Onderzoek naar digitale
(zelf)zorgmiddelen
In opdracht van ministerie van VWS,
directie Curatieve Zorg
—
31 oktober 2023
A2300028963

Managementsamenvatting
KPMG onderzocht voor VWS op welke wijze en binnen welke kaders invulling
gegeven kan worden aan de doorontwikkeling van digitale (zelf)zorgmiddelen

De digitale (zelf)zorgmiddelen zijn onderzocht op acht aspecten aan de hand van
een toetsingskader

Uit veel onderzoeken blijkt dat de toekomstbestendigheid van de zorg onder druk staat.
Digitale (zelf)zorgmiddelen kunnen potentieel bijdragen aan het verminderen van de druk
op de zorg. Digitale (zelf)zorgmiddelen dienen als informatiemiddel voor zowel
zorgverlener als burger/patiënt en moeten ervoor zorgen dat mensen beter in staat zijn
om in te schatten of het echt nodig is om een beroep te doen op zorg. In het Integraal
Zorgakkoord (IZA) is afgesproken om in te zetten op de doorontwikkeling en meer
stevige inbedding van digitale (zelf)zorgmiddelen of andere digitale zorgtoepassingen in
het zorglandschap.

Betrouwbaarheid van data

Samenspraakmet patiënten/burgers

Dienstverlening aangebruikers

Samenhang met anderezorgtools

Inbedding in het zorgproces

Governance en samenwerking

KPMG Advisory N.V. (hierna KPMG) is door het ministerie van VWS, directie Curatieve
Zorg, gevraagd om te onderzoeken op welke wijze en binnen welke kaders invulling
gegeven kan worden aan passende publieke (co-)financiering, governance en overige
(rand)voorwaarden die nodig zijn voor de doorontwikkeling en inbedding van digitale
(zelf)zorgmiddelen binnen een zorgstelsel met gereguleerde marktwerking.

Adoptiedoor gebruikers

Financiering

Er is een breed onderzoek uitgevoerd om te komen tot een passend advies
Het onderzoek heeft zich gefocust op twee scenario’s waarin digitale (zelf)zorgmiddelen
ingezet kunnen worden en die de potentie hebben om zelfzorg te stimuleren:
vóórafgaand aan contact met zorgverlener, of tijdens het contact met de zorgverlener.
Er is gestart met een marktonderzoek op basis van desk research om de nationale
digitale (zelf)zorgmiddelen in kaart te brengen. Na het marktonderzoek heeft er een
verdiepende inventarisatie op de digitale (zelf)zorgmiddelen plaatsgevonden. Verder is
onderzoek gedaan naar internationale digitale (zelf)zorgmiddelen en digitale
hulpmiddelen buiten de zorg om hier ‘lessons learned’ uit te trekken. Op basis van de
onderzoeksresultaten is er een advies opgesteld voor de financierings- en governance
modellen. Die zijn vervolgens getoetst aan relevante randvoorwaarden.
Het marktonderzoek heeft geleid tot een concrete lijst van digitale (zelf)zorgmiddelen die
dieper onderzocht zijn: Apotheek.nl, Gezondheidsplein.nl, Moet ik naar de dokter? en
Thuisarts.nl.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Voor Apotheek.nl en Thuisarts.nl zijn wél financierings- en governancemodellen
opgesteld, voor Gezondheidsplein.nl en Moet ik naar de dokter? niet
Apotheek.nl
Er zijn voor Apotheek.nl financierings- en governancemodellen opgesteld in het advies,
omdat Apotheek.nl op alle aspecten van het toetsingskader positief is beoordeeld. De
resultaten laten zien dat Apotheek.nl de druk op de eerstelijnszorg verlaagt door
betrouwbare informatie op het juiste moment aan te bieden, waardoor patiënten beter
geïnformeerd zijn over geneesmiddelen. Dit is echter niet kwantitatief aangetoond, dus
meer onderzoek naar de kwantitatieve baten op het verlagen van de druk op de
eerstelijnszorg is wenselijk. Apotheek.nl heeft de potentie om te zorgen voor meer
zelfregie, samen beslissen, gerichtere zorg en verbeterde therapietrouw.
Gezondheidsplein.nl
Er zijn voor Gezondheidsplein.nl geen financierings- en governancemodellen opgesteld
in het advies, omdat Gezondheidsplein.nl op twee aspecten van het toetsingskader
negatief wordt beoordeeld en vijf aspecten niet vast te stellen zijn. Door het gebruik van
een advertentiemodel kan de onafhankelijkheid van Gezondheidsplein.nl niet worden
vastgesteld, waardoor mogelijke achterliggende belangen niet kunnen worden
uitgesloten. Bovendien is er op dit moment geen zekerheid over de huidige operationele
status.
Document Classification: KPMG Public
2

Managementsamenvatting
Moet ik naar de dokter?
Er zijn voor Moet ik naar dokter? geen financierings- en governancemodellen opgesteld
in het advies, omdat Moet ik naar dokter? op twee aspecten van het toetsingskader
negatief wordt beoordeeld en twee aspecten niet vast te stellen zijn. Door de
afwezigheid van een validatie vanuit Stichting NTS en onduidelijkheid rondom de
contentvorming kan de betrouwbaarheid van de gezondheidsinformatie en digitale triage
onvoldoende worden vastgesteld. Ook is meer onderzoek nodig naar de effectiviteit van
digitale triage.
Thuisarts.nl
Er zijn voor Thuisarts.nl financierings- en governancemodellen opgesteld in het advies,
omdat Thuisarts.nl op alle aspecten van het toetsingskader positief is beoordeeld. De
resultaten tonen aan dat er substantieel een onnodig beroep op de eerstelijnszorg wordt
voorkomen, mede doordat het de instroom naar de huisartsenzorg beperkt en de
zelfregie en het oplossende vermogen van patiënten vergroot. Thuisarts.nl stuurt
daarnaast zelf op passende zorg: een zorgconsult omzetten in zelfzorg door een
betrouwbare informatievoorziening te bieden aan alle burgers in Nederland om zo
onnodig contact met de huisarts te voorkomen.
We zien in Europa uiteenlopende realisatie en beheerroutes van digitale
(zelf)zorgmiddelen. De overheid is in alle voorbeelden financieel betrokken

In Europa zien we dat verschillende landen reeds gebruikmaken van digitale
(zelf)zorgmiddelen die gefinancierd worden door overheidsinstanties. Deze aanpak
manifesteert zich zowel in landen met een vergelijkbare gereguleerde marktwerking
zoals Nederland, als in landen met een deels vergelijkbaar zorgstelsel en publiek
zorgstelsel. Door dergelijke middelen te financieren en te reguleren, wordt een
gemeenschappelijke aanpak gecreëerd om gezondheidsbewustzijn te vergroten,
preventieve maatregelen te bevorderen en de toegang tot nauwkeurige en consistente
gezondheidsinformatie te waarborgen. Deze ontwikkeling weerspiegelt een toenemende
erkenning van de rol van digitale (zelf)zorgmiddelen bij het verbeteren van
gezondheidsresultaten en het versterken van de gezondheidszorg in Europa.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Daarnaast is vastgesteld dat de onderzochte landen digitale (zelf)zorgmiddelen als hoge
prioriteit bestempelen en het niet volledig aan de markt willen overlaten. In gevallen waar
geen markt bestaat of sprake is van marktfalen, is overheidsinterventie belangrijk om de
toegang tot deze middelen te waarborgen.

Bij alle onderzochte initiatieven buiten de zorg speelt de (rijks)overheid een rol,
ofwel in het toegankelijkheid maken van data, of de financiering en/of de
governance
Bij alle onderzochte initiatieven buiten de zorg wordt er regelmatig samenwerking
gezocht met private partners, de wetenschap of maatschappelijke organisaties. Een
‘lessons learned’ is dat de (rijks)overheid ook altijd een belangrijke rol speelt. Dit komt
omdat de informatievoorziening zich met name richt op thema’s die van groot
maatschappelijk belang zijn. Het doel van Milieu Centraal is bijvoorbeeld om burgers een
onafhankelijk handelingsperspectief omtrent duurzaamheid te bieden en hiermee bij te
dragen aan meer milieubewustzijn. Ten aanzien van Wijzer in geldzaken wordt
onderstreept dat voor goed functionerende markten het noodzakelijk is dat burgers
verantwoord financieel gedrag vertonen. Het breed aanbieden van onafhankelijke en
betrouwbare informatie draagt hieraan bij. Indien dit onvoldoende door de markt
opgepakt kan worden (marktfalen), of de betrouwbaarheid niet optimaal geborgd kan
worden, lijkt overheidsoptreden legitiem te zijn.
Andere belangrijke ‘lessons learned’ zijn het vroegtijdig betrekken van relevante
stakeholders bij de content ontwikkeling en het borgen van meerjarige financiering om
zodoende financieringszekerheid te bieden (Wijzer in Geldzaken en Milieu Centraal). Dit
zijn dan ook belangrijke randvoorwaardes die zijn meegenomen in het opstellen van de
financierings- en governancemodellen.

Document Classification: KPMG Public

3

Managementsamenvatting
Er zijn twee financieringsmodellen uitgewerkt die bijdragen aan de verdere
inbedding van digitale (zelf)zorgmiddelen in het zorglandschap
Thuisarts.nl en Apotheek.nl kunnen worden ingezet voor meerdere doeleinden: preventie
en zorg, waardoor het complex is om één passende financieringsstructuur te vinden. Op
basis van vijf innovatieroutes in de zorg zijn er mogelijke financieringsroutes voor digitale
(zelf)zorgmiddelen uitgewerkt en onderzocht. Gebaseerd op de geschikte
financieringsroutes zijn in dit advies een tweetal financieringsmodellen uitgewerkt en
getoetst aan de hand van een aantal randvoorwaarden: financieringszekerheid,
uitvoerbaarheid, draagvlak, juridische haalbaarheid, flexibiliteit, en eigenaarschap.
Financieringsmodel 1: een co-financieringsstructuur bestaande uit financiering
door de overheid, ZN (en aanvullend door zorgaanbieders)

Dit financieringsmodel betreft een co-financieringsstructuur waarbij digitale
(zelf)zorgmiddelen worden gefinancierd door VWS via ZonMw en door Zorgverzekeraars
Nederland (ZN), met een aanvulling vanuit de zorgaanbieders.
Voor wat betreft de financiering door VWS via ZonMw kent dit financieringsmodel twee
varianten:
1. Thuisarts.nl en Apotheek.nl worden gefinancierd met kwaliteitsgelden die via
ZonMw worden verstrekt.

2. Thuisarts.nl en Apotheek.nl ontvangen via ZonMw financiering in het kader van
een nieuw in te richten ZonMw-programma.
Een voordeel van financieringsmodel 1 is dat kan worden aangesloten bij bestaande
financieringsroutes.
Een nadeel van dit model is dat door de co-financieringsstructuur het risico op
versnippering van financiering en verminderde financiële aansturing mogelijk groter is.
Een ander nadeel van variant 1 van dit financieringsmodel is dat partijen zelf de
kwaliteitsgelden moeten alloceren aan het digitale (zelf)zorgmiddel. Hiervoor is de
nodige afstemming vereist tussen verschillende partijen.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Daarnaast dient er bij dit financieringsmodel ook rekening te worden gehouden met
staatssteunrechtelijke aspecten.
Financieringsmodel 1 scoort goed op uitvoerbaarheid, draagvlak, flexibiliteit en
eigenaarschap. Aandachtspunten zijn de financieringszekerheid en juridische
haalbaarheid.
Financieringsmodel 2: bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van
de Zorgverzekeringswet (Zvw) met aanvullende financiering door ZN
Dit financieringsmodel betreft bekostiging via de Zvw, waarvoor het vereist is dat er een
aanspraak is op digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van de Zvw. Voor de activiteiten die
buiten de aanspraak op de grond van de Zvw vallen, wordt financiering verstrekt door ZN
via de kassiersgelden.

Voor de Zvw-bekostiging is het vereist dat er een zorgprestatie is. Binnen dit
financieringsmodel kunnen de twee volgende varianten worden onderscheiden:
1. Bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van een bestaande
zorgprestatie.
2. Bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van een nieuwe
zorgprestatie.

Een voordeel van financieringsmodel 2 is dat op deze wijze structurele bekostiging van
digitale (zelf)zorgmiddelen kan worden gerealiseerd.
Een nadeel van dit financieringsmodel is de huidige Zvw-systematiek geen ruimte biedt
voor bekostiging van collectieve vormen van preventie of zorg. Bij het gebruik van
digitale (zelf)zorgmiddelen is meestal geen individuele verzekerde te herleiden. Indien
de ontwikkeling van een nieuwe zorgprestatie noodzakelijk is dient dit knelpunt te
worden weggenomen.

Financieringsmodel 2 scoort goed op financieringszekerheid, draagvlak en flexibiliteit.
Aandachtspunten zijn de uitvoerbaarheid, juridische haalbaarheid en flexibiliteit.

Document Classification: KPMG Public

4

Managementsamenvatting
Er zijn twee governancemodellen uitgewerkt die bijdragen aan de verdere
inbedding van digitale (zelf)zorgmiddelen in het zorglandschap
Het governance advies bevat een eerste verkenning om te komen tot een efficiënt en
goed werkende governance ten behoeve van de digitale (zelf)zorgmiddelen en de
daaruit voortvloeiende activiteiten. Daarbij dient de governancestructuur in het bijzonder
aan te sluiten op en rekening te houden met de beoogde financieringsstructuur. De stip
op de horizon voor digitale (zelf)zorgmiddelen is een governance waarbij relevante
stakeholders op efficiënte wijze samenwerken en waarbij er sprake is van inbedding van
deze middelen in het bestaande zorglandschap en maximale toegevoegde waarde voor
de burger.
Governancemodel 1: onderbrengen van het digitale (zelf)zorgmiddel in een
zelfstandig orgaan binnen de huidige organisatie
Dit governancemodel is passend voor zowel financieringsmodel 1 en 2.
Een belangrijk voordeel van dit governancemodel is dat gebruik gemaakt kan worden
van bestaande kennis en ondersteuning (ondersteunde medewerkers, infrastructuur etc.)
van het NHG en de KNMP. Daarnaast draagt de bredere vertegenwoordiging in
bijvoorbeeld een stuurgroep bij aan de verdere inbedding van de digitale
(zelf)zorgmiddelen in het bestaande zorglandschap.

Een nadeel van dit model is, is dat de onafhankelijke organen geen zelfstandige
juridische entiteiten zijn en dus ook geen financieringsovereenkomsten kunnen sluiten
en/of subsidieaanvragen kunnen doen. Door functionele aansturing door een stuurgroep
kan worden voorkomen dat het eigen belang van het NHG en de KNMP het algemene
belang van respectievelijk Thuisarts.nl en Apotheek.nl blokkeert.
Governancemodel 2: onderbrengen van het digitale (zelf)zorgmiddel in een
zelfstandige entiteit

Dit governancemodel is passend voor financieringsmodel 1 en minder passend voor
financieringsmodel 2. Indien gekozen wordt voor financieringsmodel 2, Zvw-bekostiging
van digitale zelf(zorg)middelen, levert dit governancemodel een aantal knelpunten op.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

De toerekening van de kosten voor Thuisarts.nl en de Apotheek.nl aan bestaande
zorgprestaties vindt plaats via de lidmaatschapsgelden van respectievelijk het NHG en
de KNMP. Indien Thuisarts.nl en Apotheek.nl worden ondergebracht in zelfstandige
juridische entiteiten, losstaand van het NHG en de KNMP, is het construct van
toerekening van kosten via de lidmaatschapsgelden niet mogelijk.
Een belangrijk voordeel van dit governancemodel is dat door het instellen van een raad
van toezicht en optioneel een raad van advies de veldpartijen en patiënten/burgers breed
vertegenwoordigd worden.
Een ander voordeel is dat dit model aansluit bij de lijn die door Thuisarts.nl is ingezet.
Thuisarts.nl wenst door te ontwikkelen naar een zelfstandige juridische entiteit waarin de
veldpartijen en patiënten/burgers breed vertegenwoordigd zijn.
Conclusie: de route naar structurele financiering is via de Zorgverzekeringswet
met aanvullende financiering vanuit ZN (financieringsmodel 2)
Voor structurele financiering wordt er geadviseerd om digitale (zelf)zorgmiddelen te
bekostigen op grond van de Zorgverzekeringswet met aanvullende financiering door ZN
(financieringsmodel 2). Echter, dit kan niet direct toegepast worden aangezien de
huidige Zorgverzekeringswet geen ruimte biedt voor de bekostiging van collectieve
vormen van preventie zorg. Daarom wordt er voor de korte termijn geadviseerd om
digitale (zelf)zorgmiddelen te bekostigen via financieringsmodel 1: een cofinancieringsstructuur door de overheid (via ZonMw), ZN en aanvullend door
zorgaanbieders, zodat er aangesloten wordt bij bestaande financieringsroutes. Er kan
dan voor de lange (en structurele) termijn gewerkt worden naar financieringsmodel 2.
Voor de governance past het onderbrengen van digitale (zelf)zorgmiddelen in een
zelfstandig orgaan binnen de huidige organisatie (governancemodel 1) in beide
financieringsmodellen. Er wordt daarom geadviseerd om deze governance structuur op
korte termijn aan te houden. Voor de lange termijn kan er gewerkt worden naar het
onderbrengen van digitale (zelf)zorgmiddelen in een zelfstandige entiteit
(governancemodel 2). Dit sluit nog steeds aan bij financieringsmodel 1, maar voor
financieringsmodel 2 levert dit een aantal knelpunten op, hoewel het wel aansluit bij de
huidige governance transitie die is ingezet voor Thuisarts.nl.
Document Classification: KPMG Public

5

Inhoud
01 Inleiding
02 Onderzoeksmethode
03 Onderzoeksresultaten
04 Advies over financiering
05 Advies over governance
06 Conclusie
07 Bijlage
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

7
9
13
33
52
58
60

Document Classification: KPMG Public

6

01

Inleiding

Inleiding

KPMG onderzoekt voor VWS op welke wijze en binnen welke kaders invulling gegeven
kan worden aan de doorontwikkeling van digitale (zelf)zorgmiddelen

01

Situatie
Uit veel onderzoeken blijkt dat de
toekomstbestendigheid van de zorg onder druk
staat. Niet alleen in Nederland ervaren we
problemen met krapte van capaciteit, maar ook
wereldwijd wordt dit probleem gesignaleerd.
Tegelijkertijd neemt de zorgvraag toe
waardoor de werkdruk voor zorgprofessionals
toeneemt.
Digitale (zelf)zorgmiddelen kunnen dienen als
informatiemiddel voor zowel zorgverlener als
burger/patiënt. Digitale (zelf)zorgmiddelen
moeten ervoor zorgen dat mensen beter in
staat zijn om in te schatten of het echt nodig is
om een beroep te doen op zorg.
Digitale (zelf)zorgmiddelen kunnen potentieel
bijdragen aan het verminderen van de druk op
de zorg. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) is
afgesproken om in te zetten op de
doorontwikkeling en meer stevige inbedding
van digitale (zelf)zorgmiddelen of andere
digitale zorgtoepassingen in het
zorglandschap. Hiervoor worden incidentele
gelden beschikbaar gesteld voor de komende
vijf jaar.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

02

Complicatie
Uit eerder onderzoek1,2 van KPMG is gebleken
dat de huidige inrichting van het zorglandschap
niet optimaal is voor het breed implementeren
en opschalen van digitale (zelf)zorgmiddelen
en daarmee te kunnen profiteren van
digitalisering. In ons onderzoek zagen we ook
dat een versnippering in
financieringsmogelijkheden en verkeerde
financiële prikkels belemmerend werken bij de
bredere uitrol van digitale zorg.
Daarnaast is de huidige markt van digitale
(zelf)zorgmiddelen versnipperd. Om de
potentiële rol van digitale (zelf)zorgmiddelen
optimaal te kunnen benutten, is het van belang
tot een weloverwogen keuze te komen wat
betreft passende publieke (co-)financiering en
governance van deze middelen.
Verder dienen er in samenspraak met andere
partijen randvoorwaarden bepaald te worden
waaronder de IZA gelden beschikbaar gesteld
worden.

03

Vraag aan KPMG
KPMG is gevraagd om te onderzoeken op
welke wijze en binnen welke kaders invulling
gegeven kan worden aan passende publieke
(co-)financiering, governance en overige
(rand)voorwaarden die nodig zijn voor de
doorontwikkeling en inbedding van digitale
(zelf)zorgmiddelen binnen een zorgstelsel met
gereguleerde marktwerking. Het onderzoek
bestaat uit de volgende onderdelen:
•

Marktonderzoek en verdiepende
inventarisatie van nationale digitale (zelf)
zorgmiddelen.

•

Verdiepende inventarisatie van
internationale digitale (zelf)zorgmiddelen.

•

Inventarisatie van digitale hulpmiddelen
buiten de zorg.

•

Onderzoek naar passende financiering en
governance.

De resultaten van het onderzoek worden bij
elkaar gebracht in een advies: een
aanbeveling over passende financiering,
governance en de (rand)voorwaarden die
nodig zijn voor succesvolle doorontwikkeling
van digitale (zelf)zorgmiddelen.

Document Classification: KPMG Public

8

02

Onderzoeksmethode

Onderzoeksmethode

Het onderzoek richt zich op scenario 1 en 2 waarin digitale (zelf)zorgmiddelen ingezet
kunnen worden omdat deze scenario’s potentie hebben om zelfzorg te stimuleren
Doel: Ondersteuning tijdens consult

Doel: Preventie / Inschatten of contact met zorgverlener nodig is

Informatievoorziening aan patiënt
(vanuit bijv. doktersassistente)

Informatievoorziening

Voorbereiding op consult

Triage

Zelfzorg

Vóórafgaand aan
(eventueel) contact met
zorgverlener
Scenario 1

Scenario 2

Scenario 4

Scenario 3

Lotgenoten
contact
Medische tips en advies vanuit
patiëntperspectief
Steun en herkenning

Doel: Ondersteuning vanuit patiëntperspectief

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Tijdens het consult /
contact met
zorgverlener

Tijdens consult ter voorlichting aan
patiënt

Legenda
Burger /
patiënt

Zorgverlener

Na contact met
zorgverlener
/consult
Informatie en toelichting kunnen terug
vinden
Informatie beschikbaar zonder
tussenkomst van zorgverlener

Doel: Naslagwerk en informatievoorziening

Document Classification: KPMG Public

10

Onderzoeksmethode

Er is een breed onderzoek uitgevoerd om te komen tot een passend advies voor de
doorontwikkeling van digitale (zelf)zorgmiddelen
In- en exclusiecriteria
Zoals eerder toegelicht focust dit onderzoek zich op digitale (zelf)zorgmiddelen die in
scenario 1 en 2 ingezet kunnen worden, met als doel zelfzorg te stimuleren en eventueel
onnodig contact met een zorgverlener te voorkomen.

Daarnaast zijn er nog een aantal andere in- en exclusiecriteria voor de scope van dit
onderzoek opgesteld.
Tabel 1: Overzicht in- en exclusiecriteria desk research

Inclusiecriteria

Exclusiecriteria

✓ Hoofddoel van het middel is
informatievoorziening / advisering.
✓ Landelijke initiatieven met de focus op de
algemene zorg.
✓ Te gebruiken door patiënten en burgers
zonder tussenkomst van een
zorgprofessional.
✓ Betrouwbaar door het (her)gebruik van
informatie afkomstig van een
beroepsgroep of soortgelijke partij.
✓ Vrij toegankelijk en door iedereen
openbaar te raadplegen.

χ Hoofddoel van het middel is anders dan
informatievoorziening, bijvoorbeeld het
contact leggen met een zorgverlener.
χ Digitale voordeuren.
χ Regio-gebonden initiatieven.
χ Thuismonitoring middelen.
χ Specifiek ziekte gebonden initiatieven.
χ Als er ingelogd of een account
aangemaakt moet worden.

