Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

22 831

De Hoorn van Afrika

Nr. 131

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 november 2017
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 18 september 2017 over Eritrese diasporabelasting in Europa
(Kamerstuk 22 831, nr. 130).
De vragen en opmerkingen zijn op 24 oktober 2017 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 14 november 2017 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-22831-131
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

1

Algemeen
De leden van de VVD-fractie danken het kabinet voor de brief en de
betrokken onderzoekers voor het rapport. Zij hebben nog enkele vragen
en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het
DSP-onderzoek «The 2% Tax for Eritreans in the diaspora» en de kabinetsreactie hierop. De leden delen de zorgen van het kabinet over de lange
arm van Eritrea die ervoor zorgt dat Eritreeërs, vaak juist gevlucht voor
het regime aldaar, hier alsnog onderdrukt worden. Over onder andere de
genomen en voorgenomen maatregelen om dit daadwerkelijk aan te
pakken, hebben de leden nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsbrief
van 18 september 2017 en het DSP-rapport inzake het innen van diasporabelasting door de Eritrese autoriteiten onder dwang en intimidatie van
Eritreeërs in Nederland. De aan het woord zijnde leden maken zich grote
zorgen over deze praktijken, achten dit onacceptabel en zijn van mening
dat hiertegen opgetreden moet worden. Zij hebben hierover nog enkele
vragen aan het kabinet.
Het DSP-rapport
Voor wat betreft de representativiteit van het rapport wordt aangegeven
dat enerzijds er een substantieel hoger aantal Eritreeërs geïnterviewd zou
moeten worden om tot een representatief onderzoek te komen, en dat
anderzijds dat de individuele casuïstiek meestal niet geëxtrapoleerd kan
worden tot een objectief verifieerbaar beeld. Hoe verhoudt het één zich tot
het ander, vragen de leden van de VVD-fractie zich af. Waarom is er dan
toch gekozen voor een beperkt aantal interviews? Welke alternatieve of
extra onderzoeksmethoden zouden nodig zijn voor een representatief
beeld? Welke waarde hecht het kabinet dan ook aan dit onderzoek?
Antwoord: Het rapport is gebaseerd op interviews met Eritrese
respondenten in een aantal Europese landen, die op vrijwillige
basis aan het onderzoek meededen. Een statistisch meer representatieve steekproef is niet mogelijk gebleken, vanwege
kostenoverwegingen, het feit dat betrokkenen zich in verschillende Europese landen bevinden en het uitgangspunt van
vrijwillige deelname aan het onderzoek. Het kabinet hecht
niettemin waarde aan het onderzoek, omdat het bevestigt dat de
wijze van inning van de diasporabelasting in Nederland complex,
niet transparant en daarmee ongewenst is.
De leden van de VVD-fractie zijn tevens benieuwd hoe het kabinet de
reactie van de Eritrese regering waardeert toen zij te kennen hebben
gegeven niet mee te willen werken met het onderzoek. Evenals de
uitblijvende reacties van de benaderde Eritrese ambassades. Waarom
heeft het kabinet gemeend hier geen (tegen)reactie op te plaatsen? Hoe
apprecieert het kabinet het feit dat Eritrea het verzoek om informatie als
vijandig en provocerend ervaart? Van een dialoog op gelijkwaardige voet
lijkt volgens de leden van de VVD-fractie geen sprake. Is dit geen extra
reden om met minder vrees voor het behoud van de diplomatieke relaties
Eritrea tegemoet te treden, zo vragen zij zich af?
Antwoord: De poging van het kabinet om ook Eritrea bij het
onderzoek te betrekken moet vooral gezien worden als
toepassing van het principe van hoor en wederhoor. Het kabinet
betreurt het dat Eritrea ervoor koos om niet aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

2

DSP-onderzoek mee te werken en ook dat Eritrea het verzoek om
extra informatie als een provocatie beschouwde. Overigens is
Eritrea niet verplicht om vragen over de belasting te beantwoorden en heeft het in de afgelopen jaren desondanks al relatief
veel informatie over de belasting verschaft. De beperkte ontvankelijkheid van Eritrea voor een dialoog met Nederland over dit
vraagstuk is voor het kabinet geen reden om Eritrea «met minder
vrees voor het behoud van de diplomatieke relaties tegemoet te
treden». Het kabinet blijft het vraagstuk van de diasporabelasting bij de Eritrese regering aan de orde stellen.
Hoe kan het, vragen de leden van de VVD-fractie zich af, dat Eritrese
ambassades eerder lijken te fungeren als partij- en belastingkantoor, dan
ambassade? Dit gezien het feit dat het lokale hoofd van de People’s Front
for Democracy and Justice (PFDJ) feitelijk de scepter zwaait en doorgaans
geen diplomaat is. Is het kabinet het met de leden van de VVD-fractie eens
dat dit weinig te maken lijkt te hebben met diplomatieke betrekkingen,
maar eerder het maximaal faciliteren van de lange arm van Eritrea en
daarmee ook haar infrastructuur rondom de heffing en inning van de
diaspora belasting in de lucht kan houden? Acht het kabinet het als een
rechtmatige taak van een ambassade om belasting te innen? Zijn er
voorbeelden van andere ambassades met een soortgelijke modus
operandi als de Eritrese? Hoe verhoudt dit zich tot de internationale
diplomatieke rechtsbeginselen?
Antwoord: In een éénpartijstaat als Eritrea is de scheiding tussen
partij en regering soms onduidelijk. Het kabinet neemt niet
zomaar aan dat in Eritrese ambassades, zoals het DSP-rapport
suggereert, het People’s Front for Democracy and Justice (PFDJ)
feitelijk de scepter zwaait en niet de ambassadeur. De taak- en
rolverdeling tussen het diplomatieke en het niet-diplomatieke
personeel binnen Eritrese ambassades is echter een interne
aangelegenheid van Eritrea. Daarbij geldt hoe dan ook dat de
ambassadeur de formele vertegenwoordiger van Eritrea is en voor
het kabinet als aanspreekpunt geldt. Dat Eritrese ambassades
ervoor kiezen een groot deel van hun werkzaamheden te richten
op de Eritrese diaspora is een eigen keuze van Eritrea.
Zoals eerder is gesteld (brief van 18 september 2017, Kamerstuk
22 831, nr. 130) is het heffen van diasporabelasting door Eritrea
en de inning daarvan in Nederland in beginsel niet onrechtmatig.
Het wordt pas onrechtmatig indien de inning van de belasting
onder dwang of bedreiging plaatsvindt. Eritrea is overigens niet
het enige land dat via zijn diplomatieke vertegenwoordigingen
belasting heft. Andere ambassades, waarvan bekend is dat zij een
rol spelen bij het heffen van belasting van hun onderdanen in
Nederland, doen dat echter op transparantere wijze, bijvoorbeeld
de Verenigde Staten.
De heffing van de 2% diasporabelasting door het Eritrese regime gaat
volgens de onderzoekers gepaard met een reeks van intimiderende en
bedreigende maatregelen die invloed hebben op de mogelijkheid om te
reizen, de rechtszekerheid van familieleden in Eritrea en het gebruik
maken van diensten zoals het sturen van geld ter ondersteuning van
familieleden in Eritrea. Is het kabinet bekend met deze intimiderende
maatregelen?
Is het kabinet van oordeel dat deze gang van zaken kan worden gekwalificeerd als afpersing?
Antwoord: Het kabinet heeft kennisgenomen van de conclusie
van de onderzoekers dat het innen van de Eritrese diaspora-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

