Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

403
Vragen van het lid Hagen (D66) aan de Minister en de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat over de Zembla-uitzending van 9 september 2022
over PFAS (ingezonden 9 september 2022).
Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat), mede namens
de Minister voor Natuur en Stikstof (ontvangen 19 oktober 2022). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 24.
Vraag 1
Bent u bekend met de uitzending van Zembla d.d. 9 september, waarin
wederom wordt aangetoond dat de hoge gehaltes PFAS in de Westerschelde
leiden tot enorme gezondheidsschade bij omwonenden in het gebied, zowel
aan Nederlandse als aan Vlaamse zijde?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Gegeven de constatering dat in borstvoeding de PFAS-waarden zeer hoog zijn
en dus van moeder op kinderen worden doorgegeven, hoe kwalificeert u deze
en andere constateringen gedaan tijdens deze uitzending?
Antwoord 2
Voor de deelnemers die mee hebben gedaan aan het onderzoek van de Vrije
Universiteit (VU) van Amsterdam moet het verontrustend zijn geweest om te
horen dat hun borstvoeding PFAS bevat. Echter, er is ten onrechte geconcludeerd dat de borstvoeding van deze vrouwen meer dan tien keer meer PFAS
bevat dan wat op basis van de gezondheidskundige grenswaarde als veilig
wordt geacht. De VU heeft naar aanleiding van de berichtgeving door Zembla
een verklaring naar buiten gebracht waarin zij afstand neemt van de
conclusies die in de uitzending van Zembla van 9 september jl. worden
getrokken.2
De gemiddelde hoeveelheid PFAS komt in het onderzoek uit op ongeveer 77
ng/L borstvoeding. Dit blijft ruim onder de concentratie van 133 ng/L PFAS in
moedermelk die de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) als

1
2

ah-tk-20222023-403
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Zembla, 8 September 2022 (Het PFAS-schandaal – Zembla – BNNVARA).
https://vu.nl/nl/nieuws/2022/steekproef-naar-pfas-in-nederlandse-moedermelk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

grenswaarde hanteert. Bij deze concentratie worden geen nadelige effecten
van PFAS in moedermelk op het immuunsysteem van jonge kinderen
verwacht. De gemeten PFAS-concentraties in de steekproef van de VU geven
voor het RIVM ook geen aanleiding om te adviseren een kortere periode
borstvoeding te geven of helemaal te stoppen met borstvoeding geven.
Vraag 3
Klopt het dat Indaver jarenlang PFAS heeft geloosd en uitgestoten zonder
hiervoor te beschikken over de juiste vergunning?
Antwoord 3
Van de Vlaamse overheid is vernomen dat op dit moment wordt onderzocht
welke emissies plaatsvinden van Indaver naar de lucht en of deze aanvaardbaar zijn. Indien nodig zullen extra voorwaarden worden opgenomen in de
omgevingsvergunning. Op basis hiervan kan niet op voorhand gesteld
worden dat er nu of in het verleden luchtemissies hebben plaatsgevonden
zonder dat daar de benodigde vergunning voor was afgegeven.
Het lozen van stoffen in oppervlaktewater is (anders dan in Nederland) in
Vlaanderen gekoppeld aan de mogelijkheid tot het kunnen meten ervan. De
relevante meetmethode en de vastgelegde rapportagegrenzen (of bij
afwezigheid daarvan: de bepalingsgrenzen) zijn doorslaggevend om te
bepalen wanneer er voor een bepaalde parameter een lozingsnorm moet
aangevraagd worden. Het is de verantwoordelijkheid van een bedrijf om het
lozen van stoffen gereguleerd te krijgen via de vergunning.
Indaver heeft sinds 10 november 20113 een lozingsvergunning voor zes
soorten PFAS. Deze werden op aandringen van het bevoegd gezag door het
bedrijf aangevraagd en opgenomen in de omgevingsvergunning. In de
recente vergunning4 zijn de lozingsnormen voor PFAS aangescherpt en zijn
meer soorten PFAS opgenomen, die eerder nog niet in de vergunning waren
opgenomen.
Vlaanderen kan vanuit de vergunningsgeschiedenis niet eenduidig concluderen dat er illegale PFAS-lozingen zouden hebben plaatsgevonden.
Vraag 4
Voldoet Indaver op dit moment wel aan de lozings- en uitstootnormen, zoals
opgenomen in de aangescherpte vergunning?
Antwoord 4
De Vlaamse overheid meldt aan ons dat Indaver op dit moment voldoet aan
de nieuw opgelegde lozingseisen. Sinds de recente aanscherping van de
lozingsnormen op 18 juni 2022 heeft de omgevingsinspectie van het
Departement Omgeving tweewekelijkse analyseresultaten beoordeeld en de
situatie van nabij opgevolgd. Analyse gebeurt volgens vastliggende kwaliteitsprocedures door een gecertificeerd laboratorium. Vlaanderen heeft
aangegeven dat indien daaruit blijkt dat stappen nodig zijn richting het
bedrijf, de omgevingsinspectie die ook zal ondernemen.
Vraag 5
Welke actie heeft u reeds ondernomen en welke actie gaat u nog ondernemen richting de vervuilers en de Vlaamse regering?
Antwoord 5
Sinds het najaar van 2021 heeft de Vlaamse overheid met Nederlandse
overheden informatie gedeeld over bedrijven die vergunningen hebben om
PFAS te lozen en het proces dat in Vlaanderen wordt doorlopen om vergunningen aan te passen (te verscherpen) en verscherpte normen in de
regelgeving op te nemen. Vergunningen met grensoverschrijdende effecten
worden vanuit Vlaanderen ter advisering gepubliceerd. Dit is een procedure
die vergelijkbaar is met de Nederlandse zienswijzeprocedure. In dit verband
heeft Rijkswaterstaat in een zogenoemd «openbaar onderzoek» voorafgaand

