Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

30 234

Toekomstig sportbeleid

Nr. 115

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 oktober 2014
Met deze brief wil ik u informeren over de voortgang van het actieplan
«Naar een Veiliger Sportklimaat»(VSK). Bijgevoegd treft u het rapport
«Monitor Veilig Sportklimaat» en de handreiking Veiligheidsbeleid van
VeiligheidNL en de KNVB, waarover ik u in deze brief op hoofdlijnen zal
informeren1.
1. Inleiding
In 2011 ben ik in samenwerking met NOC*NSF, de sportbonden, het
Ministerie van Veiligheid en Justitie, de politie en gemeenten het actieplan
«Naar een Veiliger Sportklimaat′gestart met als doel dat iedereen met
plezier kan sporten zonder geweld of intimidatie. Het actieplan bestaat uit
verschillende onderdelen, zoals: aansluiting van de sport bij lokaal
veiligheidsbeleid, activiteiten gericht op vrijwilligers en maatregelen
gericht op tuchtrecht, spelregels en excessen. Het afgelopen jaar zijn
flinke stappen gezet met de uitvoering van het actieplan. Hierbij zijn twee
extra intensiveringen van start gegaan. Enerzijds betreft dit een ketenaanpak voor sportverenigingen om verenigingen inzicht te geven in de
veiligheidssituatie en- beleving binnen de vereniging en de actoren in de
omgeving. Daarnaast is Tv-Sportplezier geïntroduceerd. Tv-Sportplezier
richt zich op ouders om hen bewust te maken van de invloed die zij
hebben langs de lijn.
Ondanks de ingezette acties, ben ik me ervan bewust dat geweld op het
sportveld niet volledig kan worden uitgebannen. Hieronder licht ik de
voornaamste resultaten van het afgelopen jaar nader toe met betrekking
tot de sportbrede aanpak, sport en veiligheid op lokaal niveau, excessen,
de rol van ouders en de inzet van rolmodellen. Tenslotte ga ik in op de
belangrijkste conclusies uit de VSK monitor.

1

kst-30234-115
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 115

1

2. Sportbrede aanpak
De sportsector is de primaire verantwoordelijke om een veilig sportklimaat te realiseren. De sector treft zelf dan ook een groot aantal
maatregelen, van preventie tot repressie, om de veiligheid binnen
sportverenigingen te verbeteren.
De rol van ouders in de sport en de lokale ketenaanpak rondom sportverenigingen zijn de belangrijkste intensiveringen van het afgelopen jaar.
Week van de scheidsrechter
Van 4 tot en met 12 oktober jongstleden was de Week van de Scheidsrechter. Deze week stond in het teken van het uitspreken van waardering
voor onze scheidsrechters. Vanuit bonden en verenigingen werden de
mooiste initiatieven bedacht om de scheidsrechter extra in het zonnetje te
zetten. Met de hashtag #scheidsbedankt, die sportbreed werd omarmd,
verschenen honderden enthousiaste tweets. Variërend van verenigingen
tot spelers en collega’s in verschillende sporttakken die hun scheidsrechter bedankten met taart, bloemen of een cadeaubon.
Spelregelbewijs
In het afgelopen jaar is ook ingezet op de vergroting van spelregelkennis,
omgang met spelregels en het «updaten» van de spelregels. Naar het
voorbeeld van hockey stelt voetbal het spelregelbewijs verplicht voor
tweedejaars B-junioren vanaf het huidige seizoen en werken basketbal,
handbal en volleybal aan een verplichtstelling met behulp van de online
spelregelmodule sportmasterz, zie bijvoorbeeld www.voetbalmasterz.nl.
Maatregelen binnen het voetbal
De maatregelen die de KNVB heeft getroffen om geweld op en rond het
voetbalveld te bestrijden, zijn een samenspel van preventie en repressie:
ondersteunen waar het kan en straffen waar het moet. KNVB heeft in
eerste instantie diverse activiteiten uitgezet om bewustwording te creëren
en ervaring op te doen met datgene wat werkt. Op basis van deze
ervaringen zal de komende jaren gefocust worden op datgene wat werkt
zoals de weerbaarheidtraining voor scheidsrechters.
3. Sport en veiligheid op lokaal niveau
Een veilig sportklimaat is de verantwoordelijkheid van álle betrokkenen.
Dus van de sporters, ouders, trainers, coaches, arbitrage en het bestuur
van de vereniging. Maar ook lokale partners, zoals welzijnsorganisaties,
scholen, Centra voor Jeugd en Gezin, gemeenten en de politie spelen
hierbij een belangrijke rol. Samenwerking is essentieel, alleen dan kan een
veiliger sportklimaat worden gerealiseerd.
Veiligheidsanalyses Halt en KNVB
In navolging van de pilot die in 2013 succesvol is uitgevoerd bij drie
verenigingen, ondersteunen Halt en de KNVB op dit moment 50 verenigingen per jaar bij het creëren van een veilig en sociaal sportklimaat. Zij
doen dit door veiligheidsanalyses uit te voeren. Jeugdspelers, ouders,
vrijwilligers, bestuur en externe partners zijn aan zet en zij worden
nadrukkelijk betrokken bij deze analyses. In themabijeenkomsten en op
wedstrijd- en trainingsdagen wordt met elkaar gesproken over onderwerpen zoals voorbeeldgedrag, aanspreekcultuur en agressie. Gekeken
wordt naar welke verwachtingen er leven en gezamenlijk worden regels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 115

