Met begeleiding meer werk

Met begeleiding meer werk

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

R08/20, januari 2009
ISSN 1383-8733
ISBN 978-90-5079-221-9



Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

Voorwoord
Participatie is in het huidige kabinetsbeleid een van de belangrijke thema’s. In het bijzonder
kwetsbare groepen - mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt - moeten actief
worden ondersteund om de afstand te overbruggen. Het kabinet hecht er belang aan dat
mensen met een beperking of handicap zoveel als mogelijk bij reguliere werkgevers in dienst
zijn.
De inspectie heeft drie onderzoeken gedaan die gericht zijn op de vraag welke kansen en
belemmeringen er zijn voor mensen met een handicap bij hun arbeidsparticipatie, in het bijzonder bij gewone werkgevers. Een onderzoek heeft betrekking op de vraag in hoeverre jongeren
met een handicap vanuit het onderwijs worden voorbereid op een deelname aan het arbeidsproces. De andere twee onderzoeken hebben betrekking op de vraag hoe voor deze groep het
werken bij reguliere werkgevers vanuit de Wsw bevorderd kan worden.
De inspectie concludeert dat er nog veel mogelijkheden onbenut blijven. Er is ruimte om meer
werkgevers te motiveren om mensen met een handicap in dienst te nemen. Kernbegrippen hierbij zijn het realiseren van een goede match en de juiste begeleiding. Jongeren met een handicap
kunnen zich met een goede begeleiding op school beter voorbereiden op een arbeidsloopbaan
en zullen met een betere begeleiding na school minder vaak terugvallen in non participatie.
Werkgevers weten vaak niet wat de mogelijkheden zijn om mensen met een handicap in dienst
te nemen. Werkgevers kunnen worden betrokken door een betere, vooral persoonlijke en sectorspecifieke, voorlichting en begeleiding door betrokken overheidsinstanties.

Drs. P.H.B. Pennekamp
Inspecteur-generaal a.i.



Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk



Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

Inhoud
1

Inleiding

7

2

De start van de loopbaan

9

3

Vernieuwing van de Wsw in 2008

13

4

Wat doen Wsw-bedrijven om de werkgevers te motiveren? 15

5

Wat vindt de werkgever?

17

6

Conclusies

19

7

Reacties VNG, UWV en Cedris en nawoord IWI	21
Lijst van afkortingen	23
Bijlagen: 	25
Reactie Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Reactie Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
Reactie Cedris
Publicaties van de Inspectie Werk en Inkomen



Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

35



Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

1

Inleiding
Participatie is in het huidige kabinetsbeleid een van de belangrijke thema’s. Het kabinet vindt
het uit sociale en economische overwegingen niet verantwoord dat mensen buiten de samenleving staan. In het bijzonder kwetsbare groepen - mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt - moeten actief worden ondersteund om de afstand te overbruggen.

1
Wsw-statistiek 2007, Research voor
beleid, 2008.

2
De nota van bevindingen Loopbaan
Jonggehandicapten is op te vragen bij
de communicatieafdeling, via www.
iwiweb.nl.
3
De nota van bevindingen Maak
plaats voor Wsw'ers is op te vragen
bij de communicatieafdeling, via www.
iwiweb.nl.

Kwetsbare groepen zijn onder meer personen met een verstandelijke of lichamelijke handicap.
Een goede optie voor hen is te werken op basis van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw).
Momenteel zijn ruim 100 duizend werknemers via de Wsw aan het werk.1 De persoon is dan
aan het werk in een Wsw-bedrijf of via een detachering (96 duizend personen), of met behulp
van begeleid werken bij een reguliere werkgever (4 duizend personen). Ruim 20 duizend
mensen met een Wsw-indicatie staan op de wachtlijst. Het kabinet streeft er naar dat mensen
met een beperking zoveel mogelijk aan de slag gaan bij reguliere werkgevers.
De inspectie heeft in 2008 drie onderzoeken uitgevoerd die alle drie op verschillende wijze
inzicht geven in de wijze waarop de participatie kan worden vergroot voor mensen met een
handicap of beperking, in het bijzonder Wsw'ers en vooral bij reguliere werkgevers. In dit rapport worden de belangrijkste bevindingen van die onderzoeken in samenhang weergegeven. Het
betreft in de eerste plaats een onderzoek naar de huidige begeleiding van jonggehandicapten op
school naar werk. Voor drie typen onderwijs zijn in vier regio’s telkens vier scholen geïnterviewd. Het onderzoek geeft een indicatief beeld over de begeleiding van school naar werk.2 In
de tweede plaats gaat het om een landelijk representatief onderzoek naar de actuele stand van
zaken rondom de uitvoering van de Wsw door gemeenten. En ten derde om een indicatief
onderzoek naar de bereidheid van werkgevers om personen met een Wsw-indicatie in dienst te
nemen en de toereikend van de stimuleringsmaatregelen die de overheid daarvoor inzet.3 IWI
heeft zes Wsw-bedrijven geïnterviewd die zelf aangeven actief werkgevers te werven voor
begeleid werken en detachering plaatsen. Daarnaast heeft IWI ruim honderd en twintig werkgevers geïnterviewd in de regio’s waar de zes Wsw-bedrijven actief zijn. IWI wil met de onderzoeken en dit rapport bijdragen aan een verbetering van de benutting van de mogelijkheden van
personen met een handicap op de arbeidsmarkt en de bereidheid van reguliere werkgevers om
die personen een plek aan te bieden.
De commissie De Vries heeft in het najaar van 2008 haar advies uitgebracht, over de vraag hoe
de arbeidsparticipatie van mensen met een arbeidshandicap verhoogd kan worden. Zij adviseert
om een uniforme benadering in te voeren voor alle mensen die niet in staat zijn het wettelijk
minimumloon te verdienen en op langdurige inkomensondersteuning zijn aangewezen. Eenzelfde
instrumentarium voor iedereen zou het voor de uitvoerders van de sociale zekerheid mogelijk
moeten maken om personen met een beperking maatwerk te bieden en hen zoveel mogelijk te
laten participeren op de reguliere arbeidsmarkt. De commissie adviseert om de nieuwe aanpak
zorgvuldig voor te bereiden en via de weg van pilots geleidelijk in te voeren.

4
MEE is een van overheidswege gefinancierde instantie die hulp biedt aan
alle mensen met een beperking op het
gebied van onder meer onderwijs, zorg,
arbeid en wonen.
5
Uit statistieken blijkt namelijk dat
instroom in de Wajong en/of Wsw na
het 25-ste levensjaar weer een enorme
toestroom oplevert. De redenen die
hiervoor genoemd worden zijn bijvoorbeeld dat het dergelijke jongeren toch
uiteindelijk niet lukt om op de reguliere
arbeidsmarkt een baan te behouden
dan wel een vervolgopleiding af te
ronden en via diverse instanties toch
naar regelingen als Wajong en/of Wsw
worden verwezen.



Leeswijzer
Het rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk twee wordt beschreven wat de rol van overheidsinstanties is bij de begeleiding van gehandicapte jongeren op school en in de overgang van
school naar werk. Naast de begeleiding van scholen is tevens gekeken naar de rol van andere
instanties bij de start van de loopbaan van jonggehandicapten, zoals UWV, Wsw-bedrijven, en
MEE.4 Ook heeft de inspectie aandacht besteed aan jongeren die in het vervolgonderwijs of na
een poging op de reguliere arbeidsmarkt zonder ondersteuning uitvallen.5
In hoofdstuk drie wordt ingegaan op wat er gebeurt indien een jonggehandicapte een Wswindicatie krijgt en op de wachtlijst komt. De wetswijziging van de Wsw per 1 januari 2008 is
onder meer bedoeld om de huidige wachtlijstproblematiek te verzachten en personen met een
Wsw-indicatie zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers te plaatsen via begeleid werken of via
detachering ('van binnen naar buiten'). Gedurende het jaar 2008 heeft IWI, op verzoek van de
toenmalige staatssecretaris van SZW, de implementatie van de wetswijziging Wsw gemonitord.

