Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2267

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 februari 2021
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan van de leden voor de Raad
Buitenlandse Zaken van 22 februari 2021.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-2267
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2267

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN 22
FEBRUARI 2021
Introductie
Op maandag 22 februari zal er een vergadering van de leden van de Raad
Buitenlandse Zaken plaatsvinden. De Minister van Buitenlandse Zaken is
voornemens deel te nemen aan deze vergadering. Er zal onder current
affairs gesproken worden over Myanmar, Ethiopië en het Zuidelijk
Nabuurschap. Daarnaast staan Rusland, Hongkong en het Strategisch
Kompas als volledige punten geagendeerd. Ten slotte zal er mogelijk een
virtuele ontmoeting met de Amerikaanse Secretary of State Antony
Blinken plaatsvinden.
Current Affairs
Myanmar
De Raad zal spreken over de staatsgreep door het Myanmarese leger van
1 februari jl. en de arrestaties, waaronder het huisarrest van regeringsleider Aung San Suu Kyi, en de recente demonstraties in Myanmar als
gevolg van de staatsgreep. Hierbij zal de Raad tevens stilstaan bij de
mogelijke maatregelen die de EU kan nemen om de democratie te
herstellen, volgend op de verklaring die de Hoge Vertegenwoordiger
uitbracht namens de EU waarin de coup scherp wordt veroordeeld.1 Het
uitgangspunt van het kabinet is om in EU-verband te pleiten voor
maatregelen die de coupplegers raken en de gewone burger ontzien.
Gecoördineerde actie in EU-verband is hiervoor het meest effectief.
Nederland heeft eerder gepleit voor het uitbreiden van persoonsgerichte
sancties tegen de militairen via het EU-sanctieregime ten aanzien van
Myanmar, en zal dat nu in het licht van de coup weer doen tijdens deze
Raad. Tevens staat het kabinet positief tegenover het onderzoeken van
mogelijkheden om bedrijven gelieerd aan het leger te listen.
Ethiopië
De Finse Minister van Buitenlandse Zaken zal tijdens deze Raad verslag
doen van het bezoek dat hij begin februari op verzoek van Hoge Vertegenwoordiger Borrell aan Soedan en Ethiopië bracht. De Raad zal mogelijk
Raadsconclusies over Ethiopië aannemen. Het kabinet zet in op zo snel
mogelijke verbetering van humanitaire toegang in lijn met humanitaire
standaarden, het beëindigen van nog altijd voortdurende gevechten en
het terugtrekken van Eritrese troepen uit het gebied, onafhankelijk
onderzoek naar mensenrechtenschendingen, het voorkomen van het
verder toenemen van geweld tussen bevolkingsgroepen elders in Ethiopië
en het de-escaleren van het grensconflict tussen Soedan en Ethiopië.
Zuidelijk Nabuurschap
De Raad zal stilstaan bij de gezamenlijke mededeling «Hernieuwd
partnerschap met het Zuidelijk Nabuurschap. Een nieuwe agenda voor de
Middellandse Zee» die de Commissie en de HV op 9 februari jl. publiceerden.2 Naar verwachting zal de Raad op korte termijn conclusies
aannemen over de mededeling. Ook de Europese Raad van 25 en
26 februari zal zich buigen over het Zuidelijk Nabuurschap. Directe
aanleidingen voor de mededeling zijn de gevolgen van de Covid-19
1

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/02/02/myanmar-declaration-bythe-high-representative-on-behalf-of-the-european-union/
2
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_21_426