2

bepaald, bijvoorbeeld hoe er wordt ingegrepen indien grensoverschrijdend gedrag zich toch voordoet.
Na de veiligheidsanalyse krijgt de vereniging van Halt en de KNVB een
advies op maat dat inzicht geeft in de veiligheidssituatie en -beleving
binnen de vereniging. Onderdeel van het advies zijn concrete tips voor
aanvullende activiteiten die de vereniging samen met lokale partners,
zoals bijvoorbeeld een gemeente, kan inzetten om de veiligheid op en
rond de vereniging te bevorderen. De opgedane ervaringen worden in
samenwerking met de VNG en VSG ook verspreid naar andere
gemeenten.
In opdracht van VWS heeft VeiligheidNL in samenwerking met KNVB en
Halt, ter ondersteuning van dit traject, een handreiking voor veiligheidsbeleid en een incidentenprotocol opgesteld. In 2015 zal de KNVB deze bij
de verenigingen die nog een verouderd of geen veiligheidsprotocol
hebben onder de aandacht brengen.
Daarnaast hebben KNVB en Halt de mogelijkheden verkend om de
Halt-afdoening in te zetten binnen het tuchtrecht van het voetbal. Dit heeft
geresulteerd in de interventie «Sport en gedrag». De interventie kent drie
fasen, in de eerste fase vindt een startgesprek plaats met de speler en de
ouders. Tijdens deze eerste fase maakt de speler een profiel van zichzelf.
Op deze manier wordt de speler bewust van wat hij heeft gedaan. De
tweede fase bestaat uit het oefenen en voeren van een excuusgesprek. De
voetballer moet een excuusgesprek voeren met diegene tegen wie hij de
overtreding beging. Ook moet de jongere een leeropdracht uitvoeren,
bijvoorbeeld het geven van een presentatie over gedragsregels bij de
eigen voetbalvereniging. Tot slot evalueert de voetballer in de laatste fase
het traject met een medewerker van Halt en stelt op basis van het
eindgesprek een gedragscode voor zichzelf op. De interventie wordt tot
eind 2014 getest in de districten Zuid 1 en West 2.
Bijeenkomst G32-gemeenten
In maart van dit jaar heb ik samen met NOC*NSF, KNVB en VNG een
bijeenkomst georganiseerd waarbij de rol van de gemeente centraal stond
in het realiseren van een veiliger sportklimaat. Hierbij kwam naar voren
dat de gemeenten in de afgelopen jaren al een aantal goede stappen
hebben gezet, maar dat blijvende inzet noodzakelijk blijft. De gemeenten
gaan zich met name inzetten op het aansluiten van sport bij de bestaande
veiligheids- en zorgketens. Het actieplan VSK zal gemeenten hierbij
ondersteunen.
4. Aanpak van excessen
De aanpak van excessen is verbeterd, mede door het instellen van een
telefonisch Meldpunt.
Ontwikkeling excessen in het voetbal
Niet alle excessen kunnen worden voorkomen. In seizoen 2013/2014 zijn
er 363 excessen gemeld bij de KNVB, hiermee zette de daling van het
aantal excessen verder door. De daling ten opzichte van het seizoen
2012–2013 is 12%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 115