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

In hoofdstuk vier komt vervolgens aan de orde wat Wsw-bedrijven momenteel doen om
Wsw'ers aan de slag te helpen bij reguliere werkgevers. Tenslotte gaan we in hoofdstuk vijf in
op de vraag wat er voor nodig is om werkgevers te motiveren om Wsw'ers in hun bedrijf op te
nemen. In hoofdstuk zes vatten we de belangrijkste conclusies samen.



Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

2
6
De inspectie heeft in vier regio’s onderzoek uitgevoerd. De regio’s zijn geselecteerd op basis van arbeidsmarktomstandigheden, regionale kenmerken
(grote steden versus platteland) en de
aanwezigheid van de diverse instanties
die de inspectie in haar onderzoek
heeft betrokken. Het onderzoek is uitgevoerd op basis van deskresearch en
interviews met vertegenwoordigers van
de verschillende instanties en jonggehandicapten zelf. In totaal zijn 64
interviews gehouden: 16 interviews met
scholen, 4 interviews met een ADj van
UWV, 4 interviews met medewerkers
van MEE, 4 interviews met Wswbedrijven, 4 interviews met onafhankelijke arbeidsadviseurs en 32 interviews
met scholieren, schoolverlaters en
Wsw'ers.
7
SER-advies “Meedoen zonder beperkingen; meer participatiemogelijkheden
voor jonggehandicapten”, publicatienummer 6, 24 augustus 2007.
8
IWI, R07/14.

9
In november 2008 heeft de staatssecretaris van OCW een brief aan de
voorzitter van de Tweede Kamer gestuurd (Tweede Voortgangsrapportage
Passend onderwijs) over de kwaliteit
van het VSO onderwijs en de beoogde
stappen ter verbetering, hierin wordt
onder andere ook aan dit punt aandacht besteed.

De start van de loopbaan
De start van een loopbaan voor jongehandicapten begint na de afronding van de schooltijd. Het
participatieperspectief is het grootst wanneer de scholing goed aansluit bij de mogelijkheden
van de jonggehandicapte, die mogelijkheden optimaal worden ontwikkeld en de jongere goed
wordt voorbereid op hun kansen en beperkingen op de arbeidsmarkt. De onderzoeksvraag die
de inspectie heeft gesteld is: Wat is de rol van scholen en (overheids)instanties bij de keuze die jonge
arbeidsgehandicapten maken voor werken bij reguliere werkgevers of werken in Wsw-verband.6
Jongeren met een beperking volgen naast het reguliere onderwijs (al dan niet met een rugzakje)
veelal speciaal onderwijs of praktijk onderwijs. Jaarlijks verlaten circa 20 duizend jongeren het
speciaal onderwijs en het praktijk onderwijs.
De bevindingen van de SER in zijn advies Meedoen zonder beperkingen (2007) vormden onder
meer de aanleiding voor dit onderzoek. De SER concludeerde dat scholen nog onvoldoende
doen aan arbeidstoeleiding en dat de overgang van school naar werk een probleem vormt en
een risico van uitval met zich meebrengt.7 Ook IWI concludeerde dat in haar rapport 'Wajong
en werk' (2007).8
Begeleiding naar werk gedurende het VSO
Het voortgezet speciaal onderwijs (VSO) bestaat uit de scholen voor zeer moeilijk opvoedbare
kinderen (ZMOK) en zeer moeilijk lerende kinderen (ZMLK). Scholen voor ZMOK en ZMLK
hebben vanuit de historie en wettelijke taakopdracht weinig oog gehad voor arbeidstoeleiding.
Daar is de laatste jaren verandering in gekomen. Op dit moment is het zo dat bij alle geïnterviewde scholen wel enige vorm van stages in het onderwijsprogramma zit. Er is echter sprake
van een grote diversiteit in de stadia waarin de scholen zich qua arbeidstoeleiding bevinden. De
onderzochte scholen voor ZMLK zijn in die ontwikkeling verder dan de onderzochte scholen
voor ZMOK, waar arbeidstoeleiding nog in de kinderschoenen staat. Maar ook tussen de
onderzochte scholen voor ZMLK varieert de mate van de arbeidstoeleiding. Op één van de
onderzochte scholen worden de jongeren zeer intensief voorbereid op werk, waardoor deze
school ten opzichte van andere onderzochte scholen voor ZMLK zeer goede uitstroom resultaten realiseert.
Arbeidstoeleiding in speciaal onderwijs is nog niet in de wet verankerd.9 Dat betekent dat er
thans in de financieringsstromen geen of onvoldoende rekening wordt gehouden met de kosten
die verbonden zijn aan het verzorgen van begeleiding naar werk. Als de school die toch wil
bieden, moet zij dus creatief zijn in het vinden van gelden en moet de omgeving (bijvoorbeeld
gemeente en provincie etc.) welwillend zijn. Momenteel is bij het ministerie van Onderwijs
Cultuur en Wetenschap (OCW) een wetswijziging in voorbereiding die arbeidstoeleiding en de
daarbij behorende financiering in de wettelijke taakopdracht van de scholen opneemt.
In het ZMOK onderwijs komt het vaak voor dat de jongere, en met name de jongere met iets
hogere verstandelijke capaciteiten, zijn eigen arbeidsmogelijkheden overschat. Ook de ouders
overschatten in veel gevallen de mogelijkheden van hun kinderen. Dat maakt dat zij hun verwachtingen te hoog stellen en er mogelijk ten onrechte geen Wsw-indicatie of Wajong-uitkering
wordt aangevraagd, terwijl de leerling wel de ondersteuning van deze regelingen nodig heeft.
Daar waar de school een goed opgezette stage en begeleidingstraject heeft, kan de school veel
doen om de verwachtingen van de leerling en de ouders reëler te maken. De stagebegeleider
kan hierbij een grote rol spelen. Leerlingen bouwen met een stagebegeleider vaak een vertrouwensrelatie op.

10
Dat dit als een algemeen probleem
herkend is, blijkt uit het feit dat in
2009 voor het VSO onderwijs het
voornemen is om een uitstroommonitor
te starten waarbij per leerling geregistreerd wordt waar de leerling naar
uitstroomt. Deze uitstroommonitor zal
door de WEC-raad, met subsidie van
OCW worden vormgegeven.



Begeleiding naar werk ná het VSO
De begeleiding aan het einde van de schoolperiode richting vervolgopleiding of werk varieert
eveneens. De onderzochte scholen voor ZMOK geven geen van alle naschoolse begeleiding en
hebben daarom weinig zicht op waar de jongeren terecht komen.10

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

11
Het REC is de overkoepelende
organisatie voor het voortgezet speciaal
onderwijs (VSO).

Jongeren in het ZMOK onderwijs hebben vaak wel voldoende verstandelijke capaciteiten om
door te stromen naar een vervolgopleiding, maar hun psychische problemen kunnen hierbij in
de weg staan. Een probleem is soms dat leerlingen, na afloop van de leerperiode in het ZMOKonderwijs, te goed worden bevonden voor een indicatie van het Regionaal expertise centrum
(REC) en dus niet in aanmerking komen voor een (leerlinggebonden) rugzakje.11 Er is dan een
risico dat de jongere in het reguliere vervolgonderwijs zonder begeleiding niet slaagt en terugvalt. Sommige geïnterviewde scholen verzorgen daarom zelf nog gedurende een jaar de financiering voor extra begeleiding. Een ander risico is dat er wel een REC-indicatie wordt afgegeven
maar dat de begeleiding pas laat, na de start van het nieuwe schooljaar start. Dat is te laat
omdat er juist bij de overgang van scholen veel verandert voor de jongere.
Eerder is al ter sprake gekomen dat veel leerlingen (en hun ouders) hun capaciteiten overschatten en geen Wsw-indicatie of Wajong-uitkering aanvragen. Met name in het ZMOK-onderwijs
speelt dat een rol. Daarnaast geldt voor de leerlingen uit het ZMOK-onderwijs dat veel leerlingen met een psychische stoornis waaraan geen ziekte of gebrek aan ten grondslag ligt, niet voor
een Wajonguitkering in aanmerking komen en dus geen begeleiding van een Arbeidsdeskundige
van UWV krijgen. Toch hebben die leerlingen begeleiding op een arbeidsplek nodig, de kans op
uitval is groot. De kennis en ervaring van een arbeidsdeskundige in goede samenwerking met de
school zou hierbij van groot nut kunnen zijn. De onderzochte scholen voor ZMOK hebben incidentele contacten met UWV en zitten niet in een structureel netwerk met de arbeidsdeskundige van UWV.
Bij de geïnterviewde scholen van het ZMLK-onderwijs is de begeleiding ná school zeer gevarieerd. Op de onderzochte school voor ZMLK waar jongeren zeer intensief worden voorbereid
op enigerlei vorm van arbeidsparticipatie, wordt na het afronden van de school standaard nog
vijf jaar begeleiding gegeven waarna een warme overdracht naar een andere begeleider (jobcoach) plaatsvindt. De intensieve begeleiding naar werk van die school zorgt ervoor dat het
merendeel van de leerlingen uitstromen naar begeleid werk via de Wsw. Een andere onderzochte school, die minder aan begeleiding naar werk op en na school geeft, plaatst het merendeel van de leerlingen binnen de AWBZ-dagbesteding.
Scholen voor ZMLK geven aan dat voor een bepaalde categorie jongeren beschutte Wswwerkplekken noodzakelijk zijn om te voorkomen dat zij in de AWBZ-dagbesteding terecht
komen. Volgens de scholen kunnen deze jongeren vaak niet in de Wsw terecht, vanwege de
lange wachtlijsten.

