Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2267
Vragen van de leden Bikker, Drost (beiden ChristenUnie), Stoffer (SGP),
Pouw-Verweij (JA21) en Palland (CDA) aan de Ministers van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Primair en Voortgezet Onderwijs en
de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de
beeldvorming van leven met Down Syndroom (ingezonden 13 februari 2023).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs (ontvangen 13 april
2023).
Vraag 1
Bent u bekend met de artikelen «Geschokte reacties om gedeelte in biologieboek over downsyndroom» en «Uitgeverij Noordhoff schrapt artikel over
downsyndroom»?1, 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u zich voorstellen dat ouders en kinderen met Downsyndroom zich
gekwetst voelen door deze passage, hoewel de betreffende passage niet
wordt opgenomen in het lesmateriaal en ouders daar opgelucht over zijn?
Antwoord 2
Ja, ik kan me voorstellen dat mensen zich gekwetst voelen door deze
passage.
Uitgeverij Noordhoff heeft aangegeven dat zij de passage inmiddels heeft
ingetrokken en Noordhoff heeft excuses aangeboden. Overigens ging het in
deze zaak niet om een passage in lesmateriaal, maar om een inleiding op een
toetsvraag waar leerlingen op moesten reflecteren.

1

Reformatorisch Dagblad, 8 februari 2023, «Geschokte reacties om gedeelte in biologieboek
over downsyndroom» (https://www.rd.nl/artikel/1008463-geschokte-reacties-om-gedeelte-inbiologieboek-over-downsyndroom)
2
Reformatorisch Dagblad, 10 februari 2023, «Uitgeverij Noordhoff schrapt artikel over downsyndroom» (https://www.rd.nl/artikel/1008769-uitgeverij-noordhoff-schrapt-artikel-overdownsyndroom)

ah-tk-20222023-2267
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe verhouden zich dergelijke gedeeltes tot artikel 1 van de Grondwet,
waarin de gelijke behandeling van mensen met een handicap binnenkort zelfs
expliciet verankerd wordt? Vindt u het verenigbaar met de kernwaarden van
de democratische rechtsstaat als zulke opvattingen over mensen met een
handicap in het onderwijs onweersproken blijven?
Antwoord 3
Mensen met het syndroom van Down hebben een volwaardige positie in
onze maatschappij. De betreffende passage was, zo stelt uitgeverij Noordhoff
in de artikelen, bedoeld om leerlingen te leren informatie te interpreteren en
te beredeneren. Daarbij is het van groot belang onderwerpen te kunnen
behandelen waarover verschillend wordt gedacht. Een uitgever mag er dus
ook voor kiezen een dergelijke passage te gebruiken in een vraag. Uitgevers
zijn zelf verantwoordelijk voor het lesmateriaal dat ze ontwikkelen. De
opvatting van de arts in de betreffende passage weerspiegelt dus niet de
opvatting van de uitgever. Scholen zijn zelf verantwoordelijk voor de keuze en
inzet van lesmateriaal.
Scholen hebben tegelijkertijd wel altijd de verplichting actief de basiswaarden
van de democratische rechtstaat te bevorderen. Dat betekent dat een docent
ook altijd moet vertellen dat het recht op gelijke behandeling een grondrecht
is. En in de praktijk dient lesmateriaal – van welke aard dan ook – altijd
binnen de context van de specifieke les ingezet te worden.
Vraag 4
Op welke wijze wordt het gesprek met leerlingen in de klas op basis van deze
passage in een veilige sfeer gevoerd over passend en inclusief onderwijs en
een inclusieve samenleving, bedenkend dat leerlingen zelf of hun broertje of
zusje het Downsyndroom kunnen hebben? Op welke manier krijgt de brede
reikwijdte van het recht op leven uit artikel 2 van het Europees Verdrag voor
de Rechten van de Mens (EVRM) hierin een plek?