3

Meldpunt Geweld en Sport
Het Meldpunt Geweld en Sport is bereikbaar op 0800–2299555. In het
voetbalseizoen 2013/2014 zijn hier in totaal 138 incidenten gemeld. De
KNVB, politie en waar nodig samen met Slachtofferhulp Nederland, geven
opvolging aan alle meldingen van excessen op en rond het voetbalveld.
Dit meldpunt wordt vanaf het begin positief beoordeeld door bellers.
Begin 2014 is het meldpunt geëvalueerd door betrokken partijen. Zij
hebben het nut en de noodzaak van het meldpunt benadrukt alsook de
verbetering van de samenwerking. De komende periode wordt het
case-management binnen de KNVB en het incidentenprotocol verder
aangescherpt en de samenwerking tussen de KNVB en betrokken
organisaties verder geoptimaliseerd.
Met name op lokaal niveau wordt het contact tussen de voetbalverenigingen en de politie gestimuleerd. Om de bekendheid van het nummer te
vergroten, zal de KNVB het nummer duidelijker positioneren en
communiceren.
5. Rol van ouders
Ouders hebben een belangrijke rol bij het realiseren van een plezierig
sportklimaat bij de sportvereniging. Ouders hebben veel invloed op het
sportplezier van hun kind en de sfeer tijdens de wedstrijd. Onbewust
kunnen ouders onsportief gedrag in de hand werken. Bijvoorbeeld door al
schreeuwend voortdurend aanwijzingen te geven aan jonge spelers of
commentaar te leveren op de scheidsrechter.
Om die reden zijn ouders binnen het VSK programma een belangrijke
doelgroep. Met het deelprogramma «rol van de ouders» richt VSK zich op
sportverenigingen en ouders van met name jonge kinderen die starten
met sporten. Inzet is om ouders persoonlijk te bereiken om hen bewust te
laten worden van de rol die zij voor hun kind hebben en binnen de
vereniging kunnen spelen. Dit heeft drie beoogde gevolgen: het kind blijft
met plezier sporten, het kind ontwikkelt zich op lange termijn beter en de
sfeer op de vereniging gaat met sprongen vooruit.
Na de theatervoorstellingen speciaal voor ouders in 2013 en 2014, is in
september 2014 Tv-Sportplezier gelanceerd. Tv-Sportplezier is een digitaal
platform (www.tvsportplezier.nl) dat zowel ouders als verenigingsbestuurders informeert, verleidt en inspireert om samen werk te maken van
het sportplezier van het kind en van een prettige sfeer op de vereniging.
Via het platform worden best practices gedeeld. Ook vinden ouders en
verenigingsbestuurders er concrete tips en handreikingen om direct aan
de slag te kunnen. Sociale media worden ingezet om ouders en verenigingen te attenderen op de cruciale rol van ouders bij sportplezier.
6. Inzet rolmodellen
VSK ambassadeurs
Topsporters kunnen een rolmodel zijn voor jonge sporters. Daarom is het
van belang dat zij het goede voorbeeld geven en actief de boodschap van
sportief gedrag en respect uitdragen. De ambassadeurs van het actieplan
dragen veelvuldig het belang uit van een veilige en plezierige sportomgeving.
Op allerlei manieren worden VSK ambassadeurs ingezet. De ambassadeurs worden gekoppeld aan thema’s die hen aanspreken en gerelateerd
zijn aan soortgelijke doelgroepen. Zo zijn Minke Booij en Jan Siemerink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 115

4

(beiden ook ouder) gekoppeld aan het nieuwe platform voor ouders
Tv-Sportplezier. Ambassadeurs zijn bijvoorbeeld aanwezig bij presentaties
waar VSK onder de aandacht wordt gebracht zoals bondscongressen, bij
bijeenkomsten van Betaald Voetbal Organisaties en bij lokale verenigingen. Om bij deze bijeenkomsten tot een optimale inzet van de
ambassadeurs te komen wordt ook zeker de samenwerking gezocht met
partijen zoals Halt, John Blankenstein Foundation, Johan Cruyff
Foundation en de Aanvoerders.
Buurtsportcoaches
Buurtsportcoaches organiseren sportactiviteiten in de buurt, bij sportverenigingen, op speelveldjes en scholen. Om de buurtsportcoaches hierop
goed toe te rusten hebben de Cruyff en Krajicek Foundations in 2014 een
bijscholingsmodule sportiviteit en respect opgezet. Inmiddels hebben 30
buurtsportcoaches deze module gevolgd. Binnenkort zullen in nog 8
gemeenten buurtsportcoaches deze module volgen. De focus binnen de
module ligt op het creëren van de sociaal veilige sportplek in de buurt. Dit
gebeurt door het opstellen van een concreet plan van aanpak voor de
buurt.
De buurtsportcoaches worden getraind om de stap te maken van het
begeleiden van activiteiten, naar het bouwen van bruggen. Een buurtsportcoach is na de module in staat om een netwerk te creëren in de buurt
waarin verschillende partijen met elkaar samenwerken om een beweegaanbod neer te zetten. Door de samenwerking van dit netwerk ontstaat
een sociaal veilige sportplek.
Alleen jij bepaalt wie je bent
Het project «Alleen jij bepaalt wie je bent», uitgevoerd door mijn collega
van Veiligheid en Justitie, zet positieve rolmodellen in om kwetsbare,
schoolgaande jongeren in de leeftijd van 12 tot en met 18 jaar te laten
deelnemen aan een gestructureerde vrijetijdsbesteding in groepsverband
bij een sportvereniging. Hierdoor wordt een pro-sociaal netwerk
gecreëerd. Deze jongeren worden aangespoord om via clinics op school
lid te worden van een sportvereniging en actief begeleid om hierin te
integreren. In de clinics laten bekende (top)sporters deze jongeren
kennismaken met een teamsport (voetbal, zaalvoetbal, honkbal en
basketbal). Na de clinicfase kunnen deze jongeren minimaal twee
seizoenen gratis lid worden van een sportvereniging onder begeleiding
van bekwame trainers en assistent-trainers. Op dit moment zijn 23
sportverenigingen en meer dan 30 scholen in 12 gemeenten aangesloten
bij het project. Ook op Curaçao en Aruba loopt dit project. In Nederland en
de Koninkrijkslanden zijn reeds circa 1.000 jongeren lid geworden van een
sportvereniging.
Verder is het project dit najaar ingediend bij het Nederlands Instituut voor
Sport & Bewegen om erkend te worden als goed onderbouwde en
effectieve interventie. Begin 2014 is een onderzoek van de Universiteit van
Amsterdam gestart, met als doel empirisch bewijs te verkrijgen over de
effectiviteit van sportparticipatie en sportinterventies in relatie tot het
terugdringen van overlastgevend en delinquent gedrag en het verbeteren
van schoolprestaties. Hierbij mogen gegevens die worden verzameld in
het kader van «Alleen jij bepaalt wie je bent» worden betrokken.
De Aanvoerders
Medio maart 2013 is de actie «De Aanvoerders» van start gegaan. De
Aanvoerders is een verbond van prof- en amateurvoetballers, die staan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 115

