Besluit van

houdende wijziging van het Reglement rijbewijzen in verband met de verlaging
van de leeftijdseisen voor buschauffeurs

Op de voordracht van Onze Minister van Infrastructuur en Milieu van, nr. IenM/BSK-,
Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken;
Gelet op de artikelen 110, 110b, eerste lid, onderdeel b, en artikel 151e, eerste lid, van
de Wegenverkeerswet 1994;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van, nr. );
Gezien het nader rapport van Onze Minister van Infrastructuur en Milieu van, nr.
IenM/BSK-22060, Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken;
Hebben goedgevonden en verstaan:
Artikel I
Het Reglement rijbewijzen wordt als volgt gewijzigd:
A
Aan artikel 5 wordt een lid toegevoegd, luidende:
10. De in het eerste lid, onderdeel m, vastgestelde minimumleeftijd van 21 jaren geldt
niet indien het vervoer in het Europese deel van Nederland plaatsvindt en:
a. de bestuurder de leeftijd van 18 jaren maar nog niet die van 20 jaren heeft bereikt
en,
1°. het vervoer betreft zonder passagiers; of
2°. het personenvervoer op geregelde diensten betreft waarvan het traject ten
hoogste 50 km bedraagt; of
b. de bestuurder de leeftijd van 20 jaren heeft bereikt.

B
Aan artikel 6 wordt een lid toegevoegd, luidende:
5. In afwijking van het eerste lid geldt de in artikel 5, eerste lid, onderdeel m, genoemde
minimumleeftijd van 21 jaren niet voor zover degene aan wie rijonderricht wordt
gegeven voor de rijbewijscategorieën D en E bij D in combinatie met het getuigschrift
van vakbekwaamheid de leeftijd van 18 jaren heeft bereikt.

C
Artikel 156j komt als volgt te luiden:
Artikel 156j
1. Het gedeelte van het praktijkexamen vakbekwaamheid dat niet op de openbare weg
wordt afgelegd, kan worden afgelegd door personen die de leeftijd van 17 jaren hebben
bereikt indien het betreft een praktijkexamen vakbekwaamheid voor de
rijbewijscategorieën C1, E bij C1, C, E bij C, D1, E bij D1, D en E bij D.
2. Het gedeelte van het praktijkexamen vakbekwaamheid dat op de openbare weg wordt
afgelegd, kan worden afgelegd door personen die de leeftijd van 18 jaren hebben bereikt
indien het betreft een praktijkexamen vakbekwaamheid voor rijbewijscategorieën C1, E
bij C1, C, E bij C, D1, E bij D1, D en E bij D.
Artikel II
Het Besluit van 7 september 2010, houdende wijziging van het Reglement rijbewijzen in
verband met de invoering van een experiment met de verlaging van de leeftijdseisen
voor buschauffeurs (Tijdelijk besluit buschauffeurs) (Stb. 2010, 694) wordt ingetrokken.
Artikel III
Dit besluit treedt in werking met ingang van de dag na de datum van uitgifte van het
Staatsblad waarin het wordt geplaatst.
Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in het
Staatsblad zal worden geplaatst.

DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU,

2

NOTA VAN TOELICHTING
Algemeen deel
1. Inleiding
Op 1 januari 2011 is het Tijdelijk besluit buschauffeurs in werking getreden. Dat besluit
betrof een (tijdelijke) wijziging van het Reglement rijbewijzen met het oog op een
experiment met verlaging van de minimumleeftijd voor het besturen van bussen
(Hoofdstuk VIIIa van het Reglement rijbewijzen). Dit experiment is op 1 januari 2017
geëindigd. De bepalingen van het experiment zijn nog slechts van toepassing op hen die
vóór die datum onder het experiment vielen.1 Bij brief van 18 november 2015 is de
Tweede Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van het experiment.2 De conclusie was
dat de uitkomsten voldoende basis geven om de verlaging van de minimumleeftijd van
buschauffeurs naar 18 jaar of 20 jaar, afhankelijk van het traject en het soort dienst,
definitief wettelijk te regelen. Om consistent te blijven met de andere regelgeving over
rijbewijzen werd voorgesteld ook de minimumleeftijd voor het rijden van een bus met
een aanhangwagen met een toegestaan maximum gewicht van meer dan 750 kg
(rijbewijs E bij D) naar 18 respectievelijk 20 jaar te verlagen.
2. Aanleiding en inhoud van het experiment
Het experiment werd gehouden naar aanleiding van signalen uit de sector dat de
leeftijdsopbouw onder buschauffeurs relatief onevenwichtig was. Ten tijde van het
experiment lag de gemiddelde leeftijd onder buschauffeurs boven de 50 jaar. Een
verlaging van de minimumleeftijd wordt door zowel werkgevers als werknemers
wenselijk geacht. Hierdoor krijgen jonge gemotiveerde mensen de mogelijkheid om in
het beroep te stappen en wordt de opbouw van personeel van busvervoerbedrijven
evenwichtiger. De wettelijke minimumleeftijd van 21 jaar voor het behalen van het
rijbewijs vormt een hindernis voor jongeren om na de middelbare school in het vak te
stappen. Er heerste krapte op de arbeidsmarkt in de jaren voordat het experiment werd
opgestart en de bussector had met een relatief sterke vergrijzing te maken. Het
experiment diende ertoe om te onderzoeken of de leeftijdsverlaging bijdraagt aan de
vermindering van het tekort aan buschauffeurs onder voorwaarde van gelijkblijvende
verkeersveiligheid.
Volgens de tot nu toe geldende wetgeving is de minimumleeftijd voor het besturen van
motorvoertuigen voor het vervoer van meer dan 8 personen 21 jaar indien betrokkene
tevens in het bezit is van een getuigschrift van vakbekwaamheid en 24 jaar indien
betrokkenen niet in het bezit is van een getuigschrift van vakbekwaamheid. De EUlidstaten kunnen in overeenstemming met de van toepassing zijnde EU-richtlijnen3 de
minimumleeftijd van een buschauffeur die in het bezit is van een getuigschrift van
vakbekwaamheid verlagen naar 20 jaar. De minimumleeftijd van een buschauffeur die in
het bezit is van een getuigschrift van vakbekwaamheid mag bovendien verlaagd worden
naar 18 jaar voor personenvervoer op geregelde diensten waarvan het traject ten
hoogste 50 kilometer bedraagt of voor vervoer zonder passagiers. Deze mogelijkheden

1

Artikel II van het Besluit van 7 september 2010, houdende wijziging van het Reglement
rijbewijzen in verband met de invoering van een experiment met de verlaging van de leeftijdseisen
voor buschauffeurs (Tijdelijk besluit buschauffeurs) (Stb.2010, 694)
2
Kamerstukken II 2015/16, 29 398, nr. 480.
3
Richtlijn 2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006,
betreffende het rijbewijs (PbEU 2006 L 403) en richtlijn 2003/59/EG van het Europees Parlement en
de Raad van 15 juli 2003 betreffende de vakbekwaamheid en de opleiding en nascholing van
bestuurders van bepaalde voor goederen- en personenvervoer over de weg bestemde voertuigen,
tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 3820/85 van de Raad en Richtlijn 91/439/EEG van de Raad
en tot intrekking van Richtlijn 76/914/EEG van de Raad (PbEU 2003 L 226).