12
Saskia von der Fuhr, Hans Mariën en
Linda Sontag (2008) 'De uitstroom
van leerlingen uit het praktijkonderwijs
in het schooljaar 2006-2007', IVA
rapport

10

Begeleiding naar werk gedurende het praktijkonderwijs
Jongeren op scholen voor praktijkonderwijs ontvangen in de regel voldoende begeleiding naar
werk. Scholen voor praktijkonderwijs hebben dan ook arbeidstoeleiding in hun wettelijke taakopdracht. Financiering van en begeleiding op stages is geen probleem. Tijdens de schoolperiode
kunnen leerlingen via allerlei soorten stages kennismaken met werk dat ze leuk vinden en bij
hun mogelijkheden past. Van de scholen voor praktijkonderwijs gaat ongeveer 40 à 50 procent
van de leerlingen naar vervolgonderwijs (ROC), ongeveer 30 procent naar reguliere werkgevers
en ongeveer 20 procent naar de Wsw. Regionaal zijn er echter grote verschillen in uitstroom
naar arbeid of vervolgonderwijs.12
Begeleiding naar werk of vervolgonderwijs ná het praktijkonderwijs
De begeleiding naar werk van de jongere na de schoolperiode is intensief. De geïnterviewde
scholen voor praktijkonderwijs geven standaard een jaar nazorg via de stagedocenten. Hoewel
de nazorg niet verplicht is, financieren zij dat uit hun reguliere budget. Ook worden vaak ESFgelden ingezet om leerlingen een jaar (en soms twee jaar) na afronding van het onderwijs te
volgen. De scholen zitten over het algemeen in een structureel netwerk met onder andere de
arbeidsdeskundige van UWV. De stagedocenten bespreken in het laatste schooljaar elke leerling
met de arbeidsdeskundige van UWV. Die informatie-uitwisseling is voor de stagebegeleider van
nut voor de gerichte begeleiding van de leerling en de arbeidsdeskundige kan zich zodoende
voorbereiden op een komende Wajong-aanvraag en zijn latere begeleiding richting arbeidsparticipatie.

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

Bij de begeleiding naar vervolgonderwijs was er vanuit het praktijkonderwijs op de onderzochte
scholen sprake van nauwe samenwerking met het ROC, om voor leerlingen vervolgonderwijs te
realiseren op een voor hen haalbaar niveau, veelal niveau 1 (assistent-niveau). Die vorm van vervolgonderwijs vindt plaats op de school voor praktijkonderwijs, maar het ROC is verantwoordelijk voor examinering en diplomering. Op die manier kan de vereiste begeleiding worden
gegeven. Op de locatie van het ROC zelf is die intensieve begeleiding niet mogelijk.
Onderdeel van een dergelijke vervolgopleiding is het doorlopen van stages. De onderzochte
scholen gaven aan dat ook gedurende stages tijdens het vervolgonderwijs de inzet van een jobcoach nodig is, maar dat daarvoor geen financiële middelen beschikbaar zijn. UWV kan namelijk
(nog) geen jobcoaching financieren omdat het om stages gaat en niet om werk. Om de overgang
van onderwijs naar arbeid soepeler te laten verlopen, zal onder verantwoordelijkheid van de
minister van SZW in overleg met OCW in 2009 een landelijke pilot worden uitgevoerd om jobcoaches al in de laatste fase van de onderwijsloopbaan (praktijkonderwijs en VSO-onderwijs) in
te zetten.

13
Aan dit probleem wordt ook aandacht
besteed in de bijlage bij de brief van de
staatssecretaris van OCW van november 2008 aan de voorzitter van de
Tweede Kamer (tweede voortgangsrapportage Passend Onderwijs).

Ook in het praktijkonderwijs speelt het probleem dat leerlingen de eigen mogelijkheden overschatten. Door middel van begeleiding in de keuzes van de stageplaatsen alsmede door gesprekken met de leerling en ouders, kan de stagebegeleider de verwachtingen van de leerling bijstellen naar een reëler beeld. Echter, veel leerlingen willen graag een diploma behalen en kiezen
daarom ondanks de negatieve advisering van de stagebegeleider voor vervolgonderwijs op
niveau 2 voor het behalen van een startkwalificatie. Het risico van schooluitval is dan groot
omdat het niveau te hoog is, er op de ROC’s te weinig begeleiding is, en de scholen te groot
zijn.13
Uitval uit vervolgonderwijs of werk
Uit het onderzoek is gebleken dat wanneer jongeren vanuit met name praktijkonderwijs en het
ZMOK-onderwijs zonder Wsw-indicatie of Wajong-uitkering op de reguliere arbeidsmarkt
terecht komen of naar het ROC gaan om een startkwalificatie te halen, het risico van uitval
groot is. Indien een jongere uitvalt, bestaat het gevaar dat het lang kan duren voor de weg naar
een instantie die begeleiding kan bieden, gevonden wordt. Op scholen die geen vorm van
arbeidstoeleiding hebben verdwijnt de jongere uit beeld. Bij scholen met arbeidstoeleiding
houdt een stagebegeleider de jongere in beeld. De jongere moet zichzelf weer melden, omdat
er op scholen zonder arbeidstoeleiding geen systeem is om de jongere te volgen. De geïnterviewde instanties noemden hierbij het risico dat de jongere in het criminele circuit terecht
komt. De inspectie constateert dat MEE vooral in een situatie van uitval uit werk in beeld komt
om de jongere verder te helpen en naar de juiste instanties te verwijzen.
Om jongeren die tussen wal en schip dreigen te komen te begeleiden zijn er in de afgelopen
jaren jongerenloketten opgericht. De lokale invulling van de jongerenloketten is divers. Het
streven is om met de diverse betrokken instanties een netwerk te vormen om een sluitende
aanpak te bereiken. De scholen spreken wisselend positief en negatief over hun ervaringen met
jongerenloketten.
Conclusies
De inspectie concludeert dat de omvang van de arbeidstoeleiding bij de scholen zeer bepalend
is voor de eerste stap van de loopbaan van jonggehandicapten. Een intensivering van de arbeidstoeleiding op de scholen, vooral in het voorgezet speciaal onderwijs, kan bijdragen aan een grotere participatie van jonggehandicapten. Bij de onderzochte scholen met veel arbeidstoeleiding
is er meer uitstroom naar werk en minder uitstroom naar bijvoorbeeld dagbesteding of minder
uitval uit werk.
De wijze waarop jongeren worden voorbereid op werk is van groot belang om het potentieel
dat aanwezig is bij de jongeren optimaal te benutten. Tevens kunnen scholen jongeren en ouders
sturen in het wel of niet aanvragen van een Wsw-indicatie of een Wajong uitkering. Vaak moet
het zelfbeeld van de leerling worden bijgesteld en vooroordelen en angsten voor stigmatisering
in relatie tot de Wsw en Wajong worden weggenomen. Beschutte Wsw-werkplekken zijn en

11

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

blijven volgens scholen nodig voor een bepaalde categorie jongeren om te voorkomen dat zij,
beneden hun niveau, in de AWBZ-dagbesteding belanden.
Begeleiding bij de overgang van school naar werk is vervolgens voor de jonggehandicapte erg
belangrijk om geschikt werk te vinden en te behouden. Een goede begeleiding vermindert het
risico van uitval later in hun loopbaan. De scholen kunnen hier een rol vervullen in samenwerking met de instanties die de begeleiding moeten overnemen. Er moet sprake zijn van een zogenaamde 'warme overdracht'. De onderzochte scholen voor praktijkonderwijs hebben de begeleiding naar werk ingevuld. De overdracht van het speciaal onderwijs naar werk moet beter.
Hiervoor is ook een verandering van cultuur nodig, in het bijzonder op de scholen die (nog)
geen arbeidstoeleiding in hun wettelijke taakopdracht hebben. Sommige van die scholen zijn al
goed op weg maar andere hebben een langere weg te gaan. Op dit moment worden hierover
afspraken gemaakt tussen de ministeries OCW en SZW, onder meer over de financiering van
de begeleiding naar werk op school.

