Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 824

Integratiebeleid

Nr. 202

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 februari 2018
Hierbij zend ik u de schriftelijke beantwoording op vragen uit de eerste
termijn van het AO inburgering en Integratie van 13 december 2017
(Kamerstuk 32 824, nr. 201). Tevens maak ik van de gelegenheid gebruik
om drie toezeggingen af te doen en u de Monitor Inburgering Buitenland
over de eerste helft van het jaar 2017 aan te bieden1.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

1

kst-32824-202
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 824, nr. 202

1

Schriftelijke beantwoording vragen eerste termijn AO Inburgering
en integratie 13 december 2017
Wat zijn de resultaten en ontheffingen van cohort 2013 en 2014?
(PVV)
Cohort 2013
Peildatum 1-1-2018

Totaal

Asiel

Gezin

Overig

Totaal
Voldaan

9.450
6.328
(67%)
1.198
(13%)
231
(2%)

4.770
2.717
(57%)
985
(21%)
112
(2%)

4.015
3.165
(79%)
115
(3%)
59
(1%)

665
446
(67%)
98
(15%)
60
(9%)

962
(10%)
5
(0%)

873
(18%)
0
(0%)

53
(1%)
3
(0%)

36
(5%)
2
(0%)

1.924
(20%)

1.068
(22%)

735
(18%)

121
(18%)

Cohort 2014
Peildatum 1-1-2018

Totaal

Asiel

Gezin

Overig

Totaal
Voldaan

17.296
9.673
(56%)
1.291
(7%)
239
(1%)

10.380
4.753
(46%)
1.097
(11%)
144
(1%)

6.397
4.594
(72%)
148
(2%)
64
(1%)

519
326
(63%)
46
(9%)
31
(6%)

1.047
(6%)
5
(0%)

953
(9%)
0
(0%)

79
(1%)
5
(0%)

15
(3%)
0
(0%)

6.332
(37%)

4.530
(44%)

1.655
(26%)

147
(28%)

Ontheven
Medisch
Geleverde
inspanning
Overig
Nog inburgeringsplichtig

Bron: DUO (peildatum 1/1/2018)

Ontheven
Medisch
Geleverde
inspanning
Overig
Nog inburgeringsplichtig

Bron: DUO (peildatum 1/1/2018)

Toelichting bij de tabel:
Voldaan: Inburgeringsdiploma of diploma staatsexamen NT2 gehaald of
vrijstelling verkregen vanwege een vrijstellend diploma, getuigschrift of
certificaat.
Ontheven:
• Medisch: Ontheven vanwege psychische, lichamelijke of verstandelijke
beperkingen.
• Geleverde inspanning: Als iemand minstens 600 uur les heeft gevolgd
(bij een opleidingsinstelling met het Blik op Werk-keurmerk) en
tenminste vier keer geprobeerd heeft om het examen te halen, maar
niet is geslaagd, kan ontheffing «wegens aantoonbaar geleverde
inspanning» worden verleend.
• Overig: Ontheffing omdat de inburgeringsplichtige aantoonbaar al
voldoende ingeburgerd is.
Nog inburgeringsplichtig: Dit omvat de volgende situaties:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 824, nr. 202

2

–
–

–

–

Nog niet aan het einde van de termijn (bijvoorbeeld vanwege een
verlenging);
Inburgeringstermijn is overschreden en DUO beoordeelt de verwijtbaarheid van de overschrijding (de inburgeringsplichtige heeft de
gelegenheid om aanvullende informatie te leveren waaruit blijkt dat er
recht bestaat op een (aanvullende) verlenging of ontheffing);
Inburgeringstermijn is niet-verwijtbaar overschreden (de inburgeringsplichtige heeft minimaal 300 uur les gevolgd bij een opleidingsinstelling met Blik op Werk-keurmerk en alle niet behaalde examens ten
minste twee keer afgelegd. De inburgeringsplichtige krijgt geen boete
en een verlenging van maximaal twee jaar om alsnog het examen te
halen;
Inburgeringstermijn (inclusief verlengingen) is verwijtbaar overschreden (de inburgeringsplichtige heeft minder dan 300 uur les gevolgd of
minder dan twee examenpogingen gedaan). De inburgeringsplichtige
krijgt een boete en een nieuwe termijn van twee jaar om alsnog het
examen te halen.