3

tot verlaging van de minimumleeftijd gelden alleen voor vervoer dat zich op het
grondgebied van de betreffende lidstaat afspeelt.
In het experiment zijn de leeftijdgrenzen voor het besturen van een bus verlaagd in
overeenstemming met de randvoorwaarden die in de Europese richtlijn vakbekwaamheid
worden beschreven. Daarbij gold als aanvullende voorwaarde dat de buschauffeurs in
dienst moesten zijn van een busonderneming en een begeleidingtraject moesten volgen.
Daarnaast werden om het experiment mogelijk te maken de regels inzake het verkrijgen
van rijinstructies en de toegang tot de praktijkexamens aangepast.
3. Uitkomsten4
Bij het begin van het onderzoek was onzeker hoeveel jongeren aan het experiment
zouden gaan deelnemen. De verwachting was dat het aantal deelnemers niet extreem
hoog zou zijn. Dit was de reden om het onderzoek een sterk kwalitatief karakter te
geven, met veel interviews en zogenaamde focusgroepbijeenkomsten van alle
betrokkenen (chauffeurs, mentoren, opleiders). Nadat het experiment vier jaar had
gelopen, werd een aantal extra vragen, voornamelijk over de arbeidsmarkt, zijinstroom,
de rol van uitzendbureaus en ervaringen in het buitenland, aan het onderzoek
toegevoegd.
Samengevat zijn de uitkomsten als volgt: De deelname aan het experiment was laag. Er
werd in Nederland in de proefperiode (4 jaar en 7 maanden) in totaal door 3100
personen een busrijbewijs gehaald. Daarvan vielen 465 personen (vijftien procent) in de
leeftijdscategorie van 18–24 jaar en 93 (3%) in de leeftijdscategorie 18–21 jaar.
Daarvan namen 32 kandidaten deel aan het experiment. Dit relatief lage aantal wordt
vooral verklaard door het feit dat deelnemers in dienst van een busvervoerbedrijf
moesten zijn om mee te mogen doen met het experiment. Door de slechte economische
situatie werden weinig nieuwe chauffeurs in (vaste) dienst aangenomen. De beperkte
formatieruimte werd veelal ingevuld door uitzendkrachten en ouder personeel, en niet of
nauwelijks door nieuwe (jonge) buschauffeurs.
In het onderzoek is ook aandacht besteed aan verkeersveiligheidsaspecten. De reden om
het effect op de verkeersveiligheid zo nadrukkelijk te onderzoeken kwam voort uit
studies van de stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV). Uit die
studies over jonge bestuurders van personenauto’s komt naar voren dat jonge
beginnende automobilisten (18–24 jaar) een ongeveer vijf keer hoger ongevalrisico
hebben dan ervaren bestuurders (30 – 59 jaar). Het risico voor jonge mannen is ruim
zeven keer zo groot. Daarom is aan dit aspect in het onderzoek onder de buschauffeurs
extra aandacht besteed. Het aantal jonge buschauffeurs van 18 tot en met 20 jaar dat
deelnam aan het experiment is met 32 personen echter te laag om harde conclusies te
trekken over verkeersveiligheid. Dit was bij het begin van het onderzoek reeds de
verwachting en een belangrijke reden om vooral in te zetten op veel interviews en
kwalitatieve informatieverwerving. De in het onderzoek verzamelde gegevens duiden
niet op een grotere verkeersonveiligheid of ongevallenrisico bij jonge chauffeurs. Een
belangrijke observatie uit het onderzoek in dit verband is het feit dat het gedrag in het
verkeer niet zozeer een leeftijdsgebonden issue is maar vooral een persoonsgebonden
mentaliteitskwestie. Voor alle leeftijden is de mentaliteit (houding en gedrag) van
chauffeur “als persoon” doorslaggevend om het beroep correct en veilig te kunnen
uitoefenen. Er zitten in het selectieproces voor deze beroepsopleiding voldoende
garanties ingebouwd waardoor alleen de beste kandidaten buschauffeur worden. Vanuit
de praktijk van de vervoerbedrijven werd voorts in verband met schaderijden opgemerkt
dat rijervaring belangrijker is dan leeftijd. De resultaten uit de bovengenoemde studies
van het SWOV over jonge bestuurders van personenauto’s zijn daarom niet één op één

4

Zie Kamerstukken II 2015/16, 29 398, nr. 480 en het daarbij als bijlage toegestuurde
Evaluatierapport Experiment verlaging leeftijdsgrens bus- en touringcarchauffeurs.

4

van toepassing op jonge buschauffeurs, die hun rijbewijs halen om er een beroep mee
uit te oefenen.
Ook in andere EU-landen (België, Duitsland, Finland, Litouwen en het Verenigd
Koninkrijk) waar al eerder gekozen is voor een minimumleeftijd van 18 jaar voor
bestuurders met getuigschrift vakbekwaamheid, is weinig of, voor zover kon worden
nagegaan, geen specialistisch onderzoek naar deze leeftijdsgroep gedaan. De instroom
van de groep onder de 21 jaar is relatief klein en het gaat om mensen die zich zeer
bewust zijn van hun verantwoordelijkheid en zichzelf niet overschatten, aldus een Duits
onderzoek.5 De algemene conclusie uit dit onderzoek en het Nederlandse experiment ten
aanzien van de verkeersveiligheid is dat er onvoldoende grond is om leeftijdsverlaging
om verkeersveiligheidsredenen onwenselijk te achten. Voor zowel werkgevers als voor
werknemersorganisaties is de verlaging van de startleeftijd voor de opleiding tot
beroepschauffeur zeer gewenst. De periode tussen het verlaten van de middelbare
school en het moment waarop aan de opleiding tot beroepsbuschauffeur mag worden
begonnen is ongeveer 3 jaar. Veel scholieren kiezen na hun middelbare school voor een
andere beroepsopleiding (en een daaropvolgend beroep). Door de verlaging van de
wettelijke minimumleeftijd voor het D-rijbewijs wordt het mogelijk gemaakt om jonge
gemotiveerde mensen kort na hun middelbare school aan de (beroeps-)opleiding te
laten beginnen. Hiermee kan tevens worden bereikt dat de leeftijdsopbouw in de
beroepsgroep iets evenwichtiger wordt. De EU-regels staan een lagere leeftijd toe en uit
het experiment of uit het buitenland zijn geen verontrustende resultaten gekomen die de
toepassing van de wettelijke mogelijkheden in de weg staan.