3

belasting gepaard gaat met vormen van dwang, die de Eritrese
autoriteiten een sterke greep geven op de Eritrese diaspora in de
landen waar het onderzoek zich op richtte. In de brief van
18 september 2017 (Kamerstuk 22 831, nr. 130) concludeert het
kabinet dat het vanwege de beperkingen van het onderzoek, de
geslotenheid van de Eritrese gemeenschappen in Europa en de
diffuse en veranderlijke aanpak van de wijze van inning, geen
sluitende uitspraak kan doen over de situatie in alle onderzochte
landen. Wel bevestigt het DSP-rapport het eerdere beeld dat de
wijze van inning van de diasporabelasting in Nederland op een
niet-transparante en daarmee ongewenste wijze plaatsvindt. Of er
in bepaalde gevallen sprake is van een gedraging die binnen de
wettelijke grenzen van de delictsomschrijving van afpersing valt,
is ter beoordeling aan de rechter.
Welke maatregelen neemt het Nederlandse kabinet om staatsburgers en
statushouders van Eritrese afkomst te beschermen tegen afpersing in het
kader van de heffing en inning van de 2% diasporabelasting? In een
eerder stadium werd door het kabinet aangegeven de optie van een
(laagdrempelig) meldpunt te onderzoeken. Wat is hier de stand van zaken
van, vragen de leden van de VVD-fractie zich af.
Antwoord: Zoals vermeld in de Kabinetsreactie op het
DSP-rapport over de diasporabelasting (brief van 18 september
2017, Kamerstuk 22 831, nr. 130) hebben de Ministeries van
Justitie en Veiligheid en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
gezamenlijk besloten om af te zien van een speciaal meldpunt
voor Eritreeërs. De al lopende projecten binnen beide ministeries
worden aangewend om beter zicht te krijgen op strafrechtelijke
en niet-strafrechtelijke zaken en om de aangiftebereidheid te
stimuleren.
Het rapport beschrijft de (onduidelijke) juridische basis waarop de Eritrese
diasporabelasting geheven wordt. Tevens wordt aangegeven dat, hoewel
in principe er een internationale juridische basis lijkt voor een staat om
belasting te heffen bij haar onderdanen in het buitenland, hier de
omstandigheden daar vraagtekens bij zetten. Het rapport verwijst daarbij
naar de IBFD. Is deze diasporabelasting rechtmatig volgens de regels van
het internationaal belastingrecht?
Antwoord: Er bestaat geen algemeen geldend internationaal
belastingrecht. De verdeling van heffingsrechten wordt
gewoonlijk tussen staten in belastingverdragen overeengekomen.
Nederland en Eritrea zijn evenwel geen belastingverdrag
overeengekomen.
Is er gezien de beschreven juridische onduidelijkheid in het rapport niet
voldoende grond om deze belasting als niet rechtmatig aan te merken, zo
vragen de leden van de VVD-fractie zich af? Temeer omdat zij eerder
aangegeven hebben het volstrekt onbegrijpelijk te vinden dat Nederlands
gemeenschapsgeld via deze diaspora belasting in Eritrea terecht komt,
omdat een groot deel van de Eritreeërs in Nederland afhankelijk is van de
bijstand.
Antwoord: Een land mag zelf bepalen hoe het zijn wetgevingsproces inricht. Het internationaal recht schrijft daarover niets
voor. Dat er vanuit Nederlands perspectief kritiek bestaat op het
Eritrese wetgevingsproces, verandert niet dat die wetgeving in
Eritrea wel degelijk rechtmatig is. Zoals eerder is aangegeven
(brief van 15 december 2016, Kamerstuk 22 831, nr. 125) zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