Antwoord 4
Scholen in het funderend onderwijs hebben de wettelijke opdracht om de
basiswaarden van de democratische rechtsstaat actief te bevorderen. Dat
heeft onder andere betrekking op het tegengaan van discriminatie en het
bevorderen van verdraagzaamheid, ook ten aanzien van personen met een
handicap. Het recht op leven, zoals dat in het EVRM is verankerd, kan via
deze basiswaarden aan bod komen in het onderwijs. Daarnaast hebben
scholen de plicht om zorg te dragen voor een vrij en veilig schoolklimaat. Dat
heeft betrekking op iedere leerling, ongeacht eventuele beperking. Daarnaast
hebben scholen de opdracht leerlingen kritisch te leren denken, reflecteren en
handelen. Daar mogen ook «schurende» opvattingen bij gebruikt worden.
Vraag 5
Op welke manier verhoudt een dergelijke kwetsende passage in lesmateriaal
zich tot de waarde van een inclusieve samenleving waar scholieren in
onderwezen worden? Doet een dergelijke passage voldoende recht aan de
overkoepelende waarde van de menselijke waardigheid die het uitgangspunt
vormt van de wettelijke burgerschapsopdracht?
Antwoord 5
Het kabinet vindt het belangrijk dat jongeren samen opgroeien, samen leren
en met respect en tolerantie met elkaar omgaan. Om zo te ervaren dat
iedereen anders is en anders denkt, en dat iedereen gelijkwaardig is en dus
ook zo behandeld moet worden. Dat hoopt dit kabinet middels inclusief
onderwijs te stimuleren. Zo draagt inclusief onderwijs bij aan gelijkwaardige
behandeling en gelijkwaardige deelname aan de samenleving.
Daarbij moeten scholen, zoals in het antwoord op vraag 4 aangegeven, er te
allen tijde voor zorgen dat leerlingen zich vrij en veilig kunnen voelen en dat
ze de basiswaarden van de democratische rechtstaat actief bevorderen. De
drie basiswaarden van de rechtstaat vormen de basis voor een veilige
schoolcultuur. Daarnaast mogen scholen op basis van een eigen levensovertuiging invulling geven aan het onderwijs, zolang dat niet in strijd is met de
basiswaarden van de democratische rechtstaat en geen andere wetten op het
gebied van non-discriminatie overtreedt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Zoals in vraag 2 gezegd heeft uitgeverij Noordhoff aangegeven dat zij de
passage inmiddels heeft ingetrokken en Noordhoff heeft excuses aangeboden. Overigens ging het in deze zaak niet om een passage in lesmateriaal,
maar om een inleiding op een toets vraag waar leerlingen op moesten
reflecteren.
Vraag 6
Wat is de visie van het kabinet op de plek en waarde van kinderen met
Downsyndroom of andere verstandelijke beperkingen? Welke beleidsinzet
pleegt u om deze visie te realiseren?
Antwoord 6
Alle mensen met een beperking hebben recht op gelijke behandeling en
gelijkwaardig meedoen (VN-verdrag voor de rechten van personen met een
Handicap). Dit geldt ook voor kinderen met het downsyndroom of een andere
verstandelijke beperking: zij hebben recht om op gelijke voet mee te kunnen
doen met andere kinderen. Deze visie is en wordt vertaald in wet- en
regelgeving (waaronder de Wet gelijke behandeling handicap of chronische
ziekte (Wgbh/cz)) en programma’s zoals Volwaardig Leven (2019–2021) en
diens opvolger de Toekomstagenda Gehandicaptenzorg en het programma
Zorg voor de Jeugd (2018–2021).
Gelijkwaardig meedoen gaat niet alleen over de (toegang tot) zorg- en
ondersteuning maar juist over alle levensdomeinen die van belang zijn voor
kinderen en volwassenen met een beperking. Van (passend) onderwijs tot
werkgelegenheid en van toegankelijke recreatieve en sportieve voorzieningen
tot vervoer. Op al deze thema’s werkt het kabinet samen met alle betrokken
partijen om bovenstaande visie te verwezenlijken.
