Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL)
Kabinetsbesluit

Datum

10 juli 2009

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Colofon

Programmabureau Luchtkwaliteit
Rijnstraat 8
Postbus 30945
2500 GX Den Haag
Interne postcode 621

Pagina 2 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Inhoud

VOORWOORD ................................................................................................. 5
SAMENVATTING.............................................................................................. 6
HALEN VAN DE NORMEN ...................................................................................... 6
DE NSL-SYSTEMATIEK ....................................................................................... 7
AUTONOME ONTWIKKELING .................................................................................. 8
“IN BETEKENENDE MATE”-PROJECTEN..................................................................... 10
MAATREGELEN ............................................................................................... 10
DE BALANS .................................................................................................. 13
1

INLEIDING ............................................................................................. 15
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6

2

HET NATIONAAL SAMENWERKINGSPROGRAMMA LUCHTKWALITEIT ............... 21
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7

3

GEZONDHEID ....................................................................................... 21
NSL VOOR PROJECTEN EN DEROGATIE ........................................................... 22
AANPAK OP PROGRAMMANIVEAU................................................................... 23
ROBUUST KADER EN SYSTEEM VOOR INTERBESTUURLIJKE SAMENWERKING ................... 24
BETROUWBAAR EN UNIFORM REKENKUNDIG FUNDAMENT ....................................... 27
STEVIG ONDERHOUDSPROGRAMMA: DE MONITORING ........................................... 32
GEBIEDSINDELING EN ZONES EN AGGLOMERATIES .............................................. 33

JURIDISCH KADER .................................................................................. 37
3.1
3.2
3.3
3.4

4

AANLEIDING VOOR HET NSL ...................................................................... 15
DOEL EN OPZET VAN HET NSL .................................................................... 16
PROCES VAN KABINETSSTANDPUNT NAAR KABINETSBESLUIT ................................... 17
WIJZIGINGEN TEN OPZICHTE VAN HET NSL KABINETSSTANDPUNT ............................ 19
LOOPTIJD VAN HET NSL ........................................................................... 20
LEESWIJZER ......................................................................................... 20

WET- EN REGELGEVING ............................................................................ 37
EUROPESE RICHTLIJNEN ............................................................................ 37
NATIONALE WET- EN REGELGEVING ............................................................... 41
PROCEDURE TOTSTANDKOMING NSL ............................................................. 48

LUCHTKWALITEIT EN GEZONDHEID .......................................................... 50

5 HISTORISCHE ONTWIKKELING, HUIDIGE SITUATIE EN AUTONOME
ONTWIKKELING VOOR PM10 EN NO2 .............................................................. 60
5.1
5.2
5.3
6

RUIMTELIJKE PROJECTEN ......................................................................... 79
6.1
6.2
6.3
6.4

7

HISTORISCHE ONTWIKKELING ..................................................................... 60
HUIDIGE SITUATIE .................................................................................. 64
AUTONOME ONTWIKKELING ........................................................................ 71

INLEIDING ........................................................................................... 79
IBM-PROJECTEN VAN HET RIJK ................................................................... 81
REGIONALE IBM-PROJECTEN ...................................................................... 81
DE EFFECTEN VAN DE IBM-PROJECTEN ......................................................... 103

MAATREGELENPAKKETTEN EN FINANCIËLE MIDDELEN ................................ 106
7.1
7.2
7.3

INLEIDING .......................................................................................... 106
BRONGERICHTE MAATREGELEN VAN DE EUROPESE UNIE ...................................... 108
NATIONALE MAATREGELEN ........................................................................ 109
Pagina 3 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

7.4
7.5
7.6

EFFECT VAN NATIONALE MAATREGELEN .......................................................... 115
LOKATIESPECIFIEKE MAATREGELEN HWN ....................................................... 122
REGIONALE MAATREGELEN OWN ................................................................ 124

8

CONCLUSIE ........................................................................................... 153

9

LIJST VAN AFKORTINGEN ........................................................................ 157

Noot:
De bijlagen zijn opgenomen na het hoofddocument, de inhoudsopgave voor de
bijlagen staat na de lijst van afkortingen.

