Datum
3 maart 2021

Opdrachtgever
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Contact
Maxime Dekkers (m.dekkers@aef.nl)
Maaike Jongerius (maaike.jongerius@significant.nl)
Tom Gommans (tom.gommans@rebelgroup.com)

Referentie
GV581/rapportage

Inhoud
Samenvatting

5

1 Inleiding

8

1.1
1.2
1.3
1.4

Aanleiding ........................................................................................................................... 8
Onderzoeksvragen .............................................................................................................. 9
Aanpak............................................................................................................................... 10
Leeswijzer ........................................................................................................................... 11

2 Wat is MDT?
2.1
2.2
2.3

De ambities van MDT ........................................................................................................ 12
De praktische en unieke invulling van MDT ..................................................................... 13
De acht varianten van MDT ............................................................................................... 14

3 De impact van corona op MDT
3.1
3.2
3.3
3.4

42

Geografische spreiding MDT ............................................................................................. 42
De ontwikkeling van een divers aanbod .......................................................................... 44
Het bereik van een diverse doelgroep .............................................................................. 45
Conclusies ......................................................................................................................... 49

7 MDT als duurzaam samenwerkingsverband
7.1
7.2
7.3
7.4

32

Waardering van MDT ......................................................................................................... 33
Iets doen voor een ander of de samenleving ................................................................... 34
(Talent)Ontwikkeling ........................................................................................................ 37
Ontmoeting ....................................................................................................................... 39
Conclusies ......................................................................................................................... 41

6 MDT als landelijk dekkend netwerk
6.1
6.2
6.3
6.4

25

Ontwikkeling van aantal MDT-projecten ......................................................................... 26
Ontwikkeling van het aantal deelnemende jongeren ..................................................... 27
Conclusies ......................................................................................................................... 31

5 De ervaring van jongeren
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5

18

Effect van corona op reguliere MDT-projecten ................................................................ 18
Extra impulsen van MDT in coronatijd ............................................................................. 20
Drijvende en remmende krachten als gevolg van de coronacrisis .................................. 22
Wat leren we van MDT in coronatijd? ............................................................................... 23

4 De groei van MDT
4.1
4.2
4.3

12

50

Samenwerking tussen MDT- organisaties ........................................................................ 51
Inzicht in de gastorganisaties ........................................................................................... 54
Samenwerking met externe partijen ................................................................................ 57
Duurzame financiering MDT ............................................................................................. 59

3

7.5

Conclusies ......................................................................................................................... 59

8 Perspectief vanuit het veld: de (potentiële) waarde van MDT
8.1
8.2
8.3
8.4
8.5

61

Voor onderwijsinstellingen ............................................................................................... 61
Voor gemeenten ................................................................................................................ 68
Organisaties die vrijwillige inzet vragen/aanbieden ....................................................... 71
Werkgevers ........................................................................................................................ 73
Conclusies ......................................................................................................................... 78

9 Conclusies en aanbevelingen

79

9.1
In welke mate schaalt MDT op naar een landelijk dekkend netwerk en in hoeverre lukt
het MDT duurzaam te borgen? .................................................................................................... 79
9.2
Hoe waarderen jongeren hun deelname aan MDT? ........................................................ 82
9.3
Wat is de (potentiële) waarde van MDT voor onderwijsinstellingen, werkgevers,
vrijwillige inzet en gemeenten? ................................................................................................... 83

Bijlage: interviewpartners

85

Bijlage: begrippenlijst

86

4

Samenvatting
Deze rapportage beschrijft de ontwikkeling van MDT sinds de start in 2018. Dat doen we door
naar de ontwikkeling van MDT vanuit verschillende perspectieven te kijken en MDT te
verhouden tot de ambities die landelijk zijn gesteld. Doordat 2020 sterk gekleurd is door de
effecten van het coronavirus staan we allereerst stil bij hoe het coronavirus MDT geraakt
heeft. Vervolgens beschrijven we:
- in hoeverre MDT haar opschalingsambities heeft gerealiseerd;
- hoe deelnemende jongeren MDT ervaren;
- in welke mate MDT toewerkt naar een landelijk dekkend netwerk;
- in welke mate MDT zich duurzaam borgt; en
- welke waarde MDT (potentieel) toevoegt voor verschillende partijen in het veld rondom
MDT.
Hieronder hebben we de belangrijkste bevindingen en daaruit voortvloeiende conclusies en
aanbevelingen samengevat.
MDT gaat door in Coronatijd
We zien dat MDT flexibel is en goed ingezet heeft op de coronacrisis die Nederland sinds
maart 2020 in haar greep heeft. MDT heeft (deels) doorgang kunnen vinden, doordat MDTorganisaties zich snel aanpasten aan de nieuwe (corona) situatie. MDT-projecten bogen snel
hun reguliere programma om naar een ‘coronaproof’ programma, met als positief gevolg dat
MDT-organisaties een kwalitatief goed online aanbod ontwikkelden. Bovendien toonde MDT
een nieuwe kant waaruit blijkt dat MDT in staat is om snel en daadkrachtig te anticiperen op
maatschappelijke vraagstukken. Tijdens de coronacrisis zijn onder de vleugels van MDT twee
bewegingen ontstaan: de #OokditisMDT initiatieven en het programma Jeugd Aan Zet laten
zien dat de opgebouwde MDT-infrastructuur jongeren en het veld een platform biedt om
vanuit gedeelde urgentie te verbinden en tot nieuwe initiatieven te komen.
MDT blijft groeien, maar de beoogde opschaling verschuift van 2020 naar 2021
Ondanks de uitbraak van het coronavirus is het aantal jongeren dat MDT doet of heeft gedaan
gegroeid. Sinds eind 2018 is het totaal aantal jongeren (cumulatief) het streefgetal van 20.000
gepasseerd. Het aantal actieve jongeren1 binnen MDT is echter niet gegroeid. Dit is te
verklaren door het aflopen van de eerste subsidieronde (als grote toeleverancier van
jongeren, hoewel toen nog geen eisen werden gesteld aan het minimum aantal uur) en het
feit dat de MDT-organisaties in de vierde subsidieronde zich nog in de startfase bevinden. Wij
verwachten dat het aantal actieve jongeren binnen MDT zal groeien in 2021 wanneer deze
MDT-organisaties uit de startblokken zijn gekomen en wanneer subsidieronde 4b actief start.
De eerste en vierde subsidieronde (met beide een hoge wervingskracht) kennen een brede
focus qua doelgroepen. De tweede en derde subsidieronde kennen een meer specifieke focus
op een (mix van) doelgroep(en). Daar is bewust voor gekozen, maar het leidt tot grotere
uitdagingen in wervingskracht dan vooraf verwacht.
Jongeren waarderen MDT constant positief, ondanks dat de ervaren druk toeneemt
MDT heeft zich over de afgelopen twee jaar bewezen als traject waar het merendeel van de
jongeren een positieve ervaring mee heeft. De continue positieve en zelfs licht stijgende trend
in de beoordeling van de jongeren spreekt hiervan. Een andere indicator is dat ca. 10% van de
jongeren in grote of zeer grote mate betrokken blijft bij de organisatie na afronding van MDT.

1

Het aantal jongeren dat in de laatste 6 maanden is gestart

5

Ook in de mate waarin jongeren vinden dat zij de drie doelstellingen van MDT realiseren is een
positieve trend zichtbaar. Het grootste aandachtspunt bij de ervaring van jongeren is het feit
dat de ervaren druk het afgelopen half jaar is gestegen naar 14%. Met name prestatiedruk en
tijdsdruk zijn flink gestegen: respectievelijk van 3% naar 6% en van 6% naar 9%. Hoewel de
percentages nu nog relatief laag zijn, wordt het zorgwekkend als de stijgende lijn doorzet.
MDT werkt aan een landelijk dekkend aanbod
Het netwerk van MDT wordt steeds groter en werkt steeds beter samen. Hierdoor is MDT in
staat een grote diversiteit aan jongeren te bedienen; zowel qua leeftijd, als opleidingsniveau
en herkomst. Ook worden meer verschillende groepen jongeren in een minder kansrijke
positie bereikt. Daarnaast is de eerder geconstateerde ondervertegenwoordiging van
jongeren in het (voorbereidend) wetenschappelijk onderwijs afgenomen. Het verschil in
man/vrouw verhouding ten opzichte van de landelijke populatie is juist verder versterkt (meer
vrouwen dan mannen doen mee). Uit behoefteonderzoek naar MDT blijkt dat de interesse
voor deelname bij vrouwen ook bijna dubbel zo hoog is.
De MDT-activiteiten blijven ondanks uitbreiding van het netwerk geconcentreerd rondom de
vier grote steden en enkele steden in het midden van het land. Met name in Drenthe, Zeeland
en Zuid-Limburg blijft het aantal MDT-projecten achter ten opzichte van de rest van het land.
MDT ontwikkelt zich tot een duurzaam samenwerkingsverband
Zoals gezegd breidt het MDT-netwerk uit door een groei van organisaties waar jongeren (een
deel) van hun MDT-traject uitvoeren. Gastorganisaties zijn positief over hun ervaringen in
relatie tot de hoeveelheid tijd, geld en energie die het hen kost. Het netwerk werkt ook steeds
beter samen. Er is sprake van een groei van MDT-projecten die gezamenlijk zijn opgezet door
verschillende organisaties met elk een eigen rol in het project. Bovendien werken de partijen
die samen ingeschreven hebben in een subsidieronde doelmatiger en doeltreffender samen,
omdat zij elkaars krachten beter leren te benutten. Verder zien we dat er een behoefte
ontstaat aan regionale coördinatie op MDT. Om vraag en aanbod zo goed als mogelijk op
elkaar af te stemmen en zodoende zowel blinde vlekken in het aanbod als concurrentie te
voorkomen. In de praktijk zien we de eerste vormen van regionale coördinatie tussen MDTprojecten ontstaan, met name geïnitieerd door gemeenten uit de gemeentelijke
subsidieronde.
Op het gebied van samenwerken met het onderwijs en het bedrijfsleven valt nog winst te
behalen. In de praktijk zien we weinig groei in de samenwerking met het onderwijs en komen
samenwerkingen ad hoc en vooral op basis van persoonlijke relaties tot stand. Een meer
structurele samenwerking met het onderwijs zou MDT kunnen versterken. Ook de
samenwerking met het bedrijfsleven komt beperkt tot stand. Hoewel er vanuit MDT-projecten
verschillende relaties zijn met het bedrijfsleven vertaalt dit zich nog beperkt naar concrete
samenwerkingsvormen.
Wat betreft de duurzame financiering van MDT is er nog winst te behalen. Hoewel MDTprojecten voldoen aan de hoger geworden cofinancieringseisen, leidt dit niet zichtbaar tot
een (aanzienlijke) instroom van externe financiële middelen. De cofinanciering wordt voor ca.
twee derde in natura ingevuld door inzet voor eigen rekening te nemen. Cofinanciering door
inzet voor eigen rekening te nemen is in principe geen duurzaam model en vraagt om een
herijking van de subsidievoorwaarden.
Welke waarde voegt MDT (potentieel) toe voor partijen in het veld?
Om de uitbreiding van het MDT-netwerk en de duurzame borging van MDT te bevorderen,
spraken we partijen in het veld (onderwijsinstellingen, gemeenten, werkgevers en

6

organisaties die vrijwillige inzet vragen/aanbieden) over de (potentiële) waarde die MDT hen
kan bieden. Zij gaven aan dat het potentieel van MDT nu nog niet altijd benut wordt. Zo is
MDT bij sommige partijen nog beperkt bekend en zijn ook de successen van MDT nog niet
altijd zichtbaar in het veld. Wanneer (de waarde van) MDT meer zichtbaar is voor partijen,
zouden zij sneller geneigd zijn om aan te haken. Daarnaast is het nog niet voor alle partijen
mogelijk om goed aan te haken op MDT, omdat er nog maar een beperkt aanbod is in de
regio.
Om deze partijen goed aan te haken bij MDT, is het belangrijk inzicht te hebben wat het hén
oplevert. Zo is voor het onderwijs een belangrijke waarde dat MDT de leefwereld van jongeren
vergroot, terwijl werkgevers MDT als een mooie kans voor zichzelf zien om een
maatschappelijke bijdrage te leveren of om zichzelf als maatschappelijk betrokken te
profileren. Gemeenten zien juist veel waarde in MDT om hun beleidsdoelen te realiseren en
verschillende jongeren (en ook zeker jongeren in een minder kansrijke positie) meer kansen te
bieden. Deze waarden bieden ‘haakjes’ om een interessante propositie te formuleren richting
de verschillende partijen om mee te doen aan MDT.
We doen aanbevelingen aan programma MDT
Op basis van het onderzoek geven we een aantal adviezen aan het landelijk programma MDT.
Onderstaand hebben wij de belangrijkste genoemd:
- Ga door met het investeren in de naamsbekendheid van MDT onder jongeren en
potentiële samenwerkingspartners. Consequent gebruik van de merknaam MDT in
communicatie-uitingen door alle samenwerkingspartners van MDT-organisaties is
hierin belangrijk.
- Zet MDT in als vliegwiel op maatschappelijke vraagstukken door een aantal actuele
maatschappelijke vraagstukken te kiezen en daar actief op te profileren. Zo is MDT
relevant en herkenbaar voor organisaties die aan dezelfde doelen bijdragen.
- Organiseer onafhankelijke regievoering die MDT-organisaties helpen om in lokale en
regionale contexten vraag en aanbod op elkaar af te stemmen en elkaars krachten goed
te benutten.
- Creëer een prikkel voor een grotere financiële bijdrage van partijen buiten het Rijk.
Wij adviseren in volgende subsidierondes aanvullende eisen te stellen aan de mate
waarin de inschrijvende partijen zelf of via andere sponsoren financiële middelen
inbrengen.
- Blijf verder onderzoek doen naar de maatschappelijke impact van MDT als geheel
en naar de impact van de individuele MDT-projecten. De ontwikkeling van een uniforme
tool die te gebruiken is door alle MDT-organisaties is daarin helpend. Door de impact
inzichtelijk te maken, kan MDT een aantrekkelijke propositie maken voor potentiële
samenwerkingspartners, zoals het bedrijfsleven.
- Blijf de ervaren (tijds- en prestatie)druk die jongeren ervaren goed monitoren en
zoek naar achterliggende redenen. Zo kan er tijdig en adequaat geanticipeerd worden
wanneer de ervaren druk blijft stijgen.
- Blijf kwaliteit bevorderen en hiervoor geleerde lessen in het netwerk ontsluiten om
de kwaliteitsbeleving van jongeren hoog te houden. O.a. door het netwerk hierin te
blijven faciliteren en stimuleren, diepteonderzoek en het inzetten van accounthouders.
- Start snel en in co-creatie met het onderwijs een subsidieronde waarin ook
onderwijspartijen gestimuleerd worden om (duurzaam) aan te haken.
Onderwijspartijen hebben duidelijk voor ogen wat MDT het onderwijs te bieden heeft,
mits het goed ingebed is in het onderwijsstelsel. Andersom heeft het onderwijs MDT
eveneens veel te bieden als de voornaamste vindplek voor jongeren die deel willen
nemen aan MDT.

7

1 Inleiding
1.1 Aanleiding
De brede invoering van MDT gebeurt in drie fasen
In het regeerakkoord van kabinet Rutte III is Maatschappelijke Diensttijd (hierna: MDT) voor
het eerst geïntroduceerd. Inmiddels zijn we bijna vier jaar verder en heeft MDT zich
geëvolueerd tot een volwaardig programma. In de afgelopen vier jaar heeft het Rijk ervoor
gekozen om MDT in drie fasen uit te rollen. In de eerste fase is een ontwerp MDT opgesteld op
basis van onderzoek en ervaringen van proeftuinen. Deze fase is in maart 2020 officieel
afgerond. Toen vond de officiële start van MDT plaats en daarmee werd de tweede fase
ingeluid. In de tweede fase ligt de focus op de groei naar een landelijk dekkend netwerk,
zodat overal in Nederland jongeren kunnen deelnemen aan een MDT-traject dat aansluit bij
hun motivatie. De derde fase richt zich op het (financieel) duurzaam inrichten van MDT.
Daarbij wordt verkend hoe een alliantie van betrokken partijen vorm kan krijgen die de
bestuurlijke en uitvoerende verantwoordelijkheid heeft over MDT.
MDT staat na een veelbewogen half jaar in de overgang van fase twee naar fase drie
Afgelopen half jaar is gewerkt aan de opschaling van MDT en groei naar een landelijk dekkend
netwerk. Daarbij zijn onder andere nieuwe subsidierondes uitgerold waarbij organisaties zich
in partnerschappen konden aanmelden. Ook is de verbinding gezocht met nieuwe partners.
Tegelijkertijd had ook MDT te maken met de uitdagingen van het coronavirus. Projecten
moesten hun programma’s omgooien, groepen konden niet meer of beperkt samenkomen en
belangrijke samenwerkingspartners stonden voor eigen uitdagingen. Aan de andere kant
bleek MDT in deze tijd juist kansen te kunnen bieden door haar flexibiliteit en het bieden van
een ontmoetingsplatform voor jongeren. Hierdoor konden jongeren die plotseling thuis
kwamen te zitten, een bijdrage leveren aan een weerbare samenleving en zichzelf blijven
ontwikkelen.
MDT leert in een lerende evaluatie
MDT is altijd in ontwikkeling en daarmee geen lineair proces. MDT gaat juist uit van een
iteratief proces met een voortdurende cyclus van observeren, ontwerpen en implementeren.
Parallel aan de ontwikkeling van MDT vindt een lerende evaluatie plaats met alle
betrokkenen: jongeren, maatschappelijke organisaties, gemeenten, scholen, provincies,
bedrijfsleven en de ministeries van SZW, OCW en VWS. Door kortcyclisch en in co-creatie met
de samenleving te werken wordt er geleerd van ervaringen en onderzocht wat wel en niet
werkt. Op basis van de inzichten uit de lerende evaluatie stelde het programma MDT kaders
en schetste contouren in het ontwerp MDT. In hoofdstuk 2 beschrijven we hoe het ontwerp
kleuring geeft aan de praktische invulling van MDT.
In deze rapportage beschrijven we waar MDT staat in haar ontwikkeling richting
opschaling en verduurzaming
De lessen uit deze lerende evaluatie beschrijven wij in onderzoeksrapportages. Het vorige
onderzoek dateert uit augustus 20202. De huidige rapportage presenteert de bevindingen uit
het onderzoek in de periode juli 2020 t/m december 2020. Waar in het onderzoek tijdens de
eerste fase de focus nog lag op de praktijkwerking van MDT-projecten, is het nu tijd om boven
de waan van de dag en werking van individuele projecten uit te stijgen. In dit onderzoek
Een ontdekkingsreis naar de beste versie van MDT. (18 augustus 2020). Andersson Elffers
Felix, Significant Public en Rebel.
2

8

verkennen we daarom waar MDT als geheel staat in haar ontwikkeling richting haar ambitie
van een opgeschaalde en duurzame MDT.

1.2 Onderzoeksvragen
We kijken naar de ontwikkeling van MDT vanuit drie perspectieven
In dit onderzoek focussen we ons op de ontwikkeling van MDT vanuit drie perspectieven:
Vanuit een landelijk perspectief: In welke mate schaalt MDT op naar een
landelijk dekkend netwerk en in hoeverre lukt het MDT duurzaam te borgen? En
wat is de impact van corona op MDT?
Vanuit de deelnemer: (Hoe) waarderen zij hun deelname aan MDT en wat is het
effect van hun deelname?
Vanuit de partijen in de bestaande infrastructuur rondom jongeren: Wat is
de (potentiële) waarde van MDT voor onderwijsinstellingen, werkgevers,
vrijwillige inzet en gemeenten?
Scope van het onderzoek zijn de MDT-projecten uit de vier subsidierondes
In het onderzoek nemen we de ervaringen mee van alle proeftuinen en MDT-organisaties die
zijn gestart vanuit de subsidierondes 1 tot en met 4a.
- In de eerste subsidieronde zijn 41 proeftuinen van start gegaan. Deze ronde startte
in september 2018 en had een looptijd van maximaal 18 maanden. De meeste
proeftuinen zijn inmiddels afgerond, een aantal is nog bezig.
- In de tweede subsidieronde zijn 35 proeftuinen gestart. Verschil met de eerste
subsidieronde was dat er bij deze ronde een sterkere focus lag op jongeren in een
minder kansrijke positie, het beoogd aantal deelnemers lager lag en het aanbod voor
jongeren was verbreed (zoals nieuwe sectoren). Deze ronde startte in maart 2019.
Sommige proeftuinen zijn inmiddels afgerond.
- In de derde ronde zijn 11 proeftuinen gestart. Dit is een subsidieronde voor
gemeenten: anders dan bij de eerste en tweede ronde ligt hier de regie bij
gemeenten/gemeentelijke samenwerkingsverbanden in plaats van maatschappelijke
organisaties. Ook is dit traject intensiever dan de andere trajecten: jongeren zetten zich
6 maanden lang 20-24uur per week in voor MDT in groepsverband. Deze ronde is
gebaseerd op de Belgische variant van MDT: de Belgische Samenlevingsdienst. Deze
ronde startte in oktober 2019, alle proeftuinen zijn nog bezig. In totaal zijn ruim 20
gemeenten betrokken bij deze subsidieronde.
- In subsidieronde 4a zijn 27 MDT-organisaties gestart. Deze subsidieronde focust zich
op het opschalen van MDT. Alleen partnerschappen kunnen zich aanmelden. Dit
kunnen partijen zijn die al eerder een proeftuin hebben gehad, maar ook nieuwe
partnerschappen kunnen zich aanmelden. Randvoorwaarde is dat zij MDT-proof zijn.
- In subsidieronde 4b start(t)en 50 MDT-organisaties. Deze MDT-trajecten zijn niet
meegenomen in het onderzoek, aangezien deze ten tijde van het onderzoek nog niet
waren gestart. Alleen informatie over de subsidieaanvragen hebben we mee kunnen
nemen in het onderzoek.
N.B. Met ingang van subsidieronde 4a zijn alle MDT-projecten die zijn gestart geen
proeftuinen meer, aangezien de pilotfase van MDT voorbij is. Vanaf ronde 4a hanteren we de

9

term MDT-organisaties in plaats van proeftuinen. Omwille van de leesbaarheid hanteren we
de term MDT-organisaties als we het hebben over proeftuinen en/of MDT-organisaties.

1.3 Aanpak
Het onderzoek bestond uit verschillende elementen. Deze lichten we hieronder apart toe.
Gedurende het onderzoek hebben we de verschillende onderzoeksmethoden met elkaar
verweven.
We voerden bureauonderzoek uit om inzicht te krijgen in de praktijk en de wetenschap
Voor het bureauonderzoek bestudeerden we ten eerste beschikbare documentatie van MDT.
Denk daarbij aan de eindverslagen van MDT-organisaties uit de eerste subsidieronde en de
tussenverslagen van MDT-organisaties uit de tweede en derde subsidieronde. Ten tweede
lazen we onderzoeken die raken aan de activiteiten binnen MDT. Deze onderzoeken
gebruikten we om inzichten vanuit de praktijk te verrijken met wetenschappelijke inzichten.
Via kwantitatief onderzoek monitorden we (de ontwikkeling van) MDT
In het kwantitatieve onderzoek volgden we net als bij eerdere onderzoeken zowel MDTorganisaties als MDT-deelnemers via vragenlijsten. Nieuw in dit onderzoek is dat we ook
gastorganisaties3 hebben gevraagd een vragenlijst in te vullen. In totaal hebben tot 20
november 2020 6.444 jongeren de vragenlijst voor MDT-deelnemers ingevuld. Dit komt neer
op een respons van 31%. Met dit responspercentage wordt ruimschoots voldaan aan de
benodigde steekproefgrootte voor een foutenmarge van 2%en een betrouwbaarheidsniveau
van 95%. Per subsidieronde gaat het om de volgende aantallen:
- Subsidieronde 1: 2.634 jongeren
- Subsidieronde 2: 1.708 jongeren
- Subsidieronde 3: 231 jongeren
- Subsidieronde 4a: 1.881 jongeren4
Daarnaast vragen we de projectleiders van de MDT-projecten elk kwartaal een vragenlijst in te
vullen. Begin december hebben we de resultaten van de meest recente
projectleidersvragenlijst ontvangen.
We organiseerden interviews en bijeenkomsten om verder te verdiepen
Om de uitkomsten uit het bureauonderzoek en het kwantitatief onderzoek nader te duiden en
verder te verdiepen organiseerden we interviews en bijeenkomsten. In deze interviews en
bijeenkomsten focusten we ons met name op de waarde van MDT volgens jongeren en op de
potentiële waarde van MDT in de bestaande infrastructuur van vrijwillige inzet. In de bijlage
vindt u een overzicht van partijen die we hebben gesproken.
Daarnaast halen we via verschillende manieren doorlopend input op voor het onderzoek.
Denk aan de projectleidersbijeenkomsten met proeftuinen uit de gemeentelijke
subsidieronde, accounthouders-bijeenkomsten5 en de bijeenkomsten/webinars
georganiseerd vanuit het landelijk programma MDT.

3

Zie paragraaf 2.4 voor een toelichting.

4

Voornamelijk alleen de 0-meting omdat veel projecten nog lopen.

Elke MDT-organisatie in subsidieronde 3 en 4a heeft een accounthouder vanuit het
landelijk programma MDT. Deze accounthouder organiseert periodiek bijeenkomsten voor
zijn/haar MDT-organisaties. Tijdens accounthouders-bijeenkomsten wordt informatie uit
de praktijk tussen accounthouders uitgewisseld.
5

10

1.4 Leeswijzer
Deze rapportage beschrijft de ontwikkeling van MDT sinds de start, inmiddels meer dan 2 jaar
geleden. Dat doen we door MDT vanuit verschillende perspectieven te bekijken en MDT te
verhouden tot de ambities die zij zichzelf heeft gesteld.
Hiervoor lichten we allereerst in hoofdstuk 2 toe wat MDT is en hoe het zich daar de
afgelopen jaren toe heeft ontwikkeld. Vervolgens gaan we in hoofdstuk 3 in op de impact van
het coronavirus op de ontwikkeling van MDT en hoe MDT zich getoond heeft als flexibel
instrument in crisistijd. In hoofdstuk 4 kijken we naar de groei van MDT in aantallen
deelnemers en MDT-projecten. In welke mate is de beoogde opschaling gerealiseerd? Daarna
wordt in hoofdstuk 5 de ervaring van jongeren belicht; hoe waarderen jongeren de deelname
aan MDT en draagt het bij aan de beoogde doelstellingen? In hoofdstuk 6 beschouwen we de
ambitie van een landelijk dekkend netwerk, waarbij we kijken of MDT met een breed, en
divers aanbod een even brede en diverse doelgroep weet te bereiken. En of MDT in heel
Nederland toegankelijk is. Hoofdstuk 7 beschrijft de ontwikkeling van MDT op het gebied van
duurzame borging. We kijken zowel naar de mate waarin MDT geborgd is via samenwerking
met verschillende partners en in hoeverre het MDT lukt om in mindere mate onafhankelijk te
worden van overheidsgelden en dus financieel gedragen wordt door de maatschappij. Ten
slotte verkennen we in hoofdstuk 8 de waarde van MDT vanuit verschillende partijen in het
veld. We focussen op onderwijsinstellingen, gemeenten, werkgevers en organisaties die
vrijwillige inzet aanbieden: welke huidige en potentiële waarde van MDT zien zij en wat is er
nodig om die verder te realiseren?
In het laatste hoofdstuk maken we de balans op en trekken we conclusies over waar MDT
staat in haar ontwikkeling. Daarnaast doen we enkele aanbevelingen om verder te bouwen
aan een MDT dat de experimenteerfase voorbij is en klaar is voor de toekomst.

11

2 Wat is MDT?
2.1 De ambities van MDT
De ontwikkeling van Maatschappelijke Diensttijd is gestart in 2018
In het regeerakkoord van kabinet Rutte III werd MDT als volgt geïntroduceerd: “Om jongeren
in staat te stellen een bijdrage te leveren aan onze samenleving wordt de mogelijkheid van een
maatschappelijke diensttijd ingevoerd”. De MDT-beweging werd gezamenlijk met jongeren en
organisaties in gang gezet door met proeftuinen in de praktijk de ambitie nader uit te werken.
Staatssecretaris Paul Blokhuis schrijft in 2019 in zijn Kamerbrief6 het volgende over MDT:
“MDT is een ontdekkingsreis voor jongeren naar de beste versie van henzelf. Een kans voor
jongeren om hun talenten te ontdekken, van betekenis te zijn, nieuwe mensen te ontmoeten en
keuzes te maken voor de toekomst. Hun persoonlijke ontwikkeling en vrijwillige inzet voor
anderen maakt onze samenleving sterker.”
Aan de hand van drie doelstellingen moet MDT maatschappelijke impact realiseren
Concreet vertaalde staatssecretaris Paul Blokhuis in 2019 zijn ambitie naar drie doelstellingen
van MDT. MDT moet jongeren in staat stellen om maatschappelijke impact te realiseren aan
de hand van de volgende drie doelstellingen:
1. Jongeren doen via MDT (op termijn) iets voor een ander en/of de samenleving.
Ze bieden directe hulp aan één of meerdere personen en dragen een steentje bij aan
een betere maatschappij en/of duurzame wereld. Het kan zijn dat de activiteiten die
jongeren doen direct impact hebben op een ander en/of de samenleving, maar het
kan ook zijn dat op termijn de impact zichtbaar is.
2. Jongeren ontwikkelen via MDT hun talenten. Ze ontwikkelen hun vaardigheden,
maken persoonlijke ontwikkeling door en vergroten hun toekomstperspectief.
Tijdens MDT bieden de MDT-organisaties ondersteuning aan jongeren bij dit proces
door onder andere goede begeleiding te geven en trainingen aan te bieden.
3. Jongeren ontmoeten via MDT andere mensen. Er vinden ontmoetingen plaats
binnen en buiten de MDT-trajecten met mensen buiten de leefwereld van jongeren.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee vormen van ontmoeting: ontmoeting
binnen de MDT-organisatie tussen jongeren onderling en ontmoeting buiten de MDTorganisatie tussen jongeren en bijvoorbeeld degenen die zij een dienst leveren of
degenen met wie zij samenwerken.
Vanaf toen tot op heden in co-creatie met de maatschappij
Of het nu gaat om de inrichting van het MDT-netwerk, het opzetten van een subsidieregeling,
het bouwen van een tool voor organisaties of het voeren van een campagne: de MDT-aanpak
dient als een gids bij het ontwerpen. Deze MDT-aanpak kenmerkt zich door co-creatie en heeft
als doel om breed draagvlak en eigenaarschap van MDT in de samenleving te creëren.
Onderstaande dikgedrukte termen geven meer lading aan de MDT-aanpak.

6

Kamerbrief 13 september 2019

12

De interactie in het MDT-netwerk ontstaat daarom
zoveel als mogelijk vanuit de energie in de
samenleving. Waar op basis van gemeenschappelijke
opgaven, gelijkwaardige verhoudingen en
intrinsieke motivatie wordt samengewerkt, zal de
energie vanzelf toenemen. Zo wordt MDT opgezet op
die plekken waar ook de energie zit. Door in co-creatie
met elkaar te werken, ontwikkelt het programma een
MDT die aansluit op de behoeften van jongeren,
maatschappelijke organisaties, het onderwijs,
bedrijfsleven en de verschillende overheden en kan
rekenen op draagvlak in de samenleving. Hierbij staat
de participatie van jongeren centraal. Om alle ruimte
te geven aan de maatschappij is MDT georganiseerd in
een fluïde vorm. Hierdoor is MDT flexibel en
wendbaar en in staat om mee te bewegen met wat de
samenleving van haar vraagt. Daarnaast blijft MDT
ruimte bieden om te experimenten, te reflecteren, te
leren en te innoveren.

2.2 De praktische en unieke invulling van MDT
Een ontwerp geeft een aantal kaders mee voor MDT
Om ervoor te zorgen dat een MDT-project bijdraagt aan de drie doelstellingen van MDT, heeft
het landelijk programma MDT een aantal kaders geschetst waar een project aan moet
voldoen. Deze kaders zijn onderdeel van ‘het ontwerp MDT’ en zijn tijdens verschillende
subsidierondes geïntroduceerd. Onderstaand beschrijven we de acht kaders die met name
effect hebben op de inrichting en inkleuring van MDT-projecten. Per kader geven we aan
vanaf welke subsidieronde deze gold. Dit benoemen we expliciet aangezien dit duiding geeft
bij cijfers in deze verdere rapportage.
Kaders vanaf subsidieronde 1:
- Deelname aan MDT is vrijwillig. Dit geldt voor jongeren, organisaties, scholen,
gemeenten, bedrijven en andere partijen.
- Jongeren hebben keuzevrijheid in de vorm, plek en timing van MDT.
- MDT mag niet leiden tot het verdringen van arbeid, stage of vrijwilligerswerk.
- MDT mag werk of school niet in de weg staan.
- MDT moet passen binnen bestaande wet- en regelgeving.
Kaders vanaf subsidieronde 2:
- Iedere MDT heeft maatschappelijke impact door bij te dragen aan de drie doelstellingen
zoals beschreven in paragraaf 2.1.
- Om met MDT het onderwijs in het voortgezet onderwijs (vo) en middelbaar
beroepsonderwijs (mbo) te verrijken, kan MDT ook deel uitmaken van het
onderwijsprogramma op scholen (dit gold ook in ronde 1, maar is geëxpliciteerd in
ronde 2).