Onderzoeksfasen

2. Na het marktonderzoek heeft er een verdiepende inventarisatie op de digitale
(zelf)zorgmiddelen plaatsgevonden. Het doel hiervan was om dieper inzicht te
krijgen in de digitale (zelf)zorgmiddelen. Hiervoor is expertmatig een toetsingskader
met de te onderzoeken aspecten opgesteld, die in de volgende pagina wordt
toegelicht. Er is tijdens de verdieping niet enkel gebruik gemaakt van desk research,
maar er zijn ook diepte-interviews met de betrokkenen van de digitale
(zelf)zorgmiddelen gehouden.
3. Er is ook onderzoek gedaan naar internationale digitale (zelf)zorgmiddelen, met als
doel om hiervan te leren. Er is hierbij gekeken naar landen die een vergelijkbaar
zorgstelsel hebben als Nederland met een gereguleerde marktwerking, maar ook
naar landen met een ander zorgstelsel. Voor ieder land is er een digitaal
(zelf)zorgmiddel onderzocht aan de hand van desk research en diepte-interviews.

4. In het laatste deel van het onderzoek is er ook gekeken naar digitale hulpmiddelen
buiten de zorg om hier ‘lessons learned’ uit te halen. Deze initiatieven zijn
onderzocht aan de hand van desk research en interviews.
5. Op basis van de onderzoeksresultaten zijn de mogelijke knelpunten en
randvoorwaarden rondom digitale (zelf)zorghulpmiddelen geïdentificeerd. Deze
inzichten zijn meegenomen in de diepte-interviews met de Zorgverzekeraars
Nederland (ZN), de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), het Zorginstituut Nederland
(ZIN), ZonMw en VWS. Op basis hiervan zijn er verschillende financierings- en
governance modellen uitgewerkt die getoetst zijn aan relevante randvoorwaarden
zoals juridische haalbaarheid en de continuïteit van financiering.

1. Er is gestart met een marktonderzoek op basis van desk research. Aan de hand van
de in- en exclusiecriteria is er een brede verkenning gedaan van zowel
wetenschappelijke als grijze literatuur om de nationale digitale (zelf)zorgmiddelen in
kaart te brengen. Deze criteria zijn gedurende het onderzoek aangescherpt,
waardoor een aantal initiatieven bij nader ingezien niet zijn meegenomen in dit
onderzoek. Dit betreft: DokterPatiënt.nl, Gezondheidsnet.nl, Huisarts.nl, Quin,
Verenigde Apotheek Limburg en Zelfzorg.nl.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

11

Onderzoeksmethode

De digitale (zelf)zorgmiddelen zijn onderzocht op acht aspecten aan de hand van een
toetsingskader
Voor elk initiatief zijn de aspecten onderzocht. Met behulp van drie symbolen zijn de onderzoeksresultaten per aspect gemarkeerd: positieve beoordeling, negatieve beoordeling of
onduidelijk.

Aspecten toetsingskader

Omschrijving
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Mate van privacybescherming rondom (persoonlijke) gegevens.
Aanwezigheid van erkende kwalificaties en certificeringen.
Actualiteit en consistentie van data.
De betrouwbaarheid van de informatiebronnen.
Gebruikersvriendelijkheid.
Toepasbaarheid voor verschillende doelgroepen.
De mate van bekendheid.
Mate waarin het initiatief invloed heeft op samen beslissen.
Aansluiting bij werkprocessen van zorgverleners, zoals het gebruik tijdens telefonische triage of tijdens het spreekuur.
Acceptatie en adoptie door zorgverleners.
Mate waarin zorgverleners ondersteund en ontlast worden.
Mate waarin het initiatief bijdraagt aan vermindering van bezoeken aan zorgverleners.

Adoptie door gebruikers

•
•

Mate waarin het initiatief actief gebruikt wordt door burgers en patiënten.
Waardering door patiënten en burgers.

Samenspraakmet
patiënten en burgers

•

De mate van patiënt/burgerparticipatie in het (door)ontwikkelen.

Samenhangmet andere
zorgtools

•
•

Mate waarin het initiatief samenhangt met andere tools.
Mate waarin het initiatief doorverwijst naar andere relevante informatie/tools.

Governance en
samenwerking

•
•
•

Reflectie op de eigendomsstructuur, aansturing en hoog-over organisatie-inrichting.
Overzicht van de samenwerkingspartijen.
De uitvoerbaarheid van de governance.

Financiering

•
•
•

Publieke of private financiering.
De (structurele) bekostiging en diens uitvoerbaarheid.
Eventuele achterliggende belangen.

Betrouwbaarheidvan data

Dienstverlening aan
gebruikers
Inbeddingin het zorgproces

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

12

03

Onderzoeksresultaten

Onderzoeksresultaten

Het marktonderzoek heeft geleid tot een concrete lijst van digitale (zelf)zorgmiddelen
die dieper onderzocht zijn
3.1 Marktonderzoek naar nationale digitale (zelf)zorgmiddelen
Uit het marktonderzoek zijn vier digitale (zelf)zorgmiddelen gekomen die voldoen aan de
in- en exclusiecriteria van dit onderzoek:
1. Apotheek.nl – Apotheek.nl is een website met betrouwbare en actuele informatie
over geneesmiddelen en gezondheid aan zowel burger / patiënt als zorgverlener.
2. Gezondheidsplein.nl – Gezondheidsplein.nl is een website met specifieke informatie
voor een aandoening en tips en advies om gezond te leven.
3. Moet ik naar de dokter? – Moet ik naar de dokter? is een website die triage
functionaliteit aanbiedt om te bepalen of en wanneer er contact opgenomen dient te
worden met een zorgverlener.

1. België – Gezondheid en wetenschap: een website die gezondheidsinformatie
verstrekt, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en medische expertise.

2. Frankrijk – Sante.fr: een website met informatie over gezondheidszorg,
gezondheidsdiensten en medische professionals.
3. Zweden – 1177.se: een website met betrouwbare gezondheidsinformatie, welke
specifieke informatie biedt over de zorg binnen de regio waarin de burger/patiënt
zich bevindt.
4. Verenigd Koninkrijk – NHS: betreft een nationaal platform die een breed scala aan
gezondheidsdiensten, -adviezen en -bronnen aanbiedt aan de bevolking.

3.3 Digitale hulpmiddelen buiten de zorg

4. Thuisarts.nl – Thuisarts.nl is een website met betrouwbare en actuele informatie
over gezondheid en ziekte aan zowel burger / patiënt als zorgverlener.

Er zijn vijf digitale hulpmiddelen onderzocht die gebruik maken van openbare publieke
data:

3.2 Internationale digitale (zelf)zorgmiddelen

1. Buienradar – een website en app waarop real-time informatie over het weer te
vinden is. Buienradar maakt gebruik van de open data van het KNMI.

Er zijn vier Europese landen onderzocht waarvan twee een deels vergelijkbaar
zorgstelsel als Nederland hebben: België en Frankrijk, één vergelijkbaar stelsel:
Zweden, en een publiek stelsel: Verenigd Koninkrijk. Voor ieder land is er een digitaal
(zelf)zorgmiddel geanalyseerd:

2. Publieke Dienstverlening op de kaart – een platform met actuele geo-informatie. Het
platform maakt gebruikt van open datasets van de overheid.
3. Rechtwijzer – een platform waarop burgers informatie kunnen vinden en zelftriage
kunnen doen voor het oplossen van conflicten. Rechtwijzer maakt gebruik van
publieke data zoals wet- en regelgeving en juridische informatiebronnen.
4. Wijzer in geldzaken – het platform Wijzer in geldzaken zet zich in voor het
bevorderen van financieel verantwoord gedrag door de burger in Nederland.
5. Milieu Centraal – Milieu Centraal is een onafhankelijke Nederlandse stichting die
zich richt op het verstrekken van informatie en advies over duurzaamheid en
milieuvriendelijke keuzes aan consumenten.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

14

Onderzoeksresultaten | 3.1 Marktonderzoek naar nationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Hoofdbevindingen Apotheek.nl

Belangrijkste bevindingen

Aspecten toetsingskader

Toetsing

Betrouwbaarheidvan data

•
•

Apotheek.nl heeft een gedegen proces ingericht rondom de betrouwbaarheid.
De inhoudelijke betrouwbaarheid is geborgd vanuit de keuze om alleen maar teksten te publiceren die gebaseerd zijn op richtlijnen: het
Informatorium Medicamentorum (IM), de G-standaard en het Kindformularium.

✓

Dienstverlening aan
gebruikers

•
•
•

De informatie op Apotheek.nl wordt op taalniveau B1 aangeboden, waarbij De Klinkende Taal tool gebruikt wordt als controlemechanisme.
De website beschikt over ondersteunend beeldmateriaal, een woordenboek, en voorlees- en vertaalopties.
Patiëntvriendelijke termen zijn geïntegreerd in de website en opgenomen in het woordenboek.

✓

Inbeddingin het zorgproces

•

Apotheek.nl wordt door apothekers ingezet tijdens het spreekuur om informatie op te zoeken en aan de patiënten te laten zien, en ze verwijzen
door naar Apotheek.nl als naslagwerk.

✓

Adoptie door gebruikers

•
•

Apotheek.nl heeft ongeveer 1.5 miljoen (niet unieke) bezoekers per maand. 3
Apotheek.nl heeft vijf keer de publieksprijs ‘Beste Medicijn Website van het jaar’ gewonnen. Dit wordt georganiseerd wordt door Emerce in
samenwerking met Multiscope.4

✓

Samenspraakmet
patiënten en burgers

•
•

Patiëntverenigingen worden benaderd om patiënten te betrekken en er vinden gebruikersonderzoeken plaats (niet structureel).
Voorbeelden van onderdelen waarop patiënten worden betrokken zijn medicijnteksten voor kinderen, formuleringen en informatiebehoeftes.

✓

•
•

Er bestaat een nauwe samenwerking tussen Apotheek.nl en Thuisarts.nl via API-koppelingen.
Apotheek.nl heeft in het Netwerk Patiënteninformatie structurele bijeenkomsten met het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, Nivel,
Pharos, en de Patiëntenfederatie.

✓

•

Apotheek.nl is eigendom van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP). Dit is de beroeps- en
brancheorganisatie voor apothekers en apotheken.

✓

Legenda

✓

✓ Positief
 Negatief

Samenhangmet andere
zorgtools
Governance en
samenwerking
Financiering

•

Apotheek.nl heeft momenteel een co-financieringsstructuur. Apotheek.nl wordt gefinancierd door de leden van de KNMP middels
lidmaatschapsgeld en ontvangt verder projectsubsidies van ZonMw.

Onduidelijk
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

15

Onderzoeksresultaten | 3.1 Marktonderzoek naar nationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Apotheek.nl draagt bij aan een vermindering van zorg doordat patiënten en burgers
beter geïnformeerd zijn over geneesmiddelen
Achtergrond Apotheek.nl
•

Het doel van Apotheek.nl is om burgers en patiënten met betrouwbare en (landelijk)
uniforme informatie te informeren over geneesmiddelen en gezondheid, zonder
tussenkomst van een zorgverlener.

•

In Nederland overlijden jaarlijks ongeveer 1.000 mensen door foutief
medicijngebruik.5 Verder zijn er jaarlijks bijna 50.000 ziekenhuisopnames die het
gevolg zijn van verkeerd medicatiegebruik.5 Ongeveer de helft van deze fouten is
vermijdbaar. Apotheek.nl speelt een belangrijke rol in het bevorderen van
medicatieveiligheid in Nederland door betrouwbare en begrijpelijke informatie te
verstrekken over geneesmiddelen.

Burger / patiëntperspectief

•

De informatie op Apotheek.nl is afkomstig van het Geneesmiddel Informatie Centrum
(GIC) van de KNMP. De GIC stelt onder andere het Informatorium Medicamentorum
(IM) op en levert via de G-Standaard de medicatiebewakingsadviezen en andere
farmaceutische informatie, zoals doseringen, uit. Ook het Kinderformularium wordt
door het GIC onderhouden. Voor Apotheek.nl zijn het IM, de G-standaard en
Kinderformularium de voornaamste bron. Door deze aanpak kan worden vastgesteld
dat Apotheek.nl betrouwbaar is. Doordat de richtlijnen vertaald worden naar het
perspectief van de burger, worden de professionele richtlijnen toegankelijk voor de
gehele Nederlandse bevolking. Hiermee kan de zelfregie van patiënten vergroot
worden.

•

Apotheek.nl wordt actief gebruikt door burgers en patiënten met ongeveer 1.5 miljoen
(niet unieke) bezoekers per maand.3

•

Apotheek.nl heeft structurele bijeenkomsten met de NPI (Netwerk
Patiënteninformatie). Gezamenlijk met het Nivel, Pharos, en de Patiëntenfederatie
worden een aantal projecten afgesproken die gezamenlijk uitgevoerd gaan worden
om het burger/patiëntperspectief te verbeteren. Het CBG (College ter Beoordeling
van Geneesmiddelen) is de coördinator van dit netwerk.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

•

Het Nivel heeft in 2016 onderzoek gedaan naar de informatiebehoeften van patiënten
over geneesmiddelen.6 Het onderzoek adviseerde onder andere om versnippering
van informatie terug te brengen naar één vindplaats en vanuit hier door te verwijzen
naar betrouwbare bronnen. Hierdoor zijn er voor Apotheek.nl koppelingen ontstaan
met Thuisarts.nl, het CBG en het Bijwerkingencentrum Lareb.

Zorgverlener perspectief
•

Apotheek.nl wordt door apothekers ingezet tijdens het spreekuur ter ondersteuning bij
de voorlichting aan patiënten. Apothekers verwijzen ook door naar Apotheek.nl voor
naslagwerk.

•

Het is niet vast te stellen hoeveel apothekers er op dit moment gebruik maken van
Apotheek.nl, maar apothekers willen meer bekendheid voor Apotheek.nl creëren.
Apotheek.nl heeft dezelfde potentie als Thuisarts.nl om geborgd te worden in het
dagelijkse werkproces van de apotheker, net zoals Thuisarts.nl bijna maximaal
geborgd is in het werkproces van de huisarts. Daarnaast zouden apothekers
Apotheek.nl nog beter willen laten integreren binnen het zorgproces. Er wordt
gesproken met leveranciers van apotheek informatie systemen om Apotheek.nl te
kunnen koppelen.

Conclusie
Er worden voor Apotheek.nl financierings- en governancemodellen opgesteld in het
advies, omdat Apotheek.nl op alle aspecten van het toetsingskader positief wordt
beoordeeld. De resultaten laten zien dat Apotheek.nl de druk op de eerstelijnszorg
verlaagt door betrouwbare informatie op het juiste moment aan te bieden, waardoor
patiënten beter geïnformeerd zijn over geneesmiddelen. Dit is echter niet kwantitatief
aangetoond, dus meer onderzoek naar de kwantitatieve baten op het verlagen van de
druk op de eerstelijnszorg is wenselijk. Apotheek.nl heeft de potentie om te zorgen
voor meer zelfregie, samen beslissen, gerichtere zorg en verbeterde therapietrouw.

Document Classification: KPMG Public

16

Onderzoeksresultaten | 3.1 Marktonderzoek naar nationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Hoofdbevindingen Gezondheidsplein.nl

Belangrijkste bevindingen*

Aspecten toetsingskader

Toetsing

•
•

De informatie op Gezondheidsplein.nl is gebaseerd op de meest recente (inter)nationale medische richtlijnen.
Echter, het NHG en de FMS hebben het betrouwbaarheidsproces van Gezondheidsplein.nl niet gevalideerd. Hierbij dient de kanttekening te
worden geplaatst dat Thuisarts.nl onderdeel is van het NHG waardoor er een schijn van belangenverstrengeling is.

Dienstverlening aan
gebruikers

•

Gezondheidsplein.nl stelt burgers en patiënten van begrijpelijke informatie te voorzien. Echter, inzicht in en validatie van het achterliggende
proces rondom de dienstverlening aan de gebruikers ontbreekt.

Inbeddingin het zorgproces

•

Inzicht in en validatie van de mate van inbedding in het zorgproces ontbreekt.

Adoptie door gebruikers

•

Inzicht in en validatie van de adoptie door gebruikers ontbreekt.

Samenspraakmet
patiënten en burgers

•

Inzicht in en validatie van het proces rondom de samenspraak met patiënten en burgers ontbreekt.

•

Gezondheidsplein.nl is onderdeel van het Solvo-netwerk (met websites als Gezondheidsplein.nl, dokterdokter.nl en ziekenhuis.nl). Echter,
Dokterdokter.nl is niet langer operationeel en de website ziekenhuis.nl heeft voor zover bekend sinds 2020 geen nieuwe informatie meer
gedeeld.



•
•

Gezondheidsplein.nl is sinds 2019 eigendom van Drogisterijketen Etos na overname van Solvo Groep.
Inzicht in en validatie van samenwerkingspartijen ontbreekt.

✓

•

Gezondheidsplein.nl wordt voor zover bekend privaat gefinancierd. Gezondheidsplein.nl maakt onder andere gebruik van een
advertentiemodel. Op de website worden advertenties van onder andere zelfzorgmiddelen getoond.

Betrouwbaarheidvan data

Samenhangmet andere
zorgtools
Governance en
samenwerking
Financiering

Legenda

✓ Positief
 Negatief



Onduidelijk
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

*Solvo heeft medegedeeld dat er op dit moment vanuit Gezondheidsplein.nl en Solvo geen interesse is om deel te nemen aan het interview. Het ontbreken van dit contact heeft als gevolg dat er geen inzicht en validatie is verkregen met betrekking tot
specifieke gegevens voor het huidige onderzoek.

17

Onderzoeksresultaten | 3.1 Marktonderzoek naar nationale digitale (zelf)zorgmiddelen

De onafhankelijkheid en huidige operationele status van Gezondheidsplein.nl kan niet
worden vastgesteld
Achtergrond Gezondheidsplein.nl
•

Het doel van Gezondheidsplein.nl is om burgers en patiënten met duidelijke en
betrouwbare en informatie te informeren over gezondheid.

Bevindingen*
•

Gezondheidsplein.nl stelt op haar website dat de gezondheidsinformatie losstaat van
eventueel getoonde advertenties en dat de betrouwbaarheid van de
gezondheidsinformatie wordt ondersteund door de verificatie van deze informatie
door artsen en medisch specialisten. De gezondheidsinformatie wordt niet
geverifieerd door een breed gedragen groep medische professionals en inbreng
vanuit beroeps- en belangenorganisaties ontbreekt. Het betrouwbaarheidsproces lijkt
daardoor beperkt ingericht.

•

Daarnaast is vastgesteld dat op de website van Gezondheidsplein.nl de volgende
partners worden vermeld: Dokterdokter.nl en Ziekenhuis.nl. Beide websites zijn ook
onderdeel van de Solvo Groep, maar voor zover bekend niet meer actueel en
operationeel. Ook is vastgesteld dat de beschikbare informatie op
Gezondheidsplein.nl mogelijk is verouderd. De meest recente aanpassing op de
website dateert voor zover bekend van 29 maart 2023. Dit betreft een aanpassing van
gezondheidsinformatie. Op basis van bovenstaande bevindingen is momenteel geen
zekerheid over de huidige operationele status van de website en de actualiteit van de
beschikbare informatie.
Conclusie

Er worden voor Gezondheidsplein.nl geen financierings- en governancemodellen
opgesteld in het advies, omdat Gezondheidsplein.nl op twee aspecten van het
toetsingskader negatief wordt beoordeeld en vijf aspecten niet vast te stellen zijn.
Door het gebruik van een advertentiemodel kan de onafhankelijkheid van
Gezondheidsplein.nl niet worden vastgesteld, waardoor mogelijke achterliggende
belangen niet kunnen worden uitgesloten. Bovendien is er op dit moment geen
zekerheid over de huidige operationele status.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

* Solvo heeft medegedeeld dat er op dit moment vanuit Gezondheidsplein.nl en Solvo geen interesse is om deel te nemen aan het interview. Het ontbreken van dit contact heeft als gevolg dat er geen inzicht en validatie is verkregen met betrekking tot
specifieke gegevens voor het huidige onderzoek.

18

Onderzoeksresultaten | 3.1 Marktonderzoek naar nationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Hoofdbevindingen Moet ik naar de dokter? (MINDD)

Belangrijkste bevindingen*

Aspecten toetsingskader
Betrouwbaarheidvan data

Dienstverlening aan
gebruikers

Toetsing

•
•

Het inhoudelijke betrouwbaarheidsproces van MINDD is onduidelijk.* Het is wel vast te stellen dat MINDD een CE-certificering heeft.
MINDD geeft aan zich te baseren op geldende medische (triage) standaarden en protocollen, maar Stichting NTS en het NHG valideren MINDD
niet middels een keurmerk. Hierbij dient de kanttekening te worden geplaatst dat Thuisarts.nl onderdeel is van het NHG waardoor er een schijn
van belangenverstrengeling is. Voor de Stichting NTS geldt deze mogelijke belangenverstrengeling niet.



•

MINDD voldoet aan de internationale toegankelijkheidsrichtlijnen WCAG 2.1. Dit betekent dat de website en de applicaties gebruikt kan worden
door iedereen, inclusief mensen met een functiebeperking.
Er wordt hierin ook snel doorontwikkeld, zo is het initiatief bijvoorbeeld ook al in het Oekraïens beschikbaar.

✓

•

•

Een onderzoek, gefinancierd door MINDD, wees uit dat het gebruik van MINDD resulteerde in 11% minder totale bezoeken aan
huisartsenposten.7 Echter, een recent aanbesteed onderzoek vanuit VWS concludeert dat er geen bewijs is dat digitale triage werkdruk
vermindert.8 Er is meer onderzoek nodig naar de effectiviteit van triage.

•
•

MINDD wordt ongeveer 700.000 keer gebruikt per maand. 9
MINDD geeft aan dat ruim 75% van alle Nederlanders via hun huisarts of huisartsenpost al de digitale zelftriage van MINDD kan gebruiken.10

•

De mate van samenspraak met patiënten en burgers is aan de hand van het deskresearch, het interview en het ontbreken van aanvullende
documentatie niet vast te stellen.

Samenhangmet andere
zorgtools

•

MINDD biedt een widget aan die digitale zelftriage beschikbaar maakt op websites bij diverse partijen, zoals huisartsenpraktijken.

✓

Governance en
samenwerking

•

MINDD wordt beheerd door MINDD B.V.

✓

Legenda



✓ Positief
 Negatief

Inbeddingin het zorgproces
Adoptie door gebruikers
Samenspraakmet
patiënten en burgers

•

Financiering

✓

MINDD lijkt een co-financieringsstructuur te hebben.* Ze ontvangen incidentele publieke projectsubsidies en verkopen daarnaast hun product
aan huisartsenpraktijken (eenmalig €35 en maandelijks €10). 11 Daarnaast geeft MINDD aan voor een deel gefinancierd te worden door
softwareleverancier ChipSoft.9 Het is niet bekend hoe groot dit deel is.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

* In het kader van het onderzoek hebben er twee interviews plaatsgevonden met een afgevaardigde van Moet ik de naar dokter?. Ondanks deze twee interviews mist er aanvullende informatie vanwege het ontbreken van een reactie vanuit Moet ik naar
dokter? om nader inzicht en validatie te verkrijgen met betrekking tot specifieke gegevens voor het huidige onderzoek.

Onduidelijk
19

Onderzoeksresultaten | 3.1 Marktonderzoek naar nationale digitale (zelf)zorgmiddelen

De betrouwbaarheid van de content van Moet ik naar de dokter? kan niet optimaal
geborgd worden
Achtergrond Moet ik naar de dokter? (MINDD)
•

Het doel van MINDD is gericht op het bieden van de juiste zorg op de juiste plek en
het optimaliseren van de efficiëntie bij het verwijzen van patiënten naar zorgverleners
middels consult voorbereidende vragen. MINDD geeft aan dat het de potentie bevat
tot het verminderen van het aantal (huisarts)consulten en het reduceren van tijd
gedurende consulten.

Bevindingen

•

MINDD geeft ook aan samen te werken met Thuisarts.nl. Dit wordt niet bevestigd
door Thuisarts.nl. Het is enkel vast te stellen dat MINDD doorverwijst naar de
informatie van Thuisarts.nl, maar er is geen sprake van wederzijdse samenwerking.

