RAPPORT
Vergelijking KRW-normen Nederland
en buurlanden
Normvergelijking NL-buurlanden
Klant:

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Referentie: BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002
Status:

Definitief/002

Datum:

1-10-2022

Open

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Laan 1914 no.35
3818 EX Amersfoort
Water & Maritime
Trade register number: 56515154
+31 88 348 20 00 T
+31 33 463 36 52 F
info@rhdhv.com E
royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Vergelijking KRW-normen Nederland en buurlanden
Sub titel: Normvergelijking NL-buurlanden
Referentie: BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002
Status: 002/Definitief
Datum: 1-10-2022
Projectnaam: Overzicht buitenlandse KRW normen
Projectnummer: BI5578
Auteur(s): Bescherming persoonlijke leven
Opgesteld door: Bescherming persoonlijke leven
Gecontroleerd door: Bescherming persoonlijke leven
Datum: 29-09-2022
Goedgekeurd door: Bescherming persoonlijke leven
Datum: 29-09-2022

Classificatie
Open

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of
openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd.
HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document,
anders dan jegens de Opdrachtgever.
Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V..
Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient
toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of
regelgeving anonimiseren niet toestaat.
1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

ii

Open

Inhoud
1

Aanleiding en doelstelling

1

2

Normen voor nutriënten in oppervlaktewater

2

2.1

Verschillen in parameters en wijze van toetsing

2

2.2

Vergelijking op het niveau van afzonderlijke grenswateren

4

2.3

Reflectie op verschillen in nutriëntnormen met Vlaanderen

7

2.4

Reflectie op verschillen in nutriëntnormen met Wallonië

8

2.5

Reflectie op verschillen in nutriëntnormen met Duitsland

8

2.6

Reflectie op internationale verschillen in nutriëntnormen

9

3

Normen voor Specifieke Verontreinigende Stoffen

11

3.1

Positie van de normering

11

3.2

Vergelijking van het aantal genormeerde stoffen

11

3.3

Vergelijking van de normwaarden

12

3.4

Reflectie op verschillen voor specifieke verontreinigende stoffen

12

4

Normen voor grondwater

14

5

Hoe kan Nederland omgaan met de geconstateerde verschillen?

16

6

Referenties

18

Bijlage 1 Overzicht van vergelijking nutriëntnormen Nederland en België

19

Bijlage 2 Overzicht van vergelijking nutriëntnormen Nederland en Duitsland

21

Bijlage 3 Overzicht van vergelijking nutriëntnormen grensoverschrijdende
Rijkswateren

25

Bijlage 4 Overzicht met normen voor specifieke verontreinigende stoffen (rivieren
en meren)
27
Bijlage 5 Overzicht met normen voor specifieke verontreinigende stoffen (Kust- en
overgangswateren)
31

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

1

Open

1

Aanleiding en doelstelling

In 2021 heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de Ex ante analyse waterkwaliteit laten
uitvoeren (Knoben et al., 2021). Dit heeft geleid tot een aantal Kamervragen. De aanleiding voor deze
notitie zijn twee toezeggingen, die de minister eind 2021 gedaan heeft aan de Tweede Kamer:
◼

De minister zal de Kamer informeren over de afspraken die met de Nederlandse buurlanden worden
gemaakt over de normstelling van stoffen in water (rivieren) en hoe de normen in Nederland en de
buurlanden zich tot elkaar verhouden (n.a.v. de ingetrokken motie van het lid Stoffer over de normering
waterkwaliteit grensgebieden).

◼

In 2022 ontvangt de Kamer het rapport met een internationale vergelijking van waternormen en wordt
ingegaan op hoe deze Nederlandse normen zich verhouden tot de normen in andere Europese landen.

Ten grondslag hieraan ligt het risico dat er door afwijkende buitenlandse normen een voorbelasting
ontstaat die Nederlands doelbereik bemoeilijkt.
Doel van dit document
Het doel van dit document is om op basis van bestaande informatie een (samenvattend) overzicht te
maken, waarin de volgende elementen aan de orde komen:
◼

Overzicht van normen in grensoverschrijdende KRW-waterlichamen (hoofdwatersysteem, regionaal
watersysteem en grondwater) aan beide kanten van de grens. (NL-VL-WL-DU).

◼

Reflectie hoe de Nederlandse normen zich verhouden tot de normen in andere Europese landen.

◼

Reflectie op de (mogelijke) oorzaken van de verschillen in normen, zoals:

◼



manier van normafleiding;



proces van afstemming; o.a. de afspraken/afstemming die met de Nederlandse buurlanden zijn
gemaakt over de normstelling van stoffen in water.

Reflectie op het omgaan met verschillen:


Zo is er in de Stroomgebiedsbeheerplannen 2022-2027 benoemd voor welke wateren
grensoverschrijdende belasting speelt.



In de Stuurgroep Water zijn hierover afspraken gemaakt in het kader van de Delta-aanpak
Waterkwaliteit.

Afbakening
De studie richt zich in eerste instantie op de directe buurlanden België en Duitsland. In België hebben de
gewesten Vlaanderen en Wallonië zelfstandig normen afgeleid. In Duitsland bestaan er ook (beperkte)
verschillen in normen tussen de Bundesländer Niedersachsen en Nordrhein-Westfalen. De prioritaire
stoffen vallen buiten deze studie omdat deze generieke, voor de hele EU geldende normen kennen.

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

1

Open

2

Normen voor nutriënten in oppervlaktewater

Onder nutriënten verstaan we in deze rapportage de elementen stikstof (N) en fosfor (P). De normering
voor nutriënten valt onder de ecologische toestand van een waterlichaam. Deze toestand is afhankelijk
van het watertype van het waterlichaam. De nutriëntnormen moeten zodanig zijn afgeleid dat ze het
bereiken van Goede Toestand van de biologische kwaliteitselementen van een waterlichaam niet in de
weg staan. De normen voor nutriënten in de buurlanden kunnen behalve per watertype nog op drie
andere manieren verschillen:
◼

de nutriëntparameters die genormeerd zijn;

◼

de wijze van toetsing aan de getalsmatige norm;

◼

de getalswaarde ofwel de hoogte van de norm.

2.1

Verschillen in parameters en wijze van toetsing

Stikstof komt in de waterfase voor in verschillende opgeloste componentenvormen, die door microbiële
omzettingen in elkaar omgezet kunnen worden (Figuur 1). Daarnaast kan stikstof vastgelegd zijn in
organische stoffen, zowel in deeltjes (algen) als opgelost (bijvoorbeeld ureum). De componenten kunnen
afzonderlijk gemeten worden of in aan deelfracties (bv. de N-Kjeldahl analyse, die ammonium en
organisch gebonden stikstof meet).

Figuur 1. Onderverdelingen van stikstofcomponenten in het watermilieu (verhoudingen zijn fictief). Nitraat, nitriet en ammonium zijn
anorganische componenten.

Fosfor komt ook in meerdere verschillende componenten in het water voor (Figuur 2), maar in de
dagelijkse praktijk onderscheiden Nederland en de buurlanden maar twee vormen: opgelost, anorganisch
ortho-fosfaat en totaal-fosfaat. Het totaal P-gehalte omvat ook het organisch gebonden fosfaat (algen). In
de analysepraktijk is dit het verschil tussen gefiltreerd en niet gefiltreerd water.

Figuur 2: Onderverdelingen van fosforcomponenten in het watermilieu (verhoudingen zijn fictief)

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

2

Open

Uit de vergelijking van de nutriëntennormering blijkt dat de nutriëntentoestand in Nederland, België en
Duitsland wordt beoordeeld op basis van verschillende nutriëntcomponenten (totaal/opgelost) (Tabel 1).
Bovendien gebruiken de landen verschillende statistische methoden voor het toetsen aan de
getalswaarde van de norm (90-percentiel, jaargemiddelde of zomergemiddelde). Door deze twee
verschillen binnen de beoordelingssystematiek moet een directe vergelijking van de hoogte van de norm
(getalswaarde) met de nodige voorzichtigheid gebeuren. Wat betreft de toetsingsmethodiek is in
deelstroomgebied Rijn-Oost eerder geconcludeerd dat een jaargemiddelde voor de anorganische
stikstofcomponenten ongeveer overeenkomt met een zomergemiddelde voor totaal-stikstof (pers.med P.
Wondergem). In wateren waarin weinig organisch materiaal aanwezig is zullen de anorganische
componenten het totaalgehalte dicht benaderen.
Tabel 1. Overzicht van verschillende nutriënten waaraan wordt getoetst in Nederland, Vlaanderen, Wallonië en Duitsland en de
bijbehorende methoden voor toetsing. ZGM = zomergemiddelde, GM = gemiddelde per meetpunt, JGM = jaargemiddelde, P90 = 90Percentiel. Bronnen: (Bundesministerium der Justiz, 2016), (Van der Molen et al., 2018), (Evers et al., 2018), (Vlaamse
Milieumaatschappij, 2022), (Belgisch Staatsblad, 2012).

Nederland
Nutriënten

Vlaanderen

Methode

Nutriënten

Rivieren en meren

Methode

Rivieren en beken

Wallonië

Duitsland

Nutriënten Methode Nutriënten
Methode
Rivieren en beken
Stromende wateren

P-tot

ZGM

P-tot

ZGM

P-tot

P90

P-tot

JGM

N-tot

ZGM

ortho-P
N-tot

GM
ZGM

ortho-P
NH4
NO3
NO2

P90
P90
P90
P90

NH4
NO3
NO2
NH3

JGM
P90
JGM
JGM

Kust- en
overgangswateren
DIN

WGM

Overgangswateren
P-tot
DIN

ZGM
WGM

Kust- en
overgangswateren
P-tot
NO3
N-tot
DIN

JGM
P90
JGM
WGM

Vergelijking tussen Nederland en België
Vlaanderen blijkt in grote lijnen dezelfde aanpak te hanteren als Nederland. Voor rivieren en beken wordt,
evenals in Nederland, het zomergemiddelde (ZGM) getoetst aan de normen voor P-tot en N-tot.
Daarnaast gelden er in Vlaanderen voor overgangswateren, net zoals in Nederland, normen voor
Dissolved Inorganic Nitrogen (DIN). Hiervoor wordt het wintergemiddelde (WGM) getoetst aan de normen
voor DIN. Dit is conform de OSPAR-afspraken. Vlaanderen hanteert ook in tegenstelling tot Nederland
normen voor ortho-P voor rivieren en beken (NL: alleen P-tot) en normen voor P-tot voor
overgangswateren (NL: alleen DIN).
Wallonië heeft geen normen voor N-tot, maar maakt een onderverdeling in individuele stikstofverbindingen
(ammonium, nitraat en nitriet). Hierbij wordt het 90-Percentiel (P90) getoetst aan de norm, terwijl in
Nederland het ZGM wordt getoetst aan de norm voor N-tot. Het verschil met N-tot is het organisch
gebonden stikstof, zoals in particulair (algen) of opgeloste organische stoffen (zie figuur 1). Wallonië kent
geen overgangs- en kustwateren.
Vergelijking tussen Nederland en Duitsland
In Duitsland zijn er, net zoals in Nederland, normen voor stromende wateren, meren en kust- en
overgangswateren. Voor alle watercategorieën heeft Duitsland zowel stikstof- als fosfornormen. In
Nederland is er alleen geen norm voor fosfor voor kust- en overgangswateren. Terwijl Nederland een
watertype-afhankelijke norm heeft voor N-tot en een generieke norm voor ammonium, gelden in Duitsland
1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

3

Open

verschillende normen voor ammonium, ammoniak, nitriet en nitraat. Het jaargemiddelde (JGM) wordt
getoetst aan deze stikstofverbindingen, met als uitzondering nitraat (P90). Nederland toetst het
zomergemiddelde van de metingen aan de norm voor N-tot.

