S TR AF BA R E
D I S CR IM IN A T I E I N
BE E LD

2015

(

OVERZICHT DISCRIMINATIECIJFERS
OPENBAAR MINISTERIE 2011 - 2015

0

INHOUD
Totstandkoming Strafbare Discriminatie in Beeld 2015 ...................................................................... 2
Samenvatting Strafbare Discriminatie in Beeld 2015 ......................................................................... 3
1. Inleiding Strafbare Discriminatie in Beeld 2015 ............................................................................ 8
1.2 Inhoud rapport en verzameling gegevens .................................................................................. 8
2. Instroom discriminatiefeiten..................................................................................................... 12
2.1 Instroom discriminatiefeiten in eerste aanleg ........................................................................... 12
2.2 Instroom aantal zaken in eerste aanleg ................................................................................... 12
2.3 Instroom discriminatiefeiten per wetsartikel ............................................................................. 13
2.4 De aard van de discriminatiefeiten .......................................................................................... 14
2.4.1 Gronden ............................................................................................................................14
2.4.2 Waar .................................................................................................................................19
2.4.3 Verdachte ..........................................................................................................................22
2.4.3.1. Interetnische incidenten ...................................................................................................23
2.4.3.2. Leeftijd verdachte ...........................................................................................................24
2.4.3.3 Geslacht verdachte ...........................................................................................................24
2.4.4 Hoe .................................................................................................................................. 24
2.4.5 Aard van de discriminatiefeiten .............................................................................................25
3. Afdoening discriminatiefeiten OM .............................................................................................. 30
3.1 OM-afdoening discriminatiefeiten per parket ............................................................................ 30
3.2 OM-afdoening discriminatiefeiten per wetsartikel ...................................................................... 30
3.3 Soort OM-afdoening discriminatiefeiten ................................................................................... 31
4. Afdoening discriminatiezaken rechter ........................................................................................ 35
5. Instroom discriminatiefeiten in hoger beroep ............................................................................. 36
5.1 Instroom discriminatiefeiten in hoger beroep ............................................................................ 36
6. Commune delicten met discriminatoir aspect ............................................................................. 37
6.1 Commune delicten met een discriminatoir aspect.......................................................................37
BIJLAGE 1: DISCRIMINATIEARTIKELEN IN HET WETBOEK VAN STRAFRECHT ............................................................. 41
BIJLAGE 2: TOELICHTING DISCRIMINATIEGRONDEN IN HET WETBOEK VAN STRAFRECHT.............................................. 43

1

Totstandkoming Strafbare Discriminatie in Beeld 2015
Het rapport Strafbare Discriminatie in Beeld is opgesteld door het Landelijk Expertisecentrum
Discriminatie (LECD) van het Openbaar Ministerie (OM).
Het LECD is het interne expertisecentrum bij het OM, dat speciaal belast is met het onderwerp
discriminatie. Het doel van het LECD is het optimaliseren van de strafrechtelijke handhaving betreffende
discriminatie. Belangrijke taken van het LECD hiertoe zijn onder meer de inhoudelijke juridische
beoordeling van discriminatiezaken; het adviseren, informeren en stimuleren van de parketten; het
onderhouden van het contact met verscheidene organisaties op dit terrein; het coördineren in lopende
onderzoeken/vervolgingen; het organiseren en borgen van expertise; het rapporteren over de aard en
omvang van discriminatiezaken, en het bijdragen aan de ontwikkeling van het landelijk OM-beleid
betreffende discriminatiebestrijding. Tevens signaleert het LECD actuele ontwikkelingen op het gebied
van strafbare discriminatie en levert het op proactieve basis advies en handelings- en
beoordelingskaders. Daarnaast levert het LECD interne cursussen en presentaties, en beschikt het over
een uitgebreid archief met betrekking tot strafbare discriminatie. Het LECD is onderdeel van, en verricht
zijn werkzaamheden ten behoeve van het OM, in het bijzonder ten behoeve van de officieren van justitie
belast met discriminatiezaken.
Het LECD neemt namens het OM deel aan verschillende bijeenkomsten en overleggen op het gebied van
de bestrijding van discriminatie; onder meer met de politie, antidiscriminatiebureaus, het Meldpunt
Discriminatie Internet (MDI) en het Meldpunt Internet Discriminatie (MiND). In april en oktober 2015
heeft het LECD de Landelijke Vergadering van discriminatieportefeuillehouders van het OM
georganiseerd. Het LECD had in 2015 een bezetting van (ongeveer) 4 fte’s.

2

Samenvatting Strafbare Discriminatie in Beeld 2015
INLEIDING
In het rapport Strafbare Discriminatie in Beeld (voorheen: Cijfers in Beeld) wordt gerapporteerd over de
ingestroomde en afgedane discriminatiefeiten bij het Openbaar Ministerie (OM). Dit zijn de feiten die
worden ingeschreven en waar een beslissing over wordt genomen op grond van één van de
discriminatieartikelen uit het Wetboek van Strafrecht (Sr): artikel 137c, 137d, 137e, 137f, 137g of
429quater Sr. In dit rapport wordt tevens voor het eerst gerapporteerd over commune delicten met een
discriminatoir aspect. Dit zijn delicten zoals mishandeling en vernieling, waarbij een discriminatoir aspect
een rol speelt, bijvoorbeeld als motief op de achtergrond.
De aanpak van discriminatie is van groot belang en is dan ook een van de speerpunten bij het OM.
Discriminatie is een uiting van onverdraagzaamheid tegen medemensen en staat op gespannen voet met
de beginselen en principes waarop onze samenleving is gebouwd. Door de instroom en afdoening van
discriminatie in beeld te brengen, wordt het belang dat het OM hecht aan het thema discriminatie mede
tot uitdrukking gebracht.
DE GEGEVENS IN STRAFBARE DISCRIMINATIE IN BEELD
Niet alles wat ‘discriminatie’ kan worden genoemd, wordt behandeld in dit rapport. De wettelijke taak van
het OM is het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. De gegevens in dit rapport betreffen dan ook
feiten die óf zijn ingestroomd omdat zij mogelijk strafbaar zijn op grond van één van de
discriminatieartikelen in het Wetboek van Strafrecht, óf een ander strafbaar feit waarbij discriminatie een
rol heeft gespeeld. Het kan voorkomen dat een feit niet in dit rapport is opgenomen, omdat het niet
bekend is bij het OM. Het kan ook zo zijn dat een slachtoffer van discriminatie dit niet meldt of geen
aangifte doet, en dat de zaak ook niet op een andere manier ter kennis van politie of OM komt. Feiten
waarbij er geen verdachte kan worden gevonden of geen bewijs kan worden verkregen, of waarbij toch
geen sprake blijkt te zijn van een strafbaar feit, zullen niet tot een succesvolle vervolging kunnen leiden.
Over het algemeen zullen deze feiten niet instromen bij het OM en daarom niet terugkomen in dit
rapport.
Omdat de percentages in dit rapport zijn afgerond, komt het totaal soms net boven of onder de 100%
uit.
INSTROOM DISCRIMINATIEFEITEN1
De instroom van discriminatiefeiten is een weergave van het aantal keer dat een discriminatiefeit
waarvan iemand wordt verdacht, oftewel een verdenking op grond van artikel 137c, 137d, 137e, 137f,
137g of 429quater Sr, in 2015 werd ingeschreven bij het OM.


In 2015 stroomden 142 discriminatiefeiten in. Deze 142 feiten hoorden bij 138 afzonderlijke
zaken. Eén zaak kan meerdere feiten omvatten, bijvoorbeeld als aan één verdachte in een zaak

1

Zie hoofdstuk 2, pagina 12

3

twee discriminatiefeiten ten laste worden gelegd.


In 2015 stroomden 16 discriminatiefeiten in hoger beroep in.

Sinds 1998 heeft het aantal per jaar bij het OM ingestroomde discriminatiefeiten nooit boven de 250
gelegen. De laagste instroom van discriminatiefeiten sinds 1998 was 88, in 2013. Deze grootte van
aantallen maakt dat het statistisch gezien niet mogelijk is om vergaande conclusies te trekken over
stijgingen of dalingen in de cijfers; een enkele zaak waarin discriminatieartikelen ten laste zijn gelegd kan
al zorgen voor een opmerkelijke stijging of daling in de cijfers. Waar mogelijk zijn de conclusies en
bevindingen die voortvloeien uit de cijfers beschreven in het rapport.
Het OM wordt regelmatig gevraagd waarom het aantal discriminatie-incidenten in het jaarlijkse rapport
van de politie hoger is dan het aantal discriminatiefeiten bij het OM. Het verschil in aantallen is een
logische consequentie van de verschillende taken van politie en OM (zie paragraaf 1.3).
AFDOENING DISCRIMINATIEFEITEN
Met afdoening wordt bedoeld de vervolgingsbeslissing die door het OM wordt genomen. Dat kan de
beslissing zijn om te vervolgen, bijvoorbeeld om de verdachte voor de rechter te brengen (te
dagvaarden), of de beslissing tot een transactie of een strafbeschikking. Het OM kan ook beslissen om
niet te vervolgen en de zaak te seponeren. Een technisch sepot wordt gegeven als de zaak om een
juridisch-technische reden niet tot een geslaagde vervolging kan leiden, bijvoorbeeld omdat er
onvoldoende wettig en overtuigend bewijs is. Een beleidssepot is een sepot waarbij er technisch gezien
vervolgd kan worden, maar er andere redenen zijn om dat niet te doen. Een voorwaardelijk sepot is een
sepot waarbij de verdachte zich aan bepaalde voorwaarden moet houden. Doet de verdachte dat niet,
dan kan er alsnog worden vervolgd.
Het aantal ingestroomde feiten kan verschillen van het aantal feiten dat in een bepaald jaar wordt
afgedaan, en het gaat daarbij niet per se om dezelfde feiten. Een feit kan immers in het ene jaar
instromen en in het daaropvolgende jaar worden afgedaan.


In 2015 werd bij 141 discriminatiefeiten (137c, 137d, 137e, 137f, 137g of 429quater Sr) een
beslissing over de afdoening genomen. Deze 141 feiten hoorden bij 138 zaken.



Bij 49% van de discriminatiefeiten werd besloten om te dagvaarden, oftewel de verdachte voor
de rechter te brengen.



Bij 7% van de afgedane feiten werd besloten tot een transactie.



Bij 10% van de feiten werd een OM-strafbeschikking uitgevaardigd.



33% van de feiten werd geseponeerd. Hiervan werd 30% onvoorwaardelijk, en 3%
voorwaardelijk geseponeerd. Van alle geseponeerde feiten kreeg 49% een technisch sepot en
51% een beleidssepot.

4

DISCRIMINATIEGRONDEN
In de discriminatieartikelen worden de gronden ras, godsdienst of levensovertuiging, hetero- of
homoseksuele gerichtheid, geslacht en lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap genoemd als
discriminatiegronden. Onder deze in de strafwet genoemde gronden vallen verschillende groepen mensen
op wie de discriminatie gericht kan zijn. Onder de grond ras vallen bijvoorbeeld groepen mensen die
worden gekenmerkt door een bepaalde huidskleur of een bepaalde etnische of nationale afkomst. Om de
aard van discriminatiefeiten beter in beeld te krijgen, is onderzocht tegen welke groep mensen die zich
kenmerkt door een bepaalde discriminatiegrond het feit was gericht. Onderzocht is bijvoorbeeld of een
feit was gericht tegen mensen vanwege hun Afrikaanse afkomst, hun Turkse afkomst of hun
Marokkaanse afkomst. Dit zijn allemaal groepen mensen die in juridische zin onder de grond ras in de
discriminatieartikelen vallen.


Het aandeel van de discriminatiegrond ras is in 2015 net als in voorgaande jaren het hoogst:
50% van alle gronden. Onder de grond ras vallen meerdere groepen waar de discriminatie op
gericht kan zijn, zoals mensen van Surinaamse of Antilliaanse afkomst, deze 50% is daarom
verder onderverdeeld per specifieke groep waartegen de discriminatie was gericht.



Als gekeken wordt naar de onderverdeling per specifieke groep, is met 28% de categorie
antisemitisme het hoogst, en daarna de grond antizwart (Afrikaanse afkomst) met 17%.



13% van de gronden betrof godsdienst of levensovertuiging. In al deze gevallen was de
discriminatie gericht tegen moslims.



Bij 6% van de gronden was de discriminatie gericht tegen een groep wegens homoseksuele
gerichtheid. Hieronder wordt verstaan discriminatie gericht tegen mensen vanwege hun seksuele
voorkeur (homoseksueel, lesbisch, of biseksueel), maar niet tegen mensen met een nonconforme genderidentiteit, zoals transpersonen. Discriminatie wegens genderidentiteit kan wel
vallen onder de grond ‘geslacht’ in de discriminatieartikelen. Overigens is ook discriminatie
wegens heteroseksualiteit strafbaar, maar dit is in de bij het OM bekende zaken praktisch nooit
aan de orde.



De grond geslacht stroomde twee keer in (1%), waarvan het één keer een feit gericht tegen een
transgender betrof.



De grond handicap stroomde in 2015 één keer in (1%).

SOORT DISCRIMINATIEFEIT
Er is gekeken naar welke discriminatieartikelen uit het Wetboek van Strafrecht in 2015 als feit werden
ingevoerd in de OM-systemen.