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2267

2

pandemie op de regio en de totstandkoming en implementatie van het het
nieuwe Neighbourhood, Development, and International Cooperation
Instrument (NDICI). Deze appreciatie komt in plaats van een BNC-fiche.
De Commissie en de HV streven naar een hernieuwd en ambitieus kader
voor de relaties tussen de EU en het Zuidelijk Nabuurschap, waarmee op
gezamenlijke uitdagingen en kansen actie kan worden ondernomen. De
beoogde agenda is opgezet rondom vijf prioritaire beleidsterreinen:
menselijke ontwikkeling, goed bestuur en de rechtsstaat; weerbaarheid,
welvaart en de digitale transitie; vrede en veiligheid; migratie en
mobiliteit; en de groene transitie. Voor de implementatie van de doelstellingen wordt een «Economisch- en investeringsplan voor de zuiderburen»
van 7 miljard Euro voorgesteld als onderdeel van de inzet onder het
NDICI, met aandacht voor innovatieve financiële instrumenten zoals
garantiemechanismen en blending. De voorgestelde agenda beoogt geen
institutionele veranderingen in het Europees Nabuurschapsbeleid (ENB),
waarvan kenmerkende eigenschappen als op maat gesneden partnerschappen, gedeeld eigenaarschap en politieke dialoog worden herbevestigd in de mededeling.
Het Zuidelijk Nabuurschap is van strategisch belang voor de EU, gelet op
de nabijheid met Europa en de onderlinge verwevenheid. Cruciale
vraagstukken als COVID-19, klimaat, migratie en veiligheid vragen meer
dan ooit om nauwe samenwerking met de landen van de regio. Deze
samenwerking kan effectiever plaatsvinden via het ENB dan wanneer
Nederland alleen opereert. Het kabinet heeft dan ook een positieve
grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit van de Commissiemededeling. Het Nabuurschapsbeleid is per definitie een beleidsterrein
dat alleen op EU-niveau uitgevoerd kan worden. Ten aanzien van het
proportionaliteitsoordeel heeft het kabinet eveneens een positieve
grondhouding. Het kabinet verwelkomt daarom de mededeling en is
voorstander van versterking van de relatie met landen van de regio, mits
sprake is van gedeelde kernwaarden en Europese kernbelangen worden
gewaarborgd. Het onverminderde belang dat onder het ENB wordt
gehecht aan respect voor de rechtsstaat, mensenrechten, goed bestuur en
democratie, alsook het doorvoeren van hervormingen, is in lijn met de
kabinetsinzet ten aanzien van de landen in de regio. Het kabinet onderschrijft ook het belang dat de mededeling hecht aan versterkte en
alomvattende migratiepartnerschappen, ingebed in de bredere samenwerking met de landen in kwestie, in lijn met de doelstellingen van het
nieuwe migratie- en asielpact. Voorts beaamt het kabinet de noodzaak tot
samenwerking met partnerlanden op het vlak van veiligheid, duurzame
ontwikkeling, de klimaattransitie en het belang van een sterke rol van de
EU in het oplossen van verschillende crises en conflicten in de regio.
Het kabinet is van mening dat eventueel benodigde EU-middelen
gevonden dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële
kaders van de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een
prudente ontwikkeling van de jaarbegroting. Eventuele budgettaire
gevolgen voor de Rijksbegroting worden ingepast op de begroting van
het beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de
budgetdiscipline.
Rusland
De Raad zal stilstaan bij de relatie tussen de EU en Rusland in den brede.
De bespreking dient mede als voorbereiding van de bespreking van de EU
Rusland relatie door de Europese Raad van maart. Hierbij zal het onder
andere gaan over de ontwikkelingen rondom de arrestatie en veroordeling
van de Russische Kremlincriticus Navalny en het harde optreden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2267

