5
Vragenuur: Vragen Van Tongeren
Vragen van het lid Van Tongeren aan de minister van Economische Zaken over het bericht dat de Nederlandse Staat
meebetaalt aan de schade van een privaat bedrijf, de NAM,
tegen alle uitspraken van de minister in.

Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Voorzitter. In de provincie Groningen voltrekt zich een ramp
in slow motion; ik heb dat al eerder gezegd. De Onderzoeksraad Voor Veiligheid adviseert eerlijk en open te communiceren met de bevolking, maar dat blijkt nog een hele opgave
te zijn. Een monumentale boerderij, De Haven in Onderdendam, die onbewoonbaar verklaard was vanwege aardbevingsschade, bleek opeens voor twee vijfde eigendom van
de Staat en voor de rest van de NAM. Dat is vreemd, want
de minister heeft steeds gezegd dat de NAM, een privaat
en commercieel bedrijf, eigendom van Shell en Exxon, alle
schade gaat vergoeden. Ik citeer uit het VAO van 14 februari
2013 over de gaswinning in Groningen: "Het gaat mij erom
dat de NAM ervoor zorgt dat alle schade als gevolg van een
aardbeving volledig vergoed wordt. Het gaat erom dat zij
alle schade volledig vergoedt". Op 17 januari 2014 zei de
minister: "De Staat betaalt mee via verminderde aardgasbaten, maar de NAM moet alle schade vergoeden".
Vindt de minister dat een bedrijf als Shell, dat vorig jaar
een omzet had van 432 miljard dollar en een winst van 22,6
miljard dollar, zijn eigen schade, bijvoorbeeld die twee
vijfde van die boerderij, niet kan betalen? Vindt de minister
echt dat de Nederlandse belastingbetaler ook nog moet
bijspringen om zo'n boerderij te kopen? Is dit een uitzonderlijk, individueel geval of is de Staat via EBN eigenaar van
meer panden? Is de Staat ook eigenaar van meer monumenten met aardbevingsschade? Waarom heeft de minister
hier niet eerder open en eerlijk over gecommuniceerd?
Waarom kwam dit pas naar voren uit de dagvaarding? Dit
pand is een rijksmonument. Daar horen wettelijke verplichtingen bij. Als je eigenaar bent van een rijksmonument,
moet je het in stand houden. Welke inspanningen heeft het
Rijk gedaan om dat monument in stand te houden, hoeveel
heeft dat tot vandaag gekost en voor wiens rekening is dat?

Minister Kamp:
Voorzitter. Ik ben verbaasd over de vragen van mevrouw
Van Tongeren. Zij vraagt zich af waarom ik niet open en
eerlijk gecommuniceerd zou hebben. Ik zou gezegd hebben
dat de NAM de schade moet vergoeden, terwijl dat nu
anders zou blijken te liggen. Natuurlijk heb ik wel open en
eerlijk gecommuniceerd. Alles wat rondom Groningen
gebeurt, gaat in openheid en eerlijkheid, zoals alles op het
ministerie van Economische Zaken. De NAM wint daar
aardgas en moet dus ook de schade van de winning vergoeden.
Ik heb de Kamer precies voorgerekend hoe dat in de praktijk
uitpakt voor de Staat. De opbrengsten van de aardgaswinning gaan naar de Staat. Bij het eerste gas dat uit de grond
komt, is de verdeling nog 64/36: 64% voor de Staat en 36%
voor Shell en Exxon, die samenwerken in de NAM. Als er
meer gas uit komt, is over het meerdere de verdeling 85/15:

