29
Landbouw, klimaat en voedsel
Aan de orde is het tweeminutendebat Landbouw, klimaat
en voedsel (CD d.d. 20/10).
De voorzitter:
We gaan direct door naar het tweeminutendebat Landbouw,
klimaat en voedsel. Ik geef allereerst het woord aan de heer
Boswijk van het CDA.

Zij krijgt nr. 100 (36200-XIV).
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan mevrouw Beckerman
van de SP.

Mevrouw Beckerman (SP):
Goeienavond! Ik heb één motie.

Motie
De heer Boswijk (CDA):
Dank, voorzitter. Ik overtreed de regels. Ik heb namelijk niet
deelgenomen aan dit debat. Ik zou wel heel graag een motie
willen indienen. Ik hoop op een beetje coulance van mijn
collega's.
De voorzitter:
Ik kijk even naar de collega's of daar bezwaar tegen is. Ik
zie niemand opstaan. Bij dezen. U mag dan aan het einde.
Dan geef ik allereerst het woord aan de heer De Groot van
D66.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Verenigde Naties eerder dit jaar al
wezen op de desastreuze gevolgen van de snelle stijging
van voedsel- en energieprijzen voor minstens 71 miljoen
mensen;
constaterende dat stijgende voedselprijzen ook in Nederland
zorgen voor een fors verlies aan koopkracht;
verzoekt de regering om te onderzoeken hoe het handelen
en speculeren met voedsel en food commodities zo goed
mogelijk gereguleerd kan worden;

De heer Tjeerd de Groot (D66):
Voorzitter. Ik heb één motie.

Motie

verzoekt de regering om deze zeer omstreden handel ook
in Europees verband te bespreken en aan te dringen op een
sterkere gezamenlijke inperking van de handel in deze
landbouwderivaten,
en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende de motie-Sneller/De Groot (31532, nr. 246)
over jaarlijkse rapportage door supermarkten;
overwegende dat de oproep tot vrijwilligheid niets heeft
opgeleverd;
overwegende dat in het coalitieakkoord een niet-vrijblijvende bijdrage wordt verwacht van ketenpartijen aan de
transitie naar kringlooplandbouw, inclusief een eerlijke prijs
voor de boer;
overwegende dat de minister heeft aangegeven een hard
instrumentarium klaar te willen hebben, mochten de
gesprekken tot niks leiden;
overwegende dat er schema's beschikbaar zijn die transparante rapportage faciliteren, zoals The Sustainability Consortium (TSC) en het Global Reporting Initiative (GRI);

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Beckerman.
Zij krijgt nr. 101 (36200-XIV).
Mevrouw Beckerman (SP):
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u. Dan geef ik het woord aan de heer Grinwis van de
ChristenUnie.

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Landbouw, klimaat, voedsel. Een
prachtig thema. Daar horen wat mij betreft twee moties bij.

verzoekt de minister voor april 2023 de Kamer te informeren
over het door de minister genoemde wettelijke instrumentarium om transparantie bij de retail te realiseren,

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Tjeerd de Groot
en Van Campen.

constaterende dat het verbouwen van biogrondstoffen voor
biobased bouwen door koolstofvastlegging leidt tot negatieve broeikasgasemissies en daarmee tot klimaatwinst;

Tweede Kamer

20 december 2022
TK 37

Landbouw, klimaat en voedsel

De Kamer,

37-29-1

overwegende dat in de Europese verordening over landgebruik, LULUCF, CO2-reductie door de teelt van biogrondstoffen voor biobased bouwen nog niet wordt toegerekend aan
de telers van deze gewassen terwijl in de bosbouw wel 50%
van de koolstofvastlegging wordt toegerekend aan bosbouwers;
verzoekt de regering in Europa te pleiten voor het wijzigen
van artikel 9 van de LULUCF-verordening, zodat, conform
de systematiek bij bosbouw, 50% van de koolstofvastlegging toegerekend wordt aan de telers van biogrondstoffen
en daarmee aan de agrarische sector,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis en Tjeerd
de Groot.
Zij krijgt nr. 102 (36200-XIV).
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dan mijn tweede motie, voorzitter.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat klimaatverandering grote impact gaat
hebben op de voedselvoorziening en landbouwpraktijk
wereldwijd en in Europa, onder andere door droogte en
verzilting, piekbuien, het ongeschikt worden van grote
gebieden voor landbouw in Zuid-Europa en het verschuiven
van de klimaatzones naar het noorden;
overwegende dat hierdoor Nederland relatief aan belang
wint in de wereldwijde voedselproductie, zoals we dit jaar
zagen in de opbrengsten van producten als consumptieaardappelen en uien, die hier ondanks de droogte en dankzij de
zoetwaterbeschikbaarheid relatief hoog waren maar in de
rest van Europa tegenvielen;
verzoekt de regering onafhankelijk uiteen te laten zetten
wat de gevolgen — kansen en bedreigingen — zijn van klimaatverandering voor de Nederlandse land- en tuinbouw
en de mogelijk betekenis daarvan voor toekomstige voedselproductie en relevant beleid in Nederland,
en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Het was handiger geweest als u de nieuwe versie had uitgesproken. Maar goed, u regelt het.
De voorzitter:
De motie-Grinwis/Boswijk (36200-XIV, nr. 103) is in die zin
gewijzigd dat zij thans luidt:

