Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 434

Wijziging van de Woningwet en de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht in
verband met de verduidelijking van
voorschriften voor woonboten (Wet
verduidelijking voorschriften woonboten)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 23 juni 2016
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de
algemene commissie voor Wonen en Rijksdienst naar aanleiding van het
wetsvoorstel houdende wijziging van de Woningwet en de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht in verband met de verduidelijking van
voorschriften voor woonboten (Wet verduidelijking voorschriften
woonboten).
Ik dank de leden van de VVD-fractie, de PvdA-fractie, de SP-fractie, de
CDA-fractie, de D66-fractie en het lid Van Vliet voor hun bijdragen. Hierna
wordt ingegaan op de vragen en opmerkingen. Daarbij houd ik de
volgorde van het verslag zoveel mogelijk aan. Wel zal ik vragen met
dezelfde strekking of die in elkaars verlengde liggen gebundeld
beantwoorden.
1. Inleiding en doel wetsvoorstel
De definities uit de Model-bouwverordening van de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben naar mening van de leden van de
SP-fractie kunnen functioneren bij gebrek aan gedegen landelijke
wetgeving voor woonschepen. Deze leden vragen om een reactie hierop.
In het verleden heeft de wetgever de keus gemaakt om de regeling van
een aantal aspecten rond woonboten over te laten aan gemeenten. Een
consequentie daarvan is dat die regels per gemeente kunnen verschillen.
Dat hoeft zeker niet in alle gevallen een probleem te zijn. Zoals eerder
aangegeven in het antwoord op Kamervragen1 is er in het geval van
woonboten door ontwikkelingen in de jurisprudentie aanleiding om de
voorschriften omtrent het bouwen en verbouwen van woonboten landelijk
te gaan verduidelijken.

1

kst-34434-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstukken II 2013–2014, Aanhangsel 2318

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

1

2. Redenen waarom deze wetswijziging noodzakelijk is
De leden van de SP-fractie stellen dat het moment nu is aangebroken om
haperende wetgeving gedegen te repareren en vragen om een reactie
hierop.
Aanleiding voor dit wetsvoorstel is de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 16 april 2014 waarin een
woonboot wordt aangemerkt als een bouwwerk in de zin van de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht (hierna: Wabo) en de Woningwet.
Deze uitspraak zou voor vele woonboten en andere drijvende objecten
kunnen betekenen dat deze eveneens als een bouwwerk in de zin van de
Woningwet en de Wabo aangemerkt moeten worden. Veel bestaande
woonboten voldoen echter niet aan de Wabo en de Woningwet en zouden
dan ook in feite illegaal worden. Om zulke consequenties tegen te gaan
heeft de regering besloten de wet- en regelgeving voor woonboten aan te
passen.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het op landelijk niveau
expliciet aangeven dat de Woningwet niet van toepassing is op
woonschepen in de lijn van de rede zou hebben gelegen. Het is voor deze
leden onduidelijk waarom niet voor deze oplossing is gekozen. Tevens
vragen zij om een nadere onderbouwing ten aanzien van de uitleg dat
verschil in regulering voor woonboten ten opzichte van bouwwerken op
land niet valt te rechtvaardigen.
Het op landelijk niveau expliciet aangeven dat de Woningwet niet van
toepassing is op woonboten is een variant die is overwogen. Voor deze
optie is niet gekozen omdat de regering van mening is dat het verschil in
regulering voor woonboten ten opzichte van bouwwerken op het land
inmiddels niet valt te rechtvaardigen met het oog op de veranderingen die
in de loop der jaren hebben plaatsgevonden. Een meerderheid van de
woonboten heeft een steeds meer permanent karakter gekregen. Die
woonboten varen niet meer en liggen permanent op dezelfde plaats. In
die zin zijn woonboten steeds meer vergelijkbaar met grondgebonden
woningen. Daarbij is wat betreft het drijvend wonen de afgelopen jaren
naast de van oudsher bekende categorie «woonark» de nieuwe categorie
«watervilla’s» ontstaan. Die categorie onderscheidt zich nauwelijks van
grondgebonden woningen. Het grootste verschil tussen dat type nieuwe
woonboot en een grondgebonden woning is dat de eerste op een
drijvende bak wordt geplaatst. Daarmee bestaan er tussen (nieuwe)
drijvende woningen en grondgebonden woningen niet langer zodanige
verschillen dat die een verschil kunnen rechtvaardigen in de technische
eisen die door de overheid aan dergelijke bouwwerken worden gesteld.
De leden van de SP-fractie vragen voorts welke andere varianten van het
voorliggende wetsvoorstel zijn overwogen en waarom deze zijn
afgevallen.
Naast de variant die in het wetsvoorstel is uitgewerkt en de hierboven
genoemde variant om de Woningwet niet van toepassing te laten zijn op
woonschepen, is nog een andere variant overwogen. Dit betreft de variant
om niet met een wetsvoorstel te komen en de in de jurisprudentie
ontwikkelde lijn bepalend te laten zijn. Voor deze variant is niet gekozen,
omdat de jurisprudentie zich zodanig heeft ontwikkeld dat geconcludeerd
kan worden dat veel bestaande woonschepen en andere drijvende
objecten als bouwwerk zullen worden aangemerkt. De eerste jaren na
1999 toen de specifieke woonwagen- en woonschepenregelgeving kwam
te vervallen, werd in de jurisprudentie aangesloten bij de bedoeling van
de wetgever, namelijk dat woonboten niet werden gezien als bouwwerken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

2

waarop de Woningwet van toepassing was, en waarvoor gemeenten zelf
regels konden stellen. In latere jaren keek de rechter steeds meer strikt
naar de bewoording van de definitie in de Model-bouwverordening van
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) voor bouwwerk en de
aansluiting daarop. Legalisering van die bestaande woonschepen binnen
het door de jurisprudentie van toepassing geworden wettelijk kader
(Wabo en Woningwet), is in de regel niet mogelijk, bijvoorbeeld omdat de
woonboot niet voldoet aan de technische voorschriften die op grond van
het Bouwbesluit 2012 (hierna: Bouwbesluit) voor bouwwerken gelden.
Kort gezegd, eigenaren en gebruikers van bestaande woonboten of
andere vergelijkbare drijvende objecten zouden geconfronteerd worden
met voorschriften waaraan zij niet kunnen voldoen.
Verder bevatte het conceptwetsvoorstel zoals dat ter consultatie is
voorgelegd tevens een regeling ten aanzien van ligplaatsvergunningen.
Voorgesteld was om ligplaatsvergunningen eveneens om te zetten in
omgevingsvergunningen. Mede naar aanleiding de reactie van het
Interprovinciaal Overleg (IPO) tijdens de consultatie is besloten hiervan af
te zien. Het omzetten van ligplaatsvergunningen in omgevingsvergunningen bleek bij nader inzien te verstrekkend en dat onderdeel van het
wetsvoorstel is vervolgens heroverwogen.
De leden van de SP-fractie vragen tot hoe lang het overgangsrecht zal
gelden en of tot het einde der tijden geldt dat technische voorschriften
niet van toepassing zijn op woonboten die onder het overgangsrecht
vallen.
Het overgangsrecht is niet gebonden aan een bepaalde periode of
einddatum.
Op de woonboten die onder het overgangsrecht vallen, dat wil zeggen
bestaande woonboten, zullen de technische voorschriften van het
Bouwbesluit voor de nieuwbouw, de verbouw, de staat en het gebruik van
bouwwerken niet van toepassing zijn, ook niet als deze bouwwerken in de
toekomst worden verbouwd.
3. Inhoud van het wetsvoorstel
De leden van de SP-fractie vragen om een reactie op hun voorstel om de
woonschepen als uitgangspunt voor nieuwe wetgeving te nemen en
daarna een oplossing te zoeken voor de tussencategorie omdat zij immers
de uitzondering zijn op het voorliggende wetsvoorstel.
De woonboten vormen het uitgangspunt bij onderhavig wetsvoorstel. Het
wetsvoorstel verduidelijkt welke voorschriften van de bouwregelgeving
van toepassing zijn op bestaande woonboten en nieuwe woonboten.
Daarnaast verduidelijkt het wetsvoorstel welke schepen buiten de
reikwijdte van de Woningwet vallen. Het overgangsrecht voor bestaande
woonboten vormt de kern van dit wetsvoorstel. In de memorie van
toelichting wordt in de paragraaf over de inhoud van het wetsvoorstel
echter eerst ingegaan op schepen waarvan de primaire functie varen is en
schepen voor verblijf en bestemd en gebruikt voor de vaart. De inhoud
van het wetsvoorstel wordt besproken in de volgorde van de artikelen
zoals deze in de Woningwet worden opgenomen. Om die reden wordt de
situatie voor deze schepen eerder genoemd in de memorie van
toelichting. Bovendien wordt op deze wijze aan het begin van de memorie
van toelichting duidelijk wat de reikwijdte is van het wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie stellen voor om de ligplaats op te nemen in
artikel 2.2, eerste lid, en in een nieuw artikel 8.2a van de Wabo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