Bij de cijfers uit de brief pre-evaluatie van juli 2017 (Kamerstuk 32 824,
nr. 199) moet een opmerking worden gemaakt. Inmiddels is aan het licht
gekomen dat een deel van de asielmigranten in de tabellen onder de
categorie «gezins- en overige migranten» is opgenomen. Het effect
hiervan op de resultaten van het huidige stelsel zoals weergegeven in de
brief is marginaal. Voor de cijfers uit het vorige stelsel (2007–2012) in de
brief geldt dat de conclusies uit de brief ongewijzigd blijven: er is geen
duidelijke trendbreuk te zien in de slagingspercentages bij de overgang
van het vorige naar het huidige stelsel. De onderliggende cijfers moeten
wel bijgesteld worden. Met name het aandeel van de in het begin van het
vorige stelsel gestarte asielmigranten dat inmiddels geslaagd is, is fors
hoger dan in de brief pre-evaluatie staat aangegeven. Het aandeel
asielmigranten met een ontheffing of dat nog inburgeringsplichtig is,
wordt daarmee evenredig lager.
Is de Minister bereid om de vragen van het inburgeringsexamen
te herzien, zodat deze daadwerkelijk bijdragen aan de kennis van
inburgeraars van onze rechten en onze vrijheden? (D66)
De examenvragen in het KNM-examen zijn ontwikkeld op basis van
eindtermen. Deze eindtermen bestaan uit onderwerpen als onze grondrechten en normen en waarden, maar ook onze geschiedenis, werk,
onderwijs en zorg. De eindtermen zijn in 2005 ontwikkeld door onderzoeksbureau Euro RSCG Blikker door middel van brede groepsgesprekken. In 2013 zijn de eindtermen herzien naar aanleiding van de motie
van de leden Dibi en Van Dam (Kamerstuk 33 086, nr. 40) op actualiteit.
Hiervoor zijn meerdere bijeenkomsten gehouden met Nederlanders met
en zonder migratieachtergrond. De gewijzigde eindtermen zijn begin 2014
ter informatie naar de Tweede Kamer gestuurd.
Alle examenvragen worden jaarlijks door de toetsontwikkelaars gecontroleerd op actualiteit en indien nodig wordt een vraag aangepast of
vervangen door een nieuwe vraag die bij dezelfde eindterm aansluit. De
voorziene verandering van het inburgeringsstelsel kan aanleiding zijn tot
een herziening van de eindtermen van het examenonderdeel KNM.
Wat gaat de Minister doen om de mogelijkheid op te pakken om
de kanalen van de NPO in te zetten ten behoeve van inburgering?
Is Minister bereid om met OCW te overleggen? (CDA)
De NPO heeft momenteel een initiatief op het terrein van taalontwikkeling
en inburgering lopen, genaamd «Net in Nederland». Dit online platform is
in 2016 gelanceerd en is specifiek gericht op nieuwkomers. Naast nieuws