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat klimaatverandering grote impact gaat
hebben op de voedselvoorziening en landbouwpraktijk
wereldwijd en ook in Europa, onder andere door droogte
en verzilting, piekbuien, het ongeschikt worden van grote
gebieden voor landbouw in Zuid-Europa en het verschuiven
van klimaatzones naar het noorden;
overwegende dat dit deel van Noordwest-Europa, inclusief
Nederland, mogelijk relatief aan belang wint in de voedselproductie, zoals we dit jaar zagen in de opbrengsten van
producten als consumptieaardappelen en uien, die door de
droogte elders in Europa tegenvielen, maar hier ondanks
de droogte en dankzij zoetwaterbeschikbaarheid relatief
hoog waren;
verzoekt de regering onafhankelijk uiteen te laten zetten
wat de gevolgen, kansen en bedreigingen zijn van klimaatverandering voor de land- en tuinbouw en de mogelijke
betekenis daarvan voor strategie en beleid inzake de toekomstige voedselproductie in Nederland en de Europese
Unie,
en gaat over tot de orde van de dag.
Zij krijgt nr. 114, was nr. 103 (36200-XIV).
Dan geef ik het woord aan mevrouw Vestering van de Partij
voor de Dieren.

Mevrouw Vestering (PvdD):
Voorzitter.

Motie

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis en Boswijk.

De Kamer,

Zij krijgt nr. 103 (36200-XIV).

gehoord de beraadslaging,

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik zie dat er een verouderde versie voor mij ligt, dus ik zorg
even dat er een nieuwe versie komt. Die zal ik gewijzigd
indienen.

constaterende dat er nog steeds Europese subsidies worden
ingezet voor de promotie van vleesconsumptie;
overwegende dat de regering en de Kamer geen voorstander zijn van EU-financiering voor de promotie van vlees;
overwegende dat deze subsidies het regeringsbeleid op
het gebied van de eiwittransitie ondermijnen;

Tweede Kamer

Landbouw, klimaat en voedsel

20 december 2022
TK 37

37-29-2

verzoekt de regering om over te gaan tot een wettelijk verbod op reclame voor vleesproducten,

spreekt uit dat het onwenselijk is als de eendenhouderij in
Nederland verder zal groeien,

en gaat over tot de orde van de dag.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Vestering.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Vestering.

Zij krijgt nr. 104 (36200-XIV).

Zij krijgt nr. 106 (36200-XIV).

Motie

Dank u. Dan ga ik door naar de volgende spreker, namelijk
mevrouw Van der Plas van BBB.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er al jaren zorgen zijn over hoge ammoniakconcentraties in varkensstallen;
constaterende dat onvoldoende ventilatie als reactie op de
hoge gas- en energieprijzen ertoe kan leiden dat ammoniakconcentraties in stallen deze winter nog hoger op kunnen
lopen;
overwegende dat een hoge ammoniakconcentratie betekent
dat miljoenen varkens en biggetjes een groot risico lopen
op onder andere longaandoeningen, borstvliesontstekingen,
ontstoken ogen en meer gevallen van staartbijten;
verzoekt de regering deze winter extra controles uit te
voeren op schadelijke ammoniakconcentraties in varkensstallen om te voorkomen dat miljoenen varkens deze winter
extra lijden door giftige staldampen,

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Geheel in lijn met het advies van de commissieVan der Staaij om niet meer dan een of twee moties per
tweeminutendebat in te dienen, heb ik twee moties.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat iedere onttrekking van CO2 uit de
atmosfeer een negatieve emissie is;
constaterende dat er in de landbouw door voedsel- en
voedergewassen vele megatonnen CO2 jaarlijks aan de
atmosfeer worden onttrokken;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Vestering.
Zij krijgt nr. 105 (36200-XIV).
Mevrouw Vestering (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Die motie ging voor wat betreft
staartbijten natuurlijk over varkentjes die nog wel een
staartje hebben.

constaterende dat broeikasgasemissies (uitstoot) ten
gevolge van consumptie daarvan bij mensen en huisdieren
niet worden meegerekend, maar in de veehouderij wel;
overwegende dat je vastlegging en emissies ofwel beide
meetelt, ofwel beide niet;
verzoekt de regering te onderzoeken wat de koolstofbalans
qua vastlegging en emissies is in de korte koolstofcyclus,
en daarin de balans van de verschillende broeikasgassen
af te zetten,
en gaat over tot de orde van de dag.