Evenals in voorgaande jaren betrof het merendeel van de bij het OM ingestroomde
discriminatiefeiten artikel 137c Sr, de beledigende uitlating over een groep mensen wegens één
of meerdere discriminatiegronden (82%).



12% van de feiten stroomde in als artikel 137d Sr, aanzetten tot haat, discriminatie of geweld.



4% van de ingestroomde feiten betrof artikel 429quater Sr.



1% van de feiten betrof artikel 137e Sr; eveneens 1% betrof artikel 137g Sr.

5

HOE VINDEN DISCRIMINATIEFEITEN PLAATS
Met dossieronderzoek wordt per ingestroomd discriminatiefeit onderzocht hoe het feit is begaan,
bijvoorbeeld mondeling, bij geschrift, bij afbeelding, of in samenloop met geweld. Een voorbeeld van een
uitlating bij geschrift is een tekst die wordt geplaats op internet; een voorbeeld van een afbeelding is een
extreemrechts symbool op een spandoek.


In 2015 betroffen de meeste ingestroomde feiten mondelinge uitlatingen (66%), evenals in



20% van de feiten werd schriftelijk gedaan.



4% van de feiten betrof samenloop met (bedreiging met) geweld.



2% van de feiten betrof een afbeelding.



Eveneens 2% betrof een bekladding.



Bij 4% van de feiten was de categorie ‘overige’ ingevuld, bij 2% de categorie ‘onbekend’.

voorgaande jaren.

WAAR VINDEN DISCRIMINATIEFEITEN PLAATS
Er werd ook onderzocht waar het feit werd gepleegd; bijvoorbeeld in de woonomgeving, op school, in het
kader van sport, of op internet.


De feiten vonden in 2015 voornamelijk plaats op straat of in een openbare gelegenheid (25%),



6% van de feiten werd begaan in het kader van werk.



3% was gericht tegen een opsporingsambtenaar.



2% betrof een feit op een school of bij een onderwijsinstelling.



3% van de feiten betrof de horeca in het algemeen, daarnaast had 1% van de feiten betrekking

gevolgd door de categorieën woonomgeving, sport en internet (18%).

op uitsluiting aan de deur in de horeca.


1% van de feiten werd gepleegd in de pers of in de media.



4% betrof de categorie overige, bij 2% is onbekend waar het feit is gepleegd.

ACHTERGROND VERDACHTE
De achtergrond van de verdachte is bekeken, voor zover dit uit het procesdossier viel op te maken.
Hiermee wordt bijvoorbeeld onderzocht of de verdachte uit extreemrechtse, godsdienstige of uit politieke
overtuiging handelde, of wat de etnische achtergrond van de verdachte is. Het geslacht van de verdachte
is te achterhalen op basis van de gegevens uit de systemen van het OM.


Net als in voorgaande jaren waren verreweg de meeste verdachten blanke particulieren (77%).



6% van de verdachten is van Marokkaanse afkomst, 4% van Surinaamse afkomst, 1% van
Turkse afkomst en 1% van Antilliaanse afkomst.



3% van de verdachten handelde vanuit een godsdienstige overtuiging, 2% is extreemrechts, 1%
handelde uit politieke overtuiging.



1% van de verdachten viel onder de categorie overige niet-blanke particulieren. Bij 1% van de
verdachten was wel bekend dat het een persoon betrof, maar was de etnische achtergrond
onbekend. In de categorie overige viel 1%, en bij 3% van de verdachten was de achtergrond in
het geheel onbekend.



De meeste verdachten waren man (87%).

6

DISCRIMINATIEZAKEN DIE DOOR DE RECHTER ZIJN AFGEDAAN
De rechterlijke beslissingen betreffen beslissingen in zaken waarin een discriminatieartikel ten laste was
gelegd. Omdat er naast het discriminatieartikel ook andere feiten ten laste kunnen zijn gelegd en een
bewezenverklaring ook alleen voor die andere feiten kan volgen, is het mogelijk dat in zaken waar een
veroordeling is gevolgd deze alleen betrekking had op andere, niet aan discriminatiefeiten gerelateerde
delicten.


In 88% van de zaken werd een veroordeling uitgesproken.



In 12% van de zaken werd een vrijspraak gegeven.

COMMUNE DELICTEN MET DISCRIMINATOIR ASPECT
In dit rapport wordt voor het eerst gerapporteerd over de bij het OM ingestroomde en afgedane
commune delicten met een discriminatoir aspect. Dit zijn delicten als belediging, mishandeling en
vernieling, waarbij discriminatoire aspecten die te relateren zijn aan een discriminatiegrond zoals
genoemd in artikel 137c Sr, een rol hebben gespeeld bij het plegen van het delict. Het discriminatoire
aspect kan daarbij het motief of de aanleiding zijn geweest, of het discriminatoire aspect is aangegrepen
bij het plegen van het delict, bijvoorbeeld om een scheldpartij extra indringend te maken door het
gebruik van discriminatoire termen. Vanaf 1 januari 2015 is de verbeterde mogelijkheid om deze
incidenten te registreren gefaseerd ingevoerd, wat was voltooid per 27 maart 2015.


In 2015 werden 168 commune delicten met discriminatoir aspect geregistreerd, behorend bij 157



Ras werd 77 keer geregistreerd als discriminatoir aspect, (homo)seksuele gerichtheid 21 keer,

afzonderlijke zaken.
antisemitisme 12 keer, godsdienst of levensovertuiging 8 keer, en handicap 1 keer. Bij 49
delicten werd de categorie discriminatie overig geregistreerd.


Bij de commune delicten betrof het onder andere 127 keer belediging van een persoon, 11 keer
bedreiging, 8 keer mishandeling, 4 keer vernieling, 3 keer opruiing, 2 keer huisvredebreuk, 2
keer openlijke geweldpleging, en 1 keer zware mishandeling.

7

1. Inleiding Strafbare Discriminatie in Beeld 2015
1.1.

DOEL VAN HET RAPPORT

Discriminatie is een uiting van onverdraagzaamheid tegen medemensen en staat op gespannen voet met
de beginselen en principes waarop onze samenleving is gebouwd. Door de instroom en afdoening van
discriminatiezaken in beeld te brengen, wordt het belang dat het OM hecht aan het thema discriminatie
mede tot uitdrukking gebracht.
De cijferrapporten van het OM over strafbare discriminatie gaan terug tot en met 1998, het jaar waarin
het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie (LECD) van het OM is opgericht. In Strafbare Discriminatie
in Beeld wordt een overzicht gegeven van het aantal discriminatiefeiten dat in het voorgaande jaar bij het
OM is ingestroomd en afgedaan; er wordt een beeld gegeven van de aard en verschijningsvorm van de
ingestroomde discriminatiefeiten, en er wordt inzichtelijk gemaakt wat de verschillende wijzen van
afdoening zijn geweest. Om ontwikkelingen door de jaren heen te kunnen volgen, beslaat het rapport een
periode van vijf jaar.
Dit rapport dient allereerst als een terugkoppeling aan het College van procureurs-generaal en aan alle
parketten over het aantal en de aard van discriminatiefeiten waar het OM mee te maken krijgt, en de
aanpak van strafbare discriminatie door het OM. Met de gegevens uit Strafbare Discriminatie in Beeld is
het OM in staat het strafvorderlijk beleid betreffende discriminatie beter vorm te geven. Daarnaast kan
het OM hiermee rapporteren over de aanpak van strafbare discriminatie aan de minister van Veiligheid en
Justitie, onder andere in het kader van het verstrekken van informatie aan het VN-Comité betreffende de
bestrijding van rassendiscriminatie (CERD), de Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie van
de Raad van Europa (ECRI), het EU-agentschap voor fundamentele rechten (FRA) en het OVSE Bureau
voor Democratisering en Mensenrechten (ODIHR).
1.2 INHOUD RAPPORT EN VERZAMELING GEGEVENS
In Strafbare Discriminatie in Beeld wordt gerapporteerd over de bij het OM ingestroomde en afgedane
discriminatiefeiten, dat wil zeggen feiten die zijn ingeschreven onder de strafrechtartikelen 137c, 137d,
137e, 137f, 137g en 429quater Sr. Over de commune delicten met discriminatoir aspect zijn dit jaar voor
het eerst gegevens in het rapport opgenomen.
1.2.1 DE QUERY
Via de zogenaamde ‘discriminatiequery’ wordt jaarlijks een zoekvraag uitgezet waarmee gegevens over
discriminatiefeiten uit de automatiseringssystemen van het OM (COMPAS en GPS) worden gegenereerd.
Deze gegevens worden vervolgens aan het LECD geleverd. Door middel van de discriminatiequery is het
mogelijk om verschillende bestanden uit de automatiseringssystemen te halen waarin de volgende
gegevens staan:


de discriminatiefeiten die zijn ingeschreven bij de parketten;



de discriminatiefeiten die zijn afgedaan door de parketten;



de discriminatiezaken die door de rechter zijn afgedaan.

8

Daarnaast is dit jaar voor het eerst een bestand gegenereerd met daarin opgenomen de zaken met de
delicten waar de maatschappelijke classificatie discriminatie aan is gekoppeld. Hiermee worden de
commune delicten met discriminatoir aspect in beeld gebracht.
1.2.2. DISCRIMINATIEFEITEN & -ZAKEN
In dit rapport wordt primair gerapporteerd over de discriminatiefeiten die ieder jaar instromen bij het OM.
Dat wil zeggen: iedere keer als er een discriminatieartikel (137c, 137d, 137e, 137f, 137g, of 429quater
Sr) wordt geregistreerd bij het OM, dan wordt dit geteld als één discriminatiefeit. Het aantal
discriminatiefeiten is niet hetzelfde als het aantal zaken; in één zaak (met meestal één parketnummer)
kan een verdenking bestaan ten aanzien van meerdere discriminatiefeiten.2 Ook is het mogelijk dat in
een zaak het eerste feit een commuun delict betreft, en pas een tweede of volgend feit een
discriminatiefeit.
Verder kan het zo zijn dat in één feit meerdere discriminatoire uitlatingen of handelingen ten laste gelegd
kunnen worden; het aantal feiten zegt dan ook niet alles over de omvang van een zaak. Het is mogelijk
dat in één feit één uitlating ten laste is gelegd, maar het is ook mogelijk dat in één enkel ten laste gelegd
feit meerdere, soms zelfs tientallen uitlatingen zijn opgenomen.
1.2.3. DE DISCRIMINATIE REGISTRATIE CODE
De discriminatiequery geeft een beeld van de aantallen, maar geeft nog geen inzicht in de aard van de
discriminatiefeiten. Daarvoor wordt met handmatig dossieronderzoek de zogenaamde Discriminatie
Registratie Code (DRC) aan ieder ingestroomd discriminatiefeit gekoppeld. Hiermee wordt geregistreerd:


op welke grond de discriminatie heeft plaatsgevonden, namelijk ras, godsdienst of
levensovertuiging, hetero- of homoseksuele gerichtheid, geslacht, handicap. Hierbij wordt ook
gespecificeerd tegen welke groep mensen de discriminatie was gericht, bijvoorbeeld antizwart
(Afrikaanse afkomst), van Antilliaanse afkomst, van Marokkaanse afkomst;



wat de achtergrond van de verdachte is, bijvoorbeeld of de verdachte vanuit godsdienstige
overtuiging is geïnspireerd, of een blanke particulier is;



waar het feit zich heeft voorgedaan, bijvoorbeeld in de woonomgeving, in het kader van sport of
op het werk;



hoe het feit zich heeft voorgedaan, bijvoorbeeld in samenloop met (bedreiging met) geweld,
mondeling of schriftelijk.

Door de verschillende bovengenoemde categorieën te nummeren, wordt een combinatie van cijfers
gevormd die aan de parketnummers wordt gekoppeld. Hierdoor is het mogelijk om de gegevens van de
ingestroomde discriminatiefeiten met elkaar in verband te brengen en te vergelijken. Bij de
onderverdeling van de DRC-codes zijn de (gronden in de) discriminatieartikelen het uitgangspunt.
Daarnaast is zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij onderverdelingen die andere organisaties maken, en
is zoveel mogelijk getracht te anticiperen op (toekomstige) informatiebehoeften.
2

Wanneer bijvoorbeeld in een zaak zowel uitlatingen zijn gedaan die beledigend zijn over een groep (artikel 137c Sr) als uitlatingen die aanzetten
tot haat tegen of discriminatie van een groep (artikel 137d Sr).