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Tongeren

85% voor de Staat en 15% voor de NAM. Over wat er daarna
nog uit komt — dat is het grootste deel — komt 95% voor
rekening van de Staat en 5% voor rekening van de NAM.
Ik heb met de NAM afgesproken hoe we de kosten gaan
verdelen. Normaal gaan de kosten voor gaswinning van de
totale winst af, maar hierbij is met Shell en Exxon afgesproken dat die niet van de bovenkant van de winst af gaan,
maar van de onderkant. Dit betekent dat het niet via de
verhouding 95% voor de Staat en 5% voor de NAM is
geregeld, maar via de verhouding 64% voor de Staat en
36% voor Shell en Exxon in de NAM. Dat heb ik ook aan de
Kamer gecommuniceerd in een brief van 17 januari 2014.
Daarin heb ik dat nog een keer in geuren en kleuren neergezet. Hoe daarover een misverstand kan zijn, is mij een
groot raadsel. Shell en Exxon moeten natuurlijk hun deel
van de kosten dragen via de afspraken die daar al vele
tientallen jaren geleden over zijn gemaakt. Op basis daarvan
wordt nog steeds gewerkt.
Dan de aankoop van de panden. Dit is het eerste pand dat
aangekocht is. Er is gekozen voor de constructie dat de
NAM en EBN — die werken samen in het gasgebouw,
waarbij EBN een 100%-staatsdeelneming is — beide in de
akte zijn genoemd. In alle aankopen die daarna zijn gedaan
door de NAM is dat niet meer gebeurd en is alleen de NAM
genoemd. Dat doet allemaal niets af aan het principe dat
de NAM panden koopt. De NAM maakt allerlei kosten in
verband met de aardgaswinning. Uiteindelijk leiden die
kosten ertoe dat er minder opbrengsten zijn. Degene die
het grootste deel van de opbrengsten binnenhaalt, de Staat,
draagt dus ook uiteindelijk het grootste deel van de kosten.
Zo is open en eerlijk de gang van zaken.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Kan ik het verhaal van de minister zo samenvatten dat dit
één enkele keer gebeurd is en dat het in de toekomst niet
vaker gaat gebeuren dat de Staat rechtstreeks eigenaar
wordt van een pand dat onbewoonbaar is vanwege de
aardbevingsschade? Kan de minister mij daarnaast nog iets
vertellen over het in stand houden van het monument? Is
de minister verder bereid om een register aan te leggen,
waar ook Groningers in kunnen kijken, waarin staat welk
pand opgekocht is en welk pand gesloopt is? Er hoeven
geen bedragen bij, maar mensen moeten wel kunnen zien
wat er met die panden aan de hand is. Er gaan allerlei
geruchten in Groningen. Een publiek toegankelijk register
met de absolute basisinformatie zou daarbij helpen.
De minister weet natuurlijk net zo goed als ik dat er een
groot verschil is tussen rechtstreeks meebetalen aan schade
of bijdragen via de aardgasbaten, zoals ook in de door de
minister genoemde brief staat, die ik bij me heb. De belastingbetaler draagt alleen bij via verminderde aardgasbaten.
Een bedrijf met zulke kolossale winsten had deze boerderij
ook gewoon zelf geheel kunnen kopen. Dat is de minister
ongetwijfeld met mij eens.
Minister Kamp:
Ik citeer uit mijn brief van 17 januari: "Dat betekent dat 64%
van de kosten van schadeafwikkeling en preventiemaatregelen en het leefbaarheidsprogramma via verminderde
aardgasbaten voor rekening van de Staat komen. Het gaat
voor de Staat om een geraamd bedrag van €144 miljoen
per jaar." Dat is optimale duidelijkheid.

21 april 2015
TK 78

78-5-1

Mevrouw Van Tongeren heeft gevraagd of het vaker voorkomt dat de Staat via EBN rechtstreeks in die aankopen zit.
Materieel maakt dat geen enkel verschil. Wij zitten via EBN
in het gasgebouw. De NAM, Shell en Exxon, zit daar ook
in. Die verhoudingen liggen vast. Het doet er niets aan af
of we wel of niet in een akte worden genoemd. In de eerste
akte is het wel gebeurd, in de akte daarna niet. Materieel
zijn wij, volgens het percentage dat ik net heb genoemd,
gebonden aan de afwikkeling van de schade die daar
momenteel ontstaat.
Ik weet niet hoe het precies zit met de afwikkeling van een
monument dat is opgekocht en waarmee nu iets moet gaan
gebeuren. Er zijn meer dan 30.000 schademeldingen
geweest, grote en kleine. Als de Kamer over een bepaalde
kwestie nadere informatie wil hebben, wil ik dat graag uitzoeken. Ik kan dat echter niet zo uit mijn mouw schudden.
Het kan helemaal geen kwaad als de Kamer een register
zou willen. Ik ga er voorlopig maar even van uit dat de
Kamer wil wat mevrouw Van Tongeren nu vraagt, namelijk
inzicht in de panden die door de NAM zijn aangekocht. Het
gaat om panden die de ene keer zijn aangekocht vanwege
het feit dat het om een schrijnend geval gaat en een andere
keer omdat er voorbeeldpanden nodig zijn om de preventiemaatregelen te kunnen uitproberen. Er kunnen ook nog
andere redenen zijn. Ik ben zeker bereid om een register te
maken waarin die panden opgesomd worden. Er zullen
trouwens alleen maar vermeldingen van panden in komen
te staan, geen aankoopbedragen, want dat speelt zich af
tussen koper en verkoper. Ik ga die informatie niet zomaar
publiceren.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Ik ben blij dat de minister mijn suggestie overneemt om te
bekijken wat de mogelijkheden zijn voor zo'n register en
het inzichtelijk maken voor de Groningers. De minister moet
mij nog wel even uitleggen hoe twee vijfde 64% is, maar
dat mag ook op een ander moment. Als je twee vijfde
eigenaar bent en je zegt dat je 64% van de kosten moet
betalen, haal je daarmee niet je Cito-toets. Voelt de minister,
als mede-eigenaar van een monument, de verantwoordelijkheid onder de Monumentenwet — dat is geen optie,
maar een wettelijke verplichting — om dat monument in
stand te houden? Er zijn in Groningen een heleboel fantastisch mooie monumenten. Als de Staat daar langzamerhand
vaker eigenaar van gaat worden, moet de Staat ook de
verantwoordelijkheid nemen om die monumenten in stand
te houden.
Minister Kamp:
In stand houden is niet hetzelfde als renoveren of restaureren, dat zijn allemaal verschillende begrippen. Ik denk dat
het verstandig is om met die panden waarvan tot aankoop
wordt overgegaan in Groningen, afhankelijk van de kwaliteit
van het pand, goede dingen voor Groningen te doen. Dat
is één van de vele zaken die op dit moment aandacht krijgen. In een brief heb ik al een keer uitgerekend hoe het zit
met de verplichting, de 40% en de 60% in relatie tot de 64%
waarover ik net sprak. Ik zou dat nu ook kunnen doen, maar
dat wordt dan een beetje een technische uiteenzetting.
Misschien mag ik verwijzen naar mijn brief van 17 januari
2014.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Tongeren

Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Ik heb nog 9 seconden waarin ik toch nog wil zeggen dat
de Staat voor twee vijfde eigenaar is van deze boerderij,
dat de minister zegt dat hij 64% van de schade moet betalen
en dat die aantallen in elk geval niet overeenkomen. Als dit
in een volgend debat nog een keer technisch uitgelegd kan
worden, stel ik dat op prijs. Ik begrijp dat hiervoor de tijd
nu te kort is.
Minister Kamp:
Ik zal 9 seconden gebruiken om te zeggen dat de allereerste
schijf van de opbrengstverdeling van het aardgas een verhouding kent van 64%/36%. Dit betekent dat 36% van die
opbrengst naar de NAM gaat en 64% naar de Staat. Wij
hebben afgesproken met ExxonMobil dat wij de kosten
volgens die schijf verdelen. Niet volgens de andere schijf,
wat ook had gekund, maar volgens deze schijf, die voor
ons als Staat het meest voordelig is. Wij verrekenen op die
manier de kosten.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik moet eerlijk zeggen dat ik ook nog niet heel veel wijzer
word van de antwoorden van de minister. Ten eerste vraag
ik me af waarom hij dan zo expliciet heeft gezegd en
bevestigd dat de NAM de kosten moet betalen. Waarom
zegt hij daar dan niet bij dat de Staat daar ook bij hoort met
verminderde aardgasbaten? Ten tweede blijft de vraag
overeind hoe het geld op de rekening van EBN is gekomen,
als de Staat bijdraagt aan de kosten door verminderde
aardgasbaten. Er is wel een bedrag van €537.000 opgehoest
waarvan EBN €385.000 heeft ontvangen. Hoe komt dat geld
op de rekening van die maatschap, onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Economische Zaken, om panden
op te kopen, waarvan de minister heeft gesuggereerd dat
de NAM dat zou doen?
Minister Kamp:
Ik heb helemaal niks gesuggereerd. Wat is dat voor een
rare vraag aan mij? Er wordt gesuggereerd dat ik allerlei
dingen onder de dekens doe met betrekking tot de aardgaswinning. Geen sprake van! Natuurlijk heb ik voortdurend
gezegd dat de NAM schadeplichtig is. De NAM moet de
schade vergoeden. Ik heb er echter in een brief aan de
Kamer uitgebreid bij gezegd hoe het in de praktijk uitpakt
voor de rijksschatkist. Dat is de verdeling die ik net heb
genoemd. Ik heb geciteerd uit een brief die al bijna anderhalf jaar bij de Kamer ligt. De Kamer weet precies hoe het
zit. De NAM wint het aardgas en is dus schadeplichtig. De
NAM moet zorgen dat de schade goed vergoed wordt door
het Centrum Veilig Wonen. Daar zeg ik niet iedere keer bij:
we hebben ook nog een brief van 17 januari en daarin staat
… Dan kan ik het hele verhaal er weer bij vertellen. Dat is
toch geen manier van werken!

21 april 2015
TK 78

78-5-2