Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 277

Wijziging van de Wet werk en bijstand in
verband met de herziening van de definities van
gezin en middelen (Wet afschaffing
huishoudinkomenstoets)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Aanleiding
Sinds 1 januari 2012 zijn de definities van gezin en middelen in de Wet
werk en bijstand (WWB) gewijzigd waar het betreft gehuwden met ten
laste komende kinderen en/of meerderjarige inwonende kinderen en
alleenstaande of alleenstaande ouder met meerderjarige inwonende
kinderen die in dezelfde woning hun hoofdverblijf hebben (huishoudinkomenstoets)1. In het Begrotingsakkoord2 is afgesproken dat deze huishoudinkomenstoets wordt afgeschaft. Dit wetsvoorstel is de uitwerking van
deze afspraak.
2. Ingangsdatum en anticiperen door gemeenten, SVB en UWV
Gelet op het Begrotingsakkoord zullen de wijzigingen in dit wetsvoorstel
met betrekking tot het afschaffen van de huishoudinkomenstoets
terugwerken tot en met 1 januari 2012.

1
Wet van 22 december 2011 tot wijziging van
de Wet werk en bijstand en samenvoeging van
die wet met de Wet investeren in jongeren
gericht op bevordering van deelname aan de
arbeidsmarkt en vergroting van de eigen
verantwoordelijkheid van uitkeringsgerechtigden (Stb. 2011, 650).
2
Kamerstukken II 2011/12, 21 501-07, nr. 910,
p. 10.

kst-33277-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Voor personen die op 31 december 2011 een bijstandsuitkering ontvingen
(hierna: het zittend bestand), geldt op grond van het voorgestelde artikel
78s van de WWB voor de toepassing van de huishoudinkomenstoets een
overgangsrecht dat per 1 juli 2012 afloopt. Ten tijde van het parlementaire
traject van het voorliggende wetsvoorstel zijn de gemeenten en Sociale
verzekeringsbank (SVB) druk bezig met de werkzaamheden rond de
overzetting van het zittend bestand. Om te voorkomen dat gemeenten
werkzaamheden zouden verrichten die na inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel teruggedraaid zouden moeten worden, is hen schriftelijk
verzocht om op het wetsvoorstel te anticiperen en met de werkzaamheden
rond de overzetting van het zittend bestand te stoppen. Om dezelfde
reden is de gemeenten verzocht om openstaande aanvragen af te doen
met toepassing van de wijzingen waarin dit wetsvoorstel voorziet. De
Eerste Kamer, de Tweede Kamer en de Inspectie SZW zijn hierover
geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 3

