Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

374
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Ministers van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, van Infrastructuur en Waterstaat en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de waterkwaliteit in Nederland en de
gevolgen van schadelijke stoffen in oppervlakte – en drinkwater voor de
volksgezondheid (ingezonden 27 september 2023).
Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat), mede namens
de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 8 november
2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024, nr. 218.
Vraag 1
Bent u bekend met het onderzoek van de European Environment Agency
(EEA) waaruit blijkt dat Europeanen teveel Bisfenol A in hun lichaam hebben
en de berichtgeving hierover van journalist Wim De Maeseneer van VRT
Nieuws?1 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u ervan op de hoogte dat Bisfenol A (BPA) en andere potentieel
schadelijke stoffen, zoals medicijnresten, hormoonverstorende stoffen en
micro- en nanoplastics op grote schaal in de samenleving en ons oppervlaktewater en drinkwater aanwezig zijn, bijvoorbeeld in waterflesjes en plastic
bakjes, maar ook in leidingen en windturbines en dat de bevolking deze
stoffen stelselmatig binnenkrijgt?
Antwoord 2
Ja, bekend is dat er residuen van potentieel schadelijk stoffen in de samenleving en ons oppervlaktewater aanwezig zijn. In Europese wet- en regelgeving
worden eisen gesteld en beperkingen opgelegd aan het op de markt brengen
en gebruik van schadelijke stoffen, bijvoorbeeld via de verordeningen inzake
1

European Environment Agency, 14 september 2023, «Public exposure to widely used Bisphenol
A exceeds acceptable health safety levels» *(https://www.eea.europa.eu/en/newsroom/news/
public-exposure-to-bisphenol-a).
2
VRT news, 14 september 2023, «Europeanen hebben te veel bisfenol A in het lichaam: «Tot
1.000 keer meer dan Europese norm die onlangs verstrengd is»» (https://www.vrt.be/vrtnws/nl/
2023/09/14/europeanen-hebben-te-veel-bisfenol-a-in-het-lichaam/).

ah-tk-20232024-374
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

voedselcontactmaterialen, REACH en de drinkwaterrichtlijn. Zo gelden
specifieke eisen aan het gebruik van Bisfenol A (BPA) in producten. Deze weten regelgeving moet ervoor zorgen ervoor dat mensen niet worden blootgesteld aan schadelijke hoeveelheden.
BPA wordt aangemerkt als een zeer zorgwekkende stof (ZZS) vanwege
hormoonverstorende eigenschappen en schadelijkheid voor het nageslacht
(reprotoxisch). Er gelden beperkingen en voorwaarden aan het gebruik van
BPA om het risico voor de gezondheid te beperken. De meest strenge
voorwaarden gelden voor het gebruik in producten die bedoeld zijn voor
baby’s en peuters. De verwachting is dat de gebruiksvoorwaarden de
komende jaren nog verder worden aangescherpt.
Vraag 3
Bent u zich ervan bewust dat BPA in verband wordt gebracht met tientallen
aandoeningen, zoals obesitas, diabetes en verschillende soorten kanker, en
dat vooral jonge kinderen en dieren hiervoor kwetsbaar zijn, omdat hun
hormoonstelsel nog in ontwikkeling is?
Antwoord 3
Bekend is dat BPA in verband wordt gebracht met de verstoring van de
hormoonhuishouding van mens en milieu en om die reden is de stof ook
aangemerkt als een ZZS. Ook in de Europese REACH-verordening geldt BPA
als zeer zorgwekkende stof, waarvoor autorisatieverplichtingen gelden (In
REACH-termen: a substance of very high concern, SVHC). Aan het gebruik
worden daarom strenge eisen gesteld, mede gebaseerd op de risico’s. De
hoeveelheid BPA verschilt per product, maar ligt in de ordegrootte van 0,001
tot 0,01%. Zie ook het antwoord op vraag 11.
Vraag 4
Weet u wat de gevolgen op de langere termijn (kunnen) zijn wanneer mensen
deze stof stelselmatig en gedurende lange tijd binnenkrijgen, zowel individueel als voor de algehele volksgezondheid?
Antwoord 4
In de beoordeling door de Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) wordt
aangegeven dat BPA effecten op het immuunsysteem, de voortplanting,
nieren, lever en de stofwisseling kan veroorzaken . Of deze effecten ook
daadwerkelijk optreden hangt echter af van de mate waarin mensen de stof
binnenkrijgen.
Vraag 5
Weet u in welke mate dergelijke stoffen in het Nederlandse oppervlakte- en
drinkwater aanwezig zijn en hoeveel de Nederlandse bevolking daarvan
binnenkrijgt?
Antwoord 5
In 2012 heeft RWS een brede screening uitgevoerd naar microverontreinigingen in Nederlandse oppervlaktewateren3. Metingen vonden plaats op 39
locaties en toonde aan dat op alle locaties BPA werd aangetroffen in
oppervlaktewater. De gemiddelde concentratie was 0,033 microgram per liter
(g/l). Tussen 2012 en 2020 is de screening jaarlijks voortgezet. Op 18 locaties
verdeeld over de vier stroomgebieden heeft er regelmatig bemonstering
plaats gevonden. Op vrijwel alle locaties werd BPA in lage concentraties (0–80
nanogram per liter (ng/l)) aangetroffen. In 2024 wordt een nieuw rapport
verwacht met meetresultaten voor diverse Bisfenolen.
De drinkwaterbedrijven rapporteren via de jaarrapporten van de RIWA-Maas
en de RIWA-Rijn over de stoffen die zij aantreffen in het oppervlaktewater dat
gebruikt wordt voor de drinkwaterproductie. Uit de rapportages over 2022
blijkt dat BPA in 2022 tweemaal is aangetroffen door drinkwaterbedrijven die
gebruik maken van oppervlaktewater. Het ging daarbij in Nieuwersluis om
een concentratie van 0,01 g/l en in het innamestation Nieuwegein is een
concentratie van 0,008 g/l aangetroffen.