2.2

Vergelijking op het niveau van afzonderlijke grenswateren

In het gesprek met de buurlanden over de hoogte van de norm aan beide zijden van de grens, is het van
belang te beseffen dat de situatie per concreet grenswater kan verschillen door verschillen in typologie.
Voor het vergelijken van de nutriëntnormen is daarom een overzicht gemaakt van alle grenswateren
tussen Nederland enerzijds en Vlaanderen, Wallonië en Duitsland anderzijds (Bijlage 1, 2 en 3). Hierbij is
een onderscheid gemaakt tussen regionale wateren (Bijlagen 1 en 2) en Rijkswateren (Bijlage 3). Uit de
vergelijking blijkt dat er een grote verscheidenheid is in nutriëntnormen tussen gedeelde watertypen en
wateren.
Vergelijking tussen Nederland en België
Voor de vergelijking van de Nederlandse normen met België is onderscheid gemaakt tussen Vlaanderen
en Wallonië. Voor Vlaanderen geldt dat er vijf verschillende watertypen zijn die de Nederlandse grens
passeren, onderscheiden naar omvang (klein of groot) (Figuur 3). De meeste grensoverschrijdende
regionale wateren vallen in de categorie Rivieren en één enkel waterlichaam in de categorie
Overgangswateren (watertype: K1, waterlichaam: Zwin). Nederland maakt voor dezelfde wateren
onderscheid in acht watertypen, geclassificeerd naar de ligging van het traject in de waterloop
(bovenloop/middenloop/benedenloop), naar kenmerken van stroming (langzaam stromend, snelstromend)
en naar type bodem (klei, zand, kalkhoudend).
Ondanks deze verschillen in typologische classificatie kan worden geconcludeerd dat:
◼

Vlaanderen voor alle grensoverschrijdende wateren in de categorie Rivieren en Beken een soepelere
norm heeft voor zowel N-tot als P-tot dan Nederland (zie ook Bijlage 1).

◼

De norm voor DIN vergelijkbaar is voor Nederland en Vlaanderen voor het grensoverschrijdende
overgangswater.

Figuur 3. Weergave van de verschillen in nutriëntnormen tussen Nederland en Vlaanderen.
1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

4

Open

Tussen Nederland en Wallonië is er één grensoverschrijdend regionaal water (waterlichaam: Geul). De
norm voor N-tot kan hiervoor niet direct worden vergeleken, omdat Wallonië normen heeft voor andere
stikstofverbindingen. Voor P-tot heeft Wallonië een soepelere getalswaarde voor de norm voor dit
specifieke waterlichaam (Figuur 4). De wijze van toetsen aan deze norm is echter verschillend, zoals is
weergeven in Tabel 1. Hoe dit zich vertaalt in de vergelijking tussen de nutriëntnormen wordt verderop
beschreven in de reflectie.

Figuur 4. Weergave van de verschillen in nutriëntnormen tussen Nederland en Wallonië.

Vergelijking tussen Nederland en Duitsland
Uit de vergelijking tussen Nederland en Duitsland blijkt dat de grensoverschrijdende regionale wateren in
de meeste gevallen vrijwel gelijke normen hebben voor P-tot (Figuur 5). Dit is het geval voor zowel de
grensoverschrijdende wateren die vanuit Niedersachen de Nederlandse grens passeren als de wateren
die vanuit Nordrhein-Westfalen komen. Zo heeft Nederland een P-tot norm van ≤ 0,11 mg/L en Duitsland
een norm van ≤ 0,10 mg/L. Een uitzondering hierop zijn de volgende grensoverschrijdende
waterlichamen:
1. Coevorden-Piccardie-Kanal (Duitsland) – Vechtstromen Kanalen (Nederland);
2. Jaggerschloot (Duitsland) – Dooze (Nederland);
3. Hauptvorfluter Heesterkante (Duitsland) – Randwaterleiding (Nederland);
4. Niers (Duitsland) – Niers (Nederland);
5. Schwalm (Duitsland) – Swalm (Nederland);
6. Rodebach (Duitsland) – Rodebeek Brunssum (Nederland).

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

5

Open

Voor deze grensoverschrijdende wateren zijn de normen voor P-tot soepeler (waterlichamen 1 t/m 3) of
strenger (waterlichamen 4 t/m 6) in Nederland dan in Duitsland. Voor stikstof is een directe vergelijking
lastiger omdat Nederland naar totaal-N kijkt en Duitsland naar totaal anorganisch-N. Voor wateren met lage
organische belasting en beperkte algengroei liggen het N-totaal gehalte en de anorganische componenten
echter dicht bij elkaar.

Figuur 5. Weergave van de verschillen in nutriëntnormen tussen Nederland en Duitsland.

Met Duitsland is door Nederland binnen de Rijncommissie afgesproken om de nutriëntnormen voor de
Rijn en alle zijrivieren die in de Noordzee uitmonden af te stemmen op de stikstofnorm voor de Noordzee.
Uit onderzoek is gebleken dat de zomergemiddelde toetswaarde van 2,4 mg/L voor totaal-N ongeveer
overeenkomt met de jaargemiddelde waarde van 2,8 mg/L die Duitsland hanteert (AGDR,2020).
Andere N-verbindingen
Ammonium valt in Nederland onder de Specifieke Verontreinigende stoffen (zie hoofdstuk 4). Nederland
kent voor oppervlaktewater daarbuiten geen norm voor de andere anorganische stikstofcomponenten
zoals nitraat of nitriet.
In Duitsland worden ammonium en ammoniak apart getoetst. De norm voor NH4 heeft de status van een
oriëntatiewaarde (“Orientierungswert”). In Niedersachsen worden de concentraties van ammonium niet
berekend. De norm voor ammonium is in Duitsland echter strenger, ook als rekening gehouden wordt met
de correctie die in Nederland wordt toegepast op basis van pH en temperatuur (AGDR, 2020).

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

6

Open

Vergelijking voor grensoverschrijdende Rijkswateren
Vlaanderen
De P-tot normen voor grensoverschrijdende Rijkswateren uit Vlaanderen zijn in veel gevallen hetzelfde of
vergelijkbaar in relatie tot de normen die in Nederland gelden (Bijlage 3). Alleen voor de volgende wateren
geldt dat de P-tot norm soepeler is in Vlaanderen dan in Nederland:
◼

Kanaal Terneuzen-Gent (Vlaanderen) – Kanaal Terneuzen-Gent (Nederland);

◼

Schelde Rijn Kanaal (Vlaanderen) – Schelde Rijn Kanaal (Nederland).

De normen voor N-tot voor de grensoverschrijdende Rijkswateren zijn in alle gevallen soepeler in
Vlaanderen dan in Nederland, met uitzondering van het Kanaal-Bocholt-Herentals (in Nederland: Kanaal
Wessem-Nederweert).
Duitsland en Wallonië
De P-normen voor grensoverschrijdende Rijkswateren uit Duitsland en Wallonië zijn over het algemeen
soepeler dan in Nederland. Alleen de P-tot norm voor het grensoverschrijdende water Die Wild (Duitsland)
– Oude Rijn (Nederland) is vergelijkbaar met die van Nederland.
Voor stikstof geldt dat een directe vergelijking van de normen voor stikstof voor Duitsland en Wallonië
lastig is door de verschillende componenten en het toetsingsvoorschrift. Paragraaf 2.5 gaat daar dieper op
in.

2.3

Reflectie op verschillen in nutriëntnormen met Vlaanderen

De nutriëntnormen moeten zodanig afgeleid zijn dat ze het bereiken van de Goede Toestand voor de
biologische kwaliteitselementen mogelijk moeten maken. Dat betekent dat de biologische
kwaliteitselementen leidend zijn. Voor deze biologische kwaliteitselementen is in de begintijd van de
KRW-implementatie in de begintijd van de KRW-implementatie het internationale intercalibratieproces
uitgevoerd. In dit proces zijn monitorings- en beoordelingssystemen voor de biologische
kwaliteitselementen van de verschillende lidstaten vergeleken en geharmoniseerd, met name de
klassengrenzen tussen matig/goed en goed/zeer goed. De klasse ‘goed’ in bijvoorbeeld Vlaanderen
moest hetzelfde betekenen als de klasse ‘goed’ in Nederland.
In 2010 is een intercalibratie van de normen uitgevoerd (zie figuur 6, Evers, 2011). Nederland, Vlaanderen
en Polen hadden een te soepele norm in vergelijking met de andere landen. De Europese Commissie
heeft toen aanbevolen de norm aan te passen. De normen voor zowel stikstof en fosfor zijn naar
aanleiding van de opmerkingen van de Commissie in 2011 bijgesteld naar een strengere norm
(afhankelijk van het watertype) die past bij een goede toestand van het meest door nutriëntengestuurde
biologische kwaliteitselement (fytoplankton in M-typen, fytobenthos in R-typen). Hetzelfde is gebeurd voor
de fosfornorm.
Vlaanderen had zijn oorspronkelijke norm gebaseerd op de Nederlandse afleiding en heeft naar
verwachting hetzelfde advies van de Commissie gekregen om de normen strenger te maken. Nederland
heeft Vlaanderen er toentertijd niet voldoende op gewezen dat de norm naar aanleiding van de
aanbeveling van de Commissie is aangepast. Vlaanderen heeft de nutriëntnormen dus niet aangepast,
zodat ze nu afwijken en soepeler zijn dan de Nederlandse normen.

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

7

Open

<2011
Huidig

Figuur 6. Resultaat van de intercalibratie van de stikstofnorm in 2010 in verschillende lidstaten. In het groen is aangegeven wat de
huidige stikstofnormen (N-tot) zijn voor rivieren in Nederland (2,3 of 2,5 mg N/L afhankelijk van water type) in relatie tot de normen
vóór de intercalibratie. NB. Eventuele veranderingen in stikstofnormen voor andere landen zijn niet meegenomen in de figuur.
Aangepaste weergave van: (Evers, 2011).

2.4

Reflectie op verschillen in nutriëntnormen met Wallonië

De Maas en de Geul zijn de enige grensoverschrijdende waterlichaam vanuit Wallonië. Voor de Geul is de
P-tot norm in Wallonië een factor 2 soepeler; voor de Maas bijna een factor 4. Voor stikstofcomponenten
heeft Wallonië geen normen voor beken en rivieren.

