Aan de Minister voor Rechtsbescherming

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Privaatrecht
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv
Datum
13 april 2022

Nota n.a.v. het verslag wetsvoorstel "Implementatiewet
richtlijn representatieve vorderingen voor consumenten"

1.
•

•

•
•

Ons kenmerk
3962612
Bijlagen
2

Aanleiding
Op 25 november 2020 is de EU-richtlijn representatieve vorderingen voor
consumenten vastgesteld. De termijn om deze richtlijn te implementeren
verloopt op 25 december 2022.
De richtlijn vereist:
1) invoering van een collectieve schadevergoedingsactie voor consumenten
(in brede zin);
2) een procedure voor de aanwijzing van Nederlandse organisaties voor het
voeren van collectieve acties in een andere lidstaat (‘grensoverschrijdende
collectieve acties’); en
3) een nadere regeling van de financiering van collectieve acties.
Het voorstel zet waar nodig de richtlijn om in het Nederlandse recht.
Op 4 april 2022 is het verslag van de vaste commissie van Justitie en
Veiligheid van de TK vastgesteld.

2. Geadviseerd besluit
Instemmen met verzending van de nota naar aanleiding van het verslag aan de
TK.
3.
•

•

•
•

Kernpunten
Nederland heeft sinds 1 januari 2020 de Wet Afwikkeling massaschade in
collectieve actie (hierna: WAMCA). Het verslag bevat vooral vragen over de
verhouding tussen de richtlijn en de WAMCA en de keuze die het
implementatievoorstel daarin maakt.
De WAMCA heeft tot doel om het voor een vereniging of stichting mogelijk te
maken om in één procedure collectief schadevergoeding te vorderen voor
een groep benadeelden bij de rechter. Een voorbeeld is de vordering van de
Stichting Diesel Emissions Justice tegen Volkswagen vanwege het
Dieselschandaal. De stichting vordert daarin van Volkswagen
schadevergoeding voor consumenten, omdat de auto’s minder zuinig zijn dan
Volkswagen claimde.
Met de WAMCA wordt al vrijwel volledig voldaan aan de vereisten van de
richtlijn.
Het toepassingsgebied van de richtlijn is beperkter dan de WAMCA: de
richtlijn is alleen voor consumentenzaken in brede zin (ook bijv. patiënten).
Het gaat daarbij om zaken waarin een groep consumenten (particuliere
Pagina 1 van 4