4

bijstandsuitkeringen vrij besteedbaar. Een wettelijk verbod om
bepaalde uitgaven te verrichten met een bijstandsuitkering is
juridisch niet mogelijk. Dit geldt ook voor inkomen uit arbeid of
andere sociale uitkeringen.
In het rapport wordt verwezen naar de afweging van Prof. Nollkaemper
(2016), waarin duidelijke criteria gegeven worden waaraan een belastingheffing onder diaspora door Eritrea zou moeten voldoen in het licht van
internationaal recht (inclusief de resoluties van de VN Veiligheidsraad).
Welke conclusies trekt het kabinet met betrekking tot deze criteria in
relatie tot de modus operandi van de 2% belastingheffing op basis van
wat er nu bekend is over deze heffing?
Antwoord: Zoals eerder aangegeven moet er een onderscheid
gemaakt worden tussen de heffing en de inning van de diasporabelasting. Het heffen van deze belasting is in beginsel niet
onrechtmatig, ervan uitgaande dat de opbrengsten niet ten
gunste komen van door de VN Veiligheidsraad verboden doelen.
Het innen is alleen verboden indien dit gepaard gaat met
strafbare praktijken zoals dwang en afpersing. Om beter op te
kunnen treden tegen inning van diasporabelasting in strijd met
internationaal en Nederlands recht, heeft het Ministerie van
Buitenlandse Zaken – in aanvulling op de sanctieregeling Eritrea –
op 26 oktober 2016 een ministeriële regeling vastgesteld ter
uitvoering van Resolutie 2023(2011) van de VN Veiligheidsraad
(Stcrt. 2016, nr. 58321).
De leden van de SP-fractie merken op dat in het onderzoek een
voorbehoud wordt gemaakt vanwege het beperkte aantal Eritreeërs
waarmee men heeft gesproken. Zij lezen echter ook dat op het gebied van
kwalitatief onderzoek wel een groot aantal internationale experts
geraadpleegd is en er een uitgebreid literatuuronderzoek over de
diasporabelasting heeft plaatsgevonden. Wat is de appreciatie van het
kabinet met betrekking tot het onderzoek en kan zij per bevinding
aangeven of het beperkt aantal geïnterviewde Eritreeërs van invloed
hierop wordt geacht? Is het kabinet voornemens vervolgonderzoek te
laten verrichten onder een groter aantal Eritreeërs?
Antwoord: Het DSP-onderzoek is kwalitatief van aard; het is niet
mogelijk om op basis van het resultaat uitspraken te doen over
bijvoorbeeld het aantal of het percentage Eritreeërs dat de inning
van de belasting ervaart als afpersing of intimidatie. Het kabinet
meent dat het onderzoek niettemin bevestigt dat de inning van
de diasporabelasting in Nederland op een complexe, niet transparante en daarmee ongewenste wijze plaatsvindt.
Het kabinet is niet voornemens om een groter en kostbaarder
vervolgonderzoek te laten verrichten. Eerdere contacten wezen al
uit dat in Europa weinig medestanders gevonden kunnen worden
voor het verrichten van een dergelijk onderzoek (zie brief van
15 december 2016, Kamerstuk 22 831, nr. 125). Het onderzoek
hebben we wel breed gedeeld met Europese partners.
De leden van de SP-fractie lezen dat de gevolgen van niet-betaling kunnen
worden beschouwd als vormen van dwang die worden uitgeoefend tegen
personen in Nederland en Europa en tegen familieleden in Eritrea. Elders
kan worden gelezen dat onder internationaal recht de inning van
diasporabelasting onder dwang of intimidatie niet is toegestaan. Biedt dit
voldoende juridische basis om de diasporabelasting in zijn geheel te
verbieden? Zo nee, wat is er qua wetgeving voor nodig dit alsnog te
realiseren en is het kabinet bereid hier vervolg aan te geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

5

Antwoord: De inning van diasporabelasting is toegestaan, maar
niet als dit plaatsvindt onder dwang of door middel van intimidatie, afpersing en dergelijke. Indien de rechter strafbare
handelingen bij de inning van de belasting bewezen acht, kan hij
de dader een sanctie opleggen. Voor een algeheel verbod is
nieuwe wetgeving nodig. Het is zeer de vraag of dergelijke
wetgeving zodanig kan worden vormgegeven, dat daardoor niet
de rechten worden beperkt van andere landen die in Nederland
op een aanvaardbare en transparante wijze belasting heffen van
hun onderdanen.
De leden van de SP-fractie constateren dat volgens het onderzoek de mate
van politieke belangstelling van invloed is op de werkwijze rondom de
diasporabelasting in het betreffende land. Kan geconcludeerd worden dat
hoe dichter de politiek erop zit, des te minder het voorkomt? Hoe doet
Nederland het in vergelijking met de overige onderzochte landen? Welke
lessen trekt het kabinet hieruit voor het eigen beleid? Geeft deze internationale vergelijking nog aanleiding voor de betreffende landen om de
samenwerking in de strijd tegen de lange arm van Eritrea te intensiveren?
Antwoord: Uit de studie kan niet worden geconcludeerd dat de
problematiek minder voorkomt wanneer «de politiek er dichter
op zit», en ook niet hoe Nederland het doet in vergelijking met de
andere landen. De studie is tot dusver geen aanleiding voor de
betreffende landen om de samenwerking in de strijd tegen de
lange arm van Eritrea op te voeren. Eerder komt uit de reactie
van de andere landen een beeld naar voren dat de inning van de
belasting er weliswaar gevoelig ligt, maar dat men de kwestie
niet op de spits wil drijven. Men lijkt meer geïnteresseerd in een
gebalanceerde benadering van Eritrea om in dialoog ook te
spreken over het verbeteren van de mensenrechten, de economische situatie en de regionale problematiek in de Hoorn van
Afrika. In dit verband kan eraan herinnerd worden dat Nederland
de studie zelfstandig heeft laten uitvoeren, omdat voor een
gezamenlijk onderzoek in Europees verband te weinig animo
bestond.
De leden van de SP-fractie lezen dat belastingbetaling wordt
afgedwongen door het weigeren van met name consulaire diensten.
Welke mogelijkheden ziet het kabinet om ervoor te zorgen dat Nederlanders van Eritrese afkomst minder afhankelijk worden van Eritrese
ambassades voor consulaire diensten? Erkent het kabinet dat dit het
Eritrese regime een belangrijk middel voor het onderdrukken uit handen
zal nemen?
Antwoord: Nederland heeft geen bevoegdheden of middelen om
Eritrese vereisten voor Eritrese consulaire dienstverlening te
wijzigen. Een eventuele versoepeling of vrijstelling door
Nederland van bijvoorbeeld de vereisten ten aanzien van de
legalisatie van bepaalde Eritrese documenten is in beginsel
mogelijk. Echter, dit raakt aan de bevoegdheden van een groot
aantal verschillende overheden en andere publieke en private
entiteiten die deze documenten verlangen, zoals gemeenten en
onderwijsinstellingen. Het is moeilijk te beoordelen of een
versoepeling van Nederlandse legalisatie-vereisten Eritrea een
middel voor het onderdrukken uit handen zou nemen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
aanbevelingen van het DSP-rapport «The 2% Taks for Eritreans in the
diaspora». De DSP-groep stelt onder andere dat «vanwege de afwezigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

