteitenbesluit op
grond van de Wet Vrom BES door middel van een voorhangprocedure aan
uw kamer wordt aangeboden met het voorstel deze in werking te laten
treden. Deze algemene maatregel van bestuur bevat milieuregels voor
inrichtingen waaronder bepalingen ter bescherming van natuurwaarden.
Vraag 13
Aan welke voorwaarden moeten de overige benodigde werkzaamheden, zoals
het afmaken van het kunstmatige strand, voldoen om bovengenoemde
vergunningen te verkrijgen? Wie zal erop nazien dat aan deze voorwaarden
wordt voldaan?
Antwoord 13
De voorwaarden voor het aanleggen of aanvullen van een strand inclusief de
constructie van een keermuur staan beschreven in Annex II van het Eilandsbesluit Onderwaterpark Bonaire. In de vergunningen staan doorgaans ook
voorwaarden. Het openbaar lichaam Bonaire dient erop toe te zien dat aan
deze voorwaarden wordt voldaan.
Vraag 14
Deelt u de mening dat de opgelegde dwangsom van 1,2 miljoen dollar voor
Chogogo geïnd dient te worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
Ja, ik ben van mening dat de kwaliteit van de handhaving gediend is met het
innen van opgelegde verbeurde dwangsommen. Het openbaar lichaam is
hiervoor verantwoordelijk.
Vraag 15
Welke bestuursrechtelijke handhavingsprogramma’s of -instrumenten voor
ruimtelijke ontwikkeling en bouwprojecten bestaan er momenteel op
Caribisch Nederland? Wat zijn de sancties wanneer er overtredingen
plaatsvinden op het gebied van ruimtelijke ordening? Op basis van welke
criteria wordt bepaald welke sanctie wordt ingezet?
Antwoord 15
Op dit moment zijn er geen bestuurlijk vastgestelde handhavingsprogramma’s in Caribisch Nederland. Wel is door het bestuurscollege van Bonaire
gevraagd om ondersteuning bij het opstellen van een toezicht-, en handhavingsprogramma. Deze ondersteuning wordt geboden in het kader van het
Natuur- en milieubeleidsplan Caribisch Nederland waar ik samen met de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister van
Binnenlandse zaken en Koninkrijkrelaties inzet op de versterking van toezicht
en handhaving.
Naast vergunningverlening en handhaving bestaan er ook andere instrumenten voor het reguleren van projecten in de fysieke leefomgeving. Zo kent de
Wet grondslagen ruimtelijke ontwikkelingsplanning BES de mogelijkheid
bovenlokale belangen (zoals natuur en milieu) op te nemen in een ruimtelijk
ontwikkelingsprogramma. Bij het opstellen van de eilandelijke ontwikkelingsplannen dient daarmee rekening te worden gehouden. De Minister voor
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening is hiervoor verantwoordelijk.
Daarnaast kent de Wet Vrom BES in artikel 10.9 e.v. de mogelijkheid om bij
algemene maatregel van bestuur kwaliteitseisen vast te stellen voor de
handhaving van deze wet. Daaronder vallen themas als bouwen en milieu.
Andere aanpalende thema’s zoals ruimtelijke ordening kunnen in het
handhavingsbeleid worden meegenomen. Het gaat daarbij om regels over
het vaststellen van beleid met betrekking tot een strategische, programmatische en onderling afgestemde uitoefening van de handhavingsbevoegdheden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

door de bestuursorganen die belast zijn met de bestuursrechtelijke handhaving. De Staatssecretaris van IenW is hiertoe bevoegd. Deze is ook belast met
de coördinatie van de uitvoering van het bepaalde op grond van artikel 10.9.
De Staatsecretaris van IenW heeft in overeenstemming met de Minister voor
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening een aanwijzingsbevoegdheid in het
kader van interbestuurlijk toezicht.
Het bevoegd gezag, doorgaans het lokaal bestuur, op het gebied van
ruimtelijke ordening (en overige relevante thema’s) beschikt over een aantal
sancties wanneer overtredingen plaatsvinden. Dat zijn: het intrekken van een
vergunning, het toepassen van bestuursdwang (bijvoorbeeld een stilleggingsbevel) en het vaststellen van een last onder dwangsom. De criteria voor het
toepassen van deze sancties behoren in een handhavingsprogramma
bestuurlijk te worden vastgesteld. Daarbij kunnen in een handhavingsprogramma met het Openbaar Ministerie afspraken worden gemaakt over een
strafrechtelijke reactie op overtredingen en het prioriteren hiervan.
Vraag 16
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden zonder daarbij te verwijzen
naar eerdere antwoorden?
Antwoord 16
Ja

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6