3

https://open.rijkswaterstaat.nl/open-overheid/onderzoeksrapporten/%40253480/
geneesmiddelen-matig-polaire/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

De eisen vanuit de Europese Drinkwaterrichtlijn, samen met enkele andere
parameters in Bijlage 3 van het Drinkwaterbesluit bevatten de chemische
kwaliteitseisen waar het drinkwater aan getoetst wordt. Vanuit de herziene
Drinkwaterrichtlijn is in het Drinkwaterbesluit een norm van 2,5 g/l BPA
opgenomen voor het drinkwater. Deze eis wordt op 12 januari 2026 van
kracht. Het is mogelijk dat de nieuwe kennis over BPA aanleiding kan geven
tot een aanscherping van de in Europees verband vastgestelde norm uit de
Drinkwaterrichtlijn.
Vraag 6
Op welke manier wordt in Nederland het oppervlakte- en drinkwater getoetst
op de aanwezigheid van schadelijke stoffen en welke richtlijnen en kwaliteitseisen worden hiervoor gehanteerd?
Antwoord 6
In de Nederlandse wateren worden chemische en biologische metingen
gedaan. Aan de hand van deze metingen wordt beoordeeld hoe de waterkwaliteit is. In artikel 2.10 van de Waterwet is vastgelegd dat de normen voor de
chemische en ecologische kwaliteit van watersystemen worden vastgesteld
op grond van hoofdstuk 5 van de Wet milieubeheer, in overeenstemming met
het stelsel van milieudoelstellingen zoals opgenomen in artikel 4 van de
Kaderrichtlijn Water.
Op dit moment ligt er vanuit de Europese Commissie een voorstel om BPA
toe te voegen aan de lijst prioritaire stoffen van de richtlijn Prioritaire Stoffen.
Op basis van het voorstel tot opnemen als prioritaire stof hebben enkele
waterbeheerders BPA in 2023 opgenomen in het monitoringonderzoek op een
aantal hoofdmeetpunten. Indien blijkt dat de gevonden concentraties hoger
zijn dan de norm, dan zal regionaal nader onderzoek moeten plaatsvinden
naar de bronnen en daar waar nodig zullen dan maatregelen moeten worden
getroffen. Voor het antwoord met betrekking tot drinkwater wordt verwezen
naar antwoord 5.
Vraag 7
Klopt het dat er bij gemeenten en waterkwaliteitsbeheerders niet voldoende
inzicht is in overstortfrequenties en de vervuiling van lozingen in het
oppervlaktewater? Zo ja, waarom is hier geen volledig inzicht in en bent u
bereid ervoor te zorgen dat dit wel inzichtelijk wordt? Kan er op gemeentelijk
niveau een rapportageverplichting komen over de hoeveelheid schadelijke
stoffen in het water?
Antwoord 7
In het verleden is er veel gemeten aan riooloverstorten. Jarenlange aanpak
van riooloverstorten heeft ertoe geleid dat er minder overstorten zijn en de
gevolgen van de overstorten zijn verminderd. Het is niet meer doelmatig en
noodzakelijk om elke overstort in Nederland te monitoren op de hoeveelheid
schadelijke stoffen. Het is effectiever om dat gericht en vraaggestuurd op te
pakken op locaties waar het bijdraagt aan de KRW-doelstellingen.
Vraag 8
Weet u wat de gevolgen zijn van medicijnresten en hormoonhoudende
stoffen in het oppervlaktewater voor de flora en fauna in dat water? Bent u
zich er bijvoorbeeld van bewust dat deze stoffen kunnen zorgen voor
weefsel-, geslachts- en gedragsverandering bij dieren, waaronder vissen?
Welke gevolgen heeft dit voor de biodiversiteit?
Antwoord 8
In 2020 is een updaterapport uitgekomen van het RIVM over medicijnresten
en waterkwaliteit4. Volgens het RIVM zijn de medicijnresten een risico voor
dieren en planten die in het oppervlaktewater leven. Regelmatig gaan
concentraties van verschillende soorten medicijnresten over risicogrenzen
heen: van pijnstillers en antibiotica tot bloeddrukverlagers, antidepressiva en
anti-epileptica. De exacte gevolgen voor de biodiversiteit zijn niet vastgesteld
maar het ligt in de lijn der verwachting dat bij langdurige overschrijdingen
4