Vraag 7
Welke inzet pleegt u om ouders met een ongunstige testuitslag goed te laten
begeleiden in het nemen van een geïnformeerde keuze over de continuering
van de zwangerschap?
Antwoord 7
Alle zwangere vrouwen in Nederland die geïnformeerd willen worden over
prenatale screening krijgen een waardevrij counselingsgesprek met een
speciaal hiervoor opgeleide verloskundig zorgverlener aangeboden. In dit
gesprek worden vrouwen geïnformeerd over prenatale screening waarbij er
ook aandacht is voor mogelijke uitslagen van de prenatale screening en voor
het leven met een kind met één van de aandoeningen (down-, edwards-,
patausyndroom). Deze counseling valt onder de prenatale screening en gaat
over alle onderdelen van de prenatale screening (NIPT, 13- en 20-wekenecho).
Bij een ongunstige testuitslag informeert de zorgverlener de zwangere en
verwijst de zwangere door voor een gesprek in een Centrum voor Prenatale
Diagnostiek (PND-centrum), waar eventueel vervolgdiagnostiek kan plaatsvinden om de ongunstige testuitslag te bevestigen. Op dat moment valt de
begeleiding van de zwangere onder de zorgverzekeringswet. Als het
vervolgonderzoek aangeeft dat sprake is van een aandoening of een
lichamelijke afwijking (in het geval van een echo) bij het kind dan krijgt de
zwangere een uitgebreid gesprek met bijvoorbeeld een gynaecoloog, een
klinisch geneticus of een kinderarts. In dat gesprek wordt onder meer verteld
over de aandoening of afwijking van het kind en wat dit betekent, wat de
verwachte kwaliteit van leven is met deze afwijking, welke behandelmogelijkheden er zijn, hoe oud het kind kan worden en welke beslissingen de
zwangere kan nemen. Aanvullend kan de zwangere ervoor kiezen om
bijvoorbeeld met de huisarts, maatschappelijk werker of patiëntenorganisaties
te praten. Sommige mensen waarvan het kind mogelijk het downsyndroom
heeft, hebben behoefte aan meer informatie. Zij kunnen worden verwezen
naar de down poli. Daar werken artsen die alleen kinderen met het downsyndroom zien. Deze artsen hebben naast oog voor de medische kant van het
downsyndroom ook aandacht voor bijvoorbeeld de psychosociale problematiek die bij deze kinderen kan voorkomen. Het is dus (mede) afhankelijk van
de informatiebehoefte van ouders met wie zij contact hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 8
Welke vorderingen maakt de programmacommissie van het RIVM ten
behoeve van het reguliere programma prenatale screening om verloskundigen en gynaecologen beter op te leiden in de te geven voorlichting over het
Downsyndroom?
Antwoord 8
Het doel van het prenatale counselingsgesprek is de zwangere (en haar
partner) te begeleiden om een weloverwogen geïnformeerde beslissing te
nemen over het wel of niet laten uitvoeren van prenatale screening. De
counselor begeleidt een zwangere zodat zij de informatie, inclusief de
mogelijke uitslagen, begrijpt en kan wegen. Hierbij wordt aangesloten wat de
zwangere al weet of nog wil weten. De counselor zal onder meer vertellen
over de aandoeningen waar prenatale screening zich op richt. In het geval
van de NIPT gaat dit over down-, edwards- en patausyndroom en eventuele
nevenbevindingen. De counseling is in deze fase dus niet alleen gericht op
het downsyndroom maar heeft een bredere insteek, namelijk het geven van
die informatie die de zwangere in staat stelt een weloverwogen keuze te
maken om wel of niet deel te nemen aan prenatale screening. Mocht de
zwangere meer voorlichting willen krijgen over het downsyndroom dan zal de
counselor de zwangere in contact brengen met de juiste persoon en/of
organisatie die deze voorlichting kan geven.