3

Russische ordediensten tegen vreedzame demonstranten in Rusland. De
Raad zal bespreken welke volgende stappen de EU kan zetten. Voor het
kabinet liggen alle opties, inclusief sancties, op tafel. Hoge Vertegenwoordiger Borrell zal tevens verslag uitbrengen van zijn bezoek aan Moskou
van 4–5 feb. jl., dat in voorbereiding op deze Raad plaatsvond. De Hoge
Vertegenwoordiger sprak niet alleen met Minister Lavrov, maar ook met
vertegenwoordigers van mensenrechtenorganisaties in Rusland. Hij
bracht tevens een bezoek aan de brug in Moskou waar oppositieleider
Nemtsov in 2015 is vermoord. Na afloop van het bezoek benadrukte de
Hoge Vertegenwoordiger zijn zorg dat Rusland en de EU uit elkaar drijven.
Dit werd onderstreept door het feit dat Rusland besloot om tijdens het
bezoek van de Hoge Vertegenwoordiger, onder het voorwendsel dat zij
betrokken zouden zijn bij bovengenoemde demonstraties, een Duitse,
Zweedse en Poolse diplomaat uit te wijzen.
Deze gebeurtenissen vinden plaats tegen de achtergrond van een al
moeizame relatie met Rusland. Om die reden zal de Raad stilstaan bij de
implementatie van de vijf guiding principles die het kader vormen voor de
Europese relatie met Rusland. De principes zelf staan niet ter discussie,
maar verschillende lidstaten hebben aangegeven de uitwerking van de
principes te willen inventariseren, inclusief het belang van selectief
engagement met Rusland. Het kabinet betreurt het dat het bezoek van HV
Borrell geen openingen heeft geboden op het punt van dialoog met
Rusland, wat laat zien dat een dialoog alleen vruchtbaar kan zijn als ook
Moskou daar open voor staat. In lijn met de kabinetsreactie op de motie
Stoffer/Verhoeven, zoals door de Kamer besproken op 28 september 2020,
zal het kabinet tijdens de Raad het belang blijven onderstrepen om
enerzijds druk op Rusland uit te blijven oefenen en anderzijds de deur
voor samenwerking op onderwerpen van belang voor de EU open te
blijven houden, zoals wapenbeheersing en klimaat.
Hongkong
In navolging op de discussie van de Raad Buitenlandse Zaken van
25 januari jl. zal de Raad opnieuw stilstaan bij de situatie in Hongkong en
zich buigen over de vraag welke eventuele aanvullende maatregelen
opportuun zijn.
Op 24 juli jl. nam de Raad conclusies aan in reactie op de invoering van de
Nationale Veiligheidswet voor Hongkong. Daarin werd uiting gegeven aan
de ernstige zorgen van de EU over de inhoud van de wet en de wijze
waarop deze door China’s Nationale Volkscongres aan Hongkong was
opgelegd. Ook werd de steun van de EU voor Hongkongs hoge mate van
autonomie binnen het model van Eén Land, Twee Systemen herbevestigd,
en werd een gecoördineerd pakket responsmaatregelen op verschillende
terreinen gepresenteerd. In navolging van die Raadsconclusies heeft het
kabinet onder meer het uitleveringsverdrag met Hongkong opgeschort, en
het wapenexportbeleid ten aanzien van Hongkong aangepast.
Inmiddels is duidelijk dat de Nationale Veiligheidswet een merkbare
inperking van burgerlijke en politieke vrijheden in Hongkong tot gevolg
heeft. De aanhouding van meer dan 50 prodemocratische politici en
activisten begin januari jl., waaronder (voormalige) volksvertegenwoordigers, op verdenking van staatsondermijning op basis van de Nationale
Veiligheidswet, bevestigt de vrees dat de wet mede is bedoeld om
politieke oppositie in Hongkong uit te bannen. De wijze waarop de wet
wordt toegepast, roept de vraag op in hoeverre de hoge mate van
autonomie binnen het model van Eén Land, Twee Systemen stand kan
houden. Dat is een zorgelijke ontwikkeling – zowel voor de burgers van
Hongkong als voor het zakenleven in Hongkong, waarvoor onder andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2267

4

de onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak en de vrije toegang tot
informatie van cruciaal belang zijn.
Het kabinet hecht eraan, ook op EU-niveau, de dialoog met de overheid en
de bevolking van Hongkong over de ontwikkelingen en de samenwerking
op vele terreinen open te houden. In de dialoog met zowel de
Hongkongse overheid als de centrale Chinese overheid in Peking dient de
EU haar ernstige zorgen over de implicaties van de Nationale Veiligheidswet voor de rechtsstaat en burgerlijke vrijheden in Hongkong te
blijven overbrengen. Wanneer blijkt dat er sprake is van aantasting van de
onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Hongkong, zou dat wat het
kabinet betreft wel aanleiding moeten zijn om in EU-verband te spreken
over de implicaties hiervan voor de samenwerking met Hongkong. Bij
eventuele besluiten over veranderingen in de samenwerking met
Hongkong moet worden voorkomen dat de bevolking van Hongkong
disproportioneel wordt getroffen.
Strategisch Kompas
De Raad zal, ook met het oog op de vergadering van de leden van de
Europese Raad op 25 en 26 februari, van gedachten wisselen over het
strategisch kompas, en de thema’s die hierin aan bod zullen komen: crisis
management, weerbaarheid, capaciteiten en partnerschappen.
Het strategisch kompas is een instrument dat voor de komende 5 tot 10
jaar richting dient te geven aan de ontwikkeling en implementatie van de
verschillende EU-initiatieven inzake veiligheid en defensie. Het strategisch
kompas moet de kloof tussen het ambitieniveau en het handelingsvermogen van de EU op een systematische manier helpen verkleinen.
Het kabinet hecht bijzonder belang aan onder meer het uitwerken en
concretiseren van het bestaande EU-ambitieniveau voor het Gemeenschappelijk Veiligheids en Defensie Beleid (GVDB), militaire mobiliteit,
EU-NAVO-samenwerking, de geïntegreerde benadering inzake conflicten
en crises, early warning/early action (EWEA), alsook cyber en hybride
dreigingen.
Ontmoeting met Secretary of State Antony Blinken
De leden van de Raad zullen tijdens deze Raad Buitenlandse Zaken ook
een eerste onderhoud hebben met de net aangetreden Secretary of State
Antony Blinken. De precieze vormgeving van het gesprek met SoS Blinken
is op het moment van schrijven nog niet duidelijk. Gelet op de
beschikbare tijd, is het waarschijnlijk dat niet alle Lidstaten individueel
kunnen interveniëren.
Het kabinet acht het van belang om met de VS te spreken over het belang
van verdere versterking van de trans-Atlantische betrekkingen en
samenwerking, waarvoor Europa met de Gezamenlijke Mededeling
«EU-US Agenda for Global Change» concrete voorstellen heeft gedaan.
De VS heeft reeds meerdere positieve stappen gezet, zoals terugkeer naar
de WHO en het klimaatakkoord van Parijs, het besluit om weer te
engageren met de VN-Mensenrechtenraad en het intrekken van de
zogeheten Mexico City Policy. Het kabinet verwelkomt deze stappen. Het
Kabinet zal zich inzetten voor meer coördinatie tussen de EU en de VS op
het gebied van onder andere de pandemiebestrijding, economisch herstel
en handelspolitiek.
Op het vlak van de buitenlandpolitieke onderwerpen, beschouwt het
kabinet voor Nederland de relatie met China en de mogelijke terugkeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2267