https://www.rivm.nl/publicaties/medicijnresten-en-waterkwaliteit-update

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

van de risicogrenzen de toxische druk toeneemt en een negatief effect heeft
op de soortenrijkdom.
Vraag 9
Klopt het dat wordt verwacht dat in 2035 het medicijngebruik met 37 procent
zal zijn toegenomen, waardoor ook een grotere hoeveelheid medicijnresten in
het oppervlaktewater terecht zal komen? Wat zullen hiervan de gevolgen zijn
wanneer hieraan niets wordt gedaan? Gaat u stappen ondernemen om ervoor
te zorgen dat de vervuiling door medicijnresten wordt tegengegaan en zo ja,
hoe gaat u dat doen?
Antwoord 9
Door vergrijzing gebruiken we in Nederland steeds meer medicijnen,
daardoor neemt het medicijngebruik toe. Het is daarom erg belangrijk dat er
actie wordt ondernomen. Met de Green Deal Duurzame zorg 3.0 en de
Ketenaanpak Medicijnresten uit Water wordt ingezet op het verminderen van
de milieubelasting door medicatie. In de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 is
een twaalftal acties opgenomen om deze milieubelasting terug te dringen. De
watersector is gestart met het vergaand zuiveren van medicijnresten op
rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s). In de herziening van de Europese
richtlijn stedelijk afvalwater is het zuiveren van microverontreinigingen,
waaronder medicijnresten, opgenomen. Dit voorstel is inmiddels geaccordeerd door de Europese Milieuraad.
Vraag 10
Kunt u uitleggen waarom de Nederlandse overheid blijft inzetten op en blijft
investeren in het bouwen en plaatsen van windturbines voor de energietransitie, terwijl deze turbines schadelijke stoffen bevatten voor mens en dier die
in toenemende mate en op verschillende manieren in de leefomgeving van
mens en dier terechtkomen? Vormt dit geen gevaar voor de volksgezondheid?
Antwoord 10
Windturbines dragen bij aan de transitie naar een duurzaam energiesysteem,
en zijn onmisbaar in de huidige en toekomstige energiemix. Afgelopen jaren
zijn er meerdere studies5 uitgevoerd, onder meer door het RIVM en het
Analistennetwerk Nationale Veiligheid, naar de veiligheids- en gezondheidsrisico’s die samenhangen met fossiele en duurzame energie. Daaruit blijkt dat
de transitie naar duurzame energie, zoals o.a. windenergie, een positief effect
heeft op de gezondheid en veiligheid in Nederland.6 Deze constatering
betekent echter niet dat we klaar zijn. Zo werkt het Rijk aan uitgangspunten7
voor het verantwoord omgaan met veiligheid en gezondheid in de energietransitie. Ook voert het RIVM op dit moment in opdracht van het Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat in het kader van het Impulsprogramma
Chemische Stoffen 2023–2026 een brede verkenning uit naar het veilig
gebruik van chemische stoffen in de energietransitie. Hierbij zullen ook de
resultaten van eerdere studies betrokken worden. Over de voortgang van
deze studie is de Kamer op 18 oktober 2023 geïnformeerd.8
Vraag 11
Op welke manier gaat de overheid de hoeveelheid BPA in producten en
gemeenschappelijke voorzieningen verminderen? Is hiervoor een plan van
aanpak en welke concrete doelen voor het verminderen van schadelijke
stoffen in de leefomgeving heeft de rijksoverheid zich gesteld?