9

1.2.4. COMMUNE DELICTEN MET DISCRIMINATOIR ASPECT
Onder commune delicten met discriminatoir aspect worden verstaan delicten, niet zijnde delicten in de
zin van artikel 137c tot en met 137g en 429quater Sr, waarbij een discriminatiegrond zoals genoemd in
artikel 137c Sr het motief is geweest voor het plegen van het delict, een rol heeft gespeeld bij het plegen
van het delict, of waarbij gebruik is gemaakt van het discriminatoire aspect om het delict indringender te
plegen. Voorbeelden van commune delicten met discriminatoir aspect zijn een brandstichting of
mishandeling vanuit racistisch motief, maar ook het uitschelden van twee mannen die hand in hand
lopen.
Vanaf 1 januari 2015 is de verbeterde mogelijkheid om deze incidenten bij registratie in de OM-systemen
de maatschappelijke classificatie discriminatie toe te kennen, gefaseerd ingevoerd, wat was voltooid per
27 maart 2015.
Voor de commune delicten met discriminatoir aspect geldt dat ieder delict dat de maatschappelijke
classificatie discriminatie heeft gekregen wordt geteld. In een bepaalde strafzaak kunnen meerdere
delicten ten laste worden gelegd. Het is niet uitzonderlijk dat in dezelfde zaak zowel een commuun delict
met discriminatoir aspect als een discriminatiefeit ten laste worden gelegd.
1.3. BETEKENIS DISCRIMINATIECIJFERS
Niet alles wat in het dagelijks leven discriminatie wordt genoemd, wordt behandeld in dit rapport. De
wettelijke taak van het OM is het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. De feiten die in dit rapport
terugkomen, betreffen dan ook feiten die óf zijn ingestroomd bij het OM omdat zij mogelijk strafbaar zijn
op grond van één van de discriminatieartikelen in het Wetboek van Strafrecht, óf een ander strafbaar feit
betreffen waarbij discriminatie een rol heeft gespeeld.
Er zijn verschillende redenen waarom sommige discriminatie-incidenten nooit instromen bij het OM en
daarom niet worden opgenomen in Strafbare Discriminatie in Beeld. Het kan bijvoorbeeld zijn dat een
slachtoffer van discriminatie dit niet meldt of geen aangifte doet; zodoende is het mogelijk dat de zaak
niet ter kennis van de politie of het OM komt.
Ook als een zaak, door een aangifte, een melding of op andere wijze, wel ter kennis komt van de politie
en er een opsporingsonderzoek wordt opgestart, kan het zijn dat dit niet leidt tot het vinden van een
verdachte; dit komt vaak voor. Of er is wel een verdachte, maar onvoldoende bewijs. Een andere
mogelijkheid is dat van een incident dat bij de politie in eerste instantie is aangemerkt als een
discriminatie-incident blijkt dat niet voldaan is aan één of meer van de delictsbestanddelen van de
discriminatieartikelen. Bij commune feiten met mogelijk een discriminatoir aspect, die in de
politiesystemen als discriminatoir incident geteld staan, kan na opsporing blijken dat het discriminatoire
aspect niet aangetoond kan worden. In het algemeen betreft een aanzienlijk aantal van de discriminatieincidenten die bij de politie bekend raken situaties die bij nadere beschouwing en onderzoek niet
(bewijsbaar) vallen onder de discriminatieartikelen uit het Wetboek van Strafrecht of geen (bewijsbaar)
discriminatoir aspect bevatten.

10

Bij het interpreteren van de cijfers en het vaststellen van dalingen en stijgingen in de discriminatiefeiten,
is van belang dat het, ook in absolute zin, gaat om een klein aantal feiten waarover wordt gerapporteerd.
Het is veelal niet mogelijk hieruit eenduidige trends te destilleren of tot diepgaande analyse van de
gegenereerde gegevens te komen. Om die reden heeft het rapport een voornamelijk beschrijvend
karakter, en wordt er terughoudend omgegaan met het trekken van conclusies.
Strafbare Discriminatie in Beeld omvat alle discriminatiefeiten die in een bepaald jaar zijn ingestroomd;
deze feiten verkeren in verschillende stadia van beoordeling en behandeling. Het is enerzijds mogelijk dat
het toekennen van een discriminatieartikel aan een feit dat bij het OM instroomt een eerste globale
inschatting van een juridisch medewerker betreft, of een registratie van een zaak waarin nog onderzoek
wordt verricht. In een later stadium zou kunnen blijken dat het toch geen discriminatiefeit betreft.
Anderzijds komt het voor dat een ingestroomd discriminatiefeit betrekking heeft op een ten laste gelegd
feit waarvoor de verdachte al is veroordeeld op het moment dat dit rapport wordt geschreven.
In dit rapport zijn percentages afgerond. Hierdoor kan bij optelling van de afzonderlijk weergegeven
percentages het totaal soms iets onder of boven de 100% uitkomen.
1.4. RAPPORTEN VAN ANDERE ORGANISATIES
In Nederland zijn er meerdere (overheids)organisaties die rapporteren over discriminatie. Deze
organisaties hebben uiteenlopende (wettelijke) taken en doelstellingen, en daardoor uiteenlopende
informatieverzamelingen. Om die reden kunnen verschillende registraties en rapporten niet zonder meer
worden vergeleken met de registraties van het OM, of met elkaar.
Antidiscriminatiebureaus ontvangen meldingen over discriminatie, waarbij het werkterrein van de
antidiscriminatiebureaus zowel strafbare discriminatie als discriminatie op grond van de
gelijkebehandelingswetgeving omvat. De meldingen hoeven daarom niet per se betrekking te hebben op
zaken die ook in strafrechtelijk-juridische zin gekwalificeerd kunnen worden als discriminatie.
Het Meldpunt Internet Discriminatie (MiND) en het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI) rapporteren
over de meldingen van discriminerende uitingen op het internet. Het CIDI rapporteert jaarlijks over
antisemitische incidenten3. Het College voor de Rechten van de Mens rapporteert over zaken die al dan
niet ongelijke behandeling behelzen op grond van, onder meer, de Algemene Wet Gelijke Behandeling
(AWGB).4

3
4

CIDI, Monitor antisemitische incidenten in Nederland 2015, Centrum Informatie en Documentatie Israel, Den Haag: april 2015.
College voor de Rechten van de Mens, Monitor Discriminatiezaken 2015.

11

2. Instroom discriminatiefeiten
2.1 Instroom discriminatiefeiten in eerste aanleg
In 2015 stroomden 142 discriminatiefeiten in eerste aanleg in, evenveel als in 2014. Vanaf 1998 tot 2008
lag het aantal discriminatiefeiten meestal boven de 200 feiten per jaar. Vanaf 2009 was er een tot op de
dag van vandaag niet verklaarde daling te zien in discriminatiefeiten, met in 2013 het tot op heden
laagste aantal van 88 feiten. Hoewel de dalende trend lijkt te zijn doorbroken, is in 2014 en 2015 het
aantal ingestroomde discriminatiefeiten nog altijd lager dan de instroom in de jaren vóór 2009.
Tabel 1 - Instroom discriminatiefeiten in eerste aanleg per parket

Feiten per
arrondissementsparket

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

Amsterdam

31

31

23

37

20

Noord‐Holland

13

7

3

8

11

Midden‐Nederland

13

12

5

16

16

Noord‐Nederland

19

3

13

12

4

Oost‐Nederland

18

25

20

30

24

Den Haag

9

4

4

12

17

Rotterdam

42

13

16

20

30

Limburg

6

4

1

3

4

Oost‐Brabant

6

4

1

1

4

Zeeland‐West‐Brabant
Totaal

12

11

2

3

12

169

114

88

142

142

In 2015 is bij het parket Rotterdam het grootste aantal discriminatiefeiten ingestroomd: 30. Bij het
parket Oost-Nederland stroomden 24 feiten in, en bij het parket Amsterdam 20. In Den Haag, NoordHolland, Midden-Nederland en Zeeland-West-Brabant stegen de cijfers ten opzichte van 2013. Het feit
dat de cijfers zeer afhankelijk zijn van individuele zaken, kan verklaren waarom de instroomcijfers per
parket door de jaren heen kunnen schommelen.
2.2 Instroom aantal zaken in eerste aanleg
Dit jaar is net als vorig jaar ook gekeken naar het aantal ingestroomde zaken; er is gekeken hoeveel
afzonderlijke parketnummers instroomden waarin discriminatiefeiten waren geregistreerd. Het is mogelijk
dat afzonderlijke parketnummers uiteindelijk ter zitting zijn gevoegd tot één zaak, maar omdat het ook in
dat geval in eerste instantie om aparte zaken met dezelfde verdachte gaat, geven de parketnummers
desondanks een goed beeld van het aantal zaken in 2015.

12

De 142 feiten die in 2015 zijn ingestroomd, horen bij 138 afzonderlijke parketnummers; in vier zaken
werden twee discriminatiefeiten ten laste gelegd. Het is mogelijk dat daarnaast ook nog andere delicten
ten laste werden gelegd.
2.3 Instroom discriminatiefeiten per wetsartikel
Evenals in voorgaande jaren stroomt het merendeel van de feiten, 82%, in op basis van artikel 137c Sr,
de opzettelijke belediging in het openbaar van een groep mensen wegens een bepaalde grond in het
discriminatieartikel. Zie voor een overzicht van de discriminatieartikelen bijlage 1 bij dit rapport.
Tabel 2 – Instroom discriminatiefeiten per wetsartikel

Instroom per
wetsartikel

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

137c

69%

116

75%

86

82%

72

80%

114

82%

116

137d
137e

14%
11%

23
19

14%
4%

16
5

6%
9%

5
8

9%
4%

13
6

12%
1%

17
2

137f

0%

0

0%

0

1%

1

0%

0

0%

0

137g

4%
2%

7
4

4%
3%

4
3

2%
0%

2
0

4%
3%

5
4

1%
4%

2
5

100%

169

100%

114

100%

88

100%

142

100%

142

429quater
Totaal

Van de overige strafartikelen stromen door de jaren heen veel minder feiten in. Van deze restgroep
stroomde in de afgelopen jaren artikel 137d Sr, het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig
optreden, vaker in dan de andere discriminatieartikelen, met uitzondering van het jaar 2013, toen artikel
137e Sr met 9% de tweede plaats in nam qua instroom.
In 2015 zijn er vijf feiten op basis van artikel 429quater Sr ingestroomd. Het betrof bij één feit een
weigering van een man die HIV-besmet was voor de functie van vrijwilliger. Bij een ander feit zou een
vrouw die een hoofddoek droeg niet hebben mogen solliciteren, en een derde feit draaide om een
transgender aan wie een dienstverband geweigerd zou zijn.
Twee feiten hadden betrekking op een evangelische gemeente die via een commercieel verhuurbedrijf
een ruimte verhuurde voor evenementen en vergaderingen, maar geen ruimte wilde verhuren aan de
jongerenvereniging van het COC, Jong en Out. Zowel de vertegenwoordiger van de evangelische
gemeente als de vertegenwoordiger van het verhuurbedrijf werd aangemerkt als verdachte, wat leidde
tot inschrijving van deze twee feiten. Beide feiten zijn geseponeerd met een beleidssepot. Voor wat
betreft het verhuurbedrijf is geseponeerd, omdat het verhuurbedrijf uitvoering gaf aan de voorwaarden
zoals die door de evangelische gemeente waren gesteld. Voor wat betreft de evangelische gemeente is
geseponeerd, omdat de bestuurders inzagen dat hun beleid discriminerend was, en zij hun beleid
aantoonbaar en controleerbaar hebben veranderd.
Eén van de twee feiten die is ingeschreven als 137g Sr betrof een aangifte van een man die meende
geweigerd te zijn bij een horecagelegenheid vanwege zijn Marokkaanse afkomst. In deze zaak was er

13

geen bewijs en was er ook geen mogelijkheid om door opsporing tot bewijs te komen. Het feit is daarom
geseponeerd.
2.4 De aard van de discriminatiefeiten
De Discriminatie Registratie Code (DRC) geeft inzicht in de aard van een discriminatiefeit5, dat wil
zeggen:


op welke grond heeft de belediging of discriminatie plaatsgevonden;



waar heeft het feit zich voorgedaan;



wat is de achtergrond van de verdachte;



hoe heeft het feit zich voorgedaan.

Voor 139 van de 142 feiten die in 2015 in eerste aanleg zijn ingestroomd, is de DRC ingevuld.
2.4.1 Gronden
Als gronden zijn de discriminatiegronden zoals genoemd in de artikelen 137c Sr tot en met 137g Sr en
429quater Sr opgenomen. Dit zijn de gronden ras, geslacht,6 godsdienst of levensovertuiging, hetero- of
homoseksuele gerichtheid, en lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap. De betekenis van deze
termen is ingevuld door onder meer de wetsgeschiedenis en de jurisprudentie. Om inzicht te krijgen
tegen welke groepen de discriminatie was gericht, zijn de gronden opgedeeld in categorieën van groepen
mensen die onder een bepaalde grond vallen. Zie voor een nadere toelichting van de gronden en
categorieën bijlage 2 bij dit rapport.
Omdat er relatief vaak sprake is van meerdere gronden waarop wordt gediscrimineerd, is er voor
gekozen om in geval van meerdere gronden deze alle mee te tellen (maximaal drie gronden per feit).
Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een verdachte die een groep mensen vanwege ras én
seksuele geaardheid beledigt. De procentuele verdeling over de diverse discriminatiegronden komt op
deze manier beter naar voren. Hierdoor is het totaal aantal gronden wel hoger dan het totaal aantal
ingestroomde feiten, en kunnen de gronden alleen procentueel met elkaar worden vergeleken.
In dit rapport worden de discriminatiegronden weergegeven zoals die naar voren komen uit de
omstandigheden van het geval. De discriminatiegrond valt niet per se samen met de hoedanigheid van
het slachtoffer, als er een slachtoffer is. Als bijvoorbeeld een groep Ghanezen wordt uitgescholden met
de woorden ‘Vuile kankersurinamers, sodemieter lekker op naar Suriname’ dan is de discriminatiegrond
ras, en de categorie Surinamers.
Bij discriminatoire uitlatingen over groepen mensen in het algemeen komt het regelmatig voor dat er
geen specifiek slachtoffer is. Voor strafbaarheid is niet vereist dat (een lid van) de gediscrimineerde
groep daadwerkelijk aanwezig is of de uitlating heeft vernomen. Ook is geen vereiste voor strafbaarheid
5
6

Zie voor meer toelichting over de DRC de inleiding bij dit rapport paragraaf 1.2.3.
In artikel 137c Sr is de grond geslacht niet opgenomen.