12

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

3
14
De wetswijziging heeft drie pijlers,
te weten:
- gemeenten sturen en
regisseren meer dan voorheen de uitvoering van de Wsw;
- geïndiceerden hebben
zeggenschap over het beleid en in het
vinden van werk;
- meer betrekken van
reguliere werkgevers bij het vinden van
werk voor Wsw’ers.
15
De respons op de onderzoeksenquete
van 80 procent, de uitkomsten zijn
daarmee landelijk representatief.

16
Dit betreft een samenwerkingsverband
van gemeenten om de Wsw gezamenlijk uit te voeren.

Vernieuwing van de Wsw in 2008
Na het verlaten van de school is het werken in Wsw-verband één van de opties voor de
arbeidsparticipatie van iemand met een beperking. De wijziging van de Wsw per 1 januari 2008
is bedoeld om meer personen met een Wsw-indicatie bij reguliere werkgevers te plaatsen via
begeleid werken of via detachering ('van binnen naar buiten'), als dat past bij hun mogelijkheden.
Dat wil de wetgever onder meer bereiken door meer verantwoordelijkheid voor de uitvoering
bij de gemeenten neer te leggen.14 De inspectie heeft de huidige stand van zaken van de implementatie van de wetgeving onderzocht bij alle gemeenten.15
Meer regie bij gemeenten
De wetswijziging is voor ruim 65 procent van de betrokken gemeenten aanleiding geweest om
de (organisatie van de) uitvoering Wsw in 2008 op een of meer onderdelen te wijzigen. Er is
een verschuiving van activiteiten gaande die voorheen door het bestuur van een gemeenschappelijke regeling (WGR)16 werden uitgevoerd naar de gemeenten. Het gaat dan ondermeer om
de opdrachtgeversrol naar de Wsw-bedrijven en het beleid ten aanzien van de uitvoering van
het wachtlijstbeheer.
Ruim de helft van de 65 procent van de gemeenten heeft daarbij de beweging van binnen naar
buiten versterkt. Ook heeft ruim de helft van de gemeenten de mogelijkheden die WSW-bedrijven bieden voor de ondersteuning bij en na werk, beschikbaar gesteld voor andere doelgroepen
in het kader van re-integratie. Bijna de helft van de gemeenten geeft aan dat het Wsw-bedrijf
zich ontwikkelt van productiebedrijf naar mens-ontwikkelbedrijf.
Voorrangsbeleid
Indien men op de wachtlijst voor de Wsw staat, wordt op volgorde van plaatsing (First in - First
out: Fifo) een Wsw-arbeidsplaats aangeboden. Met de wetswijziging kan de gemeente ervoor
kiezen om voor bepaalde groeperingen een voorkeursbeleid te hanteren. Gemeenten kunnen
bijvoorbeeld besluiten tot voorrang bij plaatsing om te voorkomen dat recent opgedane werkervaring (bijvoorbeeld na een stage tijdens de schoolperiode) verloren gaat. Iets minder dan de
helft van de gemeenten geeft aan voorrangsbeleid te hebben vastgelegd in een verordening. De
belangrijkste groepen die bij plaatsing voorrang genieten zijn mensen die zijn geïndiceerd voor
begeleid werken bij een reguliere werkgever, schoolverlaters uit het speciaal onderwijs, mensen
met een Wajonguitkering en deelnemers aan voorschakeltrajecten.
Voorschakeltrajecten
Om personen met een Wsw-indicatie tijdens de wachttijd ervaring op te laten doen en vaardigheden te laten ontwikkelen, kunnen gemeenten een voorschakeltraject aanbieden. Het merendeel (75 procent) van de gemeenten gebruikt hiervoor het eigen W-budget voor personen met
een WWB-uitkering. In de helft van de gemeenten zet het UWV financiering in voor Wsw-plaatsen voor de UWV populatie met een Wsw-indicatie. Er zijn nog geen cijfers over hoeveel
mensen op de wachtlijsten een voorschakeltraject volgen.
Redenen voor de gemeenten om geen gebruik te maken van financiering uit het W-deel van het
WWB-budget zijn dat gemeenten hier nog geen beleid voor hebben ontwikkeld of omdat het
W-deel volledig voor andere re-integratie activiteiten wordt benut. Een reden voor Wsw-bedrijven om geen gebruik te maken van financiering door UWV is onder meer de eis van UWV dat
een Wsw-geïndiceerde aansluitend op een voorschakeltraject in een Wsw-dienstverband moet
worden geplaatst. Dat kan botsen met het voorrangsbeleid van de gemeenten of het Fifosysteem doorkruisen.
Wachtlijstbeheer
Bij het wachtlijstbeheer gaat om periodiek contact dat de beheerder met de persoon op de
wachtlijst heeft, om vast te stellen of hij of zij nog steeds beschikbaar is voor een Wsw-dienstbetrekking en de betrokkene te informeren over de plaats op de wachtlijst.

13

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

17
In de volgende situaties is in ieder
geval sprake van ‘niet beschikbaar zijn’:
langer dan 13 weken ziek; een voltijdse
opleiding of scholing volgen; niet in
Nederland wonen; niet bereid zijn om
een dienstbetrekking te aanvaarden of
een vrijheidsstraf uitzitten.
18
Artikel 4 van de Ruswbw houdt in dat
indien gemeenten een geïndiceerde
(vanwege het niet beschikbaar zijn van
de wachtlijst) heeft verwijderd, het college van Burgemeester en Wethouders
de bevoegdheid hebben om de Wswindicatie in te trekken.

Als een persoon niet beschikbaar is, moet hij of zij van de wachtlijst afgehaald worden. Eind
2008 blijken alle betrokken gemeenten een procedure te hebben om de beschikbaarheid van de
geïndiceerde vast te stellen. De beoordeling van de beschikbaarheid van de geïndiceerde is niet
willekeurig door de uitvoerders in te vullen. In de regeling uitvoering sociale werkvoorziening
en begeleid werken 2008 (Ruswbw) zijn richtlijnen gegeven wanneer in ieder geval sprake is van
'niet beschikbaar zijn voor een Wsw-dienstbetrekking’.17 Wanneer gemeenten die richtlijnen
volgen, zal er een schone wachtlijst ontstaan.18
Uit het onderzoek is gebleken dat 88 procent van de wachtlijstbeheerders (Wsw-bedrijven of
gemeenten) de Wsw-geïndiceerde periodiek over hun plaats op de wachtlijst informeert.
Het feitelijke wachtlijstbeheer wordt door 6 procent van de gemeenten uitgevoerd. Het overgrote deel van het beheer (94 procent) gebeurt in een gemeenschappelijke regeling.
Conclusies
De monitoruitkomsten van de inspectie laten zien dat er in 2008 een positieve ontwikkeling
gaande is ten aanzien van de implementatie van de Wsw wetgeving, waarbij veel gemeenten wijzigingen in de organisatie van de uitvoering van de Wsw hebben aangebracht die gericht zijn op
versterking van de plaatsing van binnen naar buiten en een verlaging van de wachttijden. Over
de uiteindelijke realisering van de doelstelling van de wetswijziging om meer Wsw´ers via detachering en begeleid werken bij reguliere werkgevers te plaatsen zijn over 2008 nog geen cijfers
beschikbaar. De wet biedt de mogelijkheid om personen die op de wachtlijst staan te activeren,
bijvoorbeeld via voorschakeltrajecten. Op dit moment bestaat geen volledig inzicht in het aantal
mensen dat op de wachtlijst staat en enige vorm van activering krijgt.