Motie
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Plas, Bisschop en Eppink.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Zij krijgt nr. 107 (36200-XIV).
overwegende dat de eendenhouderij kampt met grote dierenwelzijnsproblemen;
overwegende dat eenden vele malen vatbaarder zijn voor
het vogelgriepvirus dan kippen;
constaterende dat voor de eendenhouderij geen stelsel van
productierechten geldt, waardoor veehouders kunnen
overstappen naar het fokken en gebruiken van eenden;

Tweede Kamer

Landbouw, klimaat en voedsel

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in de glastuinbouw dit jaar veel bedrijven
in liquiditeitsproblemen komen;

20 december 2022
TK 37

37-29-3

constaterende dat de glastuinbouw zo'n 10% van de elektriciteitsvoorziening levert;
overwegende dat deze sector ook op ander gebieden een
cruciale rol vervult in de energietransitie waar het gaat om
warmte, hergebruik van CO2 et cetera;
overwegende dat het energievraagstuk gecombineerd wordt
met voedselproductie, dat naar het buitenland zal verplaatsen als dat hier wegvalt, mogelijk tegen hogere klimaatdruk;
verzoekt de regering een impactanalyse te maken van de
primaire en secundaire gevolgen van faillissementen in de
glastuinbouw,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Plas,
Boswijk, Bisschop en Eppink.
Zij krijgt nr. 108 (36200-XIV).
Dank u. Dan ga ik naar de heer Van Campen van de VVD.

De heer Van Campen (VVD):
Dank u, voorzitter. De stoffenbalans, de afrekenbare stoffenbalans, de stoffenbalans 1.0. We hebben er al vaak met
elkaar het debat over gevoerd. Die moet ervoor gaan zorgen
dat boerenondernemers zelf aan het stuur zitten, aan de
knoppen zitten van hun bedrijf en ervoor zorgen dat ze
milieueffecten voorkomen, dat kringlopen worden gesloten.
Maar op dit moment is die balans er nog niet. Remkes was
er heel duidelijk over: begin met die stoffenbalans. Dat heb
ik bij de begrotingsbehandeling ook bepleit. De Kamer heeft
mijn motie die ertoe oproept om dit jaar al van start te gaan
met een stoffenbalans 1.0 aangenomen. Die motie was
ontraden door de minister. Ik heb eigenlijk maar één hele
eenvoudige vraag: hoe gaat het kabinet die motie uitvoeren?

en plantaardige eiwitten 50/50 nastreeft en dit moet worden
omgezet in concrete maatregelen (de instrumentenbrief)
en monitoring (de eiwitmonitor);
overwegende dat "vrije ruimte" en "normbedrag" binnen
de Wet op de loonbelasting beperkte ruimte bieden om
medewerkers van een gratis lunch te voorzien en het daarmee werkgevers ingewikkeld wordt gemaakt om bij te dragen aan de 50/50-doelstelling van de Nationale Eiwitstrategie;
verzoekt de regering te onderzoeken in welke verhouding
de Wet op de loonbelasting en bijbehorende "vrije ruimte"
en "normbedrag" kunnen worden bijgesteld, zodat werkgevers hun personeel een duurzame, plantaardige en gezondere werklunch gratis kunnen aanbieden zonder aanslag
van de Belastingdienst achteraf;
verzoekt de regering om deze gratis en duurzame werklunch
zo aan te bieden dat deze in lijn is met de 50/50-doelstelling
van de Nationale Eiwitstrategie,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Koekkoek.
Zij krijgt nr. 109 (36200-XIV).
Dank u wel. U ging heel netjes door, ondanks dat er wat
ruis in de zaal was. Dan geef ik het woord aan de heer Bisschop van de SGP.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Ik heb bij de inbreng in het commissiedebat
gesproken over een vorm van voedselverspilling. Dat klinkt
een beetje pietluttig, maar het is een redelijk omvangrijk
iets. De verspilling ontstaat als gevolg van administratieve
regelingen. Het gaat over bananenimport.

Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u. Dan ga ik door naar mevrouw Koekkoek van Volt.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Mevrouw Koekkoek (Volt):
Dank, voorzitter. Ik heb ook één motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat eten volgens de Schijf van Vijf zorgt voor
gezondheidswinst en meer plantaardig eten helpt om de
impact van ons voedsel op het milieu te verlagen;

constaterende dat partijen bananen met te veel gerijpte
exemplaren in Nederland niet ingevoerd en tot bananenpuree verwerkt mogen worden vanwege de door de Nederlandse douane gehanteerde goederencodes en importtarieven;
overwegende dat in Vlaanderen onder dezelfde Europese
goederencodes genoemde partijen als "resten en afval van
de voedselindustrie" ingevoerd en tot bananenpuree verwerkt mogen worden;
van mening dat vernietiging van bananen die nog tot
bananenpuree verwerkt kunnen worden, zeer ongewenste
voedselverspilling is;

constaterende dat het kabinet in de Nationale Eiwitstrategie
voor 2030 als concreet doel de verhouding tussen dierlijke

verzoekt de regering zich in te zetten voor verduidelijking
van de internationale goederencodes zodat genoemde
partijen bananen zonder problemen ingevoerd kunnen

Tweede Kamer

20 december 2022
TK 37

Landbouw, klimaat en voedsel

37-29-4

worden voor verwerking tot bananenpuree, en zolang de
internationale goederencodes niet aangepast zijn de
Vlaamse aanpak te kiezen,

verzoekt de regering om de door Schiphol en Rijkswaterstaat opgekochte stikstofrechten over te nemen en in te
zetten voor de legalisatie van PAS-melders en natuurherstel,

en gaat over tot de orde van de dag.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bisschop en Boswijk.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Thijssen, Bromet,
Koekkoek, Beckerman, Van der Plas en Sylvana Simons.

Zij krijgt nr. 110 (36200-XIV).

Zij krijgt nr. 111 (36200-XIV).

De heer Bisschop (SGP):
Dat was het, voorzitter. Dank u.

De heer Thijssen (PvdA):
Dan de laatste motie. Deze motie dien ik ook in naar aanleiding van de mondelinge vragen over het al dan niet
plaatshebben van overleg tussen de minister en de Schiphol
Group over de stikstofrechten. Wij zouden dat liever wat
steviger zien, vandaar de volgende motie.

De voorzitter:
Weer wat geleerd. Dank u. Dan geef ik het woord aan de
heer Thijssen van de PvdA.

Motie
De heer Thijssen (PvdA):
Ik heb nog drie vragen aan de minister en twee moties. De
eerste vraag gaat over een onder de voorganger van de
minister aangenomen motie over de vraag hoe Nederland
kan bijdragen aan voedselzekerheid in de wereld. Ik vraag
mij af hoe het daarmee staat. Ik vraag me ook af hoe het
staat met de uitvoering van de motie waarin staat dat de
sector gaat meebetalen aan het transitiefonds. Mijn laatste
vraag gaat over een twitterbericht van de minister dat 15%
biologische boeren in 2030 ook wel genoeg zou zijn. De
doelstelling in Europa is 25%. Hoe moeten we dat begrijpen?
Voorzitter. Dan heb ik twee moties over de stikstofruimte
en over een onverkwikkelijk debat dat we daar steeds over
hebben. Dat was ook vandaag weer bij de mondelinge
vragen het geval. Daarom de volgende motie.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat een gecoördineerde aanpak nodig is om
de gigantische stikstofopgave in goede banen te leiden;
overwegende dat het opkopen van boerenbedrijven door
Schiphol Group en Rijkswaterstaat, beide in handen van
de overheid, in strijd is met de prioriteiten om:
1. PAS-melders te legaliseren;
2. natuurherstel mogelijk te maken;
3. de bouw van huizen en verduurzamingsprojecten van
het slot te halen;

Motie

verzoekt de regering om andere ministeries, overheidsbedrijven en instanties te instrueren geen stikstofruimte meer
op te kopen en de minister voor Stikstof en Natuur hierover
de regie te geven,

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Thijssen en Bromet.

constaterende dat de Kamer heeft uitgesproken dat de door
Schiphol Group en Rijkswaterstaat opgekochte stikstofruimte gebruikt moet worden voor de legalisatie van PASmelders en natuurherstel;

Zij krijgt nr. 112 (36200-XIV).

van mening dat het onbegrijpelijk is dat de regering, als
grootaandeelhouder van Schiphol Group en aanstuurder
van Rijkswaterstaat, niet in staat zou zijn om deze stikstofruimte anders in te zetten;

Ik was even flabbergasted door de inhoud van de motie.
Die klopt niet helemaal bij dit debat, maar dat gaan we wel
weer zien bij de beoordeling door de minister. Die gaat daar
tenslotte over.

van mening dat het onwenselijk en onmenselijk is dat
Schiphol mag groeien terwijl PAS-melders niet worden
geholpen en de natuur niet herstelt;

Tot de slot de heer Boswijk van het CDA.

van mening dat creativiteit nodig is om de problemen voor
PAS-melders op te lossen;