1

3. Gevolgen voor verschillende groepen
Hieronder wordt voor de verschillende groepen personen die te maken
hebben (gehad) met de huishoudinkomenstoets omschreven wat de
gevolgen zijn van dit wetsvoorstel.
a. Zittend bestand
Zoals hierboven al beschreven zou het zittend bestand pas met ingang
van 1 juli 2012 met de huishoudinkomenstoets te maken krijgen. Als
gevolg van dit wetsvoorstel in combinatie met het verzoek aan gemeenten
om te anticiperen, zal de huishoudinkomenstoets helemaal niet (dus ook
niet per 1 juli 2012) toegepast worden op het zittend bestand.
b. Hogere uitkering huishoudinkomenstoets
Er is een beperkte groep mensen voor wie toepassing van de huishoudinkomenstoets tot een hogere uitkering leidt dan zonder toepassing van de
huishoudinkomenstoets. Voor deze groep is overgangsrecht opgenomen.
Zie hiervoor de artikelsgewijze toelichting op artikel 78# (Overgangsrecht
herziening huishoudinkomenstoets).
c. Lagere uitkering huishoudinkomenstoets
Er is een groep die door toepassing van de huishoudinkomenstoets wel
bijstand toegekend heeft gekregen, maar waarbij toepassing van de
huishoudinkomenstoets heeft geleid tot een lagere uitkering. Voor deze
groep geldt dat de gemeente het oorspronkelijke besluit zal herzien met
inachtneming van de bepalingen van dit wetsvoorstel.
d. Recht op bijstand ontstaat jegens SVB in plaats van college
Er is een groep mensen die algemene bijstand hebben ontvangen van het
college, maar die door de terugwerkende kracht van de afschaffing van de
huishoudinkomenstoets eigenlijk over die periode recht op bijstand van
de SVB hebben. In die gevallen dient de SVB die bijstand uit te betalen
aan het college. Artikel 78# (Uitbetaling door Sociale verzekeringsbank
aan het college) voorziet hierin. Zie voorts de artikelsgewijze toelichting
op dit artikel.
e. Aanvraag afgewezen
Er is een groep mensen die een aanvraag voor bijstand hebben ingediend
en wier aanvraag is afgewezen vanwege de van toepassing zijnde
huishoudinkomenstoets. Een nieuwe aanvraag kan voor deze groep
achterwege blijven als het college aanleiding ziet om gebruik te maken
van de in artikel 6:18, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht
genoemde bevoegdheid tot intrekking of wijziging van een besluit. Voor
zover het college daartoe geen aanleiding ziet, vindt herziening met
toepassing van het voorgestelde artikel 78# op aanvraag plaats.
f. Geen aanvraag ingediend
Er zijn ook mensen die geen aanvraag voor bijstand hebben ingediend
omdat ze al wisten dat ze door toepassing van de huishoudinkomenstoets
geen recht hadden op bijstand. Voor deze groep is een artikel in dit
wetsvoorstel opgenomen waardoor ze (indien ze bijstand aanvragen en
aan de voorwaarden voldoen) met terugwerkende kracht recht op bijstand
kunnen krijgen. Zie hiervoor de artikelsgewijze toelichting op artikel 78#
(Recht op bijstand voor datum melding).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 3

2

4. Financiële gevolgen
De besparingen op de uitkeringslasten die met de huishoudinkomenstoets
gemoeid waren, worden teruggedraaid en toegevoegd aan het
inkomensdeel van het WWB-budget. Het betreft 27 miljoen euro in 2012
en 54 miljoen euro voor 2013 en verder.
De uitvoeringskosten die samenhingen met de huishoudinkomenstoets
werden bezien in een breder verband, namelijk met andere uit het
Regeerakkoord 2010 voortvloeiende maatregelen op het terrein van het
ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Wet werken naar
vermogen, Wet werk en inkomen kunstenaars, Afschaffing van de
overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting in het referentie
minimumloon, huishoudinkomenstoets). In dit totaalpakket werden voor
het onderdeel van de huishoudinkomenstoets geen uitvoeringskosten uit
het gemeentefonds genomen. Het intrekken van de huishoudinkomenstoets heeft derhalve geen gevolgen voor de vergoeding van de uitvoeringskosten.
Terugdraaien van de huishoudinkomenstoets maakt de afname van de
administratieve lasten op dit onderdeel ongedaan.
5. Voorlichting
Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal de gemeenten
ondersteunen bij de voorlichting van de burgers die door de huishoudinkomenstoets sinds 1 januari 2012 niet in aanmerking zijn gekomen voor
algemene bijstand en nu met terugwerkende kracht wel.
Het voorlichtingsmateriaal zal direct na parlementaire goedkeuring van de
wet beschikbaar zijn. Gemeenten worden tijdig over deze ondersteuning
geïnformeerd.
De voorgestelde wijzigingen strekken ertoe om de huishoudinkomenstoets en de daarmee samengaande wijziging van definities uit de
verschillende wetten te verwijderen. Het betreft veelal technische
wijzigingen. Om deze reden zullen in het artikelsgewijs deel van de
memorie van toelichting slechts die wijzigingen worden toegelicht die niet
enkel technisch van aard zijn.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Onderdeel AB
Artikel 78# Overgangsrecht herziening huishoudinkomenstoets
Voor een kleine groep zal de afschaffing van de huishoudinkomenstoets
leiden tot een inkomensachteruitgang. Het gaat dan om de situatie dat er
een gezinslid is dat a) aanleiding vormt tot wijziging van het huishoudtype
(alleenstaande of alleenstaande ouder wordt door het meerderjarig
inwonend kind een gezin) en b) inkomen heeft dat uitgezonderd is van de
huishoudinkomenstoets. Dit geldt bijvoorbeeld voor een alleenstaande
met een inwonend meerderjarig kind waarbij tenminste één van hen een
uitkering op grond van de Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten (Wajong) ontvangt. In deze situatie leiden de gezinsbijstand en
huishoudinkomenstoets er toe dat deze alleenstaande en het meerderjarig
kind samen als één gezin worden gezien en daarmee een uitkering ter
hoogte van 100% bijstandsnorm ontvangen. Tevens wordt de Wajonguitkering uitgezonderd van de huishoudinkomenstoets. Voor 1 januari