2.5

Reflectie op verschillen in nutriëntnormen met Duitsland

Met Duitsland is door Nederland binnen de Rijncommissie afgesproken om de nutriëntnormen voor de
Rijn en alle zijrivieren die in de Noordzee uitmonden af te stemmen op de stikstofnorm voor de Noordzee.
De realiteit lijkt daar toch iets van af te wijken. De werkgroep waterkwaliteit van de Arbeitsgruppe
Deltarhein (AGDR) heeft in 2020 de normen van Duitsland en Nederland al eens vergeleken (AGDR,
2020).
In Duitsland wordt stikstof op twee manieren getoetst:
1) Allereerst aan de Umweltqualitätsnorm für Fließgewässer (UQN = 50 mg/L nitraat-N, wat overeenkomt
met 11,3 mg/L N-totaal) wat een veel ruimere norm is dan de Nederlandse norm (2.3 mg/l voor N-totaal).
De achtergrond van deze ruimere norm is het doel van de bescherming die wordt beoogd: aan de Duitse
kant de overweging dat aan de drinkwaterwinning uit oppervlaktewater dezelfde eisen moeten worden
gesteld als aan drinkwaterwinning uit grondwater (bescherming van de volksgezondheid). Aan
Nederlandse zijde ligt de nadruk op de bescherming van het biologisch leven in oppervlaktewater.
2) Aanvullend geldt in Duitsland vanuit de ´Meeresschutz‘ (§14 OGewV) een ´Bewirtschaftungsziel’ voor
N-totaal van 2,8 mg/L (jaargemiddelde), dat geldig is voor overgangspunten (limnisch / marien) of punten
waar de rivieren Duitsland verlaten. LAWA heeft dit in de "Aanbevelingen voor de reductiedoelstellingen
van wateren die overgaan naar het mariene ecosysteem, vertaald naar het binnenland" vastgesteld.
Daarin wordt de beheerdoelstelling van de OGewV van 2,8 mg/L stikstof-totaal naar het binnenland
verplaatst.
1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

8

Open

In Niedersachsen is dit zodanig vertaald, dat in vrijwel alle grensoverschrijdende wateren een concentratie
van 2,8 mg/L stikstof-totaal moet worden bereikt om de doelstellingen van de KRW en vooral van de
Kaderrichtlijn Mariene Strategie niet in gevaar te brengen.
Nordrhein-Westfalen (NRW) interpreteert het Bewirtschaftungsziel anders dan Niedersachsen. Daar geldt
deze wel voor de grote, maar niet voor de kleinere grenswateren. Het Bewirtschaftungsziel (2,8 mg/L)
wordt in NRW momenteel in de volgende, grotere grensoverschrijdende oppervlaktewateren niet bereikt:
Bocholter Aa, Berkel en Vecht. Gebaseerd op de actuele concentraties ligt er (volgens de inzichten van
het LANUV) een verminderingsopgave voor de Bocholter Aa, Berkel, Dinkel en Vecht.
Voor de andere, kleinere grensoverschrijdende waterlichamen met NRW wordt het Bewirtschaftungsziel
van 2,8 mg/L niet toegepast. Hier geldt, net als voor alle andere wateren, alleen de 'Umweltqualitätsnorm'
voor nitraat (11,3 mg/L Nitrat-N), hetgeen dus veel soepeler is dan de Nederlandse N-norm.
Het verschil in de norm voor P-totaal tussen Nederland en Duitsland zit vooral in het toetsingsvoorschrift:
Nederland gebruikt het zomerhalfjaar gemiddelde en Duitsland het jaargemiddelde. Voor beide methoden
is iets te zeggen: het zomergemiddelde weerspiegelt het groeiseizoen van algen en waterplanten en geeft
daarmee inzicht het verwachte effect (eutrofiëringsverschijnselen). Bij het jaargemiddelde komen ook de
grotere uitspoeling van nutriënten uit landbouwgrond in het winterseizoen tot uitdrukking. Dat geeft een
beter beeld van de bronnenkant. Het jaargemiddelde van P-tijdreeksen is doorgaans iets hoger dan het
zomergemiddelde (pers.meded. J. Rozemeijer).

2.6

Reflectie op internationale verschillen in nutriëntnormen

Verschillen in normering tussen andere Europese lidstaten
Recent is onderzoek gedaan naar de verschillen in nutriëntnormering en afleidingsmethodiek tussen de
lidstaten in de Europese Unie (Poikane et al., 2019). Hieruit blijkt dat EU-lidstaten veelal hun eigen
aanpak hanteren. Zo verschilt het voor elke categorie aan wateren of lidstaten normen hebben voor fosfor,
stikstof of voor beide nutriënten (zie ook Tabel 2):
◼

Rivieren. De meerderheid van de EU-lidstaten heeft een fosfornorm voor rivieren, waaronder
Nederland. Denemarken heeft als enige EU-lidstaat geen fosfornorm voor wateren in de categorie
rivieren. Stikstof wordt daarnaast genormeerd door bijna alle EU-lidstaten, met uitzondering van onder
meer Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Voor rivieren geldt dus dat de meeste EU-lidstaten normen
hebben voor zowel stikstof als fosfor.

◼

Meren. Nederland heeft voor meren normen voor zowel stikstof als fosfor. Alle andere lidstaten in de
Europese Unie hebben voor meren ook normen voor fosfor, met uitzondering van de lidstaten waar
geen meren aanwezig zijn (België-Wallonië, Luxemburg en Slovenië). Daarnaast hebben in totaal
zestien lidstaten normen voor stikstof. Meren worden dus vaker genormeerd voor fosfor dan voor
stikstof door EU-lidstaten.

◼

Kust- en overgangswateren. Alle EU-lidstaten in het Baltisch gebied, het Middellandse zeegebied en
aan de Zwarte Zee hebben een fosfornorm voor kustwateren. In noordoostelijk Atlantisch gebied
hebben daarentegen vier landen alleen een nutriëntnorm voor stikstof en niet voor fosfor (Frankrijk,
Ierland, Nederland, Verenigd Koninkrijk). Ook voor overgangswateren zijn fosfornormen opgesteld
door vrijwel alle EU-lidstaten, behalve voor een aantal in noordoostelijke Atlantische gebied (Frankrijk,
Nederland en Verenigd Koninkrijk). Nederland vormt dus een minderheid met een aantal andere EUlidstaten wat betreft het ontbreken van normen voor fosfor voor kust- en overgangswateren.

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

9

Open

Tabel 2. Overzicht van aantal lidstaten in de Europese Unie dat normen heeft voor fosfor en/of stikstof. Bron: (Poikane et al., 2019).
NB. Ten tijden van het uitbrengen van het rapport van Poikane et al. (2019) was het Verenigd Koninkrijk nog onderdeel van de 29
lidstaten in de Europese Unie. België is daarnaast onderverdeeld in twee gewesten: Vlaanderen en Wallonië. Hierdoor wijkt het aantal
lidstaten in het rapport af van het huidige aantal lidstaten.

Fosfor

Stikstof

Categorie

Aantal lidstaten
met een norm

Aantal lidstaten
zonder norm1

Aantal lidstaten
met een norm

Aantal lidstaten
zonder norm1

Rivieren

28

1

25

4

Meren

26

3

16

13

Overgangswateren

16

13

18

11

Kustwateren

20

9

23

6

[1]. Reden voor het ontbreken van een norm kan betekenen dat de lidstaat geen wateren heeft in de desbetreffende categorie.

Verschillen in afleidingsmethodiek tussen Europese lidstaten
Europese lidstaten hanteren verschillende methoden voor het afleiden van de klassengrenzen goed/matig
(
Figuur 7). Voor meren is de meest toegepaste methode het gebruik van regressiemodellen, waarbij de
nutriëntenconcentratie wordt gerelateerd aan biologische kwaliteitselementen (bv. concentratie chlorofyl-a).
Voor rivieren wordt daarentegen vaker gebruikt gemaakt van expert judgement, gevolgd door het gebruik
van ecologische criteria voor het bepalen van de distributie van nutriëntenconcentraties. De normen voor
kust- en overgangswateren worden het vaakst gebaseerd op expert judgement, de OSPAR-afspraken en
dosis-responseverbanden tussen biologische kwaliteitselementen en nutriëntenconcentraties. In slechts in
de helft van de gevallen is het proces van normafleiding gekoppeld aan de ecologische status van het
waterlichaam (Poikane et al., 2019).

Figuur 7. Methoden die worden toegepast door verschillende landen om normen te stellen voor nutriënten voor verschillende
categorieën water: 1. Regressie tussen nutriëntenconcentraties en biologische response, 2. Modelleren, 3. Distributie van
nutriëntenconcentraties in aangewezen waterlichamen (gebruikmakend van ecologische criteria), 4. Distributie van de
nutriëntenconcentraties in alle waterlichamen, gebruikmakend van een arbitrair percentiel, 5. Expert judgement, 6. Toepassing OSPAR
(2013), 7. Onvoldoende informatie. Bron: (Poikane et al., 2019).

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

10

Open

3

Normen voor Specifieke Verontreinigende Stoffen

3.1

Positie van de normering

De Kaderrichtlijn Water, en meer specifiek de dochterrichtlijn Prioritaire stoffen, geeft voor een beperkt
aantal stoffen generieke normen die voor alle wateren in de EU gelijk zijn. Deze bepalen de Chemische
Toestand van een waterlichaam. Deze vallen buiten deze studie omdat ze niet verschillen tussen de
lidstaten.
Stoffen zoals nutriënten vallen onder de Ecologische Toestand van een waterlichaam. Daarnaast kunnen
er nog allerlei andere stoffen zijn waarvan is vastgesteld dat ze in significante hoeveelheden in het
waterlichaam worden geloosd en het bereiken van de goede ecologische toestand in de weg staan. Denk
aan bestrijdingsmiddelen, PAKs en metalen. Voor deze stoffen mogen lidstaten zelf een norm afleiden. Zij
worden ook wel aangeduid als Specifieke Verontreinigende Stoffen (SVS), ook wel stroomgebied
relevante stoffen genoemd. De normen voor de meeste Specifieke verontreinigende stoffen voor de
Nederlandse stroomgebieden zijn afgeleid in de periode 2000-2009, maar enkele zijn nog afkomstig uit de
Vierde Nota Waterhuishouding, dus pre-KRW. In 2013 heeft nog een opschoning van de lijst
plaatsgevonden.

3.2

Vergelijking van het aantal genormeerde stoffen

Een eerste vergelijking met de buurlanden gaat over het aantal SVS die een norm hebben (Tabel 3). Uit
de tabel is af te leiden dat het aantal genormeerde SVS aanzienlijk verschilt per land.
Tabel3. Overzicht van het aantal specifieke verontreinigende stoffen (SVS) dat wordt genormeerd door Nederland, Vlaanderen,
Wallonië en Duitsland.

Land
Nederland
Vlaanderen
Wallonië
Duitsland

Aantal SVS
80
125
52
67

Als we vervolgens kijken naar de overlap in stoffen, dan valt op dat het vaak om hele verschillende stoffen
gaat: de overlap is relatief gering. Dit is grafisch geïllustreerd in Figuur 8 en Figuur 9. Nederland en
Duitsland hebben 32 SVS gemeenschappelijk. Tussen Nederland en Vlaanderen is er een overlap bij 38
SVS, terwijl er tussen Wallonië en Nederland slechts 13 SVS overeenkomen. Nederland, Vlaanderen en
Wallonië hebben bovendien maar 10 SVS gemeenschappelijk (arseen, zink, chroom, koper, bentazon,
chloridazon, omethoaat, linuron, malathion, 2-methyl-4-chloorfenoxyazijnzuur).
In 2013 heeft Nederland op advies van RIVM (Smit& Wuijts, 2012) de bestaande stoffenlijst uit de
Regeling monitoring Kaderrichtlijn Water geactualiseerd. Zo’n 70 stoffen werden in de voorgaande jaren
nauwelijks of alleen in zodanig lage concentraties gemeten, dat ze geen risico voor de mensen en het
ecosysteem opleveren. Deze zijn afgevoerd en er zijn nieuwe stoffen aan de lijst toegevoegd. De nieuwe
lijst bevat vooral bestrijdingsmiddelen en een aantal nieuwe (aard)metalen.
In Rijnkader hebben Nederland en Duitsland een behoorlijk aantal normen samen afgeleid, maar in
tegenstelling tot Nederland heeft Duitsland die normen vaak niet overgenomen in wetgeving. Vlaanderen
heeft in het verleden veel normen van Nederland overgenomen in wetgeving, maar in hoeverre daar later
weer wijzigingen in zijn doorgevoerd is onbekend.

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

11

Open

Figuur 8. Het aantal specifieke verontreinigende stoffen dat
Nederland en Duitsland gemeenschappelijk hebben.

3.3

Figuur 9. Het aantal specifieke verontreinigende stoffen dat
Nederland gemeenschappelijk heeft met Vlaanderen en Wallonië.

Vergelijking van de normwaarden

In Bijlage 4 en 5 staan alle normen voor specifieke verontreinigende stoffen in Nederland, Vlaanderen,
Wallonië en Duitsland bij elkaar. De overzichtstabel toont alleen de stoffen waarvoor Nederland zelf een
norm heeft. Dit betreft vooral (aard)metalen, een groot aantal gewasbeschermingsmiddelen en een groep
overige stoffen, waaronder ammonium. Per land is aangegeven of er een jaargemiddelde en/of een
maximaal aanvaardbare concentratie is afgeleid per stof.
Het overzicht van normen in bijlage laat zien dat er grote verschillen bestaan in:
◼

Toetsingscriterium: sommige landen hebben voor een aantal stoffen alleen een jaargemiddelde norm
en geen maximale concentratie of omgekeerd.

