Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 1290

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juni 2021
De Gezondheidsraad heeft mij op 2 juni jl. geadviseerd over de inzet van
het Janssen-vaccin en het AstraZeneca-vaccin1. Met deze brief informeer
ik u over deze adviezen en mijn reactie hierop. Daarnaast zal ik ingaan op
de consequenties van deze besluiten.
Ik heb op 26 april jl. de Gezondheidsraad gevraagd opnieuw te adviseren
over de leeftijdsgrens met betrekking tot het AstraZeneca-vaccin. Dit heb
ik gedaan naar aanleiding van de publicatie van een nadere risicoanalyse
van het AstraZeneca-vaccin door het Europees Medicijnagentschap (EMA)
op 23 april jl., en omdat het EMA met nadere informatie zou komen ook
ten aanzien van het geven van een tweede vaccinatie met het
AstraZeneca-vaccin, na de eerste vaccinatie.
Naar aanleiding van de bovengenoemde ontwikkelingen heb ik de
Gezondheidsraad gevraagd, of er op basis van de nieuwe informatie van
het EMA, aanleiding is tot het aanpassen van de inzet van het
AstraZeneca-vaccin. Los daarvan heeft de Gezondheidsraad een
ongevraagd advies uitgebracht over de inzet van het Janssen vaccin.
Adviezen Gezondheidsraad
Inzet vaccins in huidige fase COVID-19-vaccinatieprogramma
De Gezondheidsraad geeft aan te willen bijdragen aan een zo effectief
mogelijke COVID-19-vaccinatiestrategie, met zo min mogelijk nadelen,
zowel voor het individu als de bevolking als geheel. De Gezondheidsraad
schetst daarbij het beeld dat momenteel het aantal gevaccineerde mensen
toeneemt en de infectiedruk afneemt. Dit heeft tot gevolg dat de mensen
die het grootste risico lopen op een ernstig COVID-19 beloop of sterfte de
kans hebben gehad zich te laten vaccineren.
1

kst-25295-1290
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1290

1

De Gezondheidsraad adviseert om de inzet van het Janssen-vaccin te
veranderen.
Een zo effectief mogelijke COVID-19-vaccinatiestrategie met zo min
mogelijk nadelen is gebaseerd op meerdere factoren. De Gezondheidsraad oordeelt dat op dit moment de individuele nut-risicoverhouding
voor jongere leeftijdsgroepen bij het Janssen-vaccin over het algemeen
minder gunstig lijkt dan die van de andere beschikbare vaccins. Er zijn
relatief meer meldingen van de zeer zeldzame bijwerking van ernstige
gevallen van bloedstolsels met een verlaagd aantal bloedplaatjes
(thrombosis with thrombocytopenia syndrome, TTS) gedaan bij jongere
mensen terwijl de individuele gezondheidswinst door vaccinatie in deze
leeftijdsgroep minder groot is. Daarnaast zijn er mRNA-vaccins
beschikbaar die geen verhoogd risico op TTS geven.
Daarbij wijst de Gezondheidsraad erop dat de individuele
nut-risicoverhouding niet per definitie ongunstiger is voor alle jongere
leeftijdsgroepen. Voor groepen die niet bereikbaar zijn via reguliere
kanalen, kan deze verhouding anders uitvallen.
De zeer zeldzame, maar ernstige bijwerking bij het Janssen-vaccin liggen
volgens de Gezondheidsraad bij bepaalde leeftijdsgroepen in dezelfde
ordegrootte als na vaccinatie met AstraZeneca, met meer meldingen in
jongere leeftijdsgroepen. Dit is gebaseerd op recente gegevens uit de
Verenigde Staten van 28 meldingen van TTS na ruim 8 miljoen toegediende vaccinaties, aldus de Gezondheidsraad.
Verder heeft de Gezondheidsraad een inschatting gemaakt van de
gevolgen van inzet van uitsluitend mRNA-vaccins (BioNTech/Pfizer en
Moderna) in deze fase van de vaccinatiestrategie. Modellering van het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) liet zien dat het niet
inzetten van vectorvaccins (AstraZeneca en Janssen) nagenoeg geen
effect heeft op populatieniveau, kijkend naar infectie aantallen, ziekenhuisopnames en sterfte. Daarbij laat het model zien dat er maar ongeveer een
week vertraging ontstaat in de uitvoering van de vaccinatiecampagne als
deze uitsluitend met mRNA-vaccins wordt voortgezet.
Al het bovenstaande in overweging nemende, adviseert de Gezondheidsraad om in de komende periode over te gaan op de inzet van
uitsluitend mRNA-vaccins in nieuw te vaccineren groepen.
De Gezondheidsraad benadrukt dat het Janssen-vaccin effectief en
voldoende veilig is, en dat de inzet van het vaccin in het programma tot
nu toe verantwoord is, ook bij de groepen die momenteel voor vaccinatie
hiermee zijn ingepland of die dit vaccin al ontvangen hebben. Verder geeft
de raad aan dat Nederland zich het kan veroorloven om op dit moment
uitsluitend mRNA-vaccins in te zetten, terwijl het Janssen-vaccin in een
andere context wel van groot belang kan zijn voor de bestrijding van
COVID-19.
Leeftijdsgrens en tweede dosis AstraZeneca-vaccin
Leeftijdsgrens
De Gezondheidsraad geeft aan dat er geen wezenlijk nieuwe informatie
beschikbaar is over TTS en dat een eventuele verlaging van de leeftijdsgrens van het AstraZeneca-vaccin nauwelijks gezondheidswinst oplevert.
De raad adviseert dan ook om de leeftijdsgrens van 60 jaar voor het
AstraZeneca-vaccin onveranderd te laten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1290