6

van een geldige Grondwet en een legitieme wetgevende macht in Eritrea
er geen juridische basis is voor de heffing van de diasporabelasting».
Deelt het kabinet deze conclusie? Waarom wel of waarom niet?
Antwoord: Het kabinet deelt die conclusie niet op voorhand. Een
land mag zelf bepalen hoe het zijn wetgevingsproces inricht. Het
internationaal recht bevat daartoe geen voorschriften. Ondanks
het feit dat er vanuit Nederlands perspectief kritiek is op een
bepaalde wijze van wetgeven, kan die wetgeving in het betreffende land wel degelijk rechtmatig zijn.
De leden van D66-fractie lezen in het genoemde rapport dat (nog steeds)
sprake is van het innen van diasporabelasting door de Eritrese autoriteiten
onder dwang en intimidatie in Nederland, en de negatieve gevolgen voor
de integratie van deze bevolkingsgroep in Nederland, door de sterke
greep die de Eritrese autoriteiten op de Eritrese diaspora behoudt. Dit
lazen de aan het woord zijnde leden ook al in een eerder rapport van de
DSP-groep, uit 2016. Naar aanleiding van dit eerdere rapport nam het
kabinet al enkele maatregelen, beschreven in de kabinetsbrief van
15 december 2016, waaronder het stimuleren van Eritreeërs in Nederland
om aangifte te doen. Is het aantal aangiftes sindsdien gestegen? Zo ja, op
welke wijze heeft de politie hier gevolg aan gegeven?
Antwoord: Er is bij de politie een aantal meldingen binnengekomen, waarbij in een aantal gevallen ook aangifte is
opgenomen. De opvolging van de aangifte wordt mede bepaald
door (het type) opsporingsindicatie. Na het doorzenden van een
zaak door de politie oordeelt het Openbaar Ministerie of er
voldoende basis is om over te gaan tot vervolging. Gevallen
waarin van een melding geen aangifte kan worden opgenomen
omdat de melding geen strafbaar feit bevat, worden net als
aangiftes wel door de politie gebruikt voor het doen van haar
analyses.
Kan het kabinet in deze context toelichten hoe «alertheid en bewustzijn bij
de politie» bevorderd wordt op het moment dat Eritreeërs aangifte doen
of signalen melden? Op welke wijze wordt hier binnen het politiekorps
aandacht aan gegeven?
Antwoord: Er is een handelingskader ontwikkeld om politiemedewerkers nader te informeren en bewust te maken over de
problematiek binnen de Eritrese gemeenschap. Dit handelingskader bevat achtergrondinformatie over de Hoorn van Afrika,
toegespitst op Eritrea en het debat in Nederland hierover.
Daarnaast zijn er tips over hoe men kan handelen wanneer een
Eritreeër aangifte wil doen.
In dit verband lezen de leden van de D66-fractie dat sinds 16 oktober 2016
vordering van diasporabelasting door Eritrea verboden is wanneer deze
gepaard gaat met fraude, dwang, afpersing en andere strafbare feiten
(Stcrt. 2016, nr. 58321). Het Openbaar Ministerie kan sindsdien overgaan
tot vervolging naar aanleiding van dit strafbare feit. Hoe vaak heeft het
OM naar aanleiding hiervan vervolging ingesteld?
Antwoord: De genoemde wijziging van de Sanctieregeling Eritrea
2011 introduceert een reeks strafbare gedragingen op basis
waarvan het Openbaar Ministerie (OM) tot vervolging kan
overgaan. Het OM doet dat op basis van de bijbehorende wetsartikelen uit het Wetboek van Strafrecht. De afkomst van de
aangever wordt niet geregistreerd. Als gevolg hiervan is er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