•

De effectiviteit van MINDD is in 2022 aangetoond in een rapport.7 Hierin werd de
digitale zelftriage van MINDD geëvalueerd op 13 huisartsenposten in Nederland. Dit
onderzoek, uitgevoerd door IQ Healthcare en gefinancierd door MINDD, wees uit dat
het gebruik van MINDD resulteerde in 11% minder totale bezoeken aan
huisartsenposten. Vooral het aantal minder urgente gevallen nam af. Echter, het is
niet duidelijk of patiënten uiteindelijk elders (bijvoorbeeld bij reguliere
huisartsenpraktijken of spoedeisende hulp) hulp hebben gezocht, wat
onduidelijkheden oplevert rondom patiëntveiligheid. Ook werd het effect op het
personeel niet onderzocht. Een recent aanbesteed onderzoek vanuit VWS
concludeert dat er geen bewijs is dat digitale triage werkdruk vermindert.8 Deze
bevindingen bieden een eerste inzicht in digitale zelftriage, maar verder onderzoek is
nodig naar aspecten zoals kwaliteit (waaronder patiëntveiligheid, efficiëntie,
effectiviteit, patiëntgerichtheid en gelijkheid) en de daadwerkelijke impact van digitale
triage op de werkdruk (zie bijlage B).

•

MINDD geeft aan samen te werken met de stichting Nederlandse Triage Standaard
(NTS) door zich te baseren op de NTS-richtlijnen. Stichting NTS geeft aan dat er
geen sprake is van samenwerking en zij MINDD dus ook niet valideren. De reden
hiervoor is dat de content die Stichting NTS uitlevert gemaakt is voor
zorgprofessionals ter ondersteuning van hun dagelijkse werkzaamheden. Stichting
NTS biedt op dit moment dus nog geen content voor ‘leken’ / burgers aan voor
zogenaamde zelftriage. Kortom, Stichting NTS kan alleen content aanleveren voor
professionals, maar MINDD heeft content nodig voor leken. Door het ontbreken van
het keurmerk kan de betrouwbaarheid van MINDD niet worden vastgesteld.

•

MINDD geeft aan de content te baseren op Stichting NTS-richtlijnen. Stichting NTS
deelt de database echter alleen met de vijf IT-leveranciers die ook hun keurmerk
uitdragen. Deze informatie is dus niet openbaar beschikbaar. Het is Stichting NTS
niet bekend hoe MINDD aan deze informatie komt.

Conclusie

MINDD geeft ook aan samen te werken met het NHG. Het NHG geeft aan dat er in
het verleden een samenwerking heeft plaatsgevonden, ook in de vorm van een
validatie, maar dat er op dit moment geen sprake is van een samenwerking en
validatie tussen MINDD en het NHG. Doordat MINDD niet wordt gevalideerd door de
stichting NTS, vindt het NHG het nog onvoldoende valide en heeft daarmee hun
validatie ingetrokken. Echter, de objectiviteit van het NHG ten aanzien van dit
validatieproces kan onvoldoende worden vastgesteld.

Er worden voor Moet ik naar de dokter? geen financierings- en governancemodellen
opgesteld in het advies, omdat Moet ik naar de dokter? op twee aspecten van het
toetsingskader negatief wordt beoordeeld en twee aspecten niet vast te stellen zijn.
Door de afwezigheid van een validatie vanuit Stichting NTS en onduidelijkheid
rondom de contentvorming kan de betrouwbaarheid van de gezondheidsinformatie en
digitale triage onvoldoende worden vastgesteld. Ook is meer onderzoek nodig naar
de effectiviteit van digitale triage.

•

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

20

Onderzoeksresultaten | 3.1 Marktonderzoek naar nationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Hoofdbevindingen Thuisarts.nl

Belangrijkste bevindingen

Toetsing

•
•

Thuisarts.nl heeft een professioneel proces ingericht rondom de betrouwbaarheid.
De inhoudelijke betrouwbaarheid is geborgd vanuit de keuze om alleen teksten te publiceren die gebaseerd zijn op richtlijnen van diverse
wetenschappelijke bronleveranciers (bijvoorbeeld, maar niet gelimiteerd tot, het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG), de Federatie
Medische Specialisten (FMS), en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)).

✓

•
•

De website is toepasbaar voor verschillende doelgroepen (WCAG 2.1 niveau AA gecertificeerd).
De informatie op Thuisarts.nl wordt op B1-niveau aangeboden. De website beschikt over ondersteunend beeldmateriaal, een woordenboek, en
voorlees- en vertaalopties.

✓

•
•

98% van de huisartsen gebruikt Thuisarts.nl dagelijks tijdens het spreekuur en waarderen de website gemiddeld met een 9.1.12
Thuisarts.nl wordt door zorgverleners ingezet tijdens het spreekuur om informatie op te zoeken en aan de patiënten te laten zien, en ze verwijzen
door naar Thuisarts.nl als naslagwerk.
Het aantal eerstelijnsconsulten is in de eerste twee jaar van Thuisarts.nl afgenomen met 12%, voornamelijk de telefonische consulten.13
Het initiatief wordt actief gebruikt door burgers en patiënten. Thuisarts.nl heeft ongeveer 2.1 miljoen unieke bezoekers per maand. 12
Thuisarts.nl had in 2022 in totaal 80 miljoen bezoeken. 12
Op basis van een gebruikersonderzoek uit 2023 geeft twee vijfde van de respondenten (44%) aan te zijn geholpen met de informatie op
Thuisarts.nl, een derde deels en een kwart niet.14

Aspecten toetsingskader
Betrouwbaarheidvan data

Dienstverlening aan
gebruikers
Inbeddingin het zorgproces
Adoptie door gebruikers
Samenspraakmet
patiënten en burgers
Samenhangmet andere
zorgtools
Governance en
samenwerking
Financiering

•
•
•
•

✓
✓

•

Het patiënten perspectief wordt als uitgangspunt gebruikt bij maken van content. Daarnaast is er een redactie voorlichting waar patiënten in
deelnemen en worden patiënten betrokken bij de doorontwikkeling middels het leveren van input in gebruikersonderzoeken.

✓

•

Thuisarts.nl werkt onder andere samen met wetenschappelijke beroepsverenigingen (bronleveranciers), zorgverzekeraars, onderzoeksgroepen, en
patiëntenorganisaties.
Thuisarts.nl werkt samen met diverse partijen middels API-koppelingen, zoals Apotheek.nl en het OLVG. Een API-koppeling zorgt ervoor dat
voorgeselecteerde data, in dit geval de gezondheidsinformatie, op gestandaardiseerde wijze beschikbaar wordt gesteld aan de ontvangende partij.

✓

•
•
•

Thuisarts.nl is eigendom van het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG).
Thuisarts.nl heeft een mantelovereenkomst met de Patiëntfederatie Nederland (PFN) en de Federatie Medische Specialisten (FMS).
Thuisarts.nl werkt aan een nieuwe governance structuur met het NHG, de FMS en de PFN.

✓

Legenda

•

Thuisarts.nl heeft momenteel een co-financieringsstructuur. Thuisarts.nl wordt gefinancierd door de leden van het NHG middels
lidmaatschapsgeld en ontvangt verder projectsubsidies, geld van de bronleveranciers vanuit publieke kwaliteitsgelden en verkoopt API’s
(zonder winstoogmerk).

✓

✓ Positief
 Negatief

•

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

Onduidelijk
21

Onderzoeksresultaten | 3.1 Marktonderzoek naar nationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Thuisarts.nl verlaagt de druk op de eerstelijnszorg door de instroom naar
huisartsenzorg te beperken
Achtergrond Thuisarts.nl

Zorgverlener perspectief

•

Het doel van Thuisarts.nl is om burgers en patiënten met betrouwbare en (landelijk)
uniforme gezondheidsinformatie te informeren en de juiste vervolgactie te laten
ondernemen, zonder tussenkomst van een zorgverlener.

•

Thuisarts.nl levert een bijdrage aan de implementatie van richtlijnen vanuit de
reguliere basiszorg, de huisartsenzorg, de medisch specialistisch en de spoedzorg.

•

•

Thuisarts.nl focust zowel op de eerstelijnszorg als tweedelijnszorg. Thuisarts.nl werkt
samen met diverse partijen middels API-koppelingen, zo wordt bijvoorbeeld materiaal
geïntegreerd binnen applicaties zoals BeterDichtbij, ziekenhuizen, huisartsenposten,
Apotheek.nl en wachtkamerschermen van diverse huisartsenpraktijken. Via de API
kunnen deze partijen patiënten intern informeren over hun aandoeningen en
behandelingen.

Naast de content op basis van richtlijnen wil Thuisarts.nl ook content gaan leveren
waarvoor zelfzorginterventies passend zijn. Dit betreft de zogenoemde ‘alledaagse
aandoeningen’. Dit zijn aandoeningen die huisartsen vaak voorbij zien komen of vaak
contact over hebben met de patiënt, met als doel om ook dit contact te verlagen.

•

Thuisarts.nl ondersteunt zorgverleners bij het uitvoeren van de informatieplicht op
grond van de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo) en het
verlenen van goede zorg in het kader van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen
zorg ('Wkkgz’).

Burger / patiëntperspectief

•

Thuisarts.nl biedt voor iedere (spoed)situatie een domein overstijgend
handelingsperspectief en verwijst, indien nodig, door naar aanvullende informatie of
voorzieningen door zowel de burger als de patiënt te ondersteunen bij diverse vragen
over klachten, ziekte en gezondheid vooraf of tijdens het zorgproces.

•

Uit een ledenonderzoek van het NHG onder huisartsen blijkt dat 98% van
de huisartsen Thuisarts.nl dagelijks tijdens het spreekuur gebruikt ter ondersteuning
bij de voorlichting aan patiënten.12 Huisartsen verwijzen ook door naar Thuisarts.nl
voor naslagwerk.

•

De informatie op Thuisarts.nl wordt samengesteld in samenwerking met de
beroepsverenigingen vanuit de 0e-1e-2e en 3e lijn en is dus afkomstig van
professionele richtlijnen. Door deze aanpak kan worden vastgesteld dat Thuisarts.nl
betrouwbaar is. Doordat de richtlijnen vertaald worden naar het perspectief van de
burger, worden de professionele richtlijnen toegankelijk voor de gehele Nederlandse
bevolking. Hiermee kan de zelfregie van patiënten vergroot worden.

•

Een onderzoek van Spoelman et al. (2016) naar het effect van de lancering van
Thuisarts.nl op het zorggebruik concludeerde dat dat het zorggebruik daalde met 12%
binnen twee jaar.13

•

Thuisarts.nl wordt actief gebruikt wordt door burgers en patiënten. Thuisarts.nl heeft
ongeveer 2.1 miljoen unieke bezoekers per maand en had in 2022 in totaal 80 miljoen
bezoeken.12

•

Op basis van een gebruikersonderzoek uit 2023 geeft twee vijfde van de
respondenten (44%) aan te zijn geholpen met de informatie op Thuisarts.nl, een
derde deels en een kwart niet.14 Thuisarts.nl heeft daarom op hun ontwikkelkalender
staan om beter aan te sluiten bij de zoekintentie van de burger.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Conclusie
Er worden voor Thuisarts.nl financierings- en governancemodellen opgesteld in het
advies, omdat Thuisarts.nl op alle aspecten van het toetsingskader positief wordt
beoordeeld. De resultaten tonen aan dat er substantieel een onnodig beroep op de
eerstelijnszorg wordt voorkomen, mede doordat het de instroom naar de
huisartsenzorg beperkt en de zelfregie en het oplossende vermogen van patiënten
vergroot. Thuisarts.nl stuurt daarnaast zelf op passende zorg: een zorgconsult
omzetten in zelfzorg door een betrouwbare informatievoorziening te bieden aan alle
burgers in Nederland om zo onnodig contact met de huisarts te voorkomen.
Document Classification: KPMG Public

22

Onderzoeksresultaten | 3.2 Internationale digitale (zelf)zorgmiddelen

We zien in andere landen in Europa dat er al digitale (zelf)zorgmiddelen bestaan die
gefinancierd worden door de overheid
De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) heeft een
onderzoek15 bij 29 landen omtrent het beleid rondom landelijke gezondheidsinformatie.
De overgrote meerderheid van landen heeft officiële door de overheid geleide websites
opgezet die algemene gezondheidsinformatie verstrekken, of informatie richten op
bepaalde bevolkingsgroepen of ziekten. We hebben een aantal landen met deels
vergelijkbare zorgstelsels als Nederland nader onderzocht.

•

In opdracht van de Vlaamse Gemeenschap ontwikkelde het Centrum voor EvidenceBased Medicine (Cebam) de onafhankelijke website Gezondheidenwetenschap.be.

•

Het zorgstelsel in Frankrijk is gebaseerd op een combinatie van publieke en private
elementen, waardoor het een deels gereguleerde marktwerking kent. De overheid
speelt een belangrijke rol in het waarborgen van toegang tot gezondheidszorg voor
alle burgers en financiert een groot deel van de gezondheidszorg. Dit gebeurt via de
sociale ziektekostenverzekering die verplicht is voor alle inwoners. Daarnaast bestaat
er in Frankrijk ook een aparte markt voor zorgaanbieders en zorgverzekeringen.

•

Santé.fr is het officiële gezondheidsportaal van de Franse Dienst
Volksgezondheidsvoorlichting. De website heeft het doel om de burger te informeren
en te ondersteunen in gezondheidskeuzes. Sante.fr wordt volledig publiek
gefinancierd en beheerd door de Franse overheid.

Vergelijkbaar zorgstelsel als Nederland
Zweden heeft net als Nederland een gereguleerde marktwerking in de zorg, waarbij de
overheid een centrale rol speelt.
•

•

Zweden is opgedeeld in regio’s die verantwoordelijk zijn voor het organiseren en
leveren van gezondheidszorgdiensten aan de inwoners binnen hun grenzen. De
regio’s hebben een eigen autonomie om eigen zorgbeleid en –prioriteiten te bepalen,
maar de overheid speelt hierin een coördinerende rol. De overheid stelt de richtlijnen
en wetten vast voor de gehele gezondheidszorg. Daarnaast draagt het landelijke
EPD bij aan een efficiënte en geïntegreerde zorgverlening in het hele land.
De Zweedse overheid biedt een website aan met toegankelijke en betrouwbare
gezondheidsinformatie, namelijk 1177.se (dit is tevens het al veel langer bestaande
telefoonnummer voor toegang tot zorg zonder spoed). Deze website biedt specifieke
informatie aan over de zorg binnen de regio waarin de burger/patiënt zich bevindt.
Het wordt volledig publiek gefinancierd door de Zweedse overheid en beheerd door
een samenwerkingsverband van de Zweedse zorgregio’s.

Publiek zorgstelsel
Het Verenigd Koninkrijk beschikt over een publiek zorgstelsel.
•

Het fundament van het zorgstelsel van het Verenigd Koninkrijk is de National Health
Service (NHS), welke door de overheid gefinancierd en beheerd wordt. De NHS zorgt
ervoor dat alle inwoners van het Verenigd Koninkrijk toegang hebben tot essentiële
gezondheidszorg.

•

Een belangrijk hulpmiddel hiervoor is de website NHS.uk waarop betrouwbare
gezondheidsinformatie voor alle burgers wordt aangeboden. De NHS website wordt
volledig publiek gefinancierd en beheerd door het Department of Health and Social
care.

Deels vergelijkbaar zorgstelsel als Nederland
België en Frankrijk hebben beide een deels vergelijkbaar zorgstelsel als Nederland.
•

Het Belgische gezondheidszorgsysteem kenmerkt zich door de combinatie van
publieke en private aspecten, waarbij de overheid een centrale rol speelt.

•

België heeft de website Gezondheid en Wetenschap, die een bron van
wetenschappelijk onderbouwde gezondheidsinformatie vormt voor burgers. De
website Gezondheidenwetenschap.be heeft als doel patiënten en burgers te
informeren met betrouwbare gezondheidsinformatie.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Europese digitale (zelf)zorgmiddelen

•

De digitale (zelf)zorgmiddelen 1177.se, Gezondheidenwetenschap.be, Santé.fr en
NHS.uk zijn dieper onderzocht op de acht aspecten. In de volgende pagina’s worden
de hoofdbevinden gedeeld, gevolgd door de ‘lessons learned’.

Document Classification: KPMG Public

23

Onderzoeksresultaten | 3.2 Internationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Hoofdbevindingen Zweden –1177.se

Belangrijkste bevindingen

Toetsing

•

De website werkt samen met artsen, verpleegkundigen en andere medische professionals om ervoor te zorgen dat de verstrekte informatie upto-date en accuraat is. De informatie op 1177.se is gebaseerd op medische richtlijnen. Het wordt regelmatig herzien en bijgewerkt om ervoor te
zorgen dat het overeenkomt met de meest recente medische richtlijnen.

✓

Dienstverlening aan
gebruikers

•
•

1177.se voldoet gedeeltelijk aan de wet op digitale toegankelijkheid van overheidsdiensten. Dit betekent dat de website grotendeels voldoet aan
niveau AA in de WCAG 2.1 standaard.
De toegankelijkheid van de site wordt meermaals getest per jaar door zowel interne als externe audits.

✓

Inbeddingin het zorgproces

•

Kwantitatieve en kwalitatieve gegevens over mogelijke verlichting van de druk op de zorg zijn niet beschikbaar.

Adoptie door gebruikers

•

In augustus 2023 had 1177.se in totaal 14.373.629 bezoeken per maand.

✓

Samenspraakmet
patiënten en burgers

•

1177.se heeft een ondersteuningsfunctie genaamd "Levande bibliotek" die helpt bij het vinden van patiënten om deel te nemen aan
verschillende verbeteringsprojecten. Ze werken samen met patiëntenverenigingen en gebruikersorganisaties en hebben ook een pool patiënten.

✓

Samenhangmet andere
zorgtools

•

1177.se werkt samen met diverse partijen middels API-koppelingen. Middels de API-oplossing is het mogelijk om teksten, die 1177.se
produceert en bijwerkt, te spiegelen op andere platforms. Dit geeft de andere platforms actuele kennis op het gebied van gezondheid en zorg.

✓

•

1177.se wordt beheerd door Inera AB. Inera is eigendom van de regio's, gemeenten en de Zweedse vereniging van lokale overheden en regio's
(SKR). Inera wordt daarom door de overheid gefinancierd.

✓

Legenda

✓

✓ Positief
 Negatief

Aspecten toetsingskader
Betrouwbaarheidvan data

Governance en
samenwerking
Financiering

•

1177.se wordt gefinancierd door de Zweedse overheid.

Onduidelijk
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

24

Onderzoeksresultaten | 3.2 Internationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Hoofdbevindingen België –Gezondheidenwetenschap.be
Belangrijkste bevindingen

Aspecten toetsingskader
•

Betrouwbaarheidvan data

Dienstverlening aan
gebruikers

•
•
•

Toetsing

Op Gezondheidenwetenschap.nl worden 950 artsenrichtlijnen over allerlei aandoeningen en gezondheidsklachten ontsloten voor burgers en
patiënten. De herwerking verloopt volgens een gedetailleerd werkproces dat rekening houdt met medisch-inhoudelijke updates, feedback van
lezers en van het patiënten panel.
Zowel artsen als taalkundigen werken mee aan dit project, en updaten de patiëntenrichtlijnen voortdurend.
Gezondheidenwetenschap.be besteedt aandacht aan eenvoudige taal, overzichtelijke structuur en lay-out, verduidelijkende afbeeldingen,
interessante links en een verklarende woordenlijst (in opbouw).
Gezondheidenwetenschap.be is voorzien van het ‘HON’-label: dat staat voor Health On the Net, een internationaal initiatief dat websites
controleert op begrijpelijkheid en betrouwbaarheid.

✓
✓

Inbeddingin het zorgproces

•

De website Gezondheidenwetenschap.be heeft als doel patiënten en burgers te informeren met betrouwbare gezondheidsinformatie.
Kwantitatieve gegevens over mogelijke verlichting van de druk op de zorg zijn niet beschikbaar.

Adoptie door gebruikers

•

De website ging online in december 2013 en heeft gemiddeld 60.000 bezoekers per dag.

✓

Samenspraakmet
patiënten en burgers

•

De website maakt gebruik van feedback van lezers en van het patiëntenpanel. Dat panel beoordeelt de patiëntenrichtlijnen op leesbaarheid en
verstaanbaarheid.

✓

Samenhangmet andere
zorgtools

•

Alle partners van Gezondheidenwetenschap.be zijn organisaties die eveneens betrouwbare gezondheidsinformatie aanbieden aan burgers en
patiënten. Voorbeelden van partners zijn, maar niet beperkt tot, Mijngezondheid.be, Doktermedia.nl, het Vlaams instituut Gezond Leven, en het
Departement Zorg.

✓

Governance en
samenwerking

•

Het Centrum voor Evidence-Based Medicine (Cebam) ontwikkelde, met financiële steun van de Vlaamse Gemeenschap, de onafhankelijke
website Gezondheidenwetenschap.be. De initiatiefnemers meenden dat er behoefte is aan een betrouwbare en toegankelijke informatiebron
over gezondheid, gebaseerd op degelijk wetenschappelijk onderzoek of Evidence-Based Medicine (EBM).

✓

Legenda

✓

✓ Positief
 Negatief

Financiering

•

Gezondheidenwetenschap.be wordt grotendeels gefinancierd door de Vlaamse Gemeenschap en neemt geen advertenties op. Daarnaast
ontvangt de website projectfinanciering van het Rode Kruis-Vlaanderen en de Universiteit Antwerpen.

Onduidelijk
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

25

Onderzoeksresultaten | 3.2 Internationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Hoofdbevindingen Frankrijk –Santé.fr

Belangrijkste bevindingen

Aspecten toetsingskader

Toetsing

•

De gezondheidsinformatie is gebaseerd op internationale, nationale, verenigings- en universitaire best practices voor het produceren van
informatie voor een grote publiek (hoge kwaliteit, op feiten gebaseerd, onafhankelijk, verifieerbaar, actueel, toegankelijk, duidelijk, vergelijkende
inhoud, samen met gebruikers samengesteld).

✓

•

De taal en aard van de informatie zijn aangepast aan het grote publiek. Het voldoet gedeeltelijk aan toegankelijkheidsrichtlijnen RGAA versie
4.1.

✓

•

De website is in 2016 opgericht als gevolg van artikel 88* van de wet tot modernisering van het gezondheidszorgsysteem. Deze wet
beantwoordt aan de wens van de staat om burgers te informeren en te ondersteunen door hun deelname aan keuzes in de gezondheidszorg
aan te moedigen. Volgens de Franse overheid verbetert dit de algemene zorg voor zieke mensen en vereenvoudigt de website het aannemen
van preventief gedrag. Kwantitatieve gegevens over mogelijke verlichting van de druk op de zorg zijn niet beschikbaar.

Adoptie door gebruikers

•

Het aantal gebruikers van Santé.fr is onbekend.

Samenspraakmet
patiënten en burgers

•

Sante.fr hanteert diverse feedbackmechanismen, waaronder enquêtes, online forums, en de mogelijkheid voor gebruikers om opmerkingen en
suggesties in te dienen.

•

Voor zover bekend heeft Sante.fr geen gekoppelde zorgtools.

•

Sante.fr opereert onder toezicht van het Franse ministerie van Volksgezondheid en is tot stand gebracht met medewerking van nationale
zorgverzekeringsinstanties, diverse gezondheid gerelateerde overheidsinstanties en autoriteiten, en regionale gezondheidsagentschappen.
Het is in 2016 gecreëerd als gevolg van artikel 88 van de wet tot modernisering van het gezondheidszorgsysteem. Dit artikel voorzag in de
oprichting van het een Openbare Dienst voor Gezondheidsinformatie.

Betrouwbaarheidvan data

Dienstverlening aan
gebruikers
Inbeddingin het zorgproces

Samenhangmet andere
zorgtools
Governance en
samenwerking
Financiering

•

•

✓

✓

Legenda

✓ Positief
 Negatief

Sante.fr wordt voor zover bekend volledig gefinancierd door het Franse ministerie van Volksgezondheid.