2

Tweede dosis
De Gezondheidsraad geeft aan dat mensen die al een eerste vaccinatie
met AstraZeneca hebben gehad, het beste ook een tweede vaccinatie met
AstraZeneca kunnen nemen. De Gezondheidsraad rapporteert dat er 17
meldingen van TTS na ongeveer 10 miljoen vaccinaties met een tweede
dosis zijn in het Verenigd Koninkrijk. De raad geeft aan dat de tot nu toe
beschikbare informatie geen aanleiding geeft om de tweede dosis van het
AstraZeneca-vaccin niet toe te dienen. Dat geldt voor alle leeftijdsgroepen
die tot nog toe een eerste dosis hebben ontvangen.
Het risico op TTS na een tweede dosis AstraZeneca is kleiner dan het
risico na de eerste dosis (ongeveer 1–2 meldingen op 100.000 vaccins
versus ongeveer 1–2 meldingen op 1.000.000 vaccins). Daarnaast zijn er
geen betere of even goede alternatieven beschikbaar. De Gezondheidsraad geeft aan dat het niet toedienen van een tweede dosis
onvoldoende bescherming biedt tegen COVID-19. Verder is nog niet
bekend of het toedienen van een mRNA-vaccin als tweede dosis
(heterologe vaccinatie) voldoende werkzaam en veilig is. Eerste gegevens
over de veiligheid suggereren dat een eerste dosis AstraZeneca gevolgd
door een tweede dosis BioNTech/Pfizer meer bijwerkingen geven, zoals
vermoeidheid, dan twee doses AstraZeneca.
Besluit en impact vaccinatieoperatie
Inzet vaccins in huidige fase COVID-19-vaccinatieprogramma
Volgens de Gezondheidsraad blijkt ook uit de meest recente cijfers dat
Janssen een voldoende veilig en effectief vaccin is. Voor de landelijke
vaccinatiestrategie adviseert de Gezondheidsraad echter om de leeftijdsgroepen die nog aan de beurt komen vanaf nu BioNTech/Pfizer of
Moderna-vaccins aan te bieden. In bepaalde gevallen is het volgens de
Gezondheidsraad wel verstandig om het Janssen-vaccin aan te bieden,
omdat mensen met één prik van Janssen direct volledig gevaccineerd zijn.
Deze adviezen neem ik over.
Dat betekent dat alle mensen die bij de GGD een afspraak maken wanneer
zij daar vanwege hun leeftijd voor in aanmerking komen een mRNA
vaccin aangeboden krijgen. Komende weken komen er relatief veel
BioNTech/Pfizer-vaccins binnen en relatief weinig Janssen-vaccins,
waardoor deze wijziging naar verwachting maar een klein effect heeft op
de snelheid van vaccineren.
Iedereen die het Janssen-vaccin heeft gekregen, heeft daar verstandig aan
gedaan en ook gemaakte afspraken zijn verstandig om na te komen, zegt
de Gezondheidsraad. Wie een gemaakte afspraak met Janssen toch wil
wijzigen, mag dat, hoewel het niet nodig is, wel doen. Dat kan telefonisch
bij de GGD. Gevolg is wel dat men iets later aan de beurt kan zijn. Tot nu
toe is ongeveer 28% van de 141.000 afspraken omgeboekt naar een
nieuwe afspraak met het BioNTech/Pfizer of Moderna-vaccin.
In bepaalde gevallen kunnen mensen volgens de Gezondheidsraad toch
baat hebben bij het Janssen-vaccin, omdat het een veilig en effectief
vaccin is, en zij daarmee met één prik volledig gevaccineerd zijn. Ik neem
dat advies over en zal dus Janssen blijven aanbieden aan bepaalde
specifieke groepen waarbij het slechts één keer te hoeven prikken een
belangrijk voordeel is. Denk bijvoorbeeld aan militairen die worden
uitgezonden, dak- en thuislozen en de zeevarenden. Wanneer mensen uit
deze groepen toch de voorkeur hebben voor een mRNA vaccin, dan wordt
die mogelijkheid geboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1290