14

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

4

19
De bevindingen in dit hoofdstuk komen
uit interviews met 6 actieve Wswbedrijven in midden en zuid Nederland.
In Nederland zijn 93 Wswbedrijven.

Wat doen Wsw-bedrijven om de werkgevers te motiveren?
Het kabinet beoogt zoveel mogelijk mensen met een beperking te plaatsen in een reguliere
werkomgeving, als dat past bij hun capaciteiten en mogelijkheden. Van belang is daarom dat
Wsw-bedrijven er alles aan doen om de bereidheid van werkgevers te vergroten om een
Wsw'er aan te nemen. IWI heeft bij zes actieve Wsw-bedrijven onderzocht wat de bedrijven
daar aan doen en welke belemmeringen zij ervaren bij de acquisitie van werkgevers.19 De
onderzoeksvraag, die de inspectie gesteld heeft, is: Hoe worden werkgevers door de overheid
(gemeente en rijk) gestimuleerd om Wsw'ers een arbeidsplaats aan te bieden? De uitspraken die hier
worden gedaan zijn indicatief van aard.
Acquisitie werkgevers door Wsw-bedrijven
Voor Wsw-bedrijven is het van belang dat werkgevers willen investeren in begeleiding van de
medewerker en dat andere werknemers open staan voor een Wsw'er als collega. Ze zorgen er
daarom voor dat ze de werkgever goed leren kennen om te kunnen beoordelen of de sfeer in
het bedrijf geschikt is om een Wsw'er te plaatsen. De onderzochte Wsw-bedrijven motiveren
werkgevers, door de motivatie en vaardigheden van de Wsw'er te benadrukken en te wijzen op
de begeleiding die het Wsw-bedrijf biedt. De meeste onderzochte Wsw-bedrijven bieden de
werkgevers ook aan om administratieve zaken voor de werkgever te regelen. Daarbij gaat het
bijvoorbeeld om het contact met UWV, als bij ziekte de no-riskpolis aan de orde is.
De meeste onderzochte actieve Wsw-bedrijven zetten eerst in op begeleid werken bij het contact met de werkgever. Als de werkgever de Wsw'er niet in dienst wil nemen, bieden de Wswbedrijven de mogelijkheid van een individuele detachering. Als de werkgever kiest voor detachering, probeert het Wsw-bedrijf dit na verloop van tijd om te zetten in begeleid werken. De
reden dat het Wsw-bedrijf de nadruk legt op begeleid werken is dat dit de meeste kansen voor
ontplooiing biedt.
De ondervraagde Wsw-bedrijven kiezen voor een uitgebreide kennismaking met de werkgever,
om te kijken of de sfeer in het bedrijf geschikt is om een Wsw'er te plaatsen. Het plaatsen van
een Wsw'er vergt maatwerk. De Wsw-bedrijven proberen daarom een relatienetwerk op te
bouwen met werkgevers die geschikt zijn om Wsw'ers in hun bedrijf op te nemen. De Wswbedrijven zijn lid van ondernemersverenigingen, nemen deel aan industriële samenwerkingsverbanden van werkgevers, bezoeken werkgeversbijeenkomsten en sponsoren in beperkte mate
(sport)activiteiten in de regio met als doel werkgevers te ontmoeten en met hen in gesprek te
raken. Goede ervaringen met een Wsw'er bij een bedrijf, worden in een ondernemersvereniging
gedeeld en leiden er toe dat meer werkgevers enthousiast worden. Het is voor de Wsw-bedrijven gemakkelijker om ondernemers via de ondernemersvereniging van bedrijventerreinen te
benaderen, dan bedrijven individueel te benaderen.
De Wsw-bedrijven vinden het minder zinvol om te reageren op bestaande vacatures. Ook het
willekeurig benaderen van bedrijven, met de vraag of er vacatures zijn, levert weinig resultaat
op. Wsw-bedrijven doen vooral zaken met bedrijven waar ze al eerder een Wsw'er geplaatst
hebben. Door middel van accounthouders onderhouden ze het contact met de werkgevers
waar ze al een relatie mee hebben. Wsw-bedrijven maken bij de acquisitie een afweging of de
kosten en inspanningen die zij moeten plegen om nieuwe werkgevers te werven voor begeleid
werken of detachering, opwegen tegen de baten. Het “op voorraad” werven van werkgevers
heeft volgens een Wsw-bedrijf bijvoorbeeld weinig zin, en heeft als risico dat werkgevers teleurgesteld raken als ze lang moeten wachten voordat er een Wsw'er komt. Daarnaast stimuleren
ze de Wsw'ers om hun eigen netwerk te gebruiken en zelf contact op te nemen met werkgevers.

15

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

Vijf van de zes ondervraagde actieve Wsw-bedrijven vragen zich af of bij de samenwerking op
de Werkpleinen de persoonlijke benadering bij het matchen van een Wsw'er en een werkgever
goed tot zijn recht komt. Gewone vacatures zijn meestal niet geschikt voor Wsw'ers. Matchen
via deskresearch sluit volgens de Wsw-bedrijven niet aan bij de persoonlijke benadering die zij
hanteren. Sommige wethouders, die deel uitmaken van het bestuur van de onderzochte Wswbedrijven, zien als risico bij samenwerking met de Werkpleinen, dat Wsw'ers verdrongen
worden door het aanbod van andere kwetsbare groepen zonder Wsw-indicatie.
Belemmeringen bij de acquisitie
Bij het werven van werkgevers voor de plaatsing van personen met Wsw-indicatie, noemen de
ondervraagde Wsw-bedrijven een aantal belemmerende factoren. Het belangrijkste probleem is
het ontbreken van de match tussen een vacature en de mogelijkheden van de Wsw'er.
Daarnaast komt het volgens de onderzochte Wsw-bedrijven vaker voor dat reguliere werknemers negatief reageren op een Wsw'er in het bedrijf, omdat de cultuur in bedrijven verhardt.
Ook zijn volgens Wsw-bedrijven werkgevers terughoudend, omdat ze de regelingen complex
en/of onberekenbaar vinden. Als laatste zijn werkgevers niet altijd bereid om een Wsw’er voor
onbepaalde tijd in dienst te nemen op een speciaal gecreëerde functie. Werkgevers werken
liever met tijdelijke contracten. De Flexwet staat echter slechts tweemaal een verlenging toe
van een contract voor bepaalde tijd.
Initiatief van de Wsw'er
De Wsw-bedrijven noemen als knelpunt dat de nieuwe instroom in de Wsw nog vaak het idee
heeft dat ze intern gaan werken bij het Wsw-bedrijf. Ze staan na de indicering voor de Wsw
niet open voor werken bij een reguliere werkgever. Bij de indicering moet het Werkplein
meteen duidelijk maken dat je als Wsw'er ook bij een reguliere werkgever geplaatst kunt
worden. Verder noemen Wsw-bedrijven het probleem dat als iemand die op de wachtlijst staat
zelf een werkgever vindt, hij niet ondersteund kan worden via het Wsw-instrumentarium. In een
dergelijke situatie is het alternatief dat gebruik wordt gemaakt van het Wajong- of WWBinstrumentarium. IWI benadrukt dat iemand in een dergelijke situatie ook gebruik kan maken
van een persoonsgebonden budget.
Bij (her)indicering voor de Wsw wordt ook het advies gegeven over begeleid werken. De
Wsw'ers die voor 1998 geïndiceerd zijn, vallen niet onder de verplichte herindicatie en krijgen
als gevolg daarvan ook geen advies voor begeleid werken, tenzij zij zich vrijwillig aanmelden.
IWI wijst erop dat het Wsw-bedrijf deze groep toch kan activeren voor begeleid werken, door
vast te stellen dat het past bij de ontwikkeling van een Wsw'er. Als dit is vastgesteld, heeft de
Wsw'er de plicht om hier aan mee te werken.
Conclusie
Het plaatsen van een Wsw'er bij een werkgever vergt maatwerk. De onderzochte Wswbedrijven benaderen daarom werkgevers persoonlijk om de werkgever te motiveren voor het
aanbieden van een baan aan een Wsw'er en de mogelijkheden van jobcarving en jobcreation te
verkennen. De onderzochte Wsw-bedrijven plaatsen daarom nauwelijks Wsw'ers op actuele
vacatures, die gepubliceerd worden op vacaturesites of in andere media. Ook nemen de Wswbedrijven niet willekeurig contact op met bedrijven met de vraag of er vacatures zijn.
De Wsw-bedrijven hebben hun bestaande contacten vaak binnen plaatselijke industriële kringen
en samenwerkingverbanden van ondernemers op bedrijventerreinen. In algemene zin zou een
meer intensieve samenwerking van Wsw-bedrijven met Werkpleinen het werkgeversbereik
kunnen vergroten, doordat gebruik gemaakt kan worden van de contacten die het Werkplein
heeft met werkgevers.