3
4

Kenmerk besluit: MLWV-2011–0021
Kenmerk besluit: OMV/2021167750 (van 18 juni 2022)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

aan de totstandkoming van de vergunning voor Indaver tot tweemaal toe
geadviseerd aan de Vlaamse overheid.
De uitkomst van dit proces was een besluit van Minister Demir tot een verder
aangescherpte vergunning voor Indaver. Daarnaast is door de Vlaamse
overheid melding gemaakt van 27 vergunningen die tegen het licht zijn
gehouden voor wat betreft de PFAS-lozingen, waarbij bij 25 vergunningen dit
tot aanscherping heeft geleid. In de Vlaamse regelgeving zijn inmiddels
scherpere normen voor PFAS-lozingen opgenomen.
Vraag 6
Bent u het ermee eens dat het leidende principe moet zijn dat de vervuiler
betaalt? En dat eventuele sancties doeltreffend, evenredig en afschrikwekkend
moeten zijn?
Antwoord 6
Ja.
Vraag 7
Bent u bereid om in navolging van de motie-Hagen (Kamerstuk 30 175,
nr. 402) de schade aangericht door Indaver in samenwerking met de Vlaamse
overheid te verhalen op Indaver?
Antwoord 7
Op basis van de invulling van de motie-Hagen (Kamerstuk 30 175, nr. 402) zal
bezien worden of en zo ja welk perspectief dit kan bieden voor andere
situaties, zoals bijvoorbeeld Indaver.
Vraag 8
Klopt het dat er meerdere brieven van Rijkswaterstaat zijn gestuurd aan de
Vlaamse overheid waarin u namens de Nederlandse overheid bezwaar maakt
tegen de lozingen van afvalverwerker Indaver?
Antwoord 8
Rijkswaterstaat heeft namens mij brieven verzonden aan het college van
burgemeester en schepenen en het Vlaams departement Omgeving waarmee
werd gereageerd op de aanvraag en op de bijgestelde aanvraag respectievelijk van Indaver voor een omgevingsvergunning. Deze twee brieven zijn als
bijlage bijgevoegd. Anders dan in de media wordt verondersteld, zijn deze
brieven niet binnenskamers gehouden, maar zijn zij ingebracht in een
openbaar onderzoek. De brieven waren of zijn op geen enkele wijze geheim;
in het besluit van de Vlaamse Minister op de vergunningaanvraag van
Indaver wordt ook naar het advies van Rijkswaterstaat verwezen. Over de
brieven is ook gesproken in het PFAS-overleg dat tussen de diverse betrokken
partijen plaatsvindt onder leiding van de PFAS-coördinatoren.
Vraag 9
Sinds wanneer is bij u bekend dat Indaver een rol speelt bij de PFASvervuiling in de Westerschelde? Wanneer heeft het eerste contact hierover
plaatsgevonden tussen de Nederlandse en Vlaamse overheden?
Antwoord 9
In 2019 heeft Nederland PFAS geagendeerd in de Internationale Schelde
Commissie (ISC) en wordt er internationaal (ook met Vlaanderen) over de
PFAS-problematiek in het Scheldestroomgebied gesproken. Tegelijkertijd zijn
bilateraal met Vlaanderen gesprekken en onderzoektrajecten gestart om de
verontreiniging in de Schelde beter in kaart te brengen. In het najaar van
2021 is Rijkswaterstaat op de hoogte gebracht van de bedrijven in Vlaanderen
met vergunningen waarin PFAS-lozingen zijn opgenomen, waaronder Indaver.
Rijkswaterstaat is in januari 2022 door Vlaanderen uitgenodigd om in het
kader van een openbaar onderzoek advies uit te brengen op de aangevraagde
aanpassing van de vergunning van Indaver Antwerpen, aangezien dit een
vergunning betreft met grensoverschrijdende effecten. Het was duidelijk dat
het hierbij om een vergunning ging met een mogelijke significante impact op
de Westerschelde. Door RWS is op 28 januari 2022 een pro-forma advies naar
de gemeente Antwerpen verstuurd. Op 18 februari 2022 is het pro-forma
advies aangevuld om dit compleet te maken. Mede op basis van de inge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