Pagina 4 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Voorwoord

Voor u ligt het definitieve Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL). Dit programma is het resultaat van een uitermate boeiend en intensief
interbestuurlijk samenwerkingstraject. Alle betrokken overheden zetten zich, samen
met het kabinet, maximaal in om maatregelen te nemen die de luchtkwaliteit in ons
land verbeteren. We willen overal en tijdig aan de Europese grenswaarden voldoen.
Zo beschermen we de gezondheid van de Nederlandse bevolking en ontstaat er
ruimte voor noodzakelijke ruimtelijke ontwikkelingen.
De luchtkwaliteit voldeed sinds 2005 op verschillende plekken in ons land nog niet
aan Europese grenswaarden voor fijn stof. Ook zou niet overal tijdig worden voldaan
aan de grenswaarden voor stikstofdioxide die per 2010 van kracht zouden worden.
Zou, want inmiddels is door de Europese Commissie op basis van de nieuwe
Europese luchtkwaliteitsrichtlijn aan Nederland uitstel en vrijstelling (derogatie)
verleend van de ingangsdata voor deze grenswaarden. De derogatie omvat uitstel
tot medio 2011 voor fijn stof en tot 2015 voor stikstofdioxide. Het kabinet en de
decentrale overheden zetten zich maximaal in om de grenswaarden alsnog te halen
binnen de derogatietermijnen.
Het kabinet wijst erop dat voortvarende Europese beleidsmaatregelen noodzakelijk
blijven om de ambities van de richtlijn en dit plan te realiseren. Europese
brongerichte maatregelen zijn het meest effectief om de concentraties van
verontreinigende stoffen in de buitenlucht in brede zin terug te dringen en lokale
overschrijdingen blijvend op te lossen en te voorkomen. Het dossier luchtkwaliteit is
een goede illustratie van het feit dat nationale belangen zeer gediend kunnen zijn
met een actieve Europese beleidsinzet.
Ik kijk met veel genoegen terug op de samenwerking met de betrokken overheden
om gezamenlijk tot dit resultaat te komen. OOk ben ik iedereen dankbaar die
gedurende de inspraakperiode in het najaar van 2008 een zienswijze op het NSL
heeft ingediend. De inspraakreacties hebben samen met de uitgebreide
besprekingen van het NSL in de beide Kamers der Staten-Generaal geleid tot een
verdere verbetering van dit NSL.
Tussen juli 2008 en april 2009 heeft de Europese Commissie het NSL zeer
gedetailleerd bestudeerd. Tot mijn genoegen heeft ze haar vertrouwen in het NSL
uitgesproken en ingestemd met toepassing van derogatie.
De vaststelling van het kabinetsbesluit NSL markeert de overgang van plannen
maken naar een voortvarende uitvoering van alle maatregelen en de jaarlijkse
monitoring daarvan. Met de ervaringen van de voorbije periode, kijk ik vol
vertrouwen uit naar de periode die op ons af komt en het vele werk dat we als Rijk
en regio gezamenlijk gaan verrichten.
Mede namens alle NSL-partners,
De Minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
dr. Jacqueline Cramer