7

centrale registratie van zaken inzake de vervolging voor het op
een verboden manier vorderen van diasporabelasting door Eritrea
en is door het OM geen overzicht te geven van hoe vaak er
vervolging is ingesteld.
Ten slotte lezen de aan het woord zijnde leden dat de vordering van
diasporabelasting door Eritrea tevens verboden is wanneer de geïnde
belasting wordt gebruikt voor specifieke militaire doeleinden1. Heeft het
kabinet er enig zicht op of dit plaatsvindt? Op welke wijze wordt hier
onderzoek naar gedaan? Hoe vaak is naar aanleiding hiervan overgegaan
tot vervolging door het OM?
Antwoord: Onderzoek naar dergelijke verboden uitgaven wordt
uitgevoerd door de Somalia & Eritrea Monitoring Group (SEMG)
van de VN Veiligheidsraad. Het is bijzonder moeilijk gebleken om
hard bewijs voor illegale bestedingen met diasporabelastinggeld
te vergaren, onder meer omdat Eritrea de SEMG geen toegang
verleent tot het land. Het kabinet heeft er geen zicht op of de in
Nederland geïnde diasporabelasting op verboden wijze wordt
aangewend. Het Openbaar Ministerie maakt een zelfstandige
afweging of hier wel of geen onderzoek naar wordt gedaan.
De VN-appreciatie van de diasporabelasting
De Somalia-Eritrea Monitoring Group (SEMG) doet geen uitspraken over
de juridische basis van de diasporabelasting, zo lezen de leden van de
VVD-fractie. Echter adviseerde de SEMG de VN-lidstaten in 2013 reeds om
via de eigen nationale politiediensten de inning een halt toe te roepen.
Welke ruimte ziet het kabinet om hier ook daadwerkelijk invulling aan te
geven?
Antwoord: Daartoe ziet het kabinet weinig ruimte omdat de
inning van de belasting niet onrechtmatig is, mits deze niet
gepaard gaat met bedreiging, afpersing en dergelijke. Indien hier
wel sprake van is kan er aangifte worden gedaan.
Is het kabinet het niet met de leden van de VVD-fractie eens dat het «aan
de kaak blijven stellen» van de onwenselijkheid van de belasting, gezien
het effect op de Eritrese diaspora evenals de Nederlandse samenleving,
niet voldoende is? Ondanks het feit dat het genoemde voorbeeld van
Canada – waarna na ingrijpen van de overheid op de personeelscapaciteit
van de ambassade de inning van de belasting in verborgenheid werd
voortgezet – dit geen reden mag zijn om af te zien van ingrijpen?
Antwoord: Het kabinet blijft Eritrea hierop aanspreken, ook in
Europees verband. Het kabinet zet zich daarnaast ook op andere
manieren in om de wijze van inning van de diasporabelasting aan
te pakken, onder andere door de aangiftebereidheid in de Eritrese
gemeenschap te vergroten. Een verbod op belastinginning door
buitenlandse mogendheden in Nederland zou een wettelijke
maatregel vereisen. Het beperken van de capaciteit van de
Eritrese ambassade kan leiden tot voortzetting van de belastinginning op meer heimelijke manieren, zoals het voorbeeld van
de Eritrese gemeenschap in Canada toont. Het voortdurend aan
de kaak stellen van de belastinginning, ook in internationaal
verband, is volgens het kabinet op termijn wel degelijk effectief,
omdat het de Eritrese autoriteiten voortdurend dwingt de praktijk

1

Kamerstuk 22 831, nr. 125.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

8

van de belastinginning toe te lichten. Ook wordt het als steun in
de rug ervaren door progressieve krachten binnen de diaspora.
Wat is er volgens het kabinet nodig, naast de reeds genomen maatregelen, nationaal of in internationaal verband, om de inning van de
diasporabelasting definitief een halt toe te roepen?
Antwoord: Er bestaat geen algemeen geldend internationaal
belastingrecht dat belastingheffing door staten op hun onderdanen in het buitenland verbiedt. Veel staten hebben onderling
belastingverdragen afgesloten, waarin de wederzijdse heffing van
belasting op onderdanen geregeld wordt. Tussen Nederland en
Eritrea geldt echter geen belastingverdrag. Daarom wordt de
handelingsvrijheid van Eritrea in nationaal verband bepaald door
bestaande Nederlandse wetgeving, bijvoorbeeld het strafrecht,
dat onder meer dwang, afpersing en intimidatie verbiedt.
Overweegt het kabinet maatregelen, in voorbereiding op het lidmaatschap
van de VN Veiligheidsraad, ter uitvoering van de resoluties die de
internationale gemeenschap oproepen tot het stopzetten van de heffing
en inning van de diasporabelasting door Eritrea in de lidstaten?
Antwoord: Zowel de heffing als de inning van diasporabelasting
zijn niet onrechtmatig (mits niet onder druk of dwang) en
maatregelen om in beginsel legale activiteiten te verbieden zijn
binnen VN-kader tot mislukken gedoemd. Het kabinet zal er
echter naar streven de bestaande oproepen in nieuwe Eritrearesoluties te herhalen en indien mogelijk aan te scherpen. Op
23 juni jongstleden slaagde Nederland er reeds in om in de
Eritrea-resolutie van de VN-mensenrechtenraad een stevige
paragraaf te doen opnemen waarin de Eritrese regering wordt
opgeroepen om af te zien van het gebruik van dreigementen,
afpersing en andere illegale methoden bij het innen van de
diasporabelasting.
Is het kabinet bereid, ondanks het ontbrekende gevoel van urgentie en
prioriteit onder de relevante EU-lidstaten, dit onderwerp actief te blijven
agenderen? Temeer gezien de bevindingen van onderhavig onderzoeksrapport.
Antwoord: De EU-lidstaten zijn zich zeer bewust van de hoge
prioriteit die dit onderwerp binnen Nederland geniet. Het kabinet
heeft dit nog eens onderstreept bij de aanbieding van het
DSP-rapport in alle EU-hoofdsteden. Diverse lidstaten worstelen
met het probleem van deze belasting maar leggen in hun
bilaterale relatie met Eritrea andere beleidsaccenten, bijvoorbeeld
het aanpakken van grondoorzaken van migratie, of verbetering
van de mensenrechten. Nederland zal binnen de Europese Unie
streven naar een effectief Europees Eritrea-beleid dat zowel recht
doet aan onze zorgen ten aanzien van de diasporabelasting, als
aan de zorgen van andere lidstaten ten aanzien van andere
thema’s die in de relatie met Eritrea een rol spelen.
De leden van de SP-fractie merken op dat resolutie 2023 (2011) van de VN
Veiligheidsraad lidstaten gebiedt om alle personen ter verantwoording te
roepen die zich schuldig maken aan het gebruik van afpersing en andere
illegale methoden bij de inning van de diasporabelasting. Hoe vaak en op
welke wijze heeft het kabinet hier uitvoering aan gegeven? Wat was
hiervan het resultaat en wat zijn mogelijke vervolgstappen indien het
gewenste resultaat uitblijft?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