3

Zoals gezegd was in het wetsvoorstel zoals dat ter consultatie is
voorgelegd, tevens overgangsrecht opgenomen voor ligplaatsvergunningen. Voorgesteld was om ligplaatsvergunningen eveneens om te
zetten in omgevingsvergunningen.
Tijdens de consultatie bleek dat het overgangsrecht te breed was
geformuleerd wat betreft ligplaatsvergunningen. Ligplaatsvergunningen
kunnen gebaseerd zijn op verschillende wettelijke grondslagen en met het
oog op verschillende doelen. Het gaat daarbij ook om regelgeving die
geen deel uitmaakt van het omgevingsrecht. Zo kan de wettelijke basis
van een ligplaatsvergunning de Scheepvaartverkeerswet zijn. Het
omzetten van ligplaatsvergunningen in omgevingsvergunningen was bij
nader inzien dan ook te verstrekkend. Vergunningen zouden dan opeens
tot het omgevingsrecht gaan behoren terwijl de regelgeving op basis
waarvan die vergunningen al dan niet worden verleend, zoals de
Scheepvaartverkeerswet, geen deel uitmaakt van het omgevingsrecht.
Gemeenten, provincies en waterschappen kunnen gebruik maken van de
mogelijkheid die artikel 2.2, tweede lid, van de Wabo biedt. Daarin is
bepaald dat bij provinciale, gemeentelijke of waterschapsverordening kan
worden bepaald dat het in daarbij aangewezen categorieën gevallen
verboden is projecten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit andere
activiteiten die behoren tot een daarbij aangewezen categorie activiteiten,
die van invloed kunnen zijn op de fysieke leefomgeving, uit te voeren
zonder omgevingsvergunning.
Met andere woorden, het is mogelijk om de omgevingsvergunning voor
het bouwen van bijvoorbeeld een woonboot en de daarvoor benodigde
ligplaatsvergunning of -ontheffing in één procedure te behandelen. Op
deze wijze kunnen onnodige handelingen bij vergunningaanvragen voor
nieuwe woonboten worden voorkomen en kan een aanvrager in één
procedure uitsluitsel krijgen over zowel de bouwvergunning als de
ligplaatsvergunning of ligplaatsontheffing.
De leden van de SP-fractie merken op dat met de door deze fractie gedane
voorstellen tevens een haakje ontstaat om de langgekoesterde wens tot
huurbescherming van woonbootbewoners definitief te kunnen regelen en
vragen om een reactie hierop.
Dit wetsvoorstel is primair bedoeld om een overgangsrechtelijke
voorziening te treffen en voorschriften van bouwregelgeving te verduidelijken ten aanzien van drijvende constructies die als gevolg van de
uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van
14 april 2014 zijn aan te merken als bouwwerk. Huurbescherming van
ligplaatsen is een onderwerp dat buiten de reikwijdte van dit wetsvoorstel
valt. Hiervoor is een apart wetsvoorstel in voorbereiding.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de wijziging van het Bouwbesluit
eruit zal zien voor wat betreft aangepaste nieuwbouw- en verbouwvoorschriften voor drijvende objecten die door verandering van gebruik of
functiewijziging voor het eerst als bouwwerk worden aangemerkt.
Het Bouwbesluit wordt zodanig gewijzigd dat de technische voorschriften
van het Bouwbesluit niet van toepassing zullen zijn op drijvende objecten
(schepen) die na inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel
door functiewijziging voortaan als bouwwerk moeten worden aangemerkt
(zoals een voormalig binnenvaartschip dat voortaan op een vaste ligplaats
uitsluitend voor woondoeleinden gaat worden gebruikt. Daarnaast wordt
in het Bouwbesluit specifiek voor die gevallen een zorgplicht opgenomen.
Materieel betreft dit dezelfde zorgplicht zoals opgenomen in artikel 1a van
de Woningwet. Ten aanzien van een drijvend object dat door functiewijziging als bouwwerk moet worden aangemerkt, moet verder een
omgevingsvergunning voor het bouwen worden aangevraagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