13

Kaders vanaf subsidieronde 4a:
- Partijen zijn verplicht hun aanvraag in partnerschappen in te dienen.
- Partijen zijn verplicht om minimaal 10% cofinanciering op te voeren.
- MDT is toegankelijk voor alle jongeren in de leeftijd van 14 – 27 jaar. Voor subsidieronde
4a gold het kader tot 30 jaar.
- De tijdsinvestering van een jongere voor MDT is minimaal 80 uur in maximaal
6 maanden en minimaal 2 weken.
Met goede onderbouwing mag incidenteel worden afgeweken van de leeftijdsgrenzen (14-27
jaar) en de tijdsinvestering van minimaal 80 uur.
Naast de benoemde kaders werd inschrijvers vanaf subsidieronde 2 gevraagd zich in te
spannen op een aantal thema’s om de witte vlekken van de eerste ronde op te vangen. Denk
daarbij aan aandacht voor specifieke doelgroepen zoals vroegtijdig schoolverlaters, jongeren
met een arbeidsbeperking, werkende jongeren. Als ook aan specifieke sectoren zoals natuur,
duurzaamheid, techniek en politiek.
Tegelijkertijd is er voldoende ruimte voor maatwerk
Ook al zijn er kaders geschetst, maatwerk blijft belangrijk binnen MDT. De kaders moeten
voldoende ruimte geven om een MDT-project zo in te vullen dat het past bij de wensen en
behoefte van jongeren en organisaties.
MDT onderscheidt zich van werk, stages en vrijwilligerswerk
Hoewel er overeenkomsten zijn, is MDT niet hetzelfde als werk, een (maatschappelijke) stage
of vrijwilligerswerk. MDT onderscheidt zich door het feit dat het maatschappelijke impact
genereert, talentontwikkeling stimuleert én ontmoetingen organiseert. Het is niet hetzelfde
als regulier werk in dienstverband, omdat het niet gericht is op productieve en betaalde
arbeid, maar op het ontwikkelen van vaardigheden en talenten. Daarnaast is MDT geen
onderdeel van een langere opleiding zoals een stage. Ook is het breder dan vrijwilligerswerk,
aangezien een belangrijke focus bij MDT is dat de jongere gestimuleerd wordt in het
ontwikkelen van zijn of haar talent en daarbij ook de bijbehorende begeleiding krijgt.

2.3 De acht varianten van MDT
In aanvulling op het ontwerp van MDT introduceerde staatssecretaris Paul Blokhuis dit jaar in
zijn voortgangsbrief acht varianten van MDT (zie onderstaande tabel). De acht varianten zijn
tot stand gekomen op basis van de verschillende inrichtingen van MDT-projecten in de
praktijk. Doel van deze varianten is om inzicht te bieden in de meest voorkomende
combinaties van factoren en motivaties van jongeren die de inrichting van MDT bepalen. In de
praktijk zien we dat een MDT-organisatie niet binnen de kaders van één variant blijft, maar
een mix van doelgroepen, motivaties en omvang bieden die meerdere varianten omvat. Met
het kwantitatief en kwalitatief onderzoek zijn om deze reden de acht varianten niet
afzonderlijk onderzocht. Enkel in het geval bevindingen specifiek op één variant gebaseerd
zijn benoemen we deze specifiek.
In onderstaande tabel zijn de acht varianten weergegeven. Per variant staat beschreven op
welke doelgroep(en) het MDT-traject zich richt, hoe het traject er op hoofdlijnen uitziet en
welke maatschappelijke impact het MDT-traject beoogt. In het magazine: Varianten van MDT
in de praktijk7 staan voorbeelden van MDT-trajecten die aansluiten bij de acht varianten.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/07/03/varianten-van-mdt-inde-praktijk
7

14

Omschrijving traject

Focus8

Opleidingsniveau

Jongeren zetten zich

Talentontwikkeling door (1) het

VSO, PrO, mbo-

praktisch en hands-on in

aanreiken van handvatten bij

1. (Deels) tijdens VSO,

entree

voor de samenleving. Ze doen

het vinden van (een)

Pro, mbo-entree

14-20 jaar oud

graag iets voor hun directe

passend(e) opleiding of werk

leefomgeving, bijvoorbeeld

en (2) het vergroten van

aan een leefbare wijk.

zelfvertrouwen van een

Variant

Kenmerken van
deelnemende
jongeren

Met een
tijdsbesteding van

jongere.

4-16 uur per week
Opleidingsniveau

Jongeren krijgen een kijkje in

Talentontwikkeling door het

vo, mbo 2-4

de (andere) praktijk en

ontwikkelen van

14-20 jaar oud

komen in contact met

vaardigheden die een

personen die ze vaak niet op

jongere normaal niet op

school tegenkomen.

school leert en iets doen voor

2. (Deels) tijdens vo,

Met een

mbo 2-4

tijdsbesteding van

een ander en/of de

4-6 uur per week

samenleving doordat jongeren
zich op een laagdrempelige
manier in kunnen zetten voor
kwetsbaren.

Opleidingsniveau

Jongeren krijgen de

Iets doen voor een ander en/of

hbo, wo

mogelijkheid om de kennis

de samenleving doordat

17-24 jaar oud

die ze hebben opgedaan

jongeren hun vaardigheden

3. (Deels) tijdens hbo,

Met een

tijdens hun opleiding, in te

en kennis inzetten voor de

wo

tijdsbesteding van

zetten in de praktijk en hier

maatschappij en

4-6 uur per week

anderen mee te helpen.

talentontwikkeling doordat ze
hun sociale vaardigheden
vergroten.

Met name
4. Naast school-

Jongeren zetten zich

Talentontwikkeling door (1) het

opleidingsniveau

/studie- en/of

praktisch en hands-on in

aanreiken van handvatten bij

VSO, PrO, mbo-

werktijd:

voor de samenleving. Ze doen

het vinden van (een)

entree

toekomstbeeld

graag iets voor hun directe

passend(e) opleiding of werk

17-27 jaar oud

leefomgeving, bijvoorbeeld

en (2) het vergroten van

Met een

aan een leefbare wijk.

zelfvertrouwen van een

ontwikkelen naar
opleiding en/of werk

jongere.

tijdsbesteding van
4-20 uur per week
Met name

Jongeren gaan vanuit hun

Talentontwikkeling door

opleidingsniveau

interesses kijken hoe ze

jongeren te helpen hun

5. Naast school-

vo, mbo 2-4

impact kunnen maken. Ze

talenten te ontdekken en

/studie- en/of

14-23 jaar oud

werken toe naar een

vaardigheden te

werktijd: talenten

Met een

concreet resultaat.

ontwikkelen en ontmoeting

ontdekken & anderen

tijdsbesteding van

doordat jongeren meer leren

ontmoeten

4-16 uur per week

over de samenleving door in
contact te komen met
kwetsbaren.

Ieder MDT-traject draagt bij aan de drie ambities van MDT: (op termijn) iets doen voor een
ander, talentontwikkeling en ontmoeting.
8

15

Variant

Omschrijving traject

Focus8

Met name

Jongeren krijgen de

Iets doen voor een ander en/of

opleidingsniveau

mogelijkheid om met hulp

de samenleving en hierdoor

hbo, wo

van gelijkgestemden en

persoonlijk te ontwikkelen

experts aan de slag te gaan

en talentontwikkeling doordat

met het oplossen van

ze een beter beeld krijgen bij

maatschappelijke

hun toekomstige studie of

vraagstukken.

baan.

Alle

Jongeren met uiteenlopende

Talentontwikkeling door

opleidingsniveaus

niveaus en achtergronden

jongeren te helpen hun

16-27 jaar

zetten zich in voor een ander

talenten te ontdekken en

Met een

en/of de samenleving door

vaardigheden te

tijdsbesteding van

samen te werken aan een

ontwikkelen en ontmoeting

20-24 uur per week

opdracht en/of zich in te

doordat jongeren

zetten bij een organisatie.

samenwerken met jongeren

Kenmerken van
deelnemende
jongeren

6. Naast school-/
studie- en/of
werktijd:
persoonlijke
ontwikkeling door
impact maken

17-27 jaar oud
Met een
tijdsbesteding van
4-20 uur per week

7. In tussen- of
uitkeringsperiode

van andere niveaus en
achtergronden.

8. Meer verplichtende
variant

9

Voortijdig

Jongeren met deze

Talentontwikkeling door het

schoolverlaters

kenmerken doen mee aan

aanreiken van handvatten bij

tussen 18-21 jaar

trajecten binnen de varianten

het vinden van (een)

Voortijdig

“In tussen- of

passend(e) opleiding of werk

schoolverlaters van

uitkeringsperiode” en

16-17 jaar

“Naast school en/of

Jongeren met een

werktijd: toekomstbeeld

bijstandsuitkering

ontwikkelen naar opleiding
en/of werk”

Onlangs is een apart onderzoek uitgevoerd naar de verplichtende variant (variant 8)
Staatssecretaris Blokhuis kondigde eind 2019 aan te willen verkennen een meer verplichtende
variant van MDT wettelijk te verankeren. AEF heeft naar aanleiding daarvan onderzoek
gedaan naar de wettelijke (on)mogelijkheden van een meer verplichtende variant en de vooren nadelen van een dergelijke variant (2020). De focus lag op drie doelgroepen:
1. Een meer verplichtende variant van MDT in relatie tot de tegenprestatie (voor
jongeren met een bijstandsuitkering).
2. Een meer verplichtende variant van MDT in relatie tot de bestaande kwalificatieplicht
(voor jongeren van 16 en 17 jaar).
3. Een meer verplichtende variant van MDT bij een verlengde kwalificatieplicht (voor
jongeren van 18 tot 21 jaar).
Hierbij werd onderscheid gemaakt tussen een deels eigen keuze binnen een wettelijke
verplichting (deels verplichting) en een verplichting binnen een wettelijke verplichting (volledige
verplichting). Onder wettelijke verplichting wordt bijvoorbeeld de tegenprestatie genoemd.

9

Met deze variant wordt nog geëxperimenteerd.

16

In het onderzoek doet AEF de aanbeveling om als overheid in te zetten op een deels
verplichtende variant in plaats van een volledig verplichtende variant. Beide varianten
hebben voordelen, zoals een verbreding van het aanbod voor jongeren en een groter bereik
van jongeren. Voor de deels verplichtende variant geldt daarnaast dat geen wettelijke
aanpassingen nodig zijn (voor doelgroep 2) en dat er minder verhoogd risico is van vroegtijdig
uitvallen van jongeren bij MDT en het verstoren van de groepsdynamiek dan bij een volledig
verplichtende variant.

17

3 De impact van corona op MDT
Centraal in deze rapportage staat de ontwikkeling van MDT naar een landelijk dekkend
netwerk en een duurzame invulling van MDT. In de hierna volgende hoofdstukken schetsen
we waar MDT staat op deze route, maar niet voordat we stilgestaan hebben bij een
belangrijke gebeurtenis van het afgelopen jaar: de uitbraak van het coronavirus. De
coronacrisis heeft invloed op de samenleving en trof uiteraard ook MDT. Duizenden jongeren
konden tijdelijk niet naar school of sport en ontmoetingen werden zo veel mogelijk beperkt.
De MDT-trajecten die jongeren op het moment van de uitbraak al volgden werden aangepast
of stilgezet. De projecten bevonden zich op het moment van de uitbraak in uiteenlopende
fasen: waar de projecten uit de eerste en tweede subsidieronde voornamelijk bezig waren
met de afronding, was de gemeentelijke subsidieronde in volle gang en stonden de projecten
uit subsidieronde 4a op het punt te beginnen.
In dit hoofdstuk beschrijven we de impact van corona op MDT. We gaan eerst in op de effecten
van het coronavirus op de reguliere MDT-projecten. Vervolgens leest u over het ontstaan en
de resultaten van de #OokditisMDT initiatieven en het programma Jeugd aan Zet. Tot slot
beschrijven we wat MDT kan leren van MDT in coronatijd.

3.1 Effect van corona op reguliere MDT-projecten
MDT-organisaties hebben zich aan kunnen passen aan de nieuwe (corona) situatie
Uit kwantitatief onderzoek blijkt dat de MDT-projecten zich steeds beter aangepast hebben
aan de coronacrisis. In juni gaf 3% van de projectleiders aan dat de coronacrisis geen of
beperkt effect heeft gehad op de ontwikkeling van hun MDT-project en 64% had het aanbod
aangepast als gevolg van coronamaatregelen. In de gemeentelijke subsidieronde met een
hoge fysieke aanwezigheid van 20 uur per week heeft zelfs 90%van de projecten het aanbod
moeten aanpassen. De helft van de projecten in subsidieronde 4a hebben daarnaast de start
van het project uitgesteld. Zij zouden per maart 2020 starten. Eind november lieten de cijfers
al een rooskleuriger beeld zien: de helft van de projectleiders gaf aan dat de coronacrisis op
dat moment geen effect (meer) heeft en op volledige kracht aan de slag te zijn. Iets minder
dan de helft geeft aan dat ze gestart zijn, maar met een lagere intensiteit. Ondanks de tijd die
het MDT-organisaties heeft gekost zich aan te passen aan de nieuwe realiteit, hebben de
projecten zich dus aan kunnen passen aan de situatie. Dit is ook te zien aan het groeiend
aantal deelnemers in subsidieronde 4a. Bovendien is het cijfer dat jongeren aan MDT geven
onveranderd gebleven.
Veel projecten hebben hun MDT moeten ombuigen naar een ‘coronaproof’ programma
De meeste projecten hanteren als gevolg van de coronamaatregelen een combinatie van een
online- en offlineprogramma. Over het algemeen hebben projectleiders een sterke voorkeur
voor een offlineprogramma, aangezien het lastiger is om jongeren aangehaakt te houden via
een onlineprogramma. Dit wordt alleen maar lastiger als er ook geen offline startmoment kan
plaatsvinden met alle jongeren. De projecten hebben verschillende oplossingen gevonden
voor een ‘coronaproof’ MDT-programma. Denk hierbij aan het uitvoeren van trainingen in
kleinere groepen of op digitale wijze, jongeren in tweetallen opdrachten laten doen, het
geven van zowel online als offline workshops en het filmen en delen van activiteiten. Om
sociaal voldoende binding te houden lieten projectleiders bijvoorbeeld pizza’s bij jongeren
thuisbezorgen om alsnog ‘samen’ te eten. Het kwantitatieve onderzoek laat zien dat de
onlineprogramma’s geen effect hebben gehad op de mate waarop jongeren nieuwe mensen
hebben leren kennen, ondanks dat MDT-trajecten vaker (deels) online moesten worden

18

uitgevoerd. In onderstaand kader lichten we uit hoe MDT-organisatie Beeldbrengers hun
traject ombogen naar een ‘coronaproof’ programma.
Beeldbrengers tijdens de coronacrisis
Bij Beeldbrengers gaan jongeren aan de slag met het maken van reportages over alles wat
het samenleven in de regio Nijmegen raakt. Zo ook de uitbraak van het coronavirus. De
coronacrisis trekt een zware wissel op de samenleving, waaronder op jongeren. Deelnemers
aan het MDT-traject bij Beeldbrengers ontwikkelden speciaal voor jongeren een nieuwe
webserie ‘Vraag het voor een vriend’. Jongeren gaan in de webserie met andere jongeren in
gesprek over de problemen waar ze als gevolg van de coronacrisis tegenaan lopen.
Aanvullend worden verschillende livestreams opgezet om op afstand het gesprek op gang
te brengen tussen jongeren en bijvoorbeeld gemeenten. Tijdens de livestreams werden
jongeren in staat gesteld om te laten horen hoe zij de coronacrisis ervaren en welke kansen
of uitdagingen zij zien voor het gemeentelijk beleid.
MDT ‘Zoek het Uit!’ tijdens de coronacrisis
Eén van de projecten uit de gemeentelijke subsidieronde is MDT ‘Zoek het Uit!’ In deze
intensieve variant volgen jongeren 6 maanden 20-24u per week een MDT-traject. Hierbij
volgen ze met hun MDT-groep diverse trainingen en workshops, en draaien ze gedurende 5
maanden 2 dagen per week mee bij een gastorganisatie. Door de intelligente lockdown
hebben ze het programma grotendeels naar online omgezet. Het belangrijkste doel was om
contact te houden met de jongeren, een daginvulling en structuur te bieden en jongeren te
blijven coachen. Bij de start van het traject kregen alle jongeren van de jongerencoach een
MDT-tas met spullen, zoals een werkmap met het logo van MDT. Het online programma
bestond onder andere uit workshops, trainingen en sprekers van bedrijven en
vrijwilligersorganisaties. Daarnaast waren er ook activiteiten buiten, zoals een speurtocht
door de stad. Hiervoor werden ze gekoppeld aan een ’buddy’ waarmee ze via de telefoon
konden samenwerken. Ook gingen de jongeren aan de slag met een maatschappelijk
project door te helpen bij het plaatselijke ouderenwerk, onder andere door het organiseren
van een fietstocht voor ouderen met een quiz en het versturen van meer dan 100 kaarten
aan ouderen.
Er zijn ook voordelen voor MDT
Het aanpassen van het programma op de coronamaatregelen brengt volgens projectleiders
van reguliere MDT-trajecten naast uitdagingen ook voordelen met zich mee. Voornamelijk
door op een slimme manier gebruik te maken van de benodigde aanpassingen. Zo benutten
projectleiders de onlinebijeenkomsten als plek om jongeren in het kader van
talentontwikkeling te leren online vergaderingen te begeleiden en kunnen MDT-projecten het
ontwikkelde online trainingsaanbod duurzaam blijven inzetten. MDT-projecten zien
daarnaast dat momenteel veel theoretisch geschoolde jongeren en jongeren die net beginnen
met studeren zich aanmelden voor MDT, omdat ze sociaal contact missen door
afstandsonderwijs en er minder mogelijkheden zijn om leeftijdsgenoten te leren kennen. Ook
de enigszins gedwongen combinatie van online en offline bijeenkomsten wordt door
projectleiders als positief ervaren en meegenomen in het reguliere traject. In onderstaand
kader is te lezen hoe MDT-organisatie Vrijwillig Traineeship dit doet.
Voordelen van onlinebijeenkomsten
MDT-organisatie Het Vrijwillig Traineeship nam de coronamaatregelen in acht door de
fysieke kennismaking met nieuwe jongeren om te zetten naar een onlinebijeenkomst. Met
deze verandering kwamen de projectleiders erachter dat het organiseren van een eerste
onlinebijeenkomst drempelverlagend werkt, in het bijzonder voor kwetsbare jongeren. Als
de eerste horde eenmaal is genomen bleek deze groep zich daarna prettiger te voelen bij

19

een fysieke afspraak. Deze les heeft het Vrijwillig Traineeship meegenomen door vanaf nu
standaard de eerste bijeenkomst online te organiseren.

3.2 Extra impulsen van MDT in coronatijd
Tijdens de coronacrisis zijn onder de vleugels van MDT twee bewegingen ontstaan. De
#OokditisMDT initiatieven en het programma Jeugd Aan Zet. Onderstaand beschrijven we de
twee bewegingen.
#OokditisMDT initiatieven
Naast de aanpassingen van reguliere MDT-trajecten, ontstond er een tweede beweging als
gevolg van de coronacrisis. Organisaties en wellicht nog wel nadrukkelijker de deelnemende
jongeren zagen meer maatschappelijke kansen voor MDT. MDT gaat over iets doen voor een
ander en juist in deze lastige periode gaven jongeren aan graag hun steentje bij te dragen.
Mede dankzij het wegvallen van dagactiviteiten hielden zij tijd over om iets te betekenen voor
hen die lijden onder de coronacrisis. Op deze behoefte werd ingespeeld door middel van een
laagdrempelige subsidieronde voor organisaties met een lopend of afgerond MDT-project:
#OokditisMDT.
De initiatieven kennen een diverse insteek en richten zich op verschillende doelgroepen. Zo
speelden jongeren bij het project #Boterkaaseneieren raamspellen met ouderen, gaven
jongeren bij het project MDT op Zuid 2.0 digitale huiswerkbegeleiding aan kwetsbare
scholieren en statushouders, konden jongeren bij 075Heroes onder andere balkonwork-outs
verzorgen voor ouderen en richtte het project Walhallab helpt de luisterlijn ‘Walhellep’ op
waar jongeren met andere jongeren in gesprek gingen die hun ei kwijt wilden. Bij deze
gesprekken waren begeleiders nabij om te ondersteunen bij eventuele complexe verhalen.
Bovendien is er een triage-instrument ontwikkeld om de jongere ook door te verwijzen bij
ernstige problematiek. In onderstaand kader is het project #Boterkaaseneieren nader
toegelicht.
#Boterkaaseneieren
Het project #Boterkaaseneieren is een #OokditisMDT initiatief van MDT-organisatie Music
Moves. Het initiatief kwam tot stand in samenwerking met stichting 10.000 hours. De
stichting organiseert normaal gesproken onder andere festivals voor jongeren met een
beperking of eenzame ouderen. Aangezien dergelijke activiteiten niet mogelijk zijn tijdens
de coronacrisis kwam een nieuw idee tot stand: het spelen van boter, kaas en eieren met
ouderen via het raam. Jongeren konden zich vrijblijvend opgeven en kregen een toolkit
thuisgestuurd met uitleg en materiaal. Gedurende de looptijd van het initiatief zijn vele
andere spellen bedacht zoals Pim-Pam-Pet, Pictionary, Galgje en 4 op een rij.
Via #OokditisMDT zijn bijna 2800 jongeren bereikt
In totaal zijn er 19 projecten gehonoreerd en hebben er bijna 2.800 jongeren deelgenomen
aan een #OokditisMDT initiatief. Een deel van deze deelnemers heeft eerder meegedaan of
gaat ook meedoen aan het reguliere MDT-traject. Onderstaand figuur geeft een uitsplitsing
per subsidieronde. De #OokditisMDT-trajecten zijn gestart vanaf april 2020. In september
2020 waren de meeste #OokditisMDT-trajecten afgerond. Naar schatting is de gemiddelde
looptijd van een #OokditisMDT-traject 4 maanden geweest.

20

Figuur 1: aantal projecten en aantal deelnemers #OokditisiMDT per subsidieronde

Projectleiders zijn positief over de #OokditisMDT initiatieven
De #OokditisMDT initiatieven zijn als zeer positief ervaren: 90% van de projecten is (zeer)
tevreden over het verloop van hun initiatief. Deze tevredenheid komt voornamelijk voort uit
de hoeveelheid geworven jongeren en de positieve ervaringen met het snel schakelen om
coronaproof te werken. Er is ook een aantal waardevolle lessen opgedaan die projectleiders
kunnen gebruiken in hun reguliere MDT-traject. Deze lessen zitten met name in het opdoen
van ervaring met online werken, het organiseren van online sessies, meetings en trainingen
en het online werven van doelgroepen. Een projectleider van een #OokditisMDT-initiatief zegt
hierover:

“Online aanbod verlaagt voor sommige jongeren de drempel om
deel te nemen aan MDT”
Andere projectleiders geven aan lessen mee te nemen van het op afstand behouden en
versterken van een fijne (digitale) groepsdynamiek. Ten slotte worden er ook lessen
getrokken op het vlak van jongerenparticipatie:

“Het inzetten van een eigen initiatief en de eigen creativiteit van
jongeren is de allergrootste kracht binnen het project”
Naast de #OokditisMDT initiatieven, financierde MDT het programma Jeugd Aan Zet
Afgelopen zomer heeft het Veiligheidsberaad (onderdeel Landelijk Netwerk Bevolkingszorg,
LNB) het programma Jeugd Aan Zet georganiseerd. Op verzoek heeft MDT dit programma
gefinancierd. Via Jeugd Aan Zet konden gemeenten met maximaal 60.000 inwoners zich
inzetten om de participatie en ontmoeting van jongeren tussen de 12 en 18 jaar te stimuleren
in tijden van corona en hun talenten te ontwikkelen. Hiermee wilden LNB en MDT een positief
alternatief bieden voor jongeren die door corona te maken hebben met gevoelens van
eenzaamheid en verveling. Gemeenten ontvingen € 10.000 om een project op te zetten.
In totaal hebben bijna vijftig gemeenten meegedaan aan het programma Jeugd Aan Zet,
verspreid over heel Nederland. 10 De activiteiten per gemeente varieerden. Een aantal
voorbeelden van Jeugd Aan Zet activiteiten is als volgt:
- Jongeren gaan als spelleider, scheidsrechter of groepsbegeleider aan de slag tijdens
een grote sportdag. Daarbij krijgen ze workshops over onder andere hoe je
evenementen organiseert en trainingen geeft.

Voor een overzicht van deze gemeenten, zie:
https://www.doemeemetmdt.nl/nieuws/jeugd-aan-zet-bevordert-jongerenparticipatie-in50-kleinere-gemeenten
10

21

- Jongeren maken onder professionele begeleiding live tv-uitzendingen over wat er in de
gemeente allemaal gebeurt.

- Jongeren kunnen meedoen aan een summerschool, met onder andere sportclinics en
excursies naar maatschappelijke en culturele locaties.
In de wintermaanden is op initiatief van Het Veiligheidsberaad een tweede editie van Jeugd
Aan Zet georganiseerd (‘de wintereditie’). In deze editie kunnen alle gemeenten zich
inschrijven voor het initiatief. In totaal 309 gemeenten hebben zich aangemeld voor de
wintereditie van Jeugd Aan Zet. MDT heeft ook de wintereditie gefinancierd.
Met de betrokkenheid van MDT bij het programma Jeugd Aan Zet hoopt MDT de bekendheid
van MDT bij de gemeenten in Nederland te vergroten. Voor jongeren en gemeenten was dit
vaak een eerste kennismaking met maatschappelijke activiteiten, in lijn met het
gedachtegoed van MDT.
Daarnaast is gestart met de ontwikkeling van perspectief voor de jeugd met MDT
Momenteel vindt de ontwikkeling van een derde beweging plaats: ‘Perspectief voor de jeugd
met MDT’. Deze light subsidieregeling staat net als het programma Jeugd aan Zet open voor
gemeenten. Het doel van ‘Perspectief voor de jeugd met MDT’ is gemeenten en jongeren in de
gelegenheid te stellen om de maatschappelijke effecten van corona te bestrijden, in
samenwerking met MDT-organisaties.

3.3 Drijvende en remmende krachten als gevolg van de
coronacrisis
Projectleiders ervaarden een aantal drijvende krachten
Een aantal factoren is belangrijk geweest voor het aanpassen van reguliere MDT-projecten en
het realiseren van de #OokditisMDT initiatieven.
- Enthousiasme. Het enthousiasme van jongeren, betrokkenen op de werkvloer en
samenwerkingspartners om in te spelen op de acute maatschappelijke problemen was
onmisbaar voor alle MDT-trajecten en #OokditisMDT initiatieven.
- Snelle subsidiëring. Projectleiders noemen de snelle subsidiëring van ZonMw als
belangrijke drijvende kracht. Projectleiders ervaarden dat ZonMw goed meedacht en
helder communiceerde.
- Bestaande samenwerking. De goede samenwerkingen die projecten al eerder hadden
gesmeed binnen MDT waren een goede basis om in crisistijd snel te kunnen schakelen.
- Webinars. Projectleiders noemden de organisatie van webinars over MDT in coronatijd
als drijvende kracht. Via de webinars ontvingen de projectleiders actuele informatie
over de subsidieronde, was er ruimte voor vragen en konden er tips en tricks
uitgewisseld worden. Tevens gaven de webinars projectleiders inspiratie voor het
vormgeven van eigen onlinebijeenkomsten. Naast de webinars bood het overleg met
accounthouders een platform voor projectleiders om in kleinere groepen actief met
elkaar mee te denken.
- Pressurecookereffect. Het coronavirus bracht een pressurecookereffect met zich mee,
wat door projectleiders werd gezien als drijvende kracht. In korte tijd moest veel
geregeld worden en er was geen ruimte voor lange discussies of onderhandelingen.
Tegelijkertijd was er sprake van een gedeeld maatschappelijk doel: samen tegen
corona. Dit resulteerde er voor veel projecten in dat in een relatief korte periode nieuwe
samenwerkingen aan zijn gegaan. Een voorbeeld is de samenwerking die Young Impact
is aangegaan met stichting BOOR en het speciaal onderwijs om online trainingsaanbod
te ontwikkelen dat aansluit bij de jongeren op het speciaal onderwijs. Zo ontstond een

22

product dat beter is dan wanneer de partijen er eigenstandig aan gewerkt hadden. Door
de korte looptijd zijn er tegelijkertijd samenwerkingen ontstaan die snel en vluchtig tot
stand zijn gekomen. De komende tijd zal uitwijzen in hoeverre deze samenwerkingen
duurzaam zijn.
Ook remmende krachten waren aanwezig
Een aantal factoren hebben juist een remmende werking gehad op het aanpassen van
reguliere MDT-projecten en het realiseren van de #DitisMDT initiatieven.
- Pressurecookereffect. Hoewel de pressurecooker als voordeel werd genoemd, zagen
projectleiders dit ook als nadeel. Door de korte looptijd verliep de afstemming met
collega’s intern, maar ook met (nieuwe) samenwerkingspartners snel en vluchtig.
Vooral bij het aangaan van nieuwe contacten werd deze snel- en vluchtigheid als een
belemmerende factor ervaren. Het investeren in de relatie wordt door projectleiders als
een belangrijke voorwaarde gezien voor een goede samenwerkingsrelatie, maar kreeg
met het onder stoom en kokend water opzetten van het #OokditisMDT minder
aandacht.
- Gastorganisaties hebben andere prioriteiten. In korte tijd ontstond vanuit
verschillende kanten vrijwillige energie: jongeren, betrokkenen op de werkvloer en
samenwerkingspartners. Om vervolgens de aansluiting te maken met degenen die een
hulpvraag hebben bleek complexer. Veel organisaties die werken met de doelgroep
hadden als gevolg van corona andere prioriteiten. Zo was de zorg bijvoorbeeld te druk
om direct in te spelen op de beschikbare vrijwillige inzet. Het vinden van goede
gastorganisaties is lastiger geworden in coronatijd. Projectleiders zochten hiervoor
naar oplossingen. Bijvoorbeeld door combinaties van gastorganisaties te maken. Veel
gemeentelijke MDT-trajecten benaderden daarnaast meer gastorganisaties of lieten
jongeren minder tijd doorbrengen bij een gastorganisatie.
- Risicomijdend gedrag. De coronacrisis geeft veel onzekerheden voor de MDTorganisaties. Met name voor relatief kleine welzijnsorganisaties die sterk afhankelijk
zijn van (MDT-)subsidies geeft corona onzekerheid. Zo is het bijvoorbeeld maar de vraag
of gemeenten in staat zijn om eventuele subsidies te verlengen, waardoor de financiële
bestaanszekerheid onder druk kan komen te staan. Hierdoor vertonen MDTorganisaties als gevolg van de coronacrisis risicomijdend gedrag. Projectleiders geven
aan dat dit risicomijdende gedrag een remmend effect heeft op besluitvorming en ertoe
leidt dat eventuele benodigde investeringen voor een goede uitvoering van MDT
uitgesteld of zelfs niet gedaan worden. Dit staat een goede uitvoering van MDT in de
weg.
- Schaarste ruime locaties. Het regelen van andere locaties doordat locaties niet meer
beschikbaar zijn (bijvoorbeeld scholen) en doordat locaties nu groter moeten zijn dan
voorheen vanwege de te hanteren 1,5 meter afstand.
- Onvoorziene uitgaven voor reguliere MDT-trajecten. Het coronavirus brengt
onvoorziene uitgaven met zich mee. Dit zijn met name uitgaven aan extra
coaching/begeleiding om op afstand toch met elkaar in verbinding te blijven en grotere
locaties als gevolg van de 1,5 meter regel.