4. Het besluit
In de definitieve regeling van de leeftijdsverlaging is ervoor gekozen om deze vorm te
geven volgens de mogelijkheden die de Europese richtlijn over de vakbekwaamheid voor
buschauffeurs biedt. Er worden geen extra nationale randvoorwaarden gehanteerd voor
de uitoefening van het beroep van buschauffeur onder de 21 jaar.
In deze regeling geldt de verlaging van de minimumleeftijd van buschauffeurs waar het
gaat om trajecten op Nederlands grondgebied niet alleen voor rijbewijscategorie D, maar
ook voor rijbewijscategorie E bij D. Dit is in lijn met de regeling van de minimumleeftijd
voor de rijbewijscategorieën B en C. De minimumleeftijden voor die categorieën gelden
tevens voor de categorieën E bij B en E bij C.
In het experiment was de restrictie aangebracht dat alleen kandidaten die een opleiding
in het kader van de Wet educatie en beroepsonderwijs volgen, met het experiment mee
konden doen. Deze eis is losgelaten omdat voor de uitoefening van het beroep van
buschauffeur op 18 of 20-jarige leeftijd het getuigschrift vakbekwaamheid moet zijn
verkregen. Dit getuigschrift biedt voldoende garantie voor een adequaat
vaardigheidsniveau. Dit betekent dat het halen van rijbewijs D op 18 jarige leeftijd voor
iedereen open staat, dus ook voor kandidaten die hun rijonderricht met tussenkomst van
een uitzendbureau volgen. Ook de expliciete eis dat de jonge buschauffeurs gedurende
de eerste drie maanden van het dienstverband begeleid moeten worden is losgelaten nu
uit de praktijk blijkt dat werkgevers (waaronder uitzendbureaus) zowel tijdens de
selectie van kandidaten als na indiensttreding voldoende zorg dragen voor de
begeleiding van beginnende chauffeurs.
Tot slot is het tweezijdig getekend bewijs van deelname, dat verplicht werd gesteld om
mee te kunnen doen aan het experiment, ingevolge het besluit niet van toepassing. Dit
bewijs was nodig om de kandidaten goed te kunnen volgen en medewerking aan het

5

Modellversuch Jugendlichen-Ausbildung zum (zur) Berufskraftfahrer(in) in Busbetrieben in Baden5
Württemberg, Zentrum für empirische pädagogische Forschung, Koblenz, 2005.

experiment te verkrijgen. Nu het experimenteerstadium is afgesloten, kan dit bewijs
vervallen.
5. Administratieve lasten
Het gevolg van dit besluit tot verlaging van de minimumleeftijd voor het besturen van
bussen voor de administratieve lastendruk voor burgers en bedrijven is
verwaarloosbaar.
6. Uitvoering en handhaving
Het conceptbesluit is door het Centraal Bureau voor Rijvaardigheid, het Openbaar
Ministerie, de politie en de ILT op uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid getoetst. Het OM
had suggesties ter verbetering van het ontwerp, die alle zijn verwerkt. De politie had
geen bezwaren. De ILT, de RDW en het CBR hebben uitvoeringstoetsen uitgevoerd. Door
de ILT zijn suggesties ter verheldering van enkele begrippen uit het ontwerpbesluit
gedaan. Deze zijn overgenomen en verwerkt. De gevolgen voor de uitvoering in het
algemeen en voor de computersystemen van RDW en CBR in het bijzonder zijn gering,
omdat de definitieve situatie slechts op enkele punten afwijkt het experiment dat aan dit
besluit vooraf ging.
7. Consultatie
Bij de voorbereiding van het ontwerpbesluit is de sector geconsulteerd. De
busvervoerbranche, werkgevers -en werknemersorganisaties, het Fonds Scholing en
Ordening van het besloten busvervoer en de brancheorganisatie van uitzendbedrijven
waren positief over het ontwerpbesluit. Een suggestie van de uitzendbranche tot
verheldering van de tekst is overgenomen. Inhoudelijk hadden zij verder geen
commentaar. Wel waren er vragen over de overgangsperiode tussen het moment van
vervallen van het experiment en het van kracht worden van het besluit. Daarvoor is de
communicatie door de rijksoverheid aangepast.
8. Voorhang
Het besluit is in het kader van de verplichte voorhangprocedure op grond van artikel 2b
van de Wegenverkeerswet 1994 (WVW 1994) voorgelegd aan beide Kamers der StatenGeneraal. PM