4

De leden van de SP-fractie vragen hoe de ondergrens er uit ziet en wat
wordt bedoeld met «zorgplicht».
Met ondergrens wordt bedoeld de technische eisen waaraan ten minste
voldaan moet worden met betrekking tot bouwwerken. Deze ondergrens
wordt vormgegeven door de zorgplicht, die is opgenomen in artikel 1a
van de Woningwet. De zorgplicht houdt in dat een ieder die een
bouwwerk bouwt, gebruikt, laat gebruiken of sloopt er voor zorg dient te
dragen (voor zover dat in diens vermogen ligt), dat als gevolg van dat
bouwen, gebruik of slopen geen gevaar voor de gezondheid of veiligheid
ontstaat dan wel voortduurt. Daarnaast moet de eigenaar er zorg voor
dragen dat de staat van het bouwwerk geen gevaar oplevert voor de
veiligheid en de gezondheid.
De leden van de SP-fractie vragen wanneer een wijziging van het
Bouwbesluit wordt voorgelegd aan de Kamer. Tevens stellen deze leden
voor te onderzoeken welke regels van het Bouwbesluit 2012 wel of niet
van toepassing moeten zijn.
Het concept van de wijziging van het Bouwbesluit wordt naar verwachting
dit najaar in het kader van de voorhangprocedure aan de Tweede en
Eerste Kamer aangeboden. Het afgelopen jaar is opdracht verleend aan
bouwkundig adviesbureaus om te onderzoeken aan welke eisen van het
Bouwbesluit nieuwe drijvende bouwwerken zoals woonboten kunnen
voldoen, waar de knelpunten liggen en wat mogelijke oplossingsrichtingen zijn. Hierover is regelmatig overleg gevoerd met diverse betrokken
partijen, zoals de gemeente Amsterdam, de gemeente Rotterdam,
arkenbouwers, Landelijke Woonboten Organisatie (LWO), Federatie
Varend Erfgoed Nederland (FVEN), Landelijke Vereniging tot Behoud van
het Historisch Bedrijfsvaartuig (LVBHB), Federatie Ruimtelijke Kwaliteit.
Momenteel loopt nog een onderzoek naar het opstellen van nadere
voorschriften voor de algemene sterkte van de bouwconstructie van
drijvende bouwwerken. Bij de aanbieding van het concept van de
wijziging van het Bouwbesluit wordt de Tweede Kamer over de resultaten
daarvan geïnformeerd.
De leden van de SP-fractie merken op dat vervolgens de ligplaatsen voor
beroeps- en pleziervaart geregeld kunnen worden en vragen om een
reactie hierop.
Het voorliggende wetsvoorstel heeft betrekking op drijvende objecten die
als bouwwerk in de zin van de Woningwet moeten worden aangemerkt.
De door de leden van de SP-fractie bedoelde schepen voor beroeps- en
pleziervaart kunnen niet als zodanig worden aangemerkt. Het voorliggende wetsvoorstel heeft dan ook geen betrekking op die categorie
schepen en de daarmee samenhangende ligplaatsen en regelgeving.
De leden van de SP-fractie merken op dat alle bouwwerken waarop wordt
gewoond en die voldoen aan de (internationale) normen voor de
scheepvaart uitgesloten zouden moeten worden van de Woningwet, de
Wabo en het Bouwbesluit. De leden vragen om een reactie hierop.
Schepen die bedoeld zijn om mee te varen en waarvan de primaire functie
varen is en waarop tevens wordt gewoond, voldoen niet aan de definitie
van bouwwerk. Deze schepen zullen dan ook niet aangemerkt kunnen
worden als bouwwerk. Schepen die voldoen aan de (internationale)
normen voor de scheepvaart, die bedoeld zijn om mee te varen, zijn en
blijven schepen die dus niet onder het toepassingsbereik van de
Woningwet en de Wabo vallen omdat zij niet als bouwwerk in de zin van
die wetten aan te merken zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

5

De leden van de SP-fractie merken op dat de bijlage van het Besluit
omgevingsrecht (Bor) geschikt zou zijn voor de regeling van uitsluiting
van het varende woonschip en vernemen graag waarom dit voorstel al
dan niet bruikbaar is voor de categorie (historische) varende schepen
waarop verbleven wordt.
Bijlage II bij het Bor is gericht op het aanwijzen van categorieën gevallen
waarin onder meer voor bepaalde bouwactiviteiten geen omgevingsvergunning is vereist. Indien bouwactiviteiten ten aanzien van woonschepen
waarop wordt verbleven en waarmee af en toe wordt gevaren, worden
opgenomen in die bijlage, kan nog steeds geoordeeld worden dat die
schepen bouwwerken zijn. Behalve de vergunningsplicht zou dan het
gehele Bouwbesluit van toepassing zijn op die schepen. De bijlage
bewerkstelligt uitsluitend een uitzondering op de omgevingsvergunningplicht.
Om te voorkomen dat dergelijke schepen worden aangemerkt als
bouwwerk wordt thans voorgesteld om in artikel 1 van de Woningwet
expliciet te bepalen dat deze groep schepen niet onder de regelgeving
voor bouwwerken valt. Het Bouwbesluit is dan eveneens niet van
toepassing op deze schepen. Kort gezegd, omdat een uitzondering op
wetsniveau wordt vastgelegd, is voor deze schepen een wijziging van het
Bor niet nodig.
De leden van de CDA-fractie zien graag een nadere duiding van de groep
schepen die in het advies van de Raad van State worden aangeduid als
«schepen die naar aard en inrichting niet aan de vaart onttrokken zijn».
Tevens vragen deze leden of het kunnen varen of het feitelijk varen daarbij
een rol speelt. Verder vragen de leden van de CDA-fractie om welke
aantallen het gaat en of dit vooral historische schepen betreft.
In het wetsvoorstel zoals dat aan de Raad van State is gezonden was een
uitzondering opgenomen voor schepen die naar aard en inrichting niet
aan de vaart onttrokken zijn. De uitzondering was gericht op schepen
waarmee af en toe wordt gevaren. Tijdens de consultatie hadden
belangenbehartigers van bewoners en eigenaren van die veelal historische schepen aangegeven bezorgd te zijn dat die schepen in de
toekomst eveneens zouden worden aangemerkt als bouwwerken. In het
advies van de Raad van State kwam naar voren dat de gebruikte terminologie om deze groep schepen te beschrijven onvoldoende duidelijk was.
Tevens was de motivering voor deze uitzondering onvoldoende toegelicht.
De formulering van de uitzondering voor dergelijke schepen is in het
voorliggende wetsvoorstel aangepast en in de memorie van toelichting
wordt de motivering voor de uitzondering toegelicht. De omschrijving van
de uitzondering sluit nu aan bij de terminologie van de Binnenvaartwet en
het Binnenvaartbesluit.
De uitzondering is gericht op schepen waarop wordt gewoond of op
andere wijze wordt verbleven en waarvan niet bij voorbaat duidelijk is of
deze schepen altijd zouden worden aangemerkt als varend schip. Deze
schepen liggen veelal langere tijd stil, maar er wordt af en toe mee
gevaren. Toepassing van de bouwregelgeving op deze varende schepen is
voor een deel niet mogelijk. Ook hebben veel van deze schepen een
historisch karakter hetgeen verloren zou gaan indien deze schepen
moeten voldoen aan de bouwregelgeving. Blijkens informatie van de
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn er in ons land circa 6.000
historische schepen waarvan ongeveer de helft zich in varende staat
bevindt.2