De heer Boswijk (CDA):
Dank, voorzitter. Allereerst heb ik een vraag aan de minister.
Afgelopen vrijdag is er een vrij pittig debat geweest in de
Brabantse Staten. Daar is uiteindelijk de deadline met een

Tweede Kamer

Landbouw, klimaat en voedsel

20 december 2022
TK 37

37-29-5

halfjaar opgeschoven. Dat is onvoldoende. Het is voor
boeren die heel graag willen nog steeds niet mogelijk om
op een juiste manier stikstof te reduceren, omdat de innovaties nog steeds niet geborgd zijn. Dat zorgt voor enorm
terechte frustraties bij boeren die heel graag stappen willen
zetten, maar gewoon in een time squeeze komen. Ik heb
een paar weken geleden bij de begroting hier al een punt
van gemaakt. Nu is die stemming geweest. Helaas is de
datum slechts een halfjaar opgeschoven. Ik ben heel
benieuwd naar de reactie van het kabinet daarop. Ziet het
kabinet nog manieren om daar nog iets in te kunnen betekenen?

aangekondigd in de landbouwbrief, nemen wij de stoffenbalans natuurlijk mee in het landbouwakkoord. Het is mijn
inzet om direct na het landbouwakkoord te proberen om
de stoffenbalans 1.0, zoals u hem noemt, te bouwen en in
werking te laten treden. Dat is de eerste proeve. We gaan
ermee aan de slag wat mij betreft, al in 2023. Ik ben
benieuwd hoeveel "punt-nullen" van de stoffenbalans er
nog gaan komen.
Dan de vraag van de heer Thijssen over de voedselzekerheid
en de bijdrage van Nederland. Voor het reces krijgt u hierover een brief. We gaan de motie uitvoeren. Voor het reces
krijgt u nog een brief over hoe wij de motie gaan uitvoeren.

Dan heb ik nog een motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het nog steeds niet duidelijk is hoe wisselwerking tussen het ANLb en andere regelingen in het
GLB op het boerenerf gaan uitpakken;
overwegende dat dit leidt tot onzekerheid bij boeren over
hoe en of ze kunnen deelnemen aan het ANLb, wat mogelijk
zorgt voor een daling van het aantal deelnemers en areaal;
overwegende dat er juist meer ANLb-deelnemers en areaal
nodig zijn, omdat het een aanzienlijke bijdrage kan leveren
aan de nationale en internationale natuurdoelen die gesteld
zijn;
verzoekt de regering om, zolang er nog onvoldoende duidelijkheid is over wat de wisselwerking is tussen het ANLb
en andere regelingen in het GLB, toch zekerheid te bieden
dat het beheer dat is aangevraagd en goed is uitgevoerd,
ook daadwerkelijk uitbetaald wordt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Boswijk, Van
Campen, Tjeerd de Groot, Grinwis, Bisschop en Van der
Plas.
Zij krijgt nr. 113 (36200-XIV).
Dank u. U was de laatste spreker. Ik kijk even naar de
minister. Zullen we zeggen dat we proberen om 19.00 uur
weer te beginnen?
De vergadering wordt van 18.49 uur tot 18.59 uur geschorst.
De voorzitter:
We gaan weer verder. De minister is mooi op tijd om de
appreciatie van de moties te geven. De minister.

Adema:
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Allereerst ga ik in op
de vragen die zijn gesteld, te beginnen met de vraag van
de heer Van Campen over de stoffenbalans. Zoals ik heb