Onduidelijk
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

* Artikel L. 1111-1-1, maakt de oprichting mogelijk van een openbare dienst voor gezondheidsinformatie in Frankrijk, onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Volksgezondheid. De hoofdmissie van deze dienst is om gratis en breed toegankelijke
informatie over gezondheid en gezondheidsproducten te verspreiden naar het publiek, inclusief informatie over medische, sociaal-medische en sociale zorg. Het benadrukt ook dat de verstrekte informatie moet worden aangepast aan en toegankelijk moet
zijn voor mensen met een handicap.

26

Onderzoeksresultaten | 3.2 Internationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Hoofdbevindingen Verenigd Koninkrijk –NHS.uk
Belangrijkste bevindingen

Aspecten toetsingskader

Toetsing

•

Alle informatie op de website is gebaseerd op wetenschappelijke richtlijnen en wordt gecontroleerd door het interne klinische team van de NHS.
Voor specialistische inhoud worden er praktiserende artsen en externe deskundigen geraadpleegd. Alle inhoud wordt ten minste iedere drie jaar
herzien.

✓

Dienstverlening aan
gebruikers

•

NHS maakt gebruik gemaakt van ondersteunende afbeeldingen en video’s, diverse contrast niveaus en mogelijkheden tot het aanpassen van
lettertypen. Daarnaast is het mogelijk om middels spraakherkenning te navigeren op de website. De website geeft aan dat zij in continue
ontwikkeling zijn om de toegankelijkheid te blijven vergroten.

✓

Inbeddingin het zorgproces

•

De NHS website geeft aan de groei van de vraag naar zorg verminderen door betere integratie en preventie. Kwantitatieve gegevens over
mogelijke verlichting van de druk op de zorg zijn niet beschikbaar.

Adoptie door gebruikers

•

In 2021 en 2022 waren er ongeveer 1,6 miljoen patiëntinteracties met NHS-diensten per dag.

✓

•

Het platform verzamelt feedback van gebruikers, houdt enquêtes en bevraagt patiëntengroepen om hun behoeften beter te begrijpen. Deze
informatie wordt toegepast om de website beter te laten aansluiten aan de behoeften van de patiënt.

✓

•

De website heeft API-koppelingen met patiëntportalen, afspraakplanners en gezondheidsapps om zo de informatie te delen. De website verwijst
de gebruiker ook naar geverifieerde informatiebronnen en zelfhulpprogramma's.

✓

•

Het NHS valt onder het Department of Health and Social Care. De NHS werkt samen met overheidsinstanties en lokale
gezondheidsautoriteiten.

✓

Legenda

✓

✓ Positief
 Negatief

Betrouwbaarheidvan data

Samenspraakmet
patiënten en burgers
Samenhangmet andere
zorgtools
Governance en
samenwerking

•

Financiering

De NHS wordt publiek gefinancierd- door het Department of Health and Social care. Het totale budget van de NHS wordt verdeeld over
dagelijkse kosten en infrastructuurinvesteringen. In het jaar 2022 bedroeg het totale budget £180,2 miljard, waarvan £12 miljard bestemd voor
infrastructuur en £168,2 miljard voor de dagelijkse kosten. Het is onduidelijk welk deel van de totale begroting is gereserveerd voor de
gezondheidsinformatie. De website bevat geen reclame en accepteert geen sponsoring.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

Onduidelijk
27

Onderzoeksresultaten | 3.2 Internationale digitale (zelf)zorgmiddelen

Er zijn uiteenlopende realisatie en beheerroutes rondom digitale (zelf)zorgmiddelen,
de overheid is in alle genoemde Europese voorbeelden financieel betrokken
Conclusie
In Europa zien we dat verschillende landen reeds gebruikmaken van digitale
(zelf)zorgmiddelen die gefinancierd worden door overheidsinstanties. Deze aanpak
manifesteert zich zowel in landen met een vergelijkbare gereguleerde marktwerking
zoals Nederland, als in landen met een deels vergelijkbaar zorgstelsel en publiek
zorgstelsel. Door dergelijke middelen te financieren en te reguleren, wordt een
gemeenschappelijke aanpak gecreëerd om gezondheidsbewustzijn te vergroten,
preventieve maatregelen te bevorderen en de toegang tot nauwkeurige en
consistente gezondheidsinformatie te waarborgen. Deze ontwikkeling weerspiegelt
een toenemende erkenning van de rol van digitale (zelf)zorgmiddelen bij het
verbeteren van gezondheidsresultaten en het versterken van de gezondheidszorg in
Europa.
Daarnaast is vastgesteld dat de onderzochte landen digitale (zelf)zorgmiddelen als
hoge prioriteit bestempelen en het niet volledig aan de markt willen overlaten. In
gevallen waar geen markt bestaat of sprake is van marktfalen, is overheidsinterventie
belangrijk om de toegang tot deze middelen te waarborgen.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

28

Onderzoeksresultaten | 3.3 Digitale hulpmiddelen buiten de zorg

Buiten de zorg zijn voorbeelden waarbij de overheid een rol speelt met betrekking tot
digitale hulpmiddelen en informatievoorziening
Buienradar

Publieke Dienstverlening op de Kaart

•

•

Publieke Dienstverlening Op de Kaart (hierna PDOK) is een centraal platform dat
geografische (geo)informatie en –diensten toegankelijk maakt voor burgers in
Nederland.

•

PDOK is in 2013 in eerste instantie tot stand gekomen als een samenwerking tussen
de partners het Kadaster, de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat,
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Economische Zaken en Klimaat,
Rijkswaterstaat en Geonovum. Inmiddels is de governance gewijzigd: sinds 2018
exploiteert het Kadaster zelfstandig het dataportaal PDOK, in opdracht van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

•

De kosten voor het verzamelen, beheren, verwerken en beschikbaar stellen van geoinformatie worden gedragen door verschillende overheidsinstanties en organisaties
die betrokken zijn bij het verzamelen en beheren van geografische gegevens, zoals
het Kadaster, Rijkswaterstaat, gemeenten, provincies en andere relevante partijen.
De financiering van PDOK vindt plaats via staatsmiddelen. De Nederlandse overheid
heeft een verantwoordelijkheid om publieke geografische informatie beschikbaar te
stellen, omdat deze informatie van groot belang is voor ruimtelijke planning,
beleidsvorming, economische ontwikkeling en tal van andere toepassingen. Door
PDOK te financieren, stelt de overheid geografische gegevens en diensten ter
beschikking aan het publiek en stimuleert ze het gebruik ervan voor verschillende
doeleinden.

Buienradar levert weerinformatie en voorspellingen op basis van het KNMI
Dataplatform. Het KNMI volgt het Open Data beleid van de overheid. Onder het
beschikbaar stellen van Open Data voor hergebruik wordt verstaan het actief
beschikbaar stellen van data als gratis downloadbare bestanden. De actuele
waarnemingen worden gemeten door KNMI-weerstations verspreid over het land en
worden elke 10 minuten geüpdatet.

•

Buienradar is onderdeel van CLT-UFA S.A. die gebruikt maakt van de diensten van
RTL Nederland B.V. Op 1 april 2011 nam RTL Nederland de website over van de
oorspronkelijke individuele eigenaar.

•

Buienradar wordt primair gefinancierd door private middelen, zoals reclameinkomsten en premiumabonnementen voor extra functies. Daarnaast maakt de
website gebruik van openbare meteorologische gegevens en radarbeelden die
beschikbaar worden gesteld door het KNMI.

Rechtwijzer
•

Rechtwijzer.nl is een online platform juridische informatie en ondersteuning biedt aan
burgers in Nederland. Het platform, ontwikkeld in samenwerking met het Ministerie
van Justitie en Veiligheid en gerechtelijke instanties, stelt gebruikers in staat om
juridische kwesties te begrijpen, hun rechten te kennen en passende oplossingen (en
vervolgstappen) te vinden.

•

Rechtwijzer.nl wordt publiek gefinancierd vanuit de Raad voor Rechtsbijstand. De
Raad voor Rechtsbijstand regelt de gesubsidieerde rechtsbijstand en gesubsidieerde
mediation namens het ministerie van Justitie en Veiligheid. Daarnaast geeft de Raad
voor Rechtsbijstand informatie aan burgers en rechtzoekenden over hoe zij zelf een
(juridisch) probleem kunnen oplossen via rechtwijzer.nl. De Raad voor Rechtsbijstand
is een zelfstandig bestuursorgaan (zbo).

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

29

Onderzoeksresultaten | 3.3 Digitale hulpmiddelen buiten de zorg

De overheid kan samenwerken met private partijen waarbij onafhankelijke
informatieverstrekking nog steeds gewaarborgd wordt, zoals bij Wijzer in geldzaken
Wijzer in geldzaken
•

•

Wijzer in geldzaken is 15 jaar geleden tot stand gekomen als een initiatief van het
ministerie van Financiën, waarin partners uit de financiële sector, de wetenschap, de
overheid en onderwijs-, voorlichtings- en consumentenorganisaties samenwerken om
financiële fitheid in Nederland te bevorderen. Zo werkt Wijzer in geldzaken samen
met het Verbond van Verzekeraars, de Nederlandse Vereniging van Banken en de
Pensioenfederatie. Hoewel er samen wordt gewerkt met private partijen, is Wijzer in
geldzaken een neutraal label.
Het programma biedt informatie en advies over verschillende financiële onderwerpen,
zoals sparen, beleggen, verzekeringen, pensioenen, belastingen en schulden. Het
doel is om mensen bewust te maken van hun financiële situatie, hen te helpen bij het
nemen van weloverwogen beslissingen en hen te voorzien van tools en informatie om
hun financiële welzijn te verbeteren.

•

Wijzer in geldzaken is ondergebracht bij het Ministerie van Financiën - directie van
financiële markten. Er is daardoor geen sprake van staatssteun, omdat het volledig in
beheer van het ministerie van Financiën ligt.

•

Het platform wordt gefinancierd door het Ministerie van Financiën en enkele
financiële koepelorganisaties. Daarnaast zijn er bijdragen van De Nederlandsche
Bank en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De stuurgroep van
Wijzer in geldzaken omvat vertegenwoordigers van belangrijke financiële koepels,
zoals de Vereniging van Banken, Vereniging van Pensioenfondsen en het Verbond
van Verzekeraars. Deze koepels dragen financieel bij, en het bedrag dat ze bijdragen
wordt door het Ministerie van Financiën verdubbeld, wat neerkomt op een 50/50financieringsmodel tussen het Ministerie van Financiën en de financiële sector.

•

Er wordt door private partijen opgemerkt dat het bevorderen van financiële fitheid niet
alleen van belang is voor financiële instellingen, maar ook voor de overheid als
geheel. Wijzer in geldzaken onderstreept dat het verbeteren van de financiële
gezondheid bijdraagt aan het algemeen welzijn en een positieve invloed heeft op de
bredere financiële markt.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

•

Op basis van bureauonderzoek en de interviewresultaten kunnen de volgende
‘lessons learned’ worden geïdentificeerd:

1. Een voordeel van de gekozen governancestructuur is dat gebruik gemaakt
kan worden van (personele) middelen en infrastructuur van het Ministerie van
Financiën. Voor het betrekken van expertise werkt Wijzer in Geldzaken
samen met haar private partners.
2. Een ander voordeel van de gekozen governancestructuur is dat Wijzer in
geldzaken zich flexibel kan profileren: enerzijds als onderdeel van de
Rijksoverheid en anderzijds als een neutraal label. Afhankelijk van de
doelgroep kan de profilering worden aangepast. Campagnes vanuit de
Rijksoverheid spreekt bijvoorbeeld de jongere doelgroep minder aan.
3. Er heerst een vraag over in hoeverre private partijen bij dienen te dragen aan
activiteiten die tot de verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid kunnen
worden gezien. Dit betreft met name activiteiten van publiek belang die door
Wijzer in geldzaken worden uitgevoerd, zoals de publicatie van gevolgen
wetswijzigingen en regelgeving voor de portemonnee van Nederlanders.
4. De OESO heeft een internationaal onderzoek16 verricht naar financiële
informatievoorziening en de volgende lessen daaruit getrokken:
•

Langetermijnplanning en budgetoverwegingen zijn cruciaal voor effectieve
informatievoorziening vanwege de langdurige gedragsverandering die
beoogd wordt.

•

Impactbewijs en rendement op investeringen zijn essentieel om stabiele
financiële steun te behouden, gezien de concurrentie met andere
beleidsprioriteiten. Monitoring en evaluatie zijn noodzakelijk voor
verantwoording en identificatie van succesvolle activiteiten.

•

Door belanghebbenden vroegtijdig te betrekken bij hybride
financieringsvormen wordt het gevoel van eigenaarschap versterkt onder
de verschillende betrokken partijen.

•

Richtlijnen zijn vereist wanneer private belanghebbenden gedeeltelijk
financieren om haalbaarheid en objectiviteit te waarborgen.
Document Classification: KPMG Public

30

Onderzoeksresultaten | 3.3 Digitale hulpmiddelen buiten de zorg

Er is niet enkel financiële support nodig voor de contentontwikkeling van een digitaal
hulpmiddel, maar ook voor de bedrijfsvoering en doorontwikkeling
Milieu Centraal
•

Milieu Centraal is een onafhankelijke Nederlandse stichting die zich richt op het
verstrekken van informatie en advies over duurzaamheid en milieuvriendelijke keuzes
aan consumenten. De organisatie heeft als doel om mensen te informeren en te
inspireren om milieubewuste beslissingen te nemen in hun dagelijkse leven,
variërend van voeding en energie tot mobiliteit en wonen.

•

Milieu Centraal betreft een initiatief van toenmalig Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (‘VROM’). Milieu Centraal wordt nu voor een
groot deel gefinancierd door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (‘Ministerie van BZK’), het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (‘Ministerie van IenW’), en het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat.

•

Milieu Centraal ontvangt onder andere een subsidie van het Ministerie van IenW en
het Ministerie van BZK voor basis- en focusactiviteiten gericht op
consumentenvoorlichting, zoals project- en/of campagnematige activiteiten gefocust
op duurzaamheidsthema’s.

•

Daarnaast ontvangt Milieu Centraal inkomsten uit samenwerkingen met bedrijven en
branchepartijen. Samenwerking met bedrijven is altijd op basis van het leveren van
onafhankelijke content en validatie van content, zonder promotie.

•

In het onderzoeksrapport17 is ook aandacht besteed aan de subsidierelatie en
aansturing van Milieu Centraal. Een van de aandachtspunten die in het rapport wordt
beschreven is dat de verdeling tussen de kerntaken en verdiepende taken van Milieu
Centraal niet helder is en leidt tot problemen in de (financiële) aansturing door
versnippering. Daarnaast stelt het rapport dat er een staatssteuntoets heeft
plaatsgevonden. Er is geen sprake van staatssteun omdat de kerntaak van Milieu
Centraal geen economische activiteit betreft.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

•

Op basis van bureauonderzoek en de interviewresultaten kunnen de volgende
‘lessons learned’ worden geïdentificeerd:

1. Het is wenselijk om een instellingssubsidie te verstrekken dan wel meerjarige
projectsubsidies te verstrekken om zodoende financieringszekerheid te
garanderen. Voor Milieu Centraal bleek vanwege de beperkte mogelijkheden
het verstrekken van een instellingssubsidie niet mogelijk. Om die reden heeft
Milieu Centraal meerjarige kaderprogramma’s vastgesteld die meerjarig
worden gesubsidieerd. Dit is noodzakelijk omdat niet enkel middelen
benodigd zijn voor contentontwikkeling, maar ook voor de (door)ontwikkeling
van het platform en de bedrijfsvoering. Daarnaast zijn er ook middelen
benodigd voor een social media team omdat ten aanzien van sommige
thema’s veel (negatieve) respons komt vanuit de maatschappij.
2. Bij de financiering van Milieu Centraal en vergelijkbare initiatieven moet niet
alleen rekening worden gehouden met niet-declarabele uren ten behoeve van
de bedrijfsvoering maar ook met zogenaamde ‘missie-gedreven’ uren. Deze
uren zijn niet direct te koppelen aan content ontwikkeling, maar wel
noodzakelijk om als onafhankelijke stichting met een maatschappelijk belang
in te spelen op de actualiteit en te blijven innoveren.
3. Milieu Centraal heeft een wetenschappelijke Raad van Advies ingesteld. De
leden van de Raad van Advies vertegenwoordigen kennisinstituten,
bijvoorbeeld het RIVM. Deze Raad van Advies controleert de door de
onderzoekers van Milieu Centraal opgestelde brondocumenten onder andere
op volledigheid, juistheid en betrouwbaarheid en toetst de methodologie.
4. Milieu Centraal betrekt stakeholders bij de ontwikkeling van de content.
Tijdens een ‘maatschappelijke ronde’ worden relevante stakeholders
gevraagd input te geven op de inhoud van het brondocument. Daarnaast
werkt Milieu Centraal samen met private partners, bijvoorbeeld met de
branchevereniging van bouwmarkten, om zo te borgen dat de door Milieu
Centraal gegeven adviezen ook voor (gemakkelijk) in de praktijk uitvoerbaar
zijn (bijvoorbeeld dat alle bouwmarkten waterbesparende douchekoppen
verkopen).
Document Classification: KPMG Public
31

Onderzoeksresultaten | 3.3 Digitale hulpmiddelen buiten de zorg

Bij alle onderzochte initiatieven buiten de zorg speelt de (rijks)overheid een rol, ofwel
in het toegankelijkheid maken van data, of de financiering en/of de governance
Conclusie
Bij alle onderzochte initiatieven buiten de zorg wordt er regelmatig samenwerking
gezocht met private partners, de wetenschap of maatschappelijke organisaties. Een
‘lessons learned’ is dat de (rijks)overheid ook altijd een belangrijke rol speelt. Dit komt
omdat de informatievoorziening zich met name richt op thema’s die van groot
maatschappelijk belang zijn. Het doel van Milieu Centraal is bijvoorbeeld om burgers
een onafhankelijk handelingsperspectief omtrent duurzaamheid te bieden en hiermee
bij te dragen aan meer milieubewustzijn. Ten aanzien van Wijzer in geldzaken wordt
onderstreept dat voor goed functionerende markten het noodzakelijk is dat burgers
verantwoord financieel gedrag vertonen. Het breed aanbieden van onafhankelijke en
betrouwbare informatie draagt hieraan bij. Indien dit onvoldoende door de markt
opgepakt kan worden (marktfalen), of de betrouwbaarheid niet optimaal geborgd kan
worden, lijkt overheidsoptreden legitiem te zijn.
Andere belangrijke ‘lessons learned’ zijn het vroegtijdig betrekken van relevante
stakeholders bij de content ontwikkeling en het borgen van meerjarige financiering om
zodoende financieringszekerheid te bieden (Wijzer in Geldzaken en Milieu Centraal).
Dit zijn dan ook belangrijke randvoorwaardes voor het opstellen van de financieringsen governancemodellen.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

32

04

Advies
Financiering

Advies | Financiering

Thuisarts.nl en Apotheek.nl vervullen zowel een rol in preventie als een rol in
zorglevering, waarbij meerdere vormen van preventie mogelijk zijn
Thuisarts.nl en Apotheek.nl kunnen worden ingezet voor meerdere doeleinden
•

•

In de onderzoeksmethode is toegelicht dat binnen de scope van dit onderzoek digitale
(zelf)zorgmiddelen in de volgende twee scenario’s ingezet kunnen worden:
-

Scenario 1: Het digitale (zelf)zorgmiddel wordt ingezet vóórafgaand aan
(eventueel) contact met zorgverlener

-

Scenario 2: Het digitale (zelf)zorgmiddel wordt ingezet voor ondersteuning
tijdens consult

•

Daarnaast bieden Thuisarts.nl en Apotheek.nl relevante informatie aan bij specifieke
gezondheidsproblemen of zorgen rondom gezondheid. In die gevallen is er sprake
van selectieve of geïndiceerde preventie.

Daarmee hebben digitale (zelf)zorgmiddelen verschillende functies: een preventieve
functie en een zorgfunctie.

Scenario 1: digitale (zelf)zorgmiddelen hebben een preventieve functie
•

De inzet van Thuisarts.nl en Apotheek.nl voorafgaand aan (eventueel) contact met de
zorgverlener heeft een preventieve en informerende functie door burgers te voorzien
van begrijpelijke gezondheids- en geneesmiddeleninformatie.

•

De preventieve functie wordt nader toegelicht aan de hand van het hiernaast
opgenomen model (figuur 1), gebaseerd op de Wegwijzer innovatie en preventie in
de eerstelijnszorg 202318 en de preventie definitie die is vastgesteld in samenspraak
met kennisinstituten en experts.19

•

Thuisarts.nl en Apotheek.nl bieden een algemene voorziening aan, waarbij iedere
burger vrij toegankelijk de aangeboden gezondheidsinformatie kan raadplegen.
Hierbij worden de IP-adressen niet door Thuisarts.nl en Apotheek.nl verwerkt
waardoor niet herleidbaar is wie de informatie op de websites raadpleegt.

•

Thuisarts.nl en Apotheek.nl voorzien de bevolking onder andere van algemene
gezondheids- en leefstijladviezen (bijvoorbeeld informatie over gezonde voeding en
meer bewegen), dus niet altijd bij een specifieke klacht of zorgen rondom
gezondheid. Bij deze activiteiten is er sprake van universele preventie.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Figuur 1 – Wegwijzer innovatie en preventie in de eerstelijnszorg 202318 en de definitie van preventie19,
waarin scenario 1 voor Thuisarts.nl en Apotheek.nl is geplot.
Document Classification: KPMG Public

34

Advies | Financiering

Hetzelfde digitale (zelf)zorgmiddel kan worden ingezet voor een of meerdere
doeleinden
Scenario 2: digitale (zelf)zorgmiddelen hebben een rol in de zorgverlening
•

Thuisarts.nl en Apotheek.nl kunnen tijdens het zorgconsult/contact ingezet worden ter
voorlichting en ondersteuning aan de patiënt.

•

In het kader van de zorglevering kan de inzet van deze middelen zorgprofessionals
ondersteunen bij de uitvoering van hun wettelijke plichten op grond van de Wet op de
geneeskundige behandelingsovereenkomst (‘Wgbo’) en de Wet kwaliteit, klachten en
geschillen zorg (‘Wkkgz’). Zo kunnen de digitale (zelf)zorgmiddelen zorgprofessionals
bijvoorbeeld ondersteunen bij het op zo begrijpelijke en zo volledig mogelijke wijze
patiënten informeren over de behandeling in het kader van informed consent en het
bieden van goede zorg. Dit kan tevens plaatsvinden na contact/consult als
naslagwerk.