9

Antwoord: Het Openbaar Ministerie (OM) kan tot vervolging
overgaan op basis van verschillende wetsartikelen uit het
Wetboek van Strafrecht. Zoals hierboven is aangegeven is er geen
centrale registratie van zaken inzake de vervolging voor het op
een verboden manier vorderen van diasporabelasting door
Eritrea. Derhalve kan het OM geen overzicht verstrekken van het
aantal malen dat vervolging is ingesteld.
Hoe geven de andere onderzochte landen invulling aan de betreffende
VN-resolutie? Kunnen hier uit lessen worden getrokken?
Antwoord: In het DSP-rapport wordt een aantal gevallen
genoemd van landen die op concrete wijze hebben getracht de
Eritrese diasporabelasting aan te pakken. In Canada werd een
Eritrese diplomaat betrokken bij de belastingheffing persona non
grata verklaard. In Noorwegen werd het een informeel Eritrees
kantoor, dat onterecht opereerde als een diplomatieke missie,
verboden zich als zodanig te afficheren en moest het zijn
betrokkenheid bij belastinginning staken. In Zweden werd een
Eritrese diplomaat het land uitgezet op beschuldiging van
spionage en afpersing van de diaspora. Dit zijn de enige bekende
voorbeelden waarbij landen direct zijn opgetreden tegen de
diasporabelastinginning. Het is mogelijk dat elders nog een enkel
ander voorbeeld valt te achterhalen, maar het schaarse aantal
tekent de moeilijkheden die VN-lidstaten ondervinden. Er werden
in Nederland nog geen personen ter verantwoording geroepen die
zich schuldig hadden gemaakt aan strafbare feiten bij de inning
van de diasporabelasting, omdat de Nederlandse rechter nog
nooit schuld aan deze vergrijpen bewezen heeft geacht. Wel
werden Eritrese diplomaten meerdere malen op het Ministerie
van Buitenlandse Zaken ontboden en werd hen het ongenoegen
van het kabinet over de wijze van de belastingheffing overgebracht.
Maatschappelijke gevolgen van de Eritrese diasporabelasting in
Nederland
Het kan wat de leden van de VVD-fractie betreft niet zo zijn dat Eritreeërs
die stellen te vluchten voor het Eritrese regime, in Nederland voor
datzelfde regime niet veilig zijn. Daarmee zijn de leden het eens met de
stellingname van het kabinet dat het onacceptabel is dat zij middels de
heffing en inning van de 2% diasporabelasting niet los kunnen komen van
bovengenoemd regime. Uit angst voor gevolgen in Nederland, uit angst
voor gevolgen voor familieleden in Eritrea of uit angst voor ontzegging
van consulaire diensten. Daarnaast heeft wat de leden van de VVD-fractie
betreft deze diaspora belasting niet alleen een te groot aandeel in het
gebrek aan integratie en participatie van Eritreeërs in Nederland, het is
ook onbestaanbaar gezien bovenstaande dat Nederlands belastinggeld via
een omweg terechtkomt bij de Eritrese regering. Is het kabinet het eens
met de leden van de VVD-fractie dat gezien het grote aandeel van
Eritreeërs die in Nederland een beroep doen op de bijstand, het onwenselijk is dat dit geld terecht komt bij een regime waarvoor mensen op de
vlucht slaan?
Antwoord: Het is inderdaad onwenselijk dat een deel van het
inkomen van Eritreeërs in Nederland terecht komt bij het Eritrese
regime. Zoals eerder is aangegeven (brief van 15 december 2016,
Kamerstuk 22 831, nr. 125), zijn sociale uitkeringen vrij
besteedbaar en is een wettelijk verbod om bepaalde uitgaven met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

10

sociale uitkeringen te verrichten juridisch niet mogelijk en
houdbaar. Dit geldt ook voor inkomen uit arbeid.
Welke acties is het kabinet voornemens te nemen ter voorkoming van het
feit dat in ieder geval geen Nederlands belastinggeld wordt doorgesluisd?
Uiteraard met als uiteindelijke inzet dat er in zijn geheel geen belasting
meer wordt geheven binnen de Eritrese diaspora in Nederland.
Antwoord: Op het moment dat een uitkeringsgerechtigde zijn
toelage ontvangt kan niet langer worden gesproken van belastinggeld, maar betreft dit het inkomen van betrokkene. Hij/zij kan
dat inkomen vervolgens vrij besteden. In EU-kader heeft het
kabinet voortdurend geëist dat EU-fondsen bestemd voor Eritrea
nooit bij de Eritrese overheid terecht mogen komen, en op
Nederlands verzoek heeft de Europese Commissie inderdaad
bevestigd dat directe steun aan de Eritrese overheid niet aan de
orde is. Zie de Eritrea-brief van 30 juni 2016 (Kamerstuk 22 831,
nr. 108).
De leden van de SP-fractie begrijpen uit het onderzoek dat de combinatie
van de diasporabelasting, de hoge bijstandsafhankelijkheid en eventuele
overige afdrachten de financiële positie van Nederlanders met een
Eritrese achtergrond ernstig kan benadelen en daarmee ook de participatie in de samenleving. De leden vragen het kabinet welke «overige
afdrachten» hiermee worden bedoeld. Tot welk percentage van het
inkomen kunnen de diasporabelasting en overige afdrachten samen
oplopen? Kan het kabinet hier de Kamer een overzicht van doen
toekomen?
Antwoord: In de brief van 18 september 2017 (Kamerstuk 22 831,
nr. 130, voetnoot 13) worden deze «overige afdrachten»
genoemd: het gaat om «vrijwillige» bijdragen op feesten en
festivals, inzamelingen door de kerk, wervingen voor specifieke
projecten in Eritrea (die soms niet blijken te bestaan), et cetera.
Gezien de geslotenheid van de gemeenschap en de ondoorzichtige wijze waarop het geld wordt opgehaald is het voor het
kabinet niet mogelijk om tot een totaalbeeld van deze overige
afdrachten te komen.
Reactie van het kabinet en (voor)genomen maatregelen
De leden van de SP-fractie merken op dat het kabinet diverse maatregelen
heeft getroffen dan wel voorgenomen is te gaan treffen, om de diasporabelasting aan te pakken. Recente voorvallen zorgen er echter voor dat de
leden twijfelen of deze maatregelen afdoende zijn. De leden doelen hierbij
op de voorgenomen bijeenkomsten in Veldhoven en Rijswijk eerder dit
jaar. Alhoewel ook het onderhavige onderzoek andermaal aantoont dat
culturele evenementen door het regime worden misbruikt om belasting te
innen en dat vooraf bekend was dat er hooggeplaatste personen van het
Eritrese regime aanwezig zouden zijn, was het aanvankelijk niet mogelijk
de bijeenkomsten te verbieden. Kan het kabinet uitleggen waarom
ondanks dat het innen van diasporabelasting onder dwang verboden is,
het niet mogelijk is bijeenkomsten die juist dit doel dienen, te verbieden?
Antwoord: Voorop staat dat ingevolge het recht op vrijheid van
vergadering en betoging (artikel 9 Grondwet) een censuurverbod
geldt: een vergadering of betoging mag niet voorafgaand
vanwege de inhoud ervan worden verboden, ook niet als deze
inhoud onwenselijk is. De Wet openbare manifestaties biedt
burgemeesters de mogelijkheid om openbare manifestaties te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