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 824, nr. 202

3

is een belangrijk onderdeel van het platform video’s over inburgeringsthema’s, zoals werk, vervoer en gezondheid.
Aan de hand van dit media-aanbod wil «Net in Nederland» nieuwkomers
in ons land, zoals vluchtelingen en immigranten, wegwijs maken in onze
samenleving. De NPO heeft als streven om per week 1 op de 20 nieuwkomers in Nederland te bereiken. Eind 2018 zal worden geëvalueerd of
deze doelstelling wordt gehaald met het platform. Een eventuele
voortzetting van dit platform hangt samen met de uitkomst van deze
evaluatie.
Zoals ook in de reactie op motie van het lid Heerma «NPO en inburgering»
aangegeven (Kamerstuk 32 824, nr.191) is de publieke omroep zelf
verantwoordelijk voor de programmatische prioriteit en de wijze waarop
verder invulling wordt gegeven aan zijn wettelijke taak via haar radio- en
televisieprogramma’s. Hierop geeft de overheid geen direct invloed. Dit
laat onverlet dat de NPO ervoor heeft gekozen om passend bij zijn
publieke taakopdracht zijn verantwoordelijkheid te nemen en mediaaanbod te verzorgen die bij kan dragen aan de inburgering van
nieuwkomers.
Hoe wordt de kwaliteit van NT2 docenten geborgd? (SP)
In Nederland kan men op twee manier een Certificaat van Bekwaamheid
verwerven: a) via een Lerarenopleiding NT2 of b) via een EVC-procedure
(bestemd voor eerder opgeleide en ervaren NT2-docenten).
a) Docenten NT2 hebben al een HBO of universitaire opleiding gevolgd
voordat zij de docentenopleiding NT2 doen. Veel deelnemers aan de
Lerarenopleiding NT2 hebben al een lesbevoegdheid voor basis- of
voortgezet onderwijs of mbo. De officiële opleidingen zijn post-HBO
opleidingen of universitair en bestaan uit vakinhoudelijke kennis (NT2)
en goede didactische vaardigheden. Tijdens de opleiding wordt ook
lesgegeven om praktijkervaring op te doen.
b) Docenten die deze opleiding niet hebben gevolgd kunnen het
Certificaat Bekwaam docent van de BVNT2 (Beroepsvereniging NT2)
verwerven wanneer zij een assessmentprocedure doorlopen en een
portfolio samenstellen met een overzicht van hun opleidingen, bij- en
nascholingen alsmede een reeks van bewijsstukken van hun praktische
bekwaamheid. Ook moet er sprake zijn van aantoonbare, langdurige
ervaring in de opleidingspraktijk.
Taalaanbieders die het Keurmerk inburgering van Blik op Werk voeren zijn
verplicht te werken met docenten die een officiële opleiding tot NT2
docent met goed gevolg te hebben afgesloten. Deze verplichting onder
het Keurmerk houdt in dat 80% van de docenten een dergelijke opleiding
hebben. Tevens moet de taalaanbieder een scholingsplan hebben waarin
na- en bijscholing is opgenomen voor alle docenten. Tijdens de audit
wordt gecontroleerd of de taalaanbieder hieraan voldoet en het ook
uitvoert.
Kan de Minister aangeven of gemeenten nieuwkomers vroegtijdig
aan het werk mogen helpen, waarbij ze al werkend de taal leren?
En hoe groot is de experimenteerruimte voor gemeente dan?
(PvdA)
Absoluut. Ik waardeer het zeer dat gemeenten niet wachten totdat de wet
herzien is maar dat zij conform de inzet van het Regeerakkoord en
conform de ruimte die de huidige wet biedt nieuwkomers actief en
vroegtijdig begeleiden. We zien veel gemeenten goede voorbeelden
geven. Dat zijn gemeenten die hun rol pakken door te bemiddelen bij het
mogelijk maken van combinaties van een inburgeringscursus en werk,
nieuwkomers intensief begeleiden met de middelen vanuit de maatschappelijke begeleiding en de instrumenten uit de Participatiewet benutten om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 824, nr. 202