5

voor de kracht en schoonheid van het voetbal. Aanvoerders van voetbalteams kunnen zich aanmelden bij het verbond, maar ook mensen die zich
binnen en buiten het veld willen inzetten voor een positief en veilig
voetbalklimaat. Met de organisatie van diverse initiatieven door het hele
land stimuleren «De Aanvoerders» dat voetballiefhebbers hun verantwoordelijkheid nemen. De positieve beleving van
de sport staat hierbij centraal.
Op dit moment zijn meer dan 19.000 Aanvoerders aangesloten bij deze
actie. Er zijn vier Gouden Regels vastgesteld:
– Geef je tegenstander voor en na elke wedstrijd een hand;
– Maak afspraken over sportiviteit en respect binnen je team;
– Spreek met je ouders af hoe ze je team aanmoedigen;
– Fluit elk seizoen een aantal wedstrijden bij je club.
Om te zorgen dat voetballers aan de slag gaan met deze regels, is er een
toolkit ontwikkeld. De Aanvoerders bezoeken bijna ieder weekend
amateurverenigingen in het hele land waarbij deze toolkit uitgereikt
wordt.
7. Monitor Veilig Sportklimaat
Uit de monitor van het Mulier instituut blijkt dat het actieplan in het
afgelopen
jaar met name op het terrein van de lokale ketenaanpak bij verenigingen
grote stappen heeft gemaakt. Ook zien de bonden veiligheid tijdens het
sporten steeds meer als een kerntaak. De belangrijkste conclusies uit de
monitor zijn:
– Het bestuurlijk kader van de verenigingen onderkent de noodzaak van
een veiligheidsprotocol. Zo heeft nu 30% een protocol en 13% geeft
aan een protocol in ontwikkeling te hebben;
– Het aantal sportgerelateerde aangevraagde Verklaringen Omtrent
Gedrag is verdubbeld van 5.126 naar 10.251;
– Voor het nieuwe programmaonderdeel dat zich richt op ouders hebben
zich inmiddels 200 verenigingen aangemeld binnen 1 maand;
– De nieuw ingevoerde tijdstraf in het lagere amateur voetbal is in het
afgelopen seizoen ruim 40.000 keer uitgedeeld;
– Vrijwilligers geven met een ruime 8 aan dat zij de eigen rol om een
veilig sportklimaat te realiseren als groot ervaren.
– Ruim 8000 scheidsrechters hebben inmiddels de weerbaarheidtraining
gevolgd.
Deze resultaten laten zien dat veel mensen belang hechten aan een veilige
sportomgeving, maar dat er op de sportvelden soms ook sprake is van
ongewenst gedrag. Het afgelopen jaar heb ik samen met NOC*NSF, de
sportbonden, het Ministerie van Veiligheid en Justitie, de politie en
gemeenten flinke stappen gezet om het actieplan in volledige uitvoering
te brengen. Ik zal u jaarlijks informeren over de voortgang van het
actieplan.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 115

6