3.4 Wat leren we van MDT in coronatijd?
Inmiddels zijn we driekwart jaar verder en heeft het coronavirus ons land nog steeds in de
greep. Versoepelingen van maatregelen vonden plaats, supersneltesten zijn ontwikkeld en de
eerste zorgmedewerkers hebben hun coronavaccinatie gekregen, maar we zijn nog niet af van
de 1,5-meter-samenleving. Desondanks hebben projecten laten zien flexibel en wendbaar te
zijn en zich aan te kunnen passen aan de nieuwe (corona)situatie. Zo bogen projecten de

23

activiteiten om binnen de richtlijnen van het RIVM en zijn er aanvullend op huidige
projectplannen nieuwe #OokditisMDT initiatieven opgezet. Voor alle projecten bleven de drie
doelstellingen van MDT onveranderd. Iets betekenen voor een ander, bijdragen aan
talentontwikkeling en ontmoetingen binnen en buiten de MDT-trajecten met mensen buiten
de leefwereld van de jongeren. Al kon de laatste doelstelling op de meeste momenten alleen
plaatsvinden zonder fysieke ontmoeting.
Lessen voor reguliere trajecten
Het aanpassen van het reguliere MDT-programma op de coronamaatregelen en het opzetten
van initiatieven in coronatijd brachten naast uitdagingen ook voordelen en lessen met zich
mee. Zo ontwikkelden projectleiders op het vlak van talentontwikkeling een online
trainingsaanbod dat duurzaam ingezet kan blijven worden, bleken digitale ontmoetingen
drempelverlagend voor verschillende jongeren en bespaarden deze een hoop reistijd in
vergelijking met fysieke bijeenkomsten, en verbreedden vele MDT-organisaties de
mogelijkheden voor jongeren om binnen hun project iets te doen voor een ander.
MDT als vliegwiel voor kortdurende maatschappelijke initiatieven
De coronacrisis heeft zichtbaar gemaakt hoe MDT kan bijdragen grote maatschappelijke
uitdagingen het hoofd te bieden. In korte tijd zijn duizenden enthousiaste jongeren
gemobiliseerd om in #OokditisMDT initiatieven, het programma Jeugd Aan Zet of in het
reguliere MDT-traject om anderen digitaal of op afstand een hart onder de riem te steken én
zichzelf en hun talenten te ontwikkelen. De opgebouwde MDT-infrastructuur bood jongeren
en het veld een platform om vanuit gedeelde urgentie te verbinden en tot nieuwe initiatieven
te komen. Belangrijke ingrediënten van deze MDT-infrastructuur die in de toekomst wederom
antwoord kunnen bieden op acute maatschappelijke uitdagingen:
- Gebruik maken van bestaande netwerken onder jongeren, (maatschappelijke)
organisaties, onderwijs en gemeenten.
- De herkenbare en vlotte werkwijze met subsidierondes en samenwerking met ZonMw.
- De vertrouwde kortcyclische aanpak van het MDT-programma waarin geleerd wordt in
co-creatie met de praktijk.

24

4 De groei van MDT
In dit hoofdstuk kijken we naar de groei van MDT in deelnemersaantallen. Zowel op het
gebied van jongeren als op het gebied van MDT-projecten. Eerder is de ambitie benoemd om
per maart 2020 ca. 15.000 deelnemende jongeren te hebben bereikt. Deze ambitie is
nagenoeg gehaald. De ambities worden nu flink verhoogd: met de gelden van 2020 en 2021
wordt beoogd om respectievelijk 40.000 (2020) en 60.000 (2021) jongeren een MDT te laten
starten. 11 12
Deze aantallen kunnen behaald worden door een intensivering van het aantal actieve
subsidierondes. Eind 2020 is de aanvullende ronde 4b gestart en dit jaar start de ronde 4c. Op
moment van schrijven zijn deze subsidierondes nog niet gestart en kijken we naar de
ontwikkeling van de eerste vier subsidierondes. Wel weten we op sommige onderdelen al de
aantallen en ambities van de per begin 2021 actief te starten subsidieronde 4b. Daar waar
relevant worden deze benoemd om zo een kijkje in de nabije toekomst te geven.
In het onderstaande kijken we eerst naar de groei van het aantal MDT-projecten en vervolgens
naar het aantal deelnemende jongeren. Waarbij in de eerdere rapportages alleen is gekeken
naar het cumulatief aantal jongeren sinds de start wordt in deze rapportage ook gekeken naar
de ontwikkeling van het aantal actieve jongeren in MDT. Ten slotte hebben we aandacht voor
de eerste inzichten van de landelijke bekendheid van MDT.
Relevante begrippen voor dit hoofdstuk
MDT-organisatie en -project: onder een MDT-organisatie en -project verstaan we (een
samenwerking van) partijen die een volledig afgebakend MDT-traject voor jongeren
organiseren. De hoofdaanvrager van een dergelijke samenwerking kan zowel een
maatschappelijke organisatie als een gemeente zijn.
MDT-traject: onder een MDT-traject verstaan we de reis die een jongere maakt binnen
MDT, waarbij aandacht is voor zowel de maatschappelijke impact van de jongere, de
ontwikkeling van zijn of haar talenten en de ontmoeting met anderen.
Het aantal actieve MDT-jongeren: het aantal jongeren dat is gestart met MDT groeit. Het
cumulatief aantal jongeren dat meedoet met MDT geeft een beperkt beeld van de
daadwerkelijke groei van MDT. Ter illustratie; als er elke dag iemand start én elke dag
iemand stopt met MDT, stijgt het cumulatief aantal gestarte jongeren gestaag door, maar is
er geen sprake van groei van MDT in de dagelijkse praktijk. In deze rapportage kijken we
daarom voor het eerst naar het aantal actieve jongeren: het aantal jongeren dat in de
laatste 6 maanden is gestart. Deze indicator geeft een meer actueel beeld van de volumeontwikkeling van MDT en biedt daardoor indien gewenst een betere mogelijkheid om
daarop te sturen.

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2020/07/03
/kamerbrief-over-voortgang-maatschappelijke-diensttijd/kamerbrief-over-voortgangmaatschappelijke-diensttijd.pdf
11

12

Zie beantwoording kamervraag 45, TK 1790417-214993-MDT, blz. 28.

25

4.1 Ontwikkeling van aantal MDT-projecten
Op dit moment drie subsidierondes actief, tijdelijke dip in actieve MDT-projecten
In oktober 2018 is de eerste subsidieronde van MDT gestart met 41 projecten. Deze
subsidieronde liep 18 maanden, tot en met april 2020. Verschillende projecten hebben een
verlenging aangevraagd en liepen daardoor langer door. Per eind 2020 zijn vrijwel alle
projecten in deze subsidieronde afgerond.
In maart 2019 is de tweede subsidieronde gestart met 35 projecten. De tweede subsidieronde
loopt nog door tot en met februari 2021. Ongeveer een kwart van de projecten heeft het MDTtraject al afgerond. Vanwege onder meer de coronacrisis zal een deel van de trajecten naar
verwachting langer doorlopen.
De derde subsidieronde (voor gemeenten) is gestart in oktober 2019 en nog volledig actief,
met in totaal 11 MDT-projecten.
De subsidieronde 4a is officieel gestart per maart 2020 met 27 MDT-projecten. Met het oog op
een naadloze aansluiting op de afronding van de 1e subsidieronde. Vanwege de uitbraak van
de coronacrisis is de start van verschillende MDT-projecten in subsidieronde 4a echter
uitgesteld. Hierdoor is een tijdelijke dip ontstaan in het aantal actieve projecten en jongeren
die in onderstaande paragrafen meermaals terugkomt.
Onderstaande afbeelding geeft de ontwikkeling van het aantal lopende MDT-projecten over
de tijd weer sinds de start van MDT. Na 9 maanden liepen zowel de eerste als de tweede
subsidieronde en na 15 maanden zat daar ook de gemeentelijke subsidieronde bij. Na
21 maanden liepen ook de MDT-projecten uit subsidieronde 4a, terwijl in de eerste en tweede
subsidieronde steeds meer projecten waren afgerond. Dit maakt dat er momenteel 53
projecten actief zijn tegenover 87 projecten een jaar geleden.

Figuur 2: ontwikkeling aantal lopende MDT-projecten over de tijd

Met de start van subsidieronde 4b in het laatste kwartaal van 2020 zal het aantal actieve
projecten per medio 2021 stijgen naar de eerdere piek van ca. 85 projecten.

26

4.2 Ontwikkeling van het aantal deelnemende jongeren
Ambitie aantal deelnemers en intensiteit per project gestegen
Met de start van subsidieronde 4a is het alleen nog mogelijk om als netwerk van organisaties
in te schrijven op de subsidieronde. Met deze netwerkstructuur worden de individuele MDTprojecten groter. Waar in de eerste drie subsidierondes gemiddeld zo’n 225 deelnemende
jongeren werden beoogd per project is dat in subsidieronde 4a bijna 700.
Ook is de intensiteit per MDT-project gestegen. Waar in de eerste subsidieronde een deel van
de jongeren een MDT deed van kortere duur (minder dan 20 uur), is in de vierde subsidieronde
een minimum van 80 uur gesteld. De tweede en derde subsidieronde kenden van zichzelf al
een groter aantal verwachte uren deelname. Daarmee is de tijd die per MDT-project wordt
besteed door de jongeren sterk gestegen.
Het aantal gestarte jongeren is de 20.000 gepasseerd
Tussen eind 2018 en december 2020 zijn bijna 21.000 jongeren gestart met MDT. Dit aantal
komt voort uit een optelsom van de vier subsidierondes tot nu toe. Onderstaand figuur geeft
dit schematisch weer.13

Figuur 3: ontwikkeling aantal deelnemers

Op basis van de door het ministerie van VWS benoemde ambities dienen er, met de middelen
van 2020, in 2021 en (deels) 2022 nog ca. 35.000 extra deelnemers te starten. Met de start van
subsidieronde 4b eind 2020 en 4c eind 2021 zal het aantal deelnemers naar verwachting ook
sterk stijgen. Als we kijken naar de snelheid waarmee in de eerdere subsidierondes het
beoogde aantal jongeren is gegroeid, zal de ambitie van 35.000 jongeren in 2021
waarschijnlijk niet gehaald worden. Mede als gevolg van de coronacrisis. Met andere
woorden; de projecten die vanaf subsidieronde 4a zijn gestart dienen effectiever te werven
dan voorheen om de beoogde ambities te realiseren.
Circa 8% van de jongeren is voortijdig gestopt met MDT, o.a. door gebrek aan tijd
Van het totaal aantal jongeren hebben er inmiddels circa 16.000 een MDT-traject afgerond.
Circa 1.700 hiervan zijn sinds de start van MDT voortijdig gestopt, ofwel 8% van het totaal
aantal jongeren. Na de eerste 9 maanden MDT is het percentage licht gestegen en sindsdien
schommelt het rond de 8%. De lichte stijging had met name te maken met het feit dat MDTtrajecten langer duurden en jongeren er soms dus toch geen tijd voor hadden. De meest
Eerder is een streefgetal aangegeven van ca. 12.000 jongeren voor de 1e subsidieronde. Dit
is later bijgesteld
13

27

opgegeven reden is dan ook dat MDT uiteindelijk niet paste in de agenda of beschikbare tijd
van de deelnemer. Ook zijn enkele jongeren gestopt omdat de matching met een
gastorganisatie uiteindelijk niet doorging. Ook zien we voorbeelden van ‘positieve’ uitstroom:
er zijn ook jongeren die doorstromen naar school of een baan vinden voordat hun MDT-traject
is afgerond.
Beoogde opschaling in 2020 ‘verschoven’ naar 2021
De continue groei van het cumulatief aantal jongeren dat is gestart wil niet zeggen dat MDT
op zichzelf in de afgelopen 27 maanden alleen maar is gegroeid. Als we kijken naar een
schatting van het aantal jongeren dat in hetzelfde half jaar actief is (zie onderstaande grafiek),
dan zien we dat het aantal actieve jongeren in het afgelopen jaar zelfs is afgenomen.
Dit hangt samen met de eerdergenoemde kloof tussen de afronding van de 1e subsidieronde
en de (deels) vertraagde start van subsidieronde 4a.
Om de beoogde ambities voor 2021 te halen zal het aantal actieve jongeren sterk moeten
stijgen. Naar verwachting zal dit met de actieve start van subsidieronde 4a en 4b ook
gebeuren. Subsidieronde 4a is nu al verantwoordelijk voor meer dan 4.400 actieve jongeren
en heeft nog groeipotentie omdat sommige projecten nog niet op volle kracht werven. Als
subsidieronde 4b een vergelijkbare start maakt als subsidieronde 4a is daarmee een actief
aantal jongeren voor de MDT als geheel van 10.000 in 2021 realistisch.

Figuur 4: ontwikkeling aantal actieve deelnemers over de tijd

De mate waarin de ambities worden behaald verschilt per subsidieronde
Een interessant gegeven is het verschil in groei tussen de verschillende subsidierondes.
Belangrijk is daarbij te benoemen dat de verschillende subsidierondes verschillende ambities
hanteren qua aantal te werven jongeren. Subsidierondes 1 en 4a kennen een relatief hoge
ambitie qua aantal jongeren en een brede focus qua doelgroepen. Subsidierondes 2 en 3
hebben lagere ambities qua aantal jongeren en een meer specifieke focus op doelgroepen of
mix van doelgroepen. De derde subsidieronde, waar gemeenten in de lead zijn, onderscheidt
zich daarbij door een veel intensiever traject (+20 uur per week), waardoor deelname met
name interessant is voor jongeren met een (al dan niet vrijwillig) tussenjaar. 14
Als we kijken naar de mate waarin de verschillende subsidierondes hun ambities hebben
gerealiseerd is in onderstaande grafiek duidelijk dat de projecten met lagere ambities en een
meer specifieke focus qua doelgroepen meer moeite hebben hun ambities te realiseren. Het
meest duidelijke voorbeeld is de derde subsidieronde die qua looptijd over de helft is, maar
eind 2020 nog geen kwart heeft behaald van de beoogde aantallen.

In praktijk leidt dit bijvoorbeeld tot een relatief hoog aandeel jongeren met een uitkering
en vroegtijdig schoolverlaters.
14

28

Figuur 5: de verstreken looptijd per ronde naast het aantal jongeren als percentage van de ambitie

Verklaringen voor verschil in wervingskracht tussen subsidierondes
- De eerste en vierde subsidieronde hebben elkaar ‘opgevolgd’, waardoor een groot
aantal (20) deelnemende organisaties uit de eerste subsidieronde ook aan de vierde
deelnemen. Deze partijen hebben een snelle start kunnen maken, ondanks het
uitbreken van de coronacrisis, omdat zij naam en netwerk hebben opgebouwd, een
beproefde werkwijze doorontwikkeld hebben en omdat zij de mogelijkheid hebben om
de lessen uit de eerste subsidieronde toe te passen.
- De ‘minder presterende’ projecten uit de eerste subsidieronde doen niet meer mee in
de vierde subsidieronde, waardoor ook de gemiddelde wervingskracht per project is
versterkt.
- Daar waar projecten zijn gericht op jongeren in een minder kansrijke positie blijkt in de
praktijk de werving en begeleiding soms uitdagender dan vooraf gedacht. Dit is met
name zichtbaar in de tweede subsidieronde.
- Tussen de subsidierondes is een groot verschil in het aandeel projecten dat het
aanbieden van vrijwilligerswerk voor jongeren als core business heeft. Het opzetten van
een organisatie en een wervingsnetwerk vraagt tijd en inzet.
- Uit eerdere rapportages is gebleken dat met name de werving via scholen veel
wervingskracht biedt. In de tweede en derde subsidieronde is de samenwerking met
scholen minder sterk ontwikkeld. Deels is dit een logisch gevolg van de opzet van beide
subsidierondes die minder is gericht op de schoolgaande jongere. Dat maakt werven in
de praktijk wel lastiger.
- Specifiek voor de gemeentelijke subsidieronde geldt dat sommige gemeenten tijdens
het project hernieuwd commitment nodig hadden binnen de eigen gemeente om echt
verder te kunnen met MDT. Hierdoor hebben projecten vertraging opgelopen.
- Daarnaast geven gemeenten uit de gemeentelijke subsidieronde aan dat het lastiger is
om jongeren voor hun MDT te werven dan gedacht. De jongeren die in aanmerking
komen voor de MDT-variant in de gemeentelijke subsidieronde (intensieve variant van
20-24uur per week) is erg specifiek. Dit wordt extra bemoeilijkt door de coronacrisis. De
gemeentelijke subsidieronde is gefundeerd op fysieke ontmoeting voor een groot
aantal uren per week. Dat is lastig(er) te vervangen door online ontmoeting ten
opzichte van de andere subsidierondes.
- Tot slot geven gemeenten uit de gemeentelijke subsidieronde aan dat de groepsgrootte
minder groot kan zijn dan gedacht. Door de diverse groep jongeren (één van de
subsidievoorwaarden in deze ronde) is namelijk meer aandacht nodig per jongere.
- Daarnaast kan het zijn dat bepaalde subsidierondes meer afhankelijk zijn van de
landelijke bekendheid van MDT. Met name in de gemeentelijke subsidieronde geven

29

projectleiders aan dat hun wervingskracht wordt beperkt door de mate van bekendheid
van MDT.15
De voortgang van de gemeentelijke subsidieronde loopt (nog) achter
De gemeentelijke subsidieronde heeft een andere opzet dan de andere subsidierondes en zit
in tegenstelling tot de andere subsidierondes nog in de experimenteerfse . De invulling is
geïnspireerd op het model van de Belgische Samenlevingsdienst. Dat betekent onder meer
een intensieve inzet (meer dan 20 uur inzet per week door de jongeren) en een focus op het
werven van een diverse groep jongeren die met elkaar een MDT-traject doorlopen.
In de huidige cijfers zien we dat de gemeentelijke subsidieronde tot nu toe achterloopt op de
groeiambitie. Aangezien wel al opstartkosten zijn gemaakt, liggen de tussentijdse kosten per
deelnemer hoger dan oorspronkelijk verwacht. Ook zien we dat een relatief hoog aandeel
jongeren voortijdig stopt (ca. 20%, meer dan twee keer het gemiddelde). De deelnemende
jongeren scoren daarnaast op twee van de drie doelstellingen aanzienlijk lager dan het
gemiddelde. Tot slot ligt het aandeel projectleiders dat aangeeft de eigen doelen in (zeer)
grote mate te bereiken meer dan twee keer lager dan in de andere subsidierondes.
Er zijn verschillende verklaringen voor de achterblijvende ontwikkeling van de gemeentelijke
subsidieronde en kansen om deze nog in te halen.
Ten eerste is het werven van jongeren in de gemeentelijke subsidieronde voor projectleiders
een uitdaging. Als reden geven projectleiders aan dat de doelgroep van deze MDT-variant
specifiek is (jongeren die niet naar school of werk gaan) en jongeren zich niet altijd voor zes
maanden twee tot drie dagen lang willen committeren. Ook kan het werven voor een diverse
groep jongeren een extra uitdaging zijn. Wel is de ervaring dat projecten die al een aantal
groepen hebben gedraaid de werving van jongeren steeds makkelijker gaat: jongeren worden
zelf ambassadeur en er kan gebruik worden gemaakt van specifieke voorbeelden van een
MDT-traject. Dat de opzet van Belgische Samenlevingsdienst een effect heeft op de snelheid
van werven is ook zichtbaar in België zelf. In het jaar 2019 zijn 239 jongeren geworven 16, dat is
minder dan het aantal jongeren dat in Nederland is geworven.
Daarnaast zorgde het coronavirus er voor dat meer jongeren uitvielen dan normaal: een deel
van de jongeren die meedoen met MDT in de gemeentelijke subsidieronde zit in een minder
kansrijke positie en stromen bijvoorbeeld in via Werk & Inkomen of Leerplicht. Projectleiders
geven aan dat lastiger is om deze doelgroep aan te blijven haken tijdens een online
programma. Hoewel de projectleiders verschillende interventies bedachten om jongeren
aangehaakt te houden, (een buddy-systeem, individuele begeleiding, etc.) vielen sommige
jongeren toch uit. Ook vóór het coronavirus ervaarden projectleiders relatief veel uitval. Dit
kwam onder andere omdat jongeren vanuit gemeentelijke hulptrajecten zich aanmeldden
voor hun traject en later bleek dat dit toch, gezien hun problematiek, nog te zwaar was voor
hen.

Het onderzoek naar de bekendheid met MDT wordt uitgevoerd door het CBS. Het meest
recente onderzoek is op basis van onderzoeksbevindingen uit 2019. Daaruit blijkt dat circa
25% van de doelgroep heeft wel eens van MDT gehoord. Bij oudere leeftijdsgroepen ligt dit
percentage hoger. In 2020 zijn aanvullende activiteiten gestart om de bekendheid te
vergroten. In maart 2021 worden nieuwe onderzoeksresultaten van het CBS verwacht.
15

Citizen Service in Europe, A comparison of the six autonomous national programmes of:
Germany, France, Italy, the Netherlands, Belgium and Luxembourg (2020), Alban van der
Straten
16

30

Ondanks de opgelopen achterstand zijn de projectleiders zelf ervan overtuigd dat het beeld
gekeerd kan worden. Zoals hierboven aangegeven zien MDT-projecten die reeds een of
meerdere groepen hebben afgerond een aanzuigende werking ontstaan: het wordt
makkelijker om jongeren te werven. Ook zoeken zij steeds meer de samenwerking op met
andere MDT-projecten in de regio en ontwikkelen zij hun programma steeds verder door. Het
is verstandig om de voortgang goed in de gaten te blijven houden.
Daarnaast zien we de waarde van de betrokkenheid van gemeenten bij MDT terug in de
praktijk. Gemeenten kunnen een belangrijke verbindende en/of coördinerende rol spelen
binnen MDT. Omdat de doelen van MDT goed aansluiten bij de ambities van gemeenten in het
sociaal domein liggen er ook concrete kansen voor gezamenlijke investeringen.

4.3 Conclusies
Aantal actieve jongeren is het afgelopen jaar niet gestegen, komend jaar stevige groei
verwacht
Door een kloof in tijd tussen het aflopen van de eerste subsidieronde en de (vanwege corona
vertraagde) start van de vierde subsidieronde is het aantal actieve jongeren in 2020 lager
geweest dan de piek in 2019.
Daarbij dient aangetekend te worden dat de vierde subsidieronde (4a) medio 2020 goed op
stoom is gekomen. En dat met de actieve start van subsidieronde 4b begin 2021 en 4c eind
2021, het komend jaar een stevige groei wordt verwacht naar zo’n 10.000 actieve jongeren.
Ondanks deze verwachte groei wordt het behalen van 35.000 geworven jongeren per eind
2021 een stevige uitdaging.
Intensiteit van MDT is vergroot
Waar in de eerste subsidieronde een deel van de jongeren een MDT deed van kortere duur, is
in de vierde subsidieronde een minimum van 80 uur gesteld. De tweede en derde
subsidieronde kende van zichzelf al een groter aantal verwachte uren deelname. Afgaande op
de snelle groei van de vierde subsidieronde vormt de verhoging van de intensiteit tot
minimaal 80 uur geen grote bedreiging voor de werving van jongeren.
Verschil in complexiteit subsidieronde leidt tot verschil in wervingskracht
De eerste en vierde subsidieronde (met beide een hoge wervingskracht) kennen een brede
focus qua doelgroepen. De tweede en derde subsidieronde (kennen een meer specifieke focus
op een (mix) van doelgroepen. Daar is bewust voor gekozen, maar leidt tot grotere
beperkingen in wervingskracht dan vooraf verwacht. Met name de derde gemeentelijke
subsidieronde blijft ook op andere aspecten achter bij de andere subsidierondes.

31

5 De ervaring van jongeren
In dit hoofdstuk staat het perspectief van jongeren centraal: de deelnemers aan MDT, hun
waardering van het MDT-traject en of hun ervaring overeenkomt met de beoogde
doelstellingen van MDT. We beschrijven in de eerstvolgende paragraaf eerst hoe jongeren
MDT als geheel waarderen na afloop van hun traject. Vervolgens gaan we dieper in op de drie
doelstellingen van MDT om maatschappelijke impact met, voor en door de deelnemende
jongeren te maken. De realisatie van deze doelstellingen beschouwen we aan de hand van de
ervaringen van de deelnemende jongeren.
In het onderstaande tekstvak worden de drie doelstellingen benoemd aan de hand van de
schriftelijke toelichting van staatssecretaris Blokhuis. 17
De drie doelstellingen van MDT om via jongeren maatschappelijke impact te
realiseren
1.

(Op termijn) iets doen voor een ander of de samenleving
Door iets te doen voor een ander bieden jongeren directe hulp aan één of
meerdere personen. Door iets te doen voor de samenleving dragen jongeren een
steentje bij aan een betere maatschappij en/of een duurzame wereld. Indirect
leveren jongeren daarmee ook hulp aan ‘een ander’, maar de inzet van jongeren is
hier niet toe te leiden naar individuele personen. Het kan zijn dat de activiteiten
die jongeren doen direct impact hebben op een ander en/of de samenleving, maar
het kan ook zijn dat op termijn de impact zichtbaar is.

2. Talentontwikkeling
Talentontwikkeling gaat over het creëren van de juiste omstandigheden voor
jongeren om hun talenten te kunnen ontdekken en (verder) te ontwikkelen.
Tijdens MDT bieden de MDT-organisaties ondersteuning aan jongeren bij dit
proces door onder andere goede begeleiding te geven en trainingen aan te bieden.
In de praktijk komt talentontwikkeling bij jongeren tot uiting doordat zij kennis en
vaardigheden ontwikkelen, een persoonlijke ontwikkeling doormaken en hun
toekomstperspectief verrijken.
3. Ontmoeting
Ontmoetingen binnen MDT moeten leiden tot het vergroten van de leefwereld en
het netwerk van deelnemende jongeren. Dit betekent ontmoetingen buiten de
eigen leefwereld van de jongeren, gekenmerkt door een grote verscheidenheid. Zo
kan de ontmoeting waardevol zijn door bijvoorbeeld verschillen in sekse, leeftijd,
etniciteit, opleidingsniveau, religie, ervaren beperkingen of seksuele geaardheid.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee vormen van ontmoeting: ontmoeting
binnen de MDT-organisatie tussen jongeren onderling en ontmoeting buiten de
MDT-organisatie tussen jongeren en bijvoorbeeld degenen die zij een dienst
leveren of degenen met wie zij samenwerken.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/07/03/mdt-doelstellingenindicatoren-en-streefwaarden
17

32

5.1 Waardering van MDT
Jongeren zijn stabiel positief over hun MDT-traject
De ervaring van jongeren met MDT (uitgedrukt in een cijfer) is
stabiel gebleven over de tijd. Sinds het begin van MDT scoren
jongeren hun MDT gemiddeld tussen de 7,8 en 7,9. Tussen de
verschillende subsidierondes zien we geen grote verschillen
tussen de scores. Het aantal projecten dat onder de maat scoort
is steeds meer gedaald sinds de start van MDT. De projecten die
lager dan een 7,0 gemiddeld scoorden, zijn gestopt met MDT of hebben een herstart gemaakt
in een nieuwe subsidieronde en scoren nu hoger. De verschillende subsidierondes lijken
daarmee een positief filterend of lerend effect te hebben op kwaliteit.
Een aantal factoren hangt samen met een hoge score van jongeren
Het kwantitatief onderzoek laat zien dat een aantal factoren samenhangt met een hogere
score op het cijfer dat jongeren hun MDT-ervaring geven. De onderstaande indicatoren
hebben een significant positief effect op de ervaring van jongeren. Dit betekent dat hoe
hoger de score op de volgende stellingen, hoe hoger het cijfer.
- Ik heb mijn vaardigheden ontwikkeld
- Ik heb nieuwe mensen leren kennen
- Ik heb zinvol werk gedaan
- Ik kreeg goede begeleiding
Daarbij is het opvallend dat het krijgen van goede begeleiding het sterkst samenhangt met
een hoge score, gevolgd door het doen van zinvol werk. Dat geeft een indicatie dat het
krijgen van goede begeleiding en zinvol werk doen voor jongeren een belangrijke factor is in
hun waardering van ervaring.

Ervaren MDT-projecten nemen geleerde lessen mee
We zien dat de projecten die in de eerste subsidieronde mee hebben gedaan de lessen over
‘wat werkt’ toepassen in een nieuwe subsidieronde. Uit eerdere rapportages bleek onder
meer het positieve effect van het bieden van een training op de (leer)ervaring en de voordelen
van peer-to-peer training. Deze en andere lessen worden in de laatst gestarte subsidieronde
aanzienlijk vaker toegepast dan bij de start van MDT.
De ervaren druk bij jongeren is het afgelopen half jaar gestegen naar 14%
We monitoren ook de druk die jongeren ervaren als gevolg van het meedoen aan MDT. Daarbij
ervaart 14% van de jongeren ‘best wel veel’ tot ‘heel erg veel’ druk in enige vorm als gevolg
van MDT. Tijdsdruk wordt daarbij vaker genoemd (9%) dan prestatiedruk (6%) of sociale druk
(5%).

Figuur 6: percentage jongere dat druk ervaart per type druk

33

Het valt op dat het aantal jongeren dat prestatiedruk ervaart is verdubbeld in het afgelopen
half jaar en het aantal jongeren dat tijdsdruk ervaart met een derde is gestegen. Ondanks dat
het kleine percentages blijven, is dit een ontwikkeling om in de gaten te houden. Een
mogelijke verklaring hiervoor is dat jongeren in de eerste subsidieronde een korter MDTtraject doen dan jongeren in de tweede, derde en vierde (4a) subsidieronde.
Daarnaast is als mogelijke verklaring ook gekeken naar de mogelijkheid of projecten in de
praktijk meer tijd vraagt van jongeren dan vooraf opgegeven door projectleiders. In de
praktijk blijkt dit mee te vallen. Jongeren geven aan over het algemeen een uur per week
meer kwijt te zijn dan projectleiders aangeven, maar zijn tegelijkertijd ook een maand sneller
klaar.

5.2 Iets doen voor een ander of de samenleving
Een aantal indicatoren laat zien in hoeverre jongeren vinden dat zij iets doen voor een
ander/de samenleving en wat daarvan het effect is

18

Figuur 7: indicatoren van in hoeverre jongeren vinden dat zij iets voor een ander/de samenleving doen

Ondanks corona doen jongeren iets voor een ander of de samenleving
Het kwantitatief onderzoek onder jongeren laat zien dat 86% vindt dat hij of zij een ander
en/of de samenleving heeft geholpen tijdens MDT. In bijlage 3 van de kamerbrief van juli
202019 worden de voorlopige streefwaarden voor de drie doelstellingen van MDT beschreven.
De streefwaarde voor de doelstelling ‘iets doen voor een ander’ is 85%, deze wordt dus
gehaald.
Vanaf subsidieronde 4a nemen we hiervoor twee aparte indicatoren mee. Jongeren
vinden het belangrijk om zich in te zetten voor een ander of de samenleving’ en ‘Jongeren
voelen zich verantwoordelijk voor de samenleving’. I.v.m. nog te weinig respons van
jongeren in deze subsidieronde die hun MDT al hebben afgerond, kunnen we hier nog geen
cijfers over geven.
18

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/07/03/mdt-doelstellingenindicatoren-en-streefwaarden
19

34

In het licht van de coronacrisis is het positief opvallend dat dit percentage niet is veranderd
sinds maart 2020. Hieruit spreekt de snelle mobiliserende kracht van MDT die we beschrijven
in hoofdstuk 5. In subsidieronde 4a geeft zelfs 93% aan een ander geholpen te hebben. In de
gemeentelijke subsidieronde is het aandeel jongeren een stuk lager, namelijk 61%. Hierbij gaf
32% aan dat ze niet wisten of ze iemand anders en/of de samenleving hadden geholpen.
Mogelijke verklaring voor dit lagere percentage is dat projecten in de gemeentelijke
subsidieronde in hun promotie en communicatie-uitingen de focus vooral leggen op
talentontwikkeling, en dus op wat MDT de jongere zelf te bieden heeft. De waarde die zij zelf
(gaan) toevoegen gedurende hun MDT, krijgt daarmee minder aandacht. Als we verder terug
in de tijd kijken, zie je dat het percentage jongeren dat aangeeft een ander te hebben
geholpen stabiel blijft sinds de start van MDT.
Voorbeelden waarbij jongeren het gevoel hebben gehad iets te doen voor een ander en of
de samenleving zijn: het geven van workshops op scholen om kinderen bewuster te maken
over recyclen, het helpen van ouderen met digitale vaardigheden en het onderzoeken hoe
jongeren kunnen worden geënthousiasmeerd voor kunst.

“Ik heb geleerd dat de kledingindustrie meer schade aanbrengt
dan gedacht, ik had daar eerst geen idee van. Via MDT heb ik
vervolgens anderen hier ook over kunnen informeren.” –
deelnemer MDT
Jongeren geven aan dat iets doen voor een ander en/of de samenleving hen onder andere een
gevoel van trots en voldoening geeft, bewustwording over maatschappelijke thema’s en
inzicht in wat een individu kan betekenen voor de samenleving. In onderstaande figuur staan
voorbeelden van wat jongeren voor een ander of de samenleving hebben gedaan. Dit is op
basis van antwoorden uit het afgelopen jaar uit de jongerenvragenlijst.
Een groot deel van de jongeren (75%) vindt ook dat ze zinvol werk hebben gedaan tijdens
MDT. Ook hier geldt dat het aandeel jongeren dat vindt dat hij of zij zinvol werk heeft gedaan
stabiel is gebleven sinds de start van MDT. Verder valt op dat het aandeel jongeren dat
aangeeft zinvol werk te hebben gedaan in de gemeentelijke subsidieronde lager ligt, namelijk
45%. Wel antwoordt nog eens 46% ‘een beetje’ op de vraag of ze zinvol werk hebben gedaan.

35

Steeds meer jongeren doen MDT die anders geen vrijwilligerswerk zouden doen
MDT weet steeds meer jongeren te werven die anders geen vrijwilligerswerk zouden hebben
gedaan. Meer dan de helft van de deelnemende jongeren (58%) geeft aan dat de kans klein is
dat zij zonder MDT ook vrijwilligerswerk hadden gedaan. Eerder lag dit percentage onder de
50%. Het aandeel jongeren dat dit aangeeft in de gemeentelijke subsidieronde en
subsidieronde 4a is nog hoger (beide 67%).