2

<http://erfgoedmonitor.nl/indicatoren/mobiel-erfgoed-historische-schepen>

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

6

In het wetsvoorstel en de memorie van toelichting, zoals voorgelegd aan
de Afdeling advisering van de Raad van State, werd niet expliciet
ingegaan op het aspect of een schip waarop de uitzondering was gericht,
feitelijk moest varen. Echter, de bewoording «niet aan de vaart
onttrokken» impliceerde wel dat een dergelijk schip feitelijk vaart.
In het gewijzigde wetsvoorstel is thans bepaald dat voor de toepassing
van het bij of krachtens deze wet (de Woningwet) bepaalde een schip dat
wordt gebruikt voor verblijf en dat is bestemd en wordt gebruikt voor de
vaart, geen bouwwerk is. De bewoording dat een schip is «bestemd voor
de vaart» geeft aan dat het schip is bedoeld om voor de vaart te
gebruiken. Bij de bepaling of een schip voor de vaart is bestemd, kan
onder meer gekeken worden naar de vorm van het casco en het materiaalgebruik, de aanwezigheid van een stuurinrichting en of het schip gebruikt
mag worden om mee te varen op grond van de Binnenvaartwet. Tevens
wordt met de huidige bewoordingen duidelijk dat het moet gaan om
schepen die gebruikt worden voor de vaart.
De leden van de CDA-fractie vernemen graag of het criterium «naar aard
en inrichting niet aan de vaart onttrokken» nu aansluit bij de ontstane
jurisprudentie, en zo ja op welke wijze.
Het in de jurisprudentie ontwikkelde criterium voor de vraag of een
woonboot een bouwwerk is, is dat doorslaggevend is of de woonboot
bedoeld is om ter plaatse als woning te fungeren. Een criterium als «niet
aan de vaart ontrokken» vormde nieuwe terminologie die in de jurisprudentie niet werd gehanteerd. In die zin sloot de bewoording van de
uitzondering, zoals voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad
van State, niet goed aan op de bestaande jurisprudentie over woonboten.
De aangepaste bewoording van de uitzondering sluit wel aan op het in de
jurisprudentie ontwikkelde criterium voor de beoordeling of een bepaald
schip een bouwwerk is. De huidige bewoording verduidelijkt dat als een
bepaald schip weliswaar bedoeld is te fungeren als woning en dus wordt
gebruikt als woning (of als andere vorm van verblijf), er geen sprake is
van een bouwwerk als dat schip is bestemd en wordt gebruikt voor de
vaart.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de gevolgen van de nieuwe
bepalingen voor eigenaren van verschillende soorten (woon)schepen,
handhavende instanties en andere betrokken partijen.
Het doel van dit wetsvoorstel is duidelijkheid verschaffen welke regels van
toepassing zijn op drijvende bouwwerken. Hieronder wordt ingegaan op
de gevolgen van de nieuwe bepalingen voor eigenaren van woonboten,
handhavende instanties en andere eventuele betrokkenen.
Varende schepen
Met de voorgestelde wijziging van artikel 1 van de Woningwet wordt
bepaald dat een schip dat wordt gebruikt voor verblijf en dat is bestemd
en wordt gebruikt voor de vaart, niet wordt aangemerkt als bouwwerk
voor de toepassing van het bij of krachtens deze wet bepaalde. Dit
betekent dat op dergelijke schepen de bouwregelgeving niet van
toepassing is. Voorheen werden deze schepen ook niet als bouwwerk
aangemerkt, maar dat was niet bij wet bepaald. Ten behoeve van de
duidelijkheid en om te bewerkstelligen dat deze schepen in de toekomst
ook niet als bouwwerk worden aangemerkt, wordt dit met het voorliggende wetsvoorstel wettelijk verankerd. Omdat het wetsvoorstel geen
wijzigingen aanbrengt ten aanzien van deze schepen, heeft de
wetsvoorstel geen gevolg voor de eigenaren van deze schepen of voor
handhavende instanties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

7

Bestaande drijvende bouwwerken
In het voorliggende wetsvoorstel is overgangsrecht opgenomen voor
bestaande woonboten en bestaande andere drijvende objecten die
hoofdzakelijk worden gebruikt voor verblijf, die tot nu toe niet werden
aangemerkt als bouwwerken. Door dit overgangsrecht zijn de technische
voorschriften die bij of krachtens het Bouwbesluit worden gegeven voor
het (ver)bouwen van een bouwwerk, de staat van een bouwwerk en het in
gebruik nemen of gebruiken van een bouwwerk, niet van toepassing.
Daarnaast worden de bestaande gemeentelijke vergunningen voor het
bouwen en gebruiken van een woonboot van rechtswege omgezet in een
omgevingsvergunning. Als er tot het tijdstip van inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel krachtens een provinciale of gemeentelijke verordening geen
vergunning of ontheffing werd vereist voor het bouwen of gebruiken van
een woonboot, dan wordt die woonboot met ingang van het tijdstip van
inwerkingtreding gelijkgesteld met een bouwwerk ten aanzien waarvan
een omgevingsvergunning is verleend.
De concrete gevolgen voor de eigenaren van deze bestaande woonboten
zijn daarmee minimaal. Zij behouden de verleende vergunningen en
hoeven niet aan nieuwe technische eisen te gaan voldoen.
Gemeenten zullen voor de bouwwerken die onder het overgangsrecht
vallen slechts in een voorkomend geval moeten optreden op basis van de
Wabo als sprake is van overtreding van de bij de reeds verleende
gemeentelijke vergunning geldende voorwaarden. Daarnaast kan het
voorkomen dat gemeenten zullen optreden ter handhaving van de
zorgplicht van artikel 1a van de Woningwet, die van toepassing zal zijn bij
bestaande woonboten.
Gemeenten kunnen geen gemeentelijke technische (bouwkundige) eisen
meer stellen of handhaven ten aanzien van woonboten en andere
drijvende objecten die hoofdzakelijk worden gebruikt voor verblijf. De in
de verordeningen hierover opgenomen regels zijn niet langer van
toepassing. Waar nodig zullen gemeenten gemeentelijke verordeningen
aanpassen of intrekken Ten slotte behouden bestaande gemeentelijke
regels over het uiterlijk van woonboten hun geldigheid.
Nieuwe drijvende bouwwerken
Na inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel kunnen er twee
soorten nieuw drijvend bouwwerk zijn. Ten eerste vormt een nieuw
gebouwde woonboot of watervilla een nieuw drijvend bouwwerk.
Daarnaast kan een bestaand drijvend object door functiewijziging een
nieuw drijvend bouwwerk zijn, bijvoorbeeld een vrachtschip dat voortaan
op een vaste ligplaats als woonboot gaat worden gebruikt.
De eigenaren van een nieuw drijvend bouwwerk moeten een omgevingsvergunning voor het bouwen aanvragen. De gemeente toetst de aanvraag
aan de gebruikelijke toetsingsgronden, zoals het Bouwbesluit en het
bestemmingsplan.
Wat betreft de eisen in het Bouwbesluit wordt een onderscheid gemaakt
tussen de twee soorten nieuw drijvend bouwwerk. Voor nieuw gebouwde
woonboten en watervilla’s worden verschillende eisen van het Bouwbesluit aangepast of komen te vervallen, vergelijkbaar met de eisen voor het
bouwen in particulier opdrachtgeverschap. De nadere uitwerking daarvan
is in voorbereiding.
Voor drijvende objecten die door gebruiksverandering of functiewijziging
voortaan als bouwwerk moeten worden aangemerkt, zullen specifieke
voorschriften worden opgenomen die erop neerkomen dat uitsluitend een
zorgplicht geldt met betrekking tot gevaar voor de gezondheid en
veiligheid. De reguliere technische voorschriften van het Bouwbesluit zijn
daarmee niet van toepassing. Voor de eigenaren van deze nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