4

nieuwkomers naar werk te begeleiden. De Participatiewet biedt reeds
voldoende ruimte om nieuwkomers met een verblijfsstatus vroegtijdig
aan het werk te helpen en ze al werkend de taal te leren.
Kan de Minister toezeggen om bij andere sectoren dan de
installatiebranche te kijken naar financiële ondersteuning en rol
van O&O-fondsen, bij het aan het werk brengen van statushouders? (PvdA)
Het O&O fonds installatiebedrijf is inderdaad een mooi voorbeeld waarbij
voor statushouders opleiding en perspectief op werk worden gecombineerd. Het opleidingsinstituut wil o.a. op deze wijze het personeelstekort
in de branche helpen oplossen. Ook in andere O&O fondsen binnen de
agrarische sector en het houtbedrijf is aandacht voor statushouders of
migranten. Ik hecht er aan dat statushouders zo snel als mogelijk
meedoen. Naast dat deze O&O fondsen kunnen bijdragen aan de
participatie van statushouders is mijn ministerie het programma verdere
integratie op de arbeidsmarkt gestart om de positie van migranten
waaronder statushouders op de arbeidsmarkt te verbeteren met als doel
om ze bijstandsonafhankelijk te maken. Binnen dit programma willen we
ook bewust werkgevers in tekortsectoren faciliteren en ondersteunen. Dit
voorjaar zal ik u informeren over de vormgeving van dit programma.
Kan de Minister iets zeggen over de tegengestelde beweringen
uit onderzoek TRSO’s / en het meest recente Dreigingsbeeld
Terrorisme NL? Wie geeft een accuraat beeld? (PVV)
Het TRSO-onderzoek en het DTN hebben verschillende doelen. Het
praktijkonderzoek naar de TRSO’s is gericht op het verkrijgen van inzicht
in de mate en aard van de aansturing van de Turkse religieuze organisaties in Nederland en hun invloed op het integratieproces van hun
achterban. Het Dreigingsbeeld Terrorisme NL (DTN) 46 van november
2017 is opgesteld vanuit het perspectief van de nationale veiligheid en
geeft een beeld van de dreigingen in Nederland en ontwikkelingen die
hierop van invloed kunnen zijn. Het DTN richt zich niet op de vraag wat de
mate en aard van de aansturing van religieuze organisaties is.
Het TRSO-onderzoek acht het niet waarschijnlijk dat er sprake is van
dagelijkse of operationele aansturing vanuit Turkije. Bij ISN/Diyanet
Nederland zijn de mogelijkheden hiertoe echter wel aanwezig. Dit
betekent dat de regering de ontwikkelingen nauwgezet in de gaten houdt
en optreedt als ongewenste inmenging vanuit Turkije plaatsvindt.
Welke rol ziet de Minister voor TRSO’s met betrekking tot
integratie? (GroenLinks)
Ik zie géén directe rol voor de TRSO’s als het gaat om het integratiebeleid.
Wel vind ik het van belang om het gesprek te blijven voeren met al die
partijen die ervoor kunnen zorgen dat spanningen in Turkije niet
doorwerken in Nederland. Indien er sprake van is van spanningen die zich
op nationale schaal manifesteren dan ga ik het gesprek aan met een breed
spectrum aan organisaties vanuit de Turks-Nederlandse gemeenschap. De
TRSO’s maken onderdeel uit van mijn gesprekspartners omdat ook zij een
rol kunnen spelen in het verminderen van de doorwerking van
spanningen. Dit is eerder van waarde gebleken bijvoorbeeld bij de
couppoging in Turkije en het Turkse referendum.
Welke stappen zullen worden gezet met betrekking tot de positie
van de Turkse Nederlanders en andere loyaliteit? (CU)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 824, nr. 202