36

MDT lijkt dus steeds meer nieuwe doelgroepen te verbinden aan maatschappelijke
doelstellingen die met vrijwilligerswerk worden bereikt. Dat blijkt ook deels uit de opbouw
van de deelnemerspopulatie zoals beschreven in paragraaf 2.1. Jongeren in het vmbo of mbo
doen relatief minder vaak vrijwilligerswerk, net zoals jongeren met een migratieachtergrond.20Juist deze groepen jongeren zijn sterk vertegenwoordigd in MDT 21. In het
kwantitatieve onderzoek zien we ook dat het aandeel jongeren dat zonder MDT ook
vrijwilligerswerk had gedaan hoger is naarmate de leeftijd en opleiding hoger zijn. Dit
onderbouwt de stelling van het CBS.

5.3 (Talent)Ontwikkeling
Een aantal indicatoren laat zien in hoeverre jongeren vinden dat zij hun talenten en
vaardigheden ontwikkelen en wat daarvan het effect is

22

Figuur 8: indicatoren van in hoeverre jongeren vinden dat zij hun talenten hebben ontwikkeld

20

Dit blijkt uit een analyse van CBS, specifiek voor dit onderzoek uitgevoerd.

21

Deze onderbouwing komt uit de vorige rapportage.

Een groot deel van de gestarte jongeren in subsidieronde 4a heeft de vragenlijst na
afloop van hun MDT nog niet ingevuld, dus we kunnen hier nog geen harde conclusies uit
trekken
22

37

(Talent)ontwikkeling van jongeren laat een kleine positieve trend zien
In algemene zin zien we een kleine positieve trend in de (talent)ontwikkeling van jongeren die
MDT doen over de tijd. Het percentage jongeren dat aangeeft zijn of haar cv te hebben
versterkt is het meest gestegen: van de helft van jongeren na het eerste half jaar MDT naar
61% op dit moment. De stijging van de overige indicatoren is minder groot, na een half jaar
MDT vond 70% van de jongeren MDT heel leerzaam en dat is nu 74%. Wel lijken MDTprojecten hun trainingen steeds beter te verzorgen. In de eerste subsidieronde vond 64% van
de jongeren dat hij of zij nuttige training(en) kreeg, in de tweede ronde is dit 72%, in de derde
ronde 75% en in ronde 4a zelfs 78%.

“Tijdens MDT heb ik geleerd om video’s te editen.” – deelnemer
MDT
Meer dan de helft van de jongeren vindt dat zijn/haar vaardigheden zijn ontwikkeld
Uit het kwantitatieve onderzoek blijkt dat 61% van de jongeren het grotendeels of helemaal
eens is met de stelling ‘Ik heb mijn vaardigheden ontwikkeld tijdens MDT’. De streefwaarde
van 60% voor de doelstelling talentontwikkeling wordt hiermee gehaald. De gemeentelijke
subsidieronde blijft hierin wat achter met 47%, waarbij je wel ziet dat 46% deze vraag
beantwoordt met ‘een beetje’. Aan de andere kant geeft in de gemeentelijke subsidieronde
67% van de jongeren aan dat ze nu beter weten wat ze kunnen.
Het ontwikkelen van vaardigheden is belangrijk voor jongeren
Jongeren geven aan de start van hun MDT aan wat hun motivatie is om mee te doen aan
MDT. ‘Ik wil mijn vaardigheden ontwikkelen’ is de meest voorkomende motivatie. Zoals
eerder aangegeven laat het kwantitatief onderzoek ook zien dat er een positief verband is
tussen het ontwikkelen van vaardigheden en de waardering van MDT. Jongeren die
aangeven geen tot weinig vaardigheden te hebben ontwikkeld scoren hun ervaring
aanzienlijk lager dan jongeren die aangeven wel vaardigheden te hebben ontwikkeld.
Daarnaast zien we dat er een positieve correlatie is tussen het krijgen van nuttige training
en het ontwikkelen van vaardigheden en goede begeleiding en het ontwikkelen van
vaardigheden. Dit zie je ook terug in het feit dat van de jongeren die zegt zijn of haar
vaardigheden te hebben ontwikkeld, 92% aangeeft goede begeleiding te hebben gekregen,
tegenover 57% van de jongeren die zegt geen of weinig vaardigheden te hebben
ontwikkeld. Dit laat het belang van nuttige training en goede begeleiding zien voor
talentontwikkeling van jongeren.
Ongeveer de helft van de jongeren heeft een beter beeld van het eigen kunnen
Op het gebied van persoonlijke ontwikkeling is 49% van de jongeren het grotendeels of
helemaal eens met de stelling ‘Ik weet nu beter wat ik kan’ en 44% met de stelling ‘Ik weet nu
beter wat ik leuk vind’. Tot slot zien we een licht positieve ontwikkeling (+10%) in de score op
de vraag ‘Ik kan makkelijk een baan vinden’ tussen de start en na afloop van MDT. Bij de start
van MDT antwoorden de meeste jongeren hierop ‘een beetje waar’ en na afloop zijn er meer
jongeren die ‘waar’ of ‘helemaal waar’ antwoorden.

“Ik ben er door MDT achter gekomen dat ik het leuk vind om mij
bezig te houden met klimaat en milieu. Ik dacht altijd dat dat niets
voor mij was.” – deelnemer MDT

38

Jongeren zetten concrete vervolgstappen na MDT
Vanaf subsidieronde 4a worden in het onderzoek de deelnemende jongeren na afloop of hun
deelname aan MDT directe gevolgen heeft voor hun toekomst. Ondanks dat het nog
voorlopige resultaten zijn, nog relatief weinig jongeren hebben een MDT-traject in 4a
doorlopen, zijn de eerste resultaten zeer interessant. Zo geeft een deel van de jongeren aan
werk of een opleiding te hebben gevonden als gevolg van hun deelname aan MDT. Daarnaast
gaat een vijfde van de jongeren vrijwilligerswerk doen als gevolg van MDT en geeft bijna een
derde van de jongeren aan actief te blijven bij de organisatie waar ze MDT hebben doorlopen.
Uit het onderzoek bij gastorganisaties blijkt dat ca. 10% van de jongeren in (zeer) grote mate
betrokken blijft na afloop van hun MDT-traject. Dit is een positief eerste beeld en laat zien dat
MDT ervoor kan zorgen dat jongeren, die steeds moeilijker zijn te binden23, meer
vrijwilligerswerk gaan doen.

5.4 Ontmoeting
Een aantal indicatoren laat zien in hoeverre jongeren andere mensen ontmoeten en wat
daarvan het effect is

24

Figuur 9: indicatoren van in hoeverre jongeren vinden dat zij anderen hebben ontmoet

Jongeren die deelnemen aan MDT leren nieuwe mensen kennen, ook tijdens corona
Volgens kwantitatief onderzoek leert 77% van de jongeren nieuwe mensen kennen door MDT.
Hiermee wordt de streefwaarde van 70% gehaald. Dit percentage is weinig veranderd ten
opzichte van een half jaar geleden, toen was dit 79%. De coronacrisis lijkt dus geen effect te
hebben gehad op de mate waarop jongeren nieuwe mensen leren kennen, ondanks dat MDTMachielse et al. (2017), Aan de andere kant van de schutting. Inspelen op de toenemende
vraag naar vrijwillige inzet in het lokale sociaal domein.
23

Het merendeel van de gestarte jongeren in subsidieronde 4a hebben hun traject nog niet
afgerond.
24

39

trajecten vaker (deels) online moesten worden uitgevoerd. Daarnaast geeft bijna de helft van
de jongeren in subsidieronde 4a aan dat ze waardevolle contacten hebben overgehouden aan
MDT. Ondanks dat dit voorlopige resultaten zijn, geeft het een positief beeld.
Daarbij leren jongeren ook mensen kennen met een andere achtergrond
67% van de jongeren geeft aan het grotendeels of helemaal eens te zijn met de stelling ‘Ik heb
nieuwe mensen leren kennen met een andere achtergrond dan ikzelf’. In de gemeentelijke
subsidieronde is dit aandeel groter, namelijk 74%. Jongeren geven aan dat het ontmoeten
van mensen buiten hun eigen leefwereld er onder andere voor kan zorgen dat ze een andere
(meer open) houding richting mensen hebben, ze meer open staan voor ontmoeting met
mensen buiten hun eigen omgeving en een ingang hebben om mensen buiten hun eigen
leefwereld te ontmoeten.

“Ik ben erachter gekomen dat taalbarrières overkomelijk zijn. Met
handen en voeten kom je ook een heel eind.” – deelnemer MDT

Dit wordt onder andere gestimuleerd door meer diversiteit binnen projecten
In een eerdere onderzoeksrapportage is aangegeven dat de ‘ontmoetings-doelstelling’ van
MDT niet vanzelf gaat en bewust aandacht vraagt van de projectopzet. Recent onderzoek laat
zien dat de diversiteit binnen projecten zich positief ontwikkelt. Dit helpt bij het realiseren van
de ontmoeting tussen jongeren met een andere achtergrond. In veruit de meeste projecten is
er een mix van herkomst van jongeren. Bij maar 4% van de projecten zijn 90% van de
deelnemers en hun ouders van Nederlandse afkomst 25. In de vorige rapportage was dit nog
20%. Op dit vlak lijken de projecten dus meer divers te worden. Het mixen van groepen
jongeren op het gebied van onderwijsniveaus blijkt nog steeds een uitdaging. Bij 63% van de
projecten vertegenwoordigt één onderwijsniveau26 meer dan de helft van de
deelnemerspopulatie. Dit is minder dan de vorige keer, dus ook op dit gebied lijkt het meer
divers te worden. Een soortgelijk beeld zien we bij leeftijdscategorieën 27, waar bij 58% van de
projecten één van de vier leeftijdscategorieën wordt vertegenwoordigd door meer dan de

“Ik stond al positief tegenover de ontmoeting van mensen buiten
mijn eigen leefwereld, maar door MDT heb ik wel meer ingangen
gekregen” – deelnemer MDT
helft van de deelnemerspopulatie. Tot slot zien we bij 14% van de projecten dat meer dan
80% van de deelnemers uit vrouwen bestaat.

25

Van de projecten waarvan minstens 5 jongeren de vragenlijst hebben ingevuld.

26

Indeling: vmbo/mbo, havo/hbo, vwo/wo

27

Indeling: 14-17 jaar, 18-22 jaar, 22-27 jaar, 27+ jaar

40

5.5 Conclusies
MDT heeft zich bewezen als een traject dat de meeste jongeren positief ervaren
Sinds de start van MDT hebben jongeren MDT gewaardeerd met een cijfer rond de 7,8.
Daarnaast staan jongeren steeds positiever tegenover MDT: 71% van de jongeren is ‘positief’
of ‘enthousiast’ over MDT, terwijl dit een jaar geleden nog 67% was. De stabiele en zelfs licht
stijgende trend van de ervaring met MDT kan na twee jaar geen toeval meer worden
genoemd. MDT heeft zich over de afgelopen twee jaar bewezen als een traject waar het
merendeel van de jongeren een positieve ervaring mee heeft. Belangrijke kanttekening is dat
nog steeds 29% van de jongeren kritisch is over MDT. Hoewel dit percentage door de tijd is
gedaald, behoeft dit nog wel aandacht.
Verhoogde intensiteit van MDT lijkt een positief effect te hebben, aandachtspunt is
ervaren druk
Waar in de eerste subsidieronde een deel van de jongeren een MDT deed van kortere duur, is
in vierde subsidieronde een minimum van 80 uur gesteld. Daarmee is de intensiteit van MDT
vergroot. Dit lijkt een positief effect te hebben op de mate waarin jongeren aangeven zinvol
werk te doen en de eigen vaardigheden te hebben ontwikkeld.
Aandachtspunt is de toename van ervaren tijdsdruk die gepaard lijkt te gaan met de stijging
van de intensiteit. Het grootste aandachtspunt bij de ervaring van jongeren is het feit dat de
ervaren druk het afgelopen half jaar is gestegen naar 14%. Met name tijdsdruk is flink
gestegen: van 6% naar 9%. Hoewel het percentage nu nog relatief laag is, wordt het
zorgwekkend als de stijgende lijn doorzet.
MDT blijft zichzelf verbeteren in het realiseren van de drie doelstellingen
Uit het kwantitatief onderzoek komt naar voren dat het merendeel van de jongeren vindt dat
zij een ander/de samenleving hebben geholpen, talenten hebben ontwikkeld en andere
mensen hebben ontmoet. Positief opvallend hierbij is dat de ontwikkelingen rondom het
coronavirus hierop geen negatief effect hebben gehad, dat de getallen zich sinds de start
positief hebben ontwikkeld en de beoogde streefwaarden worden behaald.
Eerste beelden van doorstroom na MDT zijn positief
Op basis van de ervaringen van zowel jongeren als gastorganisaties blijft 10-20% van de
jongeren actief betrokken bij de organisatie waar ze hun MDT uitvoeren. Ook is zichtbaar dat
een deel van de jongeren via MDT de weg weet te vinden naar werk of opleiding.
De ervaring van jongeren rond de drie doelstellingen verschilt tussen subsidieronden
Hoewel we in het cijfer dat jongeren MDT geven geen verschillen zien tussen subsidieronden,
zie je deze wel in de mate waarin jongeren vinden dat de drie doelstellingen worden behaald.
De gemeentelijke subsidieronde scoort lager op ‘iets doen voor een ander/de samenleving’ en
‘ontwikkelen van vaardigheden’. Daarentegen scoort de gemeentelijke subsidieronde hoger
bij ‘ik weet beter wat ik kan’ en ‘ontmoeting’.

41

6 MDT als landelijk dekkend netwerk
MDT heeft ten doel om toe te groeien naar een landelijk dekkend netwerk, waarin voldoende
aanbod is voor iedere jongere. In de kamerbrief van 28 oktober 2020 omschrijft
staatssecretaris Blokhuis een landelijk dekkend netwerk als volgt: “een netwerk waarin iedere
jongere een MDT kan doen in zijn of haar omgeving die aansluit bij de motivatie van de jongere.
Dit betekent verscheidenheid in aanbod, in regio’s/gebieden/buurten, in interessegebieden en
sectoren waarbinnen jongeren hun MDT kunnen doen.”
Kortom, MDT dient voldoende regionaal verspreid te zijn en voldoende diversiteit te bieden
om aantrekkelijk en toegankelijk te kunnen zijn voor de brede doelgroep van MDT. Daarmee
kent het begrip ‘landelijk dekkend netwerk’ meerdere aspecten die we in dit hoofdstuk
belichten. In de eerste plaats kijken we naar de ontwikkeling van geografische dekking van
MDT; ontstaan er MDT-activiteiten door geheel het land of zijn er nog blinde vlekken
waarneembaar? In de tweede plaats kijken we naar de ontwikkeling in de sectorale diversiteit
in het aanbod van MDT-trajecten. Ten slotte beschouwen we de mate waarin MDT
verschillende doelgroepen weet te bereiken.
Relevante begrippen voor dit hoofdstuk
Jongeren in een minder kansrijke positie: hieronder verstaan wij zeven groepen, die
verschillende vormen van kwetsbaarheid kennen. Deze groepen kunnen elkaar
overlappen, maar hebben wel ieder hun eigen netwerk van organisaties achter zich staan
en naar verwachting ook hun eigen kenmerken in hoe zij bereikt moeten worden. De zeven
groepen jongeren zijn:
- Jongeren met een jeugdzorg-indicatie
- Jongeren met een uitkering
- Bijstand (Participatiewet en Wajong)
- Werkloosheidswet (WW)
- Jongeren zonder startkwalificatie (vroegtijdig schoolverlaters (VSV)): Een
startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger).
- Jongeren met een beperking
- Voortgezet speciaal onderwijs (vso) jongeren
- Praktijkonderwijs (Pro) jongeren
- Jongeren met een Wajong-indicatie
- Hoogopgeleide jongeren
- Jongeren buiten beeld: Jongeren die niet werken (12 uur of meer), niet naar school
gaan en geen uitkering hebben zijn buiten beeld voor de overheid. In Europa worden
deze jongeren NEET’s genoemd en is de definitie iets anders.
- Jongeren met een detentieverleden

6.1 Geografische spreiding MDT
Figuur 10 geeft de spreiding van deelnemers over Nederland weer, als beeld per zes maanden.
Sinds de start van MDT zien we een concentratie rondom grote steden, maar tegelijkertijd
weet MDT steeds meer plekken in Nederland te bereiken. Tegelijkertijd blijven de provincies
Drenthe, Zeeland en Limburg achter qua dekking van het netwerk. Ook als je kijkt naar de

42

MDT-projecten die een landelijk aanbod hebben, zie je dat deze niet actief zijn in Drenthe,
Zeeland en Zuid-Limburg.

Figuur 10: spreiding van deelnemers over Nederland als beeld per zes maanden

De geografische dekking van MDT kent daarmee vanaf de start dezelfde witte vlekken. Als we
kijken naar de nabije toekomst kan de start van nieuwe subsidierondes verandering in dit
beeld brengen.
Voor subsidieronde 4b is ingezet op het aantrekken van MDT-projecten in regio’s waar nog
geen tot weinig aanbod van MDT is. Dit leidt op basis van de schriftelijke ambities van deze
projecten tot aanzienlijk meer aanbod van projecten die actief werven in Drenthe, ZuidLimburg en Zeeland. Medio 2021 is een eerste beeld zichtbaar of dit ook leidt tot een zichtbaar
meer dekkend geografisch beeld.

43

6.2 De ontwikkeling van een divers aanbod
In het afgelopen jaar heeft het programma MDT verschillende stappen gezet om een divers
aanbod voor een diverse groep te creëren. Net als in de opschaling zijn de subsidierondes
hierin een belangrijk sturingsinstrument. De tweede en de derde subsidieronde kennen een
minder brede opzet dan de eerste subsidieronde en richten zich (mede) op (een mix) van
specifieke doelgroepen. Ook in de vierde subsidieronde konden inschrijvers een pre krijgen in
hun beoordeling wanneer zij aanbod genereerden voor groepen die achterbleven en/of in
regio’s waarin relatief weinig tot geen MDT aangeboden werd. Verder probeert het
programma MDT slimme verbindingen te leggen tussen partijen, zodat zij gezamenlijk nieuw
aanvullend aanbod kunnen maken. En, zoals blijkt uit paragraaf 3.1, is programma MDT
continu in gesprek met nieuwe partijen om het huidige aanbod meer divers te maken.
Jongeren zijn actief in verschillende sectoren
MDT-deelnemers zijn actief in een groot deel van de samenleving en dus ook in meerdere
sectoren terug te vinden. In figuur 11 is de verdeling van jongeren over sectoren te zien zoals
de jongeren zelf aangeven. Het relatief hoge percentage dat aangeeft ‘weet ik niet’ op de
vraag in welke sector hij/zij actief is, is het gevolg van dat de jongeren bij aanvang van MDT de
vragenlijst invullen en pas daarna gematched worden met een gastorganisatie. Vanaf
subsidieronde 4a vragen we de jongeren na afloop in welke sector ze hun MDT hebben
uitgevoerd, maar omdat we daar nog weinig respons op hebben, zie je dat nog niet terug in
deze grafiek. Als je kijkt naar de verdeling van de sectoren over tijd, zie je dat zorg en welzijn
licht terug blijft lopen en iets meer jongeren iets in de categorie onderwijs en educatie en
natuur en dier doen. Een analyse van het aanbod van sectoren in subsidieronde 4b laat zien
dat de meeste projecten een divers aanbod aan sectoren kunnen bieden. In lijn met eerdere
ontwikkelingen blijft het aanbod in de sector duurzaamheid stijgen en ook in de sport bieden
meer projecten iets aan.

Zorg en welzijn

20%

Onderwijs en educatie

14%

Media en cultuur

14%

Sport

10%

Duurzaamheid

9%

Natuur en dier

6%

Veiligheid

4%

Techniek en ICT

4%

Politiek en bestuur
Weet ik niet

3%
17%

Figuur 11: verdeling van jongeren over sectoren zoals aangegeven door jongeren zelf

44

6.3 Het bereik van een diverse doelgroep
MDT spreekt nog steeds een diverse groep jongeren aan
De diversiteit onder de deelnemende jongeren blijft groot. Dit vertaalt zich in de verdeling van
jongeren over verschillende onderwijsniveaus, achtergronden en leeftijdscategorieën. Figuur
12 geeft de verdeling van MDT-jongeren over verschillende kenmerken weer. Daarbij is met
een geel cirkeltje aangegeven hoe groot het aandeel van deze subgroep is in het totaal van
deelnemende jongeren aan MDT. Om een gevoel te krijgen of dit relatief veel of weinig is,
geven we met een blauw cirkeltje weer hoe groot het aandeel van deze subgroep is in de
gehele jongerenpopulatie in Nederland.

Figuur 12: verdeling van MDT-deelnemers over verschillende kenmerken

De verhouding in geslacht ten opzichte van de landelijke populatie loopt verder uiteen
Het verschil in man-vrouw verhouding ten opzichte van de landelijke populatie loopt verder
uiteen. Het aandeel vrouwen dat meedoet aan MDT is nu 61%, waarbij het opvalt dat het
aandeel vrouwen in subsidieronde 4a zelfs 69% betreft. Als je vervolgens naar de verdeling
onder opleidingsniveaus kijkt, zie je dat deze het scheefst is onder deelnemende jongeren die
hbo (75% vrouw) of wo (80% vrouw) doen. Er zijn 13 projecten waarin het aandeel vrouwen
meer dan 80% is volgens de respons op de jongerenvragenlijst en één project waarin het
aandeel mannen meer dan 80% is. Het grotere aandeel vrouwen kan deels worden verklaard
door het verschil in interesse in MDT. Zie hiervoor het tekstvak op de volgende pagina.
Het aandeel jongeren met een migratieachtergrond blijft stabiel
Vergeleken met het landelijk gemiddelde is het aandeel jongeren met een 2e generatie
migratieachtergrond relatief groot. Dit beeld is al vanaf de start zichtbaar, maar het aandeel
loopt iets terug: 32% van de deelnemende jongeren heeft een 2e generatie
migratieachtergrond. Het grote aandeel jongeren met een migratieachtergrond is deels te
verklaren door de concentratie van MDT in grote steden, waar het aandeel jongeren met een
migratieachtergrond relatief groot is, en het feit dat verschillende projecten deze jongeren als
specifieke doelgroep hebben gemarkeerd.

45

Aandeel jongeren in het hogere opleidingsniveau groeit
Jongeren in het (voorbereidend) beroepsonderwijs (vmbo/mbo) zijn nog steeds sterk
vertegenwoordigd. Toch is het aandeel kleiner geworden ten opzichte van eerdere
rapportages (44%). Het aandeel jongeren dat havo of hbo doet is gestegen naar 29% en het
aandeel jongeren dat vwo of wo doet naar 18%. De verdeling lijkt steeds meer richting het
landelijk gemiddelde te bewegen, zij het gestaag.
Een kleine minderheid van de deelnemers heeft ervaring met vrijwilligerswerk
Een (sub) doel van MDT is ook om nieuwe jongeren te enthousiasmeren voor het doen van
vrijwilligerswerk. In MDT heeft 42% van de deelnemende jongeren al eerder ervaring met
vrijwilligerswerk.28 Dit ligt lager dan het landelijke gemiddelde van 50%.29 Dit geeft een
indicatie dat MDT jongeren bereikt die in hun dagelijks leven minder geneigd zijn
vrijwilligerswerk te gaan doen. Met name geworven jongeren met het opleidingsniveau
vmbo/mbo hebben veel minder ervaring hebben met vrijwilligerswerk voordat ze aan MDT
meededen (36%).
De verdeling van de kenmerken komt ongeveer overeen met eerder behoefteonderzoek
Onderzoeksbureau Kantar heeft in 2020 onderzoek gedaan naar de interesse in MDT onder
jongeren tussen de 14 en 27 jaar. Circa 9.500 jongeren zijn bevraagd over hun bereidheid en
motivatie om mee te doen aan MDT. De verdeling van persoonlijke kenmerken van de groep
jongeren die geïnteresseerd is in MDT kunnen we vergelijken met de verdeling van de jongeren
die aan MDT hebben meegedaan. Zo kan een aantal van bovenstaande punten worden
verklaard.
Ten eerste zien we dat de verdeling van leeftijdsgroepen ongeveer overeenkomt met de
verdeling van de geïnteresseerde jongeren uit het onderzoek van Kantar. Ook de verdeling van
opleidingsniveaus komt ongeveer overeen, waarbij je wel ziet dat vmbo/mbo iets
oververtegenwoordigd is in de groep jongeren die meedoet aan MDT ten opzichte van de
jongeren die geïnteresseerd zijn in MDT en havo/hbo en vwo/wo juist iets
ondervertegenwoordigd zijn. Daarnaast is het interessant om te benoemen dat de
oververtegenwoordiging van vrouwen binnen MDT ook terug te zien is in het onderzoek van
Kantar. Uit dit onderzoek blijkt dat van de geïnteresseerde jongeren 36% man is en 64% vrouw.
Dit kan het verschil verklaren met de ongelijke man-vrouw verhouding in de populatie van
deelnemende jongeren.
We kunnen dus concluderen dat de verdeling van de kenmerken van jongeren die meedoen aan
MDT voor een groot deel overeenkomt met de kenmerken van jongeren die geïnteresseerd zijn in
MDT. Waar de percentages meer uiteen lopen liggen er dus nog kansen voor de werving van
jongeren, bijvoorbeeld jongeren met een hoger opleidingsniveau. Een tweede belangrijke
conclusie is dat zowel uit het behoefteonderzoek als uit het praktijkonderzoek blijkt dat MDT een
grotere aantrekkingskracht heeft op vrouwen dan op mannen.
De gemiddelde leeftijd van jongeren blijft rond de 20 jaar
De gemiddelde leeftijd van de deelnemende jongeren is 20 jaar. Er zijn wel verschillen te zien
tussen de verschillende subsidierondes. Zo is in subsidieronde 1 de gemiddelde leeftijd 19
jaar, in subsidieronde 2 22 jaar, in subsidieronde 3 23 jaar en in subsidieronde 4a 20 jaar. In

In de vorige rapportage stond dat 30% van de deelnemende jongeren ervaring heeft met
vrijwilligerswerk. Dat was fout weergegeven en had 42% moeten zijn.
28

CBS (2019). In de analyse van het CBS wordt een zeer ruimte definitie van
vrijwilligerswerk gehanteerd, waardoor het verschil vermoedelijk groter is.
29

46

figuur 13 is de verdeling over verschillende leeftijdscategorieën te zien. Ook deze verdeling
blijft ongeveer hetzelfde over de tijd.

42%
30%
19%
10%

14 - 17 jaar

18 - 22 jaar

23 - 27 jaar

27+ jaar

Figuur 13: verdeling van MDT-deelnemers over verschillende leeftijdscategorieën

Jongeren in een minder kansrijke positie worden bereikt door specifieke projecten
Op basis van de vragenlijst die jongeren invullen, ontvangt ongeveer 4% van de jongeren die
meedoet aan MDT een uitkering. Dit is gelijk aan het landelijk gemiddelde. In de meest
recente subsidieronde geeft 7% van de jongeren aan een uitkering te ontvangen. Gemiddeld
genomen over alle deelnemers heeft 5% een arbeidsbeperking en 3% is voortijdig
schoolverlater. In werkelijkheid kunnen deze aantallen hoger zijn, omdat jongeren niet
verplicht zijn de vraag over een uitkering of arbeidsbeperking te beantwoorden. In
subsidieronde 3 is het aandeel van jongeren met een uitkering, arbeidsbeperking of VSV’ers
het hoogst. Dit wordt deels verklaard door het feit dat gemeenten het meest contact hebben
met deze doelgroep en er ook baat bij hebben als deze doelgroep MDT doet.
1441

1308

831
603

538
333

298
38

Figuur 14: aantallen jongeren in minder kansrijke posities per categorie

47

Aan de projectleiders van de MDT-projecten is ook gevraagd hoeveel jongeren in minder
kansrijke posities naar hun eigen weten of schatting zijn gestart met MDT. Figuur 14 geeft de
aantallen jongeren per categorie weer. De getallen van de verschillende categorieën zijn niet
bij elkaar op te tellen, omdat één jongere in meerdere categorieën kan vallen. Wel kunnen we
een schatting maken; naar verwachting betreft het aandeel jongeren dat in ten minste één
van de categorieën valt minimaal 10% en maximaal 20%.
Vergeleken met de start van MDT is met name het aantal jongeren met een beperking sterk
gestegen. Dat is met name in de laatste maanden zichtbaar als gevolg van een sterke groei in
de 3e en 4e subsidieronde. Opvallend is dat projectleiders een veel hoger aandeel jongeren
met een arbeidsbeperking aangeven dan in de jongerenvragenlijst zelf. Hierbij dient
opgemerkt te worden dat dit kan voortkomen uit een selectiebias in de respons. Jongeren
met een arbeidsbeperking, fysiek of cognitief, zullen over het algemeen minder goed in staat
zijn om de vragenlijst voor het onderzoek in te vullen. Daarnaast zijn jongeren niet verplicht
de vraag over arbeidsbeperking te beantwoorden.
Alle minder kansrijke doelgroepen worden bereikt, uitdaging is landelijke spreiding
De vooraf gekozen focus op specifieke doelgroepen door projecten bepaalt in grote mate de
hoogte van deze aantallen. Dat is bijvoorbeeld zichtbaar in de tweede subsidieronde waar
meerdere projecten zich expliciet richten op statushouders, waardoor er een relatief hoog
aantal statushouders in die subsidieronde heeft meegedaan. Hetzelfde geldt voor jongeren
met een uitkering en/of zonder startkwalificatie in de gemeentelijke subsidieronde (één van
de doelgroepen van deze subsidieronde). Kortom; het werven van deze groepen jongeren
vergt over het algemeen een vrij specifieke focus van projecten.
Als we kijken naar de nu actieve projecten dan zien we dat alle genoemde doelgroepen
worden bereikt. Daarbij dient aangetekend te worden dat de meeste projecten die zich
specifiek richten op deze doelgroep niet of beperkt landelijk opereren. Niet overal in het land
is er aanbod voor. De belangrijkste stap voorwaarts voor MDT om minder kansrijke
doelgroepen te bereiken is dan ook een opschaling naar landelijke toegankelijkheid.
Op basis van de aanmeldingsformulieren van de projecten in subsidieronde 4b lijkt deze
ontwikkeling op gang te komen. In meer regio’s dan nu wordt specifiek aanbod gecreëerd
voor doelgroepen in een minder kansrijke positie. Dit is het meest zichtbaar in het aanbod
voor jongeren met een arbeidsbeperking.

Geleerde lessen met betrekking tot het aanbod voor jongeren met een arbeidsbeperking
In het voorgaande onderzoek bleek dat de deelname van jongeren arbeidsbeperking achterbleef
bij de verwachtingen. Inmiddels lijkt dit beeld te kantelen en wordt deze lijn doorgezet met
subsidieronde 4b waar veel projecten zich direct richten op deze doelgroep. Ondanks deze
ontwikkeling hebben we in deze onderzoeksfase aandacht besteed aan de ervaringen en lessen
die in de eerste subsidieronde zijn opgehaald:
- Het onderwijs is een belangrijke partij voor de werving van deze jongeren (met name
praktijkonderwijs en speciaal onderwijs). Deze groep is voor MDT-organisaties een
onzichtbare en onbereikbare groep (veel thuis zitten, armoede, weinig kansen,
eenzaamheid, weinig vrijetijdsbesteding). Het onderwijs biedt de grootste kans om hen te
vinden.
- Een individuele benadering in de werving helpt, waarbij tijd wordt genomen om alles uit te
leggen en vragen te beantwoorden.

48

- Een vertrouwd figuur helpt om de jongeren te betrekken en betrokken te houden. Denk
aan een persoonlijk begeleider of een zorgcoördinator.

- Het is belangrijk dat de MDT-begeleider kennis heeft hoe om te gaan met de beperking van
jongeren en begrip heeft voor de situatie. Dit vraagt dus om specifieke expertise.

- Om jongeren betrokken te houden is structuur en overzicht belangrijk. Maak bijvoorbeeld
duidelijke schema’s.

- Blijf continu succes benoemen in plaats van focus op de leerpotentie.
- Biedt geen trainingen aan, maar investeer liever in individuele coaching.
- Biedt een vrijwilligersvergoeding aan, omdat geld waarschijnlijk een trigger voor hen is.
- Bekijk of een MDT-begeleider ook betrokken kan zijn na MDT.
6.4 Conclusies
Geografisch bereik kent sinds de start eenzelfde patroon, in 2021 naar verwachting
ander beeld
De MDT-activiteiten zijn geconcentreerd rondom de vier grote steden en enkele steden in het
midden van het land. Het ontbreekt sinds de start van MDT met name aan activiteit in
Drenthe, Zeeland en Zuid-Limburg. Met de start van subsidieronde 4b in 2021 wordt hierop
ingespeeld en starten verschillende projecten die specifiek in die regio’s actief zijn.
De diversiteit onder de deelnemende jongeren blijft groot
Er is een grote diversiteit aan deelnemers; zowel qua leeftijd, als opleidingsniveau en
herkomst. Ook worden verschillende minder kansrijke groepen bereikt. Daarbij is de eerder
geconstateerde ondervertegenwoordiging van jongeren in het (voorbereidend)
wetenschappelijk onderwijs afgenomen. Het verschil in man/vrouw verhouding ten opzichte
van de landelijke populatie is juist verder versterkt (meer vrouwen dan mannen doen mee).
Uit behoefteonderzoek naar MDT blijkt echter dat de interesse voor deelname ook bijna
dubbel zo hoog is.
Landelijke toegankelijkheid aanbod voor minder kansrijke doelgroepen verdient
aandacht
De meeste projecten die zich specifiek op jongeren in een minder kansrijke positie richten
opereren niet of beperkt landelijk. Dit biedt ruimte voor groei. Met het starten van
subsidieronde 4b wordt hierop ingespeeld en zie je dat meer projecten, meer verspreid over
het land, aanbod hebben voor bijvoorbeeld jongeren met een beperking.