14

dat (een lid van) een bepaalde groep zich beledigd heeft gevoeld. Het doel van de discriminatieartikelen
is om te voorkomen dat bij anderen in de maatschappij een negatief beeld over een bepaalde groep
ontstaat.
Tabel 3 - Instroom discriminatiegronden

GRONDEN

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

Ras
Antisemitisme
Godsdienst of
levensovertuiging
Homoseksuele gerichtheid

51%

104

41%

62

45%

44

47%

81

50%

90

32%

64

28%

42

39%

38

30%

52

28%

50

5%

11

7%

10

0%

0

9%

16

13%

23

7%

15

13%

20

14%

14

11%

19

6%

11

Geslacht

0%

0

1%

2

0%

0

0%

0

1%

2

Handicap

1%
3%

2
7

1%

1

1%

1

1%

1

0

12
2

0%
1%

0
1

1%
2%

2
3

1
0

0%

8%
1%

1%
0%
2%

3

100%

203

100%

151

100%

98

100%

174

100%

180

Overige gronden
Onbekend
Totaal

In 2015 werden er voor 142 discriminatiefeiten in totaal 177 discriminatiegronden geregistreerd; bij drie
zaken zijn de gronden onbekend. Het totaal in de tabel komt daarmee op 180. Ras was in 2015, zoals
ieder jaar, de grootste grond, met 50%. Deze grond omvat echter meerdere categorieën van groepen
waar de discriminatie betrekking op kan hebben.
Tabel 4 - Instroom discriminatiegronden: uitsplitsing ras

Ras

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

Huidskleur, namelijk:
Antizwart (Afrikaanse
afkomst)
Donkere huidskleur (niet
Afrikaanse afkomst)
Blanken
Nationale of etnische
afstamming, namelijk:
Surinamers
Antillianen

18%

36

17%

26

18%

18

19%

33

21%

37

14%

28

11%

17

14%

14

14%

24

17%

30

4%

8

6%

9

4%

4

4%

7

4%

7

0%

0

0%

0

0%

0

1%

2

0%

0

33%

68

24%

36

27%

26

28%

48

29%

53

1%

3

2%

3

4%

4

2%

3

5%

9

0%

1

0%

0

0%

0

1%

2

2%

4

Turken

8%

17

4%

6

6%

6

8%

14

7%

13

Marokkanen
Roma/Sinti

11%
0%

23
0

5%
0%

7
0

4%
3%

4
3

10%
0%

18
0

9%
1%

17
1

Allochtonen/buitenlanders
Overige nationale of etnische
afstamming
Totaal

10%

21

13%

19

9%

9

3%

6

4%

7

1%

3

1%

1

0%

0

3%

5

1%

2

51%

104

41%

62

45%

44

47%

81

50%

90

15

Ras
Antizwart (Afrikaanse afkomst)
Als we de grond ras verder uitsplitsen naar groep, valt op dat de categorie antizwart (Afrikaanse
afkomst) binnen de grond ras het hoogst is met 17%. Bezien naar de groep waar de discriminatie op is
gericht, is alleen de categorie antisemitisme groter met 28%. De categorie antizwart (Afrikaanse
afkomst) is sinds hier voor het eerst over gerapporteerd werd (sinds 1998) altijd de grootste of één van
de grootste categorieën geweest.
In de categorie antizwart (Afrikaanse afkomst) betrof het bij zeven ingeschreven gronden uitlatingen die
werden gedaan als reactie op een selfie die voetballer Leroy Fer op internet had geplaatst. Op de selfie
waren voetballers van het Nederlands Elftal met een donkere huidskleur te zien. Vervolgens werden
ongeveer 19.000 reacties geplaatst op de selfie, waaronder veel discriminerende reacties. Deze zaak is
een voorbeeld van hoe met relatief nieuwe vormen van communicatie, zoals social media, platforms
ontstaan waarop discriminatie plaatsvindt.
Marokkanen en Turken
Discriminatie tegen Marokkanen werd 17 keer ingevuld als grond (9%), discriminatie tegen Turken werd
in 2015 13 keer als grond genoteerd (7%). De categorieën Turken en Marokkanen zijn weinig veranderd
ten opzichte van de instroomcijfers van 2014.
Antisemitisme (ras en/of godsdienst of levensovertuiging)
Antisemitisme wordt als aparte grond geregistreerd, omdat het zowel onder de grond ras als onder de
grond godsdienst kan vallen. Antisemitisme is in 2015 met 28% de grootste categorie, bezien naar de
groep waar de discriminatie tegen is gericht. Het percentage gronden dat betrekking had op
antisemitisme is door de jaren heen relatief hoog gebleven. In veel gevallen betreft het bij deze categorie
antisemitische leuzen of liederen die worden geschreeuwd of gezongen in het kader van
voetbalwedstrijden.
Eén feit dat instroomde met de gronden antisemitisme en homoseksualiteit had betrekking op een rap
van een rapper die zichzelf Ismo noemt. In een op YouTube geplaatste muziekvideo rapte hij onder meer
de teksten “Flikkers geef ik geen hand” en “Ik haat die fucking joden nog meer dan de nazi’s”.
De rechtbank oordeelde in deze zaak dat de uitlating “Flikkers geef ik geen hand” niet beledigend is,
omdat uit de tekst van het rapnummer niet blijkt dat daarmee homoseksuelen worden bedoeld. Over de
uitlating “Ik haat die fucking joden nog meer dan de nazi’s” oordeelt de rechtbank dat deze op zichzelf
wel beledigend van aard is ten aanzien van Joden. Omdat sprake is van artistieke expressie valt deze
tekst onder het recht op vrijheid van meningsuiting, en alleen als er sprake is van onnodig grievende
uitlatingen zou verdachte een strafrechtelijk verwijt gemaakt kunnen worden, aldus de rechtbank. De
rechtbank oordeelt dat daarvan geen sprake is en spreekt rapper Ismo vrij. Het OM heeft hoger beroep
ingesteld tegen het vonnis van de rechtbank.7

16

Tabel 5 -Instroom discriminatiegronden: uitsplitsing godsdienst/levensovertuiging

Godsdienst
levensovertuiging

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

Moslims

91%

10

100%

10

0%

0

75%

12

100%

23

Overige godsdienst of
levensovertuiging
Totaal

9%

1

0%

0

0%

0

25%

4

0%

0

100%

11

100%

10

0%

0

100%

16

100%

23

Categorie: Moslims
Verdachte

74%

17x

Blanke particulier

13%

3x

Particulier Surinaams

4%

1x

Particulier Antilliaans

4%

1x

Extreem rechts

4%

1x

Godsdienst/levensovertuiging

100%

23

Totaal

52%

12x

Internet

17%

4x

Straat/openbare gelegenheid

13%

3x

Woonomgeving

9%

2x

Werk

9%

2x

Overige

100%

23

Totaal

52%

12x

Schriftelijk

48%

11x

Mondeling

100%

23

Totaal

Waar

Hoe

Godsdienst of levensovertuiging
Moslims
De grond godsdienst of levensovertuiging staat met 13% op de derde plaats, een stijging ten opzichte
van eerdere jaren. Alle keren dat deze grond werd geregistreerd, betrof het discriminatie gericht tegen
moslims. Dit vond meestal plaats op het internet (52%), gevolgd door straat/openbare gelegenheid
(17%) en de woonomgeving (13%). De verdachten zijn meestal blanke personen.

7

Rb. Zeeland‐West‐Brabant 8 december 2015, ECLI:NL:RBZWB:2015:7768.

17

Zes gronden hadden betrekking op het vervolgen van verdachten die reacties hadden achtergelaten op
Facebook, naar aanleiding van berichtgeving over een multicultureel centrum met onder andere een
moskee in Assendelft. De reacties die werden achtergelaten betroffen uitlatingen als:
“Gas aansluiten op dat hok”, 8 “ [NAAM] begin er dan maar n treinstation naast ken je ze gelijk afvoeren”,
9

“En branden maar” met daarbij een foto van een brandende moskee,10 “Abfuhren”, 11 “Die klereleiers

kunnen van mij doodpleuren en begraven worden in een immens diepe graf!!ik ben toch al voor racist
uitgemaakt!en ben er enorm trots opgeworden ook!! Gewoon oprotten met die vieze gore stink moslims
die alleen maar geiten neuken en onze vrouwen willen verkrachten, omdat hun vrouwen te vies zijn!! Ik
zal nooit buigen vieze haatzaaiende moslim prick!!! Rot maar weg in de HELL en neem je gore 70 stink
maagden mee joh gore viezerik”, 12 “Ok mensen de oven staat aan.kom maar met de eerste ........!!”13
De zes verdachten, die één of meerdere van deze uitlatingen deden, zijn gedagvaard.
Twee feiten zijn ingestroomd naar aanleiding van reacties die werden geplaatst op de Facebookpagina
“Steun de PVV”. Op de Facebookpagina stond een bericht over een brandbom die naar een Zweedse
moskee was gegooid. Hierop werden reacties geplaatst als “Moeten ze hier ook doen” en “Moeten ze hier
in Nederland ook eens wat vaker doen”. De verdachten die bovengenoemde uitlatingen deden zijn
gedagvaard.
Homoseksuele gerichtheid
De instroom bij het OM van de grond homoseksuele gerichtheid (6%) is in 2015 gedaald ten opzichte van
de instroom in 2013 en 2014 (respectievelijk 14% en 11%). Voor de daling is geen bepaalde oorzaak aan
te wijzen; omdat het bij specifieke discriminatie om een klein aantal feiten gaat, kan een procentuele
verschuiving worden veroorzaakt door een paar zaken meer of minder. Discriminatie wegens
homoseksuele gerichtheid vond in 2015 vooral plaats op straat of in een openbare gelegenheid of in de
woonomgeving (beide 27%).
Eén van de feiten die instroomde op deze grond betrof de eerder beschreven vervolging van rapper Ismo
voor zijn uitlating “Flikkers geef ik geen hand”.14 Het OM heeft hoger beroep ingesteld tegen de
vrijspraak door de Rechtbank Zeeland-West-Brabant nu de betrokken officier van justitie heeft ingeschat
dat met ‘flikkers’ wel homoseksuelen werden bedoeld.
Geslacht
De grond geslacht stroomde in 2015 twee keer bij het OM in (1%). Van oudsher stroomt deze grond
weinig in.

8

Parketnummer 15‐155588‐15.
Parketnummer 15‐155588‐15, bij deze uitlating werd de naam van een andere persoon genoemd, deze naam is weggelaten uit de uitlating.
Parketnummer 15‐155587‐15.
11
Parketnummer 15‐155583‐15.
12
Parketnummer 15‐155584‐15.
13
Parketnummer 15‐155585‐15.
14
Rechtbank Zeeland‐West‐Brabant 8 december 2015, ECLI:NL:RBZWB:2015:7768.
9

10

18

Deze grond werd één keer genoteerd bij een verdachte die handelde vanuit een godsdienstige
overtuiging. Het betrof een Russisch-orthodoxe priester die op Schiphol een islamitische
beveiligingsmedewerker uitschold (hiervoor is de grond godsdienst of levensovertuiging ingevuld), en
tevens tekeer ging tegen vrouwelijke medewerkers. Het bijbehorende discriminatiefeit is artikel 137c Sr.
In artikel 137c Sr is de discriminatiegrond geslacht echter niet opgenomen; er kan dus niet worden
vervolgd voor groepsbelediging van vrouwen op grond van artikel 137c Sr.
De tweede keer dat de grond geslacht was ingevuld, betrof een feit dat was ingeschreven naar aanleiding
van een aangifte van een transvrouw, aan wie geen dienstverband gegeven zou zijn vanwege haar
geslachtsverandering. In deze zaak was er geen wettig en overtuigend bewijs dat de
geslachtsverandering de reden was om geen baan aan te bieden.
Handicap
De grond handicap stroomde in 2015 één keer in (1%). De lage instroom van de grond handicap wijkt
niet substantieel af van andere jaren.
2.4.2 Waar
In deze paragraaf wordt beschreven waar de feiten die in eerste aanleg bij het OM zijn ingestroomd
werden gepleegd.
Tabel 6 - Instroom discriminatiefeiten: waar

Waar

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

Tegen opsporingsambtenaar

5%

9

10%

11

3%

3

6%

9

3%

4

Werk

7%

11

2%

2

9%

8

6%

9

6%

8

School/
onderwijsinstelling

2%

4

2%

2

1%

1

1%

2

2%

3

Sport

7%

12

18%

21

7%

6

11%

15

18%

26

Horeca ‐ uitsluiting aan deur

4%

7

4%

4

1%

1

4%

5

1%

1

Horeca ‐ algemeen

1%

1

4%

4

2%

2

4%

5

3%

4

Woonomgeving

12%

21

17%

19

15%

13

23%

33

18%

25

Straat/openbare gelegenheid

45%

76

31%

35

40%

35

27%

38

25%

36

Internet

7%

11

8%

9

16%

14

11%

16

18%

25

Pers (media)