Conclusie
Hetzelfde digitale (zelf)zorgmiddel kan dus worden ingezet voor een of meerdere
doeleinden: preventie en zorg, waardoor het complex is om één passende
financieringsstructuur te vinden. Er zijn meerdere financieringsroutes mogelijk, waarbij
ook verschillende stakeholders betrokken zijn. Op de volgende pagina’s wordt dit
nader toegelicht.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

35

Advies | Financiering

In de huidige co-financieringsstructuur worden door zowel Thuisarts.nl als
Apotheek.nl een aantal knelpunten ervaren
Thuisarts.nl kent in de huidige situatie een co-financieringsstructuur
• Thuisarts.nl wordt zowel privaat als publiek gefinancierd.
• De private financiering wordt verstrekt door de leden van het NHG middels
lidmaatschapsgelden. Het NHG draagt voor ongeveer 25% bij aan de totale
begroting van Thuisarts.nl. De overige 75% wordt gefinancierd door en via andere
partijen, waaronder VWS, ZonMw en bronleveranciers.
• Daarnaast ontvangt Thuisarts.nl publieke financiering van VWS en via ZonMw.
Thuisarts.nl ontvangt onder andere projectsubsidies van VWS voor kleinschalige
projecten. Daarnaast ontvangt Thuisarts.nl in 2023 via het ZonMw programma
kwaliteitsgelden eenmalig aanvullende financiering voor de vertaling van 13
richtlijnen in toegankelijke informatie over alledaagse aandoeningen en
toegankelijke informatie over de leidraad verantwoord wisselen medicijnen. Tot
slot ontvangt Thuisarts.nl ook financiering via de bronleveranciers, bijvoorbeeld de
FMS. Deze bronleveranciers ontvangen kwaliteitsgelden via ZonMw. Een deel van
deze gelden worden door de bronleveranciers gealloceerd aan Thuisarts.nl voor
de vertaling van richtlijnen naar Thuisarts.nl content. Op dit moment is nog
onduidelijk welk deel van deze kosten worden gealloceerd.
• Tot slot brengt Thuisarts.nl onkosten in rekening voor API's, zo wordt bijvoorbeeld
materiaal geïntegreerd binnen applicaties zoals BeterDichtbij, ziekenhuizen,
huisartsenposten, Apotheek.nl en wachtkamerschermen van diverse
huisartsenpraktijken. Hierover wordt geen winst gemaakt. Het NHG brengt enkel
de kosten in rekening die zijn gemaakt voor het realiseren en onderhouden van de
API-koppeling. De opbrengst van de onkosten is volgens Thuisarts.nl
ontoereikend om de volledige kosten te dekken. Echter, hier heeft geen toets op
plaatsgevonden.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

•

In het huidige financieringsmodel worden door Thuisarts.nl een aantal (financiële)
knelpunten ervaren. Zo ervaart Thuisarts.nl dat er onvoldoende budget beschikbaar is
voor de doorontwikkeling en hosting van Thuisarts.nl zelf, maar ook voor de integratie
in het zorglandschap, de kwaliteitsbewaking (certificering) en voor onderzoek en
ontwikkeling om aan te blijven sluiten bij veranderende behoeften en nieuwe
technologieën.

Ook Apotheek.nl kent een co-financieringsstructuur
Apotheek.nl heeft momenteel een co-financieringsstructuur:
• Apotheek.nl wordt voornamelijk privaat gefinancierd door de leden van het KNMP
middels lidmaatschapsgeld.
• Daarnaast wordt Apotheek.nl publiek gefinancierd. Apotheek.nl ontvangt
projectsubsidies via ZonMw voor kleinschalige projecten.
In het huidige financieringsmodel worden door Apotheek.nl een aantal (financiële)
knelpunten ervaren, hierbij een aantal voorbeelden toegelicht:
• Er is nu onvoldoende budget beschikbaar voor de doorontwikkeling van
Apotheek.nl met betrekking tot inhoudelijke samenwerking met andere platforms.
Daarnaast zou Apotheek.nl zich nog beter willen inbedden in het zorgproces
binnen de apothekers en apotheken. Dit kan allemaal bijdragen aan
toekomstbestendige medicatiebegeleiding en het verbeteren van de
zelfredzaamheid van patiënten.
• Apotheek.nl zou daarnaast ook de content van het platform willen optimaliseren
door bijvoorbeeld de toegankelijkheid van anderstaligen en mensen met lagere
gezondheidsvaardigheden te vergroten.

Document Classification: KPMG Public

36

Advies | Financiering

Structurele financiering van Thuisarts.nl en Apotheek.nl draagt bij aan het realiseren
van de IZA ambities
In de huidige financieringsstructuur van Thuisarts.nl en Apotheek.nl worden vier
type activiteiten gefinancierd
Voor de financiering van digitale (zelf)zorgmiddelen kunnen vier type activiteiten worden
onderscheiden. In zowel de huidige financieringsstructuur van Thuisarts.nl als van
Apotheek.nl worden deze activiteiten in meer of mindere mate gefinancierd.
Content ontwikkeling

(Door)ontwikkeling van
het platform

Onderzoek en
innovatie

Primaire taken

Inbedding in het
zorglandschap

De ervaren knelpunten dienen te worden geadresseerd om de IZA ambities te
realiseren
•

In het IZA wordt de ambitie voor doorontwikkeling en meer stevige inbedding van
digitale (zelf)zorgmiddelen in het zorglandschap uitgesproken. Om deze ambitie te
realiseren is structurele financiering van digitale (zelf)zorgmiddelen noodzakelijk.

•

Daarbij is het van belang dat de gekozen structuur de continuïteit van financiering van
digitale (zelf)zorgmiddelen waarborgt en dat er voldoende middelen ter beschikking
worden gesteld voor de (door)ontwikkeling van content en het realiseren van
samenwerkingen met andere platforms en stakeholders in het veld. Daarnaast dient
versnippering van financiering zoveel mogelijk te worden voorkomen. Een
cofinancieringsstructuur is mogelijk, mits er duidelijke afspraken zijn gemaakt over de
financiële aansturing en de governance goed is ingericht.

•

In de huidige financieringssituatie van Thuisarts.nl en Apotheek.nl zijn de beschikbare
financiële middelen ontoereikend voor verdere doorontwikkeling en inbedding van
beide digitale (zelf)zorgmiddelen in het bestaande zorglandschap. Hierbij is met name
voor de vierde activiteit, de inbedding in het zorglandschap, op dit moment nog
onvoldoende middelen beschikbaar. Daarnaast wordt vooral binnen de huidige
financieringsstructuur van Thuisarts.nl verschillende financieringsvormen ingezet.
Hierdoor ontstaat het risico op versnipperde financiering en als gevolg daarvan
onvoldoende financiële sturing op de activiteiten van Thuisarts.nl.

•

In de financieringsmodellen is uitgewerkt op welke wijze alle vier de noodzakelijke
activiteiten kunnen worden gefinancierd en op welke wijze verschillende
financieringsroutes kunnen worden gecombineerd om zo te komen tot een robuuste
financieringsstructuur.

Secundaire taken

1. Content ontwikkeling – dit betreft het ontwikkelen van de inhoudelijke content ten
behoeve van de digitale (zelf)zorgmiddelen. Dit betreft niet enkel tekstuele content,
maar ook instructie- en uitlegvideo’s. De medische richtlijnen moeten vertaald
worden in content dat op het platform kan worden geplaatst. Deze vertaling betreft
enerzijds de inhoudelijke afweging over welke informatie vanuit de richtlijn relevant
is om over te nemen, en anderzijds hoe deze informatie zo begrijpelijk mogelijk voor
zo veel mogelijk burgers overgebracht kan worden. Denk hierbij aan kenmerken
zoals het taalniveau, de opbouw van de tekst en de visuele weergave.
2. (Door)ontwikkeling van het platform – dit betreft de hosting van het platform zelf,
zoals de IT- en beheerorganisatie, de beveiliging van het platform en alle andere
technische infrastructuur. Daarnaast betreft dit ook het onderzoeken, inrichten en
implementeren van nieuwe technologische oplossingen zoals AI-toepassingen
(bijvoorbeeld ChatGPT functie).
3. Onderzoek en innovatie – dit betreft het doen van onderzoek op basis van de
gegenereerde data (bezoekersaantallen, populaire content etc.) en
(door)ontwikkelen en verbeteren van het platform op basis van deze data.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

4. Inbedding in het zorglandschap – dit betreft de bekendheid van het digitale
(zelf)zorgmiddel bij zowel zorgverlener als burger en patiënt en het gebruik ervan.
Voorbeelden hiervan zijn de samenwerkingen tussen de platforms en
zorginstellingen (ziekenhuizen, huisartspraktijken, apotheken), de koppeling met HIS
en ZIS/EPD-systemen en samenwerkingen met zorgverzekeraars.

Document Classification: KPMG Public

37

Advies | Financiering

Voor de ontwikkeling van de financieringsmodellen is een vijftal financieringsroutes
verkend
Voor de financiering van digitale (zelf)zorgmiddelen zijn verschillende
financieringsroutes mogelijk
•

Overheidsroute
•

Voor de financiering van digitale (zelf)zorgmiddelen kunnen (decentrale) overheden
verschillende financieringsinstrumenten inzetten. Het meest voorkomende
financieringsinstrument is het verstrekken van een subsidie, variërend van eenmalige
tot meer structurele subsidies. Daarnaast kan de financiële ondersteuning bestaan uit
onder andere het verstrekken van leningen en garanties. Omdat de onderzochte
digitale (zelf)zorgmiddelen een landelijke functie hebben, wordt financiering op lokaal
niveau door gemeentes in dit advies buiten beschouwing gelaten.

•

VWS beschikt over verschillende instrumenten om digitale (zelf)zorgmiddelen te
financieren. De meest logische en passende route voor financiering van deze
middelen is de subsidieroute. Op grond van de Kaderregeling subsidies OCW, SZW
en VWS kan VWS projectsubsidies en instellingssubsidies verlenen. Projectsubsidies
worden ten hoogste voor de duur van vijf jaar verleend. Instellingssubsidie worden
per boekjaar verleend en per boekjaar vastgesteld. Echter, in de praktijk worden
instellingssubsidies beperkt verleend. Daarom wordt deze financieringsroute als
minder haalbaar beschouwd.

•

Daarnaast kan de NZa op grond van de Wet marktordening zorg (‘Wmg’) een
beschikbaarheidsbijdrage vaststellen. Met deze bijdragen worden medische
vervolgopleidingen en specifieke zorgfuncties gefinancierd. Een belangrijke
voorwaarde voor het toekennen van een beschikbaarheidsbijdrage is dat er sprake
moet zijn van zorg waarvan de kosten niet of niet geheel zijn toe te rekenen naar
individuele zorgverzekeraars of verzekerden of waarvan bekostiging bij een zodanige
toerekening dan wel een zodanige tarifering marktverstorend zou werken, en die niet
op andere wijze worden bekostigd. Ingevolge de Wmg en Besluit
beschikbaarheidsbijdrage WMG komen alleen een beperkt aantal vormen van zorg in
aanmerking voor een bijdrage, waaronder gespecialiseerde brandwondenzorg en
acute zorg. Het ‘wetsvoorstel wijziging Wet markordening gezondheidszorg’ beoogde
dit te verruimen. Echter, dit wetsvoorstel is eerder dit jaar ingetrokken. Omdat er
daarnaast andere mogelijke wijzen van financiering of bekostiging van digitale
(zelf)zorgmiddelen mogelijk zijn lijkt de beschikbaarheidsbijdrage geen juridisch
haalbare financieringsroute.
Document Classification: KPMG Public
38

Voor de structurele financiering van Thuisarts.nl en Apotheek.nl zijn een vijftal
financieringsroutes verkend. Er is onderzocht in welke mate de verschillende routes
passend en haalbaar zijn om de beoogde structurele bekostiging van digitale
(zelf)zorgmiddelen mogelijk maken. .

Overheidsroute

Zorgverzekeraarsroute

Subsidieverlening door
VWS en zelfstandige
bestuursorganen
(bijvoorbeeld ZonMw en
ZIN) en Zvw-bekostiging

Subsidieverlening en
investeringen door
individuele
zorgverzekeraars en
financiering door ZN

Private
financieringsroute

Zorgaanbiedersroute

Private investeringen en
lenigen van
(tech)bedrijven en private
equity fondsen

Consumentenroute

Financiering door
individuele
zorgaanbieders en
beroepsverenigingen
(bijvoorbeeld het NHG
en KNMP) en het tegen
betaling aanbieden van
diensten aan
zorgaanbieders
(bijvoorbeeld API’s).

Het tegen betaling
aanbieden van diensten aan
consumenten
Figuur 2 – Onderzochte financieringsroutes voor digitale (zelf)zorgmiddelen op basis van de vijf
innovatieroutes in zorg.20
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Advies | Financiering

Binnen de overheidsroute zijn verschillende financieringsmogelijkheden onderzocht,
waarvan een aantal geschikt zijn voor financiering van digitale (zelf)zorgmiddelen
•

•

Een andere subsidieroute is de route via ZonMw. ZonMw voert in opdracht van VWS
verschillende programma’s uit, waaronder het programma Kwaliteitsgelden. Binnen
dit programma worden kwaliteitsgelden onder andere verstrekt aan het NHG en FMS
voor de (door)ontwikkeling van richtlijnen. In 2023 is het beschikbare bedrag in het
ZonMw-programma kwaliteitsgelden uitzonderlijk eenmalig opgehoogd ten behoeve
van drie onderdelen van Thuisarts.nl, namelijk de vertaling van richtlijnen in
toegankelijke informatie, toegankelijke informatie over alledaagse aandoeningen en
toegankelijke informatie over de leidraad verantwoord wisselen medicijnen.
Tot slot is bekostiging op grond van een van de stelselwetten, waaronder de Wet
publieke gezondheid (‘Wpg’) en de Zvw, onderzocht. Gemeenten zijn
verantwoordelijk voor de lokale invulling en uitvoering van de Wpg. Omdat de
onderzochte digitale (zelf)zorgmiddelen op landelijk niveau opereren lijkt lokale
aansturing hiervan niet wenselijk.

•

Bekostiging van de Zvw lijkt wel een mogelijke route, mits aan een aantal
randvoorwaarden is voldaan. Voor het op deze wijze bekostigen van digitale
(zelf)zorgmiddelen is het bijvoorbeeld noodzakelijk dat er een aanspraak is op grond
van de Zvw en dat er een zorgprestatie is.

•

Zvw-bekostiging is een meer structurele financieringsroute voor digitale
(zelf)zorgmiddelen. Het opnemen van digitale (zelf)zorg in het pakket draagt bij een
de verdere inbedding van deze middelen in het zorglandschap. Bij het opnemen van
deze route in een financiersmodel dient in het kader van de juridische haalbaarheid
nader onderzocht te worden of digitale (zelf)zorgmiddelen passen binnen de huidige
Zvw-systematiek en of er bestaande zorgprestaties ruimte bieden voor bekostiging
van digitale (zelf)zorgmiddelen dan wel of er nieuwe zorgprestaties ontwikkeld
moeten worden. Hiervoor zijn mogelijk wetswijzigingen noodzakelijk. Voor het
ontwikkelen van een of meerdere nieuwe zorgprestaties dient de NZa nieuwe
beleidsregels op te stellen dan wel bestaande beleidsregels te wijzigen.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Projectsubsidies
op grond van
Kaderregeling

Instellingssubsidies
op grond van de
Kaderregeling

Subsidies via ZonMw
programma’s

Beschikbaarheidsbijdrage

Zvw-bekostiging

Bekostiging via gemeenten
op grond van de Wpg

Figuur 3 – Onderzochte financieringsmogelijkheden voor digitale (zelf)zorgmiddelen binnen de
overheidsroute

Document Classification: KPMG Public

39

Advies | Financiering

Ook de zorgaanbiedersroute en de zorgverzekeraarsroute bieden geschikte
financieringsmogelijkheden voor digitale (zelf)zorgmiddelen
Zorgaanbiedersroute
•

•

Binnen deze route zijn een aantal mogelijkheden voor (gedeeltelijke) financiering van
digitale (zelf)zorgmiddelen. Allereerst kunnen deze middelen worden gefinancierd
door individuele zorgaanbieders en/of beroepsverenigingen. Op dit moment wordt
bijvoorbeeld Thuisarts.nl voor 25% gefinancierd door lidmaatschapsgelden van het
NHG.
Daarnaast is het mogelijk om bepaalde diensten ter betaling aan te bieden aan
zorgaanbieders. Een voorbeeld hiervan is het aanbieden van API’s door Thuisarts.nl.
Hierbij is het wel van belang dat de vergoeding die wordt gevraagd voor de
aangeboden diensten kostendekkend is.

Zorgverzekeraarsroute

•

Allereerst kunnen digitale (zelf)zorgmiddelen gefinancierd worden via subsidies die
worden verleend door individuele zorgverzekeraars. Zo heeft Zilveren Kruis onder
andere verschillende stichtingen voor financiële ondersteuning van zorginnovaties,
bijvoorbeeld Fonds SGS. Fonds SGS subsidieert onder andere verschillende
initiatieven in de eerstelijnszorg die bijdragen aan innovatieve en doelmatige zorg en
kwaliteitsverbetering. Niet elke subsidie is geschikt voor de financiering van digitale
(zelf)zorgmiddelen. Een aantal subsidieregelingen richten zich op zorginnovaties die
bijdragen aan de zorg in een specifieke regio. Daarnaast leidt financiering door
individuele verzekeraars tot mogelijke versnippering van financiering. Om die reden is
heeft de inzet van deze route niet de voorkeur.

•

Daarnaast worden er transformatiemiddelen toegekend via de zorgverzekeraars. De
inzet van deze middelen is incidenteel, voor maximaal de duur van vijf jaar. De inzet
van deze middelen is dus niet geschikt voor structurele bekostiging van digitale
(zelf)zorgmiddelen.

•

Tot slot kan er financiering plaatsvinden vanuit ZN. ZN beschikt niet over eigen
middelen maar voert een kassiersfunctie uit. Voor de gezamenlijke financiering door
de leden van ZN van zorginhoudelijke projecten incasseert ZN via de kassiersfunctie
gelden bij de leden.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Hiertoe sluit ZN een financieringsovereenkomst met de ontvangende partij. In de huidige
situatie vindt er geen financiering plaats via de zorgverzekeraarsroute. Wel is
Thuisarts.nl in gesprek met ZN om financiering vanuit ZN te onderzoeken.
Consumentenroute
•

Binnen deze financieringsroute wordt het digitale (zelf)zorgmiddel rechtstreeks aan
de burger aangeboden en wordt hiervoor een vergoeding voor de aangeboden
dienst(en) gevraagd. Omdat de onderzochte digitale (zelf)zorgmiddelen een publieke
functie hebben waarbij het van belang is dat gezondheidsinformatie vrij toegankelijk
wordt aangeboden, is deze route niet nader uitgewerkt in de financieringsmodellen.

Private financieringsroute
•

Een laatste mogelijke route is financiering door private investeerders en
investeringsfondsen.

•

Voorbeelden van private investeerders zijn techbedrijven, waaronder
softwareleveranciers. Zo wordt MINND deels gefinancierd door ChipSoft. Een van de
aandachtspunten bij private financiering door bedrijven met een commercieel belang
is het waarborgen van betrouwbare, onafhankelijke en vrij toegankelijke informatie.
Om die reden heeft deze financieringsroute niet de voorkeur. Indien wel voor deze
route wordt gekozen dient de governance zodanig te worden ingericht dat de
onafhankelijkheid wordt geborgd.

•

Er zijn een aantal investeringsfondsen die voornamelijk investeren in e-health
toepassingen die gericht zijn op zelfregie, zelfzorg of zelfredzaamheid van patiënten.
Voorbeelden hiervan zijn Health Innovations en Holland Capital. Daarnaast is er ook
de mogelijkheid tot publiek-private financiering door middel van bijvoorbeeld een
Seed Capital-regeling waarbij private investeerders kapitaal inbrengen en de overheid
de inleg verdubbeld.

•

De eerder genoemde investeringsfondsen en de Seed Capital-regeling zijn gericht op
startups en de betrokkenheid is beperkt tot een aantal jaren. Zowel Thuisarts.nl en
Apotheek.nl zijn al een groot aantal jaren actief en vallen (mogelijk) niet binnen de
doelgroep. Om die reden is deze financieringsroute niet de aangewezen route om
40
digitale (zelf)zorgmiddelen structureel te financieren. Document Classification: KPMG Public

Advies | Financiering

Verschillende financieringsroutes kunnen worden gecombineerd in een cofinancieringsstructuur
​Financieringsroutes

​Meest geschikte financieringsmogelijkheden

Conclusie

Projectsubsidies op grond van Kaderregeling

Op basis van de vijf innovatieroutes in de zorg20 zijn er mogelijke financieringsroutes
voor digitale (zelf)zorgmiddelen uitgewerkt en onderzocht. Op basis van desk
research, expertmatige inbreng en interviewresultaten wordt geconcludeerd dat een
aantal routes minder geschikt zijn voor financiering van digitale (zelf)zorgmiddelen,
waaronder financiering burgers/patiënten en private investeerders en
investeringsfondsen. Meer geschikte financieringsroutes zijn de overheidsroute, de
zorgaanbiedersroute en de zorgverzekeraarsroute. Deze financieringsroutes kunnen
worden gecombineerd in een co-financieringsstructuur.

Instellingssubsidies op grond van de Kaderregeling
Beschikbaarheidsbijdrage
Overheidsroute
Subsidies via ZonMw programma’s
Zvw-bekostiging
Bekostiging via gemeenten op grond van de Wpg

Op basis van de geschikte financieringsroutes zijn in dit advies een tweetal
financieringsmodellen uitgewerkt die hierna nader worden uitgewerkt en getoetst aan
de hand van een aantal randvoorwaarden. Het advies beperkt zich tot deze twee
modellen omdat deze een combinatie van de meest geschikte en haalbare routes
bevatten.

Via individuele zorgaanbieders en/of beroepsverenigingen
Zorgaanbiedersroute
Diensten ter betaling aanbieden​
Subsidies via individuele zorgverzekeraars
Zorgverzekeraarsroute

Transformatiemiddelen via de zorgverzekeraars
ZN via de kassiersfunctie​

Consumentenroute

Vergoeding via burgers

Private financieringsroute

Via private investeerders

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

41

Advies | Financiering

Er zijn twee financieringsmodellen uitgewerkt welke worden getoetst aan de hand van
een toetsingskader
Een co-financieringsstructuur is mogelijk, mits er heldere afspraken zijn gemaakt
over de (financiële) aansturing

•

Financieringsmodel 1: cofinancieringsstructuur bestaande uit financiering vanuit de
overheid, ZN (en aanvullend door zorgaanbieders)

•

In de huidige financieringssituatie worden er twee financieringsroutes gecombineerd:
de overheidsroute en de zorgaanbiedersroute. Binnen deze twee routes worden door
Thuisarts.nl en Apotheek.nl verschillende financieringsvormen ingezet.

•
.

•

Uit de ‘lessons learned’ van het onderzoek is gebleken dat de overheid zowel binnen
als buiten de zorg een rol speelt in het breed aanbieden van betrouwbare informatie.
Ook ter bevordering van de verspreiding van juiste informatie wordt dit aanbevolen.
Binnen de overheidsroute zijn verschillende financieringsvormen mogelijk. Daar waar
subsidies vaak incidenteel van aard zijn, is Zvw-bekostiging structureel van aard en
draagt opname van digitale (zelf)zorgmiddelen in het pakket bij aan de verdere
inbedding van deze middelen in het zorglandschap.

Financieringsmodel 2: Zvw-bekostiging met aanvullende financiering vanuit ZN – In
dit model worden digitale (zelf)zorgmiddelen bekostigd op grond van de Zvw. Voor
die activiteiten die buiten de aanspraak op grond van de Zvw vallen wordt financiering
verstrekt door ZN.

•

•

In de huidige financieringsstructuur van zowel Thuisarts.nl als Apotheek.nl is er geen
rol voor zorgverzekeraars, terwijl de baten die samenhangen met de inzet van digitale
(zelf)zorgmiddelen onder andere landen bij zorgverzekeraars. Om die reden is het
goed te beargumenteren om in een nieuw financieringsmodel de
zorgverzekeraarsroute wel in te zetten voor financiering van digitale
(zelf)zorgmiddelen.
Voor het ontwikkelen van een nieuw financieringsmodel is het aan te bevelen de inzet
van veel verschillende financieringsvormen waar mogelijk te voorkomen om zo het
risico op versnippering van financiering te beperken. Dit risico kan worden
gemitigeerd door het opstellen van heldere afspraken (tussen financiers) en het
inrichten van een duidelijke governance.

Toetsingskader financieringsmodellen
Financieringszekerheid

De mate waarin er sprake is van structurele en meerjarige
financiering.

Uitvoerbaarheid

De mate waarin het financieringsmodel financieel en administratief
uitvoerbaar is.

Draagvlak

Draagvlak onder relevante stakeholders, waaronder
zorgaanbieders, beroepsverenigingen, zorgverzekeraars, de NZa
en het ZIN.

Juridische haalbaarheid

In hoeverre het financieringsmodel voldoet aan toepasselijke weten regelgeving, meer in het bijzonder staatssteunregels.

