Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

715
Vragen van de leden Weverling en Remco Dijkstra (beiden VVD) aan de
Ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Infrastructuur en
Waterstaat over het bericht «Het rode gevaar komt uit het westen»
(ingezonden 9 oktober 2018).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit),
mede namens de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (ontvangen
20 november 2018) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019,
nr. 454
Vraag 1
Kent u het bericht «Het rode gevaar komt uit het westen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herkent u het geschetste probleem met betrekking tot de aanwezigheid van
de Amerikaanse rivierkreeft in Nederlandse wateren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Het is bekend dat uitheemse rivierkreeften schade kunnen toebrengen aan de
biodiversiteit. Om deze reden is sinds 2010 de Visserijwet 1963 van toepassing op deze dieren waarmee beroepsmatige visserij en gerichte bestrijding
van deze invasieve soorten mogelijk is gemaakt. Daarnaast geldt voor deze
dieren een uitzetverbod in de Uitvoeringsregeling visserij om toename van
schadelijke effecten zoveel als mogelijk te voorkomen. Uitheemse rivierkreeften, waaronder de Amerikaanse rivierkreeft, zijn in 2016 als invasieve
uitheemse diersoorten in de door de Europese Commissie vastgestelde
Unielijst2 opgenomen. Verordening (EU) nr. 1143/20143 verbiedt het opzettelijk
op het grondgebied van de Europese Unie brengen, houden, verhandelen,
kweken en in de natuur uitzetten van dieren of planten van een op de
Unielijst geplaatste soort. Bevissing van de uitheemse rivierkreeften, die
wijdverspreid zijn in Nederland, is een effectieve beheersmaatregel om de
1
2

ah-tk-20182019-715
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

«Het rode gevaar komt uit het westen», Algemeen Dagblad, 3 oktober 2018, pagina 6.
Uitvoeringsverordening (EU) 2016/1141 van de Commissie van 13 juli 2016 tot vaststelling van
een lijst van voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soorten krachtens Verordening
(EU) nr. 1143/2014 van het Europees parlement en de Raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

soorten aan de populatie te onttrekken en uit het milieu te halen. Om deze
reden is in de Regeling natuurbescherming een vrijstelling opgenomen om
de visserij op deze soorten mogelijk te maken.
Overigens is niet alleen de aanwezigheid en het gedrag van de Amerikaanse
rivierkreeften problematisch. Ook is sprake van besmettingsgevaar van een
schimmel die deze dieren met zich meedragen.
Vraag 3
Is eerder onderzocht wat het effect van de Amerikaanse rivierkreeft is op de
biodiversiteit in Nederlandse wateren, met name op andere diersoorten en
waterplanten?
Antwoord 3
Er zijn diverse studies gedaan. Zo is er in 2010 door de NVWA een risicoanalyse uitgevoerd in opdracht van het ministerie4. Hieruit blijkt dat de impact op
aquatische bodemdieren en planten aanzienlijk kan zijn.
De rode Amerikaanse rivierkreeft, de Californische rivierkreeft, geknobbelde
Amerikaanse en de gevlekte Amerikaanse rivierkreeft worden aangemerkt als
de grootste probleemsoorten. Er zijn vijf soorten door de Europese Commissie geplaatst op de Unielijst van zorgwekkende invasieve uitheemse soorten5,
op basis van wetenschappelijke rapportages.
Vraag 4
Herkent u het in het artikel weergegeven beeld dat de aanwezigheid van de
Amerikaanse rivierkreeft een negatief effect heeft op de waterkwaliteit, met
name door het creëren van extra bagger? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Het is bekend dat onder meer Amerikaanse rivierkreeften door hun graafwerkzaamheden extra bagger kunnen veroorzaken.
Vraag 5
Heeft u contact gehad met de waterschappen of hoogheemraadschappen
over de geschetste problematiek? Zo ja, wat is er uit deze gesprekken
voortgekomen?
Antwoord 5
Er is regelmatig contact met de Unie van Waterschappen en de waterbeheerders over de gevolgen van de aanwezigheid van uitheemse rivierkreeften op
de biodiversiteit. Sinds 2015 is er ook overleg over de implementatie van
Verordening (EU) nr. 1143/2014). Verschillende waterschappen doen onderzoek naar effecten van en mogelijke maatregelen tegen uitheemse rivierkreeften. Het Waterschap Rivierenland heeft in 2018 laten onderzoeken wat de
impact van de rivierkreeften is op het ecologisch functioneren van het
watersysteem, de veiligheid van waterkeringen en oeverstabiliteit, baggervorming, risico’s voor de volksgezondheid bij consumptie en de effecten voor
(sport)visserij.6 Vanwege de verschillen in gedrag, moeten de gevaren per
soort en leefgebied in beeld worden gebracht. Ik heb in het kader van het
Europese Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) een subsidie
toegekend aan de Good Fish Foundation voor het project «rivierkreeft uit de
rivier» waarin samen met Wageningen Environmental Research en het
Waterschap de Hollandse Delta onder meer wordt gekeken naar de effecten