◼

Getalswaarden: de getalswaarden wijken zowel voor de jaargemiddelde als maximale waarde voor
heel veel stoffen af in de verschillende landen.

◼

Duitsland heeft voor een aantal metalen getalswaarden voor zwevend stof afgeleid vanuit de opgeloste
fractie, die de KRW voorschrijft.

Er is geen eenduidige lijn te ontdekken in strengere of soepelere norm in één van de buurlanden. Het
opvallende is ook dat de hoogte van de normen een factor 10 tot 100 per stof kan verschillen, zowel hoger
als lager in het buitenland. Daar is geen structureel verschil in te ontdekken. Hierbij moet wel worden
opgemerkt dat sommige landen voor een aantal stoffen een vaste signaleringswaarde voor drinkwater
hanteren (bijvoorbeeld 0,1 µg/L). Dit zijn voorzorgswaarden die geen verdere (eco)toxicologische
onderbouwing hebben, maar die soms wel in wet- of regelgeving zijn opgenomen.
Hoofdstuk 5 gaat verder in op het omgaan met deze verschillen.
Voor ammonium moet opgemerkt worden dat een landelijke werkgroep onder leiding van Deltares
momenteel onderzoekt welke wijze van normeren geschikter is om het effect op de ecologische toestand
te beoordelen: ammonium beschouwen als een component van N-totaal (zie 2.1) of als specifieke
verontreinigende stof, ook in relatie tot de methoden die andere lidstaten gebruiken.

3.4

Reflectie op verschillen voor specifieke verontreinigende stoffen

De KRW schrijft de methode voor waarmee lidstaten normen voor specifieke verontreinigende stoffen
kunnen afleiden. Er is een procedure voor acute toxiciteit, resulterend in een MAC-MKN (maximaal
aanvaardbare concentratie milieukwaliteitsnorm) en een procedure voor chronische toxiciteit, resulterend
in een jaargemiddelde norm JGM-MKN. In beginsel volgen de lidstaten dus dezelfde procedure en zouden
voor eenzelfde stof op vergelijkbare getalswaarden moeten uitkomen. Verschillen in getalswaarden voor
1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

12

Open

de normen kunnen ontstaan in de keuze en het gebruik van ecotoxiciteitsstudies en de daarmee
samenhangende veiligheidsfactor. Hoe beperkter het aantal studies hoe hoger de veiligheidsfactor (10x,
100x of zelfs 1000x) die toegepast moet worden om de norm te berekenen. Daarnaast kent de KRW nog
enkele aanvullende passages over de afleiding, die tot verschillen kunnen leiden:
◼

Indien er gegevens over persistentie en bioaccumulatie beschikbaar zijn, worden die in aanmerking
genomen bij de afleiding van de eindwaarde van de milieukwaliteitsnorm.

◼

De aldus afgeleide norm wordt vergeleken met gegevens uit veldstudies. Bij abnormale resultaten
wordt de afleiding getoetst met het oog op de berekening van een nauwkeuriger veiligheidsfactor.

◼

De afgeleide norm wordt onderworpen aan een toetsing door vakgenoten en publieke inspraak, onder
meer om de berekening van een nauwkeuriger veiligheidsfactor mogelijk te maken.

Ook zijn er lidstaten die de milieunormen alleen baseren op ecotoxicologische gegevens en de routes
humane visconsumptie en/of doorvergiftiging niet meenemen. Dit is bijvoorbeeld de aanpak die Nederland
hanteert. Duitsland daarentegen baseert een aantal normen van gewasbeschermingsmiddelen op
drinkwaterrichtlijnen (RIVM, 2022), zodat de stoffen een normen van 0,1 µg/L krijgen.
Bestrijdingsmiddelen
Het aantal bestrijdingsmiddelen dat onder de KRW is gereguleerd als SVS verschilt per Europese lidstaat.
Nederland, Duitsland en België hebben enkele tientallen bestrijdingsmiddelen in wet- en regelgeving
opgenomen. Er zijn grote verschillen in de normen die landen hanteren. De verschillen in normen voor
bestrijdingsmiddelen kunnen deels worden toegeschreven aan de verschillen in landschap, klimaat en
teeltpraktijk tussen landen die van invloed zijn op de emissies van een stof. Zo heeft Nederland relatief
veel kassen die het hele jaar door in bedrijf zijn en het is aannemelijk dat dit leidt tot een ander
middelengebruik dan in andere landen. Al deze verschillen samen maken dat een stof in het ene land wel
en in het andere land niet als probleemstof wordt gezien (Smit & Kalf, 2014).
Zware metalen
In de Duits-Nederlandse samenwerking constateert men (onder meer) een opgave voor zware metalen.
De opgave voor zware metalen vraagt vooral op nationaal niveau in beide landen nadere aandacht en
aanpak (AGDR 2020), namelijk:
◼

Afspraken over achtergrondconcentraties Allereerst geldt voor metalen dat deze deels van nature in de
ondergrond voorkomen, en al dan niet onder invloed van verhoogde nitraatgehaltes (pyrietoxidatie)
uitlogen naar het oppervlaktewater. Er zijn weliswaar voor een aantal metalen generieke natuurlijke
achtergrondconcentraties vastgesteld, maar deze houden (in Nederland) geen rekening met regionale
verschillen. Indien de natuurlijke regionale achtergrondgehaltes hoger zijn dan de norm, zullen
normoverschrijdingen van de huidige norm ook nog in 2027 blijven optreden. Voor Nederland wordt
aanbevolen om in de komende planperiode aanvullende afspraken tussen Rijk en regio te maken om
duidelijkheid te creëren in het omgaan met regionaal verhoogde achtergrondconcentraties. Dit geldt
voor alle metalen uit de groep Specifiek Verontreinigende Stoffen. Ditzelfde gebeurt al in Duitsland
(NRW), daar waar er sprake is van overschrijdingen.

◼

Afstemming tussen Nederland en Duitsland Vanwege de verschillen in normen voor metalen in
Nederland en Duitsland (resp. opgelost en in zwevend stof) wordt aanbevolen op nationaal niveau
afstemming te zoeken nodig tussen beide landen, met als doel na te gaan of de verschillen logisch
onderbouwd zijn (AGDR,2020). Los van de normeringsdiscussie is het aan te bevelen
overeenstemming te bereiken voor emissiereducerende maatregelen van beide lidstaten.

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

13

Open

4

Normen voor grondwater

Voor grondwater geldt dat er in Nederland, België en Duitsland zowel normen zijn die op Europees niveau
als nationaal niveau zijn vastgelegd. De Europese grondwaterrichtlijn hanteert een norm van 50 mg/L voor
nitraat en 0,1 µg/L voor (werkzame stoffen in) gewasbeschermingsmiddelen (som van de deze stoffen: 0,5
µg/L) (Tabel 4). Deze normen voor nitraat en gewasbeschermingsmiddelen zijn dus gelijk voor Nederland
en de buurlanden.
De grondwaterrichtlijn schrijft voor dat lidstaten zelf drempelwaarden afleiden ter bescherming van het
grondwater rekening houdend met wisselwerking met oppervlaktewateren en rechtstreeks afhankelijke
terrestrische ecosystemen. Drempelwaarden kunnen worden vastgesteld op nationaal niveau of per
grondwaterlichaam en houden rekening met natuurlijke achtergrondwaarden van de geohydrologische
formaties. Dit is de reden dat drempelwaarden van elkaar kunnen verschillen, bijvoorbeeld in een zoet of
zout grondwaterlichaam. De grondwaterrichtlijn schrijft voor (Bijlage II, deel B), dat minimaal voor de
volgende stoffen een drempelwaarde moet worden overwogen:
◼

Algemene stoffen: arseen, cadmium, lood, kwik, ammonium, chloride, sulfaat;

◼

Synthetische (door de mens gemaakte) stoffen: trichlooretheen en tetrachlooretheen;

◼

Parameters voor zout- of andere indringing: geleidbaarheid.

Nederland heeft niet voor alle stoffen een drempelwaarde afgeleid (Tabel 4). Voor zes stoffen is een
drempelwaarde afgeleid. Drempelwaarden voor kwik, sulfaat, de twee synthetische stoffen en
geleidbaarheid ontbreken. RIVM heeft in 2006 deze keuze geadviseerd op basis van mogelijke schade
aan grondwaterafhankelijke ecosystemen en het risico op overschrijding van de drinkwaternorm. Er zijn
geen aanvullende stoffen toegevoegd. Duitsland en Vlaanderen hebben bijvoorbeeld wel drempelwaarden
voor sulfaat, kwik, trichlooretheen en tetrachlooretheen (Umweltbundesamt, 2017; Vlaamse
Milieumaatschappij, 2022). Duitsland heeft in vergelijking met Nederland echter geen drempelwaarde voor
nikkel en totaal-fosfor en Vlaanderen heeft geen drempelwaarde voor totaal-fosfor. Alleen Wallonië heeft
dezelfde selectie aan stoffen als Nederland.
Ook de hoogte van de drempelwaarden verschilt (Tabel 4). In Nederland geldt een strengere
drempelwaarde voor chloride, cadmium en lood in vergelijking met Duitsland en Vlaanderen. In Wallonië
is de drempelwaarde voor chloride en totaal-fosfor strenger dan in Nederland. Drempelwaarden voor
arseen zijn in Nederland gevarieerd voor zoete en zoute/brakke grondwaterlichamen. Deze
drempelwaarde is voor beide typen waterlichamen strenger dan in Vlaanderen, maar soepeler in
Duitsland en Wallonië.

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

14

Open

Tabel 4. Europese en nationale grondwaterrichtlijnen voor verschillende parameters voor Nederland, Vlaanderen, Wallonië en
Duitsland. Bronnen: (Rijksoverheid, 2021; Umweltbundesamt, 2017; Vlaamse Milieumaatschappij, 2022; Wallonie Service Public,
2016).

Parameter

Nederland

Duitsland

Vlaanderen

Wallonië

Normen uit de Europese grondwaterrichtlijn
Nitraat

NO3

mg/L

50

50

50

50

Werkzame stoffen in
pesticiden, met inbegrip
van de relevante
omzettings-, afbraak- en
reactieproducten
daarvan
Drempelwaarden per lidstaat
Chloride
Cl

ug/L

0,1 (Som: 0,5)

0,1 (Som: 0,5)

0,1 (Som: 0,5)

0,1 (Som: 0,5)

mg/L

160

250

250

150

Nikkel

Ni

ug/L

-

40

20

As

ug/L

20
13,2 (zoet)
18,7 (brak/zout)

10

20

10

Cadmium

Cd

ug/L

0,35

0,5

5

5

Lood

Pb

ug/L

7,4

10

20

10

Arseen

Fosfor

2 (zoet)
1,15
6,9 (brak/zout)
NB: in de grondwaterwereld is het gebruikelijk de norm voor nitraat niet in stikstof (N) uit te drukken, maar als nitraat.
De norm van 50 mg NO3/L komt overeen met 11,3 mg N/L.

1-10-2022

P-tot

mg/L

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

15

Open

5

Hoe kan Nederland omgaan met de geconstateerde verschillen?