49

7 MDT als duurzaam samenwerkingsverband
Naast de groei van het aantal deelnemers, een kwalitatief aanbod en het bieden van een
landelijk dekkend netwerk beoogt MDT ook een vierde ontwikkeling; de groei naar een
netwerk van samenwerkende partijen die MDT gezamenlijk dragen. Waarbij deze
ontwikkeling gepaard gaat met een afname van de afhankelijkheid van het Rijk.
In het afgelopen jaar heeft programma MDT verschillende stappen gezet om voor zoveel als
mogelijk jongeren een passende MDT-plek te kunnen bieden. Allereerst heeft het programma
door middel van verschillende subsidierondes geprobeerd om diverse partijen te betrekken
bij MDT en de onderlinge samenwerking te stimuleren. Zo was de derde subsidieronde gericht
op het betrekken van de gemeenten en stond in de vierde subsidieronde de samenwerking
tussen de verschillende MDT-organisaties centraal. Dit is gedaan met het idee dat partijen in
samenwerking nog beter in staat zijn om grote groepen jongeren te bereiken en hen een
passend aanbod te kunnen doen.
In dit hoofdstuk wordt deze ontwikkeling beschouwd aan de hand van verschillende
aspecten. De samenwerking in het netwerk vormt daarbij een belangrijk aspect, waarbij we
kijken naar drie subonderdelen. In de eerste plaats de samenwerking tussen MDTorganisaties, in de tweede plaats zoomen we in op de gastorganisaties waar jongeren hun
MDT (deels) uitvoeren en ten slotte kijken we naar de samenwerking tussen MDT-projecten en
externe organisaties als scholen en het bedrijfsleven.
Naast samenwerking belichten we ook de financiële afhankelijkheid van het Rijk, door de
ontwikkeling van de mate van cofinanciering te belichten.
In de komende jaren wordt door de staatsecretaris ook verkend of op bestuurlijk niveau naar
een breder samenwerkingsverband toegewerkt kan worden. Dit aspect valt buiten de scope
van voorliggend onderzoek.
Relevante begrippen voor het lezen van dit hoofdstuk
Duurzame MDT: voor een duurzame MDT maken we onderscheid tussen een duurzame
organisatie en duurzame financiering. Onder een duurzame organisatie verstaan we:
- Een MDT die geborgd is in de structuren en beleid van de betrokken partners,
waaronder lokale, regionale en landelijke overheden. Dit betekent dat MDT geen op
zichzelf staand programma blijft, maar verweven raakt met bestaande domeinen,
programma’s en interventies.
- Een ingebed MDT-netwerk waar samenwerking binnen partnerschappen en tussen
MDT-partnerschappen in de regio geborgd is. Binnen dit MDT-netwerk nemen MDTorganisaties en andere betrokken eigenaarschap. Hieronder verstaan we dat zij
agendabepalend zijn, initiatief en verantwoordelijkheid nemen.
- Een governancestructuur voor landelijke aansturing en facilitering van het MDTnetwerk, die niet enkel bestaat uit overheidspartijen. Deze structuur kent hiervoor
zowel een bestuurlijke als een uitvoerende tak. Met de inrichting van deze
governance wordt MDT steeds minder afhankelijk van de overheid en steeds meer
gedragen door de maatschappij.
Onder duurzame financiering verstaan we:
- Een MDT die steeds minder afhankelijk wordt van overheidsgelden, en dus ook
financieel gedragen wordt door de maatschappij (zie ook cofinanciering).

50

- Een financieringssystematiek die toegankelijk en flexibel is.
Cofinanciering: onder cofinanciering verstaan wij alle vormen van financiering van MDT
anders dan en aanvullend op de subsidie van het Rijk. De mate van cofinanciering
beschouwen wij als een indicator voor de mate waarin MDT duurzaam geborgd is.
Regiefunctie: MDT werkt toe naar een duurzame organisatiestructuur. Hiervoor bieden
MDT-organisaties, al dan niet in samenwerking, MDT-trajecten aan. Om op lokaal of
regionaal niveau vraag en aanbod op elkaar af te stemmen is er regievoering nodig. De
regie kan zowel door een maatschappelijke organisatie, een school, gemeente als
gezamenlijk gevoerd worden. Onder regievoering verstaan we minimaal:
- Het faciliteren van het gesprek tussen MDT-organisaties in een specifieke lokale
setting of regio.
- Het betrekken van nieuwe geïnteresseerde partijen in een regio.
- Het gezamenlijk leren stimuleren.

7.1 Samenwerking tussen MDT- organisaties
Samenwerking tussen partijen krijgt steeds meer vorm
We zien dat de samenwerking tussen verschillende organisaties in de uitvoering van MDT
gestaag toeneemt over de tijd. Die ontwikkeling is onder andere te zien in de mate waarin
organisaties samenwerken bij het opzetten van hun MDT-projecten.
In de eerste subsidieronde schreven de organisaties zich grotendeels zelfstandig in en
opereerden ze veelal zelfstandig. Toen al gaf 58% van de projecten aan dat ze meerwaarde
zagen in een samenwerkingsconstructie waarbij verschillende organisaties één of meerdere
specifieke onderdelen van de uitvoering voor hun rekening nemen. Denk aan het werven van
jongeren, het creëren van een programma en de begeleiding van jongeren.
In de subsidieronde 4a is bewust ingespeeld op de meerwaarde van
samenwerkingsconstructies. Dit heeft geleid tot een andere opbouw van MDT-projecten. Zo
schreven projecten zich in met gemiddeld zes samenwerkingspartners, waarbinnen we deze
functiedifferentiatie ook inderdaad zien optreden: de ene partij zorgt voor de werving,
selectie en matching van de jongeren, terwijl andere partijen het inhoudelijke aanbod
verzorgen en weer een andere partij voor training en begeleiding zorgt. Deze samenwerking
zorgt ervoor dat de projecten een breder bereik hebben wat betreft de jongeren die ze
aantrekken en dat het aanbod beter aansluit bij de desbetreffende jongeren.
Regionale samenwerking tussen MDT-organisaties vindt in meer of mindere mate plaats
Ongeveer drie vierde van de projecten geeft aan dat er in bepaalde mate samenwerking is op
regionaal niveau tussen MDT-projecten. Het merendeel hiervan werkt niet in vaste vorm
samen, maar op individuele basis. Zo is er vaak contact tussen twee of meer MDT-projecten
om kennis en ervaring uit te wisselen. Daarnaast is er een aantal projecten dat op ad-hoc
basis samenwerkt met een vaste groep of regelmatig samenwerken. 83% van de projecten
geeft aan gebaat te zijn bij meer regionale samenwerking. Dit biedt een kans, maar die
ontstaat tot nu toe beperkt vanzelf in de praktijk (anders dan op ad hoc basis).
Gemeenten uit de gemeentelijke subsidieronde pakken een rol voor regionale samenwerking
Vanuit met name de derde gemeentelijke subsidieronde wordt er op een aantal plekken wél
actief gestuurd op regionale samenwerking. Ongeveer de helft van de projecten in de

51

gemeentelijke subsidieronde staat in contact met andere MDT-projecten in de regio.
Gemeenten zien het als een belangrijke rol om verbindingen te leggen tussen verschillende
MDT-projecten in de regio, juist omdat zij als onafhankelijke verbindende partij kunnen
optreden. De gemeentelijke projecten die nog niet bezig zijn met het opzetten van een MDTnetwerk zijn hier nog niet aan toe gekomen of hebben geen andere MDT-projecten in hun
regio. In dit laatste geval is het voor gemeenten lastig dat zij dan ook geen jongeren kunnen
doorverwijzen naar MDT-projecten als hun vraag niet aansluit op de intensievere vorm.
Regionale samenwerking tussen MDT-projecten vanuit gemeenten
De samenwerking tussen MDT-projecten bestaat vaak uit meerdere elementen: de
projecten wisselen uit wat iedereen te bieden heeft voor jongeren, hoe ze goed op elkaar
kunnen aansluiten en wat het gezamenlijke MDT verhaal in de regio is. De precieze invulling
van de samenwerking verschilt. Zo is de gemeente Den Haag in samenwerking met andere
MDT-projecten in de regio bezig met een visiedocument over de toekomstige rol van MDT in
de regio. De gemeente Dordrecht heeft samen met andere MDT-projecten een brochure
ontwikkeld voor de regio, waarin zij gezamenlijk MDT promoten. Ook organiseren ze
verschillende thema-avonden over soft skills met de andere MDT-projecten. In Noord
Holland Noord wordt MDT gecoördineerd vanuit de arbeidsregio (RPAnhn), waarbij 18
gemeenten, sociale partners en onderwijspartijen betrokken zijn en waar MDT-projecten
voor de hele regio gecoördineerd worden.
Regievoering door niet-gemeentelijke MDT-organisaties
In tegenstelling tot de derde subsidieronde voor gemeenten stond in de subsidierondes voor
niet-gemeentelijk MDT-organisaties (verder MDT-organisaties genoemd in deze paragraaf)
regievoering niet als niet omschreven en is niet op deze taak gestuurd. Desalniettemin vindt
er ook regievoering plaats bij MDT-organisaties. Gemeenten die deelnemen aan de
gemeentelijke subsidieronde hebben de taak op zich genomen om de regionale
samenwerking te bevorderen. Hun regie overstijgt dus hun eigen MDT-project. De
regievoering die wij zien bij MDT-organisaties vindt met name plaats tussen organisaties die
samenwerken als één MDT-organisatie. Desalniettemin loopt het aantal partijen waarop regie
gevoerd wordt in een samenwerking op tot 50. De partijen variëren van sport- en
cultuurverenigingen, tot maatschappelijke organisaties, scholen en een enkele gemeente.
Regionale samenwerking tussen organisaties die samenwerken als één MDTorganisatie
De vormen van regievoering variëren naar gelang de doelen van het MDT-project. MDTorganisaties voeren onder andere regie op hun samenwerkingspartners met betrekking tot
de manier van werken. Zo stuurt MDT-organisatie Ik ben PA expliciet op werken volgens de
positief coachen methodiek; in het contact met de jongere maar ook in het onderling
contact als samenwerkende partijen. Ook sturen zij op uitbreiding van het netwerk om
zoveel als mogelijk kwalitatieve MDT-trajecten te kunnen bieden. Zo helpen zij scholen om
zich meer naar buiten te richten en samen te werken met ervaringsplekken voor jongeren.
Daarnaast zijn er ook bij MDT betrokken organisaties die ten doel hebben om samenwerking
tussen MDT-projecten in de regio te bevorderen. We zien dit bij de landelijke organisatie voor
jongerenparticipatie Stichting Alexander achter MDT-project Maatschappelijke
Ervaringstijden het inspiratienetwerk voor jongerenparticipatie Tijd voor Actie. De regie is er
in deze samenwerkingsverbanden primair op gericht om te komen tot een gezamenlijke visie,
en deze te vertalen naar een gezamenlijke complementaire werkwijze. De voornaamste reden
waarom deze partijen zich inzetten voor samenwerking in het netwerk is omdat zij intrinsiek
gemotiveerd dergelijke samenwerkingsverbanden op te zetten. De doelen van MDT zijn

52

namelijk in lijn met de missie en visie van de desbetreffende organisaties. Zij zien en benutten
de kansen die MDT hun organisatie brengt. Door mee te bouwen aan MDT bevorderen zij hun
organisatiedoelen en vice versa. Daarnaast beschikken de organisaties over specifieke
inhoudelijke kennis, en zien zij een kans voor het netwerk wanneer zij deze kennis delen.
Tenslotte gaat het in beide gevallen om netwerkorganisaties die ervaringen hebben met het
bouwen aan en aansturen van netwerken.
Regionale samenwerking tussen MDT-projecten
Een voorbeeld van een regionale samenwerking tussen MDT-projecten is het Amsterdams
MDT Platform “Samen is meer dan de som der delen”. De regionale samenwerking werd in
2019 geïnitieerd door Stichting Alexander, een landelijke organisatie voor jeugdparticipatie.
Stichting Alexander had toentertijd ook een eigen MDT-project: Project MET. Met de start
van het samenwerkingsverband in 2019 kwamen acht MDT-projecten samen, waaronder het
gemeentelijke MDT-project, allen actief in Amsterdam. Inmiddels is het
samenwerkingsverband uitgebreid naar twaalf MDT-organisaties. Initiatiefnemer en
formeel voorzitter van het Amsterdams Platform, zegt over de regionale samenwerking:
“Met partners zitten we bij elkaar vanuit verschillende achtergronden zoals onderwijs,
jongerenwerk, leerplicht en de eventindustrie. De bindende factor is MDT. Op titel van MDT
werken we samen, dwars door alle schotten en domeinen heen. Elke MDT-organisatie heeft
bovendien weer 6-7 eigen partners. Zo ontstaat een omvangrijk netwerk van contacten in
Amsterdam.” Onder regie van Stichting Alexander werken de twaalf betrokken MDTorganisaties samen aan een projectplan gericht op onderdelen zoals kennisuitwisseling,
monitoring, PR/marketing en duurzame borging en financiering, waarbij ook de gemeente
ook sterk is aangehaakt bij de ontwikkeling van dit platform. Volgens de initiatiefnemer is
regievoering noodzakelijk om over de uitvoering heen te verbinden, te coördineren en
duidelijkheid te creëren over rollen, taken en verantwoordelijkheden. Stichting Alexander is
momenteel bezig met het opzetten van vergelijkbare regionale samenwerkingsverbanden
in Brabant, Flevoland en vier noordelijke provincies.
Ten slotte zien we een regio-overstijgende samenwerking op thema ontstaan, namelijk MDT
Onderwijs. Een beweging van docenten van verschillende onderwijsinstellingen, MDTorganisaties, stichting TijdvoorActie en lokale partijen om MDT te integreren met bestaande
onderwijsprogramma’s. Formeel ligt de regie bij stichting TijdvoorActie, maar in de praktijk is
er binnen het landelijke samenwerkingsverband sprake van gedeelde regie. Zo wordt de
opgave verdeeld over diverse schouders en ontstaat er zowel bij lokale netwerken, MDTorganisaties als bij onderwijsinstellingen eigenaarschap.
De intentie tot onderlinge samenwerking is er, de praktijk is weerbarstig
MDT-organisaties geven in het kwalitatief onderzoek aan dat er bereidheid is om onderling
samen te werken, maar dat dit in de praktijk niet altijd eenvoudig is. Met name potentiële
onderlinge concurrentie frustreert de samenwerking. Zo zijn er voorbeelden van MDTorganisaties die hun werkgebied willen uitbreiden naar andere regio’s, waar andere MDTorganisaties al een MDT aanbieden aan dezelfde doelgroep. Het open gesprek hierover,
eventueel onder begeleiding van een van de accounthouders binnen het programma MDT,
helpt om beide MDT-projecten naast of zelfs met elkaar te laten werken. Ook is aandacht voor
het bestaande veld en mogelijke concurrentie een aandachtspunt bij het uitzetten van
subsidierondes.

53

7.2 Inzicht in de gastorganisaties
Het aantal gastorganisaties is door de tijd heen sterk gegroeid
Bij een deel van de projecten voeren deelnemers MDT (deels) uit bij een andere organisatie
dan door welke ze geworven zijn, dit noemen we gastorganisaties. Op dit moment worden
jongeren geplaatst bij circa 700 verschillende gastorganisaties. Het aantal gastorganisaties
van alle subsidierondes (dus ook van de projecten die al zijn afgerond) komt uit op circa
180030. Onderstaand figuur geeft weer hoe het netwerk van gastorganisaties zich door de tijd
heen heeft ontwikkeld, waarbij het gaat om het totaal aantal gastorganisaties dat op een
bepaald moment betrokken is bij MDT. In december 2020 waren er dus 700 gastorganisaties
betrokken bij de MDT-projecten die op dat moment liepen.

Figuur 15: aantal actieve gastorganisaties door de tijd

Het figuur laat zien dat het huidige aantal gastorganisaties, van de MDT-projecten die op dit
moment lopen, minder is dan op het hoogtepunt. Dit komt door het afronden van de eerste
subsidieronde. Naar verwachting zal dit aantal weer verder stijgen als de vierde subsidieronde
verder groeit. We zien wel dat steeds meer jongeren een deel van hun MDT bij een
gastorganisatie uitvoeren. In de afgelopen periode betreft dit zo’n 83% van de jongeren,
terwijl dit na 6 en 18 maanden om ongeveer de helft van de jongeren ging. Dat laat zien dat
MDT steeds meer over verschillende niveaus is georganiseerd en daarmee als netwerk
uitbreidt.
Via een vragenlijst hebben we meer inzicht gekregen in de gastorganisaties
Om meer inzicht te krijgen in wie de gastorganisaties zijn, wat hun motivatie is om mee te
doen en welke ervaring zij hebben met MDT, hebben we hen een aparte vragenlijst
toegestuurd. In totaal hebben 52 gastorganisaties de vragenlijst ingevuld, verbonden aan
circa 24 MDT-projecten. Dit is slechts een fractie (7%) van het totaal aan actieve
gastorganisaties en geeft daarom een beperkt representatief beeld. Toch kunnen we er een
aantal interessante eerste inzichten uithalen.
In onderstaand figuur staat een verdeling van het soort (gast)organisatie die de vragenlijst
heeft ingevuld. Een aanzienlijk deel van de gastorganisaties betreft maatschappelijke
organisaties (ca. 46%) en een opvallend groot deel betreft bedrijven (ca. 17%). De bedrijven
die de enquête hebben ingevuld richten zich voornamelijk op cultuur, evenementen, horeca,
duurzaamheid en media. Opvallend is dat de gastorganisaties gezamenlijk breed verspreid
zijn over tal van sectoren (van Natuur & Dier tot Veiligheid), waarbij een deel van de
gastorganisaties actief is in meerdere sectoren.

Hierbij vindt waarschijnlijk dubbeltelling plaats, aangezien een aantal projecten zowel in
de eerste of tweede subsidieronde als in de subsidieronde 4a meedoen. Het
daadwerkelijke aantal zal lager zijn.
30

54

Maatschappelijke organisatie

46%

Anders

21%

Bedrijf

17%

Sportvereniging
School

10%
6%

Figuur 16: verdeling van type (gast)organisaties dat de vragenlijst heeft ingevuld

Om een goede match te maken tussen jongeren en gastorganisaties is er een aantal
werkzame elementen
Gastorganisaties bieden jongeren een plek waar zij invulling kunnen geven aan hun MDT.
Om een goede match te kunnen maken tussen de wensen van de jongeren en de
gastorganisaties geldt een aantal randvoorwaarden.
- Matching is maatwerk. Het vraagt dan ook om verdieping in de jongere. Een
uitgebreide intake waarbij er ruimte en aandacht is voor de talenten,
ontwikkelwensen, interesses en behoeften is daarom noodzakelijk. Deze intake kan
op allerlei manieren vormgegeven worden. Een mooi voorbeeld is de talentenscan
die een van de MDT-organisaties ontwikkeld heeft.
- Jongeren hebben in de keuze van een passend project behoefte aan duidelijkheid.
Bijvoorbeeld over de specifieke rol die de jongere krijgt, de taken die daarbij horen
en een inschatting van de te verwachten tijdsinvestering. Sprekende voorbeelden of
ervaringen van eerdere jongeren helpen daarbij.
- MDT-organisaties geven aan dat het stimuleren van eigen initiatief en eigenaarschap
door de gastorganisaties in het vormgeven van het traject, leidt tot een betere
kwalitatieve beoordeling. Dit is ook in lijn met de zelfbeschikkingstheorie van Deci &
Ryan31.
- Matching vraagt om flexibiliteit. Jongeren zijn niet altijd in staat om meteen voor de
juiste plek te kiezen. Het is daarom helpend wanneer zowel de MDT-organisatie als
de gastorganisatie zich bewust zijn van dit gegeven en zich flexibel opstellen.
Onderstaande citaten illustreren dit.
“Een match is ook succesvol als de jongeren na drie keer aangeven iets anders te willen doen.
Het feit dat ze dit kunnen uitleggen en zo’n keuze kunnen maken is al een stukje persoonlijke
ontwikkeling (Guido)”
“Relatief veel jongeren vielen in de categorie kwetsbaar en wisten niet goed wat ze wilden
bereiken in hun MDT. Voor deze groep is een soort tussenfase gecreëerd door een carrousel
van vrijwilligerswerk aan te bieden. Door elke twee weken in groepsverband mee te doen aan
een maatschappelijke activiteit, training of rondleiding. Met als doel om in korte tijd veel
verschillende organisaties, activiteiten en doelgroepen te leren kennen, en zo een geschikte
plek te kunnen vinden” (YourCube)
De twee motivaties die door gastorganisaties veruit het meest benoemd worden zijn het
‘jongeren enthousiast maken voor ons werk’ en ‘als organisatie een maatschappelijke

Ryan, R.M., & Deci, E.L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic
motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55, 68-78.
31

55

bijdrage leveren’. Daarmee lijkt de motivatie met name samen te hangen met de
maatschappelijke doelstelling van de eigen organisatie.
Veruit de meeste gastorganisaties geven hun betrokkenheid bij MDT een (ruime) voldoende.
Bij aanvang van MDT is het risico benoemd dat de begeleiding van jongeren (gast)organisaties
uiteindelijk meer kost dan het oplevert. 32 De gastorganisaties die hun ervaring hebben
gedeeld zien dat in de praktijk niet zo. 86% van de gastorganisaties is positief tot zeer positief
over de verhouding tussen wat het kost en wat het oplevert voor de eigen organisatie.
Een interessante bevinding is dat meer dan de helft van de gastorganisaties aangeeft graag
meer jongeren te ontvangen, daar zit dus nog ruimte voor groei. Daarnaast zijn de
gastorganisaties positief over de samenwerking met het MDT-project. Respectievelijk 38% en
48% ervaart de samenwerking als goed of zeer goed.
Jongeren doen in de praktijk veel verschillende dingen bij gastorganisaties
Een aantal voorbeelden van wat jongeren in de praktijk doen:
- Een Bhv-cursus gekregen en bij één of meerdere evenementen ingezet als Bhv’er,
voornamelijk in 2019.
- Samen met een groep jongeren ‘Berne bags’ gevuld, een tas met spulletjes voor
kinderen tijdens de lockdown. Met behulp van het Oranjefonds zijn deze gevuld en
door de jongeren uitgedeeld aan kinderen.
- Het opzetten van een sociaal ontmoetingscafé.
- Meelopen in de kinderopvang.
- Maatje zijn voor iemand met een psychische kwetsbaarheid en ondernemen
activiteiten zoals wandelen, theedrinken, spelletjes doen, gesprekken voeren en een
luisterend oor bieden.
- Leren reanimeren en vervolgens leren reanimatie overdragen aan anderen (train de
trainer principe).
- Volgen van een opleiding als strandwacht en daarna zorgen voor de veiligheid van
strandbezoekers en helpen waar nodig bij calamiteiten op het strand.
- Meedenken over wat er leeft onder jongeren op het gebied van duurzaamheid en hoe
dat kan worden toegepast binnen de organisatie.
- Ontwikkelen van nieuwe concepten en het organiseren van activiteiten.
- Ontwikkelen van een multicultureel receptenboek.
- Meelopen in een verzorgingshuis.
In de meeste gevallen (ca. 65%) worden de gastorganisaties niet financieel gecompenseerd
voor hun bijdrage. Een deel van deze gastorganisaties wordt voor hun activiteiten al via een
andere weg bekostigd, zoals via zelf verkregen subsidies via fondsen en gemeenten.
Bij de meeste gastorganisaties is het mogelijk om na afloop van MDT verbonden te blijven, in
de eerste plaats als vrijwilliger (bij ca. 79% van de gastorganisaties). Bij ongeveer een derde
van de organisaties is het ook mogelijk om als stagiair verbonden te blijven en bij een kleiner
deel (12%) als betaalde kracht. In praktijk blijft volgens de gastorganisaties zo’n 10% in grote
of zeer grote mate betrokken bij de organisatie na afronding van MDT.

Dit is vaak genoemd als één van de redenen waarom de maatschappelijke stage beperkt
van de grond is gekomen
32

56

7.3 Samenwerking met externe partijen
De samenwerking met externe partijen is stabiel
De samenwerking van MDT-projecten met externe partijen laat sinds de start een
vergelijkbaar beeld zien. Er wordt het meest samengewerkt met andere maatschappelijke
organisaties. Ten opzichte van de start is dit geïntensiveerd en werken nu vrijwel alle
projecten samen met een of meerdere maatschappelijke organisaties (gemiddeld 20
organisaties per MDT-project).
In eerdere rapportages constateerden we dat met name de samenwerking met scholen een
positief effect heeft op het vermogen om jongeren te werven. Vanaf de start van MDT zien we
dat de meeste projecten dan ook een samenwerkingsrelatie hebben met meerdere scholen.
Gedurende de ontwikkeling van MDT is deze samenwerking versterkt. Bij de huidige lopende
trajecten heeft 84% van de projecten een samenwerkingsrelatie met een of meerdere
onderwijsinstellingen. Het gemiddeld aantal samenwerkingsrelaties met
onderwijsinstellingen (5) is over de tijd redelijk gelijk gebleven. Zeker bij meer landelijk
opererende MDT-trajecten lijken er veel meer samenwerkingsrelaties met
onderwijsinstellingen mogelijk.

Figuur 17: percentage MDT-projecten dat samenwerkt met onderwijsinstellingen, bedrijven, gemeenten en
maatschappelijke organisaties en dat deze samenwerking als waardevol ervaart.

Samenwerkingsrelaties worden verschillend gewaardeerd
De samenwerking met maatschappelijke organisaties en onderwijsinstellingen wordt nog
steeds het beste beoordeeld door de projecten. Projecten waarderen de samenwerking bijna
altijd als waardevol tot zeer waardevol. In de ontwikkeling over de tijd is te zien dat de
waardering al goed was en steeds beter is geworden (na 12 maanden was maatschappelijke
organisaties 82% en onderwijsinstellingen 77%, nu resp. 98% en 87%). In subsidieronde 4a
wordt de samenwerking met onderwijsinstellingen het best beoordeeld. Natuurlijk zijn er ook
voorbeelden van plekken waar de samenwerking niet goed van de grond komt. Een rode
draad hierin is dat partijen bij aanvang een intentieverklaring tekenen waarin de aard van de
samenwerking beschreven staat. Na verloop van tijd blijkt de realiteit weerbarstiger dan de
papieren werkelijkheid bij aanvang, wat in specifieke gevallen leidt tot beëindiging van de
samenwerking.

57

De samenwerking met het onderwijs biedt (nog steeds) kansen
Onderwijsinstellingen zijn voor MDT een zeer krachtig wervingskanaal. Ook kan het andersom
het bestaande onderwijsprogramma versterken. De waarde van de samenwerking staat
daarmee buiten kijf. De uitdaging voor MDT is om deze samenwerking verder uit te breiden. In
de praktijk blijkt het niet altijd even makkelijk om contact te leggen tussen het MDT-project
en onderwijsinstellingen. Samenwerking kan bevorderd worden door aan te sluiten bij
doelstellingen van het onderwijs: MDT gaat goed daar waar er duidelijke verbinding is tussen
de ambitie van MDT en de missie/visie van een school, bedrijf, organisatie. Dit is duidelijk te
zien bij een grote onderwijsinstelling zoals Albeda en Zadkine, zij geloven in de aanpak van
MDT die past bij de missie van de school en visie op burgerschapsonderwijs. Hierdoor
omarmen ze niet alleen het initiatief maar willen ze het ook doorontwikkelen waardoor het
duurzaam verankerd raakt binnen de school. Betrokken docenten en bestuurders zijn hier erg
belangrijk voor.
De samenwerking met gemeenten wordt door maatschappelijke organisaties beter
gewaardeerd
Het merendeel van de MDT-projecten, georganiseerd door maatschappelijke organisaties, is
positief over de samenwerking met gemeenten33. Ook is dit percentage gestegen ten opzichte
van eerdere rapportages. Mogelijk is dit een gevolg van de meer actieve regievoerende rol die
de gemeenten oppakken vanuit de gemeentelijke subsidieronde. Ten opzichte van de
samenwerking met maatschappelijke organisaties en onderwijsinstellingen is de waardering
wel lager. Een kritische noot die door projectleiders wordt geplaatst bij de samenwerking met
gemeenten is dat er vaak wel interesse is, maar er niet altijd wordt doorgepakt (te druk,
andere prioriteiten).
Geen ontwikkeling in de waardering van samenwerking met bedrijven
Bij bedrijven is er geen ontwikkeling in de gemiddelde waardering van de samenwerking te
zien over de tijd: iets meer dan de helft van de projecten ervaart de samenwerking met
bedrijven als (zeer) waardevol. Als je kijkt naar de verschillende subsidierondes, wordt de
samenwerking met bedrijven wel steeds meer gewaardeerd: in subsidieronde 3 en 4a vindt
circa 66% van de projecten de samenwerking waardevol tot zeer waardevol.
Concrete samenwerking met bedrijfsleven beperkt zichtbaar
MDT-projecten werken in totaal met circa 250 bedrijven samen, waarbij iets meer dan de helft
van de MDT-projecten met ten minste één bedrijf samenwerkt. Gemiddeld werkt een MDTproject met 5 bedrijven samen. 54% van de projectleiders ervaart de samenwerking met
bedrijven daarbij als (zeer) waardevol, 41% is neutraal en 5% vindt het beperkt of niet
waardevol. Daarmee wordt de samenwerking met bedrijven het minst goed gewaardeerd.
We hebben helaas een beperkt beeld van de inhoud van de samenwerking met het
bedrijfsleven. Uit de lijst van betrokken bedrijven in subsidieronde 3, 4a en 4b, blijkt dat het
om uiteenlopende bedrijven gaat, waarbij het onduidelijk is om wat voor soort samenwerking
het dan gaat en welke bedrijven op welke manier betrokken zijn. Voorbeelden van soorten
bedrijven uit deze lijst zijn adviesbureaus, horeca, kappers, onderzoeksbureaus, sociale
ondernemingen, sportcomplexen en uitzendbureaus.
Wel is duidelijk dat verschillende sociale ondernemingen zich aanbieden als gastorganisatie.
Veelal worden MDT-deelnemers ingezet om het productaanbod van de sociale onderneming
te onderzoeken en te versterken.

Daarbij gaat het om alle gemeentes, dus ook gemeentes die niet meedoen aan de
gemeentelijke subsidieronde
33

58

7.4 Duurzame financiering MDT
MDT is nog in grote mate financieel afhankelijk van het Rijk
De verleende subsidie per deelnemer komt op basis van de afgeronde projecten van de eerste
subsidieronde uit op ruim € 1.300 euro34. De verwachting is dat dit bedrag in de latere
subsidierondes zal toenemen. Dat is grotendeels het gevolg van een intensivering van MDT.
Jongeren stoppen in vergelijking met de eerste subsidieronde nu meer tijd in een MDTtraject35 en daarmee stijgen de begeleidingskosten.
Het is de ambitie om op termijn als Rijk een kleiner aandeel te investeren, door cofinanciering
te stimuleren. Hiertoe heeft het programmateam MDT bij het opstellen van nieuwe
subsidierondes een steeds hoger percentage cofinanciering gevraagd van de inschrijvers. Dat
leidt ertoe dat in de praktijk de deelnemende projecten in subsidieronde 4a zo’n 14% van het
budget voor hun eigen rekening nemen (voorwaarde in subsidieronde 4a is 10%). In de
eerdere onderzoeksrapportage van maart 2020 was dit percentage 9%. Daarbij dient
aangetekend te worden dat de cofinanciering voor ruim 60% (subsidieronde 4a) wordt
ingevuld door een ‘in natura’ bijdrage door de projecten zelf (vaak meer dan 10% van de inzet
voor eigen rekening). Dat heeft de consequentie dat de projecten voor de organiserende
organisaties ten minste op papier meer kosten dan ze aan subsidie verkrijgen. Dit model
brengt risico’s met zich mee voor de financiële duurzaamheid van deze projecten en de
ambitie om als Rijk op termijn een kleiner aandeel te financieren. Het kernteam MDT stuurt
vanaf subsidieronde 4c via de voorwaarden meer nadrukkelijk op een lager aandeel
cofinanciering in natura ten opzichte van in cash, waardoor vanaf 2022 verandering wordt
verwacht.
Daarnaast is slechts een zeer beperkt deel van de cofinanciering afkomstig van sponsoren of
andere externe partijen buiten de eigen organisatie. Er komt dus relatief weinig geld bij vanuit
andere stromen buiten de deelnemende organisaties. Voor de duurzaamheid van MDT zou
het beter zijn om een groter aandeel externe financiering te realiseren.