1%

1

2%

2

5%

4

1%

1

1%

1

Overige

5%

8

2%

2

0%

0

5%

7

4%

6

Onbekend

5%

8

3%

3

1%

1

1%

2

2%

3

Totaal

100%

169

100%

114

100%

88

100%

142

100%

142

19

Straat/openbare gelegenheid
Evenals voorgaande jaren worden, procentueel gezien, de meeste discriminatiefeiten gepleegd op straat
of in een openbare gelegenheid. Het betrof een kwart van alle feiten (25%). Dit waren in 2015 36 feiten
waar 53 discriminatiegronden aan gekoppeld werden. De grond antisemitisme was 13 keer van
toepassing; in 14 gevallen was de grond van de op straat of in een openbare gelegenheid gepleegde
discriminatie antizwart (Afrikaanse afkomst).
Sport, woonomgeving en internet stonden met 18% op een gedeelde tweede plaats.
Sport
In 2015 werden 26 van de ingestroomde discriminatiefeiten (18%) gepleegd in het kader van sport. Het
feit kan gepleegd zijn op het sportveld, of gedaan zijn in een situatie die verband houdt met sport, zoals
het geval is bij supporters die buiten een stadion leuzen roepen. Hiervan werden 14 discriminatiefeiten in
Rotterdam geregistreerd en 10 feiten in Amsterdam. Bij alle 26 feiten betrof het de grond antisemitisme,
was de verdachte een blanke particulier, en werd de uitlating mondeling gedaan. Bij ten minste 10 feiten
betrof het de Hamaskreet of een soortgelijke kreet.
Woonomgeving
Met de woonomgeving wordt de eigen woning bedoeld, maar deze categorie is ook bedoeld voor
incidenten die in de nabijheid van de woning plaatsvinden, bijvoorbeeld in het portiek, bij de buren, en in
de eigen straat of wijk. Van de in 2015 ingestroomde discriminatiefeiten vonden er 25 (18%) plaats in de
woonomgeving. Daarbij werden 29 discriminatiegronden genoteerd. De grond antisemitisme kwam
daarbij 5 keer voor, evenals de grond Surinamers en de grond Turken.
Internet
Van de 25 ingestroomde feiten (18%) die op internet werden gepleegd, betrof het 12 keer discriminatie
gericht tegen moslims. Daarbij ging het 6 van de 12 keer om uitlatingen die door evenzoveel verdachten
op dezelfde Facebookpagina waren geplaatst, bij een artikel over de mogelijke bouw van een moskee.15
Bij drie andere feiten ging het om de al besproken reacties16 bij een artikel over een brandbom die naar
een Zweedse moskee was gegooid.
In 2015 waren er in Nederland twee organisaties die zich primair bezig hielden met het verwijderd krijgen
van strafbaar discriminerende uitlatingen van het internet: het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI) en
het Meldpunt Internet Discriminatie (MiND). Het MDI kreeg in 2015 933 meldingen van discriminatie over
1007 unieke uitingen;17 Stichting MiND kreeg in 2015 652 meldingen binnen.18
Werk
De categorie werk betrof in 2015 acht feiten, wat neer komt op 6% van het totaal. In zeker drie gevallen
betrof het een situatie waarin een dienstverband geweigerd zou zijn wegens discriminatoire redenen. Op
15

Zie blz. 18
Zie blz. 18
17
Stichting Magenta, afdeling Meldpunt Discriminatie Internet: Jaarverslag 2015, Amsterdam, 2016.
18
S. van Bon en I. Mink, Discriminatiecijfers in 2015, een rapport over registraties van discriminatie‐incidenten door de politie, en meldingen bij
antidiscriminatievoorzieningen en andere organisaties in Nederland. Art.1 in opdracht van de Nationale Politie, Rotterdam, 2016.
16

20

pagina 13 is al de zaak genoemd van de aangever die geweigerd zou zijn als vrijwilliger vanwege het feit
dat hij HIV-besmet is, op pagina 19 de zaak van de transvrouw die vanwege haar geslachtsverandering
een dienstverband zou zijn geweigerd.
De derde zaak betrof een vrouw die niet zou hebben mogen solliciteren voor een stage vanwege het feit
dat zij een hoofddoek droeg.19 Het betrof een studente mode die een aanplakbiljet op een kledingwinkel
zag hangen, waarop was vermeld dat de winkel een stagiaire zocht. In de aangifte gaf de studente aan
dat er werd gezegd dat medewerkers van de winkelketen geen hoofddoek mochten dragen. In deze zaak
was er uiteindelijk onvoldoende bewijs dat de studente niet mocht solliciteren of niet zou zijn
aangenomen vanwege het feit dat zij een hoofddoek droeg. De zaak is dan ook geseponeerd bij gebrek
aan voldoende wettig en overtuigend bewijs.

19

Parketnummer 16‐237059‐15.

21

2.4.3 Verdachte
De categorie verdachte is divers van samenstelling. In deze categorie vinden we gegevens over de
achtergrond van de verdachte; bijvoorbeeld of deze een extreemrechtse signatuur heeft, of het feit
gepleegd heeft vanuit een geloofsovertuiging of politieke overtuiging.
Tabel 7 – Instroom discriminatiefeiten: verdachte

Verdachte

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

Extreemrechts

3%

5

4%

4

3%

3

3%

4

2%

3

Godsdienst/levensovertuiging

0%

0

1%

1

6%

5

0%

0

3%

4

Politieke overtuiging

1%

2

0%

0

0%

0

1%

2

1%

2

Door opsporingsambtenaar

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

Particulier Surinaams

0%

0

1%

1

0%

0

4%

5

4%

6

Particulier Antilliaans

1%

2

0%

0

0%

0

0%

0

1%

1

Particulier Turks

1%

1

0%

0

6%

5

4%

6

1%

1

Particulier Marokkaans

5%

8

0%

0

2%

2

6%

8

6%

8

Overige niet‐blanke particulier

5%

8

4%

5

3%

3

6%

9

1%

1

Blanke particulier

63%

107

74%

84

77%

68

67%

95

77%

110

Particulier (etnische
achtergrond onbekend)
Overige

11%

18

7%

8

0%

0

5%

7

1%

1

6%

10

7%

8

2%

2

4%

6

1%

1

Onbekend

5%

8

3%

3

0%

0

0%

0

3%

4

Totaal

100%

169

100%

114

100%

88

100%

142

100%

142

Blanke particulieren
Zoals ieder jaar zijn verreweg de meeste verdachten blanke particulieren; het gaat om 77% van het
totaal.
Particulier Marokkaans
6% van de verdachten was van Marokkaanse afkomst. Net als vorig jaar betrof het 8 feiten, gekoppeld
aan 13 gronden: de feiten waren 5 keer gericht tegen Joden, 4 keer tegen homoseksuelen, 2 keer was de
grond antizwart (Afrikaanse afkomst) van toepassing, 1 keer de grond Surinamers en 1 keer de grond
donkere huidskleur. In deze categorie valt ook de zaak tegen de rapper Ismo (zie pagina 16).
Particulier Surinaams
In 4% van de gevallen was de verdachte een Surinaamse particulier. Bij de 6 feiten horen 10 gronden: 3
keer gericht tegen Marokkanen, 3 keer tegen moslims, 2 keer tegen Turken, 1 keer tegen Joden en 1
keer tegen homoseksuelen.

22

Godsdienst of levensovertuiging
Vier feiten, 3% van het totaal, hadden betrekking op een verdachte die handelde vanuit een
godsdienstige overtuiging. Eén feit betrof een Russisch-orthodoxe priester die op Schiphol mensen
uitschold (zie pagina 19). Bij drie feiten was de verdachte een jihadist; deze feiten waren gericht tegen
Joden (categorie antisemitisme).
Extreemrechts
Twee procent van de verdachten was extreemrechts. Dit is in lijn met het percentage extreemrechtse
verdachten in voorgaande jaren.
2.4.3.1. Interetnische incidenten
Om een beeld te krijgen van de zogenaamde interetnische incidenten, incidenten met een interraciaal
karakter, wordt elk jaar gekeken naar de etnische afkomst van de verdachtengroep en de grond waarop
zij discriminatiefeiten hebben gepleegd. Tot en met het rapport over 2011 werkte dat verhelderend.
Sindsdien echter is het aandeel van etnische groepen, anders dan blanke particulieren, in de
verdachtenpopulatie qua absolute aantallen gedaald. Een procentuele opsplitsing per etnische groep zegt
daarom weinig. Om die reden wordt dit jaar, net als vorig jaar, alleen de categorie blanke particulier
opgesplitst.
Discriminatie door blanke particulieren
Bij 110 discriminatiefeiten, behorend bij 134 discriminatiegronden, waren de verdachten blanke
particulieren.

Verdachte: blanke particulier
Ras (zie tabel rechts voor
60%
uitsplitsing naar categorie)
Antisemitisme
34%

Ras, waarvan:
Antizwart (Afrikaanse afkomst)

21%

Turken

9%

Marokkanen

10%

Allochtonen/buitenlanders

5%
3%

Godsdienst/levensovertuiging

0%

Homoseksuele gerichtheid

4%

Geslacht

1%

Handicap

0%

Donkere huidskleur (niet van
Afrikaanse afkomst)
Surinamers

Overige gronden

0%

Antillianen

3%

Onbekend

0%

Totaal

100%

Overige nationale of etnische
afstamming
Totaal

2%

7%

60%

Blanke particulieren werden het meest verdacht van discriminatie op de grond ras (60%). Hieronder
vallen, zoals eerder gezegd, veel groepen waartegen de discriminatie gericht kan zijn.

23

Bezien per groep waartegen de discriminatie is gericht, is discriminatie door blanke particulieren
voornamelijk gericht tegen Joden (34%). Dat is niet verwonderlijk, omdat de grond antisemitisme ook
naar het totale aantal gronden bezien het grootst is. Op de tweede plaats staat de grond antizwart
(Afrikaanse afkomst) met 21%. Daarna volgt de categorie Marokkanen met 10%.
2.4.3.2. Leeftijd verdachte
Tabel 8 – Instroom discriminatiefeiten: leeftijd verdachte

Leeftijd
verdachte

aantal
feiten*

% van
bevolking+

% aantal
feiten

0 t/m 19

25

23%

18%

20 t/m 39

66

25%

47%

40 t/m 64

47

35%

33%

65 t/m 79

3

13%

2%

80 >

0

4%

0%

Totaal

141

100%

100%

*Eén verdachte betreft een rechtspersoon, deze is niet meegeteld
+
Op basis cijfers CBS 26 november 2015

In 2015 komen de meeste verdachten van een discriminatiefeit uit de groep in de leeftijd van 20 tot en
met 39 jaar (47%). Daarna is de groep verdachten in de leeftijd van 40 tot en met 64 jaar het grootst
(33%). Dit waren in 2013 en 2014 ook de grootste groepen.
2.4.3.3 Geslacht verdachte
De verhouding tussen het aantal mannelijke en vrouwelijke verdachten is door de jaren heen vrijwel
onveranderd; het overgrote deel van de discriminatiefeiten wordt door mannen gepleegd. In 87% van
de gevallen (124 feiten) was de verdachte een man, bij 13% van de feiten (17 keer) was de verdachte
een vrouw.
Bij één feit was de verdachte een rechtspersoon. Dat betrof de eerder genoemde zaak van de stichting
die een man zou hebben geweigerd als vrijwilliger omdat hij HIV-besmet was; de stichting was de
verdachte in deze zaak.
Het is overigens een gegeven dat bij alle soorten criminaliteit de verdachten voor het merendeel
mannen zijn.
2.4.4 Hoe
Als wordt gekeken naar de wijze waarop wordt gediscrimineerd, blijkt het in de meeste gevallen te
gaan om een mondelinge uitlating (66%). Bij 20% van de feiten ging het om het een schriftelijke
uitlating (28 feiten). Dat dit percentage hoger ligt dan in voorgaande jaren, hangt waarschijnlijk samen

24

met het feit dat in 2015 een groter deel van de instroom bij het OM betrekking had op uitlatingen die
werden gedaan op internet.
Tabel 9 – Instroom discriminatiefeiten: hoe

Hoe

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

Mondeling

64%

109

63%

72

60%

53

66%

94

66%

94

Schriftelijk

7%

12

11%

12

13%

11

12%

17

20%

28

Afbeelding

4%

6

6%

7

16%

14

4%

5

2%

3

Bekladding
Samenloop met (bedreiging
met) geweld tegen persoon

3%

5

0%

0

1%

1

1%

2

2%

3

9%

16

9%

10

8%

7

7%

10

4%

6

Overige

8%

14

7%

8

2%

2

8%

12

4%

5

Onbekend
Totaal

4%

7

4%

5

0%

0

1%

2

2%

3

100%

169

100%

114

100%

88

100%

142

100%

142

2.4.5 Aard van de discriminatiefeiten
Om de aard van de discriminatiefeiten meer inzichtelijk te maken, is het mogelijk een aantal van de al
besproken kenmerken van de feiten met elkaar te combineren. Dit levert over 2015 de hieronder
weergegeven uitkomsten op. Bij lezing van de percentages in de onderstaande tabellen wordt met
nadruk gewezen op de in veel gevallen zeer geringe aantallen waarop die percentages zijn gebaseerd.
Zo is bijvoorbeeld bij de categorie Antillianen de verdachte in 100% van de gevallen een blanke
particulier; hierbij wordt echter opgemerkt dat het hier slechts vier keer de categorie Antillianen
betreft. Het is dan ook van belang om zeer terughoudend te zijn met het trekken van conclusies op
basis van deze cijfers.
Overigens is de tabel waarin discriminatie van moslims inzichtelijk wordt gemaakt opgenomen in het
hoofdstuk over de gronden (op pagina 17) en daarom niet nogmaals in dit hoofdstuk. In de
onderstaande tabellen wordt per grond of categorie gekeken naar de achtergrond van de verdachte,
waar het feit werd gepleegd, en hoe het feit werd gepleegd.
Zoals eerder geschreven betreft het bij antisemitisme gepleegd in het kader van sport veelal
antisemitische leuzen of liederen die worden geschreeuwd of gezongen in het kader van
voetbalwedstrijden.