Pagina 5 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Samenvatting

Nederland staat als dichtbevolkt land voor een grote uitdaging. Enerzijds moeten de
luchtkwaliteitsnormen worden gerealiseerd, anderzijds willen we ruimte houden voor
maatschappelijk gewenste ruimtelijke ontwikkelingen. Om deze uitdaging het hoofd
te bieden is gekozen voor een unieke aanpak, waarbij Rijk en regio’s gezamenlijk
werken aan een schonere lucht. Het resultaat hiervan is neergelegd in het
kabinetsbesluit Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL).
De luchtkwaliteit om ons heen is van groot belang voor onze gezondheid. De
Europese Unie wil dat de lucht overal schoon genoeg is om de gezondheid van de
mensen zo goed mogelijk te beschermen. Daarom heeft ze normen gesteld voor de
concentraties van vervuilende stoffen in de lucht. Deze normen zijn in de
Nederlandse wetgeving verwerkt in titel 5.2 van de Wet milieubeheer en bijlage 2
van die wet. In het kabinetsbesluit NSL wordt aan gezondheid uitgebreid aandacht
besteed, mede naar aanleiding van de Inspraakprocedure en de parlementaire
behandeling.
De afgelopen decennia is de luchtkwaliteit in Nederland sterk verbeterd. Voor twee
stoffen vormde het halen van de Europese normen echter nog een probleem.
Nederland voldeed op een aantal plaatsen nog niet aan de sinds 2005 geldende
daggemiddelde norm voor PM10 (fijn stof met een maximale diameter van 10 µm).
Naar verwachting zou Nederland tevens op een aantal plaatsen nog niet voldoen aan
de jaargemiddelde norm die in 2010 zou zijn gaan gelden voor NO2 (stikstofdioxide).
Inmiddels zijn de ingangsdata voor deze normen als gevolg van de door de
Europese Commissie verleende derogatie opgeschoven naar medio 2011 (voor fijn
stof) en begin 20151 (voor stikstofdioxide). Daarom is nu formeel geen sprake van
overschrijdingen van geldende Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit.
Dit neemt niet weg dat Nederland zich moet blijven inzetten om, uiterlijk bij het
einde van de derogatietermijnen, te voldoen aan de grenswaarden.
De Nederlandse overheid heeft al met al drie redenen om te werken aan een betere
luchtkwaliteit en tijdig te voldoen aan de grenswaarden. Ten eerste is een goede
luchtkwaliteit van groot belang voor de gezondheid van mensen. Ten tweede kunnen
op dit moment ruimtelijke projecten die leiden tot (verdere) overschrijding van de
normen, niet doorgaan. Deze patstelling wil Nederland graag doorbreken. Last but
not least is het behalen van de grenswaarden een Europese verplichting en kan
Nederland in gebreke worden gesteld als het niet tijdig voldoet aan de Europese
normen, wat kan leiden tot boetes en dwangsommen.
Dit Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) vormt samen met de
gewijzigde luchtkwaliteitwetgeving de basis voor de oplossing van deze problemen
op nationale schaal.
Halen van de normen
Ons land had naar verwachting niet overal kunnen voldoen aan de vanaf 2010
geldende NO2-norm voor de jaargemiddelde concentratie (door de
derogatiebeschikking is de ingangsdatum inmiddels 1 januari 2015 geworden1) en
de vanaf 2005 geldende fijn stof normen (deze datum is door de
derogatiebeschikking inmiddels juni 2011 geworden).