8

drijvende bouwwerken betekent dit concreet dat zij slechts hoeven te
voldoen aan die zorgplicht.
In het geval van een nieuw drijvend bouwwerk als gevolg van functiewijzing, zullen gemeenten in voorkomende gevallen moeten handhaven
indien de zorgplicht wordt overtreden. In het geval van de andere nieuwe
drijvende bouwwerken (nieuwe woonboten en nieuwe drijvende villa’s)
zal de gemeente verantwoordelijk zijn voor de handhaving ten aanzien
van de voor deze woningen van toepassing zijnde technische eisen uit het
Bouwbesluit. Deze handhaving verschilt in essentie niet van de
handhaving met betrekking tot grondgebonden woningen.
Zoals hierboven al vermeld kunnen gemeenten geen gemeentelijke
technische (bouwkundige) eisen meer stellen of handhaven ten aanzien
van woonboten. Verder zullen gemeenten bestemmingsplannen en
beheersverordeningen moeten bezien en zo nodig ruimtelijke regels
moeten opnemen voor de drijvende bouwwerken. Voor bestaande
bouwwerken hoeft dit niet direct, omdat die onder het in dit wetsvoorstel
voorziene overgangsrecht vallen. Indien in een gemeente reeds autonome
welstandsregels of een welstandsnota van toepassing was op het uiterlijk
van drijvende objecten, blijft deze gelden totdat voor drijvende
bouwwerken de welstandsnota op grond van de Woningwet is aangepast
De leden van de CDA-fractie vragen of het verschil tussen «verblijven» en
«wonen» nader uiteen wordt gezet.
«Verblijven» is een ruimer begrip dan «wonen». Bij wonen is sprake van
een verblijf met een permanent karakter. Voorbeelden van wonen in een
drijvend object zijn het wonen in een woonark of in een drijvende villa. Bij
andere vormen van verblijven gaat het in het algemeen om een verblijf
van kortere duur. Voorbeelden van ander verblijf zijn het verblijven in een
hotel of in een restaurant.
De leden van de CDA-fractie vernemen graag hoe afwegingen zijn
gemaakt ten aanzien van de doelstelling van de Woningwet met
betrekking tot gezond wonen in relatie tot het voorliggende wetsvoorstel.
Bestaande drijvende objecten die onder het overgangsrecht vallen,
moeten aan veiligheid en gezondheid als doelen van de Woningwet
voldoen. Artikel 1a van de Woningwet, waarin is opgenomen dat een
eigenaar of gebruiker van een bouwwerk ervoor moet zorg dragen dat
door het bouwwerk geen gevaar voor de gezondheid of veiligheid
ontstaat dan wel voortduurt, is van toepassing op de bestaande drijvende
objecten die onder het overgangsrecht vallen. Zij hoeven echter niet te
voldoen aan de technische voorschriften van het Bouwbesluit.
Op nieuw te bouwen drijvende bouwwerken zal het Bouwbesluit van
toepassing zijn en moet daarmee eveneens aan veiligheid en gezondheid
als doelen van de Woningwet voldaan worden. In het Bouwbesluit zullen
echter waar nodig voorschriften worden aangepast of zullen specifieke
voorschriften worden opgenomen voor drijvende bouwwerken, vergelijkbaar met de eisen voor het bouwen in particulier opdrachtgeverschap.
Geen bouwwerk
Het lid Van Vliet vraagt of er geen tussenoplossing mogelijk is voor de
tussencategorie schepen, waarop de Raad van State doelt, en of een
uitzonderingspositie de juiste oplossing is.
De betreffende categorie schepen omvat veelal historische schepen die
vaak langere tijd stil liggen, maar waar af en toe mee wordt gevaren. Door
het langere tijd stil liggen kan in de uitvoeringspraktijk discussie ontstaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

9

over de vraag of het object een schip is of een bouwwerk. Om dit te
voorkomen is, is een verduidelijking in de regelgeving aangewezen.
Vervolgens is er voor gekozen om op wetsniveau duidelijk te maken dat
deze categorie geen bouwwerk in de zin van de Woningwet is. Toepassing
van de bouwregelgeving op deze varende schepen is voor een deel niet
mogelijk. Ook hebben veel van deze schepen een historisch karakter
hetgeen verloren zou gaan indien deze schepen moeten voldoen aan de
bouwregelgeving. Ik ben dan ook van mening dat deze schepen niet
gekwalificeerd moeten worden als bouwwerk. De gekozen oplossing is
afgestemd met de organisaties van eigenaren en gebruikers van dit soort
schepen zoals LWO, FVEN en LVBHB.
Het lid Van Vliet vraagt of de regering het met hem eens is dat wanneer
niet aan de vereisten van de bouwregelgeving kan worden voldaan, het
schip dan ook naar zijn aard niet geschikt is om als woning te fungeren.
De omstandigheid dat een schip niet aan de vereisten van de bouwregelgeving kan voldoen, betekent niet per definitie dat het schip dan ook naar
zijn aard niet geschikt is om als woning te fungeren. Het gemiddelde schip
zal bijvoorbeeld niet voldoen aan de eisen die het Bouwbesluit aan
nieuwe woningen stelt, zoals eisen aan de minimale plafondhoogte en de
op- en aantreden van trappen. Dat hoeft op zich niet te betekenen dat dit
schip niet geschikt is als woning. Veel bestaande woningen voldoen
immers ook niet aan die nieuwbouweisen terwijl zij toch als woning
geschikt zijn.
Het lid van Vliet vraagt of de regering kan uiteenzetten hoeveel van dit
soort schepen er in Nederland bestaan en wat de kosten zouden zijn
indien de bouwregelgeving op de schepen van toepassing zal worden.
Het gaat wat betreft de schepen die onder de in het wetsvoorstel
opgenomen uitzondering vallen vooral om historische schepen. Er zijn in
Nederland circa 6.000 historische schepen waarvan ongeveer de helft zich
in varende staat bevindt. Als deze schepen aan de technische bouwregelgeving zouden moeten voldoen, zou het historische karakter van dit
drijvend cultureel erfgoed ernstig worden aangetast. Bovendien zouden
die schepen slechts tegen zeer hoge kosten aan die regelgeving kunnen
worden aangepast. Een precieze indicatie van die kosten is niet
beschikbaar.
Bestaande woonboten: overgangsrecht
De leden van de VVD-fractie vragen of het feit dat de technische
voorschriften van het Bouwbesluit evenmin zullen gelden voor
«nieuwbouw, verbouw, de staat en het gebruik» van bestaande
woonboten betekent dat volledige nieuwbouw op de huidige ligplaats ook
is uitgezonderd van deze voorschriften. Zo niet, waar ligt dan het
onderscheid tussen nieuwbouw en grondige verbouw, zo vragen deze
leden.
Volledige nieuwbouw op de huidige ligplaats is niet uitgezonderd van de
technische nieuwbouwvoorschriften. Die nieuwbouw kan bestaan uit het
op de bestaande betonnen bak plaatsen van een geheel nieuwe opbouw
of uit een nieuwe betonnen bak met nieuwe opbouw. In beide gevallen
moet aan de nieuwbouwvoorschriften voor nieuwe woonboten worden
voldaan. Bij volledige nieuwbouw is er sprake van een volledig nieuw
bouwwerk. In geval van verbouw, ook al is er sprake van grondige
verbouw, blijft de bestaande woonboot intact en worden onderdelen
daarvan aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