Tweede Kamer

Landbouw, klimaat en voedsel

Dan de vraag van de heer Thijssen naar de stand van zaken
van het meebetalen van de sector aan het transitiefonds.
U begrijpt natuurlijk dat de positie van de ketenpartijen,
onder andere de banken — daarover hebben we het vaker
gehad tijdens de begrotingsbehandeling — ook onderdeel
is van het landbouwakkoord. Dan gaan we afspraken maken
en dan pas weten we wat de bijdrage zal zijn. Zoals u weet
en zoals net ook is besproken, werk ik parallel aan een
juridisch instrumentarium, mochten de bijdrage en de
afspraken onvoldoende zijn. U zult echt even een beetje
geduld moeten hebben tot het landbouwakkoord.
Dan de vraag van de heer Thijssen over 15% biologisch
terwijl de ambitie op Europese schaal 25% is. De huidige
stand van zaken is dat we 4% biologische landbouw hebben
in Nederland. Dat moet echt omhoog. Daar hebben we nu
ook een actieplan voor gepresenteerd. De doelstelling is
om in een paar jaar tijd — die tijd is uiteindelijk niet zo lang
meer — door te groeien naar 15% in 2030. Als je kijkt naar
waar we vandaan komen, is dat al een hele forse ambitie.
Dit draagt zeker bij aan de doelstelling die er op Europese
schaal is, alleen moeten we wel een realistische ambitie
hebben. Deze ambitie is al behoorlijk hoog als je ziet hoe
de groei de afgelopen jaren is geweest. Er zit dus al een
enorme versnelling in. Het is niet verantwoord om dat nu
weer op te plussen tot 25%.
De voorzitter:
De heer Thijssen voor een interruptie.
De heer Thijssen (PvdA):
Toch even snel dan, want nu gaat de minister een landbouwakkoord sluiten en nu wordt er 25 miljard, of 24 miljard,
belastinggeld vrijgemaakt voor de transitie van de landbouwsector. Dit is dé kans om te zeggen: we gaan alles op alles
zetten om die 25% te halen. Als u dan terugkomt met een
verklaring dat het 23% geworden is, dan kunnen we het
erover hebben. Maar ik zou zeggen: steek hoog in; dit is
een uniek moment voor de landbouwsector.
Adema:
Kijk, zoals ik u al zei: de verhoging van 4% naar 15% is al
een enorme ambitie. We zetten ook echt in op biologische
landbouw. Het is zelfs zo dat we al geld uit het transitiefonds
naar voren hebben gehaald om de biologische landbouw
verder te stimuleren, zoals u weet. We zetten dus echt alles
op alles. Natuurlijk zal biologische landbouw ook in het
landbouwakkoord nog weer aan de orde komen, maar ik
hang daar nu geen doelstellingen aan; dat begrijpt u.

20 december 2022
TK 37

37-29-6

Dan heb ik nog de vraag van de heer Boswijk over de
strengere stalnormen. Wij maken een handreiking om toestemmingsverlening mogelijk te maken. Hierbij betrekken
we ook de sector zelf. Wij proberen daarbij te zoeken naar
juridisch houdbare oplossingen. Dat doen we ook samen
met de sector. En natuurlijk is er een subsidieregeling voor
de ontwikkeling. Dat is onderdeel van het beleid.
Mevrouw de voorzitter, dan ga ik naar de moties. Allereerst
kom ik op de motie op stuk nr. 100, over het wettelijk
instrumentarium om transparantie bij de retail te realiseren.
Het wettelijk instrumentarium gaat wat mij betreft over
meer dan alleen het realiseren van transparantie bij de
retail. Zoals u weet, proberen we in het landbouwakkoord
te komen tot stevige afspraken met de ketenpartijen, dus
ook met de retail. Mocht dat niet tot het gewenste effect
leiden, dan komen we met een wettelijk instrumentarium.
Wij hebben aangekondigd dat wij direct na het landbouwakkoord komen met een voedselbrief. Mijn voorstel is om
dit in die voedselbrief mee te nemen. Dat past daar goed
bij. U noemt ook een datum. We weten nog niet precies
wanneer het landbouwakkoord klaar zal zijn. We hebben
wel afgesproken, en ook al toegezegd in de landbouwbrief,
dat we met die voedselbrief komen. Daar wou ik het graag
in meenemen.

Dat onderzoek zal volgend jaar leiden tot nieuwe inzichten
voor pak 'm beet 2024. U weet zelf dat op dit moment biobased productie nog niet heel erg is doorontwikkeld. Het
is echt nog heel klein. U kent waarschijnlijk ook de inzet
aan de hand van de Landbouwbrief van deze minister om
biobased grondstoffen echt een boost te geven bij het
landbouwakkoord. In het landbouwakkoord moeten
afspraken worden gemaakt als verdienmodel. Ik stel voor
dat we even wachten op de resultaten van het onderzoek
dat door de Europese Commissie gedaan wordt en dan te
kijken wat ons te doen staat. We kunnen nu niet onderhandelen over deze verordening, want de triloog is geweest
en de verordening is afgerond. Daarmee ligt zij vast.

De voorzitter:
Dus …?

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dit punt is eerder aan de orde geweest en toen liep de triloog nog. Ik heb toen een soort halve toezegging gekregen
van de ambtsvoorganger van de minister dat er iets aan
gedaan zou worden en dat hierop ingezet zou worden. Dat
is blijkbaar niet gelukt. Die overweging over de triloog staat
daarom niet in de motie. Wat overblijft, is gewoon een
pleidooi. Er staat geen tijdslimiet bij, en ik vind het wel
belangrijk dat dit pleidooi wordt gehouden en dat de kansen
die ervoor zijn, wel worden gegrepen. Ik zet de motie dus
graag door naar de stemming. Het punt als zodanig staat
al een tijdje. Het is gewoon erg teleurstellend dat het in de
triloog niet gelukt is. We moeten deze strijd wel blijven
voeren. Vandaar dat ik de motie graag in stemming breng.