Afwentelingsprincipe
Allereerst kunnen we vaststellen dat een bovenstrooms land binnen een stroomgebiedsdistrict
aangesproken kan worden op afwenteling van belasting met stoffen benedenstrooms, ongeacht de norm
in het bovenstroomse land. Dus in een concreet geval waar het binnenkomende water te hoge
concentraties heeft die het bereiken van de doelen in Nederland verhinderen, dan dient dit in goed overleg
met de buren aan de orde gesteld te worden. Hierover zijn in Nederland afspraken gemaakt in het kader
van de Delta-aanpak Waterkwaliteit (Delta-aanpak Waterkwaliteit - Helpdesk water, vastgesteld in
Stuurgroep water januari 2021). Feitelijk is dat een aspect dat in een gezamenlijk, overkoepelend SGBP
voor bijvoorbeeld het hele Maas- of Rijn-stroomgebied aan bod moet komen.
Nutriënten
Voor de nutriënten in stromende wateren is de Vlaamse norm duidelijk soepeler dan de Nederlandse
norm. In de begintijd van de KRW-implementatie heeft Vlaanderen de afleiding van de Nederlandse norm
overgenomen. De aanpassing die Nederland na de intercalibratie in 2010 op advies van de Europese
Commissie uit de intercalibratie heeft doorgevoerd, heeft echter niet in Vlaanderen plaatsgevonden.
Nederland zou het gesprek met Vlaanderen kunnen aangaan om de nutriëntnormen weer van Nederland
over te nemen en te verlagen, zodat Vlaanderen ook voldoet aan de eisen van de intercalibratie.
Met Duitsland is door Nederland binnen de Rijncommissie afgesproken om de nutriëntnormen voor de
Rijn en alle zijrivieren die in de Noordzee uitmonden af te stemmen op de stikstofnorm voor de Noordzee.
Uit vergelijkend onderzoek is gebleken dat de zomergemiddelde toetswaarde van 2,4 mg/L voor totaal-N
ongeveer overeenkomt met de jaargemiddelde waarde van 2,8 mg/L die Duisland hanteert (AGDR,2020).
Voor stikstof is er dus onvoldoende reden om in gesprek te gaan met Duitsland over de hoogte van de
norm omdat de verschillen te gering zijn. Wel is er nog discussie over het toepassen van de N norm van
2,8 mg/L voor de kleinere grensoverschrijdende wateren in Nordrhein-Westfalen. In Rijn-Oost gaat het
gesprek dan ook meer over het terugdringen van overschrijdingen en maatregelen ter verbetering dan
over de normering zelf.
Specifieke verontreinigende stoffen
De KRW laat ruimte voor lidstaten om eigen normen af te leiden, volgens een voorgeschreven methodiek
met een aantal vrijheidsgraden. Daardoor ontstaan verschillen in normen die in zichzelf toegestaan zijn.
Op korte termijn zijn nationale normafleidingen doorgaans niet eenvoudig aan te passen, waardoor er
weinig concrete aangrijpingspunten zijn om in algemene zin over de normering van specifieke
verontreinigende stoffen in overleg te treden met de buurlanden. Bij het omgaan van de geconstateerde
verschillen in normen tussen de buurlanden zien we twee mogelijke zinvollere benaderingen:
1 Pragmatische benadering voor de korte termijn
Op de korte termijn lijkt de meest zinvolle benadering om voor die concrete grenswateren waarin de
Nederlandse norm bij binnenkomst overschreden wordt of de voorbelasting hoog is in eerste instantie
overeenstemming te zoeken met het buurland over emissiereducerende maatregelen. Mocht er geen
overeenstemming bereikt worden over de maatregelen, dan kan vervolgens onderzocht worden hoe de
buitenlandse norm onderbouwd is en of het een gevolg van de buitenlandse normering is, die in
Nederland het bereiken van waterkwaliteitsdoelen verhindert. In overleg met het buurland zou voor dat
water de strengste norm moeten gelden en het gesprek over bovenstroomse maatregelen moeten gaan.
Een voorbeeld in dit verband is Rijn-Oost: specifiek voor de zware metalen in de groep van specifieke
verontreinigende stoffen constateert het grensoverschrijdende samenwerkingsverband (AGDR) dat er
nader overleg op nationaal niveau nodig is over het omgaan met achtergrondgehalten en de logica achter
de verschillen en normering (hoogte norm; opgelost versus zwevend stof).
1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

16

Open

2 Langere termijn
Aan elkaar grenzende lidstaten zouden ervoor kunnen kiezen om voor reeds genormeerde specifieke
verontreinigende stoffen tot afstemming van de normen te komen, maar dat is dan een kwestie van lange
adem, enerzijds omdat doorgaans nationaal voor die methode is gekozen en anderzijds er veel specifieke
verontreinigende stoffen zijn. Voor nutriënten kan het zinvol zijn om op basis van een data-analyse meer
inzicht te krijgen in het praktijkverschil in de toetsingssystematiek (zomer- jaargemiddelde) en de
verhouding tussen de verschillende stikstofcomponenten en N-totaal. Dit kan het zicht op de
daadwerkelijke normverschillen bij de grens met Duitsland verhelderen.
Voor bestrijdingsmiddelen, de grootste groep stoffen op de Nederlandse SVS-lijst, is het wenselijk als er
binnen Europa meer consistentie komt wat betreft normstelling. Dit maakt de identificatie van
probleemstoffen tussen landen minder afhankelijk van de factor ‘norm’. Een manier om dit te bereiken is
om al tijdens de Europese toelatingsprocedure voor gewasbeschermingsmiddelen een met alle lidstaten
afgestemde waterkwaliteitsnorm af te leiden. Het meenemen van alle beschikbare openbare literatuur,
maakt het mogelijk om de methodiek van KRW-normafleiding in dit stadium toe te passen. In de bijlage
van Verordening 283/201315 wordt dit ook letterlijk genoemd. Er staat echter niet met zoveel woorden dát
de KRW-normen ook daadwerkelijk moeten worden afgeleid:
“Bij het uitwerken van een voorstel voor milieukwaliteitsnormen (jaarlijkse gemiddelde EQS, AA-EQS;
maximum aanvaardbare concentratie EQS, MACEQS) moet worden gebruikgemaakt van alle gegevens
over de aquatische toxiciteit. De methode voor het afleiden van deze eindpunten wordt beschreven in de
„technische richtsnoeren voor het opstellen van milieukwaliteitsnormen” voor de Kaderrichtlijn water
2000/60/EG van het Europese Parlement en van de Commissie.” (zie bijlage bij Verordening 283/2013,
punt 7 van de inleiding bij Deel 8, “Ecotoxicologisch onderzoek”).
Het afleiden van afgestemde KRW-normen tijdens het Europese toelatingstraject heeft als groot voordeel
dat de lidstaten met dezelfde normwaarden gaan werken. Als de probleemstoffen dan nog per land
verschillen, is dat niet meer terug te voeren op verschillen in normen. Dit is een actie die Nederland zou
kunnen entameren.

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

17

Open

6

Referenties

AGDR. (2020). Nota Vergelijkende analyse oppervlaktewaterkwaliteit in Deltarijn-Oost, december 2020.
AGDR werkg. https://www.provincie.drenthe.nl/rijnoost/infowaterkwaliteit/waterkwaliteit/internationaal/
Belgisch Staatsblad. (2012). Annexe Xter. Limites des classes d’état et de potentiel écologique.
Bundesministerium der Justiz. (2016). Verordnung zum Schutz der Oberflächengewässer1
(Oberflächengewässerverordnung - OGewV). https://www.gesetze-iminternet.de/ogewv_2016/BJNR137310016.html
Evers, C. H. M., Van den Broek, A. J. M., Buskens, R., Van Leerdam, A., Knoben, R. A. E., Van Herpen,
F. C. J., & Pot, R. (2018). Omschrijving MEP en maatlatten voor sloten en kanalen voor de
kaderrichtlijn water 2021-2027. STOWA Rapportnummer 2018-50, ISBN 978.90.5773.814.2.
Knoben, R., Evers, N., Krikken, A., Rost, J., Schoffelen, N., De Haan, M., Van Spronsen, B., Verhagen, F.,
Evenblij, H., & Van Velthoven, B. (2021). Ex Ante Analyse Waterkwaliteit.
Poikane, S., Kelly, M. G., Herrero, F. S., Pitt, J.-A., Jarvie, H. P., Claussen, U., Leujak, W., Solheim, A. L.,
Teixeira, H., & Phillips, G. (2019). Nutrient criteria for surface waters under the European Water
Framework Directive: Current state-of-the-art, challenges and future outlook. Science of the Total
Environment, 695, 133888.
Rijksoverheid. (2021). Ontwerp Stroomgebiedbeheerplannen Rijn, Maas, Schelde en Eems 2022-2027.
https://open.overheid.nl/repository/ronl-2bfea971-d706-449e-98b7-8c7e18b45a2b/1/pdf/2-ontwerpstroomgebiedsbeheerplannen-2022-2027.pdf
RIVM. (2022). German EQS for specific substances, background. Requested by e-mail on 08.06.2022.
Smit, C. E., & Kalf, D. (2014). Het zou wenselijk zijn als er binnen Europa meer consistentie zou zijn wat
betreft normstelling voor bestrijdingsmiddelen. Dit maakt de identificatie van probleemstoffen tussen
minder afhankelijk van de factor norm. Een manier om dit te bereiken is om al . RIVM briefrapport
601714026/2014.
SPW. (2016). Uitvoering van de kaderrichtlijn Water (2000/60/EG) – Waals Gewest - 3de versie.
http://eau.wallonie.be/IMG/pdf/V3170523-Document définitif GENERAL_NL.pdf
Umweltbundesamt. (2017). Gewässer in Deutschland: Zustand und Bewertung. Dessau-Roßlau.
https://www.gewaesserbewertung.de/files/170829_uba_fachbroschure_wasse_rwirtschaft_mit_anderung_bf.pdf
Van der Molen, D. T., Pot, R., Evers, C. H. M., Van Herpen, F. C. J., & Nieuwerburgh, L. L. J. (2018).
Referenties en maatlatten voor natuurlijke watertypen voor de Kaderrichtlijn Water 2021-2027 (Issue
STOWA Rapportnummer 2018-49). Stowa.
Vlaamse Milieumaatschappij. (2022). Besluit van de Vlaamse regering van 1 juni 1995 houdende
algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne (VLAREM II).
Wallonie Service Public. (2016). Uitvoering van de kaderrichtlijn Water (2000/60/EG) – Waals Gewest 3de versie. http://eau.wallonie.be/IMG/pdf/V3170523-Document définitif GENERAL_NL.pdf

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN
BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

18

Open

Bijlage 1 Overzicht van vergelijking nutriëntnormen Nederland en België
Tabel A. Nutriëntnormen voor grensoverschrijdende regionale wateren tussen Nederland en respectievelijk Vlaanderen en Wallonië. Hierbij geldt dat de groene cellen een strengere norm aangeven in vergelijking tot
het land aan de andere kant van de grens. Rode cellen geven een soepelere norm weer. N-tot = totaal stikstof; P-tot = totaal fosfor; DIN = Dissolved Inorganic Nitrogen; ZGM = zomergemiddelde, P90 = 90-Percentiel.
Bronnen: (Evers et al., 2018; Van der Molen et al., 2018; Factsheets Waterkwaliteitsportaal (2019); Vlaamse Milieumaatschappij, 2022; Belgisch Staatsblad, 2012).
België - Vlaanderen
Waterlichaam

Nederland

Watertype

Code

Waterlichaam

Watertype

Code

P-tot (mgP/L)

N-tot (mgN/L)

ZGM

ZGM

ZGM

ZGM

Waterschap Limburg
Itterbeek

Grote beek Kempen

BgK

Itterbeek en Thornerbeek

Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand

R5

Jeker
Gulp
Lossing

Kleine rivier
Kleine beek
Grote beek Kempen

Rk
Bk
BgK

Jeker
Gulp
Haelense Beek en Uffelsebeek

Snelstromende middenloop/benedenloop op kalkhoudende bodem
Snelstromende bovenloop op kalkhoudende bodem
Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand

R18
R17
R5

≤ 0,14
≤ 0,14
≤ 0,14
≤ 0,14

≤ 0,11
≤ 0,11
≤ 0,11
≤ 0,11

≤4
≤4
≤4
≤4

≤ 2,3
≤ 2,3
≤ 2,3
≤ 2,3

Dommel
Warmbeek
Prinsenloop

Grote beek Kempen
Grote beek Kempen
Kleine beek Kempen

BgK
BgK
BkK

Dommel
Tongelreep
Tongelreep

Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand
Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand
Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand

R5
R5
R5

≤ 0,14
≤ 0,14
≤ 0,14

≤ 0,11
≤ 0,11
≤ 0,11

≤4
≤4
≤4

≤ 2,3
≤ 2,3
≤ 2,3

De Aa (Ravels)

Kleine beek Kempen

BkK

Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand

R5

≤ 0,14

≤ 0,11

≤4

≤ 2,3

Leyloop

Kleine beek Kempen

BkK

Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand

R5

≤ 0,14

≤ 0,11

≤4

≤ 2,3

Merkske
Mark
Weerijsebeek
Kleine Aa Wildertsebeek

Grote beek Kempen
Grote beek Kempen
Grote beek Kempen

BgK
BgK
BgK

Merkske
Boven Mark
Aa of Weerijs

Permanente langzaam stromende laagland bovenloop op zand
Langzaam stromend riviertje op zand/klei
Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand

R4a
R6
R5

≤ 0,14
≤ 0,14
≤ 0,14

≤ 0,11
≤ 0,11
≤ 0,11

≤4
≤4
≤4

≤ 2,3
≤ 2,3
≤ 2,3

Kleine beek Kempen

BkK

Molenbeek

Permanent langzaam stromende bovenloop op zand

R5

≤ 0,14

≤ 0,11

≤4

≤ 2,3

Spillebeek

Kleine beek Kempen

BkK

Zoom en Bleekloop

R5

≤ 0,14

≤ 0,11

≤4

≤ 2,3

Waterschap de Dommel

Nieuwe Leij, Poppelse Leij,
Rovertse Leij en Voorste
Stroom
Nieuwe Leij, Poppelse Leij,
Rovertse Leij en Voorste
Stroom

Waterschap Brabantse Delta

Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand

Waterschap Scheldestromen

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

19

Open

Leopoldkanaal

Kleine rivier

Rk

Braakman

België - Wallonië

Zwak brakke wateren

M30

≤ 0,14

≤ 0,11

P90

ZGM

≤ 0,20

≤ 0,11

≤4

≤ 1,8

Nederland
ZGM

Waterschap Limburg
Geul

Rivière condrusienne
à pente moyenne

RIV_15

Geul

Snelstromende middenloop/benedenloop op kalkhoudende bodem

R18

[1]

≤ 2,3

[1] Wallonië heeft geen norm voor totaal-N maar wel voor ammonium (≤ 0,39 mg/l), nitriet (≤ 0,09 mg/l) en nitraat (≤ 5,65 mg/l).

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

20

Open

Bijlage 2 Overzicht van vergelijking nutriëntnormen Nederland en Duitsland
Tabel B. Nutriëntnormen voor grensoverschrijdende regionale wateren tussen Nederland enerzijds en Duitsland anderzijds. Hierbij geldt dat de groene cellen een strengere norm aangeven in vergelijking tot het land
aan de andere kant van de grens. Rode cellen geven een soepelere norm weer. N-tot = totaal stikstof; P-tot = totaal fosfor; ZGM = zomergemiddelde, JGM = jaargemiddelde; P90 = 90-Percentiel. Bronnen: (Evers et
al., 2018; Van der Molen et al., 2018; Factsheets Waterkwaliteitsportaal, 2019; Bundesministerium der Justiz, 2016; Umweltbundesamt, 2017).
Duitsland
Waterlichaam

Watertype

Nederland
Cod
e

Waterlichaam

Niedersachsen

Grenzaa
CoevordenPiccardie-Kanal

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Schoonebekerdiep

14

Vechtstromen
Kanalen

11

Dooze

14

Randwaterleiding

Radewijke
Geteloer Bach

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Broekbeek

Itter-Godde

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Itterbeek

15

Beneden Dinkel

15

Geelebeek

Hauptvorfluter
Heesterkante
Vechte

Dinkel
Rammelbecke

1-10-2022

Sand- und
lehmgeprägte
Tieflandflüsse
Sand- und
lehmgeprägte
Tieflandflüsse

Ammonium (mgN/l))

Nitraat
(mgN/l)

Ptot (mgP/l)

Ntot (mgN/l)

JGM

ZGM

JGM

ZGM

JGM

ZGM

JGM

ZGM

JGM

ZGM

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

M3

≤ 0,10

≤ 0,15

-

≤ 2,8

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

M1a

≤ 0,10

≤ 0,22

-

≤ 2,4

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

M1a

≤ 0,10

≤ 0,22

-

≤ 2,4

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R6

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R6

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

Code

Nitriet (mgN/l)

Waterschap Vechtstromen

Sandgeprägte
Tieflandbäche
Organisch
geprägte Bäche
Sandgeprägte
Tieflandbäche
Sand- und
lehmgeprägte
Tieflandflüsse
Sandgeprägte
Tieflandbäche

Jaggerschloot

Watertype

15

Overijsselse Vecht

14

Radewijkerbeek

Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Gebufferde (regionale)
kanalen
Zoete sloten (gebufferd)
Zoete sloten (gebufferd)
Langzaam stromend
riviertje op zand/klei
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromend
riviertje op zand/klei
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

21

Open

Puntbecke
Hellingbach Goorbach

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Puntbeek

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Ruenbergerbeek

15

Boven Dinkel

11

Glanerbeek

14

Azelerbeek

Flörbach

Sand- und
lehmgeprägte
Tieflandflüsse
Organisch
geprägte Bäche

Hegebeck

Sandgeprägte
Tieflandbäche

Obere Dinkel

Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Nederland

Duitsland
Waterlichaam

Watertype

Cod
e

Waterlichaam

Nordrhein Westfalen

Watertype

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R6

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

Ptot (mgP/l)

Ntot (mgN/l)

JGM

ZGM

JGM

ZGM

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

R6

≤ 0,10

≤ 0,11

R5

≤ 0,10

R5

Code

Ammonium (mgN/l))

Nitraat
(mgN/l)

Nitriet (mgN/l)

Waterschap Rijn en IJssel

Ahauser Aa

Sand- und
lehmgeprägte
Tieflandflüsse

15

Buurserbeek

Zoddebach

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Zoddebeek

Berkel

Sand- und
lehmgeprägte
Tieflandflüsse

15

Berkel

Ramsbach

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Ramsbeek

Beurserbach

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Groenlose Slinge

Wellingbach

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

RatumsebeekWillinkbeek

Vitiverter Bach

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Ratumse BeekWillinkbeek

1-10-2022

Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromend
riviertje op zand/klei

Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromend
riviertje op zand/klei
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand

ZGM

JGM

ZGM

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

-

≤ 2,3

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN BUURLANDEN

JGM

JGM

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

ZGM

22

Open

Sandgeprägte
Tieflandbäche

Schlinge

Sand- und
lehmgeprägte
Tieflandflüsse
Nordrhein Westfalen

Bocholter Aa

Groesbecker Bach

Niers

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Boven Slinge

Langzaam stromende
middenloop/benedenloo
p op zand

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

15

Oude IJssel

Langzaam stromend
riviertje op zand/klei

R6

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

R4a

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R6

≤ 0,15

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 3 / ≤ 0,20 4

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 3 / ≤ 0,05 4

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R14

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R5

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R14

≤ 0,15

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 3 / ≤ 0,20 4

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 3 / ≤ 0,05 4

-

R4b

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R13

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R15

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

R4b

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

≤ 0,15

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 3 / ≤ 0,05 4

-

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤0,10

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03

-

14

Nordrhein Westfalen
Organisch
geprägte Flüsse

12

Waterschap Rivierland
Permanente langzaam
Beken Groesbeek
stromende laagland
bovenloop op zand
Waterschap Limburg
Langzaam stromend
Niers
riviertje op zand/klei
Langzaam stromende
Horsterbeek
middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
Eckeltsebeek
middenloop/benedenloo
p op zand
Snelstromende
Gelderns Nierskanaal middenloop/benedenloo
p op zand
Langzaam stromende
Lingsforterbeek
middenloop/benedenloo
p op zand
Snelstromende
Swalm
middenloop/benedenloo
p op zand
Permanente langzaam
Bosbeek Meinweg
stromende heuvelland
bovenloop op zand

Hülmer Leitgraben

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Spanische Ley

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Nierskanal

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Straelener
Leitgraben

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Schwalm

Organisch
geprägte Flüsse

12

Buschbach

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Rothenbach,
Helpensteinerbac
h

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Rode Beek Vlodrop

Rur

Kiesgeprägte
Tieflandflüsse

17

Roer

Kitschbach

Sandgeprägte
Tieflandbäche

14

Vlootbeek Bovenloop

Rodebach

Organisch
geprägte Bäche

11

Rode Beek
Brunssum

Wurm

Grobmaterialreich
e silikatische
Mittelgebirgsbäche

5

Worm

1-10-2022

Snelstromende
bovenloop op zand
Snelstromend riviertje op
kiezelhoudende bodem
Permanente langzaam
stromende heuvelland
bovenloop op zand
Snelstromende
bovenloop op zand
Snelstromende
middenloop/benedenloo
p op kalkhoudende
bodem

R13
R18

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

23

Open

Amstelbach

Kiesgeprägte
Tieflandbäche

16

Anselderbeek

Senserbach

Kiesgeprägte
Tieflandbäche

16

Selzerbeek

Snelstromende
bovenloop op
kalkhoudende bodem
Snelstromende
bovenloop op
kalkhoudende bodem

R17

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

R17

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,10 1 / ≤ 0,20 2

-

≤ 2,5

-

≤ 0,03 1 / ≤ 0,05 2

-

1 Silicaathoudend
2 Carbonaathoudend
3 Zuur milieu (lage pH)
4 Basisch milieu (hoge pH)

1-10-2022

VERGELIJKING KRW-NORMEN NEDERLAND EN BUURLANDEN

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

24

Open

Bijlage 3 Overzicht van vergelijking nutriëntnormen grensoverschrijdende Rijkswateren
Tabel C. Nutriëntnormen voor grensoverschrijdende regionale wateren in Nederland, Duitsland, Vlaanderen en Wallonië. Hierbij geldt dat de groene cellen een strengere norm aangeven in vergelijking tot het land aan
de andere kant van de grens. Rode cellen geven een soepelere norm weer. N-tot = totaal stikstof; P-tot = totaal fosfor; DIN = Dissolved Inorganic Nitrogen; ZGM = zomergemiddelde, JGM = jaargemiddelde; P90 = 90Percentiel. Bronnen: (Evers et al., 2018; Van der Molen et al., 2018; Factsheets Waterkwaliteitsportaal, 2019; Bundesministerium der Justiz, 2016; Umweltbundesamt, 2017; Vlaamse Milieumaatschappij, 2022;
Belgisch Staatsblad, 2012).
Ammonium
P-tot (mgP/L)
N-tot (mgN/L)
Nitraat (mgN/L) Nitriet (mgN/L)
(mgN/L)
Duitsland

Nederland

Rhein

Sandgeprägte Ströme

20

Rijn

Issel

Sand- und lehmgeprägte
Tieflandflüsse

15

Oude IJssel

Die Wild

Kleine
Niederungsfließgewässer
in Fluss- und Stromtälern

19

Oude Rijn

Vlaanderen

Gebufferde
(regionale) kanalen

JGM

ZGM

-

ZGM

JGM

-

P90

-

JGM

-

R7

≤ 0,10

≤ 0,14

-

≤ 2,5

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

R6

≤ 0,10

≤ 0,14

-

≤ 2,5

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

M3

≤ 0,10

≤ 0,11

-

≤ 2,3

≤ 0,20

-

≤ 2,5

-

≤ 0,05

-

ZGM

ZGM

ZGM

ZGM

-

-

-

-

-

-

Nederland

Kanaal BocholtHerentals

Grote rivier

Rg

Kanaal TerneuzenGent

Grote rivier

Rg

Schelde

Brak macrotidaal
laaglandestuarium

O1brak

Kanaal
WessemNederweert
Kanaal
TerneuzenGent
Schelde

Schelde Rijn Kanaal

Zeer licht brak meer

Bzl

Schelde-Rijn
Kanaal

Zwin

Mesotidaal zeegat of
zeearm

K1

Zwin

Voer

Kleine Beek

Bk

Maas

Ziepbeek

Kleine Beek Kempen

BkK

Maas

Kikbeek

Kleine Beek Kempen

BkK

Maas

1-10-2022

Langzaam
stromende
rivier/nevengeul op
zand/klei
Langzaam
stromend riviertje
op zand/klei