11

beëindigen of te verbieden als zo’n manifestatie naar
verwachting zal leiden tot wanordelijkheden, belemmeringen
voor het verkeer of gezondheidsrisico’s. Zolang er geen aanwijzingen zijn dat daarvan sprake zal zijn, biedt de Wet openbare
manifestaties niet de mogelijkheid op voorhand dergelijke
bijeenkomsten te verbieden.
De bijeenkomst in Veldhoven werd uiteindelijk verboden door de
burgemeester omwille van de openbare orde en veiligheid. Onterecht
bleek uit een uitspraak van een onafhankelijke bezwarencommissie. De
leden van de SP-fractie vragen het kabinet naar haar reactie op deze
uitspraak. Hebben de bezwaarmakers inmiddels ook de gang naar de
rechter gemaakt? Zo ja, wanneer verwacht men de uitspraak? Wat zullen
de gevolgen zijn wanneer ook een rechter zich uitspreekt tegen het op
deze grond verbieden van dergelijke bijeenkomsten? Welke instrumenten
zijn er dan nog wel?
Antwoord: Het kabinet heeft kennisgenomen van de inhoud van
het advies van de bezwaarschriftencommissie van de gemeente
Veldhoven over de toepassing van het noodbevel van de burgemeester. De burgemeester heeft nadien, op 19 september
jongstleden, besloten om – in afwijking van het advies van de
bezwarencommissie – het noodbevel in stand te laten om de
conferentie van het Young People’s Front for Democracy and
Justice (YPFDJ) in april 2017 geen doorgang te laten vinden. Er is
tegen dit besluit van de burgemeester beroep ingesteld. De
inschatting is dat in het voorjaar van 2018 een uitspraak in deze
zaak kan worden verwacht. Het kabinet acht het niet opportuun
vooruit te lopen op enigerlei uitspraak van de rechter.
Is het mogelijk om het onder dwang innen van belasting «op heterdaad»
te constateren en zo ja, hebben politie en OM hiervoor de kennis, kunde
en capaciteit?2
Antwoord: Net als in reguliere zaken is er voldoende bewijs nodig
om iemand als verdachte aan te kunnen merken voor het onder
dwang innen van belasting. Dat kan worden gevonden in een
aangifte, maar bijvoorbeeld ook in getuigenverklaringen of
technisch bewijs. Politie en het Openbaar Ministerie beschikken
over de daarvoor benodigde expertise en opsporingsmiddelen.
Volgens de leden van de D66-fractie is het van belang het vertrouwen van
de Eritrese gemeenschap in de Nederlandse overheid te vergroten. Het is
immers niet onbegrijpelijk dat deze migranten, die gevlucht zijn voor het
regime in hun thuisland, van nature weinig vertrouwen in autoriteiten
stellen. Het is juist daarom van belang dat zij overtuigd worden van
vertrouwen in de Nederlandse overheid en politie en derhalve aangifte
durven te doen. Op welke wijze zet de Nederlandse overheid zich in om dit
vertrouwen te versterken? In hoeverre komt dit aan bod in de opgestelde
Handreiking3, waarin aanknopingspunten staan voor Gemeenten om de
Eritrese gemeenschap te helpen met integreren? Welke verbeteringen zijn
zichtbaar naar aanleiding van het gebruik van de Handreiking?
Antwoord: De Handreiking voorziet in de behoefte om het
vertrouwen in overheidsinstanties te vergroten en doet daarvoor
2

Bericht Omroep Brabant, «Verbod van Eritrese bijeenkomst na rellen was niet terecht», d.d.
21 september 2017.
3
https://www.kis.nl/publicatie/handreiking-voor-ondersteuning-van-eritrese-nieuwkomers-bijhun-integratie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