1

Voor de agglomeratie Heerlen – Kerkrade geldt derogatie tot 1 januari 2013
Pagina 6 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Dit is ondermeer het gevolg van de bijzondere geografische positie van Nederland.
De bevolkingsdichtheid en mobiliteit zijn hoog en de mogelijkheden voor nationaal
bronbeleid beperkt, met name voor het verkeer. Bovendien worden de concentraties
verontreinigende stoffen in Nederland in grote mate beïnvloed door bijdragen vanuit
het buitenland. De ligging van Nederland, in het hart van het dichtstbevolkte gebied
van Europa, tussen het Verenigd Koninkrijk, België en Duitsland, is hier debet aan.
Ook de internationale zeescheepvaart op de Noordzee vormt een belangrijke bron
van verontreinigende stoffen.
De Nederlandse bijdrage aan de concentraties wordt gedomineerd door het verkeer,
de intensieve veehouderij en in mindere mate de industrie. Voor de aanpak van
overschrijdingen door het verkeer is EU-beleid belangrijk. De eisen voor het verkeer
worden aangescherpt, echter voor een belangrijk deel pas na 2010. Op termijn – zo
blijkt uit dit NSL – zal het EU-bronbeleid een aanzienlijke verbetering opleveren.
Inmiddels komt ook aanvullend Nederlands beleid met betrekking tot verkeer,
intensieve veehouderij en industrie op gang. De effecten daarvan zullen in de
komende jaren zichtbaar worden.
Op 11 juni 2008 is de nieuwe Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad
betreffende de luchtkwaliteit en schonere lucht voor Europa (2008/50/EG) van
kracht geworden. Deze richtlijn biedt de mogelijkheid uitstel en vrijstelling aan te
vragen voor het voldoen aan bepaalde normen, de eerder genoemde derogatie. Voor
PM10 is onder voorwaarden vrijstelling mogelijk tot medio 2011 en voor NO2 uitstel
tot 1 januari 2015. Om voor derogatie in aanmerking te komen, moet de lidstaat
een luchtkwaliteitsplan indienen bij de Europese Commissie. Dit plan moet laten zien
op welke manier het betreffende land alsnog, binnen de derogatietermijnen, aan de
normen gaat voldoen. Nederland heeft dat gedaan door middel van het NSL
(kabinetsstandpunt). Inmiddels is bij beschikking van 7 april 2009 derogatie
verleend.
De NSL-systematiek
Het NSL is, naast een programma met nationale (generieke) maatregelen, ook een
samenwerkingsprogramma van de rijksoverheid en de decentrale overheden in de
gebieden waar de normen vanaf 2005 werden overschreden. Het programma
beslaat ook de gebieden waar in de toekomst overschrijdingen kunnen worden
verwacht als er geen maatregelen worden getroffen. Het NSL bestrijkt de provincies
Overijssel, Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland, Noord-Brabant en Limburg en delen
van de provincies Noord-Holland en Flevoland. Voor deze gebieden zijn Regionale
Samenwerkingsprogramma’s Luchtkwaliteit (RSL’s) opgesteld, die zijn verwerkt in
het NSL. In het voorjaar van 2008 heeft de bestuurlijke besluitvorming over de
RSL’s plaatsgehad.
Het NSL leidt ertoe dat uiterlijk medio 2011 aan de PM10 norm zal worden voldaan.
Voor NO2 is dat 1 januari 2015 voor die zones en agglomeraties waarvoor derogatie
is verkregen1.
Het kabinetsbesluit NSL werkt via de volgende systematiek toe naar schonere lucht.
•
De luchtkwaliteit in 2008 vormt de uitgangssituatie voor het NSL. Voor dat jaar
is het totaal aan situaties waarin niet wordt voldaan aan de grenswaarden voor
PM10 en NO2 in kaart gebracht.
•
Vanuit deze uitgangssituatie is gekeken hoe de luchtkwaliteit zich zou
ontwikkelen zonder Nederlandse ruimtelijke projecten en maatregelen. Dit is de
autonome ontwikkeling.

Pagina 7 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

•

•

De effecten van de verwachte ruimtelijke projecten en besluiten die ‘in
betekenende mate’ (IBM)2 bijdragen aan de luchtverontreiniging, zijn berekend
en verwerkt in het NSL.
Dat geldt ook voor de berekende effecten van nationale en lokale maatregelen
die de luchtkwaliteit verbeteren.