Gebufferde
(regionale) kanalen

M3

≤ 0,14

≤ 0,15

≤ 2,5

≤ 2,8

-

-

-

-

-

-

Zwak brakke
wateren

M30

≤ 0,14

≤ 0,11

≤ 2,5

≤ 1,8

-

-

-

-

-

-

O2

Geen
norm

Geen
norm

≤ 0,49
(DIN)

≤ 0,46
(DIN)

-

-

-

-

-

-

M30

≤ 0,14

≤ 0,11

≤4

≤ 1,8

-

-

-

-

-

-

K2

Geen
norm

Geen
norm

≤ 0,49
(DIN)

≤ 0,46
(DIN)

-

-

-

-

-

-

R7

≤ 0,14

≤ 0,14

≤4

≤ 2,5

-

-

-

-

-

-

R7

≤ 0,14

≤ 0,14

≤4

≤ 2,5

-

-

-

-

-

-

R7

≤ 0,14

≤ 0,14

≤4

≤ 2,5

-

-

-

-

-

-

Estuarium met
matig getijverschil
Zwak brakke
wateren
Kustwater, beschut
en polyhalien
Langzaam
stromende
rivier/nevengeul op
zand/klei
Langzaam
stromende
rivier/nevengeul op
zand/klei
Langzaam
stromende

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

25

Open

Zanderbeek

Kleine Beek Kempen

BkK

Maas

Maas

Zeer grote rivier

Rzg

Maas

Meuse II

1-10-2022

rivier/nevengeul op
zand/klei
Langzaam
stromende
rivier/nevengeul op
zand/klei
Langzaam
stromende
rivier/nevengeul op
zand/klei

Wallonië

Nederland

Très grandes rivières
condrusiennes à pente
faible

Langzaam
stromende
rivier/nevengeul op
zand/klei

RIV_19

Maas

R7

≤ 0,14

≤ 0,14

≤4

≤ 2,5

-

-

-

-

-

-

R7

≤ 0,14

≤ 0,14

≤4

≤ 2,5

-

-

-

-

-

-

P90

ZGM

-

ZGM

P90

-

P90

-

P90

-

≤ 0,50

≤ 0,14

-

≤ 2,5

≤ 0,78

-

≤ 5,65

-

≤ 0,09

-

R7

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

26

Open

Bijlage 4 Overzicht met normen voor specifieke verontreinigende stoffen (rivieren en meren)
Tabel D. Normen voor Specifieke verontreinigende stoffen voor rivieren en meren in Nederland, Vlaanderen, Wallonië en Duitsland. JGM = jaargemiddelde concentratie; Max = maximum concentratie; ZS = zwevende stof.
Bronnen: (Waterkwaliteitsportaal, 2019; Rijksoverheid, 2021; Bundesministerium der Justiz, 2016; Vlaamse Milieumaatschappij, 2022; SPW, 2016).
Parameter
code

Parameter

CAS-nummer

België

Nederland

Hoedanigheid Eenheid
Watertype

Vlaanderen

JGM

MAC

JGM

MAC

Duitsland

Wallonië
JGM

MAC

JGM

MAC

(Aard)metaal
antimoon

Sb

7440-36-0

Opgelost

ug/l

M30

-

≤ 200

≤ 100

-

-

-

-

-

antimoon

Sb

7440-36-0

Opgelost

ug/l

M31

-

≤ 200

-

-

-

-

-

-

antimoon

Sb

7440-36-2

ug/l

Overig

≤ 5,6

≤ 200,3

-

-

-

-

-

-

arseen

As

7440-38-2

Opgelost
Opgelost

ug/l

M30

≤ 0,50

≤ 8,0

≤3

-

≤ 4,4

-

-

-

arseen

As

7440-38-2

Opgelost

ug/l

M31

≤ 0,50

≤ 8,0

-

-

-

-

-

-

arseen

As

7440-38-2

Opgelost

ug/l

Overig

≤ 1,0

≤ 8,5

-

-

-

-

-

-

arseen (ZS)

As

7440-38-2

Zwevende stof mg/kg

-

-

-

-

-

-

-

≤ 40

-

barium

Ba

7440-39-3

Opgelost

ug/l

M30

≤ 93

≤ 1100

≤ 60

-

-

-

-

-

barium

Ba

7440-39-3

Opgelost

ug/l

M31

-

≤ 1100

-

-

-

-

-

-

barium

Ba

7440-39-3

Opgelost

ug/l

Overig

-

≤ 1122

-

-

-

-

-

-

beryllium
boor

Be

7440-41-7

Opgelost

ug/l

-

≤ 0,1

≤ 0,833

≤ 0,08

-

-

-

-

-

B

7440-42-8

Opgelost

ug/l

M30

≤ 180

≤ 450

≤ 700

-

-

-

-

-

boor

B

7440-42-8

Opgelost

ug/l

M31

≤ 180

≤ 450

-

-

-

-

-

-

boor

B

7440-42-8

Opgelost

ug/l

Overig

≤ 207

≤ 477

-

-

-

-

-

-

chroom

Cr

7440-47-3

Opgelost

ug/l

-

≤ 3,6

-

≤5

-

≤ 4,1

-

-

-

chroom (ZS)
kobalt

Cr
Co

7440-47-3
7440-48-4

Zwevende stof mg/kg

-

-

-

-

-

-

-

≤ 640

-

Opgelost

ug/l

M30

-

≤ 1,36

≤ 0,5

-

-

-

-

-

kobalt

Co

7440-48-4

Opgelost

ug/l

M31

-

≤ 1,36

-

-

-

-

-

-

kobalt

Co

7440-48-4

Opgelost

ug/l

Overig

≤ 0,2

≤ 1,46

-

-

-

-

-

koper

Cu

7440-50-8

Opgelost

ug/l

-

≤ 2,4

-

≤7

-

≤ 5 (≤5°F), ≤ 22 (>5°F en
≤20°F), ≤ 40 (>20°F)

-

-

-

koper (ZS)
molybdeen

Cu
Mo

7440-50-8
7439-98-7

Zwevende stof mg/kg

-

-

-

-

-

-

-

≤ 160

-

Opgelost

ug/l

M30

-

≤ 340

≤ 340

-

-

-

-

-

molybdeen

Mo

7439-98-7

Opgelost

ug/l

M31

-

≤ 340

-

-

-

-

-

-

molybdeen

Mo

7439-98-7

Opgelost

ug/l

Overig

≤ 136

≤ 340,5

-

-

-

-

-

-

seleen

Se

7782-49-2

Opgelost

ug/l

M30

-

≤ 24,6

≤2

-

-

-

≤3

-

seleen

Se

7782-49-2

Opgelost

ug/l

M31

-

≤ 24,6

-

-

-

-

-

-

seleen

Se

7782-49-2

Opgelost

ug/l

Overig

≤ 0,052

≤ 24,64

-

-

-

-

-

-

1-10-2022

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

27

Open
Tellurium
Te

13494-80-9

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 100

-

≤ 100

-

-

-

-

-

thallium
tin

Tl
Sn

7440-28-0
7440-31-5

Opgelost

ug/l

-

≤ 0,05

≤ 0,08

≤ 0,2

-

-

-

≤ 0,2

-

Opgelost

ug/l

M30

≤ 0,6

≤ 36

≤3

-

-

-

-

-

tin

Sn

7440-31-5

Opgelost

ug/l

M31

≤ 0,6

≤ 36

-

-

-

-

-

-

tin

Sn

7440-31-5

Opgelost

ug/l

Overig

≤ 0,6002

≤ 36,0002

-

-

-

-

-

-

titaan
uranium

Ti

7440-32-6

Opgelost

ug/l

-

≤ 20

-

≤ 20

-

-

-

-

-

U

7440-61-1

Opgelost

ug/l

M30

≤ 0,17

≤ 8,6

≤1

-

-

-

-

-

uranium

U

7440-61-1

Opgelost

ug/l

M31

≤ 0,17

≤ 8,6

-

-

-

-

-

-

uranium

7440-61-1
7440-62-2

Opgelost

ug/l

Overig

≤ 0,97

≤ 9,4

-

-

-

-

-

-

vanadium

U
V

Opgelost

ug/l

M30

≤ 3,5

-

≤4

-

-

-

-

-

vanadium

V

7440-62-2

Opgelost

ug/l

M31

≤ 3,5

-

-

-

-

-

-

-

vanadium

V

7440-62-2

Opgelost

ug/l

Overig

≤ 4,3

-

-

-

-

-

-

-

zilver
zink

Ag
Zn

7440-22-4
7440-66-6

Opgelost

ug/l

-

≤ 0,01

≤ 0,01

≤ 0,08

-

-

≤ 0,02 -

Opgelost

ug/l

M30

≤ 7,80

≤ 15,6

≤ 20

-

≤ 30 (≤5°F), ≤ 200 (>5°F
en ≤20°F), ≤ 300 (>20°F)

-

-

-

zink

Zn

7440-66-6

Opgelost

ug/l

M31

≤ 7,80

≤ 15,6

-

-

-

-

-

-

zink

Zn

7440-66-6

Opgelost

ug/l

Overig

≤ 7,80

≤ 16,6

-

-

-

-

-

-

zink (ZS)