25

ANTISEMITISME
Verdachte

RAS

(huidskleur, nationale of etnische afstamming)
Verdachte

80%

40x

Blanke particulier

10%

5x

Particulier Marokkaans

79%

71x

Blanke particulier

6%

3x

Godsdienst/levensovertuiging

6%

5x

Particulier Surinaams

2%

1x

Particulier Surinaams

4%

4x

Extreemrechts

2%

1x

Particulier Turks

4%

4x

Particulier Marokkaans

100%

50

Totaal

2%

2x

Politieke overtuiging

2%

2x

Overige niet‐blanke particulier

1%

1x

1%

1x

Particulier (etnische achtergrond
onbekend)
Onbekend

100%

90

Totaal

Waar

52%

26x

Sport

26%

13x

Straat/openbare gelegenheid

10%

5x

Woonomgeving

8%

4x

Internet

2%

1x

Horeca ‐ algemeen

37%

33x

Straat/openbare gelegenheid

2%

1x

Tegen opsporingsambtenaar

20%

18x

Woonomgeving

100%

50

Totaal

14%

13x

Internet

80%

40x

Mondeling

9%

8x

Overige

8%

4x

Schriftelijk

7%

6x

Tegen opsporingsambtenaar

6%

3x

Afbeelding

6%

5x

Werk

4%

2x

Bekladding

3%

3x

School/onderwijsinstelling

2%

2x

Horeca (algemeen)

1%

1x

Horeca (uitsluiting aan de deur)

1%

1x

Pers/media

100%

90

Totaal

72%

65x

Mondeling

18%

16x

Schriftelijk

6%

5x

Overige

2%

2x

2%

2x

Samenloop met (bedreiging met)
geweld tegen persoon
Bekladding

100%

90

Totaal

Hoe

2%

1x

100%

50

Samenloop met (bedreiging
met) geweld tegen persoon
Totaal

Waar

Hoe

26

RAS UITGESPLITST
De groepen die vallen onder de grond ras worden (in willekeurige volgorde) verder uitgesplitst.

ANTIZWART (AFRIKAANSE AFKOMST)
Verdachte

TURKEN
Verdachte

80%

24x

Blanke particulier

85%

11x

Blanke particulier

7%

2x

Particulier Marokkaans

15%

2x

Particulier Surinaams

7%

2x

Extreem rechts

100%

13

Totaal

Particulier (etnische

Waar

achtergrond onbekend)

38%

5x

Woonomgeving

38%

5x

Straat/openbare

3%

1x

3%

1x

Particulier (Turks)

100%

30

Totaal

Waar

47%

14 x

gelegenheid
15%

2x

Overige

Straat/openbare

8%

1x

Horeca – algemeen

gelegenheid

100%

13

Totaal

23%

7x

Internet

Hoe

13%

4x

Tegen

85%

11x

Mondeling

opsporingsambtenaar

15%

2x

Schriftelijk

100%

13

Totaal

7%

2x

Woonomgeving

7%

2x

Overige

3%

1x

Werk

100%

30

Totaal

ANTILLIANEN
Verdachte

100%

Hoe

4x

Blanke particulier

Waar

63%

19x

Mondeling

23%

7x

Schriftelijk

75%

3x

Werk

7%

2x

Bekladding

25%

1x

Internet

7%

2x

Overige

100%

4

Totaal

100%

30

Totaal

Hoe

Samenloop met
ROMA/SINTI

50%

2x

tegen persoon

Verdachte

100%

1

Blanke particulier

Waar

100%

(bedreiging met) geweld

1

Woonomgeving

1x

Mondeling

50%

2x

Schriftelijk

100%

4

Totaal

Hoe

100%

27

DONKERE HUIDSKLEUR (NIET VAN
AFRIKAANSE AFKOMST)
Verdachte

MAROKKANEN
Verdachte

71%

12x

Blanke particulier

43%

3x

Blanke particulier

18%

3x

Particulier Surinaams

29%

2x

Extreemrechts

12%

2x

Politieke overtuiging

14%

1x

Overige niet‐blanke

100%

17

Totaal

particulier

Waar

14%

1x

Particulier Marokkaans

24%

4x

Internet

100%

7

Totaal

18%

3x

Straat/openbare

4x

Straat/openbare

18%

3x

School/onderwijsinstelling

gelegenheid

18%

3x

Overige

Tegen

6%

1x

Woonomgeving

opsporingsambtenaar

Waar

57%
29%

gelegenheid

2x

6%

1x

Pers (media)

14%

1x

Woonomgeving

6%

1x

Horeca ‐ algemeen

100%

7

Totaal

6%

2x

Horeca (uitsluiting aan de

71%

5x

Mondeling

29%

2x

Overige

100%

7

Totaal

Hoe

deur)

SURINAMERS
Verdachte

89%

8x

Blanke particulier

11%

1x

Particulier Marokkaans

100%

9

Totaal

56%

5x

Woonomgeving

11%

1x

Werk

11%

1x

Straat/openbare

Waar

100%

17

Totaal

76%

13x

Mondeling

24%

4x

Schriftelijk

100%

17

Totaal

Hoe

ALLOCHTONEN/BUITENLANDERS
Verdachte

86%

6x

Blanke particulier

14%

1x

Overige niet‐blanke
particulier

100%

gelegenheid

Waar

57%

11%

1x

Internet

11%

1x

Overige

100%

9

Totaal

78%

7x

Mondeling

Hoe

11%

1x

Schriftelijk

100%

11%

1x

Overige

100%

9

Totaal

Hoe

7

Totaal

4x

Straat/openbare
gelegenheid

43%

3x

Woonomgeving

100%

7

Totaal

7

Mondeling

28

HOMOSEKSUALITEIT
Hieronder is de uitsplitsing weergegeven van de grond homoseksualiteit.
HOMOSEKSUALITEIT
Verdachte

45%

5x

Blanke particulier

36%

4x

Particulier Marokkaans

9%

1x

Particulier Surinaams

9%

1x

Overige

100%

11

Totaal

27%

3x

Straat/openbare gelegenheid

27%

3x

Woonomgeving

18%

2x

Horeca – algemeen

18%

2x

Internet

9%

1x

Werk

100%

11

Totaal

45%

5x

Mondeling

27%

3x

18%

2x

Schriftelijk

9%

1x

Overige

100%

11

Totaal

Waar

Hoe

Samenloop met (bedreiging
met) geweld tegen persoon

29

3. Afdoening discriminatiefeiten OM
3.1 OM-afdoening discriminatiefeiten per parket
Tabel 10 laat het aantal discriminatiefeiten zien waarover door het OM in 2011 tot en met 2015 een
afdoeningsbeslissing is genomen. In 2015 werden 141 discriminatiefeiten afgedaan, behorend bij 138
zaken. Daarvan hadden 135 zaken betrekking op één discriminatiefeit; bij drie zaken werden twee
discriminatiefeiten ten laste gelegd.
Tabel 10 - OM-afdoening discriminatiefeiten per parket

Arrondissementsparketten

Jaar
2011

Jaar
2012

Jaar
2013

Jaar
2014

Jaar
2015

Amsterdam

28

38

21

39

23

Noord‐Holland

13

10

1

4

17

Midden‐Nederland

12

6

7

22

13

Noord‐Nederland

17

6

13

10

6

Oost‐Nederland

27

28

18

28

25

Den Haag

6

8

8

14

17

Rotterdam

47

17

17

19

24

Limburg

6

4

1

3

3

Oost‐Brabant

5

3

1

2

2

Zeeland‐West‐Brabant

11

11

3

4

11

totaal

172

131

90

145

141

Het betreffen niet per se dezelfde zaken als die in 2015 zijn ingestroomd; een zaak kan immers in het
ene jaar instromen, en in het daaropvolgende jaar worden afgedaan.
3.2 OM-afdoening discriminatiefeiten per wetsartikel
Tabel 11 - OM-afdoening discriminatiefeiten (in aantallen feiten) per wetsartikel

OM‐afdoening per
wetsartikel

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

137c

78%

134

79%

104

80%

72

84%

122

76%

107

137d

8%

13

13%

17

6%

5

8%

12

13%

19

137e

8%

13

5%

6

9%

8

3%

4

3%

4

137f

0%

0

0%

0

1%

1

0%

0

0%

0

137g

5%

8

2%

2

4%

4

4%

6

2%

3

429quater

2%

4

2%

2

0%

0

1%

1

6%

8

Totaal

100%

172

100%

131

100%

90

100%

145

100%

141

30

Net als in voorgaande jaren blijkt ook dit jaar dat het overgrote deel van de afgedane feiten artikel
137c Sr betreft, het zich beledigend uitlaten over een groep mensen.
3.3 Soort OM-afdoening discriminatiefeiten
Met afdoening wordt bedoeld de vervolgingsbeslissing die door het OM wordt genomen. Dat kan de
beslissing zijn om te vervolgen, bijvoorbeeld om de verdachte voor de rechter te brengen (te
dagvaarden), of de beslissing tot een transactie of een strafbeschikking. Het OM kan ook beslissen om
niet te vervolgen en de zaak te seponeren.
Omdat de afdoeningsmodaliteiten OM-strafbeschikking, lik-op-stuk, oproepen ter terechtzitting naar
aanleiding van verzet en voegen ter berechting tot 2012 niet werden opgenomen in deze rapportage,
zijn de percentages van 2011 niet helemaal vergelijkbaar met die van de overige jaren.
Tabel 12 - Soort OM-afdoening discriminatiefeiten

OM‐afdoening

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

Dagvaarden

54%

90

52%

71

53%

48

59%

82

49%

67

Transactie

8%

14

13%

17

4%

4

6%

8

7%

9

OM‐strafbeschikking

0%

0

1%

2

4%

4

6%

9

10%

13

Lik‐op‐stuk

0%

0

4%

5

0%

0

1%

1

1%

1

Oproepen ter
terechtzitting nav verzet
Voegen ter berechting

0%

0

0%

0

1%

1

0%

0

0%

0

0%

0

1%

2

0%

0

2%

3

1%

1

Voorwaardelijk sepot

6%

10

4%

5

3%

3

6%

8

3%

4

Sepot

31%

52

25%

34

33%

30

21%

29

30%

41

Totaal

100%

166

100%

136

100%

90

100%

140

100%

136

Het percentage feiten waarvoor wordt gedagvaard, is in 2015 enigszins gedaald ten opzichte van de
voorgaande jaren. Het percentage OM-strafbeschikkingen blijft door de jaren heen juist stijgen. Dat is
niet verwonderlijk, omdat dat een relatief nieuwe wijze van strafoplegging is.
Het percentage onvoorwaardelijke sepots is in 2015 30%. Dat is hoger dan in 2014, maar wijkt
procentueel gezien niet substantieel af van de jaren daarvoor. Het percentage voorwaardelijke sepots is
procentueel gedaald ten opzichte van 2014, van 6% naar 3%. Het totale percentage sepots bij
discriminatiefeiten in 2015 komt daarmee op 33%.
3.3.1 Verhouding technisch sepot en beleidssepot
In 2015 betrof 49% van de sepots een technisch sepot en 51% een beleidssepot. Een technisch sepot
wordt gegeven als de zaak om een juridisch-technische reden niet tot een geslaagde vervolging kan
leiden, bijvoorbeeld omdat er onvoldoende wettig en overtuigend bewijs is. Een beleidssepot is een

31

sepot waarbij er technisch gezien vervolgd kan worden, maar er andere redenen zijn om dat niet te
doen. Een voorwaardelijk sepot is een sepot waarbij de verdachte zich aan bepaalde voorwaarden moet
houden. Doet de verdachte dat niet, dan kan er alsnog worden vervolgd. Uit de sepotcodes die worden
gegeven aan een feit kan worden opgemaakt wat de (voornaamste) reden was om te seponeren.20 De
in 2015 aan de discriminatiefeiten gegeven sepotcodes worden toegelicht onder tabel 13.
Bij de beleidssepots in tabel 13 horen ook de voorwaardelijke sepots, en worden ook de sepots
meegeteld die de sepotcode 99 hebben gekregen. Sepotcode 99 is een administratief sepot en betekent
dat het feit dubbel is ingeboekt in de OM-registratiesystemen Compas of GPS, en dat daarom één van
de dubbel ingeboekte zaken wordt geseponeerd. In 2015 kwam dit vijf keer voor.
In een zaak die naar het oordeel van het OM niet bewijsbaar is, of waarin een verdachte niet strafbaar
is, zal het OM uiteraard geen vervolging instellen.
Tabel 13 - Verhouding technisch sepot en beleidssepot