5

van de VS naar het JCPOA, alsook de ontwikkelingen in Venezuela,
Rusland en Myanmar, bij uitstek als onderwerpen die zich lenen voor
nauwere trans-Atlantische samenwerking en coördinatie. De EU en de VS
delen belangrijke waarden en belangen, die alleen goed behartigd kunnen
worden als we samen optrekken. Het kabinet steunt de Summit of
Democracy en is bereid gastland te zijn van deze Top.
Toezegging vaccineren in Palestijnse gebieden en resoluties in de
Mensenrechtenraad
Conform de toezegging aan uw Kamer, gedaan tijdens het Algemeen
Overleg Raad Buitenlandse Zaken van 21 januari 2020 jl. (Kamerstuk 21
501-02, nr. 2263), is op hoog-ambtelijk niveau contact geweest met Israël
over de internationaalrechtelijke verplichting die op Israël als bezettende
macht rust om zorg te dragen voor vaccinatie van de Palestijnse bevolking
tegen COVID-19. De Israëlische gesprekspartner nam nadrukkelijk afstand
van de notie dat Israël hiertoe op basis van internationaal recht verplicht
zou zijn, maar noemde het wel in Israëls belang dat er ook in de Palestijnse gebieden voortgang wordt gemaakt met vaccinatie tegen COVID-19.
Daar werd aan toegevoegd dat er inmiddels vaccins waren geleverd ten
behoeve van Palestijnse zorgmedewerkers, en dat Israël de eigen inzet
van de Palestijnse Autoriteit op dit vlak zal ondersteunen.
Het kabinet wil tevens van deze gelegenheid gebruik maken om uw Kamer
te informeren over de resoluties in de Mensenrechtenraad (MRR) die
raken aan het MOVP, conform de toezegging zoals verwoord in de
Kamerbrief van 17 november 2020.3 In de 46e zitting van de MRR
(22 februari – 23 maart) zullen naar verwachting verschillende resoluties
worden behandeld die betrekking hebben op het MOVP. Traditiegetrouw
betreffen dit de Human Rights, Self-determination, Settlements en Syrian
Golan resolutie onder agendapunt 7 (Human rights situation in Palestine
and other occupied Arab territories) en de Accountability resolutie onder
agendapunt 2 (Annual report of the UNHCR and reports of the Office of
the High Commissioner and the Secretary-General). Momenteel onderhandelt het kabinet in EU-verband met de Palestijnse delegatie over de
conceptresoluties, op basis van de inzet zoals eerder aan uw Kamer
gemeld (zie ook de kamerbrief van 26 november 2019 en de Kamerbrief
van 17 november 2020).4 Gelet op de vertrouwelijke aard van deze
onderhandelingen en het feit dat deze constant in beweging zijn, is het
niet mogelijk vooruit te lopen op de uitkomsten hiervan.

3
4

Kamerstuk 35 570 V, nr. 57
Kamerstuk 23 432, nr. 475 en Kamerstuk 35 570 V, nr. 57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2267

6