Op basis van het bovenstaande is een balans opgemaakt van het effect van de
autonome ontwikkeling op de luchtkwaliteit, de gevolgen van de ruimtelijke
projecten en het effect van de maatregelen. Het pakket van maatregelen is zo
opgesteld dat het de negatieve effecten van de ruimtelijke projecten ruimschoots
compenseert. Het leidt ertoe dat tijdig wordt voldaan aan de grenswaarden voor
luchtkwaliteit (binnen de derogatietermijnen). Hieronder wordt kort ingegaan op de
belangrijkste elementen van het NSL.
Voor de berekeningen in het kader van de NSL-systematiek is een uitgebreid
rekenmodel opgesteld, de “saneringstool”. Dit model is gebaseerd op de
Nederlandse rekenvoorschriften en de aanpassing van die voorschriften naar
aanleiding van de nieuwe EU-richtlijn. Het rekenmodel vormt een robuuste basis
voor het NSL, waarvoor een breed draagvlak bestaat. Voor de intensieve
veehouderij hebben aanvullende onderzoeken plaatsgevonden.
Het NSL vindt zijn wettelijke basis in titel 5.2 van de Wet milieubeheer en bijlage 2
van die wet. Titel 5.2 van de Wet milieubeheer verplicht in geval van (dreigende)
overschrijdingen tot het opstellen van een nationaal programma met een looptijd
van vijf jaar. Dit programma is niet alleen gericht op het bereiken van de
grenswaarden. Het vormt ook een basis voor de beoordeling en het doorgang vinden
van ruimtelijke projecten vanuit het oogpunt van luchtkwaliteit. Projecten kunnen
doorgang vinden doordat het NSL laat zien dat – rekening houdend met de effecten
van een project – de grenswaarden tijdig worden gehaald.
Autonome ontwikkeling
Onder de autonome ontwikkeling wordt in dit NSL verstaan de ontwikkeling van de
luchtkwaliteit vanaf het jaar 2005:
•
zonder rekening te houden met de negatieve effecten van belangrijke nieuwe
ruimtelijke projecten (de IBM-projecten);
•
zonder rekening te houden met de positieve effecten van Nederlandse
beleidsmaatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit vanaf 2005.
Europese maatregelen waartoe al was besloten voor het jaar 2005 zijn wel verwerkt
in de autonome ontwikkeling.
De autonome ontwikkeling is dus een modelmatige berekening. Want sinds 2005
zijn er uiteraard wel projecten gerealiseerd en beleidsmaatregelen ingevoerd. Deze
berekende ontwikkeling schept een referentiepunt voor de bepaling van de
ontwikkeling van de luchtkwaliteit zoals die zou zijn geweest zonder extra
maatregelen en zonder grootschalige nieuwe projecten.
Figuren 1a en 1b tonen de autonome ontwikkeling van de concentraties NO2 en PM10
op het hoofdwegennet (HWN, dikke blauwe lijn) en onderliggend wegennet (OWN,
dikke rode lijn). Ze laten zien dat de lucht als gevolg van de Europese maatregelen
schoner wordt. Deze maatregelen bestaan onder andere uit de al eerder gestelde
emissie-eisen aan voertuigen. Hierbij gaat het om de Euro-1 tot Euro-6 normen voor
zowel personenauto’s als vrachtwagens. Het schoner wordende wagenpark zorgt nog
lange tijd voor een afname van de concentraties.
2

‘In betekenende mate’ (IBM) wil zeggen dat het project leidt tot een toename van de concentraties
verontreinigende stoffen in de buitenlucht die meer bedraagt dan 3% van de jaargemiddelde grenswaarde voor
PM10 of NO2. Voor de norm van 40 µg/m3 voor NO2 betekent dit dus dat een project IBM is wanneer het leidt tot
een verslechtering van de luchtkwaliteit van meer dan 1,2 µg/m3.
Pagina 8 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Nadere analyses ten behoeve van dit kabinetsbesluit NSL laten zien dat circa 100 tot
150 intensieve veehouderijen (met name pluimveebedrijven) zeer waarschijnlijk
overschrijdingen van de grenswaarde voor PM10 veroorzaken als er geen
maatregelen worden getroffen. Een definitief beeld zal voor het eind van 2009
beschikbaar zijn. Waar nodig zullen er maatregelen worden getroffen.