Verhouding
technisch sepot en
beleidssepot

Jaar

Jaar

Jaar

Jaar

Jaar

2011

2012

2013

2014

2015

Technisch sepot

65%

40

67%

26

70%

23

43%

16

49%

22

Beleidssepot

35%

22

33%

13

30%

10

57%

21

51%

23

Totaal sepot

100%

62

100%

39

100%

33

100%

37

100%

45

Technisch sepot
Een technisch sepot wordt gegeven als de zaak zich juridisch-technisch gezien niet leent voor
vervolging. Voor 22 technische sepots werd in 2015 drie keer de sepotcode 01 gegeven, 18 keer de
sepotcode 02, en 1 keer sepotcode 03, OM niet ontvankelijk.
Sepotcode 01: ten onrechte als verdachte aangemerkt
Een sepot 01 wordt gegeven als een persoon ten onrechte als verdachte is aangemerkt. Dat wil zeggen
dat de onschuld van de persoon in kwestie voldoende aannemelijk is. Het kan voorkomen dat een
persoon wel terecht als verdachte is aangemerkt, maar dat in het daarna volgende onderzoek
omstandigheden naar voren komen die maken dat achteraf geoordeeld moet worden dat de persoon
niet als verdachte zou zijn aangemerkt, als deze omstandigheden eerder bekend waren geweest.
Sepotcode 02: onvoldoende bewijs
Een vaak voorkomend sepot (in 2015 18 keer) is een sepot 02, dat wordt gegeven als er onvoldoende
wettig bewijs is, of bewijs dat niet overtuigt.
Sepotcode 03: OM niet ontvankelijk
Het OM is bijvoorbeeld niet ontvankelijk bij verjaring, bij overlijden van de verdachte, als het een
klachtdelict betreft maar de klacht ontbreekt, of als de verdachte jonger is dan 12 jaar. Deze
sepotgrond kwam in 2015 één keer voor.

20

In de Aanwijzing gebruik sepotgronden (2014A007) zijn de verschillende sepotgronden en bijbehorende codes weergegeven.

32

Beleidssepot
Een beleidssepot kan alleen gegeven worden indien de vervolging van een feit technisch gezien
mogelijk is, maar er andere redenen zijn om niet tot vervolging over te gaan. Een voorwaardelijk sepot
is altijd een beleidssepot; indien de voorwaarden die aan het sepot verbonden zijn worden geschonden,
moet er immers de mogelijkheid zijn om alsnog een vervolging te starten. Dat kan alleen als het feit
juridisch gezien vervolgbaar is.
In 2015 werden er 23 beleidssepots gegeven. Van alle beleidssepots waren er 4 voorwaardelijke
sepots.
Sepotcode 20: ander dan strafrechtelijk ingrijpen prevaleert
Dit sepot kan worden gegeven als bestuurlijk, tuchtrechtelijk of administratief ingrijpen op gronden van
billijkheid en doelmatigheid prevaleert boven strafvervolging. Dit sepot werd in 2015 twee keer
gegeven, één keer bij een voorwaardelijk sepot en één keer bij een onvoorwaardelijk sepot.
Sepotcode 40: gering feit
Dit sepot werd in 2015 één keer gegeven bij een onvoorwaardelijk geseponeerd feit. Dit sepot kan
worden gegeven als het feit een zo geringe inbreuk op de rechtsorde is, of zo weinig schade heeft
veroorzaakt, dat een strafvervolging terzake het strafbare feit waaronder het is te brengen onevenredig
zwaar zou zijn in verhouding tot wat heeft plaatsgevonden.
Sepotcode 43: oud feit
Dit sepot kan bijvoorbeeld worden gegeven als er aangifte wordt gedaan van een al lang geleden
gepleegd feit. Het sepot wordt gegeven als het belang van strafrechtelijk ingrijpen te gering is
geworden in verband met de lange tijd die is verstreken na het plegen van het feit.
Er werd in 2015 drie keer onvoorwaardelijk geseponeerd met sepotcode 43: oud feit. Het betrof twee
onvoorwaardelijke sepots, en één voorwaardelijk sepot.
Sepotcode 51: recente bestraffing
Een sepot 51 kan worden gegeven als in verband met een recente strafoplegging, inclusief een
strafbeschikking, of transactie, een nieuwe strafvervolging overbodig wordt geacht. Dit omdat het feit,
was het eerder bekend geweest, in die strafrechtelijke reactie zou zijn meegenomen. In 2015 werd
twee keer onvoorwaardelijk geseponeerd met deze sepotcode.
Sepotcode 52: door feit of gevolgen getroffen
Deze sepotcode wordt gegeven als de verdachte door het door hem gepleegde feit of de gevolgen
daarvan is getroffen en zodoende al voldoende is gestraft voor zijn handelen. Dat kan om allerlei
redenen het geval zijn, bijvoorbeeld als de verdachte na een discriminerende opmerking zwaar is
mishandeld, of als hij als gevolg van zijn discriminatoire handelen zijn baan is kwijtgeraakt. Sepotcode
52 werd in 2015 twee keer gegeven bij een onvoorwaardelijk sepot.
Sepotcode 53: gezondheidstoestand
Dit sepot heeft betrekking op een tijdelijke of permanente, geestelijke of lichamelijke toestand van de
verdachte. Dit sepot kan bijvoorbeeld worden gegeven als een verdachte terminaal ziek is en niet lang

33

meer te leven heeft. Vervolging dient dan geen redelijk doel meer. Er werd in 2015 drie keer
onvoorwaardelijk geseponeerd met sepotcode 53, gezondheidstoestand.
Sepotcode 54: reclasseringsbelang
Als strafrechtelijk ingrijpen hulpverlening door de reclassering, de kinderbescherming, dan wel een
andere instantie, zou doorkruisen, kan een sepotcode 54 worden gegeven. Dit was in 2015 één keer
het geval bij een voorwaardelijk sepot.
Sepotcode 55: gewijzigde omstandigheden
Dit sepot kan worden gegeven als er sprake is van verbeterd levensgedrag van verdachte, bijvoorbeeld
als de verdachte spijt heeft van zijn daad, de verwerpelijkheid daarvan inziet en zelf initiatieven heeft
ontplooid om zijn gedrag goed te maken. Ook indien omstandigheden die tot het delict hebben geleid of
die tot recidive zouden kunnen leiden niet meer bestaan of in belangrijke mate zijn gewijzigd, kan dit
sepot worden gegeven. In 2015 werd de sepotcode 55 twee keer gegeven, één keer bij een
onvoorwaardelijk en één keer bij een voorwaardelijk sepot.
Sepotcode 58: corporatie wordt vervolgd
Dit sepot werd één keer gegeven bij een onvoorwaardelijk sepot. Het betrof de eerder beschreven zaak
van de evangelische gemeente die geen ruimte wilde verhuren aan de jongerenorganisatie van het
COC, Jong en Out. In eerste instantie was ook een verdachte ingeschreven van het bedrijf dat de
ruimte namens de evangelische gemeente verhuurde. Omdat bleek dat deze persoon met de weigering
van Jong en Out in opdracht van de evangelische gemeente handelde, en een bestuurder van de
evangelische gemeente eveneens verdachte was, is het feit van deze persoon met deze sepotgrond
geseponeerd.
Sepotcode 90: beëindiging executie strafbeschikking: oud feit
Als de tenuitvoerlegging van de straf of maatregel geheel of gedeeltelijk is mislukt zal de zaak opnieuw
beoordeeld moeten worden. Er kunnen dan redenen zijn de zaak niet te dagvaarden. Tevens kunnen er
bij de tenuitvoerlegging van de straf of maatregel feiten of omstandigheden bekend worden, die
aanleiding kunnen zijn om vanwege opportuniteitsredenen de (verdere) executie van de straf of
maatregel te staken. In 2015 werd bij één zaak geoordeeld dat hiervan sprake was; een
onvoorwaardelijk sepot oud feit volgde.
Als een feit oud maar nog niet verjaard is, is de ouderdom van het feit overigens niet per definitie een
reden om een feit te seponeren.
Sepotcode 99: dubbel ingeboekt
Vijf feiten werden in 2015 geseponeerd met sepotcode 99: feit dubbel ingeboekt.

34

4. Afdoening discriminatiezaken rechter
In dit hoofdstuk wordt gerapporteerd over rechterlijke beslissingen in zaken waarin (ook) een
discriminatiefeit ten laste was gelegd. Er wordt gerapporteerd over de beslissingen in zaken als
geheel. De weergegeven uitspraak kan daarom andere, niet aan discriminatie gerelateerde delicten
betreffen, die geheel los staan van het discriminatiefeit. Aangezien een veroordeling geen betrekking
hoeft te hebben op alle tenlastegelegde feiten kan het ook zijn dat het discriminatiefeit niet bewezen is
verklaard.
Tabel 14 - Afdoening discriminatiezaken rechter

Jaar 2011

Jaar 2012

Jaar 2013

Jaar 2014

Jaar 2015

Veroordeling

69%

57

78%

66

72%

64

91%

70

88%

71

Vrijspraak

27%

22

14%

12

18%

16

9%

7

12%

10

OM niet ontvankelijk

1%

1

0%

0

0%

0

0%

0

0%

0

Ontslag van
rechtsvervolging
Schuldigverklaring zonder
oplegging van straf

2%

2

2%

2

2%

2

0%

0

0%

0

1%

1

1%

1

0%

0

0%

0

0%

0

Onbekend

0%

0

5%

4

8%

7

0%

0

0%

0

Totaal

100%

83

100%

85

100%

89

100%

77

100%

81

Rechtbankafdoening

Het percentage veroordelingen lag in 2015 op 88%, het percentage vrijspraken op 12%. Het
percentage vrijspraken is daarmee iets hoger dan in 2014, maar nog steeds onder het gemiddelde ten
opzichte van de jaren daarvoor.
Het OM vervolgt niet alleen in de zaken waarbij het vrijwel zeker is dat de rechter zal veroordelen. Bij
discriminatiefeiten duiken er steeds weer nieuwe situaties op, waarbij het op voorhand niet duidelijk is
hoe de strafrechter zal oordelen. In dat soort zaken legt het OM, wanneer het OM de verdachte
strafbaar acht, de zaak aan de rechter voor. De kans bestaat dan dat de rechter anders oordeelt en de
verdachte vrijspreekt. Als het OM het wenselijk acht dat een hogere rechter zich nogmaals over de zaak
buigt wordt door de officier van justitie hoger beroep ingesteld.

35

5. Instroom discriminatiefeiten in hoger beroep
5.1 Instroom discriminatiefeiten in hoger beroep
Hoofdstuk 2 en 3 in dit rapport hebben alleen betrekking op de discriminatiefeiten die in 2015 in eerste
aanleg instroomden bij het OM. Discriminatiefeiten die in hoger beroep instroomden, zijn weergegeven
in tabel 15. Het betreft feiten waarvan het dossier in 2015 door het ressortsparket is ontvangen. In
totaal stroomden 16 feiten in hoger beroep in.
Tabel 15 – Instroom discriminatiefeiten LRO

Landelijke Ressortelijke Organisatie

Jaar
2011

Jaar
2012

Jaar
2013

Jaar
2014

Jaar
2015

Amsterdam

7

12

4

5

4

Arnhem (Arnhem, Leeuwarden)

2

4

6

4

7

's‐Hertogenbosch

1

1

1

0

1

's‐Gravenhage

7
17

3
20

3
14

2
11

4
16

Totaal

36

6. Commune delicten met discriminatoir aspect
6.1 Commune delicten met een discriminatoir aspect
Onder commune delicten met een discriminatoir aspect worden verstaan delicten, niet zijnde delicten in
de zin van artikel 137c tot en met 137g en 429quater Sr, waarbij een discriminatiegrond zoals
genoemd in artikel 137c Sr het motief is geweest voor het plegen van het delict, een rol heeft gespeeld
bij het plegen van het delict, of waarbij gebruik is gemaakt van het discriminatoire aspect om het delict
indringender te plegen. Voorbeelden van commune delicten met discriminatoir aspect zijn daarom een
brandstichting of mishandeling vanuit racistisch motief, maar ook het uitschelden met discriminatoire
termen van een verbaliserende parkeerambtenaar met een Turkse achtergrond.
Registratie commune delicten met discriminatoir aspect
Vanaf 1 januari 2015 is de verbeterde mogelijkheid om deze incidenten door middel van de
maatschappelijke classificatie discriminatie in de OM-systemen te registreren, gefaseerd ingevoerd; dit
was voltooid per 27 maart 2015.
Er zijn zes verschillende maatschappelijke classificaties discriminatie die aan een commuun delict met
discriminatoir aspect kunnen worden toegekend:


discriminatie ras;



discriminatie antisemitisme;



discriminatie seksuele gerichtheid;



discriminatie handicap;



discriminatie godsdienst/levensovertuiging;



discriminatie overig.