•

•

•

afnemers van goederen of diensten) benadeeld is door een professionele
partij (verkoper/dienstverlener), zoals de Volkswagenzaak. De WAMCA is
veel breder en is voor alle soorten collectieve acties bij de burgerlijke
rechter. Voorbeelden van niet-consumentenzaken zijn:
- een zaak van FNV tegen een werkgever waarin FNV een bevel tot naleving
van de cao vordert;
- een zaak van een stichting die opkomt voor ontwikkelaars van apps tegen
Apple wegens machtsmisbruik;
- de Urgenda-zaak waarin de stichting Urgenda van de Staat nakoming
vorderde van de klimaatdoelstellingen.
Op een aantal onderdelen is de richtlijn uitgebreider dan de WAMCA. Zo
verplicht de richtlijn tot het opstellen van een lijst met Nederlandse
organisaties die voldoen aan criteria in de richtlijn. Organisaties op die lijst
kunnen collectieve acties in een andere lidstaat instellen. Ook bevat de
richtlijn preciezere eisen voor procesfinanciering dan de WAMCA. Een
stichting mag bijvoorbeeld geen financiering krijgen van een concurrent van
de verweerder (concreet: Mercedes mag niet optreden als financier van de
stichting in de zaak tegen Volkswagen).
Het implementatievoorstel vult de WAMCA op onderdelen aan door
wijzigingen door te voeren in Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek en titel 14a
van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Op sommige onderdelen is
ervoor gekozen de regels uit de richtlijn alleen voor richtlijngevallen
(collectieve acties voor consumenten) om te zetten. Dit hebben we gedaan
om extra werklast voor de rechtspraak zoveel mogelijk te voorkomen en de
procedure voor een collectieve actie zo effectief en efficiënt mogelijk te
houden.
In het verslag zijn vragen gesteld door de leden van de VVD-fractie, de D66fractie en de SP-fractie. De belangrijkste vragen gaan over:
- de keuze in het voorstel dat de rechter alleen in collectieve acties voor
consumenten aan sommige extra eisen uit de richtlijn moet toetsen.
Bijvoorbeeld de eis in de richtlijn dat een organisatie geen procesfinanciering
mag krijgen van ‘een concurrent van de verweerder of van iemand die
afhankelijk is van de verweerder’. In de nota naar aanleiding van het verslag
is uitgelegd dat hiervoor is gekozen om de werklast voor de rechtspraak te
beperken en omdat de WAMCA al voldoende eisen en waarborgen bevat voor
collectieve acties voor niet-consumentenzaken;
- hoe de rechter kan toetsen dat geen sprake is van procesfinanciering door
‘een concurrent van de verweerder of een persoon die afhankelijk is van de
verweerder’. In de nota n.a.v. het verslag is uitgelegd dat de
claimorganisatie in haar dagvaarding moet onderbouwen dat zij aan deze eis
voldoet. Daarnaast kan de rechter om inlichtingen en bescheiden vragen van
partijen, waaronder door de financieringsovereenkomst op te vragen van de
organisatie. Als een partij een dergelijk verzoek van de rechter weigert, kan
de rechter daar naar eigen inzicht gevolgen aan verbinden. Dit kan in het
uiterste geval zijn het niet-ontvankelijk verklaren van de organisatie. Dit
geldt ook als een buitenlandse organisatie in Nederland een collectieve actie
instelt, omdat daarvoor het Nederlandse procesrecht geldt;
- hoe rekening is gehouden met de werklast voor de rechterlijke macht. In de
beantwoording is uitgelegd dat de richtlijn zo beperkt mogelijk is
geïmplementeerd. Mede n.a.v. informeel overleg met de rechtspraak zijn
sommige eisen alleen van toepassing verklaard op richtlijngevallen (zie het
eerste streepje hierboven).

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Privaatrecht

Datum
13 april 2022
Ons kenmerk
3962612

Pagina 2 van 4

- het belang om transparant te zijn over de financieringsbronnen van een
organisatie. In de beantwoording is uitgelegd dat de organisatie zelf moet
onderbouwen dat zij aan de eisen voor procesfinanciering voldoet en dat de
rechter voldoende mogelijkheden heeft om inzicht te krijgen in de
financiering van een organisatie. We hebben erop gewezen dat transparantie
over de financieringsbronnen richting verweerder als groot nadeel heeft dat
de verweerder zijn processtrategie daarop kan aanpassen. De verweerder
kan de procedure bijvoorbeeld vertragen zodat het geld van de organisatie
opraakt.
4.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Privaatrecht

