Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-28

Defensieraad

Nr. 181

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 november 2018
Inleiding
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, het
verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) op 19 en 20 november
jl.
Op 19 november spraken de Ministers van Buitenlandse Zaken en van
Defensie in een gezamenlijke bijeenkomst over de implementatie van de
EU Global Strategy op het gebied van veiligheid en defensie. De Hoge
Vertegenwoordiger, de Commissie en de lidstaten verwelkomden de
voortgang en resultaten die de afgelopen twee jaar zijn behaald en
benadrukten het belang van coherentie, goede samenwerking met
partners buiten de Unie en een pragmatische aanpak met voldoende
aandacht voor concrete resultaten.
Op 20 november vond vervolgens de RBZ plaats met alleen de Ministers
van Defensie. In aanwezigheid van de secretaris-generaal van de NAVO,
de heer Stoltenberg, werd tijdens deze Raad ingegaan op de samenwerking tussen de EU en de NAVO. Ook werd er ingegaan op EU missies
en operaties. Voorafgaand aan de vergadering op 20 november kwamen
de Ministers van Defensie tot slot bijeen voor de ministeriële Steering
Board van het Europees Defensie Agentschap (EDA). Tijdens deze
Steering Board was er met name aandacht was voor het Trial Run Report
inzake de Coordinated Annual Review on Defence (CARD).
Gezamenlijk deel over veiligheid en defensie
Algemeen
Duitsland en Frankrijk gaven een toelichting op recente uitspraken over
een «Europees leger», waarbij zij benadrukten dat de NAVO de hoeksteen
blijft van de collectieve verdediging van de Unie. Zij wezen ook op de
grotere verantwoordelijkheid die de EU moet nemen voor haar eigen

kst-21501-28-181
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-28, nr. 181

1

veiligheid en defensie. Nederland en een aantal andere lidstaten
benadrukten het belang van goede samenwerking tussen de EU en de
NAVO en dat het erom gaat de EU op een dusdanige manier te versterken
dat die ook de NAVO ten goede komt. Nederland pleitte verder voor een
pragmatische versterking van de Europese defensiesamenwerking, die
vooral gericht moet zijn op concrete resultaten. Tot slot bracht Nederland
de wens in om in een volgende Raad te komen tot een meer diepgaande
discussie over de betekenis van het concept Europese strategische
autonomie teneinde met elkaar de toekomst van de Europese defensiesamenwerking nader te definiëren.
PESCO
De Raad nam een besluit over zeventien nieuwe PESCO-projecten, die
goed inspelen op EU behoeftes en capaciteiten. Daarnaast benadrukten
vrijwel alle lidstaten het belang van een spoedig Raadsbesluit over
deelname van derde landen aan PESCO-projecten. Een grote groep van
lidstaten, waaronder Nederland, onderstreepten daarbij het praktische en
politieke potentieel van deelname van derde landen aan PESCO-projecten
en drongen aan op een pragmatische, flexibele aanpak. Nederland en een
aantal andere lidstaten spraken zich daarbij nadrukkelijk uit voor een
inclusieve benadering, die openstaat voor derde landen.
Het kabinet maakt hierbij van de gelegenheid gebruik uw Kamer te
informeren over de nieuwe projecten waaraan Nederland zal deelnemen
naar aanleiding van de toezegging tijdens het AO over de Raad Buitenlandse Zaken Defensie van 15 november jl. Nederland zal deelnemen aan
twee nieuwe projecten: Unmanned Ground Systems en Co-basing. Het
project Unmanned Ground Systems betreft de ontwikkeling van een
modulair onbemand grondsysteem dat autonoom kan opereren op het
gebied van het transport van onder andere fire-support en intelligence &
surveillance equipment. Het project Co-basing is gericht op de verbetering
van de militaire inzetbaarheid van participerende lidstaten door
beschikbare bases en steunpunten voor nationale en multinationale
operaties in kaart te brengen, deze ter beschikking te stellen aan de
participerende lidstaten en de daarvoor benodigde wet- en regelgeving en
financiële verrekening op voorhand vast te leggen. De nadruk zal hierbij
liggen op overzeese gebiedsdelen en de «global commons». Dit project is
vanuit het European Intervention Initiative (EI2) vormgegeven en is
vervolgens in PESCO ingebracht. Daarmee is de door verschillende
lidstaten gewenste verbinding tussen PESCO en EI2 concreet gemaakt.
Europese Vredesfaciliteit (European Peace Facility)
Vrijwel alle lidstaten intervenieerden over het voorstel van de Hoge
Vertegenwoordiger voor een Europese Vredesfaciliteit (EPF). Een
meerderheid van lidstaten had een positieve grondhouding, maar gaf ook
aan serieuze vraagtekens te hebben bij de reikwijdte, de hoogte van het
bedrag en de governance van het fonds.
Het voorgestelde plafond is gebaseerd op een grotere ambitie van de EU
op het gebied van veiligheid en defensie en het samenvoegen van
verschillende financieringsinstrumenten. Zo wordt onder het voorstel de
reikwijdte van het Athena-mechanimse vergroot en de huidige African
Peace Facility (APF) verbreed tot een wereldwijd instrument. Daarnaast
biedt de EPF nieuwe mogelijkheden voor de financiering van capaciteitsopbouw van militaire actoren. De gezamenlijke uitgaven voor Athena en
APF fluctueren volgens het voorstel tussen de 250 miljoen en 500 miljoen
euro per jaar. Het voorstel betreft dus een aanzienlijke verhoging. Hoewel
het hier om een uitgavenplafond gaat, vindt Nederland dit voorgestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-28, nr. 181