5

Het staat iedereen vrij om banden te onderhouden met het land van
herkomst, zolang dit de participatie in de Nederlandse samenleving niet
belemmert en de Nederlandse rechtsstaat wordt gerespecteerd. Ik maak
mij zorgen over de gebrekkige binding van een deel van de TurksNederlandse gemeenschap met Nederland, zoals blijkt uit uit het
SCP-rapport «Werelden van Verschil» uit december 2015. Dit is een
probleem dat niet zomaar ongedaan gemaakt kan worden. Dit vraagt om
meerjarig inzet om de binding met Nederland te versterken. Een goede
dialoog, gericht op de bovengenoemde factoren, kan hier zeker aan
bijdragen. Op dit moment voer ik een onderzoek uit, samen met de
Turks-Nederlandse gemeenschap, naar oplossingen die bij kunnen dragen
aan het vergroten van binding aan Nederland en aan het verminderen van
de spanningen. Dit onderzoek is naar verwachting gereed in het najaar
van 2018.
Gesegregeerd onderwijs is toch niet van deze tijd, wat vind de
Minister hier precies van? (SP)
Mijn collega’s van OCW en ik vinden het belangrijk dat iedere school –
ongeacht de samenstelling – een kwalitatief goede school is.
Scholen en gemeenten ontvangen geld van het Rijk om kinderen met een
risico op een onderwijsachterstand extra te ondersteunen. Dit zorgt ervoor
dat elke leerling ontplooiingskansen krijgt. Voor leerlingen in een
achterstandssituatie worden de mogelijkheden voor een goede onderwijsloopbaan en een betere maatschappelijke positie vergroot, waardoor
segregatie in de maatschappij kan afnemen.
In oktober 2016 heeft het vorige kabinet het actieplan gelijke kansen
gepresenteerd. OCW streeft naar onderwijs waarin álle leerlingen zich
thuis voelen en het beste uit zichzelf kunnen halen, ongeacht hun
thuissituatie, talenten of achtergrond. Ook voor het nieuwe kabinet is het
bevorderen van kansengelijkheid een speerpunt.
Op lokaal niveau hebben gemeenten en schoolbesturen de mogelijkheid
om afspraken te maken met elkaar over het tegengaan van segregatie op
schoolniveau, het is wettelijk verplicht om jaarlijks te overleggen over het
voorkomen van segregatie.
Toezeggingen AO inburgering en Integratie 13 december 2017
Toezicht in de klas (CU)
In de zomer van 2017 is het toezicht in de klas gestart. Alle taalaanbieders
met het Keurmerk zullen worden bezocht. Didactiek en inhoud van de
cursussen, waaronder het lesmateriaal, worden onderzocht. Doel- en
praktijkgerichtheid van het taaltraject, pedagogische competenties van de
docent, didactische competenties, zowel algemeen als vakspecifiek, de
wijze van intake en de begeleiding maken deel uit van de inspectie.
Tijdens het bezoek worden klassen bezocht en gesprekken gevoerd met
docenten. Eind 2018 is deze ronde voltooid. In een tussentijdse en
eindevaluatie wordt bezien of deze wijze van toezicht voldoet of moet
worden bijgesteld.
De inspecties worden uitgevoerd door het ITTA, kennisinstituut voor
taalontwikkeling van de Universiteit van Amsterdam, zodat het toezicht op
inburgeringslessen op een onafhankelijke manier wordt uitgevoerd. Want
naast het hanteren van een beproefde methodiek moet ook de wijze van
inspecteren van voldoende kwaliteit zijn.
Het ITTA draagt zorg voor de kwaliteit van de inspecties en voert daar
verschillende activiteiten voor uit:
• Werving en selectie van inspecteurs met kennis van en ervaring met
het werkveld zonder banden met of belangen bij een taalaanbieder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 824, nr. 202