5

https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2019–0076.pdf;
https://www.rivm.nl/sites/default/files/2019–10/
Verkenning%20risicos%20energietransitie%202019.pdf
https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2020–0143.pdf;
https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2021–0054.pdf;
6
Kamerstuk 32 813, nr. 813.
7
Kamerstuk 32 813 en 31 239, nr. 1113.
8
Kamerbrief «Voortgang beleid chemische stoffen», 18 oktober 2023, Kamerstuk 28 089, nr. 268

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

Antwoord 11
Zoals bovenstaand vermeld gelden er specifieke voorwaarden en beperkingen
aan het gebruik van BPA met een focus op die materialen waar het risico op
blootstelling het hoogst is. Zo geldt voor het gebruik in thermisch papier
(kassabonnen) een maximumgehalte van 0,02% gewichtsprocent. Ook gelden
er voor voedselcontactmaterialen en speelgoed specifieke migratielimieten:
grenzen aan de hoeveelheid BPA die uit een product mag komen tijdens
gebruik. In EU-verband zijn momenteel voorstellen in bespreking om het
gebruik van BPA in voedselcontactmaterialen en speelgoed helemaal te
beëindigen.
Bij het verspreiden van BPA in de leefomgeving is het vooral van belang om
de hoeveelheid plastic zwerfafval te beperken. Maatregelen als de verplichting op statiegeld op flesjes en de aanpak van ander eenmalig plastic hebben
als doel om de hoeveelheid plastic in het milieu te verminderen.
Vraag 12 en 13
Is het niet verstandiger om de toepassing van de Europese kaderrichtlijn
water (KRW) op stikstof (N) en fosfor (P) af te schaffen en te kijken naar de
verhouding van toxische stoffen en half-medicamenten in ons oppervlakte en
drinkwater? Zo nee, waarom niet?
Is het niet verstandiger om de toepassing van de KRW op N en fosfor P af te
schaffen en te kijken naar de verhouding van toxische stoffen en halfmedicamenten in ons oppervlakte- en drinkwater? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12 en 13
Bij de KRW staan biologische parameters als vissen en waterplanten centraal.
Deze worden beïnvloed door de milieukwaliteit, de inrichting van watersystemen en het gebruik en beheer. Bij de milieukwaliteit zijn zowel nutriënten
stikstof (N) en fosfor (P) als chemische stoffen relevant. Hoge concentraties P
en N kunnen bijvoorbeeld zorgen voor overmatige algengroei waardoor het
gehele ecosysteem onderuitgaat, ook wanneer de concentraties toxische
stoffen en halfmedicamenten onder de norm liggen.
Vraag 14
Bent u bereid om jaarlijks te rapporteren over de waardes BPA gemeten bij
kinderen en volwassenen, in combinatie met gezondheidsklachten, zoals in
diverse onderzoeken vermeld bij BPA?
Antwoord 14
Omdat de waardes BPA niet jaarlijks worden gemeten bij kinderen en
volwassen in combinatie met gezondheidsklachten, kan hier niet jaarlijks over
gerapporteerd worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5