3

Verordening (EU) nr. 1143/2014 van het Europees parlement den Raad van 22 oktober 2014
betreffende de preventie en beheersing van de introductie en verspreiding van invasieve
uitheemse soorten
4
https://www.nvwa.nl/documenten/dier/dieren-in-de-natuur/exoten/risicobeoordelingen/rapportrisicoanalyse-uitheemse-rivierkreeften.
5
Uitvoeringsverordening (EU) 2016/1141 van de Commissie van 13 juli 2016 tot vaststelling van
een lijst van voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soorten krachtens Verordening
(EU) nr. 1143/2014 van het Europees parlement en de Raad.
6
Lemmers, P., B.H.J.M. Crombaghs & R.S.E.W. Leuven (2018) Invasieve exotische kreeften in het
beheergebied van waterschap Rivierenland. Verkenning van effecten, risico’s en mogelijke
aanpak. Natuurbalans – Limes Divergens BV, Radboud Universiteit & Nederlands Expertise
Centrum Exoten, Nijmegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

van bevissing. Op 14 november 2018 organiseren de betrokken partijen een
studiedag waarbij ook de waterschappen aanwezig zullen zijn.
Vraag 6
Deelt u de mening dat het effect van wegvangen van kreeften in Nederland
nog niet goed is bestudeerd, zoals in het artikel wordt aangegeven? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, bent u van mening dat dit gedaan moet worden?
Antwoord 6
Er zijn verschillende studies uitgevoerd naar het effect van het wegvangen
van rivierkreeften. In de bovengenoemde rapporten wordt hier aan gerefereerd. Uit deze studies zijn tot op heden nog geen effectieve en efficiënte
beheers- en eliminatiemaatregelen naar voren gekomen. Het is aan de
regionale partijen om te bepalen of verder onderzoek zinvol is.
Vraag 7
Deelt u de mening dat de huidige Visserijwet in de weg staat van een
effectieve aanpak van de problemen, aangezien beroepsvissers alleen een
kreeftenkorf mogen gebruiken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
In mijn antwoord op vraag 2 heb ik aangegeven dat in de Regeling natuurbescherming een vrijstelling is opgenomen voor de bevissing en de daarop
volgende handelingen ten aanzien van uitheemse rivierkreeften. Daarnaast
verbinden het Reglement voor de binnenvisserij 1985 en de Uitvoeringsregeling visserij voorwaarden aan het gebruik van beroepsvistuigen op de
binnenwateren. Omdat met deze vistuigen aanzienlijke hoeveelheden vissen
of kreeftachtigen kunnen worden gevangen is het gebruik van deze vistuigen
voorbehouden aan beroepsvissers. Dat geldt ook voor het gebruik van
kreeftenkorven. Overigens leert de praktijk dat beroepsvissers zeer wel in
staat zijn om met dit vistuig (of andere vistuigen) gerichte bevissing op
rivierkreeften uit te voeren. Een aantal waterschappen heeft hier inmiddels
ervaring mee opgedaan. Het is daarmee niet nodig om, aanvullend hierop,
gebruik van beroepsvistuigen toe te staan voor vrijwilligers en derden. Het is
zelfs onwenselijk, omdat daarmee inkomsten voor de beroepsvissers worden
weggenomen en vanwege moeilijke handhaafbaarheid. Wel is het mogelijk
om ten behoeve van onderzoek, bijvoorbeeld naar een effectiever beheer van
rivierkreeften, ontheffing aan te vragen voor toepassing van beroepsvistuigen. Een dergelijke aanvraag voor ontheffing kan worden ingediend bij de
Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO.nl). Ook dient de eigenaar
van het desbetreffende water hiervoor toestemming te geven.
Vraag 8
Bent u bereid bij de water- en hoogheemraadschappen te inventariseren of
de problemen in het gehele land worden ervaren en op basis hiervan te
inventariseren of water- en hoogheemraadschappen genoeg instrumenten
hebben om de problematiek aan te pakken? Bent u daarnaast bereid te kijken
wat nodig is om water- en hoogheemraadschappen deze instrumenten wel te
bieden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
In mijn antwoord op vraag 5 heb ik aangegeven dat er reeds contact is met
de Unie van Waterschappen en de waterbeheerders over de problematiek van
de uitheemse rivierkreeften. Daarbij wordt tevens gesproken over het
beschikbare instrumentarium bij de waterschappen om de dieren te
bestrijden.
Vraag 9
Deelt u de mening, zoals neergelegd in het artikel, dat de EU-afspraken
rondom de reinheid van het oppervlaktewater niet gehaald worden door de
ontstane problematiek met de Amerikaanse rivierkreeft?
Antwoord 9
Het eerdergenoemde rapport over de impacts van de uitheemse rivierkreeften, dat in opdracht van het Waterschap Rivierenland is opgesteld, beschrijft
dat er risico’s zijn voor het behalen van de doelstellingen van de Kaderricht-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

lijn Water. Daarbij zij opgemerkt dat het type water en de daarvoor geldende
doelstellingen van belang zijn. Indien KRW-doelen niet worden bereikt, kan
dat ook andere oorzaken hebben dan de aanwezigheid van uitheemse
rivierkreeften.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4