10

De leden van de VVD-fractie lezen met tevredenheid dat voor
woonschepen die het grootste deel van het jaar ergens liggen, geen
nieuwe omgevingsvergunningen hoeven te worden aangevraagd. Deze
leden zouden graag willen weten of dit ook geldt als een schip (bijvoorbeeld uit het buitenland) in de toekomst als woonschip in gebruik wordt
genomen.
Ongeacht of een schip uit het buitenland komt, geldt in beginsel dat een
omgevingsvergunning vereist is als dat voorheen varende schip als
woonschip in gebruik genomen wordt.
Indien het gaat om een schip dat wordt gebruikt voor verblijf en dat is
bestemd en wordt gebruikt voor de vaart, dan zou het echter onder de in
dit wetsvoorstel opgenomen uitzondering vallen. In dat laatste geval zou
het woonschip niet worden aangemerkt als bouwwerk zodat een
omgevingsvergunning ook niet is vereist.
Graag vernemen de leden van de CDA-fractie wanneer door kleine dan
wel ingrijpende wijzigingen aan bestaande woonschepen deze woonboten
wel onder de regels van de Woningwet komen te vallen.
Woonschepen komen niet onder de reikwijdte van de Woningwet te vallen
als gevolg van wijzigingen aan die woonschepen. Op een op het tijdstip
van inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel bestaande
woonboot of bestaand ander drijvend object dat hoofdzakelijk wordt
gebruikt voor verblijf, is het in dit wetsvoorstel opgenomen overgangsrecht van toepassing. Na inwerkingtreding van de wet vallen deze
bestaande schepen weliswaar onder de Woningwet, maar de technische
voorschriften van het Bouwbesluit voor de nieuwbouw, de verbouw, de
staat en het gebruik van bouwwerken zullen niet van toepassing zijn.
De leden van de D66-fractie vragen wat de effecten zullen zijn van het
invoeren van een algemene zorgplicht op woonboten.
Op bestaande woonboten zal inderdaad de zorgplicht van toepassing zijn.
De effecten ervan zullen naar verwachting beperkt zijn. De zorgplicht is
bedoeld als vangnet met het oog op veiligheid en gezondheid. Als een
gemeente in de praktijk een situatie tegenkomt die als onveilig of
ongezond moet worden aangemerkt, kan zij wegens overtreding van de
zorgplicht handhavend optreden. Het van toepassing worden van de
zorgplicht op grond van de Woningwet betekent in principe niet dat
eigenaren en bewoners van woonboten allerlei aanpassingen moeten
doen aan hun woonboot.
De leden van de D66-fractie vragen of de algemene zorgplicht een gevolg
zal hebben voor de ongediertebestrijding op woonboten.
De zorgplicht strekt ertoe dat er geen gevaar voor de gezondheid of
veiligheid bestaat of voortduurt als gevolg van de staat en het gebruik van
een bouwwerk. Daarmee kan die zorgplicht in voorkomende gevallen ook
ongediertebestrijding op woonboten betreffen.
De leden van de D66-fractie vragen of de algemene zorgplicht gevolgen
zal hebben voor de verplichting voor woonboten om aangesloten te zijn
op riolering zodat zij niet meer in open water lozen.
Of een woonboot aangesloten moet zijn op riolering wordt niet bepaald
door de bouwregelgeving, maar door de milieuregelgeving. Vanuit de Wet
milieubeheer moet de gemeente zorg dragen voor de doelmatige
inzameling en het doelmatig transport van afvalwater dat vrijkomt bij de
binnen het grondgebied van de in de gemeente gelegen percelen. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

11

regel wordt hiervoor riolering aangelegd. Als er riolering aanwezig is,
hoeft er geen ander alternatief geboden te worden. In het Besluit lozing
afvalwater huishoudens is bepaald dat woonboten niet langer op
oppervlaktewaterlichamen mogen lozen wanneer er zich een aansluiting
binnen 40 meter van het lozingspunt bevindt. Is dit niet het geval, of is het
niet mogelijk om hierop aan te sluiten, dan zijn alternatieven mogelijk
waaronder de plaatsing van een individuele behandeleenheid van
afvalwater (IBA).
Nieuw te bouwen drijvende bouwwerken
De leden van de CDA-fractie lezen dat de technische eisen van het
Bouwbesluit niet van toepassing zullen zijn op bestaande woonboten.
Deze leden vragen of die regels wel van toepassing zijn op nieuwe
woonboten en in hoeverre die regels tot praktische problemen zullen
leiden.
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat nieuwe woonboten zullen
moeten voldoen aan de eisen voor woningen gebouwd in particulier
opdrachtgeverschap. Deze leden vragen zich af of het karakter van een
woonboot te verenigen is met al deze eisen. Tevens vragen deze leden of
de regering specifieke eisen aan bijvoorbeeld de plafondhoogte passend
en noodzakelijk acht voor een woonboot.
Het lid Van Vliet vraagt of het mogelijk is een limitatieve opsomming te
geven van alle vereisten waaraan nieuw te bouwen woonboten in de
toekomst zullen moeten voldoen. In aanvulling hierop vraagt dit lid op
welke onderdelen van het Bouwbesluit minder eisen zullen worden
gesteld ten aanzien van woonboten, in vergelijking tot bouwwerken op
het land.
Bij woningen die gebouwd worden in particulier opdrachtgeverschap is
een aantal technische voorschriften vervallen of versoepeld. Het gaat
hierbij om eisen op het gebied van bruikbaarheid, daglicht, afscheidingen,
trappen en hellingbanen.
Uit diverse gesprekken die gevoerd zijn met gemeenten, arkenbouwers en
belangenorganisaties blijkt dat op deze gebieden de niet versoepelde
voorschriften van het Bouwbesluit de voornaamste belemmeringen
vormen voor drijvende bouwwerken om te kunnen voeldoen aan het
Bouwbesluit. Het zijn voornamelijk eisen met betrekking tot de ligplaatsen
(maximale hoogte boven het water, maximale diepgang in het water,
maximale lengte en breedte van het bouwwerk) waardoor de
voorschriften op die gebieden belemmeringen vormen. Uit deze
gesprekken blijkt ook dat de versoepelde eisen op deze gebieden voor
woningen gebouwd in particulier opdrachtgeverschap, waaronder ook
plafondhoogte, wel haalbaar zijn. Hierbij is rekening gehouden met het
karakter van een drijvend bouwwerk, zoals een woonboot. Een inventariserend onderzoek naar mogelijke knelpunten bij het moeten voldoen van
drijvende bouwwerken aan het Bouwbesluit bevestigt dit. Er loopt nog
een onderzoek naar het opstellen van nadere voorschriften voor de
algemene sterkte van de bouwconstructie van drijvende bouwwerken.
Verder wordt bezien of de eisen in het Bouwbesluit voor energiezuinigheid (energieprestatie coëfficiënt en thermische isolatie) bij vervangende nieuwbouw op bestaande ligplaatsen (zoals in de gracht)
versoepeld moeten worden.
Aanpassingen aan voorschriften gebeuren in nauw overleg met deze
partijen, juist om praktische problemen na inwerkingtreding van het
wetsvoorstel en de daarmee samenhangende wijziging van het Bouwbesluit te voorkomen. De regering ziet niet langer een reden om voor
grondgebonden bouwwerken wel technische eisen te stellen en voor
nieuwe drijvende bouwwerken niet, aangezien de verschillen tussen
woonboten en grondgebonden woningen in de loop der tijd steeds kleiner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