diende adviezen is door Indaver een aangepaste aanvraag opgesteld waarbij
de lozingsvoorwaarden verder zijn aangescherpt.
Het Vlaamse Departement voor de Omgeving heeft op 18 mei 2022 aan RWS
een verzoek gestuurd voor een tweede advies op basis van de bijgestelde
aanvraag. Naar aanleiding van de bijgestelde aanvraag en ter voorbereiding
van het tweede advies is er op 30 mei 2022 een ambtelijk overleg geweest
met het Vlaamse Departement Omgeving. Op 7 juni 2022 is de brief met het
tweede advies aan het Vlaamse Departement Omgeving verstuurd.
Op 24 juni 2022 heeft Vlaamse overheid Rijkswaterstaat op de hoogte
gebracht van definitieve vergunning van 18 juni 2022, waarbij deze vergunning nog verder is aangescherpt ten opzichte van de voorgelegde aangepaste
aanvraag.
Op 13 juli heeft een gesprek plaatsgevonden tussen de Minister van IenW en
de Vlaamse Minister Demir, waarin onder andere is gesproken over de
vergunningverlening aan Indaver en meer in algemene zin over de aanpak
van PFAS-lozingen.
Vraag 10
Kunt u een reconstructie geven van al het contact dat heeft plaatsgevonden
tussen de Nederlandse en Vlaamse overheden over de PFAS-vervuiling van
Indaver?
Antwoord 10
Zie de beantwoording van vraag 9.
Vraag 11
Kunt u alle documenten waarnaar in de uitzending wordt verwezen aan de
Kamer doen toekomen?
Antwoord 11
Ja, de documenten zijn als bijlage aan de beantwoording toegevoegd. Zie
ook het antwoord bij vraag 8, die de RWS-adviezen betreffen. Daarnaast is
het rapport van de onderzoeker bijgevoegd.
Vraag 12
Wat is de reden dat u tijdens het commissiedebat Externe veiligheid d.d.
22 juni, geen melding heeft gemaakt van de contacten met Vlaanderen over
Indaver, terwijl meerdere brieven uit uw naam zouden zijn verstuurd?
Antwoord 12
De Minister van IenW is de verantwoordelijk bewindspersoon voor lozingen
van afvalwater. Deze was geen deelnemer aan het commissiedebat Externe
Veiligheid. In het debat is, naar aanleiding van vragen van enkele leden over
lozingen van PFAS, door de Staatssecretaris aangegeven dat de Minister
hierop terug komt voorafgaand aan het WGO Water.
In de op 15 juli aan uw Kamer toegestuurde voortgangsrapportage van de
PFAS-coördinatoren zijn de contacten over Indaver vermeld, in de gehele
context van de contacten met Vlaanderen over het verminderen van
PFAS-lozingen.
Vraag 13
Kunt u aangeven wat de stand van zaken is van het «breed meerjarig
landelijk gezondheidsonderzoek» zoals geadviseerd door de GGD Zeeland?5
Antwoord 13
De Kamer wordt hier voorafgaand aan het Commissiedebat PFAS met een
Kamerbrief over geïnformeerd.
Vraag 14
Kunt u deze vragen zo snel mogelijk en individueel van elkaar beantwoorden?

5

GGD Zeeland, 6 Juli 2022 (GGD Zeeland volgt advies landelijk expertteam: geen regionaal,
maar landelijk bevolkingsonderzoek naar PFAS – GGD Zeeland).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 14
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5