Flexibiliteit

De mate waarin het financieringsmodel flexibel genoeg is om zich
aan te passen aan veranderende behoeften, technologische
ontwikkelingen en beleidswijzigingen.

Eigenaarschap

De mate waarin het financieringsmodel door middel van financiële
prikkels invulling geeft aan gedeeld eigenaarschap.

Alternatieve financieringsmodellen voor digitale (zelf)zorgmiddelen

•

In dit advies zijn twee financieringsmodellen voor digitale (zelf)zorgmiddelen
uitgewerkt. Deze modellen zijn tot stand gekomen aan de hand van desk research,
interviews met stakeholders uit het veld, verdiepende interviews met de NZa, ZN, ZIN
en ZonMw en expertmatige inbreng. De financieringsmodellen zijn vervolgens aan de
hand van de hiernaast weergeven randvoorwaarden getoetst.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Legenda
Positief

Negatief

Aandachtspunt

Document Classification: KPMG Public

42

Advies | Financiering

Financieringsmodel 1: een co-financieringsstructuur bestaande uit financiering door
de overheid, ZN (en aanvullend door zorgaanbieders)
Combinatie van financieringsroutes

•

•

In dit financieringsmodel worden de overheidsroute, zorgverzekeraarsroute en
zorgaanbiedersroute gecombineerd. Hierbij ontstaat een co-financieringsstructuur
waarbij digitale (zelf)zorgmiddelen worden gefinancierd door VWS via ZonMw en
door ZN, waarbij dit aangevuld kan worden door zorgaanbieders zoals
beroepsverenigingen van zorgprofessionals. Binnen dit financieringsmodel wordt een
onderscheid gemaakt tussen de hiervoor uitgewerkte type activiteiten die voortvloeien
uit de ontwikkeling, inrichting en uitvoering van digitale (zelf)zorgmiddelen. Het
financieringsmodel wordt hiernaast schematisch weergeven (figuur 3).

In een ambitiebegroting is door Thuisarts.nl aangegeven dat het benodigde budget
voor content ontwikkeling groeit van iets minder dan EUR 2 miljoen op jaarbasis in
2023 naar ruim EUR 8 miljoen op jaarbasis in 2027. Onder de content worden in de
ambitiebegroting anderstalige informatie, gezondheidsinformatie op basis van
wetenschappelijke consensus, gezondheidsinformatie op basis van richtlijnen, en
algemene taken ten behoeve van content geschaald. Dit betreft nog geen
vastgestelde begroting. Voor Apotheek.nl is onduidelijk wat het benodigde budget is
voor de (door)ontwikkeling van content.

•

Ook andere partijen, waaronder maar niet beperkt tot de FMS, Akwa GGZ, KNOV,
ontvangen kwaliteitsgelden via ZonMw. Deze partijen dienen een deel van de
geoormerkte kwaliteitsgelden te alloceren aan bijvoorbeeld Thuisarts.nl ten behoeve
van de verdere (door)ontwikkeling. Hiervoor is het noodzakelijk dat partijen
overeenstemming bereiken over de te alloceren gelden.

Voor wat betreft de financiering van content ontwikkeling en onderzoek en innovatie
kent dit financieringsmodel twee varianten:
1. Thuisarts.nl en Apotheek.nl worden gefinancierd met kwaliteitsgelden die via
ZonMw worden verstrekt.
2. Thuisarts.nl en Apotheek.nl ontvangen via ZonMw financiering in het kader van
een nieuw in te richten ZonMw-programma.

De content ontwikkeling van Thuisarts.nl en Apotheek.nl en onderzoek en
innovatie wordt gefinancierd via ZonMw
Variant 1
•

•

In de eerste variant worden de kwaliteitsgelden via ZonMw ingezet voor de
(door)ontwikkeling van Thuisarts.nl en Apotheek.nl, meer in het bijzonder de content.
Het NHG ontvangt kwaliteitsgelden via ZonMw. In 2023 is het voor het NHG
beschikbare bedrag eenmalig opgehoogd ten behoeve van Thuisarts.nl. Voor een
meer structurele financiering van Thuisarts.nl dient dit bedrag niet eenmalig, maar
meerjarig te worden opgehoogd. Om vast te stellen hoeveel het beschikbare bedrag
moet worden opgehoogd moeten de kosten die samenhangen met de
(door)ontwikkeling van Thuisarts.nl goed in kaart worden gebracht.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Variant 2
•

In de tweede variant komt er een nieuw ZonMw-programma waarbinnen Thuisarts.nl
en Apotheek.nl via ZonMw financiering ontvangen. Hiertoe dient VWS ZonMw de
opdracht te geven tot uitvoering van dit nieuwe programma. Ook hier geldt dat voor
het vaststellen van het benodigde bedrag voor dit nieuwe programma de kosten voor
(door)ontwikkeling in kaart moeten worden gebracht.
Financieringsmodel 1
ZN (en aanvullend door beroepsverenigingen van
zorgprofessionals)

ZonMw

Content ontwikkeling

Onderzoek en
innovatie

Figuur 3 – Grafische weergave van financieringsmodel 1

(Door)ontwikkeling van
het platform

Inbedding in het
zorglandschap

Document Classification: KPMG Public

43

Advies | Financiering

Financieringsmodel 1: een co-financieringsstructuur bestaande uit financiering door
de overheid, ZN (en aanvullend door zorgaanbieders)
•

De activiteiten die samenhangen met de (door)ontwikkeling van het platform en de
inbedding in het zorglandschap worden gefinancierd via de zorgverzekeraarsroute en
aanvullend via de zorgaanbiedersroute.

Een belangrijk voordeel van deze wijze van financieren is dat Thuisarts.nl en
Apotheek.nl enkel een overeenkomst sluiten met ZN en niet met iedere individuele
zorgverzekeraar. Dit draagt bij aan efficiëntere financiering en betere financiële
aansturing.

•

Hierbij wordt gekozen voor financiering door ZN door middel van de kassiersfunctie.
Binnen dit kader is ook meerjarige financiering mogelijk. De beoogde financiering
wordt getoetst aan het Toetsingskader Kassiersgelden. Hierbij is het onder andere
vereist dat de te financieren activiteiten bijdragen aan goede, betaalbare en
toegankelijke zorg voor alle verzekerden. In het geval van digitale (zelf)zorgmiddelen
wordt aan dit vereiste voldaan. Door het verlagen van de druk op de eerstelijnszorg
dragen deze middelen bij aan de betaalbaarheid en toegankelijkheid van
eerstelijnszorg.

Aanvullend worden de activiteiten met betrekking tot de (door)ontwikkeling van het
platform en de inbedding van in zorglandschap van Thuisarts.nl en Apotheek.nl
gefinancierd door respectievelijk het NHG en de KNMP. Op dit moment worden beide
digitale (zelf)zorgmiddelen al op deze wijze gefinancierd. Hiervoor zijn geen
wijzigingen noodzakelijk.

Een voordeel van financieringsmodel 1 is dat kan worden aangesloten bij
bestaande financieringsroutes

De activiteiten die samenhangen met de (door)ontwikkeling van het platform en de
inbedding in het zorglandschap worden gefinancierd door ZN en aanvullend door
de beroepsverenigingen van huisartsen en apothekers
•

•

•

Alvorens tot financiering kan worden overgegaan sluiten ZN en de ontvangende partij
een financieringsovereenkomst. Hierin worden onder andere afspraken gemaakt over
verantwoording, rapportage(verplichtingen) en het opstellen van een jaarplan en
begroting. Bij activiteiten met een omvang groter dan EUR 1 miljoen dient achteraf
een controleverklaring te worden overlegd inzake de besteding van de gelden.

•

Op basis van de begroting van Thuisarts.nl kan worden vastgesteld dat het
benodigde budget voor beide activiteiten, meer in het bijzonder voor data services,
research & development, techniek, security & naamsbekendheid en organisatie,
beheer & kwaliteitsbeheer groeit van ongeveer EUR 4 miljoen op jaarbasis in 2023
naar ruim EUR 8 miljoen op jaarbasis in 2027.

•

•

In dit financieringsmodel kan worden aangesloten bij een bestaand ZonMwprogramma (variant 1) en een bestaande financieringsroute via ZN. Dit draagt bij aan
de uitvoerbaarheid van dit model.

•

Een nadeel van dit model is dat door de co-financieringsstructuur het risico op
versnippering van financiering en verminderde financiële aansturing mogelijk groter
is. Dit risico kan worden gemitigeerd door heldere afspraken te maken tussen de
financiers en de governance zo in te richten dat financiële aansturing wordt geborgd.

•

Een ander nadeel van variant 1 van dit financieringsmodel is dat partijen zelf de
kwaliteitsgelden moeten alloceren aan het digitale (zelf)zorgmiddel. Hiervoor is de
nodige afstemming vereist tussen verschillende partijen. Dit kan tot mogelijke
vertraging leiden indien niet of niet tijdig overeenstemming wordt bereikt.

•

Tot slot dient bij de overheidsroute, waaronder ook financiering via ZonMw, altijd
rekening te worden gehouden met staatssteunrechtelijke aspecten. De
staatssteunrechtelijke aandachtspunten worden nader uitgewerkt bij de toets op de
juridische haalbaarheid.

•

Dit financieringsmodel is getoetst aan de hand van het ‘toetsingskader
financieringsmodellen’. Per randvoorwaarde zijn de belangrijkste bevindingen en
aandachtspunten uiteen gezet.

Voor Apotheek.nl is onduidelijk wat het benodigde budget is voor de
(door)ontwikkeling van het platform en de inbedding van Apotheek.nl in het
bestaande zorglandschap.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

44

Advies | Financiering

Financieringsmodel 1 scoort goed op uitvoerbaarheid, draagvlak, flexibiliteit en
eigenaarschap
Toetsing financieringsmodel 1
Financieringszekerheid

De mate waarin er sprake is van structurele en meerjarige
financiering.

Uitvoerbaarheid

De mate waarin het financieringsmodel financieel en
administratief uitvoerbaar is.

Draagvlak

Draagvlak onder relevante stakeholders, waaronder
zorgaanbieders, beroepsverenigingen, zorgverzekeraars,
de NZa en het ZIN.

Juridische
haalbaarheid

In hoeverre het financieringsmodel voldoet aan
toepasselijke wet- en regelgeving, meer in het bijzonder
staatssteunregels.

Flexibiliteit

De mate waarin het financieringsmodel flexibel genoeg is
om zich aan te passen aan veranderende behoeften,
technologische ontwikkelingen en beleidswijzigingen.

Eigenaarschap

De mate waarin het financieringsmodel door middel van
financiële prikkels invulling geeft aan gedeeld
eigenaarschap.

Financieringszekerheid
•

De continuïteit van de financiering van de digitale (zelf)zorgmiddelen kan worden
geborgd door het beschikbare bedrag in het kader van het programma
Kwaliteitsgelden structureel te verhogen (variant 1) of waar mogelijk meerjarige
subsidies te verstrekken in het kader van een nieuw ZonMw-programma (variant 2).
Bij variant 1 kan de financieringszekerheid onder druk komen te staan indien partijen
niet of niet tijdig overeenstemming bereiken over de te alloceren gelden ten behoeve
van de digitale (zelf)zorgmiddelen.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

•

Tot slot dient te worden opgemerkt dat ZonMw met haar gerichte
subsidieprogramma’s innovatie in de zorg stimuleert en dat daarmee de meeste
programma’s per definitie niet structureel van aard zijn. Voor de langdurige
financiering van digitale (zelf)zorgmiddelen na de fase van (door)ontwikkeling en
inbedding in het zorglandschap is financiering door ZonMw dus minder geschikt.

Uitvoerbaarheid
•

Variant 1 van dit financieringsmodel sluit zoveel mogelijk aan bij een bestaande
ZonMw-programma en de financieringsroute via ZN. Hiervoor zijn geen wijzigingen in
bestaande regelingen noodzakelijk en daardoor kan deze variant in beginsel op korte
termijn worden uitgevoerd.

Draagvlak
•

Het draagvlak voor variant 1, waarbij Thuisarts.nl en Apotheek.nl worden gefinancierd
met kwaliteitsgelden via ZonMw, is minder groot dan het draagvlak voor variant 2.
Een van de knelpunten die op basis van de (verdiepende) interviews (met experts) is
geïdentificeerd is de benodigde afstemming tussen de bronleveranciers ten aanzien
van het alloceren van de kwaliteitsgelden. Voor het vergroten van het draagvlak voor
variant 1 is het van belang om de betrokken partijen tijdig bij de inrichting van de
financierings- en governancestructuur te betrekken.

Juridische haalbaarheid
•

Het financieringsmodel dient te voldoen aan toepasselijke wet- en regelgeving, in het
bijzonder aan regels rondom subsidieverlening en staatssteunregels. Hierbij moet
worden onderstreept dat de belangrijkste juridische aandachtspunten worden
uiteengezet maar dat er geen (volledige) juridische toets dan wel een
staatssteuntoets heeft plaatsgevonden.

•

In dit financieringsmodel wordt steun verleend via ZonMw aan Thuisarts.nl en
Apotheek.nl. Deze steunverlening dient te voldoen aan de staatssteunregels.
Hiervoor dient allereerst beoordeelt te worden in hoeverre de subsidie staatssteun
vormt in de zin van artikel 107, lid 1 VWEU.
Document Classification: KPMG Public

45

Advies | Financiering

Bij de toets op juridische haalbaarheid van financieringsmodel 1 zijn
staatssteunrechtelijke aandachtspunten geïdentificeerd
•

Er is sprake van staatssteun indien wordt voldaan aan de vijf cumulatieve
staatssteuncriteria. Er is sprake van staatssteun wanneer:

•

Dit DAEB-Vrijstellingsbesluit biedt ruimte om Diensten van Algemeen Economisch
Belang (‘DAEB’) te compenseren. Deze staatssteunroute is onder andere gekozen bij
de financiering van ZorgkaartNederland.nl via ZonMw. ZonMw heeft deze route
gekozen op basis van een staatssteuntoets die is uitgevoerd door de landsadvocaat.
Hierbij dient wel te worden opgemerkt dat het toepassingsgebied van het DAEBVrijstellingsbesluit beperkt is tot EUR 15 miljoen per jaar. De lidstaat dient om de
twee jaar een verslag in te dienen bij de Europese Commissie (‘EC’) over de
uitvoering van het DAEB-Vrijstellingsbesluit.

•

Beargumenteerd kan worden dat het DEAB-vrijstellingsbesluit in het geval van
digitale (zelf)zorgmiddelen van toepassing kan zijn. Met het aanbieden van
betrouwbare en toegankelijke gezondheidsinformatie voor iedere burger in Nederland
wordt een publiek belang gediend. Hiermee wordt ook de druk op de eerstelijnszorg
verlaagd. Daarnaast lijkt op basis van ons marktonderzoek de markt deze activiteiten
niet tot onvoldoende zelf op te pakken.

•

Daarnaast dient er in dit financieringsmodel rekening mee te worden gehouden dat
vergelijkbare diensten in de (nabije) toekomst wel door de markt kunnen worden
aangeboden. Echter, het enkele feit dat een dienst in de toekomst kan worden
aangeboden belet de financier bijvoorbeeld niet om die dienst als DEAB aan te
merken. Indien de markt de dienst op korte termijn op de door de financier gestelde
voorwaarden gaat aanbieden, dient de financier de periode waarvoor de dienst wordt
toegewezen overeenkomstig te verminderen.

•

Tot slot dient te worden opgemerkt dat, wanneer de conclusie luidt dat er sprake is
van staatssteun en er geen vrijstellingsverordening van toepassing is, de steun kan
worden aangemeld bij de EC.

•

In dit advies zijn een drietal staatssteunroutes uitgewerkt, waarbij de ene route
mogelijk meer haalbaar is dan de andere route. Indien voor financieringsmodel 1
wordt gekozen, is het aan te bevelen een volledige staatssteuntoets uit te voeren om
de juridische haalbaarheid van dit model te toetsen.

1. Door de overdracht van overheidsmiddelen,
2. Er een selectief, niet marktconform voordeel ontstaat,

3. Voor bepaalde onderneming(en),
4. Waardoor de mededinging kan worden vervalst en
5. De handel tussen EU- lidstaten ongunstig kan worden beïnvloed.
•

•

•

Een onderneming is elke eenheid die een economische activiteit uitvoert, ongeacht
haar rechtsvorm en wijze van financiering. In het kader van de staatssteuntoets is het
dus van belang vast te stellen in hoeverre Thuisarts.nl en Apotheek.nl
ondernemingen zijn in de zin van het staatssteunrecht. Een mogelijke conclusie van
de staatssteuntoets zou kunnen zijn dat er geen sprake is van staatssteun omdat de
activiteiten ten behoeve van de (door)ontwikkeling van de onderzochte digitale
(zelf)zorgmiddelen als niet-economische activiteit kunnen worden beschouwd. Dit
standpunt is onder andere ingenomen en nader onderbouwd door een jurist die in
opdracht van Thuisarts.nl een staatssteunanalyse heeft uitgevoerd21.
Voor de beoordeling of er sprake is van een niet-economische activiteit is onder
andere van belang of vergelijkbare diensten door marktdeelnemers worden
aangeboden. Het uitgevoerde marktonderzoek ten behoeve van dit adviesrapport
biedt aanknopingspunten voor deze beoordeling. Op dit moment lijken er geen
vergelijkbare diensten (het aanbieden van actuele, betrouwbare en toegankelijke
gezondheidsinformatie) te worden aangeboden. Echter, door het ontbreken van
informatie en validatie van onze bevindingen is dit op dit moment niet met zekerheid
vast te stellen.
Indien wel wordt geconcludeerd dat er sprake is van staatssteun op grond van
bovenstaande criteria moet worden beoordeeld of er sprake is van geoorloofde
staatssteun. Dit is het geval indien er vrijstellingsverordeningen van toepassing zijn,
bijvoorbeeld het DAEB-Vrijstellingsbesluit.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

46

Advies | Financiering

Financieringsmodel 1 biedt flexibiliteit en versterkt het gedeelde eigenaarschap
Flexibiliteit
•

Financieringsmodel 1 biedt flexibiliteit om zich aan te passen aan veranderende
behoeften, technologische ontwikkelingen en beleidswijzigingen. Wel kan deze
flexibiliteit onder druk komen te staan indien door geen of niet tijdige afstemming
tussen partijen onvoldoende snel kunnen acteren op nieuwe ontwikkelingen en
veranderingen.

Eigenaarschap
•

De gedeelde eigenaarschap wordt in dit financiersmodel versterkt doordat naast de
overheid ook de zorgverzekeraars en het veld actief worden betrokken en bijdragen
aan de (door)ontwikkeling van Thuisarts.nl en Apotheek.nl.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

47

Advies | Financiering

Financieringsmodel 2: bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van de
Zorgverzekeringswet met aanvullende financiering door ZN
Voor Zvw-bekostiging is het vereist dat er een aanspraak op digitale
(zelf)zorgmiddelen is op grond van de Zvw
•

•

•

Dit financieringsmodel gaat uit van bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op
grond van de Zvw. Voor de beantwoording van de vraag of er een aanspraak is op
grond van de Zvw is het relevant in hoeverre digitale (zelf)zorgmiddelen kwalificeren
als ‘zorg’. Daar waar het middel wordt ingezet in het kader van geïndiceerde of zorg
gerelateerde preventie of tijdens het zorgconsult kan er sprake zijn van zorg binnen
de kaders van de Zvw.
De inzet van digitale (zelf)zorgmiddelen in het kader van universele preventie
kwalificeert niet als zorg omdat de inzet hiervan als zodanig niet te herleiden is tot
individuele verzekerden. Omdat de content die wordt aangeboden op Thuisarts.nl en
Apotheek.nl voor meerdere doeleinden wordt ingezet is het met het oog op de
bekostigingsstructuur complex om een goed onderscheid te maken tussen ‘zorg’ en
‘niet-zorg’. Bij verdere inbedding van digitale (zelf)zorgmiddelen in het bestaande
zorglandschap en de inzet van deze middelen door zorgprofessionals (tijdens het
zorgconsult) is het goed te beargumenteren dat deze middelen voor een steeds
groter deel worden ingezet in het kader van zorg.
Activiteiten die enkel gericht zijn op universele preventie of een ander niet-zorg
gerelateerd doel en die zodanig losstaan van de andere activiteiten kwalificeren niet
als ‘zorg’ en vallen derhalve buiten de bekostigingssystematiek van de Zvw. Voor
deze specifieke activiteiten is aanvullende financiering vanuit ZN noodzakelijk. De
aanvullende financiering wordt verstrekt via de ‘kassiersfunctie’ van ZN.

Thuisarts.nl en Apotheek.nl zijn geen zorgaanbieders en kunnen niet declareren
bij de zorgverzekeraars

•

•

Enkel zorgaanbieders kunnen de geleverde digitale (zelf)zorg declareren bij
zorgverzekeraars. Dit betekent concreet dat Thuisarts.nl en Apotheek.nl enkel indirect
op grond van de Zvw bekostigd kunnen worden.

Concreet betekent dit dat Thuisarts.nl en Apotheek.nl indirect gefinancierd worden
door zorgaanbieders of beroepsverenigingen en dat de kosten door zorgaanbieders
op basis van een zorgprestatie worden gedeclareerd bij de zorgverzekeraar.
Financieringsmodel 2
Zvw-bekostiging

Content ontwikkeling

Onderzoek en
innovatie

(Door)ontwikkeling van
het platform

Inbedding in het
zorglandschap

Aanvullende financiering door ZN
Figuur 4 – Grafische weergave van financieringsmodel 2

Voor Zvw-bekostiging is het vereist dat er een zorgprestatie is
•

In de huidige situatie ontbreekt een afzonderlijke zorgprestatie voor digitale
(zelf)zorgmiddelen, zoals Thuisarts.nl en Apotheek.nl. Omdat een afzonderlijke
zorgprestatie ontbreekt is onderzocht in hoeverre bestaande zorgprestaties ruimte
bieden dan wel dat er een nieuwe zorgprestatie gerealiseerd dient te worden.

•

Binnen dit financieringsmodel kunnen de twee volgende varianten worden
onderscheiden:

1. Bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van een bestaande
zorgprestatie
2. Bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van een nieuwe
zorgprestatie

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

48

Advies | Financiering

Financieringsmodel 2: bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van de
Zorgverzekeringswet met aanvullende financiering door ZN
•

De huidige bekostigingssystematiek biedt ruimte om digitale zorg te declareren.
Wanneer bestaande zorgprestaties niet of onvoldoende ruimte bieden kan door het
veld (zorgaanbieders en/of zorgverzekeraars) een nieuwe prestatie worden
aangevraagd. Zo biedt segment 3 van de Beleidsregel huisartsenzorg en
multidisciplinaire zorg 2023 ruimte aan het veld om nieuwe zorgvormen binnen dit
kader te ontwikkelen.

•

Bij de uitwerking van dit financieringsmodel bieden onder andere de Wegwijzer
bekostiging digitale zorg en de Informatiekaart bekostiging van innovatie en preventie
in de eerste lijn van de NZa een aantal handvatten.

Bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van een bestaande
zorgprestatie
•

In de huidige situatie vindt er al (indirecte) toebedeling plaats omdat huisartsen via de
lidmaatschapsbijdragen voor het NHG voor 25% Thuisarts.nl financieren. Een mogelijk
scenario binnen dit financieringsmodel is dat huisartsen (via het NHG) Thuisarts.nl
volledig gaan financieren en dat daarmee alle kosten gerelateerd aan Thuisarts.nl
worden toebedeeld aan de prestatie inschrijving. Hiervoor is het noodzakelijk dat
onderzoek wordt gedaan naar de benodigde (toekomstige) structurele financiering voor
Thuisarts.nl en hoe deze kosten zich doorvertalen naar NHG lidmaatschapsbijdrages
voor de individuele huisartsen. De zorgprestatie inschrijving dient vervolgens
overeenkomstig te worden herijkt.
b. Prestaties resultaatbeloning zorgvernieuwing e-health en overige zorgvernieuwing

•

De prestatie zorgvernieuwing e-health biedt ruimte om afspraken te maken over de
vergoeding van de inzet van e-health binnen de zorgverlening, wanneer het onder
andere de inzet van een digitaal instrument voor zelfmanagement door de patiënt
betreft. Door het beschikbaar maken van betrouwbare gezondheidsinformatie aan
patiënten om de eigen gezondheid te verbeteren en te bewaken draagt Thuisarts.nl
bij aan het zelfmanagement van patiënten. Deze prestatie biedt dus mogelijk ruimte
voor Zvw-bekostiging van deze digitale (zelf)zorgmiddelen daar waar ze ingezet
worden tijdens het zorgconsult.