Zn

7440-66-6

Zwevende stof mg/kg

-

-

-

-

-

-

-

≤ 800

-

dimethoaat

Dmtat

60-51-5

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,07

≤ 0,7

-

-

≤ 0,1

≤ 170

≤ 0,07 ≤ 1

1,2-dichloorpropaan
2-methyl-4chloorfenoxyazijnzuur

12DClC3a

78-87-5

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 280

≤ 1300

-

-

-

-

-

-

MCPA

94-74-6

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 1,4

≤ 15

≤ 0,7

≤ 20

≤ 0,5

≤ 13

≤2

-

abamectine

abmtne

71751-41-2

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,001

≤ 0,018

-

-

-

-

-

-

bentazon

bentzn

25057-89-0

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 73

≤ 450

≤ 50

≤ 500 ≤ 70

≤ 450

≤ 0,1

-

captan

captn

133-06-2

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,34

≤ 0,34

-

-

-

-

-

-

carbendazim

carbdzm

10605-21-7

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,6

≤ 0,6

-

-

-

-

≤ 0,2

≤ 0,7

chloorprofam

Clpfm

101-21-3

Totaal gehalte

ug/l

-

≤4

≤ 43

-

-

-

-

-

-

chloortoluron

Cltlrn

15545-48-9

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,4

≤ 2,3

-

-

-

-

≤ 0,4

-

chloridazon

Clidzn

1698-60-8

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 27

≤ 190

≤ 10

20

≤ 10

≤ 60

≤ 0,1

-

deltamethrin

dmtn

52918-63-5

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,0000031

≤ 0,00031

-

-

-

-

-

-

diazinon

Daznn

333-41-5

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,037

-

-

-

-

-

≤ 0,01 -

dichloorprop-P

DClppP

15165-67-0

Totaal gehalte

ug/l

-

≤1

≤ 7,6

-

-

-

-

-

-

dimethenamid-P

DmtnmdP

163515-14-8

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,13

≤ 1,6

-

-

-

-

-

-

esfenvaleraat

esfvlrt

66230-04-4

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,19

≤ 1,7

-

-

-

-

-

-

ethylazinfos

C2yazfs

2642-71-9

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,0011

≤ 0,011

≤ 0,01

≤ 0,1

-

-

≤ 0,01 -

Gewasbeschermingsmiddel

1-10-2022

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

28

Open

ethylparathion

C2yprton

56-38-2

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,005

-

≤
≤
0,0002 0,004 -

-

fenamifos

fenamfs

22224-92-6

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,012

≤ 0,027

-

-

-

-

fenitrothion

feNO2ton

122-14-5

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,009

-

-

-

≤ 0,009

≤ 0,9

fenoxycarb

fenOxcb

72490-01-8

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,0003

≤ 0,026

-

-

-

-

fenthion

fenton

55-38-9

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,003

-

-

-

-

-

heptenofos

heptnfs

23560-59-0

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,002

≤ 0,02

-

-

-

-

imidacloprid

imdcpd

138261-41-3

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,0083

≤ 0,2

-

-

-

lambda-cyhalothrin

lcyhltn

91465-08-6

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,00002

≤ 0,00047

-

-

-

linuron

linrn

330-55-2

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,17

≤ 0,29

malathion

malton

121-75-5

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,013

mecoprop-P

mecppP

16484-77-8

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 18

metabenzthiazuron

metbtazrn

18691-97-9

Totaal gehalte

ug/l

-

metazachloor

mzCl

67129-08-2

Totaal gehalte

ug/l

-

methylazinfos

C1yazfs

86-50-0

Totaal gehalte

ug/l

methyl-metsulfuron

C1ymsfrn

74223-64-6

Totaal gehalte

methylparathion

C1yprton

298-00-0

methylpirimifos

C1yprmfs

29232-93-7

metolachloor

metlCl

mevinfos
monolinuron

≤
0,005

-

≤
0,009

-

≤
0,004

-

-

-

≤
0,002

-

-

-

≤1

≤ 0,1

-

-

≤ 0,3
≤ 0,7 ≤ 0,2
≤
≤
0,0008 0,003 ≤ 0,006

0,05

≤ 0,02 -

≤ 160

-

-

-

-

-

-

≤ 1,8

-

-

-

-

-

≤2

-

≤ 0,08

≤ 0,48

-

≤ 0,4

-

≤ 0,0065

≤ 0,014

≤
0,01

-

-

≤
0,002

-

-

≤ 0,01 -

ug/l

-

≤ 0,01

≤ 0,03

-

-

-

-

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,011

-

≤ 0,01

≤
0,02

-

-

≤ 0,02 -

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,0005

≤ 0,0016

-

-

-

-

-

51218-45-2

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,4

≤ 2,2

-

≤ 0,2

-

7786-34-7

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,00017

≤ 0,017

≤
0,02

-

mevfs

≤
0,002

-

-

-

-

Mlnrn

1746-81-2

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,15

≤ 0,15

≤ 0,3

≤ 10

-

-

≤ 20

omethoaat

omtat

1113-02-6

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 1,2

-

≤ 0,02

≤ 0,2

≤ 0,0008

0,22

≤ 0,2
≤
0,004

pirimicarb

pirmcb

23103-98-2

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,09

≤ 1,8

-

-

-

-

≤ 0,09 -

propoxur

propxr

114-26-1

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,01

-

-

-

-

-

-

-

pyridaben

pyrdbn

96489-71-3

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,0017

≤ 0,0062

-

-

-

-

-

-

pyriproxyfen

pyrpxfn

95737-68-1

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,00003

≤ 0,026

-

-

-

-

-

-

teflubenzuron

tefbzrn

83121-18-0

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,0012

≤ 0,0017

-

-

-

-

-

-

terbutylazine

terC4yazne

5915-41-3

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,32

≤ 1,8

-

-

-

-

≤ 0,5

-

tolclofos-methyl

tolcfsC1y

57018-04-9

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 1,2

≤ 7,1

-

-

-

-

-

-

triazofos

Tazfs

24017-47-8

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,001

≤ 0,02

≤ 0,03

-

-

-

-

-

tributylfosfaat

TC4yPO4

126-73-8

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 66

≤ 170

≤ 40

≤ 100 -

-

-

-

1-10-2022

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

-

-

≤ 0,1

≤2

29

Open

trichloorfon

TClfn

52-68-6

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,001

-

≤
0,001

≤
0,01

-

-

-

-

trifenyltin (kation)

TFySn

668-34-8

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,00024

≤ 0,49

-

-

-

-

-

-

benzo(a)antraceen

BaA

56-55-3

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,00064

≤ 0,28

≤ 0,3

-

-

-

-

-

chryseen

Chr

218-01-9

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,0029

≤ 0,17

≤1

-

-

-

-

-

fenantreen

Fen

85-01-8

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 1,2

≤ 7,2

≤ 0,1

-

-

-

≤ 0,5

-

4-chlooraniline

4ClAn

106-47-8

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,22

≤ 1,2

-

-

-

-

-

-

alfa,alfa-dichloortolueen

aaDClTol

98-87-3

ug/l

-

≤ 0,0034

-

-

≤5

-

-

-

-

ammonium

NH4

14798-03-9

Totaal gehalte
Uitgedrukt in
stikstof /
Opgelost

ug/l

-

≤1

≤1

-

-

-

-

-

-

benzylchloride

benzCl

100-44-7

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,02

-

≤1

≤ 10

-

-

-

-

dibutyltin (kation)

DC4ySn

14488-53-0

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 0,13

≤ 0,28

-

-

-

-

-

-

ethylbenzeen

C2yBen

100-41-4

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 65

≤ 220

-

-

≤ 65

≤ 180

-

-

octamethylcyclotetrasiloxaan OcC1yccT4slx 556-67-2

Opgelost

ug/l

-

≤ 0,2

-

-

-

-

-

-

-

som xyleen-isomeren

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 17

≤ 244

-

-

-

-

-

-

PAK

Overig

1-10-2022

sxyln

NVT

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

30

Open

Bijlage 5 Overzicht met normen voor specifieke verontreinigende stoffen (Kust- en overgangswateren)
Tabel E. Normen voor Specifieke verontreinigende stoffen voor kust- en overgangswateren in Nederland, Vlaanderen en Duitsland. Wallonië kent geen kust- en overgangswateren. JGM = jaargemiddelde concentratie;
Max = maximum concentratie; ZS = zwevende stof. Bronnen: (Waterkwaliteitsportaal, 2019; Rijksoverheid, 2021; Bundesministerium der Justiz, 2016; Vlaamse Milieumaatschappij, 2022; SPW, 2016).
Nederland
Vlaanderen
Duitsland
Parameter
Parameter
CAS-nummer
Hoedanigheid
Eenheid
code
Watertype
JGM
MAC
JGM
MAC
JGM
MAC
(Aard)metaal
arseen
arseen
arseen
arseen
arseen (ZS)

As
As
As
As
As

7440-38-2
7440-38-2
7440-38-2
7440-38-2
7440-38-2

Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Zwevende stof

chroom
chroom (ZS)
kobalt
kobalt
kobalt
kobalt

Cr
Cr
Co
Co
Co
Co

7440-47-3
7440-47-3
7440-48-4
7440-48-4
7440-48-4
7440-48-4

koper
seleen
seleen
seleen
seleen

Cu
Se
Se
Se
Se

7440-50-8
7782-49-2
7782-49-2
7782-49-2
7782-49-2

thallium
zilver
zink
zink
zink
zink
Gewasbeschermingsmiddel

Tl
Ag
Zn
Zn
Zn
Zn

1,2-dichloorpropaan
2-methyl-4chloorfenoxyazijnzuur
abamectine
bentazon
chloorprofam
chloortoluron
dichloorprop-P
1-10-2022

02a
02b
M32
Overig
02a
02b
M32
Overig
02a
02b
M32
Overig
02a
02b
M32
Overig

≤ 0,6
≤ 0,6
≤ 0,6
≤ 1,22
≤ 0,6
≤1
≤ 0,101
≤3
≤3
≤3
≤ 3,15

≤ 1,1
≤ 1,1
≤ 1,1
≤ 1,72
≤ 0,21
≤ 0,21
≤ 0,21
≤ 0,24
≤1
≤ 2,6
≤ 2,6
≤ 2,6
≤ 2,659
≤ 0,34
≤ 0,101
-

≤3
≤5
≤ 0,5
≤7
≤2
≤ 0,2
≤ 0,08
≤ 20
-

-

≤ 40
≤ 640
≤3
≤ 0,2
≤ 0,02
≤ 800
-

-

7440-28-0
7440-22-4
7440-66-6
7440-66-6
7440-66-6
7440-66-6

Opgelost
Zwevende stof
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost
Opgelost

ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
mg/kg
ug/l
mg/kg
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l

12DClC3a

78-87-5

Totaal gehalte

ug/l

-

≤ 28

≤ 130

-

-

-

-

MCPA
abmtne
bentzn
Clpfm
Cltlrn
DClppP

94-74-6
71751-41-2
25057-89-0
101-21-3
15545-48-9
15165-67-0

Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte

ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l

-

≤ 0,14
≤ 0,0000035
≤ 7,3
≤ 0,8
≤ 0,04
≤ 0,13

≤ 1,5
≤ 0,0009
≤ 45
≤ 4,3
≤ 0,23
≤ 0,76

≤ 0,7
≤ 50
-

≤ 20
≤ 500
-

≤2
≤ 0,1
≤ 0,4
-

-

-

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

31

Open
dimethoaat
ethylazinfos
heptenofos
imidacloprid
mecoprop-P
metazachloor
methylazinfos
mevinfos
pyridaben
terbutylazine
triazofos
tributylfosfaat
trifenyltin (kation)
PAK
benzo(a)antraceen
chryseen
fenantreen
Overig
4-chlooraniline
alfa,alfa-dichloortolueen
benzylchloride
dibutyltin (kation)
ethylbenzeen
octamethylcyclotetrasiloxaan
som xyleen-isomeren

1-10-2022

Dmtat
C2yazfs
heptnfs
imdcpd
mecppP
mzCl
C1yazfs
mevfs
pyrdbn
terC4yazne
Tazfs
TC4yPO4
TFySn

60-51-5
2642-71-9
23560-59-0
138261-41-3
16484-77-8
67129-08-2
86-50-0
7786-34-7
96489-71-3
5915-41-3
24017-47-8
126-73-8
668-34-8

Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte

ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l

-

≤ 0,07
≤ 0,00011
≤ 0,0002
≤ 0,00083
≤ 1,8
≤ 0,008
≤ 0,0013
≤ 0,000017
≤ 0,00094
≤ 0,032
≤ 0,0001
≤ 6,6
≤ 0,00023

≤ 0,7
≤ 0,0011
≤ 0,002
≤ 0,02
≤ 16
≤ 0,048
≤ 0,0028
≤ 0,0017
≤ 0,0012
≤ 0,18
≤ 0,002
≤ 17
≤ 0,47

≤ 0,01
≤ 0,002
≤ 0,002
≤ 0,03
≤ 40
-

≤ 0,1
≤ 0,01
≤ 0,02
≤ 100
-

≤ 0,01
≤ 0,01
≤ 0,0002
≤ 0,4
≤ 0,01
≤ 0,5
-

≤ 0,007
≤ 0,01
-

BaA
Chr
Fen

56-55-3
218-01-9
85-01-8

Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte

ug/l
ug/l
ug/l

-

≤ 0,00027
≤ 0,0014
≤ 1,1

≤ 0,012
≤ 0,008
≤ 6,7

≤ 0,3
≤1
≤ 0,1

-

≤ 0,5

-

4ClAn
aaDClTol
benzCl
DC4ySn
C2yBen
OcC1yccT4slx
sxyln

106-47-8
98-87-3
100-44-7
14488-53-0
100-41-4
556-67-2
NVT

Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Totaal gehalte
Opgelost
Totaal gehalte

ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l
ug/l

-

≤ 0,057
≤ 0,0034
≤ 0,02
≤ 0,09
≤ 10
≤ 0,044
≤ 1,7

≤ 0,12
≤ 0,021
≤ 22
≤ 49

≤1
-

≤5
≤ 10
-

-

-

BI5578-RHD-XX-XX-RP-EO-0002

32