De maatschappelijke classificaties discriminatie worden handmatig ingevoerd door de behandelaars van
een zaak bij het OM. Het discriminatoire aspect dient te worden aangevinkt als uit het dossier blijkt dat
het (waarschijnlijk) een rol heeft gespeeld.
Aantallen commune delicten met discriminatoir aspect
In 2015 stroomden er bij het OM 157 unieke zaken in met daarin 168 commune delicten met een
discriminatoir aspect. Omdat de maatschappelijke classificatie in 2015 gefaseerd is ingevoerd, en
omdat dit het eerste jaar was waarin de nieuwe classificatie kon worden geregistreerd, geven de
aantallen in dit hoofdstuk mogelijk nog geen representatief beeld.

37

Tabel 16 – delicten met discriminatoir aspect per parket

Feiten per arrondissementsparket
Amsterdam
Noord‐Holland
Midden‐Nederland
Noord‐Nederland
Oost‐Nederland
Den Haag
Rotterdam
Limburg
Oost‐Brabant
Zeeland‐West‐Brabant
Totaal

Jaar 2015
32
24
14
23
22
31
7
2
11
2
168

In tabel 17 is weergegeven hoeveel keer welk discriminatoir aspect van toepassing was in 2015.
Tabel 17 – Discriminatoir aspect bij commune delicten

Gronden
Ras
Antisemitisme
Godsdienst/levensovertuiging
(Homo)seksuele gerichtheid
Handicap
Discriminatie (overig)
Totaal

Jaar 2015
77
12
8
21
1
49
168

De grond ras is bij commune delicten het meest genoteerd als discriminatoir aspect, namelijk 77
keer;21 (homo)seksuele gerichtheid werd 21 keer geregistreerd, antisemitisme 12 keer,
godsdienst/levensovertuiging 8 keer en handicap 1 keer. Bij 49 van de geregistreerde delicten werd
discriminatie/discriminatie overig als maatschappelijke classificatie geregistreerd. Omdat er over de
instroom van de commune delicten met een discriminatoir aspect in 2015 geen dossieronderzoek heeft
plaatsgevonden, is niet bekend wat de precieze achtergrond is van deze classificatie.

21

Zie voor meer uitleg over de term ras: Bijlage 2

38

Tabel 18 - discriminatoir aspect per wetsartikel

Wetsartikel delict
APV Amsterdam artikel 2.7 lid 2
APV Amsterdam artikel 2.2 lid 1
131 Sr
138 Sr
141 Sr
261 Sr
266 Sr
267 Sr
284 Sr
285 Sr
300 Sr
302 Sr
350 Sr
47 Sr
Art 7 WvW
Art 8 WvW
Totaal

Omschrijving delict22 Jaar 2015
Openlijk drugsgebruik en handel
Samenscholing
Opruiing
Huisvredebreuk
Openlijke geweldpleging
Smaad
Eenvoudige belediging
Belediging van (onder meer) ambtenaren
Dwang
Bedreiging
Mishandeling
Zware mishandeling
Vernieling
Medeplegen
Doorrijden na ongeval
Rijden onder invloed

1
2
3
2
2
1
127
2
1
11
8
1
4
1
1
1
168

In tabel 18 is weergegeven bij welke commune delicten een discriminatoir aspect is ingevuld. Bij artikel
266 Sr, eenvoudige belediging, is het vaakst een discriminatoir aspect ingevuld: 127 keer. Vermoedelijk
gaat het met name om discriminatoir schelden tegen een persoon.
Bij verschillende delicten waarin geweld, vernieling, bedreiging of aanverwante gedragingen strafbaar
zijn gesteld, is geregistreerd dat een discriminatoir aspect een rol speelde bij het plegen van het feit.
Bij bedreiging speelde 11 keer een discriminatoir aspect een rol, bij mishandeling 8 keer, bij vernieling
4 keer, bij opruiing 3 keer, en bij huisvredebreuk en openlijke geweldpleging 2 keer. Ook is één keer bij
een zware mishandeling ingevuld dat er sprake was van een discriminatoir aspect.
Bij strafbaarstellingen als rijden onder invloed en openlijk drugsgebruik of -handel is het moeilijker voor
te stellen dat en hoe een discriminatoir aspect een rol heeft gespeeld bij het plegen van het feit. Omdat
geen nader onderzoek is gedaan, is niet bekend op welke wijze bij deze artikelen een discriminatoir
aspect een rol heeft gespeeld bij het plegen van het feit.

22

De wetsartikelen worden hier, voor de leesbaarheid van het rapport, omschreven met een verkorte aanduiding die niet per definitie de
volledige strekking van de strafbaarstelling in de artikelen dekt.

39

Tabel 19 – Discriminatiegronden per artikel

Gronden per
artikel

Omschrijving delict23

2.7 lid 2 APV Openlijk drugsgebruik en
handel
Amsterdam
2.2 lid 1 APV
Samenscholing
Amsterdam
Opruiing
131 Sr
Huisvredebreuk
138 Sr
141 Sr Openlijke geweldpleging
Smaad
261 Sr
Eenvoudige belediging
266 Sr
Belediging van (onder
267 Sr
284 Sr
285 Sr
300 Sr
302 Sr
350 Sr
47 Sr
7 WVW
8 WVW
Totaal

meer) ambtenaren
Dwang
Bedreiging
Mishandeling
Zware mishandeling
Vernieling
Medeplegen
Doorrijden na ongeval
Rijden onder invloed

ras

antisemitisme

godsdienst/
levens‐
overtuiging

seksuele
gerichtheid

handicap

overig

1

0

0

0

0

0

2

0

0

0

0

0

0
1
2
0
58

0
0
0
0
10

3
0
0
0
4

0
0
0
0
17

0
0
0
0
0

0
1
0
1
38

0

1

0

0

0

1

1
5
4
0
1
1
0
1
77

0
0
0
0
1
0
0
0
12

0
0
1
0
0
0
0
0
8

0
3
0
1
0
0
0
0
21

0
0
1
0
0
0
0
0
1

0
3
2
0
2
0
1
0
49

In bovenstaande tabel wordt zichtbaar gemaakt welke discriminatiegrond aan de orde was bij welk
commune delict met een discriminatoir aspect. De meeste commune delicten met discriminatoir aspect
betroffen eenvoudige beledigingen wegens ras. Nu eenvoudige belediging (artikel 266 Sr) verreweg de
grootste categorie is, en bij de discriminatiegronden ras het grootst is vertegenwoordigd, is dit niet
verwonderlijk. Het betrof 58 van de 168 commune delicten met discriminatoir aspect. Bij 17
eenvoudige beledigingen was de grond seksuele gerichtheid, en bij 10 eenvoudige beledigingen betrof
het discriminatoire aspect antisemitisme.

23

De wetsartikelen worden hier, voor de leesbaarheid van het rapport, omschreven met een verkorte aanduiding die niet per definitie de
volledige strekking van de strafbaarstelling in de artikelen dekt.

40

BIJLAGE 1: DISCRIMINATIEARTIKELEN IN HET WETBOEK VAN STRAFRECHT
ARTIKEL 137C
1

Hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, opzettelijk beledigend
uitlaat over een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun
hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap,
wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde
categorie.

2

Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of gewoonte maakt of
door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of
geldboete van de vierde categorie opgelegd.

ARTIKEL 137D
1

Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, aanzet tot haat tegen of
discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of goed van mensen wegens
hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of homoseksuele
gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie.

2

Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of gewoonte maakt of
door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of
geldboete van de vierde categorie opgelegd.

ARTIKEL 137E
1

Hij die, anders dan ten behoeve van zakelijke berichtgeving:
1°.

een uitlating openbaar maakt die, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, voor
een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun hetero- of
homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap
beledigend is, of aanzet tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig
optreden tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of
levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun
lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap;

2°.

een voorwerp waarin, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden, zulk een uitlating
is vervat, aan iemand, anders dan op diens verzoek, doet toekomen, dan wel verspreidt
of ter openbaarmaking van die uitlating of verspreiding in voorraad heeft;

2

Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of gewoonte maakt of
door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of
geldboete van de vierde categorie opgelegd.

41

ARTIKEL 137F
Hij die deelneemt of geldelijke of andere stoffelijke steun verleent aan activiteiten gericht op
discriminatie van mensen wegens hun ras, hun godsdienst, hun levensovertuiging, hun
geslacht, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of
verstandelijke handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of
geldboete van de tweede categorie.
ARTIKEL 137G
1

Hij die, in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen opzettelijk discrimineert
wegens hun ras, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete
van de derde categorie.

2

Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een gewoonte maakt of door twee
of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van
de vierde categorie opgelegd.

ARTIKEL 429QUATER
1

Hij die in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen discrimineert wegens hun
ras, hun godsdienst, hun levensovertuiging, hun geslacht of hun hetero- of homoseksuele
gerichtheid wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste twee maanden of geldboete van de
derde categorie.

2

Met dezelfde straf wordt gestraft hij wiens handelen of nalaten in de uitoefening van een ambt,
beroep of bedrijf zonder redelijke grond, ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat ten
aanzien van personen met een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap de
erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en
de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere
terreinen van het maatschappelijk leven, wordt teniet gedaan of aangetast.

42

BIJLAGE 2: TOELICHTING DISCRIMINATIEGRONDEN IN HET WETBOEK VAN STRAFRECHT
In dit rapport worden de gronden en termen gebruikt zoals die in de discriminatieartikelen in het
Wetboek van Strafrecht zijn vastgelegd. Hieronder volgt een korte toelichting van de gronden en de in
dit rapport gebruikte categorieën.
RAS
Het woord ras is afkomstig uit het Internationaal Verdrag inzake de Uitbanning van alle vormen van
Rassendiscriminatie (IVUR), het verdrag dat de aanleiding was voor de invoering van de
discriminatieartikelen in hun huidige structuur in 1971. In navolging van dit verdrag is door de
wetgever ook in de tekst van de discriminatieartikelen de term ras gebruikt, waarmee de wetgever voor
wat betreft de uitleg van de term ras heeft aangesloten bij de uitleg zoals die wordt gegeven in het
IVUR. Onder ras wordt volgens het IVUR-verdrag in elk geval verstaan huidskleur, afkomst, en
nationale of etnische afstamming.
De grond ras is uitgesplitst naar categorieën gebaseerd op huidskleur en nationale of etnische
afstamming, om zo apart in kaart te brengen welke groepen in welke mate hierdoor geraakt worden.
Door middel van deze uitsplitsing wordt getracht de aard en omvang van de ingestroomde
discriminatiefeiten meer inzichtelijk te maken.
RAS: HUIDSKLEUR
De categorie huidskleur is weer onderverdeeld in een categorie antizwart (Afrikaanse afkomst), een
categorie donkere huidskleur (niet van Afrikaanse afkomst)24, en een categorie blanken.
RAS: NATIONALE EN ETNISCHE AFSTAMMING
Nationale en etnische afstamming is onderverdeeld in de categorieën Surinamers, Antillianen, Turken,
Marokkanen, Roma/Sinti, allochtonen/buitenlanders en overige nationale of etnische afstamming.
ANTISEMITISME
Antisemitisme is apart als grond opgenomen, omdat antisemitisme zowel het aspect ras als het aspect
godsdienst kan behelzen. Onder de grond antisemitisme vallen uitlatingen waarmee Joden in diskrediet
worden gebracht en hun waardigheid wordt aangetast. Uitlatingen over bijvoorbeeld (de politiek van)
Israël zijn niet strafbaar, tenzij deze tevens discriminerende uitlatingen over Joden inhouden.
Bij (bekladdingen met) nationaalsocialistische symbolen, zoals hakenkruizen, is de inhoud van de
boodschap doorslaggevend voor de vraag in welke categorie deze worden geplaatst.
GODSDIENST OF LEVENSOVERTUIGING
Onder deze grond vallen in ieder geval alle bekende godsdiensten waarin een god centraal staat. Bij
levensovertuiging moet het gaan om een fundamentele opvatting over het leven in al zijn facetten, om
beginselen waarnaar men zijn leven inricht. Politieke opvattingen vallen hier niet onder, humanisme en
atheïsme wel.
24

Voorheen de categorie ‘gekleurden (niet van Afrikaanse afkomst)’. De inhoud van deze categorie is ongewijzigd.

43

HOMOSEKSUELE GERICHTHEID
In de wettekst van artikel 137c Sr en verder staat hetero- en homoseksuele gerichtheid genoemd als
discriminatiegrond. Omdat het in de praktijk vrijwel altijd gaat om discriminatie op grond van
homoseksuele gerichtheid is om praktische redenen alleen deze term opgenomen in dit rapport.
Biseksualiteit staat als zodanig niet genoemd in de wet, maar kan worden beschouwd als een
combinatie van homo- en heteroseksualiteit.
GESLACHT
De grond geslacht is niet opgenomen in artikel 137c Sr, maar wel in de artikelen 137d, 137e, 137f en
429quater Sr. Discriminatie wegens genderidentiteit, bijvoorbeeld tegen transpersonen, kan vallen
onder de grond geslacht.
HANDICAP
Discriminatie op grond van lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap is sinds 2006 strafbaar
gesteld. Onder handicap valt dat wat in het normale maatschappelijke verkeer als handicap zal worden
ervaren. Het moet gaan om voldoende objectiveerbare handicaps, om gebreken of stoornissen die
iedereen redelijkerwijs als een handicap zal ervaren.
OVERIGE
De categorie overige is bedoeld voor feiten waarbij de discriminatiegrond (bij nader inzien) niet valt
onder één van de hiervoor genoemde gronden.

44