12

zijn geworden. Zo blijven de meeste woonboten tegenwoordig altijd op
dezelfde ligplaats liggen.
Na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel is voor een nieuw te bouwen
woonboot een omgevingsvergunning voor het bouwen vereist. Op grond
van artikel 2.10, eerste lid, van de Wabo moet die vergunning voor het
bouwen van een nieuwe woonboot worden verleend als het bouwplan
voldoet aan het bestemmingsplan, het Bouwbesluit, de gemeentelijke
bouwverordening en de gemeentelijke welstandsnota als de gemeente
zo’n welstandsnota heeft.
De leden van de VVD-fractie vragen of materialen die in de reguliere bouw
worden voorgeschreven niet te zwaar zijn voor toepassing op een
woonboot en of is overwogen hiervoor een ruimere ontheffing te maken.
Het Bouwbesluit schrijft geen materialen voor. Een ontheffing is daarom
niet nodig.
Tevens vragen de leden van de VVD-fractie zich af hoe eigenaren van
drijvende objecten die door functiewijziging als bouwwerk worden
aangemerkt, invulling moeten geven aan een «zorgplicht» voor
gezondheid en veiligheid.
Het gaat hier om een in het Bouwbesluit op te nemen zorgplicht die zal
inhouden dat degene die het bouwwerk bouwt, gebruikt, laat gebruiken of
sloopt er voor zorg dient te dragen (voor zover dat in diens vermogen
ligt), dat als gevolg van dat bouwen, gebruik of slopen geen gevaar voor
de gezondheid of veiligheid ontstaat of voortduurt. Daarnaast moet de
eigenaar ervoor zorgen dat de staat van het bouwwerk geen gevaar
oplevert voor de veiligheid en de gezondheid. Concreet betekent dit dat
een bouwwerk in een redelijke staat van onderhoud moet zijn en dat het
niet wordt gebruikt op een wijze die gevaar voor de veiligheid of
gezondheid kan opleveren.
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel ruimte er in de praktijk
bestaat voor deze eigenaren van drijvende objecten die door functiewijziging als bouwwerk worden aangemerkt om af te wijken van het
Bouwbesluit, dat immers is opgesteld ter bescherming van gezondheid en
veiligheid.
Drijvende objecten die door functiewijziging voortaan als bouwwerk
moeten worden aangemerkt, hoeven niet aan de reguliere technische
voorschriften van het Bouwbesluit te voldoen. Afwijking van die
voorschriften is dus niet nodig. De in het Bouwbesluit op te nemen
voorschriften voor deze bouwwerken houden in dat de eigenaren moeten
voldoen aan een zorgplicht ter bescherming van gezondheid en veiligheid.
Op deze wijze is geborgd dat die bouwwerken geen gevaar voor de
veiligheid of gezondheid zullen opleveren.
De leden van de VVD-fractie lezen dat gemeenten geen technische of
bouwkundige eisen meer mogen stellen aan woonboten en dat relevante
gemeentelijke verordeningen op dit punt niet langer van toepassing zijn.
Deze leden vragen of alle gemeenten zich daar bewust van zijn.
Er zal tijdig door middel van een brochure voldoende bekendheid worden
gegeven aan deze wetswijziging en de wijziging van het Bouwbesluit voor
wat betreft drijvende bouwwerken. Deze brochure zal gepubliceerd
worden op www.Rijksoverheid.nl en verspreid worden onder belanghebbende organisaties, waaronder de VNG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

13

De leden van de VVD-fractie vragen of gemeentelijke verordeningen
automatisch vervallen bij aanname van het voorliggende wetsvoorstel.
De verordeningen of onderdelen van verordeningen die betrekking
hebben op woonboten of andere drijvende objecten die hoofdzakelijk
worden gebruikt voor verblijf vervallen niet automatisch. De in de
verordeningen hierover opgenomen regels zijn niet langer van
toepassing. Waar nodig zullen gemeenten gemeentelijke verordeningen
aanpassen of intrekken, daar die op onderdelen onverbindend zullen zijn
ten aanzien van de drijvende objecten die eerder niet onder de Woningwet
werden geacht te vallen. Voor aspecten waarvoor de Woningwet geen
uitputtende regels stelt blijven de verordeningen uiteraard nog gewoon
van toepassing. In dat verband kan worden gedacht aan verordeningen
met regels over de nautische aspecten van drijvende bouwwerken, zoals
regels ten behoeve van de vrije doorvaart van passerende schepen.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de ontwerpen van
woonboten nu al voldoen aan de eisen die het Bouwbesluit aan deze
bouwwerken zal gaan stellen.
In opdracht van het Ministerie van BZK is een praktijktoets uitgevoerd ten
behoeve van de voorgenomen wijzigingen van het Bouwbesluit voor
drijvende bouwwerken. Uit deze praktijktoets komt naar voren dat in de
huidige ontwerpen van woonboten strijdigheid is met diverse eisen van
het Bouwbesluit. Tegelijkertijd is uit het onderzoek gebleken dat met een
beperkte aanpassing van de bouwplannen en van enkele eisen alsnog aan
de eisen van het Bouwbesluit kan worden voldaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen welke meerkosten voor nieuw te
bouwen drijvende bouwwerken uit de eisen van het Bouwbesluit kunnen
voortkomen.
Het voorbereiden van een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor
het bouwen, waarbij getoetst wordt aan de voorschriften uit het Bouwbesluit, betekent voor sommige arkenbouwers een ander werkproces. Dit
leidt tot een lastenverzwaring in de ontwerpfase in verband met extra
tekenwerk en berekeningen. De inspanning hiervoor is echter vergelijkbaar met «gewone» grondgebonden bouwwerken. Daarnaast zullen de
voorschriften met betrekking tot energiezuinigheid tot hogere investeringskosten leiden. De tot nu toe geldende gemeentelijke regels voor
woonboten bevatten namelijk over het algemeen geen voorschriften met
betrekking tot energiezuinigheid. Daar staat echter tegenover dat de
energielasten voor de bewoner van de woonboot lager zullen uitvallen.
Dit is eveneens vergelijkbaar met grondgebonden woningen.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat nu al drijvende woningen
worden gebouwd die wel aan het volledige Bouwbesluit moeten voldoen.
Deze leden vragen hoe het onderscheid ligt tussen deze drijvende
woningen en drijvende bouwwerken in de vorm van woonarken.
Naast nieuwe woonboten worden er drijvende woningen (zogeheten
watervilla’s) gebouwd die al aan het Bouwbesluit moeten voldoen. Deze
watervilla’s zijn van het begin af aan aangemerkt als bouwwerk omdat het
woningen zijn die bedoeld zijn om ter plaatse te functioneren. De meeste
watervilla’s worden in particulier opdrachtgeverschap gebouwd waardoor
er al versoepelde voorschriften voor deze drijvende woningen van
toepassing zijn.
De aangepaste eisen in het Bouwbesluit voor nieuwe woonboten zullen
van toepassing zijn op alle nieuw te bouwen drijvende woningen. Op deze
wijze zullen de eisen voor alle drijvende woningen hetzelfde zijn. Tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