6

•
•

Cursus voor inspecteurs
Regelmatig organiseren van terugkomdagen voor uitwisseling van
ervaringen
Een adviesgroep begeleidt het Toezicht in de klas en bestaat uit vertegenwoordigers van de Onderwijsinspectie en de inspectie SZW, een
onafhankelijk lid met onderwijsinspectie achtergrond, de directie van BoW
en het Ministerie van SZW.
Stand van zaken van de inspecties
Tot en met december 2017 zijn 71 van de 217 scholen bezocht. 24 scholen
zijn inmiddels goedgekeurd en 2 scholen zijn afgekeurd en hebben het
keurmerk verloren. Van 34 scholen is de inspectie nog niet afgerond. 11
scholen gaven in deze periode geen les. Dit betreft aspirantkeurmerkhouders die nog in de opstartfase van hun bedrijf zitten. Er vindt wel
schoolbezoek door Blik op Werk plaats maar omdat er geen lessen zijn is
er geen Toezicht in de klas.
De planning van de inspecties in 2018 is als volgt:
1e kwartaal: 56; 2e kwartaal: 56; 3e kwartaal: 12 en in het 4e kwartaal: 22.
In juni/juli vindt weer een tussentijdse evaluatie plaats. De Kamer zal
hiervan op de hoogte worden gesteld.
Geldstromen (VVD)
Op dit moment gaat er één structurele geldstroom vanuit inburgeringmiddelen naar gemeenten. Het gaat om de vergoeding voor de uitvoering van
de maatschappelijke begeleiding, inclusief de middelen voor het
participatieverklaring traject. In de conceptbegroting SZW 2018 is hier
voor het jaar 2018 circa € 50 miljoen opgenomen. Voor het jaar 2017 was
hiervoor circa € 61 miljoen opgenomen (stand najaarsnota 2017). Deze
middelen worden via een decentralisatie uitkering aan de gemeenten
toegekend. Dit betekent dat de verantwoording over de besteding van
deze middelen aan de gemeenteraad wordt afgelegd.
Daarnaast is er op grond van het «uitwerkingsakkoord verhoogde
asielinstroom» aan gemeenten aanvullende middelen toegekend voor
2016 en 2017 van in totaal 140 miljoen voor integratie en participatie
(Kamerstuk 19 637, nr. 2182). Deze aanvullende middelen zijn toegekend
als decentralisatie uitkering. Dit betekent dat over deze middelen
verantwoording wordt afgelegd aan de gemeenteraad.
Toezegging AO Inburgering 22 januari 2015
Infractieprocedure
Tijdens het AO inburgering op 22 januari 2015 (Kamerstuk 32 824, nr. 89)
heeft mijn ambtsvoorganger toegezegd dat zodra de infractieprocedure
door de Europese Commissie (EC) inzake het stelsel van inburgering in
het buitenland officieel aanhangig zou zijn gemaakt hij dit zou melden aan
de Kamer in één van de brieven over inburgering.2 Hij deed deze melding
naar aanleiding van een signaal dat de EC het voornemen had een
infractieprocedure te starten over het basisexamen inburgering
buitenland.
Ik kan u berichten dat tot op heden de EC een dergelijke procedure niet is
gestart en naar mijn verwachting dit ook niet zal doen.

2

Kamerstuk 32 824, nr. 89

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 824, nr. 202

7

Ten tijde van het AO was een procedure aanhangig bij het Europese Hof
van Justitie over de verenigbaarheid van de Wet inburgering buitenland
met de Richtlijn Gezinshereniging3. Op 9 juli 2015 heeft het Hof uitspraak
gedaan4. U bent over deze uitspraak en de wijzigingen in het stelsel van
inburgering in het buitenland geïnformeerd bij brief van 17 december
2015.5
De wijzigingen in het stelsel zijn inmiddels geïmplementeerd. Deze
implementatie is voor de Commissie tot nu toe geen aanleiding geweest
een infractieprocedure te starten.
Mijn verwachting is dat dit ook niet zal gebeuren. Behalve het tijdsverloop
word ik gesterkt in deze verwachting door diverse rechtelijke uitspraken
waarin wordt aangegeven dat de Minister van SZW de juiste gevolgen
heeft verbonden aan het arrest.6

3

Richtlijn 2003/86/EG van de Raad van 22 september 2003 inzake het recht op gezinshereniging
(PB 2003 L 251)
Arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie, 9 juli 2015, C. 153–14, K. en A
5
Kamerstuk 32 005, nr. 8
6
Zo rechtbank Noord-Holland, ECLI NL RBNHO: 2017:11043, 11044 en 11045
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 824, nr. 202

8