Adema:
Als u akkoord bent met die interpretatie, dan geef ik de
motie oordeel Kamer.

De voorzitter:
U brengt de motie in stemming. Dan ga ik door naar de
minister.

De voorzitter:
Ik kijk even naar de indiener. Die knikt. Akkoord.

Adema:
Dan de motie op stuk nr. 103 van de heer Grinwis over een
analyse van de effecten van klimaatverandering. Deze motie
wilde ik aan het oordeel van de Kamer laten.

Adema:
Dan de vraag over de speculatie met voedsel. Wij zijn in de
brief over de stand van zaken hulp herstel en wederopbouw
Oekraïne al uitgebreid ingegaan op de speculatie. Wij staan
natuurlijk ook in nauw contact met de Europese Commissie
om te monitoren of er wereldwijd sprake is van speculatie.
Mocht dat zo zijn, dan kunnen de toezichthoudende organen
daarin handhavend optreden. Wij hebben op dit moment
geen prijsmanipulatie van te grote posities op de markt
gezien. Daarom zeggen we ook: onderzoek is niet nodig. Er
is toezicht en ook voldoende toezicht op de handel. Overigens draagt de handel ook al bij — dat is de andere kant
van het verhaal — aan een gestabiliseerd prijsniveau van
voedsel, waardoor te grote schommelingen in de voedselprijzen worden voorkomen, dus ook te grote stijgingen.
Maar nogmaals, er is geen onderzoek nodig omdat er voldoende toezicht is op de handel in derivaten. In de brief
van 27 september, over de stand van zaken hulp, herstel
en wederopbouw Oekraïne, hebben we dat zo gemeld. Daar
kunt u dit in teruglezen. Daarom ontraad ik deze motie.
Dan de motie-Grinwis/Tjeerd de Groot op stuk nr. 102, over
LULUCF. De onderhandelingen over de LULUCF zijn
geweest, dus die kunnen we niet meer openbreken. Maar
er is wel iets anders aan de hand. Op dit moment loopt er
een onderzoek naar de inzet van de koolstofvastlegging.

Tweede Kamer

Landbouw, klimaat en voedsel

Dan kom ik op de motie op stuk nr. 104 van mevrouw Vestering over een verbod op reclame voor vleesproducten.
Ja, natuurlijk zijn we bezig met de eiwittransitie. U weet dat
onze doelstelling is om van 60/40 naar 50/50 te gaan. Ik zou
best ook willen onderzoeken of er inderdaad ongewenste
Europese subsidies aan de vleessector worden verstrekt
om vleesproductie te stimuleren. Dat gaat inderdaad misschien wel tegen een gezond eetpatroon in. Overigens is
het wel zo dat vlees — dat zie je ook aan de Schijf van Vijf
— nog steeds wel een onderdeel is van het voedselpatroon
in die Schijf van Vijf. Daarom is voor mij een verbod op
vleesreclame echt een stap te ver. Vlees blijft ook in de
toekomst een onderdeel van het voedselpatroon. Het past
in de Schijf van Vijf. Maar ik zou best willen onderzoeken
of die Europese subsidies er inderdaad zijn.
Dan kom ik op de motie op stuk nr. 105.
De voorzitter:
Even voor mijn administratie: de motie op stuk nr. 104 is
dus ontraden?

20 december 2022
TK 37

37-29-7

Adema:
Ja, die is ontraden. Sorry, mevrouw de voorzitter.

gen om bananen niet te hoeven vernietigen. Maar met wat
er nu in het dictum staat, ontraad ik deze motie.

De motie op stuk nr. 105 gaat over de ventilatie in varkensstallen. Als de NVWA op pad gaat om te inspecteren, controleren ze ook het stalklimaat. Een vakbekwame houder
weet dat weinig ventilatie naast schade voor het dier ook
een negatief effect kan hebben op de productieresultaten
en daarmee dus op het economisch resultaat van het bedrijf.
Dat heeft Wageningen overigens ook onderzocht. Het is
dus ook in het belang van de houder om voldoende te
ventileren. Het is ook de verantwoordelijkheid van de houder om dat te doen. Wij gaan niet extra toezicht zetten op
de NVWA; u weet ook dat we al met een capaciteitstekort
zitten. Maar in dit geval is dat niet nodig, want het is echt
de verantwoordelijkheid van de houder zelf om toe te zien
op voldoende ventilatie. Ik ontraad dus deze motie.

Dan de motie op stuk nr. 111 over het afpakken van de
stikstofruimte. U hebt aanstaande donderdag een debat
met de minister voor Natuur en Stikstof. Ik wil u verzoeken
om deze motie aan te houden tot dat debat. Dat debat is
er, dus dan kan dat daar ook voor gebruikt worden. Dat lijkt
mij verstandiger, omdat zij het ook in haar portefeuille heeft.
Ik verzoek u dus om de motie aan te houden tot donderdag.