3

Ook kan het Janssen-vaccin, naast de mRNA-vaccins, uiterst effectief
ingezet worden voor het verhogen van de vaccinatiebereidheid onder
bepaalde doelgroepen of in specifieke plaatsen of regio’s. Bijvoorbeeld
door de inzet van mobiele units in wijken met een lagere vaccinatiegraad.
Om het coronavirus onder controle te brengen en te houden is een
homogene en voldoende hoge vaccinatiegraad cruciaal. Ons streefcijfer
blijft 85% vaccinatiegraad. Nu binnen een paar weken iedereen is
uitgenodigd een afspraak te maken op basis van zijn leeftijd, zal de GGD
in de zomer haar expertise en capaciteit gerichter in gaan zetten met als
doel verdere verhoging van de vaccinatiegraad. Op basis van het landelijk
beeld van de vaccinatiegraad en het regionale beeld van de GGD’en,
benoem ik de speerpunten voor de zomercampagne. In de volgende
voortgangsbrief zal ik uw Kamer nader informeren over onze inzet in de
zomer.
Keuzemogelijkheid
Omdat de Gezondheidsraad duidelijk zegt dat Janssen een veilig en
effectief vaccin is, wil ik mede op verzoek van de Tweede Kamer zorgen
dat mensen ook goed geïnformeerd hun eigen keuze kunnen maken. Ik wil
die keuze voor het Janssen-vaccin mogelijk maken in de loop van de week
van 21 juni (week 25). In die week is namelijk de verwachting dat er 75.000
vaccins beschikbaar zijn voor deze keuzemogelijkheid. De week erna
(week 26) zijn er naar verwachting 125.000 vaccins beschikbaar.
Geïnteresseerden kunnen zich dan melden bij een landelijk callcenter van
de GGD door middel van een speciaal telefoonnummer, waar zij een
afspraak voor een vaccinatie met Janssen kunnen maken. Afhankelijk van
de beschikbare hoeveelheid Janssen-vaccins en de vraag daarnaar kan
hetzij meteen de afspraak worden gemaakt of krijgt betrokkene op het
moment dat weer vaccins beschikbaar zijn een sms-bericht dat het maken
van een afspraak mogelijk is. Het nummer voor het maken van afspraken
zal in week 25 bekend gemaakt worden.
Ik raad iedereen aan een afspraak te maken via de reguliere weg op het
moment dat zij daarvoor worden uitgenodigd en niet deze keuzemogelijkheid voor het Janssen-vaccin af te wachten. Wanneer men al een
afspraak heeft staan en terecht kan voor het Janssen-vaccin, dan zal de
GGD de al gemaakte afspraak naar een ander moment omzetten in
hetzelfde telefoongesprek.
De GGD regelt dat deze keuzemogelijkheid in elke GGD-regio beschikbaar
is. Het aantal locaties kan uitgebreid worden afhankelijk van de behoefte
en de grootte van de leveringen.
De GGD wijst voorafgaand aan de vaccinatie met het Janssen-vaccin op
de iets betere bescherming met de vaccins van BioNTech/Pfizer en
Moderna en de zeer zeldzame kans op een ernstige bijwerking bij het
Janssen-vaccin op jongere leeftijd. De burger dient toestemming te geven
(«informed consent»). Voor de GGD betekent dit dat in het vaccinatieproces extra tijd ingeruimd moet worden voor deze toestemming.
Ik ben GGD GHOR Nederland en de betreffende GGD-locaties zeer
erkentelijk dat zij dit mogelijk maken in een periode waarin zij wekelijks
meer dan een miljoen mensen vaccineren en de druk op de locaties en het
callcenter hoog is.
AstraZeneca-vaccin
De adviezen van de Gezondheidsraad over AstraZeneca hebben geen
impact op de vaccinatieoperatie. De Gezondheidsraad is bij het eerdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1290

4

advies gebleven van 9 april jl. om in alle leeftijdsgroepen het tweede
AstraZeneca-vaccin aan te bieden voor een volledige bescherming.
Ook het advies van de Gezondheidsraad op de leeftijdsgrens blijft
ongewijzigd. Overigens heb ik in mijn brief aan de Tweede Kamer van
31 mei jl. aangekondigd de groep 60–64-jarigen die nog geen
AstraZeneca-vaccin hebben ontvangen bij de huisarts, een ander vaccin
aan te bieden bij de GGD vanaf 5 juni (Kamerstuk 25 295, nr. 1242).
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1290

5