2

plafond te hoog. Nederland streeft naar een realistische omvang en wil
bestedingsdruk vermijden. Nederland heeft ook gewezen op het belang
dat waar mogelijk zo veel mogelijk activiteiten binnen de begroting van de
Unie worden gefinancierd. Lidstaten concludeerden dat de financiële
aspecten van de EPF zullen worden besproken in de context van de
onderhandelingen over het nieuwe MFK. Daarbij is ook het belang van
synergie met andere externe EU-financieringsinstrumenten benadrukt.
Voorts benadrukten verschillende lidstaten dat de EPF niet ten koste moet
gaan van de inzet van de EU in Afrika. Daarnaast onderstreepte de Raad
dat de governance van de EPF de bevoegdheid en de rol van lidstaten op
het gebied van het GBVB volledig dient te respecteren en dat elke te
financieren actie onder de EPF vooraf zal moeten worden gegaan door
een besluit van de Raad hierover. Met deze informatie over het krachtenveld, de financiële onderbouwing en de governance ten aanzien van
het voorstel van de Hoge Vertegenwoordiger voor een EPF komt het
kabinet tegemoet aan de toezegging die is gedaan tijdens het Algemeen
Overleg over de Raad Buitenlandse Zaken Defensie van 15 november jl.
Europees Defensiefonds
Lidstaten namen een Raadspositie aan over de verordening over het
Europees Defensiefonds (EDF). Verschillende lidstaten stonden stil bij de
komende onderhandelingen met het Europees Parlement. Het fonds
stimuleert lidstaten om meer samen te werken op het gebied van
onderzoek en ontwikkeling van defensiecapaciteiten en kan een belangrijke rol spelen bij het versterken van de interoperabiliteit van de
verschillende Europese krijgsmachten. Verschillende lidstaten, waaronder
Nederland, wezen op het belang dat het midden- en kleinbedrijf kan
profiteren van projecten onder het EDF.
Military Planning and Conduct Capability
De Raad ging akkoord met een beperkte doorontwikkeling van de MPCC.
Hiermee kan meer samenhang tussen de inzet van zowel civiele als
militaire instrumenten vanuit de EU worden bewerkstelligd. Een aantal
lidstaten wees in dit kader ook op het belang van goede samenwerking
tussen de commandostructuren van de EU en de NAVO.
Civiel GVDB
De Raad nam ook een besluit over een compact voor civiel GVDB.
Verschillende lidstaten wezen op het belang dat de EU zich moet kunnen
bedienen van een zo breed mogelijk instrumentarium om hedendaagse
conflicten het hoofd te kunnen bieden, inclusief civiele instrumenten. Het
compact is erop gericht de preventieve en stabiliserende rol van de EU te
versterken. Een aantal lidstaten noemde ook het belang goed te communiceren over het belang en de ontwikkelingen ten aanzien van civiel GVDB.
Defensie deel
EU-NAVO samenwerking
Tijdens de Raad Buitenlandse Zaken met de Ministers van Defensie
spraken wij in aanwezigheid van de secretaris-generaal van de NAVO, de
heer Stoltenberg, over EU-NAVO samenwerking. In haar introductie
benadrukte de Hoge Vertegenwoordiger het belang van het betrekken van
de NAVO bij EU aangelegenheden en de noodzaak om te blijven investeren op de intensivering van EU-NAVO samenwerking. Ze noemde
militaire mobiliteit daarbij wederom als voorbeeld van een terrein waarop
dat bij uitstek het geval is. Voorts benadrukte de HV de positieve impact