•

Daarnaast biedt de prestatie overige zorgvernieuwing ruimte voor overige vormen
van zorgvernieuwing die niet onder een van de andere prestatie vallen. De kosten
kunnen op dezelfde wijze worden toebedeeld als hiervoor beschreven bij de prestatie
inschrijving.

Binnen deze variant van het financieringsmodel wordt aangesloten bij bestaande
zorgprestaties. Voor de volgende zorgprestaties is onderzocht of er ruimte is voor het
declareren van digitale (zelf)zorgmiddelen:
a. Prestatie inschrijving voor huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg; en

b. Prestaties resultaatbeloning zorgvernieuwing e-health en overige
zorgvernieuwing voor huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg.
c.

Prestatie terhandstelling van een geneesmiddel voor farmaceutische zorg

a. Prestatie inschrijving
•

Een mogelijkheid is om de kosten voor Thuisarts.nl toe te bedelen aan de bestaande
prestatie inschrijving. Deze prestatie beschrijft de beschikbaarheid van het integrale
pakket aan huisartsenzorg. Het tarief is een vergoeding voor de kosten van
beschikbaarheid en een deel van de kosten van zorglevering. Ook de kosten die
samenhangen met de bedrijfsvoering, waaronder ook IT activiteiten en de
lidmaatschapsbijdrages aan het NHG, worden door de NZa (deels) toebedeeld aan
deze zorgprestatie.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

c. Prestatie terhandstelling van een geneesmiddel
•

Deze prestatie wordt per voorschrift in rekening gebracht. Om deze prestatie te
kunnen declareren dient onder andere direct of indirect mondelinge en schriftelijke
informatie aan de patiënt te worden verstrekt voorafgaand of tijdens de
terhandstelling. Voor de uitvoering van deze activiteit kan onder andere Apotheek.nl
worden ingezet. De kosten gerelateerd aan de (door)ontwikkeling van Apotheek.nl
kunnen op dezelfde wijze worden toebedeeld als de kosten voor Thuisarts.nl.
Document Classification: KPMG Public

49

Advies | Financiering

Financieringsmodel 2: bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van de
Zorgverzekeringswet met aanvullende financiering door ZN
Bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen op grond van een nieuwe
zorgprestatie
•

Indien bestaande zorgprestaties onvoldoende ruimte bieden voor de vergoeding van
digitale (zelf)zorg op grond van de Zorgverzekeringswet moeten een of meer nieuwe
zorgprestaties worden ontwikkeld. Een belangrijk nadeel van deze financieringsroute
is dat het ontwikkelen van een of meerdere nieuwe zorgprestatie(s) niet op korte
termijn kan worden gerealiseerd.

•

Een ander knelpunt is dat de vergoeding die zorgaanbieders ontvangen voor de
gedeclareerde zorg geen geoormerkte middelen betreffen. Zorgaanbieders kunnen
dus zelf bepalen hoe zij deze middelen inzetten.

•

Dit financieringsmodel is getoetst aan de hand van het ‘toetsingskader
financieringsmodellen’. Per randvoorwaarde zijn de belangrijkste bevindingen en
aandachtspunten hieronder uiteen gezet.

Een voordeel van financieringsmodel 2 is dat op deze wijze structurele
bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen kan worden gerealiseerd
•

Zvw-bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen leidt tot structurele bekostiging van
Thuisarts.nl en Apotheek.nl. Het opnemen van digitale (zelf)zorg in het pakket draagt
daarnaast bij een de verdere doorontwikkeling van deze middelen en inbedding in het
zorglandschap. Bestaande zorgprestaties bieden in meer en mindere mate ruimte
voor het vergoeden van digitale (zelf)zorg dan wel het toebedelen van kosten.

•

Een nadeel van dit financieringsmodel is dat er bij het ontbreken van een geschikte
zorgprestatie om de kosten voor Thuisarts.nl en Apotheek.nl aan toe te rekenen een
nieuwe zorgprestatie gerealiseerd moet worden. Een nieuwe zorgprestatie kan
mogelijk niet op korte termijn worden gerealiseerd omdat aantal (juridische)
knelpunten op grond van de Zvw dienen te worden geadresseerd. Deze knelpunten
worden in het kader van de toets op de juridische haalbaarheid nader uitgewerkt. Dit
betekent dat er op de korte en middellange termijn mogelijk alternatieve
financieringsroutes moeten worden aangeboord.

•

.

Een ander nadeel van dit financieringsmodel is dat Thuisarts.nl en Apotheek.nl geen
zorgaanbieder zijn. Dit betekent dat Thuisarts.nl en Apotheek.nl niet zelf kunnen
declareren bij de zorgverzekeraar(s). Dit dient via de zorgaanbieders te gebeuren.
Het (indirect) financieren van Thuisarts.nl en Apotheek.nl via zorgaanbieders en hun
beroepsverenigingen door middel van het toebedelen van kosten aan een bestaande
zorgprestatie heeft ook mogelijke gevolgen voor de inrichting van de governance.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

50

Advies | Financiering

Financieringsmodel 2 scoort goed op financieringszekerheid, draagvlak en flexibiliteit
Toetsing financieringsmodel 2
Financieringszekerheid

De mate waarin er sprake is van structurele en meerjarige
financiering.

Uitvoerbaarheid

De mate waarin het financieringsmodel financieel en
administratief uitvoerbaar is.

Draagvlak

Draagvlak onder relevante stakeholders, waaronder
zorgaanbieders, beroepsverenigingen, zorgverzekeraars,
de NZa en het ZIN.

Juridische
haalbaarheid

In hoeverre het financieringsmodel voldoet aan
toepasselijke wet- en regelgeving, meer in het bijzonder
staatssteunregels.

Flexibiliteit

De mate waarin het financieringsmodel flexibel genoeg is
om zich aan te passen aan veranderende behoeften,
technologische ontwikkelingen en beleidswijzigingen.

Eigenaarschap

De mate waarin het financieringsmodel door middel van
financiële prikkels invulling geeft aan gedeeld
eigenaarschap.

Financieringszekerheid
•

De continuïteit van de financiering van de digitale (zelf)zorgmiddelen wordt in dit
financieringsmodel geborgd door de structurele aard van Zvw-bekostiging. Anders
dan bij het verstrekken van subsidies, kan door het opnemen van digitale
(zelf)zorgmiddelen in bestaande of nieuwe zorgprestaties, meerjarig worden
gefinancierd zonder dat er tussentijds een nieuw financieringsverzoek dient te worden
ingediend.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Uitvoerbaarheid
•

Dit financieringsmodel is minder gemakkelijk uit te voeren als financieringsmodel 1. In
het geval van variant 1, het toebedelen van kosten aan een bestaande zorgprestatie,
dient er mogelijk eerst een uitgebreid kostenonderzoek plaats te vinden om zo de
tarieven te herijken en alle kosten op de juiste wijze toe te bedelen. Bij variant 2 moet
er een nieuwe zorgprestatie ontwikkeld worden en zijn er dus in ieder geval
wijzigingen van NZa Beleidsregels noodzakelijk. Daarnaast zijn er ook
wetswijzigingen vereist, dit wordt nader uitgewerkt bij de juridische haalbaarheid.

Draagvlak

•

Op basis van de interviewresultaten kan worden geconcludeerd dat relevante
stakeholders, waaronder de NZa en ZN, Zvw-bekostiging als een mogelijke
financieringsroute zien, maar wel voor op de langere termijn. Het ZIN kan hier op dit
moment nog geen uitspraken over doen. Een veelgenoemd knelpunt is de vraag in
hoeverre digitale (zelf)zorgmiddelen passen binnen de huidige Zvw-systematiek. Een
aantal respondenten geven aan dat, wanneer het ontwikkelen van (een) nieuwe
zorgprestatie(s) niet mogelijk of wenselijk is, het toebedelen van kosten aan (een)
bestaande zorgprestatie(s) een haalbaar scenario is. Wel dienen in dat geval de
ervaren juridische knelpunten te worden geadresseerd.

Juridische haalbaarheid
•

Het financieringsmodel dient te voldoen aan toepasselijke wet- en regelgeving, dit
financieringsmodel in het bijzonder aan de Zvw, het Besluit zorgverzekering, de
Regeling zorgverzekering en de beleidsregels van de NZa. Daarnaast dient het
financieringsmodel (zo veel mogelijk) aan te sluiten bij de systematiek van de Zvw.

•

De zorgverzekering is een bijzondere vorm van een individuele schadeverzekering.
De zorgverzekering strekt tot vergoeding van vermogensschade die de verzekerde
lijdt als gevolg van het inroepen van een medische behandeling of andere diensten.

Document Classification: KPMG Public

51

Advies | Financiering

Bij de toets op juridische haalbaarheid van financieringsmodel 2 zijn een aantal
knelpunten in de huidige Zvw-systematiek geïdentificeerd
•

Met andere woorden, de vermogensschade moet dus herleidbaar zijn tot een
individuele verzekerde. Artikel 10 Zvw omschrijft het te verzekeren risico. Hierbij
worden acht vormen van zorg omschreven, waaronder geneeskundige zorg en
farmaceutische zorg. De inhoud en omvang van de te verzekeren prestaties is nader
uitgewerkt in het Besluit zorgverzekering en de Regeling zorgverzekering.

•

In het rapport ‘Preventie in de Zvw opnieuw ontleed’ is de plaats van preventieve zorg
binnen de Zvw onderzocht22. Hierbij is de door ZIN gehanteerde vierdeling van
preventie relevant. Het ZIN onderscheid collectieve preventie (bestaande uit
universele en selectieve preventie) en individuele preventie (bestaande uit
geïndiceerde en zorggerelateerde preventie). De Zvw biedt op dit moment ruimte
voor vergoeding van preventieve zorg. Het beginpunt hiervoor ligt volgens het ZIN bij
het verminderen of wegnemen van een individueel risico. Omdat de zorgverzekering
een individuele schadeverzekering betreft, is er alleen plaats voor individuele
preventie binnen de huidige systematiek van de Zvw. Binnen de Zvw is op dit
moment dus geen plaats voor collectieve vormen van preventie, waaronder
universele en selectieve preventie.

•

•

Zoals eerder beschreven kunnen digitale (zelf)zorgmiddelen voor meerdere
preventieve doeleinden ingezet worden, variërend van universele preventie tot
zorggerelateerde preventie. Daarnaast kunnen deze middelen ook ter ondersteuning
van de zorgprofessional in een zorgconsult worden gezet. Echter, de activiteiten van
bijvoorbeeld Thuisarts.nl en Apotheek.nl zijn niet op deze wijze strikt te
onderscheiden. Het is complex om bepaalde kosten, bijvoorbeeld de kosten voor het
beheer en onderhoud van het platform en personele kosten, toe te bedelen aan
activiteiten die enkel gericht zijn op bijvoorbeeld universele preventie.
De inzet van Thuisarts.nl en Apotheek.nl in het kader van de zorgverlening
(informerend en ondersteunend) en individuele preventie past in beginsel binnen de
huidige Zvw-systematiek. Echter, Thuisarts.nl en Apotheek.nl zijn voor het brede
publiek toegankelijke platforms en daardoor zijn er geen individuele gebruikers, en
daarmee ook geen individuele verzekerden, te herleiden.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

•

Enkel wanneer deze digitale (zelf)zorgmiddelen tijdens het zorgconsult worden
ingezet is een individuele verzekerde te identificeren. Dat er in de meeste gevallen
geen individuele verzekerde in beeld is past dus niet in de huidige Zvw-systematiek.
Voor het ontwikkelen van een nieuwe zorgprestatie voor digitale (zelf)zorgmiddelen
op grond van de Zvw dient dit knelpunt te worden weggenomen. Hiervoor zijn
wijzigingen van de Zvw noodzakelijk. Om bekostiging van collectieve preventie
mogelijk te maken dient de Zvw ruimte te bieden voor het op collectieve wijze
bekostigen van zorg.

•

Toch zien de NZa en het ZIN in de huidige situatie wel ruimte om de kosten van
Thuisarts.nl toe te rekenen aan bestaande zorgprestaties, waaronder de prestatie
inschrijving. Voor de toepassing van deze constructie kan Thuisarts.nl worden gezien
als een onderdeel van de bedrijfsvoering van huisartsen, vergelijkbaar met andere
diensten en (medische) hulpmiddelen zoals een huisartseninformatiesysteem en
bloeddrukmeters. Een zelfde manier van bekostigen zou ook toegepast kunnen
worden op Apotheek.nl. Hiervoor zijn geen wetswijzigingen noodzakelijk.

Flexibiliteit
•

Financieringsmodel 2 biedt minder flexibiliteit om zich aan te passen aan
veranderende behoeften en technologische ontwikkelingen indien er wetwijzigingen
en/of nieuwe beleidsregels noodzakelijk om snel te kunnen acteren op deze
veranderende behoeften en/of nieuwe technologische ontwikkelingen.

Eigenaarschap
•

Het gedeelde eigenaarschap is in dit financieringsmodel minder groot dan in
financieringsmodel 1. Het eigenaarschap van de zorgprofessionals kan worden
vergroot door aanvullende financiering vanuit de zorgprofessionals of door
zorgprofessionals een actieve rol te geven in de beoogde governancestructuur.

Document Classification: KPMG Public

52

05

Advies
Governance

Advies | Governance

Zowel Thuisarts.nl als Apotheek.nl zijn in de huidige situatie onderdeel van de
bestaande goverancestructuurvan een beroepsvereniging
De beoogde governancestructuur dient bij te dragen aan de verdere inbedding
van digitale (zelf)zorgmiddelen in het zorglandschap
•

Dit governance advies bevat een eerste verkenning om te komen tot een efficiënt en
goed werkende governance ten behoeve van de digitale (zelf)zorgmiddelen en de
daaruit voortvloeiende activiteiten. Daarbij dient de governancestructuur in het
bijzonder aan te sluiten op en rekening te houden met de beoogde
financieringsstructuur. De stip op de horizon voor digitale (zelf)zorgmiddelen is een
governance waarbij relevante stakeholders op efficiënte wijze samenwerken en
waarbij er sprake is van inbedding van deze middelen in het bestaande
zorglandschap en maximale toegevoegde waarde voor de burger.

•

Allereerst wordt de huidige governancestructuur voor zowel Thuisarts.nl als
Apotheek.nl en de ervaren knelpunten uiteengezet. Op basis van desk research en
interviewresulaten zijn de volgende twee governancemodellen uitgewerkt:
1. Het digitale (zelf)zorgmiddel ondergebracht in een zelfstandig orgaan binnen
de huidige organisatie.
2. Het digitale (zelf)zorgmiddel wordt ondergebracht in een zelfstandige entiteit.

Daarnaast zijn ook mogelijke andere modellen onderzocht, waaronder het
samenbrengen van meerdere digitale (zelf)zorgmiddelen in één zelfstandige entiteit en
het onderbrengen van digitale (zelf)zorgmiddelen bij VWS (vergelijkbaar met de
governancestructuur van Wijzer in geldzaken). Omdat voor deze governancemodellen
onvoldoende draagvlak is, zijn deze modellen niet nader uitgewerkt in dit advies.
Huidige situatie Thuisarts.nl: er is het voornemen om de governance van
Thuisarts.nl binnen een aantal jaar door te ontwikkelen
•

Thuisarts.nl is in eigendom van het NHG en daarmee ligt de verantwoordelijkheid van
Thuisarts.nl bij het bestuur van het NHG. De huidige organisatiestructuur van
Thuisarts.nl bestaat uit vier domeinen: 1) Strategie & organisatie, 2) Online content,
3) Data services en 4) Research & development.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

•

Thuisarts.nl is voornemens de huidige governancestructuur aan te passen en heeft
hierin al de eerste stappen gezet. In deze nieuwe governance structuur wenst
Thuisarts.nl de beroepsgroepen nauw te betrekken. De ideale governance structuur
bestaat volgens Thuisarts.nl uit een domein overstijgende raad van toezicht waarin
de nulde-, eerste-, tweede- en derdelijnszorg en patiënten vertegenwoordigd zijn
(bijvoorbeeld het RIVM, GGD GHOR, het NHG, de FMS en de Patiëntenfederatie) en
een bredere adviesraad. De adviesraad bestaat uit experts van bijvoorbeeld ZN, de
NZa, het ZIN en de bronleveranciers. Deze adviesraad zou dan periodiek
bijeenkomen om Thuisarts.nl te voorzien van advies ten aanzien van de
(door)ontwikkeling en inbedding in het zorglandschap. Ook VWS zou wat Thuisarts.nl
betreft een belangrijke rol in de adviesraad krijgen.

•

De huidige organisatiestructuur bestaande uit de vier domeinen kan volgens
Thuisarts.nl blijven bestaan. De beoogde governance transitie zou binnen nu en
enkele jaren moeten worden gerealiseerd.

Huidige situatie Apotheek.nl: Apotheek.nl is een van de diensten die door het
Geneesmiddel Informatie Centrum, onderdeel van de KNMP, wordt aangeboden

• Apotheek.nl is in eigendom van de KNMP. De KNMP bestaat uit verschillende
clusters, waaronder het cluster dienstverlening. Onderdeel van het cluster
dienstverlening is het Geneesmiddel Informatie Centrum (‘GIC’). Een van de
kerntaken van het GIC is het ontwikkelen, vernieuwen en verspreiden van actuele,
betrouwbare en praktisch toepasbare geneesmiddeleninformatie en adviezen voor
apothekers, zorgverleners en patiënten. Het GIC biedt onder andere
patiëntenvoorlichting via Apotheek.nl aan.

• Apotheek.nl wenst graag de onafhankelijkheid te waarborgen. Een voor Apotheek.nl
belangrijke randvoorwaarde ten aanzien van de governancestructuur en
samenwerking met VWS en andere stakeholders is de betrouwbaarheid van de
informatie die op Apotheek.nl wordt aangeboden.

• Apotheek.nl ziet daarom geen inhoudelijke rol voor VWS en andere stakeholders ten
aanzien van de content ontwikkeling, maar wel een rol met betrekking tot de verdere
(door)ontwikkeling van het platform en de inbedding daarvan in het zorglandschap.
Document Classification: KPMG Public
54

Advies | Governance

Governancemodel1: onderbrengen van het digitale (zelf)zorgmiddel in een
zelfstandig orgaan binnen de huidige organisatie
Thuisarts.nl en Apotheek.nl worden aangestuurd door een stuurgroep die het veld
breed vertegenwoordigt
•

•

•

Algemene
ledenvergadering

Dit governancemodel gaat uit van het inrichten van een zelfstandig orgaan met eigen
bevoegdheden dat alle activiteiten die samenhangen met de (door)ontwikkeling van
het digitale (zelf)zorgmiddel uitvoert. Dit zelfstandige orgaan wordt ondergebracht bij
een bestaande organisatie, bijvoorbeeld het NHG in het geval van Thuisarts.nl en de
KNMP in het geval van Apotheek.nl. Als voorbeeld is hiernaast de nieuwe
vereenvoudigde organisatie structuur van het NHG met Thuisarts.nl als zelfstandig
orgaan weergeven (figuur 4).
Het zelfstandige orgaan wordt functioneel en strategisch aangestuurd door een
stuurgroep. De stuurgroepleden vertegenwoordigen de veldpartijen en
patiënten/burgers. In het geval van Thuisarts.nl vertegenwoordigt de stuurgroep in
ieder geval het NHG, de FMS en de Patiëntenfederatie. Een beoogde
stuurgroepstructuur vergroot tevens het eigenaarschap van deze partijen doordat zij
een directe rol hebben bij de functionele aansturing van Thuisarts.nl. In het geval van
Apotheek.nl hebben in ieder geval de KNMP en de Patiëntenfederatie een rol in de
stuurgroep. Daarnaast is het in het geval van Financieringsmodel 1 aan te bevelen
om vertegenwoordigers van ZN, als financier van de activiteiten gericht op de
(door)ontwikkeling van het platform en inbedding in het zorglandschap, in de
stuurgroep te laten plaatsnemen.

Omdat bovenstaande organen met eigen bevoegdheden geen zelfstandige juridische
entiteiten zijn, loopt de financiering van en contractering ten behoeve vanThuisarts.nl
en Apotheek.nl via respectievelijk het NHG en de KNMP. (juridische relatie in figuur
5) Het NHG en de KNMP sluiten hiertoe een financieringsovereenkomst met de
financier(s) en/of ontvangen subsidies ten behoeve van Thuisarts.nl en Apotheek.nl.
Met functioneel aansturen door de stuurgroep wordt niet bedoeld het uitoefenen van
taken als werkgever. Omdat het onafhankelijke orgaan dat wordt aangestuurd door
de stuurgroep geen zelfstandige juridische entiteit is bestaat er geen arbeidsrelatie
tussen de stuurgroep(en) en de medewerkers van Thuisarts.nl en Apotheek.nl. Deze
medewerkers hebben een arbeidsovereenkomst met respectievelijk het NHG en de
KNMP.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Raad van Toezicht

Ondernemingsraad

Raad van Bestuur

Verenigingsraad

Stuurgroep
Functionele en
strategische aansturing

Bureauorganisatie het NHG

Thuisarts.nl

Figuur 5 – Voorbeeld: Vereenvoudigde nieuwe organisatiestructuur van het NHG

Document Classification: KPMG Public

55

Advies | Governance

Governancemodel1: onderbrengen van het digitale (zelf)zorgmiddel in een
zelfstandig orgaan binnen de huidige organisatie
Lessons learned: een vergelijkbare governance is geïmplementeerd in het kader
van kwaliteitsregistraties

Conclusie

•

Dit governancemodel is passend voor zowel financieringsmodel 1 als
financieringsmodel 2.

Een vergelijkbare governancestructuur is gekozen bij de inrichting van het Shared
Service Center Data Governance (‘SSC DG’) in het kader van kwaliteitsregistraties.
De partijen die het hoofdlijnenakkoord medisch-specialistische zorg hebben
ondertekend (‘HLA-partijen’) wensten samen te werken om te komen tot een efficiënt
werkende governance van kwaliteitsregistraties en de daaruit voortvloeiende
dataverzameling. Hiertoe hebben HLA-partijen een Datagovernancecommissie
ingesteld, die bij de uitoefening van haar taken wordt ondersteund door het SSC DG.

•

Het SSC DG is als zelfstandig orgaan met eigen bevoegdheden ondergebracht bij
een bestaande organisatie, stichting Dutch Hospital Data (‘DHD’). Het SSC DG wordt
functioneel aangestuurd door de Datagovernancecommissie. Een van de redenen om
het SSC DG onder te brengen bij DHD is zodat optimaal gebruik kan worden
gemaakt van beschikbare kennis en ervaring.

•

Het SSC DG is geen zelfstandige juridische entiteit en kan daarom ook geen
overeenkomsten sluiten met derde partijen, bijvoorbeeld financiers. Om nadere
uitvoering te kunnen geven aan de governance is er een
dienstverleningsovereenkomst tussen de Datagovernancecommissie en DHD tot
stand gekomen. Ook is er een financieringsovereenkomst tussen DHD en de
financier gesloten ten behoeven van de financiering van het SSC DG.