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 3

3

2012 zou de ouder alleen de alleenstaandennorm van 70% bijstandsnorm
ontvangen en het kind de Wajong-uitkering. Voor deze gevallen is in dit
artikel overgangsrecht opgenomen.
In het eerste lid van dit artikel is geregeld dat op de persoon die op de dag
voor inwerkingtreding van de Wet afschaffing huishoudinkomenstoets (de
dag dus voordat de huishoudinkomenstoets met terugwerkende kracht
komt te vervallen) recht had op algemene bijstand, en die door het
afschaffen van de huishoudinkomenstoets een lagere uitkering zou
krijgen, de huishoudinkomenstoets nog voor een bepaalde tijd van
toepassing blijft. Dit is geregeld door te bepalen dat een aantal artikelen
van de WWB van toepassing blijven zoals ze luidden op de dag voor
inwerkingtreding van de Wet afschaffing huishoudinkomenstoets. De
toepassing van die artikelen eindigt op het moment dat het recht op
algemene bijstand van de genoemde personen eindigt maar in ieder geval
met ingang van 1 januari 2013.
In het tweede lid is bepaald dat de bedragen in de artikelen die op grond
van het eerste lid nog voor bepaalde personen blijven luiden zoals ze
luidden voor afschaffing van de huishoudinkomenstoets, per 1 juli 2012
worden geïndexeerd.
Artikel 78# Recht op bijstand voor datum melding
In artikel 44, eerste lid, van de WWB is geregeld dat bijstand niet kan
worden toegekend over een periode gelegen voor de dag dat iemand zich
gemeld heeft om bijstand aan te vragen.
In het eerste lid van dit artikel wordt daar voor een bepaalde periode en
voor een bepaalde groep mensen een uitzondering op gemaakt. Het moet
hierbij gaan om mensen:
– die zich hebben gemeld om algemene bijstand aan te vragen tussen
26 april 2012 (dag waarop bekend is geworden dat de huishoudinkomenstoets zou worden afgeschaft) en twee maanden na de publicatie
van dit wetsvoorstel;
– het college moet hebben vastgesteld dat zij als gevolg van het
afschaffen van de huishoudinkomenstoets recht op algemene bijstand
hebben;
Indien aan bovenstaande voorwaarden is voldaan wordt de bijstand
toegekend vanaf de dag waarop (met terugwerkende kracht) het recht is
ontstaan. Deze dag kan voor de dag van melding liggen.
Dit is geregeld om tegemoet te komen aan personen die door afschaffing
van de huishoudinkomenstoets met terugwerkende kracht recht hebben
gekregen op algemene bijstand, maar doordat de huishoudinkomenstoets
met terugwerkende kracht is herzien, zich pas melden om bijstand aan te
vragen nadat bekend is geworden dat dit wetsvoorstel de huishoudinkomenstoets heeft afgeschaft. Om te voorkomen dat de colleges gedurende
langere tijd, of zelfs onbepaalde tijd, te maken krijgen met latente
bijstandsrechten, is de termijn waarbinnen de betrokkenen de aanvraag
dient in te dienen in de tijd begrensd op twee maanden na de publicatie
van dit wetsvoorstel. Deze termijn doet naar het oordeel van de regering
zowel recht aan de belangen van de betrokkenen als van de colleges,
terwijl hiermee ook voldoende rekening is gehouden met het feit dat de
betreffende termijn in de zomermaanden valt.
De regering heeft kennisgenomen van de bezwaren van de vier grootste
gemeenten, VNG en Divosa tegen de terugwerkende kracht tot 1 januari
2012. Van die zijde is aangegeven dat het om uitvoeringstechnisch
redenen niet mogelijk is om rechtmatig bijstand te verlenen met terugwerkende kracht tot 1 januari 2012 aan aanvragers die zich niet eerder hebben
gemeld en dat in verband hiermee terugwerkende kracht tot 1 mei 2012 in
de rede ligt. Gezien de afspraken binnen de vijf fracties van het Begro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 3