Artikelsgewijze toelichting
Artikel I
Onderdeel A
Onder de voorwaarden die richtlijn 2003/59/EG betreffende de vakbekwaamheid en de
opleiding en nascholing van bestuurders van bepaalde voor goederen- en
personenvervoer over de weg bestemde voertuigen daarvoor stelt, is de minimumleeftijd
voor het besturen van een bus en bus met aanhanger met een maximaal gewicht van
meer dan 750 kg door een chauffeur die in het bezit is van een getuigschrift van
vakbekwaamheid verlaagd van 21 jaren tot 18, respectievelijk 20 jaren. De voorwaarden
zijn de volgende. De verlaging van de minimumleeftijd geldt alleen voor vervoer binnen
het Europese deel van Nederland. De verlaging van 21 naar 18 jaar geldt binnen het
stads- en streekvervoer en touringcarvervoer op geregelde diensten op trajecten die
korter zijn dan vijftig kilometer. Een geregelde dienst betreft vervoer van personen met
een bepaalde regelmaat en langs een bepaalde reisweg, waarbij op vooraf vastgestelde
6
stopplaatsen reizigers mogen worden opgenomen of afgezet. Wat betreft

touringcarvervoer valt hierbij te denken aan bedrijfsvervoer tussen woningen en
bedrijven en schoolvervoer tussen woningen, scholen en zwembaden. Het traject behelst
de afstand tussen het beginpunt van de reisweg van de geregelde dienst en het eindpunt
daarvan. Ten aanzien van buschauffeurs die de leeftijd van 20 jaren hebben bereikt
gelden geen beperkingen met betrekking tot de dienst of het traject. Dit geldt ook voor
buschauffeurs die de leeftijd van 18 jaren hebben bereikt en in een bus zonder
passagiers rijden.
Onderdeel B
De minimumleeftijd voor het krijgen van rijonderricht voor rijbewijscategorieën D en E
bij D in combinatie met het getuigschrift van vakbekwaamheid wordt 18 jaren.
Onderdeel C
De minimumleeftijden voor het praktijkexamen vakbekwaamheid voor rijbewijscategorie
D zijn na de wijzigingen van het Tijdelijk besluit buschauffeurs abusievelijk opnieuw
gewijzigd als gevolg van het Besluit van 3 april 2012, houdende wijziging van het
Reglement rijbewijzen en het Besluit rijonderricht motorrijtuigen 2009 in verband met de
implementatie van de derde rijbewijsrichtlijn.6 Deze laatste onbedoelde wijziging is met
de wijziging van artikel 156j van het Reglement ingevolge het besluit hersteld.
Artikel III
Het wijzigingsbesluit vervangt de experimenteerregeling die was opgenomen in
Hoofdstuk VIIIa van het Reglement rijbewijzen. Hoofdstuk VIIIa verviel op 1 januari
2017 ingevolge artikel II van het Tijdelijke besluit buschauffeurs. Ingevolge artikel II
van het wijzigingsbesluit is het Tijdelijke besluit ingetrokken. Beoogd was dat het
voorliggende wijzigingsbesluit in werking zou treden op het moment dat het experiment
van hoofdstuk VIIIa verviel. Dit is echter niet meer mogelijk gebleken. Om ervoor te
zorgen dat de periode tussen de afloop van het experiment en de nieuwe regeling zo
kort mogelijk is, is het wijzigingsbesluit zo snel mogelijk na bekendmaking in werking
getreden en is niet uitgegaan van de systematiek van vaste verandermomenten en de
gebruikelijke minimum invoeringstermijn van twee maanden. De doelgroep is immers
gebaat bij zo spoedig mogelijke inwerkingtreding.

DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU,

6

Stb. 2012, 160.

7