•

Ten aanzien van deze governancestructuur zijn in het Rapport Keuzekamp23 ook een
aantal aandachtspunten benoemd die ook voor dit advies relevant zijn:

Dit governancemodel kent een aantal voor- en nadelen. Een belangrijk voordeel van
dit governancemodel is dat gebruik gemaakt kan worden van bestaande kennis en
ondersteuning (ondersteunde medewerkers, infrastructuur etc.) van het NHG en de
KNMP. Daarnaast draagt de bredere vertegenwoordiging in de stuurgroep bij aan de
verdere inbedding van de digitale (zelf)zorgmiddelen in het bestaande zorglandschap.
Een nadeel van dit model is, is dat de onafhankelijke organen geen zelfstandige
juridische entiteiten zijn en dus ook geen financieringsovereenkomsten kunnen sluiten
en/of subsidieaanvragen kunnen doen. De financiering zal dan ook, net zoals in de
huidige situatie, via het NHG en de KNMP lopen. Om transparantie te waarborgen is
het van belang dat er voor Thuisarts.nl en Apotheek.nl een aparte begroting wordt
opgesteld en ter goedkeuring aan de stuurgroep wordt voorgelegd en dat er een
gescheiden boekhouding wordt gevoerd. Door functionele aansturing door een
stuurgroep kan worden voorkomen dat het eigen belang van het NHG en de KNMP
het algemene belang van respectievelijk Thuisarts.nl en Apotheek.nl blokkeert.
Tot slot is een ander mogelijk nadeel dat er geen formele gezagsverhoudingen
bestaan tussen de medewerkers van Thuisarts.nl en Apotheek.nl en de
stuurgroep(en). Hiertoe sluiten het NHG en de KNMP een (dienstverlenings)overeenkomst met de stuurgroep. De partijen die vertegenwoordigd zijn in de
stuurgroep wijzen hiervoor een penvoerder aan.

1. Het eigen belang van DHD dient niet het algemene belang te blokkeren. Om
die reden is ervoor gekozen dat besluitvorming ten aanzien van het SSC DG
is voorbehouden aan de Datagovernancecommissie.
2. De financiering van DHD dient transparant te zijn. DHD verricht ook andere
activiteiten als dataverwerker en met transparante financiering wordt geborgd
dat het speelveld voor DHD en andere dataverwerkers gelijk is.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

56

Advies | Governance

Governancemodel 2: onderbrengen van het digitale (zelf)zorgmiddel in een
zelfstandige entiteit
Thuisarts.nl en Apotheek.nl worden ondergebracht bij zelfstandige juridische
entiteiten

•

•

Dit governancemodel gaat uit van het op- en inrichten van een zelfstandig entiteit
voor de (door)ontwikkeling van het digitale (zelf)zorgmiddel. Dit betekent dat
Thuisarts.nl en Apotheek.nl worden ondergebracht in zelfstandige entiteiten en los
komen te staan van het NHG en de KNMP. Deze zelfstandige entiteiten sluiten zelf
financieringsovereenkomsten met financiers en doen zelf subsidieaanvragen.
Bij de vormgeving van de nieuwe entiteiten dient allereerst een rechtsvorm gekozen
te worden. De rechtsvorm dient aan te sluiten bij de missie en visie van de nieuwe
organisatie en de aard van de uit te voeren activiteiten. Daarnaast dient de gekozen
rechtsvorm te voldoen aan vooraf gestelde randvoorwaarden. De volgende
belangrijke randvoorwaarden kunnen op basis van de onderzoeks- en
interviewresultaten worden geïdentificeerd:
1. De betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van de aangeboden content wordt
geborgd. Dit betekent onder andere dat de content tot stand komt na een
zorgvuldig doorlopen proces en na validatie vanuit de beroepsgroep(en).

•

Na de rechtsvormkeuze volgt de inrichting van de governance, waaronder het bestuur
en toezicht van de nieuw te vormen entiteit(en). Zo zijn er verschillende
bestuursmodellen mogelijk, bijvoorbeeld een bestuur en raad van toezicht of een
algemeen en dagelijks bestuur. Daarnaast is het ook mogelijk om een raad van
advies in te stellen.

•

Omdat bredere vertegenwoordiging van het veld en patiënten/burgers een belangrijke
randvoorwaarde is, is het wenselijk om een raad van toezicht en (optioneel) een raad
van advies in te stellen. De leden van de raad van toezicht vertegenwoordigen VWS
en de veldpartijen en het patiënten/burger perspectief, bijvoorbeeld vanuit de
Patiëntenfederatie. Hieronder is een mogelijke governancestructuur voor een
stichting schematisch weergeven. De raad van advies heeft een expertfunctie,
waarbij vertegenwoordigers van belangrijke stakeholders zoals VWS, ZN, de NZa en
het ZIN het bestuur adviseert over onder andere de (door)ontwikkeling van de digitale
(zelf)zorgmiddelen, de inzet en toepassing van nieuwe technologieën en de wijze
waarop (verdere) inbedding in het zorglandschap gerealiseerd kan worden.

2. De entiteiten maken geen winst met de activiteiten die zij ontplooien.

•

3. Het veld en patiënten/burgers worden betrokken bij de (door)ontwikkeling van
het digitale (zelf)zorgmiddel, zodat verdere inbedding van het middel in het
zorglandschap en samenspraak met patiënten/burgers kan worden
gerealiseerd.

Raad van
Toezicht

De stichting is een vaak gekozen rechtsvorm voor maatschappelijke ondernemingen
in het (semi-) publieke domein. Mogelijk zijn ook andere rechtsvormen passend, dit
dient nader onderzocht te worden. Hierbij dient ook rekening te worden gehouden
met fiscale aspecten.

Raad van
Bestuur

Raad van
Advies

Clusters/afdelingen

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Figuur 6 – Schematische weergave mogelijke governancestructuur voor een stichting
Document Classification: KPMG Public

57

Advies | Governance

Governance model 2: onderbrengen van het digitale (zelf)zorgmiddel in een
zelfstandige entiteit
Conclusie
Dit governancemodel is passend voor financieringsmodel 1 en minder passend voor
financieringsmodel 2. Indien gekozen wordt voor financieringsmodel 2, Zvwbekostiging van digitale zelf(zorg)middelen, levert dit governancemodel een aantal
knelpunten op. De toerekening van de kosten voor Thuisarts.nl en de Apotheek.nl aan
bestaande zorgprestaties vindt plaats via de lidmaatschapsgelden van respectievelijk
het NHG en de KNMP. Indien Thuisarts.nl en Apotheek.nl worden ondergebracht in
zelfstandige juridische entiteiten, losstaand van het NHG en de KNMP, is het
construct van toerekening van kosten via de lidmaatschapsgelden niet mogelijk.
Dit governancemodel kent een aantal voordelen. Een belangrijk voordeel van dit
governancemodel is dat door het instellen van een raad van toezicht en optioneel een
raad van advies de veldpartijen en patiënten/burgers breed vertegenwoordigd worden.
Een ander voordeel is dat dit model aansluit bij de lijn die door Thuisarts.nl is ingezet.
Thuisarts.nl wenst door te ontwikkelen naar een zelfstandige juridische entiteit waarin
de veldpartijen en patiënten/burgers breed vertegenwoordigd zijn.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

58

06

Conclusie

Conclusie

De route naar structurele financiering is via de Zorgverzekeringswet met aanvullende
financiering vanuit ZN (financieringsmodel 2)
Conclusie
Voor structurele financiering wordt er geadviseerd om digitale (zelf)zorgmiddelen te
bekostigen op grond van de Zorgverzekeringswet met aanvullende financiering door
ZN (financieringsmodel 2). Echter, dit kan niet direct toegepast worden aangezien de
huidige Zorgverzekeringswet geen ruimte biedt voor de bekostiging van collectieve
vormen van preventie zorg. Daarom wordt er voor de korte termijn geadviseerd om
digitale (zelf)zorgmiddelen te bekostigen via financieringsmodel 1: een cofinancieringsstructuur door de overheid (via ZonMw), ZN en aanvullend door
zorgaanbieders, zodat er aangesloten wordt bij bestaande financieringsroutes. Er kan
dan voor de lange (en structurele) termijn gewerkt worden naar financieringsmodel 2.
Voor de governance past het onderbrengen van digitale (zelf)zorgmiddelen in een
zelfstandig orgaan binnen de huidige organisatie (governancemodel 1) in beide
financieringsmodellen. Er wordt daarom geadviseerd om deze governance structuur
op korte termijn aan te houden. Voor de lange termijn kan er gewerkt worden naar het
onderbrengen van digitale (zelf)zorgmiddelen in een zelfstandige entiteit
(governancemodel 2). Dit sluit nog steeds aan bij financieringsmodel 1, maar voor
financieringsmodel 2 levert dit een aantal knelpunten op, hoewel het wel aansluit bij
de huidige governance transitie die is ingezet voor Thuisarts.nl.

Structurele financiering

Korte termijn financiering

Governancemodel 1:
Zelfstandig orgaan binnen
huidige organisatie

Financieringsmodel 2:
Zorgverzekeringswet + ZN

Financieringsmodel 1:
Overheid (via ZonMW) +
ZN en zorgaanbieders

Governancemodel 2:
Onderbrengen in een
zelfstandig entiteit

Figuur 7 – Schematische weergave van de conclusie van dit onderzoek

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

60

07

Bijlage

Bijlage A

Bronvermelding
#

Bron

1

KPMG onderzoeksrapport: Technologische innovaties in de zorg (2022). Zie link.

2

KPMG onderzoeksrapport: Zorginnovatieverhalen - een verkenning van 4 innovatievoorbeelden in de zorg (2021). Zie link.

3

Apotheek.nl. Zie link.

4

knmp.nl – actueel nieuws. Zie link.

5

Rijksoverheid – Start alliantie medicatieveiligheid (2019) – Zie link.

6

Nivel – Informatiebehoeften van patiënten over geneesmiddelen (2016) – Zie link.

7

Smits M & Giesen P. Digitale zelftriage op de huisartsenpost 2022: Tweede meting van het gebruik, de effecten en kosten vande app “Moet ik naar de dokter?”. Nijmegen: IQ Healthcare, 2022.

8

Rijksoverheid – Rapport over het gebruik van digitale zorgtoepassingen in de huisartsgeneeskunde (2023). Zie link.

9

Interviews met vertegenwoordigers van Moet ik naar de dokter?.

10

Moetiknaardedokter.nl – informatie voor huisartsen. Zie link.

11

Moetiknaardedokter.nl – digitale zelftriage in uw dagpraktijk. Zie link.

12

Interviews met vertegenwoordigers van Thuisarts.nl.

13

Spoelman WA, Bonten TN, de Waal MWM, et al. Effect of an evidencebased website on healthcare usage: an interrupted time-series study. BMJ Open 2016;6:e013166.doi:10.1136/bmjopen-2016-013166. Zie link.

14

Evaluatie Thuisarts.nl: uitgevoerd door Flycatcher in opdracht van het NHG (2023).

15

Moreira, L. (2018), "Health literacy for people-centred care: Where do OECD countries stand?", OECD Health Working Papers, No. 107, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/d8494d3a-en. Zie link.

16

OECD International Network on Financial Education - Revised Report on Resources for National Strategies on Financial Literacy (2022). Zie link.

17

Ecorys – Evaluatie functioneren Milieu Centraal in opdracht van Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (2021). Zie link.

18

NZa – Wegwijzer innovatie en preventie in de eerstelijnszorg (2023). Zie link.

19

Rijksoverheid – Wat is preventie? (2023). Zie link.

20

Innovatieroutes in de zorg. Zie link.

21

Advies van Verlaak Legal in opdracht van het NHG met betrekking tot een staatssteuntoets voor Thuisarts.nl van d.d. 4 maart 2023.

22

Zorginstituut Nederland – Rapport over Preventie in de Zorgverzekeringswet opnieuw ontleed (2023). Zie link.

23

Rijksoverheid – Een programma voor regie op kwaliteitsregistraties en verbetering van datagovernance (2020). Zie link.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

62

Bijlage B

Algemene conclusie: er is meer onderzoek nodig naar het effect, de betrouwbaarheid
en de aansprakelijkheid van alle Nederlandse digitale (zelf)triagemiddelen
Dit onderzoek heeft geleid tot meerdere resultaten omtrent digitale (zelf)zorgmiddelen, in
het bijzonder voor digitale (triage)middelen. Dit betreffen digitale (zelf)zorgmiddelen die
zich focussen op triage, zoals MINDD, maar dus niet Thuisarts.nl, Apotheek.nl en
Gezondheidsplein.nl. Er is geconstateerd dat er meer onderzoek nodig is naar de
effectiviteit, de betrouwbaarheid en de aansprakelijkheid van digitale triage. Deze
conclusie heeft niet uitsluitend betrekking op MINDD, maar is een algemene conclusie
over digitale (zelf)triagemiddelen in Nederland.

Aansprakelijkheid
De eindverantwoordelijkheid bij digitale (zelf)triagemiddelen ligt niet volledig bij de
gebruiker. De aanbieders hebben op gebieden juridische aansprakelijkheid en lopen
daarmee risico. Het is belangrijk om te benoemen dat aansprakelijkheidsrisico’s beperkt
kunnen worden (en praktijken zich daar goed tegen kunnen verzekeren), maar nooit
helemaal kunnen worden voorkomen.

Effectiviteit
Stichting NTS is bezorgd over de effectiviteit van de huidige geboden zorgadviezen ten
aanzien van digitale (zelf)triagemiddelen. Er zijn namelijk discrepanties tussen de NTSrichtlijnen en wat deze digitale (zelf)triagemiddelen aanbieden, zoals de
temperatuurcriteria voor koorts. Stichting NTS heeft bijvoorbeeld bepaald dat er wordt
gesproken van koorts bij een lichaamstemperatuur > 38 graden Celsius. Een aantal
digitale (zelf)triagemiddelen spreken al van koorts bij een lichaamstemperatuur >37, 37.5
graden Celsius. Hiermee wordt niet alleen afgeweken van de NTS-richtlijnen, maar
wordt mogelijk dus ook niet het doel bereikt om de druk op de zorg te verlagen.
Betrouwbaarheid
De drie partijen vanuit de spoedzorgketen (huisartsen, ambulancezorg en de spoedzorg)
hebben recent toestemming gegeven om content voor ‘leken’ / burgers voor zelftriage te
gaan ontwikkelen. Stichting NTS gaat deze content ontwikkelen en verwacht hier
ongeveer 1,5 jaar of langer mee bezig te zijn. Dit zou een grote stap zijn omtrent de
betrouwbaarheid van de digitale (zelf)triagemiddelen in Nederland. Logischerwijs zijn de
digitale (zelf)triagemiddelen (welke private marktpartijen zijn) hierin geïnteresseerd,
aangezien zij op deze manier wel een NTS-keurmerk kunnen verkrijgen, mits zij aan de
eisen hiervan voldoen.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

63

Bijlage C

Interviewleidraadmet veldpartijen[1/2]
Algemene informatie

3. Inbedding in het zorgproces en samenwerking met zorgverleners

• Kunt u ons wat meer vertellen over [XXX] en de belangrijkste doelstellingen van
het initiatief?

• In hoeverre sluit uw initiatief aan bij de werkprocessen van (huis)artsen en andere
zorgverleners?

• Wat zijn de belangrijkste functies en kenmerken van [XXX].

• Hoe is de acceptatie en adoptie van uw digitale (zelf)zorghulpmiddel onder
zorgverleners? Zijn er specifieke maatregelen genomen om de acceptatie te
bevorderen?

1. Betrouwbaarheid van data

• Hoe waarborgt uw initiatief de privacy van de gebruikersgegevens?
• Kunt u ons informeren over eventuele kwalificaties of certificeringen die uw digitale
(zelf)zorgmiddel heeft ontvangen om de kwaliteit en betrouwbaarheid van de
verstrekte informatie te waarborgen?
• In welke mate vinden er processen plaats om de actualiteit en consistentie van de
data binnen uw platform te controleren en bij te werken?

• Waar worden de gegevens en informatie van het hulpmiddel vandaan gehaald en
op welke manier wordt de betrouwbaarheid en herkomst van de gebruikte bronnen
en referenties binnen uw digitale (zelf)zorgmiddel geëvalueerd en gewaarborgd?
2. Dienstverlening aan gebruikers
• In hoeverre is het hulpmiddel gebruikersvriendelijk voor patiënten en hoe wordt
hierop gereflecteerd?
• In welke mate biedt uw initiatief functionaliteiten en mogelijkheden om de
toepasbaarheid voor verschillende doelgroepen (taalvaardigheid, leeftijdsgroepen
etc.) te vergroten?
• Welke doelgroepen maken momenteel het meest gebruik van uw digitale
(zelf)zorgmiddel en welke groepen blijven mogelijk nog achter? Wat zijn de
redenen hiervoor?

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

• In hoeverre ondersteunt uw digitale (zelf)zorghulpmiddel zorgverleners en draagt
het bij aan het verlichten van hun werklast?
• Hoe worden zorgverleners betrokken bij de (door)ontwikkeling en verbetering van
uw digitale (zelf)zorghulpmiddel?
• In hoeverre draagt het hulpmiddel bij aan vermindering van het aantal
huisartsbezoeken?

• In hoeverre draagt het initiatief bij aan de juiste zorg op de juiste plek?
4. Adoptie door gebruikers
• Hoeveel gebruikers heeft uw digitale (zelf)zorghulpmiddel momenteel? Kunt u iets
vertellen over de groei van het gebruikersbestand in de afgelopen periode?
• Welke strategieën en maatregelen heeft uw digitale (zelf)zorgmiddel
geïmplementeerd om de adoptie te stimuleren en gebruikers aan te moedigen om
het middel te gebruiken?
• Wat zijn de belangrijkste factoren die de adoptie van uw digitale (zelf)zorgmiddel
beïnvloeden? Denk hierbij aan aspecten zoals gebruikersgemak, bekendheid,
vertrouwen en eventuele drempels.

Document Classification: KPMG Public

64

Bijlage C

Interviewleidraadmet veldpartijen[2/2]
5. Doorontwikkeling patiënt
• In welke mate worden patiënten betrokken in het (door)ontwikkelingsproces van
uw digitale (zelf)zorgmiddel?
• Hoe worden patiënten betrokken bij het testen en valideren van nieuwe
functionaliteiten of updates van het digitale (zelf)zorgmiddel?

• Kunt u voorbeelden geven van situaties waarin feedback of suggesties van
patiënten hebben geleid tot aanpassingen of verbeteringen in het digitale
(zelf)zorgmiddel? Hoe wordt er omgegaan met deze input?
• Hoe wordt er rekening gehouden met de diversiteit aan behoeften en voorkeuren
van patiënten tijdens het (door)ontwikkelingsproces?
6. Samenhang met andere zorgtools / keuze informatie
• Kunt u beschrijven in hoeverre uw digitale (zelf)zorgmiddel samenwerkt met
andere bestaande zorgtools of -systemen? Welke specifieke integraties of
koppelingen zijn er?
• In hoeverre verwijst uw digitale (zelf)zorgmiddel gebruikers door naar andere
relevante informatiebronnen of zorgtools?
• Wat zijn uw plannen of visie voor toekomstige samenwerking met andere
zorgtools? Zijn er specifieke ontwikkelingen of innovaties waar u naar streeft om
de samenhang verder te verbeteren?
7. Governance en samenwerking private partijen
• Welke partij(en) hebben een rol in de governance van het (zelf) zorgmiddel?
• Kunt u een korte toelichting geven op hoe de samenwerking in de governance
en/of eigenaarschap er uitziet?
• Waar ervaart u successen of barrières in de governance waar het gezamenlijke
aansturing betreft? (Bijvoorbeeld door gedeeld eigenaarschap met zorgpartijen,
samenwerkingen in de regio, gebruikersverenigingen, etc.)
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

• Waarin ziet u kansen voor VWS in het bijdragen aan een meer passende
governance voor digitale (zelf)zorgmiddelen?
• Hoe heeft u de samenwerking met klanten en partners ingevuld?
-

Hoe ervaart u de aansluiting in werkwijzen met klanten (bijv. Agile
ontwikkelprocessen en watervalprojecten met klanten), eventuele barrières in
de samenwerking en/of in het ophalen van behoeften bij klanten?

-

Hoe wordt de verbinding met klanten en partners ingevuld op operationeel,
tactisch en strategisch niveau?

8. Financiering
• Op welke wijze(n) wordt het (zelf) zorgmiddel gefinancierd?
• Is er sprake van publieke financiering, private financiering of een combinatie van
beide?
• Is de (structurele) bekostiging van het digitale (zelf)zorgmiddel momenteel
geregeld? Zo ja, hoe?
• Wat zijn de belangrijkste uitdagingen of knelpunten met betrekking tot de
financiering en/of bekostiging van het digitale (zelf)zorgmiddel? Zijn er
bijvoorbeeld onzekerheden over de duurzaamheid van de financieringsbronnen of
eventuele afhankelijkheid van subsidies?
• Zijn er processen of mechanismen om ervoor te zorgen dat de financiering
adequaat wordt beheerd en verdeeld over relevante stakeholders?
• Wat is de visie van uw initiatief op de rol van VWS in het bevorderen van digitale
(zelf)zorgmiddelen?
• In hoeverre is uw initiatief afhankelijk van publieke financiering en bekostiging om
duurzaam te blijven functioneren en groeien?

• Wat zijn de mogelijke voordelen en meerwaarde van publieke (co-) financiering
door VWS voor het digitale (zelf)zorgmiddel, bijvoorbeeld in termen van
schaalbaarheid, bereik, kwaliteit of innovatie?
Document Classification: KPMG Public

65

Bijlage D

Interviewleidraadmet experts
1. Algemene informatie

3. Governance

• In hoeverre is [XXX] momenteel bezig met digitale (zelf)zorgmiddelen voor o.a. het
stimuleren van zorginnovatie?

• Waarin ziet u kansen voor [XXX] in het bijdragen aan een meer passende
governance voor digitale (zelf)zorgmiddelen?

• In hoeverre is [XXX] momenteel bezig met digitale (zelf)zorgmiddelen voor o.a. de
ontwikkeling van tarieven?

• Welke mogelijkheden en onmogelijkheden ziet [XXX] om doorontwikkeling van
digitale (zelf)zorgmiddelen binnen de Wmg van het huidige zorgstelsel te
realiseren en welke wijzigingen in wet- en regelgeving zijn hiervoor nodig?

• In hoeverre is [XXX] momenteel bezig met digitale (zelf)zorgmiddelen voor o.a. het
pakketbeheer?

• Waarin ziet u kansen voor VWS en andere overheidspartijen in het bijdragen aan
een meer passende governance voor digitale zelfzorgmiddelen?

2. Financiering
• Welke mogelijkheden ziet [XXX] voor bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen
binnen de Zvw?
• Wat zijn de belangrijkste uitdagingen of knelpunten met betrekking tot de
financiering en/of (Zvw) bekostiging van digitale (zelf)zorgmiddelen? Zijn er
bijvoorbeeld onzekerheden over de duurzaamheid van de financieringsbronnen of
eventuele afhankelijkheid van subsidies?

4. Randvoorwaarden
•

Welke randvoorwaarden zijn er vanuit [XXX] nodig voor de doorontwikkeling en
inbedding van digitale (zelf)zorgmiddelen in Nederland?

• Wat is de visie van [XXX] op de rol van VWS in het bevorderen van digitale
(zelf)zorgmiddelen?
• Wat zijn de mogelijke voordelen en meerwaarde van publieke (co-) financiering
door VWS voor digitale zelfzorgmiddelen, bijvoorbeeld in termen van
schaalbaarheid, bereik, kwaliteit of innovatie?

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

66

Contact

Hylke Kingma

Maartje Basten

Anouk Atema

Dennis van der Windt

Partner

Senior Consultant

Manager

Consultant

Digital Strategy Group - Digital Health

Digital Strategy Group - Digital Health

Digital Law – Health and Life Sciences

Digital Strategy Group - Digital Health

KPMG Nederland

KPMG Nederland

KPMG Nederland

KPMG Nederland

kingma.hylke@kpmg.nl

basten.maartje@kpmg.nl

atema.anouk@kpmg.nl

vanderwindt.dennis@kpmg.nl

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Document Classification: KPMG Public

67

kpmg.com/socialmedia

© 2023 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die
verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit. Alle rechten voorbehouden.
De naam KPMG en het logo zijn geregistreerde merken die onder licentie worden gebruikt door de zelfstandige ondernemingen die
lid zijn van de wereldwijde KPMG organisatie.
Document Classification: KPMG Public