7.5 Conclusies
MDT krijgt steeds meer een netwerkstructuur met verschillende niveaus
MDT heeft bewust ingezet op meer samenwerking tussen en met partijen. In de praktijk is dit
in de eerste plaats zichtbaar door een groei van MDT-projecten die gezamenlijk zijn opgezet
door verschillende organisaties met elk een eigen rol. En in de tweede plaats door een groei
van het netwerk van organisaties waar jongeren (een deel) van hun MDT-traject uitvoeren. In
de derde plaats zien we ook de eerste vormen van regionale coördinatie tussen MDTprojecten ontstaan.
Voorlopige conclusie: Het plaatsen van jongeren levert gastorganisaties meer op dan het
ze kost
Voorafgaand aan MDT bestond de hypothese dat organisaties waar jongeren hun MDT
uitvoeren uiteindelijk meer tijd, geld en energie kwijt zijn dan het hen oplevert. In praktijk
geven gastorganisaties echter een zeer positief beeld van deze verhoudingen. In deze fase van
het onderzoek is nog maar een beperkt aandeel van de gastorganisaties bereikt, waardoor dit
als een eerste indicatie opgevat dient te worden. Ook geeft een groot deel van de
34

Zie beantwoording kamervraag 83, TK 1790417-214993-MDT, blz. 38.

Zoals eerder benoemd omvat vanaf de vierde subsidieronde (4a) een MDT-traject
minimaal 80 uur. In de eerste subsidieronde bestond een deel van de MDT-trajecten uit
minder dan 20 uur.
35

59

gastorganisaties aan dat ze graag meer jongeren zouden ontvangen, daarmee is er dus nog
ruimte in het aanbod.
Samenwerking met scholen biedt nog veel potentie
Sinds de start van MDT wordt de samenwerking met het onderwijs zeer goed gewaardeerd
door de MDT-projecten. Ook is in eerder onderzoek geconstateerd dat het werven via scholen
een zeer effectief kanaal is. In de praktijk zien we geen verdere groei van de samenwerking
met het onderwijs en komen samenwerkingen ad hoc en op basis van persoonlijke relaties tot
stand. Een meer structurele samenwerking met het onderwijs zou MDT kunnen versterken.
Concrete samenwerkingen MDT met het bedrijfsleven is beperkt
Hoewel er vanuit MDT-projecten verschillende relaties zijn met het bedrijfsleven vertaalt zich
dit nog beperkt naar concrete samenwerkingsvormen. Het is nog zoeken hoe MDT en het
bedrijfsleven elkaar meerwaarde kunnen bieden en tot op heden zijn geen duidelijke best
practices waargenomen.
Nog beperkte instroom van financiële middelen buiten het Rijk
Hoewel MDT-projecten voldoen aan de hoger geworden cofinancieringseisen, leidt dit niet
zichtbaar tot een (aanzienlijke) instroom van externe financiële middelen. De cofinanciering
wordt voor ruim 60%36 in natura ingevuld, door inzet voor eigen rekening te nemen.
Cofinanciering door inzet voor eigen rekening te nemen is in principe geen duurzaam model
en vraagt om een herijking van de subsidievoorwaarden.

36

In subsidieronde 4a

60

8 Perspectief vanuit het veld: de (potentiële)
waarde van MDT
Deze rapportage heeft als voornaamste doel te onderzoeken waar MDT staat in haar
ontwikkeling naar een landelijk dekkend netwerk en duurzame MDT. Daarvoor is het
belangrijk om een breed scala aan partijen in de maatschappij aan te haken zodat MDT
minder afhankelijk wordt van het Rijk en meer ingebed is in de maatschappij als geheel.
Daartoe hebben we voor verschillende partijen een scan gedaan naar wat voor hen de waarde
is van MDT. Immers: als bekend is wat de waarde van MDT is voor partijen in het veld, kan MDT
hierop aansluiten bij het aanhaken van nieuwe partijen. We maken daarbij onderscheid
tussen de potentiële waarde van MDT en de huidige waarde van MDT (voor zover inzichtelijk),
en kijken we wat kan helpen om deze potentiële waarde verder te realiseren.
We hebben gefocust op de partijen die het meest relevant zijn voor MDT én waar nog de
meeste winst te behalen valt (zoals beschreven in de vorige hoofdstukken). Dit zijn:
onderwijsinstellingen, gemeenten, werkgevers en organisaties die vrijwillige inzet
vragen/aanbieden.
Om de potentiële en huidige waarde te achterhalen hebben we ten eerste hypothesen
opgesteld op basis van informatie uit eerdere onderzoeken en gesprekken met het landelijk
programma MDT. Vervolgens hebben we deze hypothesen getoetst bij partijen uit het veld. In
overleg met het landelijk programma MDT hebben we vooralsnog met name
(koepel)organisaties gesproken die reeds zijn verbonden met MDT. Daarnaast hebben we een
aantal aanvullende partijen gesproken. De informatie hebben we waar relevant aangevuld
met uitkomsten van het kwantitatieve onderzoek.

8.1 Voor onderwijsinstellingen
Voor onderwijsinstellingen zijn binnen MDT op dit moment verschillende rollen weggelegd: zij
kunnen zelf een MDT opzetten of als partner betrokken zijn bij MDT-projecten (opgezet door
maatschappelijke organisaties of gemeenten). Daarbij kan het gaan om MDT-varianten (zie
hoofdstuk 2) waarbij jongeren MDT doen tijdens school of naast school in hun vrije tijd. De
laatste variant komt nu het meest voor. Voor het onderwijsveld is het daarnaast interessant
dat jongeren MDT kunnen doen als tijdelijk alternatief traject op onderwijs, bijvoorbeeld
vanuit leerplicht of een RMC, of tijdens een tussenjaar.
Om de waarde van MDT voor onderwijsinstellingen in kaart te brengen, hebben we gesproken
met Ingrado, het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs (LECSO), de MBO raad, de
VO-raad) en de Vereniging van Universiteiten (VSNU).
De potentiële waarde van MDT voor onderwijsinstellingen en de mate waarin deze nu
wordt gerealiseerd
MDT kan op verschillende manieren (potentieel) waarde toevoegen voor het onderwijs.
Onderstaand lichten we toe welke potentiële waarden de gesproken partijen herkennen en in
hoeverre zij zien dat deze al gerealiseerd worden.

61

De potentiële waarde voor onderwijsinstellingen:
- Jongeren vergroten hun leefwereld
- MDT als aanvulling op burgerschapsonderwijs
- MDT als aanvulling op loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB)
- MDT als extra-curriculaire activiteit
- Jongeren ontwikkelen hun talenten als aanvulling op het onderwijs
- Kansen voor (potentieel) voortijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie
- MDT voor jongeren met een tussenjaar of die stoppen met hun studie
- Het ontlasten van docenten of extra stagemogelijkheden
Jongeren vergroten hun leefwereld
Door de verschillende partijen werd het vergroten van de leefwereld van jongeren als grootste
potentiële waarde gezien voor het onderwijs. Zowel in het kader van het breder opleiden van
de jongeren om mee te doen in de maatschappij (zoals in burgerschapsonderwijs) als op meer
professioneel gebied. Daarbij gaat het om verschillende aspecten:
- Ontmoeten van anderen: ontmoetingen tussen jongeren en met mensen van
verschillende culturen, achtergronden, opleidingsniveaus, interesses en waarden.
- In aanraking komen met het leveren van een maatschappelijke bijdrage en
vrijwilligerswerk: jongeren worden zich bewust van de waarde van het leveren van
een maatschappelijke bijdrage (voor zichzelf en voor anderen). Ook komen jongeren
die normaal minder snel zouden denken aan vrijwilligerswerk hiermee in aanraking.
- In aanraking komen met andere beroepen: jongeren komen in aanraking met andere
beroepen dan zij normaliter zouden kiezen en/of vanuit huis meekrijgen.
Daarbij werd aangegeven dat de meerwaarde van MDT voornamelijk op de eerste twee
aspecten ligt. MDT zou op deze manier kunnen bijdragen aan het creëren van dialoog en
openheid stimuleren bij jongeren. Bovendien treden jongeren zo meer ‘naar buiten’ en leren
zij ook over een maatschappelijke rol waar zij enkel binnen school beperkt mee in aanraking
komen. Dat raakt ook aan een concrete taak voor onderwijsinstellingen zelf: het
burgerschapsonderwijs. De partijen zien daarnaast het derde aspect ook als aanvulling op
hun taak in het organiseren van loopbaanoriëntatie. Daarnaast kan MDT nog een andere
invulling zijn voor extra-curriculaire activiteiten. Specifiek door de VSNU werd nog benoemd
dat het voor universiteiten ook aantrekkelijk is als ze via MDT vanuit bovenstaande waarden
ook zelf kunnen laten zien dat ze een maatschappelijke bijdrage leveren.
MDT als aanvulling van het burgerschapsonderwijs
Zowel het mbo als het vo hebben een duidelijke opdracht in het geven van
burgerschapsonderwijs. Voor vo-scholen is een aandachtspunt specifiek de nieuwe wet37
waarmee voor basis- en middelbare scholen het geven van burgerschapsonderwijs meer
verplicht wordt en er meer richtlijnen komen voor de invulling hiervan. Het mbo moet
burgerschapsonderwijs vormgeven aan de hand van de eisen in het Examen en
Kwalificatiebesluit38. Daarin staan eisen langs vier dimensies: economisch, politiek/juridisch,
sociaal en gezondheid. Dit betekent dat scholen continu op zoek zijn of nu moeten gaan naar
een goede invulling van dit burgerschapsonderwijs. Als MDT hier (deels) invulling aan zou
kunnen geven, zou dat veel voordelen opleveren voor vo- en mbo-scholen.

37

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/wetsvoorstellen/detail?id=2019Z23710&dossi
er=35352
38

https://wetten.overheid.nl/BWBR0027963/2021-01-01#Bijlage1

62

Daarnaast gaven beide partijen aan dat MDT op verschillende wijze potentieel een mooie
aanvulling is op wat er nu gebeurt in het burgerschapsonderwijs:

- Praktijkervaring met een maatschappelijke bijdrage leveren en ontmoeten. Scholen zijn

-

vaak op zoek naar mogelijkheden waar leerlingen ‘burgerschapservaringen’ op kunnen
doen in de praktijk en dus buiten school. MDT kan leerlingen een ervaring bieden die
scholen zelf niet kunnen realiseren.
Aandacht voor de groep én het individu. Terwijl bij scholen in het burgerschapsonderwijs
de lessen voornamelijk gefocust zijn op de groep, is er bij MDT aandacht voor zowel de
groepsdynamiek als de persoonlijke ontwikkeling van een individuele leerling.
Een duurzame structuur. Op het moment geven de scholen zelf individueel invulling aan
het burgerschapsonderwijs. MDT kan potentieel een duurzame structuur bieden,
waarbij niet elke school zelf opnieuw het wiel hoeft uit te vinden. Deze kans wordt
voornamelijk gezien als scholen zelf een MDT kunnen aanbieden, zodat zij MDT kunnen
inbedden in een leerprogramma.

MDT als aanvulling op loopbaanoriëntatie
MDT kan ook een aanvulling zijn op de loopbaanoriëntatie (LOB) die jongeren doen via
school. Via MDT kunnen jongeren in aanraking komen met beroepen waar ze anders niet aan
gedacht hadden. Bovendien ontdekken jongeren via MDT hun talenten en interesses, wat hen
kan helpen in hun beroeps- of studiekeuze.
Zowel de VO-raad, de MBO raad en LECSO gaven aan hier een waarde van MDT in te zien,
maar zagen dit niet als de belangrijkste waarde van MDT. Dit komt voornamelijk doordat
jongeren hier op scholen ook via andere trajecten aan kunnen werken, bijvoorbeeld via LOBprogramma’s en stages. In het speciaal onderwijs wordt hier op eigen manier invulling
aangegeven.
MDT als extra-curriculaire activiteit
Daarnaast werd MDT nog gezien als een potentiële invulling van extra-curriculaire
activiteiten. De combinatie van talentontwikkeling (zowel persoonlijk als vaardigheden),
ontmoeting en een bijdrage leveren aan de maatschappij/een ander, vormt daarin een mooie
en potentieel aantrekkelijke aanvulling op het bestaande aanbod.
Jongeren ontwikkelen hun talenten als aanvulling op het onderwijs
De verschillende partijen erkenden dat er een bepaalde mate van talentontwikkeling
plaatsvindt bij jongeren en dat dit een waardevolle aanvulling kan zijn op de
talentontwikkeling op scholen. De mate waarin zij dit van waarde achten is wel sterk
afhankelijk van het type MDT-programma en de intensiteit van het traject.
Dit punt werd echter minder vaak gezien als de belangrijkste meerwaarde van MDT voor
onderwijsinstellingen. Zowel de MBO raad als de VO-raad gaven aan te zien dat de mate
waarin de jongeren hun talenten ontwikkelen beperkter zal zijn dan op school, gezien het
beperkte tijdsbestek waarin veel jongeren een MDT doet (zeker in de minder intensieve
varianten). Vanuit de VO-raad werd daarbij aangegeven dat gericht werken aan
talentontwikkeling vanuit MDT daar wel aan kan bijdragen. De vaardigheden die jongeren
ontwikkelen via MDT, zijn daarmee op dit moment voornamelijk een aanvulling op wat het
onderwijs doet. Het kan in de huidige vorm nog maar in beperkte mate een vervanging van
bepaalde lesuren of activiteiten van scholen zijn.
De talentontwikkeling van jongeren binnen MDT kan wel van meerwaarde zijn in de
professionalisering van het onderwijs, wanneer de ervaringen van leerlingen worden

63

meegenomen in de klas, docenten leerlingen meemaken in een andere context en
gezamenlijk met leerlingen kunnen reflecteren op ervaringen. Daarvoor is randvoorwaardelijk
dat ook op school aandacht wordt besteed aan reflectie op de ervaringen van jongeren en dat
MDT wordt ingebed in het onderwijsprogramma. Dat gebeurt op dit moment nog beperkt,
maar wordt door de onderwijspartijen wel als een mogelijkheid gezien.
Voor het speciaal onderwijs werd vanuit LECSO wel grote meerwaarde gezien om MDT juist
tijdens lesuren aan te bieden, omdat MDT een grote aanvulling kan zijn op het huidige
curriculum en om de belasting van de leerlingen beperkt te houden. Hier zou wel ruimte voor
gemaakt moeten worden binnen het curriculum. Daarbij werd aangegeven dat dit juist voor
deze jongeren goed te verantwoorden zou zijn, omdat zij zelf vaak minder snel in aanraking
komen met zaken die MDT kan bieden en het onderwijs een goede plek kan zijn om dit te
stimuleren. Voor universiteiten werd vanuit VSNU verwacht dat hier eventueel extracurriculair mogelijkheden zouden zijn. Dit zou nadere verkenning behoeven.
Vanuit onderwijsinstellingen brengt dit alles een aandachtspunt mee omtrent certificering.
Zowel de MBO raad als de VO-raad gaven aan dat opgelet moet worden op welke manier dit
ingekleed wordt. Een certificaat van deelname kan waardevol zijn, als het gaat om een
kwalitatieve beschrijving van activiteiten, lessen en bijvoorbeeld een referentie van een
gastorganisatie of begeleider. Op deze manier beschrijft het certificaat sec wat een jongere
gedaan heeft binnen MDT en wordt voorkomen dat het certificaat vaardigheden beschrijft
waar MDT slechts ten dele aan heeft bijgedragen. Een MDT-certificaat is daarbij extra
aantrekkelijk voor jongeren die nu geen diploma krijgen (bijvoorbeeld bij delen van het VSO)
en kan hen een mogelijke boost geven in hun zelfvertrouwen.
Ontwikkeling van een MDT-certificaat
In februari 2021 wordt het landelijk MDT-certificaat gelanceerd. Dit certificaat moet een
belangrijke manier worden in het belonen van jongeren die meededen aan een MDT-traject.
Jongeren geven immers als belangrijkste reden om mee te doen met MDT het ontwikkelen
van vaardigheden. Op dit certificaat is ruimte voor de begeleider van de jongere om aan te
geven welke talenten de jongere heeft ontwikkeld, welke maatschappelijke impact de inzet
van de jongere heeft gehad en tot welke ontmoetingen MDT heeft geleid. Daarnaast biedt
het certificaat ruimte voor een referentie van de begeleider. Bij de doorontwikkeling van het
certificaat zal aandacht zijn voor het waarderen van specifieke vaardigheden van jongeren.
Hiervoor starten binnenkort pilots waar gemeenten, maatschappelijke organisaties en
scholen betrokken zijn.
MDT voor (potentieel) voortijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie
MDT kan dienen als alternatief traject voor (potentieel) voortijdig schoolverlaters zonder
startkwalificatie. In de praktijk zien we daar nu verschillende vormen van:
- Jongeren die nog leerplichtig zijn en uitgevallen zijn van school doen MDT (14-18 jaar).
Dit doen zij tijdelijk in plaats van terug te gaan naar school of een ander alternatief
traject te doen (met goedkeuring van leerplicht). Doel is dat zij uiteindelijk weer
doorstromen naar school.
- Jongeren die niet meer leerplichtig zijn maar zonder startkwalificatie doen MDT,
bijvoorbeeld via een RMC. Doel is dat zij uiteindelijk doorstromen naar school, werk of
een andere passende plek.
- Jongeren doen via school MDT omdat zij het risico lopen uit te vallen, als onderdeel of
ter vervanging van een zogenaamde speciale ‘uitvalklas’. Doel is dat zij niet uitvallen en
‘in zicht’ blijven, en uiteindelijk weer doorstromen naar school.

64

Zeker Ingrado en LECSO maar ook betrokken gemeenten en leerplichtambtenaren geven aan
hierin een meerwaarde te zien van MDT voor het onderwijsveld. LECSO noemde daarbij
specifiek kansen voor jongeren die vanuit praktijkonderwijs bij niveau 1 niet door kunnen
stromen naar niveau 2 en het bindend advies arbeid krijgen. Zij weten vaak niet wat ze willen
en kunnen. Daar zou MDT (bijvoorbeeld via het RMC) waardevol in kunnen zijn.
De waarde van MDT ten opzichte van alternatieve leerplicht- of RMC-trajecten werd benoemd
op verschillende vlakken. Allereerst omdat jongeren MDT doen vanuit een intrinsieke
motivatie: jongeren gaan zelf een commitment aan om iets af te ronden. Ook zijn veel MDTtrajecten uitgebreider dan de andere gemeentelijke trajecten: jongeren ontwikkelen hun
talenten, leveren een maatschappelijke bijdrage en ontmoeten anderen. Daarmee biedt MDT
niet alleen 1-op-1 coaching, maar ook groepsdynamiek en een verbreding van iemands
leefwereld.
Op dit moment doen er circa 600 jongeren zonder startkwalificatie mee met MDT. Daarbij zijn
circa 75 vsv’ers 16 of 17 jaar zonder startkwalificatie. In gesprekken gaven projectleiders aan
dat zij wel ervaringen hebben met het uitvallen van deze jongeren. Dat kan verschillende
redenen hebben, zowel ‘positieve uitstroom’ waarbij jongeren bijvoorbeeld een opleiding
vinden en terug naar school gaan, als dat het traject toch niet passend is voor jongeren of dat
zij niet de financiële middelen hebben om een lang en intensief traject te volgen. Daarnaast
werd aangegeven dat op dit moment de aansluiting met leerplicht en RMC’s nog niet altijd
gevonden wordt, waardoor deze waarde ook nog niet ten volste wordt gerealiseerd. Deze
samenwerking is op dit moment wel steeds meer aan het groeien.
MDT voor jongeren met een tussenjaar of die stoppen met hun studie
Aansluitend hierop is MDT van meerwaarde voor jongeren die wel een startkwalificatie
hebben, maar om verschillende redenen (tijdelijk) stoppen met hun opleiding. Specifiek door
VSNU werden hier grote kansen in gezien, zeker nu andere vervangende activiteiten (zoals
reizen of stages) bemoeilijkt worden door corona. Universiteiten voelen nu een extra
verantwoordelijkheid in enige begeleiding van de jongeren die stoppen met hun studie. MDT
kan een waardevolle invulling zijn voor de ontstane vrije tijd van deze jongeren. Op het
moment zien we echter dat het aantal WO-jongeren binnen MDT nog achterloopt. Het
stimuleren van MDT via universiteiten, en specifiek ‘bottom-up’ via studie- en/of
studentenverengingen of andere studentenorganisaties (zoals ISO of LKvV), zou kunnen
bijdragen aan het benutten van deze potentiële waarde.
De waarde van MDT in het ontlasten van docenten of extra stagemogelijkheden is beperkt
Eventueel zou kunnen worden gedacht aan het inzetten van MDT als invulling van lesuren om
docenten te ontlasten of voor het bieden van stagemogelijkheden. Onderwijspartijen geven
echter aan dat dit niet de motivatie of aanleiding zou moeten zijn om MDT te starten – de
motivatie zit in de meerwaarde voor jongeren. Op dit moment wordt daarnaast vooral
geconstateerd dat MDT nog méér tijd kost van scholen. MDT wordt nog beperkt ingezet ter
vervanging van lesuren of als stage, en indien dit wel het geval is zijn docenten ook vaak nog
betrokken (wat door onderwijsinstellingen vaak ook juist positief wordt ervaren). Om dat te
bewerkstelligen zou aan extra voorwaarden moeten worden voldaan, waarbij bijvoorbeeld
moet worden gekeken naar een leerprogramma of waarbij een MDT-organisatie zou moeten
worden erkend als leerbedrijf. Bij mbo moet een stage in principe ook bijdragen aan het
beroepsonderwijs. Voor het VO zouden stagemogelijkheden via MDT makkelijker
realiseerbaar zijn. Een tussenvariant zou een eventuele ‘burgerschapsstage’ kunnen zijn via
MDT. Dit bestaat nog niet en onderzocht zou moeten worden of dit mogelijk is. De vraag zou

65

hierbij allereerst beantwoord moeten worden, in hoeverre dit gewenste toepassingen zijn van
MDT. Zeker op het gebied van stages is tot dusver benoemd dat MDT juist geen stage is39.
Er zijn belangrijke stimulerende factoren om de potentiële waarde voor het onderwijs te
realiseren
Inbedding in het onderwijstraject
Door verschillende onderwijspartijen is aangegeven dat MDT pas écht interessant is voor
onderwijsinstellingen als de verbinding gezocht wordt met het onderwijsprogramma. Dat
betekent dat wat jongeren doen binnen MDT aangesloten moet worden bij het
onderwijsprogramma en dat zo ruimte voor reflectie, feedback en begeleiding binnen school
georganiseerd moet worden. Op deze manier wordt het leereffect van MDT ook geborgd in het
bredere onderwijs. Ook gaat het om zaken als de manier van lesgeven, roosters, het
onderwijsteam, e.d. Extra interessant is het als er een gedegen leerplan onder het traject ligt.
Dit zal niet voor elke variant van MDT noodzakelijk of relevant zijn.
Ook voor het praktijkonderwijs en speciaal onderwijs is inbedding met school belangrijk. Voor
speciaal onderwijs werd daarbij specifiek benoemd dat dit bijdraagt aan de juiste begeleiding
voor deze jongeren. Bovendien kan zo ook professionalisering binnen het onderwijs
plaatsvinden. Daarnaast kan zo de waarde van MDT nog vergroot worden, omdat jongeren
ook zo met elkaar kunnen reflecteren en leren.
Om MDT goed aan te sluiten op RMC’s en leerplicht is een aantal randvoorwaarden belangrijk
Om de aansluiting bij RMC’s en leerplicht volledig te vinden, is een aantal zaken helpend.
Allereerst is een landelijk dekkend netwerk met voldoende en divers aanbod belangrijk.
Daarmee zijn er in elke regio mogelijkheden om jongeren een passend MDT aan te bieden.
Daarnaast is het belangrijk dat op lokaal niveau de samenwerking wordt gezocht, waarbij
MDT-organisaties helder maken wat zij jongeren kunnen bieden. MDT is nu nog niet altijd
voldoende bekend op lokaal niveau, en zeker de verschillen tussen de diverse trajecten niet.
Door onbekendheid met MDT, bestaat nu soms de vraag in hoeverre de kwaliteit van de MDTtrajecten geborgd is. Zeker als alternatief leerplicht- of RMC-traject is dit een belangrijke
voorwaarde. Verder moet MDT ook voldoende toegankelijk zijn, ook financieel gezien. Zeker
voor jongeren in kwetsbaardere positie en/of die eigen inkomsten nodig hebben is dit
cruciaal.
Een divers aanbod van MDT
Om te kunnen voldoen aan de behoeften en interesses van de vele verschillende
doelgroepen, moet de focus op het realiseren van een divers aanbod van MDT-projecten
worden behouden. Daarbij gaat het zowel aan diversiteit op inhoud en sector, als op
diversiteit in randvoorwaarden (zoals aantal uren en vormen van begeleiding). Expliciet werd
door VSNU genoemd dat voor studenten vaak wordt gedacht aan thema’s als duurzaamheid,
innovatie, Artificial Intelligence e.d. – maar dat juist het ‘menselijke’ aspect of zorg voor
anderen ook een mooie aanvulling kan zijn op projecten die al veelal bestaan voor studenten.
Ook hier moet de breedte worden opgezocht.
Experimenteren met MDT en onderwijs en de juiste randvoorwaarden daarbij
Er zijn verschillende rollen mogelijk voor onderwijsinstellingen binnen MDT. Zij kunnen als
partner aansluiten of zelf een MDT-project opzetten. Op dit moment is de betrokkenheid van
Zie bijvoorbeeld:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/09/13/maatschappelijke-diensttijdfebruari-2020-officieel-van-start
39

66

het onderwijs vooral ad hoc vormgegeven en wordt het met name gebruikt voor de werving
van jongeren. Voor scholen is het interessant om ook meer duurzame en grotere rollen te
verkennen. In gesprek met de partijen blijken er kansen te liggen om hier gezamenlijk vanuit
partnerschappen vorm aan te geven. Belangrijk daarbij is onderwijsinstellingen te betrekken
bij het vormgeven van MDT, om te kijken op welke wijze hier een passende match kan
ontstaan.
Er is een aantal zaken van belang in het vormgeven van MDT in het onderwijs. Zoals benoemd
zou inbedding in het onderwijs de waarde voor onderwijspartijen vergroten.
Onderwijspartijen moedigen daarnaast aan om aan te sluiten bij wat al bestaat. Denk daarbij
aan (invulling van) burgerschapsonderwijs, LOB, een (burgerschaps- of maatschappelijke)
stage, profiel- of sectorwerkstuk, ‘talenturen’ (vrijgeroosterde uren waarin leerlingen kunnen
werken aan hun talenten), extra-curriculaire activiteiten of een center of entrepreneurship op
universiteiten. Als de ambitie wordt nagestreefd om MDT een invulling te laten zijn van
onderwijstijd, moet wel aan verschillende (wettelijke) eisen worden voldaan. Zo moet MDT
onderdeel worden van een leerprogramma of zouden jongeren een MDT moeten kunnen
doen bij een erkend leerbedrijf. Hier zou een nadere verkenning op moeten plaatsvinden.
Verder werd aangegeven dat MDT niet belegd moet zijn bij één bepaalde docent, maar breed
gedragen moet worden binnen school.
Belangrijk bij MDT in het onderwijs zijn de juiste middelen en goede kennisuitwisseling 40. MDT
is niet iets waar scholen al de mogelijkheden voor in huis hebben. Het vraagt om
aanpassingen in onderwijsactiviteiten en het aangaan van nieuwe samenwerkingen. Het
helpt als een projectleider wordt aangesteld binnen een school die MDT kan opzetten en
effectief de samenwerking kan zoeken met andere (lokale) partijen. Daarbij het liefst iemand
die volledig de focus kan leggen op MDT en geen overige onderwijstaken heeft.
Kennisuitwisseling tussen partnerschappen is daarbij cruciaal: samen structureel leren van
hoe scholen goede samenwerkingen vorm kunnen geven met (maatschappelijke) organisaties
en gemeenten, welke rollen daarvoor nodig zijn en hoeveel tijd dat kost. Een projectleider kan
naast deze kartrekkende rol in het leggen van nieuwe contacten ook verantwoordelijkheid
nemen in de matching, optreden als contactpersoon voor de begeleider op de MDT-plek en de
mentor van de leerling en een belangrijke steun en toeverlaat vormen voor de deelnemende
jongeren.
Verder kunnen de onderwijspartijen zelf veel meerwaarde leveren in het betrekken van hun
doelgroepen, zeker wanneer deze nu nog minder aangehaakt zijn bij MDT. Zo gaf LECSO
bijvoorbeeld aan dat er goed moet worden nagedacht over de juiste begeleiding en
ondersteuning van jongeren, en over het aantal uur dat deze jongeren MDT doen. Een te
versnipperd of te intensief programma (zeker naast onderwijs) zou bijvoorbeeld minder
passend zijn. Ook kunnen VSNU, Vereniging Hogescholen (VH) en studentenorganisaties
waardevolle partijen zijn om MDT interessant te maken voor hbo en wo-studenten.
Als laatste is een aandachtspunt bij het vormgeven van MDT in het onderwijs, dat deze
projecten niet enkel ‘op zichzelf staan’, maar echt onderdeel worden van het MDT-netwerk.
Daar zit voor onderwijsinstellingen ook juist de grootste meerwaarde, omdat leerlingen zo
ook uitgedaagd worden hun leefwereld te vergroten – juist búiten school. Ook wanneer
scholen actief worden gestimuleerd om aan te haken bij MDT, is het belangrijk dat de focus op
netwerkvorming behouden wordt.