Het klopt dat in de aanloop naar 1 april 2023, de datum waarop de NIPT
onderdeel is van het reguliere programma prenatale screening, onder regie
van het RIVM-Centrum voor Bevolkingsonderzoek gewerkt is aan de scholing
voor counselors. Zo is bijvoorbeeld de e-learning vernieuwd. In deze
vernieuwde e-learning staan de bekwaamheden van counselors centraal. Dit
om de zwangere goed te kunnen begeleiden bij het maken van een geïnformeerde keuze. De e-learning biedt naast gesprekstechnieken ook feitenkennis
over de onderzoeken, aandoeningen en juridische kaders. Counselors
prenatale screening zijn verplicht deze e-learning te volgen.
In het geval de zwangere een afwijkende testuitslag krijgt, is de counseling
aan zorgpartijen en kan de zwangere terecht bij een PND-centrum waar de
vervolgdiagnostiek plaatsvindt. Daarnaast kan de zwangere terecht bij een
maatschappelijk werker, psycholoog en patiëntenorganisaties, maar bijvoorbeeld ook bij de down poli. Deze counseling is echter geen onderdeel meer
van het landelijke programma prenatale screening, onder regie van het RIVM.
Zie ook mijn antwoord bij vraag 7. Een goede ondersteuning van zwangeren
en hun partners bij een afwijkende uitslag vind ik belangrijk. Ook dat zij
hierbij de weg kunnen vinden naar onder meer patiëntenorganisaties als de
zwangere daar behoefte aan heeft. Daarom heb ik in het kader van de
begrotingsbehandeling 2023 (Kamerstuk 36 200-XVI) toegezegd het gesprek
met ouderverenigingen te zullen voeren over de begeleiding van zwangeren
en hun partners bij een afwijkende uitslag en eventuele knelpunten daaromtrent. Deze gesprekken vinden op korte termijn plaats.
Vraag 9
Bent u van plan om te evalueren wat de invloed is van de wijziging van
bekostiging van de prenatale screening die per 1 april 2023 ingaat op
zwangerschapsafbrekingen en op geboortes van kinderen met het Downsyndroom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Ik sta altijd open voor maatschappelijke signalen naar aanleiding van
bekostigingswijzigingen, maar een onderzoek ligt niet voor de hand. Voorop
staat dat iedereen in deze maatschappij welkom is en dat iedere zwangere de
vrijheid heeft, na een afwijkende uitslag van prenatale screening, ervoor te
kiezen een kind met ziekte of een syndroom ter wereld te laten komen. Dit is
een keuze op basis van persoonlijke overwegingen die per individu heel
verschillend kunnen zijn. Daar komt bij dat, onder meer vanwege privacyoverwegingen, het niet is aangewezen om in de registratie de beweegredenen
van een zwangerschapsafbreking op te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 10
Op welke manier zet u zich ervoor in dat ouders en kinderen met het
syndroom van Down volledig en volwaardig mee kunnen doen aan de
samenleving? Welke financiële, administratieve en praktische drempels die zij
ervaren in bijvoorbeeld het aanvragen van zorg, hulpmiddelen, het combineren van zorg en werk kunt u beslechten?
Antwoord 10
Zoals onder vraag 6 omschreven, wordt de visie van het kabinet vertaald in
wet- en regelgeving en diverse programma’s. Voorbeeld van een concrete
actie is het experiment onderwijszorgarrangementen (start januari 2023),
waarin ruimte wordt geboden om meer maatwerk te kunnen bieden aan
kinderen met een complexe ondersteuningsbehoefte op het gebied van
onderwijs en zorg. Een ander voorbeeld is de subsidie aan Stichting Werk en
Mantelzorg. Deze stichting helpt werkgevers om in de organisatie of het
bedrijf rekening met mantelzorgers te houden, zodat zij de combinatie werk
en zorg beter kunnen volhouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5