4

tingsakkoord ziet de regering geen mogelijkheid om met deze bezwaren
rekening te houden. Tevens is de regering van mening dat er sprake zou
zijn van ongerechtvaardigde ongelijke behandeling indien aan personen
die zich niet hebben gemeld algemene bijstand wordt verleend met
terugwerkende kracht tot 1 mei 2012 en personen die zich wel hebben
gemeld, maar waarvan hun bijstandaanvraag is afgewezen, algemene
bijstand kan worden verleend met terugwerkende kracht tot 1 januari
2012.
In het tweede lid is bepaald dat de «zoektermijn» van vier weken voor
personen jonger dan 27 jaar niet van toepassing is op de personen,
bedoeld in het eerste lid. Voor deze groep heeft de periode tussen de
datum waarop met terugwerkende kracht bijstand ontstaat en de datum
van aanvraag de functie van zoektermijn.
Voorts dienen gemeenten het recht op bijstand te herbeoordelen voor
personen wier aanvraag om bijstand in de periode van 1 januari 2012 tot
de datum van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel is afgewezen of bij
wie de hoogte van de uitkering lager is in verband met toepassing van de
huishoudinkomenstoets. De regering verwacht dat dit tot extra werk voor
gemeenten zal leiden, maar – anders dan bij vorenbedoelde toekenningen
met terugwerkende kracht – niet tot inhoudelijke uitvoeringstechnische
problemen.
Artikel 78# Uitbetaling door Sociale verzekeringsbank aan het
college
Door de terugwerkende kracht van de wijzigingen met betrekking tot het
afschaffen van de huishoudinkomentoets, kan het voorkomen dat
sommige mensen over een periode algemene bijstand van het college
hebben ontvangen terwijl ze eigenlijk (door die terugwerkende kracht) die
algemene bijstand van de SVB hadden moeten ontvangen. Dit komt
doordat door afschaffing van de huishoudinkomentoets de definitie van
gezin wijzigt en daardoor ook de doelgroep van de aanvullende inkomensvoorziening voor ouderen (die door de SVB wordt verstrekt) wijzigt.
Artikel 78# (Uitbetaling door Sociale verzekeringsbank aan het college)
regelt dat in deze situatie de SVB die bijstand over die periode dient uit te
betalen aan het college indien het college daar om verzoekt. Voor deze
uitbetaling is geen machtiging van de belanghebbende nodig.
Deze wijze van uitbetaling zorgt ervoor dat gemeenten niet blijven zitten
met uitkeringskosten waarin het inkomensdeel van hun budget niet
voorziet. De SVB kan de betreffende uitkeringskosten in de kostenopgave
betrekken.
Artikel II
In artikel I zijn de artikelen van de WWB gewijzigd zoals ze met terugwerkende kracht met ingang van 1 januari komen te luiden. In deze artikelen
worden dan ook de normbedragen gehanteerd zoals ze vanaf 1 januari
2012 geluid zouden hebben.
Aangezien deze bedragen met ingang van 1 juli 2012 gewijzigd dienen te
worden, wordt in artikel II een wijziging van bedragen voorgesteld zoals
die met ingang van 1 juli 2012 moeten komen te luiden. In de inwerkingtredingsbepaling is bepaald dat dit artikel terugwerkt tot en met 1 juli
2012.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
P. de Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 3

5