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-28, nr. 181

3

die Europese initiatieven kunnen hebben op transatlantic burden-sharing.
De heer Stoltenberg gaf aan Europese initiatieven op het gebied van
defensie te steunen. Hij sprak de hoop uit dat deze initiatieven gaan leiden
tot nieuwe defensiecapaciteiten die zowel de EU als de NAVO ten goede
komen, dat fragmentatie wordt verminderd en dat de EU meer gaat
investeren in defensie. Hij gaf aan de Europese initiatieven niet te zien als
concurrentie of duplicatie van NAVO-initiatieven. Daarbij benadrukte hij
het belang van een goede communicatie tussen de EU en de NAVO. De
verschillende initiatieven moeten over en weer goed aan elkaar blijven
worden uitgelegd.
Aangezien ik u in het Algemeen Overleg op 15 november jl. toezegde een
verduidelijking te geven over de in de geannoteerde agenda genoemde
hoofdstedendialoog inzake EU-NAVO samenwerking, zal ik dat nog kort
toelichten. Er is geen sprake van een nieuw overleg, noch van een overleg
op ministerieel niveau. Nederland hecht simpelweg groot belang aan de
trans-Atlantische relatie en aan een EU en een NAVO die elkaar
versterken. Het is in dit licht dat dit initiatief om op ambtelijk niveau meer
intensief met andere hoofdsteden te gaan spreken over EU-NAVO
samenwerking moet worden beschouwd. Ik vond en vind het van belang
u hierover te informeren omdat ik u wil laten weten op welke manier
Nederland met haar strategische partners beweging probeert te krijgen in
belangrijke, complexe dossiers.
EU-missies en operaties
Er was in algemene zin steun voor de voortzetting van de algemene
richting van de huidige EU-missies en operaties. De Westelijke Balkan is
en blijft volgens de HV een prioriteit, mede gelet op het Roemeense
voorzitterschap van de EU in de eerste helft van 2019. De plannen voor de
regionalisering van de EU-missies in de Sahel zijn in de maak en zullen
binnenkort breder worden besproken. De HV benadrukte voorts het
belang van het vinden van een oplossing in de komende weken ten
aanzien van operatie Sophia en de herziening van het mandaat. Tot slot
introduceerde Ierland een Food for thought paper over de mogelijkheden
om als EU-lidstaten tot betere coördinatie te komen waar het gaat om het
bijdragen aan VN-missies. In dit kader wil Ierland onder andere proberen
een nieuwe impuls te geven aan de ontwikkeling van rotatieschema’s die
het in de toekomst makkelijker kunnen maken voor EU lidstaten om voor
een kortere, vooraf vastgelegde, periode deel te nemen aan VN-missies,
opdat daarmee de animo om deel te nemen aan dergelijke missies
mogelijk kan worden versterkt. Nederland heeft het paper gesponsord en
heeft toegezegd in januari 2019 een event over dit onderwerpte organiseren. De ondersecretaris-generaal van de VN voor vredesmissies, de
heer Lacroix, en de HV hebben aangegeven dit initiatief te steunen.
EDA Steering Board
De Ministers van Defensie kwamen ook als de Bestuursraad van het
European Defence Agency (EDA) bijeen. In dat verband is het CARD Trial
Run Report vastgesteld. Dit rapport is tot stand gekomen op basis van
nauwe samenwerking tussen het EDA en de EU Militaire Staf en op basis
van bilaterale gesprekken met de EU lidstaten. Hierbij is gepoogd zoveel
mogelijk gebruik te maken van reeds bestaande informatie bij de EU
lidstaten. Tijdens het volgende EU voorzitterschap wordt een seminar
georganiseerd over de CARD lessons learned. Verschillende lidstaten
wezen op het belang van het blijven investeren in een goede coördinatie
met de NAVO en naar zo veel mogelijk synergie waar het tijdslijnen en
processen betreft. Er werd voorts gesproken over de voorgestelde
beperkte budgetverhoging die is gekoppeld aan de intensivering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-28, nr. 181

4

Europese defensiesamenwerking en de ondersteunende rol die EDA
daarin speelt. Nederland steunde de budgetverhoging evenals het
merendeel van de lidstaten. Tot een unaniem besluit kwam het echter nog
niet. Er wordt op korte termijn gepoogd alsnog tot unanieme besluitvorming te komen, zodat het EDA met een toereikend budget haar werk
kan voortzetten in 2019.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-28, nr. 181

5