16

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

5

20
De in dit hoofdstuk genoemde bevindingen komen uit de interviews van
IWI met 122 werkgevers uit de regio
midden en zuid Nederland.

Wat vindt de werkgever?
Zoals gezegd zijn werkgevers zeer belangrijk bij het verhogen van de arbeidsparticipatie van
mensen met een beperking. Het is dus van belang om te weten wat een werkgever prikkelt om
iemand met een beperking in dienst te nemen en welke belemmeringen er zijn om dat niet te
doen, zodat die weggenomen kunnen worden. De onderzoeksvraag die de inspectie heeft
gesteld is: Is de inzet van stimuleringsmaatregelen in de Wsw en de voorlichting over de Wsw door
gemeente en rijk, in de ogen van de werkgevers toereikend genoeg?20 De uitspraken die hier worden
gedaan zijn indicatief van aard.
Wat weten en willen werkgevers?
Het grootste deel van de ondervraagde werkgevers is (nog) niet benaderd door de Wswbedrijven. Zij geven wel blijk van een positieve grondhouding ten aanzien van Wsw'ers, maar
daar is niet mee gezegd dat ze ook bereid zijn om een Wsw'er aan te nemen. Ze hebben over
het algemeen nog geen goed beeld van Wsw'ers. Werkgevers staan meestal niet stil bij de mogelijkheid om mensen uit een ‘kwetsbare groep’ aan te nemen. Als werkgevers plaats bieden aan
een arbeidsgehandicapte, is dat vaak voor de re-integratie van eigen werknemers in het kader
van de Wet verbetering Poortwachter.
Onvoldoende kennis en informatie
Werkgevers hebben een duidelijke behoefte aan meer persoonlijke voorlichting over de mogelijkheden en de ondersteuning die de overheid biedt bij het in dienst nemen van een Wsw'er.
Slechts een kwart, respectievelijk een derde deel van de werkgevers in de regio’s midden en
zuid is op de hoogte van de mogelijkheid dat het Wsw-bedrijf begeleiding van Wsw'ers op de
werkplek aanbiedt. Een vijfde tot een kwart van de werkgevers in de regio midden en zuid is op
de hoogte van de begrippen job carving en job creation: het creëren van nieuwe functies,
bestaande uit eenvoudige taken, of het aanpassen van bestaande functies.
Eveneens is een minderheid van de ondervraagde werkgevers op de hoogte van het bestaan van
financiële regelingen. De mogelijkheid om een financiële tegemoetkoming te ontvangen voor
een Wsw'er is bij een derde deel van de ondervraagde werkgevers in de regio midden bekend
en bij ruim de helft van de ondervraagde werkgevers in de regio zuid. De mogelijkheid van
premiekorting is bij een kwart van de werkgevers in beide regio’s bekend. In de detailhandel zijn
financiële tegemoetkomingen voor het in dienst nemen van Wsw'ers nauwelijks bekend.
De onderzochte werkgevers hebben behoefte aan een vaste contactpersoon bij het Wswbedrijf, die duidelijk kan maken wat een Wsw'er te bieden heeft en wat de (financiële) mogelijkheden zijn. Kortom, een goede match en ondersteuning bij administratieve zaken is wat werkgevers wensen.
Benadering werkgevers door Wsw-bedrijven
Een tiende deel van de ondervraagde werkgevers is door een Wsw-bedrijf benaderd. Bij het
merendeel van de onderzochte werkgevers dat benaderd is door een Wsw-bedrijf, resulteert
het contact niet in plaatsing van een Wsw'er, omdat er geen match is met het bedrijf. De
meeste bedrijven geven te kennen dat zij geen mogelijkheden zien om een functie op maat te
maken voor een Wsw'er. De meeste vacatures zijn immers niet direct geschikt om uitgevoerd
te worden door een Wsw'er. Tegelijk vinden werkgevers dat zij onvoldoende geïnformeerd zijn
over de mogelijkheden om aan die belemmering tegemoet te komen. Er liggen daarom kansen
als werkgevers beter geïnformeerd worden over de mogelijkheid van job creation en job
carving.

17

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

21
Evaluatie jobcoaching (2008) Ape.

22
Wsw-statistiek 2007, Research voor
beleid, 2008.

23
Evaluatie jobcoaching (2008) Ape.

Wat motiveert de werkgever?
Een gemotiveerde kandidaat die past binnen het bedrijf, en begeleiding door een externe jobcoach op de werkplek, dat is voor ondervraagde werkgevers belangrijk om een Wsw'er in
dienst te nemen. En bij een kandidaat die past denken werkgevers vaak aan de volgende aspecten: zelfstandig kunnen werken, representatief voorkomen, en het beschikken over een specifieke deskundigheid. De werkgevers stellen dus hoge eisen, waaraan Wsw’ers niet snel voldoen.
De helft van de ondervraagde werkgevers geeft aan dat financiële stimuleringsmaatregelen van
de overheid niet doorslaggevend zijn om een Wsw'er in dienst te nemen. Echter, werkgevers die
al ervaring hebben met Wsw'ers geven aan dat de financiële tegemoetkoming wel van belang is
voor het in stand houden van de arbeidsrelatie.21
Een deel van de werkgevers heeft negatieve ervaringen met arbeidsgehandicapten vanwege het
gebrek aan begeleiding, wat een reden was om het dienstverband te beëindigen. Uit de Wswstatistiek 2007 blijkt dat 60 procent van de contracten binnen een jaar ontbonden wordt.22
Viervijfde van die personen komt dan weer op de Wsw-wachtlijst terecht.
Ook uit APE onderzoek is gebleken dat belangrijke redenen voor het verbreken van de arbeidsrelatie tussen werkgevers en personen met een handicap te maken hebben met de kwaliteit van
de begeleiding naar werk en op het werk.23 Voorbeelden hiervan zijn: onvoldoende aansluiting
tussen functie-eisen en vaardigheden van de werknemer; onvoldoende deskundigheid van de
jobcoach en onvoldoende motivatie van de cliënt.
Conclusies
Een beperkt aantal van de onderzochte werkgevers heeft een beeld van de wijze waarop
Wsw'ers bij kunnen dragen aan de onderneming. Veel werkgevers staan wel positief ten
opzichte van deze doelgroep. Maar daarmee is niet gezegd dat die werkgevers bereid zijn om
een Wsw'er aan te nemen. De meesten vragen zich af of de Wsw'er wel past bij het bedrijf of
stellen te hoge eisen aan de Wsw’er. Werkgevers zijn zich vaak niet bewust van de mogelijkheden die Wsw’ers wel hebben en van de mogelijkheden om een functie op maat te maken voor
een Wsw'er. Sommige ondervraagde werkgevers hebben geen goede ervaring gehad met het
aanstellen van werknemers met een beperking. In veel gevallen wordt de relatie van begeleid
werken verbroken, omdat de vaardigheden van de werknemer onvoldoende aansluiten bij de
eisen van het werk. Het is derhalve van groot belang dat het werk, dat de Wsw-geindiceerde
krijgt aangeboden, goed aansluit bij de mogelijkheden van de Wsw'er.