Ontwikkeling grenswaardeoverschrijdingen NO2

350

km normoverschrijdingen

300

250

200

150

100

50

0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 1a: Ontwikkeling van het aantal km overschrijding door NO2 op het
hoofdwegennet (HWN) en onderliggend wegennet (OWN) als gevolg van autonome
ontwikkeling, IBM-projecten en maatregelen (legenda: zie fig. 1b)

Pagina 9 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Ontw ikkeling grensw aardeoverschrijdingen PM 10
HWN: autonome ontw ikkeling
50,0

HWN: autonome ontw ikkeling + IBM
HWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid
HWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid + lokaal beleid

km normoverschrijdingen

40,0

OWN: autonome ontw ikkeling
OWN: autonome ontw ikkeling + IBM
30,0

OWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid
OWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid + lokaal beleid

20,0

10,0

0,0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 1b: Ontwikkeling van het aantal km overschrijding door PM10 op het
hoofdwegennet (HWN) en onderliggend wegennet (OWN) als gevolg van autonome
ontwikkeling, IBM-projecten en maatregelen.

“In betekenende mate”-projecten
In het NSL zijn de ruimtelijke projecten opgenomen die ‘in betekenende mate’ (IBM)
bijdragen aan de luchtverontreiniging en waarover besluitvorming is voorzien in de
periode 2009-2014. Met de projecten die “niet in betekenende mate” (NIBM)
bijdragen aan de luchtverontreiniging is rekening gehouden in de ontwikkeling van
de achtergrondconcentraties.
Bij de IBM-projecten gaat het om nationale projecten, zoals de aanleg van
infrastructuur, en om projecten van lokale overheden, zoals de aanleg van nieuwe
woonwijken, wegen of bedrijfsterreinen. Het negatieve effect van de IBM-projecten
op de concentratieontwikkeling voor NO2 en PM10 op het hoofdwegennet en
onderliggend wegennet is weergegeven in figuur 1a en 1b. Uit deze figuren blijkt dat
het aantal kilometers overschrijding als gevolg van de ruimtelijke projecten zeer
beperkt is. Lokaal kunnen de concentraties luchtverontreiniging als gevolg van
ruimtelijke projecten wel toenemen. Dit zal echter nauwelijks leiden tot nieuwe
overschrijdingen.
Maatregelen
In dit NSL zijn de maatregelen opgenomen die de betrokken overheden de komende
jaren zullen uitvoeren. Daarbij zijn ook de maatregelen meegenomen die vanaf 1
januari 2005 zijn uitgevoerd of in gang gezet. Maatregelen van vóór 2005 maken
onderdeel uit van de autonome ontwikkeling.
De opbouw van de luchtkwaliteitproblematiek is schematisch weergegeven in figuur
2. We hebben te maken met een achtergrondconcentratie, die wordt veroorzaakt
door nationale en buitenlandse bronnen. Daar bovenop bevindt zich in stedelijke
gebieden een extra ‘deken’ van vervuilde lucht. En ten slotte is er op specifieke
locaties, zoals bij drukke wegen, sprake van een ‘piek’ in de vervuiling. De

Pagina 10 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

maatregelen die in dit NSL zijn opgenomen, hebben effect op verschillende
onderdelen van de problematiek.
De Europese maatregelen en de generieke rijksmaatregelen zorgen voor afname van
de achtergrondconcentratie en de piekconcentraties. De locatiespecifieke
rijksmaatregelen en de maatregelen die de decentrale overheden nemen,
beïnvloeden vooral de concentraties in de steden. Hierbij gaat het om zowel de
‘deken’ als de ‘pieken’. Stimuleringsmaatregelen voor de landbouw dragen
plaatselijk bij aan het verminderen van ‘pieken’.