12

enkele voorstellen. Zo wordt aanbevolen om Eritreeërs die al
langer in Nederland zijn in te zetten als culturele bruggenbouwers tussen instanties, hulpverleners en Eritrese statushouders. Deze bruggenbouwers hebben inzicht in de wensen en
behoeften van de gemeenschap. Ook kunnen zij helpen complexe
informatie begrijpelijk te maken en taboes te doorbreken door uit
te gaan van de eigen leefwereld en vertrouwde referentiekaders.
Daarnaast wordt in de Handreiking gewezen op het belang van
goede signalering van de omvang van de invloed van de Eritrese
regering in Nederland. De mogelijkheden om in te grijpen zijn
afhankelijk van concrete aangiftes en daarom wordt aanbevolen
om bij het opvangen van deze signalen de aangiftebereidheid te
stimuleren.
De impact van de aanbevelingen van de Handreiking is sinds
diens publicatie niet gemonitord. Wel is na een eerdere oproep
van de Eritrean Community Holland (ECHO) door diverse Eritrese
statushouders een melding gedaan bij de politie over bedreiging
of intimidatie door de Eritrese regering via hieraan gelieerde
instanties en organisaties in Nederland.
Tegelijkertijd vragen de aan het woord zijnde leden zich af waarom wordt
afgezien van een Centraal Meldpunt voor Eritreeërs om problematiek
rondom dwangmatige belastinginning te kunnen melden. De leden
ondersteunen de oproep om de aangiftes te verhogen, maar kunnen zich
voorstellen dat voor deze specifieke bevolkingsgroep de mogelijkheid om
dergelijke problemen anoniem te kunnen melden belangrijk is. Ook het
DSP-rapport beveelt dit aan. Waarom ziet het kabinet een Centraal
Meldpunt dan toch als geen toevoeging op bestaande maatregelen?
Antwoord: De aanpak richt zich op het verhogen van de aangiftebereidheid onder Eritreeërs. In plaats van een nieuw meldpunt in
het leven te roepen zetten de Ministeries van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en van Justitie en Veiligheid in op het wijzen op
de mogelijkheden rondom de gang naar de politie. De
Expertise-unit Sociale Stabiliteit zet hiervoor haar eigen netwerk
in de Eritrese gemeenschap in. Daarnaast worden de relevante
partners (gemeenten, de Vereniging Nederlandse Gemeenten,
zorginstanties en sleutelfiguren uit de gemeenschap) bijeengebracht in regionale bijeenkomsten waarvan de eerste eind 2017
zal plaatsvinden. Middels deze contacten met de Eritrese gemeenschap komen ook niet-strafrechtelijke zaken in beeld. Ook de
onlangs gepubliceerde Handreiking voor Eritreeërs wijst gemeenteambtenaren en andere professionals op het belang van het
doen van aangifte bij onregelmatigheden.
De leden van de D66-fractie hebben ten slotte vragen over de diplomatieke inspanningen rondom het tegengaan van het innen van Eritrese
diasporabelasting onder dwang. De leden zijn op de hoogte van de
dubieuze rol die de Eritrese ambassade hierin speelt. De aan het woord
zijnde leden lazen in de kabinetsbrief van 15 december 2016 (Kamerstuk
22 831, nr. 125) dat Minister Koenders de zorgen zoals verwoord in de
motie Azmani/Sjoerdsma (Kamerstuk 22 831, nr. 109) aan zijn Eritrese
ambtsgenoot heeft overgebracht «en hem onder meer verzocht de heffing
van de diasporabelasting in Nederland een halt toe te roepen». Minister
Saleh nam hier volgens het kabinet goede nota van. Kan het kabinet
toelichten hoe hieraan vervolg is gegeven?
Antwoord: Hoe Minister Saleh vervolg heeft gegeven aan de
zorgen die Minister Koenders overbracht, is niet bekend. Gebruikelijk is dat een Minister een dergelijke boodschap doorgeeft aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

13

zijn regering en aangenomen mag worden dat ook Minister Saleh
dat heeft gedaan.
De leden van de D66-fractie hebben na het lezen van beide DSP-rapporten
de indruk dat de onwenselijke praktijken rondom het innen van diasporabelasting door Eritrese autoriteiten onder dwang nog niet afgenomen zijn.
Is het kabinet dit met de leden van de D66-fractie eens?
Antwoord: Er zijn geen aanwijzingen dat de onwenselijke
praktijken zijn toe- dan wel afgenomen. Zoals eerder betoogd, is
het niet de insteek van het DSP-rapport daar getalsmatig
onderbouwde uitspraken over te doen. Wel is duidelijk dat de
inning van de diasporabelasting in Nederland blijft plaatsvinden,
ook op ongewenste wijzen.
Kan het kabinet aan de hand van het toe- of afgenomen aantal aangiftes
en beide DSP-onderzoeken onderbouwen waarom wel of waarom niet?
Antwoord: Omdat er geen centrale registratie is van zaken inzake
het op een verboden manier vorderen van diasporabelasting door
Eritrea, kan niet worden onderbouwd of het aantal zaken is toeof afgenomen.
Indien dit niet het geval is, oftewel deze onwenselijke praktijken rondom
de belastingheffing door de Eritrese autoriteiten nog steeds gaande zijn,
hoe is het kabinet van plan de aangenomen motie-Azmani-Sjoerdsma
(Kamerstuk 22 831, nr. 109) uit te voeren? Is het kabinet het in deze
context met de genoemde leden eens dat aangezien deze motie meer dan
een jaar geleden is aangenomen, de Eritrese autoriteiten voldoende tijd
hebben gehad hun praktijken stop te zetten, zoals door Minister Koenders
aan Minister Saleh is gevraagd?
Antwoord: Motie 109 verzocht de regering de zaakgelastigde te
ontbieden om deze belastingheffing en de misstanden
daaromheen een halt toe te roepen en als resultaat uitblijft de
ambassade te sluiten. Het eerste deel van deze motie is reeds
geruime tijd geleden uitgevoerd (zie de brief van 15 december
2016, Kamerstuk 22 831, nr. 125).
Het kabinet meent dat er onvoldoende redenen zijn om tot
sluiting van de ambassade over te gaan. Nog steeds zijn geen
strafbare praktijken door de ambassade of door ambassadepersoneel door een rechter vastgesteld. Daarnaast zal de sluiting van
de ambassade naar de stellige overtuiging van het kabinet niet
doelmatig zijn, omdat Eritrea de inning van de diasporabelasting
naar alle waarschijnlijkheid vanuit alternatieve locaties zal
voortzetten. Ook zijn er andere belangen waarvoor een diplomatiek communicatiekanaal tussen Nederland en Eritrea gewenst
blijft, bijvoorbeeld over de onderwerpen migratie en mensenrechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 831, nr. 131

14