18

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

6

Conclusies
Het kabinet streeft naar een vergroting van de arbeidsparticipatie van personen met een beperking bij reguliere werkgevers. De inspectie heeft met de onderzoeken laten zien dat er op de
arbeidsmarkt potentieel aanwezig is om dit kabinetsstreven te realiseren. De mogelijkheden van
personen met een beperking kunnen beter worden benut. Eveneens is er onder werkgevers
potentieel om meer werkplekken te creëren waar personen met een handicap aan de slag
kunnen. De rode draad om het potentieel te benutten is het creëren van een goede ‘match’ en
het bieden van de goede begeleiding.
De onderzoeken tonen aan dat onder werknemers en werkgevers een grote behoefte is aan de
juiste begeleiding. Die begeleiding begint al op school. Jonge arbeidsgehandicapten kunnen op
school via stages hun potentiële mogelijkheden onderzoeken en de vaardigheden leren die
nodig zijn bij het werken. Op de onderzochte scholen varieert de wijze waarop de voorbereiding op werk plaatsvindt, in het bijzonder in het speciaal onderwijs is dat nog beperkt. Hierdoor
komt het voor dat leerlingen onder hun mogelijkheden gaan werken of onnodig in de AWBZdagbesteding terecht komen. Dat komt niet alleen door een minder intensieve voorbereiding
op werk maar ook door het bestaan van wachtlijsten voor de Wsw. Op dit moment worden
afspraken gemaakt tussen de ministeries OCW en SZW, onder meer over de financiering van
de begeleiding naar werk in het speciaal onderwijs.
Uit het onderzoek blijkt ook de begeleiding ná school naar werk of naar een vervolgopleiding
belangrijk. Juist na afronding van de schoolperiode in het speciaal of praktijk onderwijs kan voor
personen met een handicap een kwetsbare periode ontstaan. Goede begeleiding in die periode
door de stagedocent vanuit school of door een deskundige van de betrokken uitvoeringsinstanties, is essentieel om te voorkomen dat de leerling de aansluiting met de arbeidsmarkt kwijtraakt, uitvalt en dat de opgedane ervaring verloren gaat.
Alleen het creëren van nieuwe reguliere arbeidsplaatsen voor werknemers met een beperking
blijkt niet voldoende te zijn. Het huidige risico van begeleid werken via de Wsw bij reguliere
werkgevers is voortijdige ontbinding van de arbeidsrelatie. De contractbreuk vindt veelal plaats
vanwege onvoldoende aansluiting van de vaardigheden en motivatie van de werknemer op de
eisen van het werk. Goede begeleiding van de werkgever en de werknemer bij zowel de totstandkoming van de werkplek als wel gedurende de aanstelling blijkt essentieel om de arbeidsrelatie in stand te houden.

24
Het beloningssysteem dat de commissie hiervoor heeft ontworpen is loondispensatie . Hierdoor wordt de mogelijkheid gecreëerd dat een reguliere
werkgever de betreffende werknemer
betaalt voor de daadwerkelijke productiviteit (minder dan WML). Vervolgens
zou vanuit de uitkering voor betrokkene
een aanvulling plaats moeten vinden.

25
Zicht op ‘Iedereen doet mee’ (2008)
IWI.

19

Tot slot
De commissie fundamentele herbezinning Wsw adviseert het kabinet een uniforme benadering
voor alle mensen die niet in staat zijn het wettelijk minimumloon te verdienen en op langdurige
inkomensondersteuning zijn aangewezen.24
De inspectie heeft in haar rapport Zicht op ‘Iedereen doet mee’ (2008) geconcludeerd dat
mensen die dat echt nodig hebben momenteel nog weinig ondersteuning krijgen bij participatie
in vergelijking met mensen die een korte afstand tot de arbeidsmarkt hebben.25 En dat het
bestaande re-integratie-instrumentarium weinig is toegesneden op de problematiek van personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. De inspectie ziet voor deze groepen mogelijkheden om via loondispensatie aan de slag te gaan. Maar voor de mensen met een grote afstand
tot de arbeidsmarkt is een goede voorbereiding op de plaatsing bij reguliere werkgevers noodzakelijk. In het bijzonder voor de meest kwetsbare categorie is maatwerk en de juiste begeleiding nodig gezien de meervoudige en complexe problematiek van de cliënten.

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

20

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

7

Reactie VNG, UWV en Cedris en nawoord
IWI
UWV onderschrijft de conclusies van de inspectie waar het gaat om meer begeleiding op en na
school, om meer jongeren met een handicap aan het werk te helpen en aan het werk te
houden. UWV heeft maatregelen getroffen om, waar mogelijk voor UWV en in samenwerking
met andere instanties die betrokken zijn bij de hulp aan jongeren met een handicap, de begeleiding te intensiveren.
UWV onderschrijft ook de opmerking van de inspectie dat er kansen liggen in de samenwerking van Wsw-bedrijven met Werkpleinen. Met de netwerkstructuur en ervaring van UWV
kunnen ook de Wsw’ers door de Werkpleinen in contact worden gebracht met werkgevers.
De VNG is van mening dat het bieden van de juiste begeleiding erg belangrijk is bij het aan het
werk helpen van mensen met een beperking bij een reguliere werkgever. Goede begeleiding van
de werknemer en de werkgever is essentieel voor het in stand houden van de arbeidsrelatie.
De VNG is dan ook verheugd dat de commissie de Vries in haar rapport ‘Werken naar vermogen’ het individu als uitgangspunt van denken en doen neemt en niet de afzonderlijke regelingen.
Hierdoor kan er voor een brede doelgroep individueel maatwerk geboden worden, waarvoor
een goede begeleiding essentieel is. De VNG is tevens van mening dat de rapportage van IWI
behulpzaam kan zijn bij de pilots van de commissie.
Cedris onderschrijft de conclusie van de inspectie dat een goede begeleiding van de doelgroep
naar duurzame arbeidsintegratie van groot belang is. Daarbij geeft het rapport accuraat weer
waarom de Wsw-bedrijven kiezen voor een persoonlijke benadering van werkgevers. Cedris
mist in het rapport dat, naast het bieden van een goede begeleiding, er een appèl gedaan moet
worden op de werkgevers om Wsw'ers in dienst te nemen. Met de conclusie dat Wsw-bedrijven in de detailhandel mogelijkheden laten liggen om Wsw'ers te plaatsen, gaat IWI voorbij aan
het uitgangspunt om de acquisitie te richten op kansrijke sectoren.
Cedris wijst erop dat slechts zes van de 93 Wsw-bedrijven betrokken zijn in het onderzoek. Ze
benadrukt dat de conclusies van het onderzoek over de bereidheid om samen te werken met
Werkpleinen niet landelijk representatief zijn. Cedris stelt dat de Wsw-bedrijven niet stoppen
met het benaderen van werkgevers als er geen budget meer is, maar dat de acquisitieactiviteiten op een lager pitje worden gezet als er geen kandidaten zijn om te plaatsen.