Datum
13 april 2022
Ons kenmerk
3962612

Toelichting

4.1 Politieke context
Omdat de WAMCA al geldt, verandert de richtlijn voor Nederland weinig. Door
eerdere unanieme steun in Tweede en Eerste Kamer voor de WAMCA is de
verwachting dat het implementatievoorstel niet op veel bezwaren stuit.
4.2 Financiële overwegingen
Omdat de WAMCA er al is, heeft de implementatie nauwelijks financiële gevolgen.
Het voorstel wijst de minister voor Rechtsbescherming aan als orgaan dat
organisaties mag aanwijzen die collectieve acties in een andere lidstaat kunnen
instellen. Voor het beleggen van deze bevoegdheid is maximaal 0,2 fte nodig. Dit
wordt opgelost binnen de bestaande formatie van Directie Rechtsbestel (DRb) van
DGRR.
De Raad voor de rechtspraak (Rvdr) vreest werklastverzwaring, maar heeft
toegelicht dat de werklast vooral voortkomt uit de al bestaande WAMCA en
minder uit de richtlijn. De werklastgevolgen voor de rechtspraak van de WAMCA
kunnen aan de orde komen in de gebruikelijke driejaarlijkse
prijsonderhandelingen tussen de rechtspraak en het ministerie. Deze
onderhandelingen zien op de financiering van de rechtspraak. De
werklastgevolgen voor de rechtspraak van de invoering van de richtlijn zijn naar
verwachting heel beperkt.
4.3 Juridische overwegingen
Bij de implementatie is gekozen voor zoveel mogelijk aansluiting bij de bestaande
regels van de WAMCA. Het voorstel is daardoor beperkt in omvang. Tegelijkertijd
vraagt dit een uitgebreidere uitleg van welke WAMCA-bepaling welke
richtlijnbepaling al implementeert. Dit hebben we in de toelichting zo goed
mogelijk uitgelegd.
4.4 Krachtenveld
Alle stakeholders zijn het eens met de keuze om de richtlijn te implementeren in
de WAMCA. De Rvdr voorzag ‘forse werklastgevolgen’, maar maakt deze niet
concreet en gaf aan dat deze vooral voortkomen uit de WAMCA zelf. Een
collectieve actie voor mogelijk duizenden benadeelden is per definitie een
complexere zaak maar voorkomt als het goed is, vele individuele zaken over
hetzelfde onderwerp. Om een werklastverzwaring voor de rechterlijke macht te
voorkomen, is het voorstel na de consultatie op een aantal punten beperkt tot
richtlijngevallen. Invoering van de richtlijn leidt naar verwachting niet tot een
(grote) toename van collectieve acties door buitenlandse organisaties in
Nederland. De nieuwe mogelijkheid voor buitenlandse organisaties om in
Nederland een collectieve schadevergoedingsactie in te stellen, leidt daarom ons

Pagina 3 van 4

inziens niet tot de door de rechtspraak gevreesde zwaardere werklast voor de
rechterlijke macht.
4.5 Communicatie
Het voorstel bevat geen regeldruk-effecten voor consumenten en geen
administratieve lasten en inhoudelijke nalevingskosten voor bedrijven.
4.6 Ontwikkelingen hiervoor
•
Uw ambtsvoorganger is op 23 april 2021 akkoord gegaan met de start van de
consultatie van het voorstel. De consultatie liep van 1 mei 2021 tot 31 mei
2021. Er zijn 11 reacties en 3 gevraagde adviezen ontvangen. Deze zijn
verwerkt in het voorstel.
•
Op 6 oktober 2021 is uw ambtsvoorganger akkoord gegaan met aanbieding
van het voorstel in de MR t.b.v. doorgeleiding aan de Afdeling advisering van
de Raad van State.
•
De Afdeling heeft op 15 december 2021 advies uitgebracht over het
wetsvoorstel (dictum b). De toelichting van het wetsvoorstel is aangepast om
tegemoet te komen aan de ondergeschikte, juridisch-technische opmerkingen
van de Afdeling.
•
Op 27 januari 2022 bent u akkoord gegaan met het nader rapport, het
wetsvoorstel en de memorie van toelichting en met indiening van het
wetsvoorstel bij de TK.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Privaatrecht

Datum
13 april 2022
Ons kenmerk
3962612

4.7 Afstemming
De nota n.a.v. het verslag is ambtelijk afgestemd met EZK en DRb.
5. Informatie die zich niet leent voor openbaarmaking
Niet van toepassing, alles uit de nota kan openbaar worden gemaakt als de nota
naar aanleiding van het verslag wordt verzonden aan de TK.
6.
-

Bijlagen
Nota naar aanleiding van het verslag;
Aanbiedingsbrief aan de TK.

Pagina 4 van 4