Dit blijkt ook uit de ervaringen van het project MDT Onderwijs, een
samenwerkingsverband uit de vierde subsidieronde waarin MDT geïntegreerd wordt met
het onderwijs.
40

67

8.2 Voor gemeenten
Gemeenten zijn momenteel op verschillende manieren betrokken bij MDT. In het kader van de
derde subsidieronde zijn elf gemeenten gestart met een eigen MDT-traject, waarbij meer dan
twintig gemeenten betrokken zijn. Daarnaast hebben 47 gemeenten meegedaan aan het
programma Jeugd Aan Zet en voor de wintereditie hebben 309 gemeenten zich aangemeld.
Ten slotte zijn gemeenten samenwerkingspartners van MDT-projecten die vanuit
maatschappelijke organisaties zijn opgezet. 75% van de MDT-organisaties geeft aan samen te
werken met gemeenten.
Om de (potentiële) waarde van MDT voor gemeenten in kaart te brengen, spraken we met
diverse gemeenten. Enerzijds gemeenten die een MDT-project uitvoeren en anderzijds
gemeenten die mee hebben gedaan met het programma Jeugd Aan Zet. Aangezien voor
gemeenten jongerenparticipatie als input voor beleid een relevant thema is rond MDT,
hebben we ook met de NJR gesproken. Deze heeft input gegeven op de (potentiële) waarde
van jongerenparticipatie voor gemeenten en wat nodig is om deze waarde te bereiken.
De potentiële waarde van MDT voor gemeenten en de mate waarin deze nu wordt
gerealiseerd
Hieronder lichten we de verschillende potentiële waarden van MDT voor gemeenten toe en de
mate waarin deze waarden (voor zover bekend) reeds worden gerealiseerd.
De (potentiële) waarde voor gemeenten
- Meer sociale cohesie binnen de gemeente/regio
- Een sterker netwerk binnen de gemeente/regio
- Jongeren voelen zich meer onderdeel van de samenleving c.q. gemeente
- Minder jongeren in gemeentelijke trajecten
- Domeinoverstijgend werken binnen de gemeente wordt vergroot, waardoor jongeren
een passender aanbod van hulp en ondersteuning ontvangen
- MDT kan een middel zijn om (andere) beleidsdoelen te realiseren
Meer sociale cohesie binnen de gemeente/regio
Gemeenten geven aan dat een belangrijke waarde van MDT is dat dit de sociale cohesie
binnen een gemeente kan vergroten. Sommige gemeenten hebben dit zelfs als beleidsdoel
geformuleerd. MDT is een concreet programma dat ervoor zorgt dat jongeren andere mensen
ontmoeten, ook buiten hun eigen leefwereld. In het dagelijks leven van jongeren is dit niet
een vanzelfsprekendheid. Deze ontmoetingen kunnen bijdragen aan de sociale cohesie.
Uit het kwantitatief onderzoek blijkt dat 80% van de jongeren nieuwe mensen heeft leren
kennen, waarbij 70% van alle jongeren aangeeft nieuwe mensen heeft leren kennen met een
andere achtergrond dan hij/zijzelf. Er is (nog) geen onderzoek gedaan naar het effect van MDT
op de sociale cohesie binnen gemeenten. Ook gemeenten zelf hebben nog geen concrete
cijfers hierover. Wel blijkt uit onderzoek dat een grotere deelname aan vrijwilligerwerk de
sociale cohesie kan versterken.41
Een sterker netwerk binnen de gemeente/regio
Niet alleen benoemen gemeenten de cohesie tussen mensen als waarde van MDT, maar ook
de cohesie tussen partijen: MDT kan zorgen voor een sterker netwerk binnen de
gemeente/regio. Dit heeft onder andere betrekking op het netwerk met maatschappelijke
41

C.M. van den Bos (2014), Using Volunteering Infrastructure to Build Civil Society

68

organisaties, scholen, werkgevers en gemeenten in de regio. Met MDT hebben zij een
gezamenlijk doel voor ogen waarbij de partijen elkaar nodig hebben. Daarbij helpt het dat de
samenwerking vanuit een concreet project ontstaat. Partners leren elkaar hierdoor beter
kennen en er is ook expliciete aandacht hoe ze elkaar kunnen versterken. Gemeenten uit de
gemeentelijke subsidieronde geven daarbij aan dat het helpt dat gemeenten zich binnen MDT
als samenwerkingspartner positioneren, in plaats van bijvoorbeeld de financier.
Ook als MDT zou wegvallen, is een sterker netwerk een belangrijke overgebleven waarde
volgens gemeenten. In dat geval staat er een steviger netwerk dan voorheen, waardoor
partijen sneller gezamenlijk iets kunnen organiseren waar jongeren iets aan hebben.
De gemeenten uit de derde subsidieronde die we hebben gesproken in het kader van dit
onderzoek ervaren dat zij door MDT een sterker netwerk hebben met partijen. Hoewel het tijd
kost voordat samenwerkingen tot stand komen, zien gemeenten samenwerkingen ontstaan
tussen partners waarmee normaal gesproken niet wordt samengewerkt. Het kwantitatief
onderzoek laat zien dat 89% van de gemeenten samenwerkt met onderwijsinstellingen, 56%
met bedrijven en 89% met maatschappelijke organisaties. Van de gemeenten die deze
samenwerkingspartners hebben, wordt er gemiddeld per project samengewerkt met drie
onderwijsinstellingen, acht bedrijven en zestien maatschappelijke organisaties. De
samenwerking met maatschappelijke organisaties wordt als het meest positief gezien, 100%
vindt deze samenwerking waardevol tot zeer waardevol. Daarna volgt de samenwerking met
onderwijsinstellingen, die door 75% als waardevol wordt ervaren. De samenwerking met
bedrijven wordt door 67% als positief ervaren.
Terwijl de gemeenten positief zijn over de samenwerking met andere partijen, zijn MDTorganisaties omgekeerd iets minder positief: 67% van de MDT-organisaties vindt de
samenwerking met gemeenten waardevol, als je de waardering van de gemeenten zelf niet
meeneemt. Hierbij gaat het echter ook (/vooral) om gemeenten die zelf geen project hebben.
Hiervoor is nog ruimte voor verbetering.
Jongeren voelen zich meer onderdeel van de samenleving c.q. gemeente
Een andere potentiële waarde van MDT voor gemeenten is dat jongeren zich meer onderdeel
gaan voelen van de samenleving. Dit komt met name doordat MDT de participatie van
jongeren vergroot: enerzijds denken jongeren zelf mee met de vormgeving van MDT,
anderzijds denken jongeren via MDT vaker mee met lokaal beleid. De invloed van jongeren
wordt daarmee vergroot, waardoor ze zich meer gezien en gehoord worden. Ze voelen zich
meer serieus genomen. Dit zorgt ervoor dat ze zich ook meer onderdeel kunnen voelen van de
gemeente/samenleving.
Volgens gemeenten is deze waarde relatief sneller te bereiken dan andere waarden,
aangezien er volgens hen nog weinig projecten zijn binnen de gemeente die zich richten op
jongerenparticipatie binnen de gemeente.
Minder jongeren in gemeentelijke trajecten
Daarnaast is volgens gemeenten een potentiële waarde van MDT dat door MDT het aantal
jongeren in gemeentelijke trajecten kan worden teruggedrongen. Enerzijds doordat MDT een
preventieve werking kan hebben, anderzijds omdat meer jongeren kunnen uitstromen via
MDT. Dit komt met name doordat het aanbod voor jongeren met MDT groter, diverser en
toegankelijker is. Ook het feit dat jongeren elkaar ontmoeten en daarmee een netwerk wordt
gecreëerd kan hieraan bijdragen. De signalerende functie richting jongeren heeft een
preventieve waarde.

69

Hoewel gemeenten aangeven dat dit een belangrijk effect van MDT kan zijn, geven zij ook aan
dat hierop niet te hoge verwachtingen moeten worden geschapen. Een preventieve bijdrage
van MDT is lastig meetbaar en realiseerbaar. Ook zijn er nog beperkte resultaten bekend over
mogelijk snellere/betere uitstroom van jongeren uit gemeentelijke trajecten (zoals jeugdhulp
of een bijstandsuitkering) door MDT. Ook hiervoor geldt dat het lastig meetbaar is.
Vergroting van domeinoverstijgend werken zorgt voor passender aanbod
Volgens gemeenten uit de gemeentelijke subsidieronde kan MDT ook het domeinoverstijgend
werken binnen de gemeente stimuleren. Gemeenten uit de derde subsidieronde dienen hun
MDT-traject domeinoverstijgend vorm te geven. Dat wil zeggen: zowel de domeinen
onderwijs, werk & inkomen en jeugd dienen gezamenlijk betrokken te zijn bij MDT.
Gemeenten geven aan dat een concreet project als MDT als vliegwiel kan fungeren om in het
algemeen meer domeinoverstijgend samen te werken.
Voor jongeren kan een sterkere domeinoverstijgende samenwerking binnen de gemeente
ervoor zorgen dat ook meer samenhangend wordt gekeken naar de benodigde hulp en
ondersteuning.
Deze waarde geldt met name voor gemeenten die zelf een MDT-traject opzetten. Gemeenten
die betrokken zijn bij MDT als samenwerkingspartner, hoeven dit niet domeinoverstijgend te
doen.
Volgens gemeenten in de gemeentelijke subsidieronde is dit effect van MDT nu nog niet
zichtbaar. Het domeinoverstijgend werken binnen MDT heeft in meerdere gemeenten
stappen gezet, maar dit heeft nog geen positief effect gehad op domeinoverstijgend werken
buiten MDT. Daarbij staat ook het domeinoverstijgend werken binnen MDT in de
kinderschoenen: gemeenten geven aan dat het tijd kost om de samenwerking tussen de
verschillende domeinen op te zetten. Vaak wordt MDT vanuit één domein gepositioneerd en
worden andere domeinen later aangehaakt. Dit vraagt echter om een lange adem, veel
herhaling en het delen van goede voorbeelden. Dit moet eerst goed van de grond komen,
voordat de domeinoverstijgende samenwerking effect kan hebben op andere factoren naast
MDT.
MDT kan een middel zijn om (andere) beleidsdoelen te realiseren
De bovenstaande waarden van MDT sluiten aan op verschillende beleidsdoelen van
gemeenten, denk bijvoorbeeld aan het vergroten van sociale cohesie in de gemeente of de
participatie van jongeren. MDT kan daarmee ook een middel zijn voor gemeenten om
beleidsdoelen te realiseren. Niet alleen beleidsdoelen die raken aan bovengenoemde
waarden van MDT. Wanneer bijvoorbeeld de integratie van statushouders een speerpunt is
van de gemeente, kan MDT zo worden vormgegeven dat hier een bijdrage aan kan worden
geleverd. De flexibiliteit van MDT is daarin belangrijk.
De nadruk van de waarde van MDT kan per gemeente verschillen
Zoals we in bovenstaande alinea aangaven, kan MDT een belangrijke rol spelen in het
realiseren van de beleidsdoelen van gemeenten. De belangrijkste waarde voor MDT kan dan
ook per gemeente verschillen: dit hangt onder andere af van de beleidsdoelstellingen van
de gemeente. Een gemeente die als beleidsspeerpunt heeft het vergroten van de
participatie van jongeren, zal deze waarde waarschijnlijk belangrijker vinden dan een
gemeente die juist inzet op het terugdringen van voortijdig schoolverlaters.

70

Er zijn belangrijke stimulerende factoren om de potentiële waarde voor gemeenten te
realiseren
Uit het onderzoek kwamen enkele belangrijke stimulerende factoren naar voren die kunnen
worden ingezet om de potentiële waarde nog beter te realiseren.
Een brede invoering van MDT
Om de potentiële effecten te realiseren, noemen gemeenten het belang van een brede
invoering van MDT. MDT moet niet één van de vele projecten zijn binnen de gemeente, maar
een project dat goed ingebed is op alle verschillende domeinen van de gemeente. En een
project dat onderdeel is van de levensloop van een jongere: het moet bijdragen aan de
volgende stap voor een jongere, bijvoorbeeld richting werk of school.
Landelijke bekendheid van MDT
Om de waarde van MDT te kunnen realiseren, is ook voldoende massa nodig. Om te zorgen
dat veel jongeren mee gaan doen met MDT, is landelijke bekendheid van MDT nodig. Volgens
gemeenten ontbreekt deze nog te veel. Landelijke bekendheid van MDT moet helpen in het
werven van jongeren.
Laat zien welke waarde MDT voor gemeenten kan hebben
Voor gemeenten die nog niet betrokken zijn bij MDT, is het handig om te laten zien welke
waarde MDT kan hebben voor gemeenten. MDT kan al snel worden gezien als “concurrentie”
op bestaande projecten, waardoor gemeenten minder happig zijn om mee te doen met MDT.
Laat zien hoe het verschilt van andere trajecten en welke meerwaarde gemeenten kunnen
ervaren van MDT. Succesverhalen van andere gemeenten helpen hierbij.
Duidelijkheid over de rol van gemeenten bij MDT
Voor de doorontwikkeling van MDT vinden gemeenten uit de gemeentelijke subsidieronde het
belangrijk om helderheid te krijgen wat de rol is van gemeenten binnen MDT. In de
gemeentelijke subsidieronde heeft de gemeente een ondersteunende en faciliterende
regierol binnen de stad/regio. Met de komst van andere MDT-projecten zijn ze de regierol over
alle MDT-projecten echter kwijt.
Laat als gemeente zien dat de input van jongeren wordt benut
Als gemeenten door middel van jongerenparticipatie hun beleid beter passend willen maken
voor jongeren, is het belangrijk dat gemeenten duidelijk laten zien dat er iets gebeurt met de
gevraagde input van jongeren. Risico is anders dat jongeren gedemotiveerd raken om mee te
blijven denken. Als jongeren zien dat er iets gedaan wordt met hun input, voelen ze zich meer
betrokken en serieus genomen.

8.3 Organisaties die vrijwillige inzet vragen/aanbieden
Om de (potentiële) waarde van MDT voor vrijwillige inzet in kaart te brengen, spraken we met
de NOV en Starters4Communities.
De potentiële waarde van MDT voor organisaties die vrijwillige inzet vragen/aanbieden
en de mate waarin deze nu wordt gerealiseerd
Hieronder lichten we de verschillende potentiële waarden van MDT voor vrijwillige inzet toe.
Ook geven we aan in welke mate deze waarden reeds worden gerealiseerd.

71

De (potentiële) waarde voor organisaties die vrijwillige inzet vragen/aanbieden
- Door MDT doen meer jongeren ervaring op met vrijwillige inzet
- Het aantrekken en behouden van jongeren in vrijwilligerswerk wordt makkelijker
- Passender aanbod voor jongeren die zich vrijwillig willen inzetten
- Professionalisering binnen organisaties die vrijwillige inzet vragen/aanbieden
Door MDT doen meer jongeren ervaring op met vrijwillige inzet
Via MDT komen jongeren in aanraking met vrijwillige inzet die dit normaal gesproken niet zou
komen. Denk aan jongeren die nog niet afwisten van vrijwilligerswerk en/of een lagere
sociaaleconomische status hebben. Niet voor iedereen is het begrip vrijwilligerswerk bekend
en/of aantrekkelijk. MDT biedt hen een mooie kans om alsnog kennis te maken met vrijwillige
inzet. Daar helpt het dat er binnen MDT gekeken wordt naar maatwerk: wat past bij deze
specifieke jongere? Juist het feit dat iets voor een ander te doen ook betekenis heeft voor
iemand zélf, is de motor achter vrijwilligerswerk.
Momenteel wordt deze waarde al (deels) gerealiseerd: 42% van de deelnemende jongeren
had al ervaring met vrijwilligerswerk vóór MDT en meer dan de helft van de deelnemende
jongeren (55%) geeft aan dat de kans klein was dat zij zonder MDT ook vrijwilligerswerk
hadden gedaan.
Het aantrekken en behouden van jongeren in vrijwilligerswerk wordt makkelijker
MDT kan een positieve invloed hebben op het aantrekken en behouden van jongeren in
vrijwilligerswerk. Ten eerste kunnen organisaties via MDT meer ervaring opdoen met de
doelgroep jongeren. Doordat ze via MDT meer in aanraking komen met jongeren en zij ook
meepraten over de diensten en/of het beleid van de organisatie, kunnen zij zich beter
verhouden tot jongeren en kunnen zij hun aanbod op de doelgroep aanpassen. Ten tweede
biedt MDT voor jongeren de mogelijkheid om kennis te maken met vrijwilligerswerk. Vanuit
onderzoek is bekend dat als een jongere een positieve ervaring heeft gehad, jongeren weer
makkelijker instappen. Tot slot helpt het netwerk van MDT-deelnemers met het aantrekken
van jongeren voor vrijwilligerswerk. Hun positieve ervaringen met vrijwillige inzet kunnen
andere jongeren stimuleren om dit ook te gaan doen.
Uit het kwantitatief onderzoek onder projectleiders geeft 42% aan dat MDT een (zeer) groot
effect heeft op de omvang van het vrijwilligersbestand. Daarnaast geeft 56% van de
projectleiders aan dat MDT een (zeer) groot effect heeft op het werven van jongeren.
Passender aanbod voor jongeren die zich vrijwillig willen inzetten
MDT heeft in potentie een positief effect op het aanbod van vrijwillige inzet voor jongeren.
Enerzijds stimuleert MDT organisaties om nieuw of verbeterd aanbod te creëren voor
jongeren zodat zij een passende MDT kunnen aanbieden. Kwantitatief onderzoek laat zien dat
38% van de MDT-organisaties nieuw onderscheidend aanbod heeft ontwikkeld door MDT en
10% is gestart met het ontwikkelen van aanbod voor jongeren om zich vrijwillig in te zetten.
32% heeft het bestaande aanbod aangescherpt en 8% heeft het bestaande aanbod kunnen
doorzetten. Dat komt onder andere door het aanmoedigen, verspreiden van kennis en het
beschikbaar stellen van geld voor goede begeleiding een aanvullende activiteiten voor hun
persoonlijke ontwikkeling.
Anderzijds geven de geïnterviewde organisaties aan dat MDT ervoor kan zorgen dat
verschillende partijen met elkaar moeten samenwerken, waardoor de kwaliteit van je aanbod
kan worden verhoogd. Andere partijen kunnen andere competenties inbrengen, waardoor je

72

elkaar versterkt. Zo heeft de ene organisatie snel toegang tot de doelgroep, terwijl de andere
gespecialiseerd is in het begeleiden van jongeren bij hun ontwikkeling. Het helpt om daarin
samen te werken en niet allemaal binnen de eigen organisatie een heel pakket te hoeven
bieden. Ook biedt het de mogelijkheid om van elkaar te leren.
Momenteel hebben partijen al profijt van het feit dat wordt samengewerkt en in ieder geval
het aanbod voor jongeren binnen MDT wordt versterkt. Of dit ook al effect heeft op het
aanbod van vrijwillige inzet voor jongeren, is niet bekend.
Professionalisering binnen organisaties die vrijwillige inzet vragen/aanbieden
MDT kan tot slot als vliegwiel dienen om te professionaliseren en de ontwikkeling van lokale
vrijwilligersnetwerken voor jongeren naar een hoger niveau te brengen. Soms zit de
professionalisering in een gehele organisatie, soms ook op de mensen op de werkvloer die
werken met jongeren. Bovendien wordt vanuit MDT kennis ontwikkeld rondom vrijwillige
maatschappelijke inzet van jongeren, die direct bruikbaar is voor deze organisaties. In de
eindverslagen van de eerste subsidieronde hadden enkele MDT-organisaties dit effect al
ondervonden. Daarnaast laat het kwantitatief onderzoek zien dat 71% een (zeer) groot effect
ziet van MDT op de kwaliteit van de organisatie en begeleiding.
Er zijn belangrijke stimulerende factoren om de potentiële waarde voor organisaties die
vrijwillige inzet vragen/aanbieden te realiseren
Verstevig het imago van MDT, zodat vrijwillige inzet wordt verhoogd
Om de positieve waarden van MDT op vrijwillige inzet nog meer te realiseren, zijn meer
jongeren nodig die meedoen aan MDT. Het helpt volgens de respondenten als MDT een stevig
eigen imago heeft: dat het voor jongeren bijna vanzelfsprekend wordt om MDT te doen. In
combinatie met het hebben van een positieve ervaring met MDT, moet dit ook een stimulans
zijn voor het aantal jongeren dat zich naast MDT vrijwillig inzet.
Heb oog voor de stakeholders rondom het veld van MDT
De manier waarop subsidies momenteel worden verstrekt, kan leiden tot spanningen in het
veld. Sommige organisaties werven en ontvangen wel een subsidie, terwijl anderen dit niet
doen en vanuit eigen budget regulier al vormen van talentontwikkeling aanbieden voor
jongeren in vrijwillige inzet. Het is belangrijk om oog te hebben voor de verschillende partijen
in het veld en welke partijen belangrijk zijn om mee te nemen.

8.4 Werkgevers
Onder werkgevers verstaan we alle organisaties die (potentiële) werkgever zijn voor jongeren.
Voor sommige organisaties betekent dit een overlap met de eerdere partijen (het kan
bijvoorbeeld ook gaan om organisaties die vrijwillige inzet organiseren, een gemeente of
onderwijsinstelling). We beschrijven in dit hoofdstuk de waarde voor deze organisaties vanuit
hun rol als potentieel werkgever.

73

Er is een onderscheid te maken tussen verschillende soorten werkgevers
Bij het beschrijven van de (potentiële) waarde voor werkgevers is het relevant om een
onderscheid te maken tussen verschillende typen organisaties. Daarbij kan gedacht worden
aan verschillen op aspecten als:
- Aard van de organisatie. Het gaat om commerciële bedrijven, sociale ondernemingen
en maatschappelijke organisaties.
- Grootte van de organisatie. Van grote multinational tot MKB en eenmanszaken – en
alles ertussenin.
- Sector. Het gaat om werkgevers in allerlei sectoren, van zorg en welzijn, de
evenementenbranche, techniek, cultuur, etc.
Om de (potentiële) waarde voor werkgevers in kaart te brengen, hebben we gesproken met
de Dutch Sustainable Growth Coalition (DSGC)42, Disworks43 en een gezondheidscentrum. We
spraken deze organisaties omdat zij al wel een beeld hebben van MDT, maar in verschillende
mate betrokken zijn bij MDT. Ook spraken we deze organisaties omdat zij zicht hebben op de
waarde van verschillende typen potentiële werkgevers. Dit dient daarmee niet als
representatieve selectie, maar als eerste beeld. Disworks is specifiek interessant omdat zij
onderzoek doen naar certificering van MDT en daarvoor een goed beeld hebben van wensen
van werkgevers.
De potentiële waarde van MDT voor werkgevers en de mate waarin deze nu wordt
gerealiseerd
Werkgevers zijn nu op verschillende manieren betrokken bij MDT. Zo bieden ze plekken aan
jongeren, geven trainingen of workshops of zijn betrokken in de begeleiding van jongeren als
mentor.
Op dit moment zijn voornamelijk maatschappelijke organisaties als potentiële werkgevers
betrokken bij MDT. Bedrijven zijn nog minder betrokken, en dit zijn nu voornamelijk sociale
ondernemingen en enkele kleinere bedrijven. In het algemeen geldt dat commerciële
bedrijven vaker betrokken zijn bij het geven van trainingen, workshops of losstaande
kortdurende initiatieven (bijvoorbeeld een actie van een dag), dan als gastorganisatie. Dat
komt voornamelijk doordat het bieden van een gastplek veel tijd en begeleiding vraagt, en
zeker in grotere organisaties ingewikkeld kan zijn om te organiseren (bijvoorbeeld in
onboarding, bepaalde cursussen die gehaald moeten worden of zaken als een laptop en
accounts die nodig zijn om mee te lopen in het bedrijf). Daarnaast bieden veel bedrijven zelf
ook stages of werkplekken aan, waardoor het risico optreedt dat MDT een van deze plekken
‘verdringt’ en er dus geen echte MDT-plek gecreëerd wordt. Bedrijven vinden het soms
moeilijk om naast stages of werkplekken een MDT-plek te realiseren, en zien hier ook nog niet
altijd de meerwaarde van in.

DSGC is een coalitie van grote Nederlandse bedrijven zoals AkzoNobel, Shell, Unilever en
Philips.
42

Disworks is een kennis- en onderzoekscentrum met als doel de arbeidsmarktpositie van
mensen met een beperking te verbeteren.
43

74

De potentiële waarde voor werkgevers
- Een maatschappelijke bijdrage leveren
- Jongeren enthousiast maken voor het werk
- Meer mensen met de juiste vaardigheden op de arbeidsmarkt
- Organisatie en/of product wordt meer jongerenproof
- Het imago verbeteren
- Nieuwe samenwerkingen bouwen
Een maatschappelijke bijdrage leveren
Op het moment dat organisaties meedoen met MDT, kunnen zij op twee manieren een
maatschappelijke bijdrage leveren. Aan de ene kant door MDT-jongeren extra kansen te
bieden (door talentontwikkeling, hun netwerk vergroten, werkervaring opdoen). Aan de
andere kant doordat jongeren via MDT en bij de organisatie een maatschappelijk project
doen. Via MDT wordt hiervoor een structuur geboden en kan een organisatie meer ‘handjes’
beschikbaar hebben om in te zetten op maatschappelijke projecten (waar soms anders niet
aan toegekomen wordt).
Het leveren van een maatschappelijke bijdrage is een belangrijke reden voor werkgevers om
mee te doen aan MDT. Dat geldt voor verschillende typen organisaties. Veel grote
commerciële bedrijven zetten zelf actief in op het leveren van een maatschappelijke bijdrage
en rapporteren hier vaak ook op via een rapportage op maatschappelijke impact over
duurzaamheid44. Zij kiezen daarin een eigen focus en doelen (bijvoorbeeld: CO2 beperken of
bijdragen aan het ontwikkelen van human capital op verschillende plekken in de wereld). Via
MDT kunnen deze organisaties bijdragen aan deze eigen maatschappelijke doelen. Voor veel
van deze grote commerciële bedrijven is dit de belangrijkste potentiële reden om mee te
doen met MDT. Voor kleinere bedrijven kan het leveren van een maatschappelijke
meerwaarde ook waardevol zijn, maar is de mate waarin dit een prioriteit is verschillend per
organisatie en afhankelijk van de ondernemer. Voor maatschappelijke organisaties en sociale
ondernemingen raakt het leveren van een maatschappelijke bijdrage aan hun kerndoelen.
Juist als een MDT-project aansluit bij hun eigen doelstellingen, is dit interessant.
Op dit moment zien we al dat deze organisaties in staat worden gesteld om een
maatschappelijke bijdrage te leveren, in ieder geval door jongeren meer kansen te bieden.
Doordat het aantal bedrijven dat nu meedoet nog wel beperkt is, zeker als gastorganisatie,
liggen hier nog wel kansen.
Jongeren enthousiast maken voor het werk
Via MDT kunnen werkgevers jongeren ook enthousiast maken voor het werk dat zij doen.
Denk bijvoorbeeld aan een jongere die via een MDT-plek bij een zorginstelling ontdekt dat hij
verder wil in de zorg. Voor kleinere bedrijven, en publieke en maatschappelijke organisaties is
dit aantrekkelijk, zeker als zij zelf meer moeite hebben met het aantrekken van jongeren. Voor
grotere commerciële bedrijven lijkt dit over het algemeen een minder aantrekkelijke waarde
van MDT, omdat zij hier veelal zelf al hun eigen wegen voor hebben. Als interessante
potentiële waarde kan nog gedacht worden aan inzetten van MDT voor specifieke sectoren
waar op het moment grote personeelstekorten zijn, zoals in de zorg of in het onderwijs.
In de praktijk lijken organisaties dit effect ook al te ervaren. Jongeren zelf geven aan via MDT
meer te ontdekken wat ze leuk vinden (43%) en wat ze kunnen (49%), en ook hoorden we
verhalen uit de praktijk van jongeren die door MDT enthousiast zijn geworden van werk in een
44

Zie bijvoorbeeld: https://www.dsgc.nl/publications/dsgc-internal-transformation.pdf

75

specifieke sector en zich daar verder op willen oriënteren. Mogelijkheden om na MDT verder
te gaan als betaalde kracht zijn er ook (zij het in enigszins beperkte mate): 12% van de
gastorganisaties die de vragenlijst hebben ingevuld, geeft aan dat er mogelijkheden zijn voor
jongeren om na MDT betrokken te blijven als betaalde kracht. Ook zien we dat 10% van de
jongeren in grote of zeer grote mate betrokken blijft bij de organisatie (hoewel niet
noodzakelijk als werknemer). Mocht het wenselijk zijn dat er meer directe doorstroom
mogelijk is van MDT naar werk, is juist het aanhaken van potentiële werkgevers interessant.
Meer mensen met de juiste vaardigheden op de arbeidsmarkt
Voor werkgevers is het interessant als wat jongeren leren bij MDT, aansluit bij wat zij nodig
hebben van werknemers (in de toekomst). Door de DSGC werd specifiek genoemd dat veel
grote bedrijven bezig zijn met nadenken over welke vaardigheden en kenmerken nodig zijn
voor de ‘workforce for the future’. Welke werknemersvaardigheden zijn nodig om Nederland
klaar te laten zijn voor de toekomst en aankomende transities? Het is aantrekkelijk voor
bedrijven als MDT hierop inspeelt en als zij daarop kunnen aanhaken.
In de praktijk zien we inderdaad dat jongeren door MDT hun vaardigheden ontwikkelen (61%).
Op dit moment lijkt dit echter nog niet de belangrijkste toegevoegde waarde voor
werkgevers, omdat voor hen nog in beperkte mate duidelijk is welke vaardigheden jongeren
precies ontwikkelen, er ook veel andere wijzen zijn waarop jongeren dit doen en dit een vrij
indirect effect is voor werkgevers zelf. Een certificaat met erkende vaardigheden kan
bijdragen aan deze waarde voor werkgevers, hoewel de specifieke waarde hiervan lijkt te
verschillen per type organisatie en sterk afhangt van de opzet van een dergelijk certificaat.
Verder zou als een erg groot aantal jongeren MDT zou doen, uiteindelijk een groot deel van de
beroepsbevolking talenten beter ontwikkelen – maar dit is voor nu nog geen zichtbaar effect.
Organisatie en/of product wordt meer jongerenproof
Doordat via MDT jongeren binnen een organisatie komen, kunnen zij bijdragen aan het meer
‘jongerenproof’ maken van de organisatie zelf of de diensten/producten die zij leveren.
Daarmee sluit de organisatie of het product/dienst beter aan bij de behoeften van jongeren en
wordt dit aantrekkelijker voor jongeren. Denk bijvoorbeeld aan een MDT waarbij jongeren bij
een museum meedenken over het bereiken van een jonger publiek.
In de eindverslagen van MDT-organisaties werden zaken als ‘het beter aansluiten of begrijpen
van jongeren’, ‘een frisse blik’, ‘een meer dynamische werkomgeving door jongeren’ of ‘nieuw
jong publiek aantrekken’ genoemd als belangrijke vormen van impact voor betrokken
organisaties. We zien dat hier voornamelijk voor maatschappelijke en publieke organisaties
en sociale ondernemingen een grote meerwaarde lijkt te bestaan, juist omdat MDT goed
aansluit op hun kerndoelen. Voor grote commerciële bedrijven is deze waarde nog minder
interessant. Vaak hebben zij eigen wegen om dit te bewerkstelligen (bijvoorbeeld via
marktonderzoek) en zijn er ook andere initiatieven om de input van jongeren te krijgen 45. Op
dit moment lijkt MDT nog niet voldoende onderscheidend op dit punt voor grote commerciële
bedrijven om hier de grootste waarde van MDT in te zien.
Het verbeteren van het imago
Voor sommige werkgevers zou ook het verbeteren van het imago van meerwaarde kunnen
zijn om mee te doen met MDT. Zij kunnen de buitenwereld laten zien dat zij een
maatschappelijke bijdrage leveren, jongeren laten zien dat zij een interessant bedrijf zijn of

45

Denk bijvoorbeeld aan ‘de Raad van Kinderen’ of JINC.

76

jongeren laten meedenken over hoe dat te worden. De mate waarin dit een interessant effect
is, verschilt sterk per type organisatie.
Organisaties bouwen nieuwe samenwerkingen
Een andere potentiële waarde voor werkgevers is dat deze organisaties via MDT de
mogelijkheid krijgen om hun netwerk te versterken. Daarbij kan het gaan om het intensiveren
van bestaande samenwerkingen of het opbouwen van nieuwe relaties. De mate waarin dit nu
gerealiseerd wordt en dit een belangrijke waarde is voor werkgevers, lijkt op dit moment sterk
te verschillen per project en per type werkgever, maar al wel te gebeuren. Zoals beschreven in
hoofdstuk 4 komt via MDT ook steeds meer samenwerking van de grond en worden
organisaties (en ook werkgevers) hier door subsidierondes ook expliciet in gestimuleerd.
Wat zijn belangrijke stimulerende factoren?
Er zijn belangrijke stimulerende factoren om de potentiële waarde voor het
bedrijfsleven te realiseren
Uit het onderzoek kwamen enkele belangrijke stimulerende factoren naar voren, die kunnen
worden ingezet om de potentiële waarde voor werkgevers nog beter te realiseren.
Haak aan bij de (maatschappelijke) doelen en trends die spelen bij werkgevers
Voor de verschillende typen werkgevers is belangrijk dat MDT aanhaakt op de doelen van de
organisatie zelf. Werkgevers hebben vaak een eigen focus waarin zij hun maatschappelijke
bijdrage leveren. Soms is dat één van hun kerndoelen (bij maatschappelijke organisaties of
sociale ondernemingen), maar ook kan dit losstaan van het primaire proces van een
organisatie. Zoals beschreven kiezen veel grote commerciële bedrijven zelf ook voor een
focus op waar zij een maatschappelijke bijdrage willen leveren en zetten ze specifiek daarop
in. Om de samenwerking met een bedrijf aan te gaan, is het dus van belang om goed in kaart
te hebben welke maatschappelijke doelen een bedrijf nastreeft en op welke wijze MDT
daaraan kan bijdragen.
Zorg voor een concrete vraag
Voor veel werkgevers is het makkelijker om mee te werken met MDT als er een concrete vraag
op tafel ligt. Het helpt als het snel helder is welke (afgebakende) investering nodig is, wie
betrokken moet worden en wat het oplevert. Als een vraag niet concreet genoeg is, is het
zeker voor grotere organisaties lastiger te bepalen wie binnen de organisatie
verantwoordelijk is en waar de vraag terecht moet komen. Daarbij is het vaak voor
commerciële bedrijven makkelijker om aan te haken als het gaat om een afgebakend
moment, zoals een training, een dag meelopen of een lezing. Daadwerkelijk meelopen binnen
een grote commerciële organisatie is vaak lastiger, omdat daarvoor eerst veel op orde moet
zijn (denk aan onboarding, bepaalde trainingen, begeleiding, middelen) en dat een (te) grote
(tijds)investering vraagt ten opzichte van de baten. Om dit idee te verzilveren, zou gedacht
kunnen worden aan een ‘menukaart’ voor bedrijven met concrete acties/initiatieven vanuit
MDT waar een bedrijf op kan aanhaken. Ook als het gewenst is om meer bedrijven aan te
haken als gastorganisatie, is het belangrijk om helder in kaart te brengen welke investering
dat vraagt en wat het oplevert (zie ook onderstaand punt).
Het financiële én maatschappelijk gewin van MDT onder de aandacht brengen
Voor werkgevers is het interessant als voor hen gemakkelijk duidelijk is welke financiële én
maatschappelijke effecten MDT kan hebben. Zij weten dan welke investering vanuit hen
welke baten oplevert. Daarbij is MDT ook nog niet bekend bij veel werkgevers en kan er
verwarring ontstaan met de eerdere maatschappelijke stage en beelden die daarbij heersen.
Meer promotie van de successen van MDT, helpt om werkgevers aan te laten haken.