14

watervilla’s en nieuwe woonboten zijn er vanuit bouwkundig oogpunt
vrijwel geen verschillen. In beide gevallen gaat het meestal om een
betonnen bak met een houtskeletten opbouw.
De leden van de PvdA-fractie willen graag een duiding van de regering
welke gevolgen het heeft voor de beoogde rechtszekerheid dat de
ligplaatsvergunning in het wetsontwerp niet wordt opgenomen in de
omgevingsvergunning.
Dit heeft geen gevolgen voor de rechtszekerheid. Bestaande ligplaatsvergunningen en de daar eventueel in opgenomen voorschriften behouden
hun geldigheid. Bij nieuwe ligplaatsvergunningen kunnen gemeenten,
provincies en waterschappen gebruik maken van de mogelijkheid die
artikel 2.2, tweede lid, van de Wabo biedt. Daarin is bepaald dat bij
provinciale, gemeentelijke of waterschapsverordening kan worden
bepaald dat het in daarbij aangewezen categorieën gevallen verboden is
projecten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit andere activiteiten die
behoren tot een daarbij aangewezen categorie activiteiten, die van invloed
kunnen zijn op de fysieke leefomgeving, uit te voeren zonder omgevingsvergunning. Daarmee is het mogelijk om de omgevingsvergunning voor
het bouwen van bijvoorbeeld een woonboot en de daarvoor benodigde
ligplaatsvergunning of -ontheffing in één procedure te behandelen.
De leden van de PvdA-fractie ontvangen graag een overzicht van de
wettelijke grondslagen voor ligplaatsvergunningen.
Ligplaatsvergunningen kunnen gebaseerd zijn op verschillende wettelijke
grondslagen en met het oog op verschillende doelen. Ligplaatsvergunningen kunnen gebaseerd zijn op de Scheepvaartverkeerswet, de Wet
ruimtelijke ordening, de Wet milieubeheer, de Provinciewet en de
Gemeentewet. Veel provincies en gemeenten baseren het vergunningstelsel op de Provinciewet of de Gemeentewet.
In de verscheidenheid aan wettelijke grondslagen lijkt de regering de
reden te vinden om ligplaatsvergunningen niet om te zetten in
omgevingsvergunningen. De leden van de PvdA-fractie vragen bevestiging van deze conclusie. Tevens vragen deze leden per wettelijke
grondslag voor ligplaatsvergunningen geïnformeerd te worden of
omzetting in een omgevingsvergunning mogelijk is of waarom dit
onwenselijk is.
Gezien de verscheidenheid aan wettelijke grondslagen bleek het omzetten
van ligplaatsvergunningen in omgevingsvergunningen te verstrekkend.
Afhankelijk van de wettelijke grondslag verschilt de doelstelling voor het
hebben van een vergunningstelsel voor ligplaatsen. Bij vergunningen op
grond van de Wet ruimtelijke ordening en de Wet milieubeheer zijn
inderdaad ruimtelijke aspecten van doorslaggevend belang. Bij ligplaatsvergunningen op basis van de Scheepvaartverkeerswet, Provinciewet en
Gemeentewet spelen heel andere aspecten een rol bij de afweging voor
het al dan niet verlenen van die vergunning. Het gaat dan om nautische
aspecten zoals de doorvaartbreedte van vaarwegen, om bescherming van
het landschap, veiligheid, gezondheid. Op deze wijze is de inhoud van de
toestemmingen ook divers, zoals ook het Interprovinciaal Overleg (IPO)
naar voren heeft gebracht bij de consultatie van het wetsvoorstel.
Het omzetten van ligplaatsvergunningen die zijn verleend op grond van
de Provinciewet, Gemeentewet en Scheepvaartverkeerswet in omgevingsvergunningen zou als gevolg hebben dat die vergunningen dan tot het
omgevingsrecht gaan behoren terwijl de regelgeving op basis waarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

15

die vergunningen al dan niet worden verleend, geen deel uitmaakt van het
omgevingsrecht. Dat is niet passend en onwenselijk.
Alleen het omzetten van sommige ligplaatsvergunningen in omgevingsvergunningen zou leiden tot complexe en weinig inzichtelijke regelgeving,
waardoor de rechtszekerheid naar mijn mening eerder zou afnemen dan
toenemen.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af in hoeverre de harmonisering
van regelgeving van nieuwe drijvende bouwwerken met grondgebonden
bouwwerken invloed heeft op de financierbaarheid van woonboten.
De landelijke uniformiteit van de technische voorschriften die voortaan op
grond van het Bouwbesluit voor nieuwe woonboten zullen gelden, zullen
in die zin een positief effect hebben, dat er duidelijkheid is over de van
toepassing zijnde bouwtechnische regels. Dit zou wellicht indirect een
positief effect kunnen op de financierbaarheid van woonboten.
De leden van de PvdA-fractie vragen of opname van de ligplaats in de
omgevingsvergunning voor meer zekerheid zou kunnen zorgen bij de
financier en daarmee de financierbaarheid zou kunnen vergroten.
Opname van de ligplaats in de omgevingsvergunning zou naar
verwachting noch voor bestaande gevallen noch voor nieuwe gevallen
voor meer zekerheid bij de financier zorgen. In het geval dat de financierbaarheid van een woonboot verbonden zou zijn met het al dan niet
verkrijgen van een vergunning om op een bepaalde plek te liggen, dan
maakt het voor de financierbaarheid naar verwachting niet uit of die
vergunning een ligplaatsvergunning zou zijn op grond van bijvoorbeeld
de Provinciewet of dat het een omgevingsvergunning op grond van de
Wabo zou zijn.
De leden van de PvdA-fractie vragen om uitleg ten aanzien van de eerder
genoemde drijvende woningen over de juridische status van de ondergrond en of dit meer rechtszekerheid geeft voor de financiering.
Het voorliggende wetsvoorstel en de daarmee samenhangende aanpassingen van het Bouwbesluit hebben geen gevolgen voor de juridische
status van de ondergrond van drijvende woningen. Het wetsvoorstel heeft
dan ook geen gevolgen op het gebied van rechtszekerheid gerelateerd aan
de juridische status van de ondergrond van drijvende woningen.
Nieuwe en bestaande drijvende bouwwerken: verplaatsen en
terugplaatsen
De leden van de D66-fractie kunnen zich goed voorstellen dat bij noodzakelijk onderhoud de afmetingen van een woonboot een beetje gewijzigd
kunnen worden. Deze leden vragen of de regering deze mening deelt. De
leden van de D66-fractie vragen voorts naar de mening van de regering
over het opstellen van een richtlijn opdat er niet voor kleine wijzigingen
van afmetingen een nieuwe omgevingsvergunning aangevraagd hoeft te
worden.
Het klopt dat het voor kan komen dat bij noodzakelijk onderhoud de
afmetingen van een woonboot in enige mate gewijzigd worden, bijvoorbeeld door ander materiaalgebruik. Dat is geen probleem aangezien er
dan nog steeds sprake is van hetzelfde bouwwerk. Indien de woonboot is
verbouwd tijdens het onderhoud en de woonboot daadwerkelijk andere
afmetingen heeft gekregen, kan de omgevingsvergunning niet automatisch opnieuw worden gebruikt. Echter, de desbetreffende gemeente kan
op aanvraag wel beslissen dat ook in die gevallen de woonboot op grond
van dezelfde vergunning teruggeplaatst mag worden. Dat wordt geregeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

16

in het tweede lid van het voorgestelde nieuwe artikel 2.24a in de Wabo. De
beoordeling of een nieuwe afweging omtrent de omgevingsvergunning
gemaakt moet worden, hangt af van de lokale situatie. Op deze wijze
kunnen gemeenten maatwerk leveren. Er is dan ook naar mijn mening
geen noodzaak om een richtlijn op te stellen.
4. Verhouding tot andere wetgeving
De leden van de SP-fractie vragen hoe het voorliggende wetsvoorstel zich
verhoudt tot de Erfgoedwet en het beschermen van varend en drijvend
erfgoed.
Het voorliggende wetsvoorstel staat weliswaar los van de Erfgoedwet,
maar ondersteunt de doelen van die wet. De in het wetsvoorstel
opgenomen uitzondering voor schepen die worden gebruikt voor verblijf
en die zijn bestemd en worden gebruikt voor de vaart, draagt eraan bij dat
historische varende schepen kunnen worden behouden.
5. Gevolgen voor decentrale overheden
Het lid Van Vliet vraagt hoe gemeenten, als handhaver van bouwregelgeving, aankijken tegen het voorliggende wetsvoorstel en welke bezwaren
zij opwerpen.
Voor zover bekend bestaat in gemeentekring voldoende steun voor het
wetsvoorstel. Vertegenwoordigers van gemeenten met veel ligplaatsen
zijn betrokken geweest bij het opstellen van het wetsvoorstel. Het
wetsvoorstel bevat een uitwerking van een voorstel van het gemeentebestuur van Amsterdam.3 Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) heeft in de bestuurlijke consultatie positief op het conceptwetsvoorstel gereageerd.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

3

Zie ook het antwoord op Kamervragen van het lid Albert de Vries (PvdA) over de uitspraak van
de Raad van State over woonboten (Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel 2318)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 434, nr. 6

17