Nawoord inspectie
De inspectie vindt het positief dat de VNG en UWV de door de inspectie gesignaleerde kansen
en belemmeringen bij de participatie van mensen met een arbeidshandicap herkennen. De maatregelen die UWV noemt om deze mensen beter te kunnen helpen, komen naar de mening van
de inspectie tegemoet aan een aantal van de gesignaleerde kansen en belemmeringen.
IWI stemt met Cedris in dat uitspraken van de Wsw-bedrijven over de samenwerking met de
Werkpleinen niet een landelijk beeld geven van de samenwerking. IWI geeft deze nuance weer
bij de uitspraken over de samenwerking in de rapportage en de nota van bevindingen. De uitspraken benadrukken het belang om de persoonlijke benadering en het maatwerk door Wswbedrijven te behouden bij een samenwerking met de Werkpleinen.
In de conceptrapportage en de nota van bevindingen zijn, naar aanleiding van de reactie van
Cedris, de bevindingen over het stopzetten van de acquisitie van arbeidsplaatsen bij werkgevers
als er geen budget meer is, meer genuanceerd. IWI wijst in de rapportage op de afweging die
Wsw-bedrijven maken van de inspanning en het nut van verdere acquisitie, als er geen Wsw'ers
beschikbaar zijn voor een plaats bij een reguliere werkgever.
De conclusie dat er in de detailhandel mogelijkheden zijn voor Wsw-arbeidsplaatsen, heeft IWI
naar aanleiding van de reactie van Cedris niet meer opgenomen in het rapport. De conclusie
was gebaseerd op de indicatieve bevinding dat geen van de twintig geïnterviewde werkgevers in

21

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

de detailhandel was benaderd door een Wsw-bedrijf. Terwijl de helft van die twintig werkgevers
in principe wel positief is over een Wsw'er. Slechts enkele van de geïnterviewde werkgevers is
van mening dat stimuleringsmaatregelen van de overheid voldoende zijn om een Wsw'er een
arbeidsplaats te bieden. In de branche liggen dientengevolge kansen om, door middel van voorlichting, de bereidheid bij werkgevers te vergroten om een Wsw'er in dienst te nemen.
De intensieve persoonlijke benadering van de Wsw-bedrijven en het opbouwen van relaties met
bedrijfssectoren die het Wsw-bedrijf meer kansrijk acht, leiden er toe dat een deel van de
werkgevers niet bereikt wordt. IWI heeft passages aangepast, waaruit mogelijk de conclusie zou
kunnen worden getrokken dat IWI de Wsw-bedrijven adviseert om meer aan koude acquisitie
te doen. De Werkpleinen hebben contacten met werkgevers die door het Wsw-bedrijf niet
worden benaderd. In samenwerking met het Werkplein kunnen meer werkgevers worden
bereikt, door in de contacten vanuit het Werkplein te wijzen op de mogelijkheden van de
Wsw'ers en de dienstverlening door het Wsw-bedrijf.

22

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

Lijst van afkortingen
ADj		Arbeidsdeskundige-jonggehandicapten van het UWV
CWI 		Centrale organisatie werk en inkomen
Fifo 		First-in, first-out
IWI 		Inspectie Werk en Inkomen
MKB 		Midden- en kleinbedrijf
OCW 		Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
ROC 		Regionale Opleidings Centra
SZW 		Sociale Zaken en Werkgelegenheid
UWV 		Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
Wajong 		Wet arbeidsgeschiktheidvoorziening jonggehandicapten
Wsw 		Wet sociale werkvoorziening
WWB 		Wet werk en bijstand
ZMLK 		Zeer moeilijk lerende kinderen
ZMOK 		Zeer moeilijk opvoedbare kinderen

23

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

24

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

Bijlagen

Reacties
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen
Cedris

25

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

26

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

27

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

28

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

29

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

30

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

31

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

32

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

33

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

34

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

Publicaties van de Inspectie Werk en
Inkomen
2008
R08/20		Met begeleiding meer werk
		Onderzoek naar kansen en belemmeringen bij de start van de loopbaan van mensen
		met een beperking en hun participatie via de Wsw
R08/19		Verder op weg naar integrale dienstverlening
R08/17		Zicht op ‘Iedereen doet mee’
		Stand van zaken uitvoering participatiebeleid zomer 2008
R08/15		Kansen en belemmeringen
R08/12-13		Perspectief op duurzame uitstroom uit de WWB
R08/11		Met invloed meer werk
		Vervolgonderzoek naar het effect van klantinvloed op de re-integratie van her		beoordeelde WAO-gerechtigden
Jaarplan 2009
R08/10		Handhaving: Preventie boven repressie
R08/09		De Sociale Verzekeringsbank op weg naar 2010
		Tweede rapport: het verandertraject SVB Tien in 2007
R08/08		De lerende keten
		Leren door samen te werken in het stelsel voor werk en inkomen
R08/07		Het eerste jaar
		Ondersteuning van burgers in het stelsel voor werk en inkomen
R08/06		Stap voor stap door de keten
		Dienstverlening aan doorlopers WW/WWB
Jaarverslag 2007
R08/05		De weg naar (maat)werk
		Onderzoek in de regio Oost naar de voorwaarden waaronder de activering van
		werklozen in de WW tot stand komt
R08/04		UWV en Walvis
		Zevende rapportage
R08/03		Oog voor veiligheid
		Vervolgonderzoek kwaliteit uitvoering kraankeuringen
R08/02		Invoering Wia
		Rapport over implementatie Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
R08/01		Handhaven door certificeren
		Een onderzoek naar het functioneren van certificerende instellingen op het ter-rein
		van asbestverwijdering

2007
R07/27		Veilig werken onder water
		Certificatie bij duikarbeid
R07/26		Handhaven met beleid
		Gemeentelijke handhaving Wet kinderopvang
R07/25		Matchen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt
		Een onderzoek naar de samenwerking van SUWI-partners op het terrein van werk
		geversbenadering
R07/24		Zaak van belang
		Begeleiding door UWV, CWI en gemeenten van uitkeringsgerechtigden die willen
		starten met een eigen bedrijf
R07/23		Gemeentelijke afdoening, de laatste schakel in de handhavingsketen
R07/22		Bescherming bepaald
		Certificering in het werkveld ‘Persoonlijke beschermingsmiddelen’

35

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk

R07/21		Jaarverantwoording toezicht en handhaving Wet kinderopvang door gemeenten 2006
R07/20		Uitvoering Wet sociale werkvoorziening 2006
R07/19		Goed geplaatst
		Onderzoek naar plaatsingsbeleid en wachtlijstproblematiek Wet sociale werkvoorziening
R07/18		Uitvoering van re-integratietrajecten door UWV
		Invloed van WW-cliënten en maatwerk bij re-integratie
R07/17		Samen onder één dak
		Een gezamenlijk onderzoek van CBP en IWI naar het gebruik van persoonsgegevens in zes
		lokale samenwerkingsverbanden
R07/16		Bijstand en vermogen
		Onderzoek naar de vaststelling van het vermogen voor de Wet werk en bijstand
R07/15		Buiten spelen
		Onderzoek naar toezicht en handhaving op buitenruimten bij locaties kinderop-vang
R07/14		Wajong en werk
		Onderzoek naar de arbeidsparticipatie van jonggehandicapten
R07/13		Vroegmelders
		Dienstverlening van CWI en UWV aan werknemers die werkloos dreigen te worden
R07/12		Vallen en opstaan
		Onderzoek naar de gemeentelijke invulling van de verantwoordelijkheid voor het
		eerstelijnstoezicht op de kinderopvang
R07/11		De Sociale Verzekeringsbank op weg naar 2010
		Het verandertraject SVB Tien in het eerste jaar 2006
R07/10		Doorstart voor de schooluitvaller
		Onderzoek naar de dienstverlening van CWI en sociale diensten aan voortijdige schoolverlaters
Jaarplan 2008
R07/09		De tweede stap
		Vervolgonderzoek op het rapport ‘De eerste stappen’
		Implementatie eerstelijnstoezicht op Wet kinderopvang door gemeenten in 2006
R07/08		Jaarverantwoording toezicht en handhaving Wet kinderopvang door gemeenten 2005
		Landelijk beeld van het eerste uitvoeringsjaar
Jaarverslag 2006
R07/07		Uitvoering Wet werk en bijstand 2005
R07/06		In de bijstand, en dan
		Wat gemeenten doen aan activering van pas ingestroomde bijstandscliënten
R07/05		Uitvoering Wet sociale werkvoorziening 2005
R07/04		Rondom machines
		Certificering in het werkveld ‘EG-richtlijn machines’
R07/03		De waarde van vasthoudendheid
		Integriteitszorg bij certificatie- en keuringsinstellingen
R07/02		Betrokken bij kwaliteit
		Borging deskundigheid bij certificatie- en keuringsinstellingen
R07/01		Samenwerking tussen CWI en UWV bij aanvragen voor een WW-uitkering
U kunt deze publicaties opvragen bij:
Inspectie Werk en Inkomen
Afdeling Strategie en communicatie
communicatie@iwiweb.nl
www.iwiweb.nl
Telefoon (070) 304 44 44
Fax (070) 304 44 45
Postbus 11563
2502 AN Den Haag

36

Inspectie Werk en Inkomen

Met begeleiding meer werk