77

8.5 Conclusies
Er liggen nog kansen in het realiseren van het volle potentieel van MDT
Alle partijen gaven aan nog meer potentiële waarden te zien van MDT dan nu gerealiseerd
worden. Daarmee bereikt MDT nog niet zijn volle potentieel en liggen er nog kansen om MDT
nog meer waarde te laten realiseren voor het veld. Daarbij is het belangrijk om helder te
hebben: waar moet MDT wel en niet van zijn, en wat kan MDT wel en niet bieden voor deze
verschillende partijen?
Potentiële waarde wordt nu nog niet altijd bereikt om verschillende redenen
Er bestaan verschillende redenen waarom MDT zijn volle potentie nog niet heeft bereikt. Zo
gaven verschillende partijen aan dat MDT zelf nog beperkt bekend is en dat de successen van
MDT nog maar beperkt zichtbaar zijn in het veld. Daarbij speelt ook dat bij enkele partijen nog
verwarring bestaat met de eerdere maatschappelijke stage. Wanneer MDT meer zichtbaar is
en concreet zichtbaar is wat het oplevert, zouden zij sneller geneigd zijn om aan te haken.
Daarnaast is het nog niet voor alle partijen mogelijk om goed aan te haken op MDT, omdat er
nog maar een beperkt aanbod is in de regio. Daarbij kan het zowel gaan om aantallen als
diversiteit. Net als voor jongeren, helpt een breed aanbod aan MDT-projecten ook voor
partijen om een goede samenwerkingsmatch te vinden.
De (potentiële) waarde én wat nodig is om deze te realiseren verschilt per partij
Er liggen nog verschillende kansen om onderwijs, vrijwillige inzet, gemeenten en werkgevers
verder aan te haken. Wat zij zien als de belangrijkste waarde van MDT, verschilt echter per
partij. Zo is voor het onderwijs juist het feit dat MDT de wereld van jongeren vergroot een
belangrijke waarde, terwijl werkgevers MDT als een mooie kans voor zichzelf zien om een
maatschappelijke bijdrage te leveren. Gemeenten zien juist veel waarde in MDT om hun
beleidsdoelen te realiseren en verschillende jongeren (en ook zeker jongeren in een minder
kansrijke positie) meer kansen te bieden. Dat kan ook betekenen dat deze partijen
verschillend aankijken tegen instrumenten die worden ingezet. Zo zijn de verwachtingen die
werkgevers hebben omtrent een certificaat anders dan hoe de onderwijspartijen hier
tegenaan kijken. Bij het inzetten van dergelijke instrumenten, is het dus belangrijk een
afweging te maken tussen verschillende wensen en eisen, of hier een gezamenlijke weg in te
vinden.
Gebruik deze waarden om een landelijk dekkend en duurzaam MDT op te bouwen
De waarden beschreven in dit hoofdstuk bieden ‘haakjes’ om een interessante propositie te
formuleren richting de verschillende partijen om mee te doen aan MDT. Door voor partijen
helder te maken wat MDT hén oplevert, is het interessanter om mee te doen. Zo wordt MDT
minder afhankelijk van het Rijk, en nog meer ingebed in samenleving. En dat helpt in het
verduurzamen en opschalen van MDT.

78

9 Conclusies en aanbevelingen
MDT werkt toe naar een opgeschaalde en duurzame MDT. In dit onderzoek hebben we ons
gefocust op deze ontwikkeling van MDT vanuit drie perspectieven:
Vanuit een landelijk perspectief: In welke mate schaalt MDT op naar een
landelijk dekkend netwerk en in hoeverre lukt het MDT duurzaam te borgen? En
wat is de impact van corona op MDT?
Vanuit de deelnemer: (Hoe) waarderen zij hun deelname aan MDT en wat is het
effect van hun deelname?
Vanuit de partijen in de bestaande infrastructuur rondom jongeren: Wat is
de (potentiële) waarde van MDT voor onderwijsinstellingen, werkgevers,
vrijwillige inzet en gemeenten?
In dit laatste hoofdstuk maken wij per vraag de balans op. We reflecteren op de bevindingen
van het onderzoek per hoofdvraag en we geven advies aan het landelijk programma MDT over
welke stappen MDT moet zetten om zich nog duurzamer te verankeren in de maatschappij.

9.1 In welke mate schaalt MDT op naar een landelijk dekkend
netwerk en in hoeverre lukt het MDT duurzaam te borgen?
Het aantal jongeren dat MDT heeft gedaan blijft groeien. Het aantal actieve jongeren (het
aantal jongeren dat in de laatste 6 maanden is gestart) groeit op dit moment echter niet. Dit is
te verklaren door het aflopen van de eerste subsidieronde, als grote toeleverancier van
jongeren, en het feit dat de MDT-organisaties in de vierde subsidieronde zich nog in de
startfase bevinden. Wij verwachten dat het aantal actieve jongeren binnen MDT zal gaan
groeien wanneer deze MDT-organisaties uit de startblokken zijn gekomen. Temeer omdat het
netwerk van MDT door de jaren heen uitdijt en steeds beter samenwerkt. Het netwerk dijt uit
omdat MDT-organisaties in de verschillende subsidierondes meer samenwerkingspartners
aan zich weten te binden. Samenwerkende partijen die samen ingeschreven hebben in een
subsidieronde werken doelmatiger en doeltreffender samen, omdat zij elkaars krachten beter
leren te benutten. Kortom, het aanbod ontwikkelt zich en wij verwachten dat dit ook een
positief effect heeft op het aantal actieve jongeren binnen MDT.
Ondanks dat het MDT-netwerk uitdijt blijft MDT sterk afhankelijk van overheidsgelden. We
zien dat het aandeel van het totaalbudget dat op andere manieren dan door overheidsgelden
gefinancierd wordt groeit, maar daarbij dient aangetekend te worden dat het merendeel van
deze cofinanciering door projecten zelf wordt ingevuld door de eigen inzet voor eigen
rekening te nemen. Er komt dus weinig geld bij vanuit andere stromen.
Verder zien we dat er een behoefte ontstaat aan regionale coördinatie op MDT. Om vraag en
aanbod zo goed als mogelijk op elkaar af te stemmen en zodoende zowel blinde vlekken in
het aanbod als concurrentie te voorkomen. Sommige gemeenten uit de derde subsidieronde
nemen hier expliciet een rol in zoals de gemeente Alkmaar voor de gehele arbeidsmarktregio
Noord-Holland Noord. Zij onderzoekt samen met de MDT-organisaties in de regio welke rol
MDT in de regio kan spelen en wat dit betekent voor de regionale inbedding. Ook niet-

79

gemeentelijke MDT-organisaties nemen hier een rol in zoals St. Alexander achter MDT
Maatschappelijke Ervaringstijd.
Ten slotte zien we dat MDT flexibel is en slim ingezet heeft op de coronacrisis die Nederland
sinds maart in haar greep heeft. MDT heeft niet alleen (deels) doorgang kunnen vinden, maar
trekt ook lessen uit de aanpassingen die vereist waren volgens de coronamaatregelen én
toonde een nieuwe kant waaruit blijkt dat MDT in staat is om snel en daadkrachtig te
anticiperen op maatschappelijke vraagstukken.
Wat adviseren wij met betrekking tot de verdere opschaling en verduurzaming van MDT?
Vergroot de naamsbekendheid van MDT door het gebruik van de merknaam MDT
Het MDT-netwerk dijt voortdurend uit. Daarmee ligt er een grote kans om het MDT-netwerk te
benutten voor werving van jongeren. Mits het MDT-netwerk ook actief uitdraagt dat zij
onderdeel is van MDT. Het programma MDT heeft in het afgelopen jaar grote stappen gezet in
het bouwen van de merknaam MDT. Zo zijn MDT-organisaties sinds de 4e subsidieronde
verplicht om MDT te noemen in hun communicatie-uitingen, is er een MDT-huisstijl
ontwikkeld en is er een communicatie-toolkit gemaakt die organisaties ondersteunt bij het
gebruik van de MDT-huisstijlelementen. En dit werpt vruchten af: steeds meer MDTorganisaties gebruiken deze merknaam ook.
We zien echter dat met name de partijen die (gezamenlijk) ingeschreven hebben in een
subsidieronde MDT expliciet noemen in hun communicatie-uitingen. De partijen waar zij
verder mee samenwerken in een MDT-project dragen over het algemeen niet uit dat zij
bijdragen aan en daarmee onderdeel zijn van MDT. Wij adviseren dan ook om MDTorganisaties te stimuleren om MDT in al hun communicatie-uitingen te gebruiken. Niet alleen
in hun eigen communicatie-uitingen, maar ook in die van hun samenwerkingspartners. Een
middel hiertoe is om in toekomstige subsidierondes expliciet op te nemen dat ook
samenwerkingspartners van gesubsidieerde MDT-organisaties MDT expliciet moeten
benoemen in hun communicatie-uitingen.
Breng het MDT-netwerk in kaart
Wij adviseren om de samenwerkingen en partnerschappen die ontstaan (zijn) zichtbaar te
maken en de toegevoegde waarde van MDT voor de verschillende partijen daarbij uit te
lichten. Zo ontstaat enerzijds inzicht in het MDT-netwerk en haar spelers. Dit helpt in het
sneller vinden en gevonden worden binnen het netwerk. Daarnaast maakt het zichtbaar
welke infrastructuur MDT in de afgelopen jaren heeft opgebouwd, en welke potentie MDT
daarmee heeft.
Zet MDT in als vliegwiel op maatschappelijke vraagstukken door hier actief op te profileren
Tijdens de coronacrisis bleek dat MDT in staat is om haar jongeren en haar netwerk te
mobiliseren om snel en daadkrachtig te handelen in crisistijd. Naast Corona doen zich in de
maatschappij allerlei vragen voor, van duurzaamheidsvraagstukken, eenzaamheid onder
ouderen, schulden, onderwijsachterstand tot pesten op scholen. Wij adviseren het
Programma MDT om dergelijke maatschappelijke vraagstukken centraal te stellen in het
verder onmisbaar maken van MDT. Allereerst door als MDT te kiezen voor een aantal thema’s
waarop MDT het verschil kan maken en daar actief op te profileren.
Naast actief kiezen voor thema’s is het zaak nauwlettend de actualiteiten te volgen en te laten
zien dat MDT in staat is om, dankzij haar netwerk en jongeren, snel en adequaat te anticiperen
op actuele vraagstukken. Wij verwachten dat maatschappelijke vraagstukken zoals zojuist
benoemd resoneren bij (potentieel) geïnteresseerde jongeren. Ook voor potentiële nieuwe

80

partijen zijn deze thema’s herkenbaar en relevant. Zoals beschreven in hoofdstuk 8 geldt dit
in het bijzonder voor bedrijven. Zij hebben vaak een eigen focus waarin zij hun
maatschappelijke bijdrage leveren. Door op deze thema’s te profileren wordt MDT
aantrekkelijk voor het bedrijfsleven en ontstaan er concrete aanknopingspunten om samen te
werken aan hetzelfde doel.
Kies voor (regionale) regie en borg dit
Het MDT-netwerk breidt zich uit. MDT-organisaties zijn geen eilandjes in hun eigen lokale of
regionale context (meer). MDT-organisaties raken elkaar in de regionale contexten zowel op
doelgroep als op inhoudelijke vormgeving van het traject. Hierdoor stijgt de behoefte aan
regionale coördinatie om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen. Deze rol wordt nu
ingevuld door een aantal gemeenten en ad hoc door niet-gemeentelijke MDT-organisaties. Wij
adviseren het programma MDT om deze rol goed te omschrijven en in co-creatie met de
betrokken in iedere regio te beleggen, bij een partij die hier draagvlak voor heeft en
gemotiveerd voor is. Goede invulling van deze rol vraagt om onafhankelijkheid. Wij adviseren
dan ook om deze regierol te beleggen bij een partij of combinatie van partijen die geen eigen
MDT uitvoert, zodat belangen niet verstrengeld raken. Op dit moment vervullen leden van het
landelijk programma MDT de rol van accounthouder. Een mogelijkheid is om dit
accounthouderschap per regio in te richten, zodat regionale accounthouders regie kunnen
voeren als objectieve moderatoren. Een andere mogelijkheid is om de regierol te beleggen bij
een gemeente in een specifieke regio die geen eigen MDT uitvoert.
Ontsluit de maatschappelijke impact van MDT in zijn geheel en per project
In onze vorige rapportage adviseerden wij het landelijk programma MDT om MDTorganisaties te stimuleren om de maatschappelijke bijdrage van jongeren en de waarde
daarvan te concretiseren. In de praktijk ontstaan er mooie voorbeelden waarin dit lukt zoals
het Social Profit traject van de MDT-organisatie Ik ben PA. Voor het merendeel van de MDTorganisaties blijft dit echter een uitdaging. Wij adviseren dan ook om als programma MDT
enerzijds MDT-organisaties te helpen om de waarde voor hun project te concretiseren. De
ontwikkeling van een uniforme tool die te gebruiken is door alle MDT-organisaties is daarin
helpend. Anderzijds adviseren wij dat het programma MDT doorgaat met het inzichtelijk
maken van de toegevoegde waarde van MDT als geheel. In deze rapportage hebben wij daar
een eerste kwalitatieve aanzet toe gedaan die vraagt om verdere verdieping.
Creëer een prikkel voor een grotere financiële bijdrage van partijen buiten het Rijk
De huidige voorwaarden in de subsidierondes voor cofinanciering zorgen onvoldoende voor
externe instroom van financiële middelen buiten het Rijk. Het heeft de aanbeveling om in de
volgende subsidierondes aanvullende eisen te stellen aan de mate waarin de inschrijvende
partijen zelf of via andere sponsoren financiële middelen inbrengen.
Zet in op het in kaart brengen en uitbreiden van de betrokkenheid van het bedrijfsleven
Vanuit het begeleidend onderzoek hebben wij nog weinig zicht op de huidige en potentiële
betrokkenheid van het bedrijfsleven. Wij geloven dat MDT zich nog duurzamer kan verankeren
in de samenleving wanneer het bedrijfsleven MDT omarmt. Met name rondom de duurzame
financiering van MDT en het bieden van waardevolle gastplekken zien wij mogelijkheden voor
het bedrijfsleven om te participeren. Wij adviseren dan ook om de huidige en potentiële
betrokkenheid van het bedrijfsleven op te nemen als onderzoeksvraag in de komende
onderzoeksperiode. Op basis daarvan kan een aantrekkelijke propositie voor het
bedrijfsleven ontwikkeld worden.

81

Maak het aanbod voor minder kansrijke doelgroepen landelijk beschikbaar
Het MDT is met haar diverse aanbod goed in staat om verschillende minder kansrijke
doelgroepen te bereiken. Tegelijkertijd zien we dat dit aanbod niet in alle regio’s aanwezig is.
Om ook voor deze doelgroepen een landelijk dekkend netwerk te bieden dient het aanbod in
bepaalde regio’s aangevuld te worden, specifiek gericht op deze doelgroepen.
Gebruik het aantal ‘actieve’ jongeren als indicator voor de groei
De huidige streefwaardes voor de groei van MDT gaan uit van een cumulatieve
ontwikkeling.Het cumulatief aantal jongeren dat meedoet met MDT geeft echter een beperkt
beeld van de daadwerkelijke groei van MDT. Ter illustratie: als er elke dag iemand start én
elke dag iemand stopt met MDT, stijgt het cumulatief aantal gestarte jongeren gestaag door,
maar is er geen sprake van groei van MDT in de dagelijkse praktijk. In deze rapportage kijken
we daarom voor het eerst naar het aantal actieve jongeren; het aantal jongeren dat in de
afgelopen zes maanden is gestart. Deze indicator geeft een meer actueel beeld van de
volumeontwikkeling van MDT en biedt meer mogelijkheden om proactief te sturen. Ook past
het beter bij de ambitie van MDT om daadwerkelijk te groeien. Zeker nu MDT sinds maart
2020 officieel is gestart achten wij het aantal actieve jongeren daarom als de beste indicator
voor groei en verdient het de aanbeveling om streefwaardes ook op deze wijze te formuleren

9.2 Hoe waarderen jongeren hun deelname aan MDT?
MDT heeft zich over de afgelopen twee jaar bewezen als traject waar het merendeel van de
jongeren een positieve ervaring mee heeft. De continue positieve en zelfs licht stijgende trend
in de beoordeling van de jongeren spreekt hiervan. Een andere indicator is dat ca. 10% van de
jongeren in grote of zeer grote mate betrokken blijft bij de organisatie na afronding van MDT.
Ook in de mate waarin jongeren vinden dat zij de drie doelstellingen van MDT realiseren is een
positieve trend zichtbaar. Dit lijkt een logisch gevolg van het feit dat MDT steeds meer
geschiedenis en ervaring krijgt om van te leren. Zo zien steeds meer MDT-organisaties dat
specifieke trainingen bijdragen aan de ontwikkeling van de jongeren en daarmee goed door
hen gewaardeerd worden. Bovendien hebben de verschillende subsidierondes een sorterend
effect gehad, waardoor alleen de partijen die kwaliteit bieden behouden blijven. Zo waren er
in de eerste subsidierondes nog MDT-organisaties die een onvoldoende scoorden; in de vierde
subsidieronde zien we dat niet meer.
Het grootste aandachtspunt bij de ervaring van jongeren is het feit dat de ervaren druk het
afgelopen half jaar is gestegen naar 14%. Met name prestatiedruk en tijdsdruk zijn flink
gestegen: respectievelijk van 3% naar 6% en van 6% naar 9%. Hoewel de percentages nu nog
relatief laag zijn, wordt het zorgwekkend als de stijgende lijn doorzet.
Wat adviseren wij met betrekking tot de kwaliteitsbeleving van jongeren?
Blijf de ervaren (tijds- en prestatie)druk goed monitoren en zoek naar achterliggende redenen
Het grootste aandachtspunt bij de ervaring van jongeren is het feit dat de ervaren druk het
afgelopen half jaar is gestegen. Wij adviseren daarom om deze trend nauwlettend te blijven
volgen. Risico is dat jongeren uiteindelijk MDT een dusdanige verhoging van de prestatieen/of tijdsdruk vinden, dat zij niet willen deelnemen aan MDT. Wij adviseren dan ook om
naast de monitoring te onderzoeken welke specifieke groepen jongeren een druk ervaren,
wat daarvoor redenen zijn en wat hen helpt om deze druk goed te managen. Op basis daarvan
kunnen interventies worden bedacht en vooral verdere druk worden voorkomen. Wij
adviseren om als onderdeel van dit onderzoek stil te staan bij de vraag welk percentage van
prestatie- en tijdsdruk geoorloofd is, en wanneer de prestatie- en tijdsdruk zorgelijke

82

proporties aannemen. Op dit moment zeggen de getallen namelijk nog niet zoveel (behalve
dat de druk door de tijd stijgt). De NJR als vertegenwoordiger van de jongeren kan een
trekkende rol hebben in dit onderzoek.
Blijf kwaliteit bevorderen en hiervoor geleerde lessen in het netwerk ontsluiten
De kwaliteitsbeleving van de jongeren hoog houden vraagt om continue
kwaliteitsontwikkeling. Dit wordt deels centraal gedaan in o.a. het begeleidend onderzoek, de
online toolbox, de ontwikkeling van het MDT-certificaat en in vele andere inspanningen van
het programma MDT. Maar er zit ook nog veel onontgonnen kennis in de MDT-organisaties,
zoals aanpakken en methodes voor werving en intakes, specifieke trainingen, goedwerkende
beloningen et cetera. Wij adviseren om deze praktische wijsheid goed zichtbaar te maken en
te ontsluiten voor andere partijen in het netwerk. Dat betekent dat:
- het netwerk continu gestimuleerd en gefaciliteerd wordt om kwaliteit te bevorderen en
opgedane lessen te ontsluiten voor andere MDT-organisaties. Onder stimuleren
verstaan wij het onder de aandacht brengen van de bron aan kennis die in iedere MDTorganisatie zit, en MDT-organisaties in het licht van de netwerkgedachte te wijzen op
hun verantwoordelijkheid om als netwerk steeds meer te groeien in kwaliteit. Onder
faciliteren verstaan we het organiseren van een infrastructuur waarin op eenvoudige
wijze thematisch kennis, ervaring en tooling gedeeld kan worden. Hiervoor is reeds een
LinkedIn-groep, maar deze wordt niet in zijn potentie benut. Wij adviseren dan ook om
een platform te ontwikkelen waar deze thematische kennis, ervaring en tooling
eenvoudig ge-upload kan worden.
- er naast brede monitoring van de MDT-praktijk diepte-onderzoek in de verschillende
MDT-projecten wenselijk is, om goede voorbeelden van kwalitatieve MDT te ontsluiten.
Een mogelijke vorm hiertoe is om net als in eerdere fases van het onderzoek opnieuw
participatief actieonderzoek uit te voeren bij een aantal geselecteerde MDTorganisaties, om goed zicht te krijgen op de elementen die de kwaliteit van MDT
bevorderen. Dit keer niet open en breed, maar thematisch bij geselecteerde MDTorganisaties.
- de accounthouders als kenners van de verschillende MDT-organisaties een signalerende
en gidsende rol hebben om de onderzoekers toe te leiden naar die plekken waar
kwalitatieve MDT plaatsvindt, zodat de onderzoekers gericht kunnen verdiepen.

9.3 Wat is de (potentiële) waarde van MDT voor
onderwijsinstellingen, werkgevers, vrijwillige inzet en
gemeenten?
Allereerst kunnen we concluderen dat er nog kansen liggen voor MDT om haar volledige
potentieel voor verschillende partijen te benutten. Redenen die partijen hiervoor noemen zijn
divers, zoals de tot op heden beperkte naamsbekendheid van MDT, het beperkt in staat zijn
om zichtbaar te maken welke waarde MDT toevoegt en het feit dat in specifieke regio’s nog
maar beperkt MDT aanbod is waardoor aanhaken niet mogelijk is. Zelfs wanneer in deze
zaken voorzien is kan MDT waarschijnlijk niet alle waarden voor alle partijen verzilveren,
omdat de waarden voor verschillende partijen ook verschillen. Zo zien werkgevers een mooie
kans om een maatschappelijke bijdrage te leveren of hun eigen dienst of product meer
‘jongerenproof’ te maken. Voor gemeenten ligt hier juist waarde om hun beleidsdoelen te
realiseren en jongeren (zeker ook jongeren in een minder kansrijke positie) meer kansen te
bieden. Het is dus belangrijk om deze verschillende wensen en eisen in kaart te hebben, hier
afwegingen in te maken en hier zo een gezamenlijke weg in te vinden.

83

Wat adviseren wij met betrekking tot het benutten van de (potentiële) waarde van MDT?
Gebruik deze waarden om een landelijk dekkend netwerk en duurzaam geborgd MDT (zowel
organisatorisch als financieel) op te bouwen
Wij adviseren om op basis van en waar nodig voortbordurend op de aanzet in hoofdstuk 8 een
interessante propositie te formuleren richting de verschillende partijen om mee te doen aan
MDT. In die propositie moet staan wat MDT hén oplevert en waarom het voor hén interessant
is om mee te doen. Hoofdstuk 8 biedt hier eerste handvatten voor en waar nodig zullen er
verdiepende gesprekken plaats moeten vinden, om deze propositie verder wervend te
maken. Bovendien adviseerden wij in paragraaf 9.1 om de maatschappelijke impact van MDT
in zijn geheel te ontsluiten. Wanneer de partners inzien wat MDT als geheel is en biedt, en wat
MDT specifiek voor hen kan betekenen groeit hun betrokkenheid. Zo wordt MDT minder
afhankelijk van het Rijk, en nog meer ingebed in de samenleving.
Start snel en in co-creatie met de onderwijs-subsidieronde
Uit de gesprekken met de VO- en MBO raad blijkt dat zij welwillend tegenover MDT staan. Zij
hebben duidelijk voor ogen wat MDT het onderwijs te bieden heeft, mits het goed ingebed is
in het onderwijsstelsel. Andersom heeft het onderwijs MDT eveneens veel te bieden. Zo is het
onderwijs de voornaamste vindplek voor jongeren die deel willen nemen aan MDT. Wij
adviseren dan ook om een komende subsidieronde in co-creatie met het onderwijs vorm te
geven, zodat het onderwijs optimaal gefaciliteerd wordt om deel te nemen aan MDT. Zo
worden de wederzijdse kansen goed benut en raken MDT en het onderwijs duurzaam met
elkaar geïntegreerd. In paragraaf 9.1 benoemden wij bovendien dat er een stijgende trend
zichtbaar is in de ervaren druk door jongeren. Door onderwijs en MDT zo goed als mogelijk
met elkaar te integreren verwachten wij dat de ervaren druk zal afnemen. Ten slotte biedt het
expliciet betrekken van het onderwijs kansen voor het werven van specifieke groepen
jongeren die nu nog achterblijven in deelname, zoals de jongeren op het (V)WO en jongeren
met een arbeidsbeperking. Partijen als VSNU en LECSO als kenners van deze specifieke
groepen kunnen een expliciete rol spelen bij het toegankelijk maken van MDT en het werven
van deze specifieke jongeren. MDT Onderwijs, een MDT uit de vierde subsidieronde die
opgezet is door docenten van verschillende onderwijsinstellingen en waarin MDT
daadwerkelijk ingezet wordt als invulling van onderwijstijd, doet nu al volop ervaringen op
met betrekking tot de integratie van MDT in het onderwijs. MDT Onderwijs biedt hiermee
leerzame input voor een nieuwe subsidieronde waarin actief ingezet zou kunnen worden op
het betrekken van onderwijspartijen.

84

Bijlage: interviewpartners
In het licht van dit onderzoek hebben we naast deelnemende jongeren gesproken met
onderstaande partijen.

- Disworks
- Dutch Sustainable Growth Coalition (DSGC) Gemeenten die een MDT-project uitvoeren
- Gemeenten die hebben meegedaan met het programma Jeugd Aan Zet
- Gezondheidscentrum
- Ingrado
- Leden van kernteam landelijk programma MDT
- Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs (LESCO)
- MBO raad
- MDT-organisaties
- Nationale Jeugdraad (NJR)Starters4Communities
- Vereniging Nederlandse Organisatie Vrijwilligerswerk (NOV)
- VO-raad
- Vereniging van Universiteiten (VSNU)
- #OokditisMDT initiatieven

85

Bijlage: begrippenlijst
In deze rapportage zullen onderstaande termen regelmatig terugkomen. Onderstaand
verduidelijken we deze termen.
MDT-organisatie en -project: onder een MDT-organisatie en -project verstaan we (een
samenwerking van) partijen die een volledig afgebakend MDT-traject voor jongeren
organiseren. De hoofdaanvrager van een dergelijke samenwerking kan zowel een
maatschappelijke organisatie als een gemeente zijn.
MDT-traject: onder een MDT-traject verstaan we de reis die een jongere maakt binnen MDT,
waarbij aandacht is voor zowel de maatschappelijke impact van de jongere, de ontwikkeling
van zijn of haar talenten en de ontmoeting met anderen.
Gastorganisatie: onder een gastorganisatie verstaan we samenwerkingspartners van MDTorganisaties die plekken bieden waar jongeren zich maatschappelijk in kunnen zetten. Zij
organiseren dus niet zoals de MDT-organisaties het volledige traject; zij bieden de plek en met
name de praktische begeleiding (zie onderstaand). Daarnaast vervullen gastorganisaties ook
andere rollen zoals ontwikkelgerichte begeleiding en werving.
Ontwikkelgerichte begeleiding: onder ontwikkelgerichte begeleiding verstaan we de
begeleiding die niet gericht is op de uitvoering van een specifieke taak, maar begeleiding die
sec gericht is op de persoonlijke ontwikkeling van de jongere en/of op de ontwikkeling van
specifieke vaardigheden. Deze begeleiding is dan ook altijd op basis van een door de jongere
(mee)geschreven ontwikkelplan. Voorbeelden van deze begeleiding zijn het ondersteunen bij
het scherp formuleren van leerdoelen en de continue reflectie daarop.
Praktische begeleiding: onder praktische begeleiding verstaan we begeleiding van jongeren
gericht op een goede uitvoering van de MDT. Voorbeelden hiervan zijn het ondersteunen bij
het maken van een planning, het zorgen voor de benodigde informatie voor goede uitvoering
van de MDT en het begeleiden bij de uitvoering van een specifieke taak.
Landelijk dekkend netwerk: binnen een landelijk dekkend netwerk maken we onderscheid
tussen een landelijk dekkend aanbod en het MDT-netwerk. Onder landelijk dekkend aanbod
verstaan we de mogelijkheid voor alle jongeren van 14 tot en met 27 jaar om in hun eigen
omgeving een aantrekkelijke MDT te doen, die aansluit bij hun interesses, wensen en
mogelijkheden. Om in de eigen omgeving een aansprekende MDT te kunnen doen, wordt een
evenwichtige regionale spreiding nagestreefd met een grote diversiteit aan MDT-aanbod. Dat
betekent dat:
- het MDT-aanbod aansluit op de motivaties van jongeren
- de activiteiten passen bij de interesses en ontwikkelbehoeften van de jongere
- er verschillende MDT-vormen zijn qua intensiteit (variërend van 4 – 24 uur per week) en
levensfase (tijdens, naast of na school en/of werk)
- het MDT-traject op een passend moment plaatsvindt in de eigen regio.
Onder het MDT-netwerk verstaan we alle partijen die een rol spelen in de uitvoering en
duurzame borging van MDT. In dit MDT-netwerk zijn zowel op landelijk, regionaal als lokaal
niveau spelers waarvan verwacht wordt dat zij:
- de gezamenlijke opgave van MDT zo belangrijk vinden dat deze zelfs de eigen
organisatiebelangen ontstijgt

86

- samen met jongeren sensitief zijn voor wat er speelt in de samenleving zodat zij impact
hebben op actuele maatschappelijke opgaven

- het netwerk continu verbinden door ruimte te maken voor inzet op ieders expertise en
zo kwaliteit kunnen borgen

- MDT continu ontwikkelen door gemeenschappelijk leren na te streven.
Duurzame MDT: voor een duurzame MDT maken we onderscheid tussen een duurzame
organisatie en duurzame financiering. Onder een duurzame organisatie verstaan we:
- Een MDT die geborgd is in de structuren en beleid van de betrokken partners,
waaronder lokale, regionale en landelijke overheden. Dit betekent dat MDT geen
opzichzelfstaand programma blijft, maar verweven raakt met bestaande domeinen,
programma’s en interventies.
- Een ingebed MDT-netwerk waar samenwerking binnen partnerschappen en tussen
MDT-partnerschappen in de regio geborgd is. Binnen dit MDT-netwerk nemen MDTorganisaties en andere betrokkenen eigenaarschap. Hieronder verstaan we dat zij
agendabepalend zijn, initiatief nemen en verantwoordelijkheid nemen.
- Een governancestructuur voor landelijke aansturing en facilitering van het MDTnetwerk, die niet enkel bestaat uit overheidspartijen. Deze structuur kent hiervoor
zowel een bestuurlijke als een uitvoerende tak. Met de inrichting van deze governance
wordt MDT steeds minder afhankelijk van de overheid en steeds meer gedragen door de
maatschappij.
Onder duurzame financiering verstaan we:
- Een MDT die steeds minder afhankelijk wordt van overheidsgelden, en dus ook
financieel gedragen wordt door de maatschappij (zie ook cofinanciering).
- Een financieringssystematiek die toegankelijk en flexibel is.
Cofinanciering: onder cofinanciering verstaan wij alle vormen van financiering van MDT
anders dan en aanvullend op de subsidie van het Rijk. De mate van cofinanciering
beschouwen wij als een indicator voor de mate waarin MDT duurzaam geborgd is.
Regiefunctie: MDT werkt toe naar een duurzame organisatiestructuur. Hiervoor bieden MDTorganisaties, al dan niet in samenwerking, MDT-trajecten aan. Om op lokaal of regionaal
niveau vraag en aanbod op elkaar af te stemmen is er regievoering nodig. De regie kan zowel
door een maatschappelijke organisatie, een school, een gemeente als gezamenlijk gevoerd
worden. Onder regievoering verstaan we minimaal:
- Het faciliteren van het gesprek tussen MDT-organisaties in een specifieke lokale setting
of regio.
- Het betrekken van nieuwe geïnteresseerde partijen in een regio.
- Het gezamenlijk leren stimuleren.
Jongeren in een minder kansrijke positie: hieronder verstaan wij zeven groepen, die
verschillende vormen van kwetsbaarheid kennen. Deze groepen kunnen elkaar overlappen,
maar hebben wel ieder hun eigen netwerk van organisaties achter zich staan en naar
verwachting ook hun eigen kenmerken in hoe zij bereikt moeten worden. De zeven groepen
jongeren zijn:
- Jongeren met een jeugdzorg-indicatie
- Jongeren met een uitkering
- Bijstand (Participatiewet en Wajong)
- Werkloosheidswet (WW)
- Jongeren zonder startkwalificatie (vroegtijdig schoolverlaters (VSV)): Een
startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger).

87

- Jongeren met een beperking
- Voortgezet speciaal onderwijs (vso) jongeren
- Praktijkonderwijs (Pro) jongeren
- Jongeren met een Wajong-indicatie
- Hoogopgeleide jongeren
- Jongeren buiten beeld: Jongeren die niet werken (12 uur of meer), niet naar school
-

gaan en geen uitkering hebben zijn buiten beeld voor de overheid. In Europa worden
deze jongeren NEET’s genoemd en is de definitie iets anders.
Jongeren met een detentieverleden.

88

Datum
3 februari 2021
Opdrachtgever
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Contact
Maxime Dekkers (m.dekkers@aef.nl)
Maaike Jongerius (maaike.jongerius@significant.nl)
Tom Gommans (tom.gommans@rebelgroup.com)

89