Dan kom ik op de motie op stuk nr. 106. Dat is een spreektuitmotie en daar hoef ik geen appreciatie bij te geven.
Dan de motie op stuk nr. 107 van mevrouw Van der Plas.
Het kort-cyclische is hier niet aan de orde. Het gaat om
langetermijnvastlegging, dus het moet structurele vastlegging zijn. De vastlegging van landgebruik, bomen et cetera
én emissies worden meegeteld en een en ander mag niet
zomaar tegen elkaar weggestreept worden. Daarom ontraad
ik deze motie.
Dan kom ik op de motie op stuk nr. 108 van mevrouw Van
der Plas over de impactanalyse van de glastuinbouw. Ik
ben me natuurlijk bewust van de hoge gasprijzen in de
glastuinbouwsector. Wageningen Economic Research houdt
de gevolgen van de hoge energieprijzen voor verschillende
sectoren, dus ook voor de glastuinbouw, nauwlettend in
de gaten en heeft hier ook op mijn verzoek meermalen over
gerapporteerd. Die rapportages hebt u overigens ontvangen. Tevens heeft men de inkomensramingen voor de landen tuinbouw gepresenteerd over 2022. Dat is zelfs gisteren
gebeurd. We leggen ook de laatste hand aan een impactanalyse, waar uw Kamer ook om verzocht heeft, van de
fiscale maatregelen uit het coalitieakkoord in het kader van
de energietransitie. Deze impactanalyse krijgt u begin 2023.
Op dit moment wil ik aan dit pakket geen extra impactanalyse toevoegen. Ik ontraad dus deze motie, mevrouw de
voorzitter.
Dan kom ik op de motie van mevrouw Koekkoek op stuk
nr. 109 over gezonde lunches. Dat is een heel sympathiek
voorstel. Natuurlijk willen we graag gezonde lunches promoten. Zeker ook gezien de voorbeeldfunctie die een
onderwijzer in het onderwijs heeft, vind ik dat elke onderwijzer een gezonde lunch mee moet nemen naar school
om te laten zien dat het ook op een goede manier gebeurt.
U praat hier over fiscale maatregelen. Op het moment dat
die verstrekt worden door de werkgever, zitten daar consequenties aan vast. Het is daarom op dit moment niet de
bedoeling dat wij dit via fiscale maatregelen gaan promoten.
Op basis daarvan moet ik de motie op stuk nr. 109 ontraden.
Dan heb ik de motie op stuk nr. 110 van de heer Bisschop
over de goederencodes bij bananenpuree. Wij voeren de
Europees vastgestelde goederencodes uit. Daar wijken we
ook niet van af. Het is wel zo dat we het voorkomen van
voedselverspilling van groot belang vinden. Daarom heb
ik met Stichting SUNT! gesproken over praktische oplossin-

Tweede Kamer

Landbouw, klimaat en voedsel

De voorzitter:
Ik kijk even naar de heer Thijssen. Hij gaat dat doen.
Op verzoek van de heer Thijssen stel ik voor zijn motie
(36200-XIV, nr. 111) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Adema:
Dat geldt ook voor de motie van de heer Thijssen op stuk
nr. 112 over de PAS-melders, natuurherstel en de bouw
van huizen. Dat heeft ook alles met de portefeuille van mijn
collega te maken. Nogmaals, zij is hier donderdag toch. Ik
zou zeggen: hou die motie aan tot donderdag.
Dan heb ik nog de motie op stuk nr. 113 van de heer Boswijk
over de verhouding tussen het ANLb en het GLB. Die motie
geef ik oordeel Kamer.
De voorzitter:
Dank. Ik heb begrepen van de heer Thijssen dat ook de
motie op stuk nr. 112 wordt aangehouden tot het debat van
donderdag.
Op verzoek van de heer Thijssen stel ik voor zijn motie
(36200-XIV, nr. 112) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Adema:
Ik ben erdoorheen.
De voorzitter:
Ik dank de minister voor zijn bijdrage.
Adema:
Dank u wel.
De voorzitter:
Ik dank de Kamerleden.
De beraadslaging wordt gesloten.

20 december 2022
TK 37

37-29-8

De voorzitter:
We gaan aankomende donderdag stemmen over deze
moties. We gaan even schorsen voor een dinerpauze tot
19.55 uur.
De vergadering wordt van 19.16 uur tot 19.56 uur geschorst.

Tweede Kamer

Landbouw, klimaat en voedsel

20 december 2022
TK 37

37-29-9