Figuur 2: Voorbeeld van de concentratieopbouw van NO2 in een stad (Milieubalans
2007, MNP)
De rijksoverheid heeft ruim 1,5 miljard euro beschikbaar gesteld voor het treffen
van generieke rijksmaatregelen, voor locatiespecifieke rijksmaatregelen en voor
lokale maatregelen die decentrale overheden nemen.
Voor de generieke rijksmaatregelen is 554 miljoen uitgetrokken Bij deze
maatregelen gaat het bijvoorbeeld om het versneld schoner maken van het
dieselwegverkeer door subsidiëring van roetfilters, om stimuleringsmaatregelen voor
de landbouw en een innovatief onderzoeksspoor naar effectieve maatregelen
rondom snelwegen en in de landbouw.
De locatiespecifieke rijksmaatregelen zijn de maatregelen die het ministerie van
Verkeer en Waterstaat treft om de regionale restopgave voor het hoofdwegennet
(HWN) aan te pakken. In het NSL is aangegeven met welke maatregelen de
problematiek oplosbaar is. Daarvoor heeft het ministerie van Verkeer en Waterstaat
625 miljoen euro gereserveerd.
De decentrale overheden treffen lokale maatregelen om de overschrijdingen op het
onderliggend wegennet (OWN) te beperken. Deze maatregelen zijn uit de RSL’s
overgenomen in het NSL. Voorbeelden hiervan zijn het instellen van milieuzones,
het verbeteren van de verkeersdoorstroming en het bevorderen van schoner

Pagina 11 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

openbaar vervoer. Met behulp van dit soort maatregelen worden de resterende
problemen op het OWN opgelost. Voor een paar specifieke overschrijdingen in Den
Haag, Amsterdam, Rotterdam en Leiden is de definitieve keuze voor de
saneringsmaatregel nog niet gemaakt. Door middel van een resultaatsverplichting
leggen deze NSL-partners vast dat zij zich verplichten de resterende knelpunten aan
te pakken met als doel de dreigende grenswaardeoverschrijdingen tijdig op te
lossen. De keuze voor de saneringsmethode zal in principe voor de eerste
monitoringsrapportage in het maatregelenpakket moeten worden gemaakt, op basis
van nader uitgewerkte en bestuurlijk vastgestelde plannen. Er is al geld
gereserveerd voor het treffen van deze maatregelen. In totaal heeft het Rijk 372
miljoen euro toegezegd als bijdrage aan de maatregelen van de decentrale
overheden. De decentrale overheden vullen dit bedrag aan met nog eens minstens
340 miljoen euro. De rijksbijdragen van ruim € 1,5 miljard plus de “eigen bijdragen”
van decentrale overheden tellen daarmee op tot een kleine € 2 miljard als
investering in de volksgezondheid.
De effecten van generieke rijksmaatregelen zijn relatief groot. Na aftrek van het
effect van de generieke rijksmaatregelen op de saneringsopgave voor de
luchtkwaliteit, blijft er een regionale restopgave over. Deze regionale opgave heeft
met name betrekking op het wegwerken van de overschrijdingen:
•
langs het hoofdwegennet (blauwe gestreepte lijn in figuur 1a en 1b);
•
langs het onderliggend weggennet (rood gestreepte lijn in figuur 1a en 1b);
•
door de intensieve veehouderij.
Regionale restopgave
Op basis van al deze elementen en met meeneming van alle projecten en generieke
maatregelen komt het NSL met een resterende saneringsopgave. Deze regionale
restopgave blijkt op grond van nadere analyses ten behoeve van dit kabinetsbesluit
voor veel gemeenten lager uit te vallen dan eerder werd verwacht. Voor een aantal
wegvakken, met name binnenstedelijk voor de grote steden is de opgave gelijk of
iets hoger. De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn het gebruik van de nieuwste
invoergegevens voor de achtergrondconcentraties en emissies van voertuigen en
verdere verfijningen van het model. Voor een uitgebreide toelichting wordt verwezen
naar bijlage 5. De lagere restopgave leidt in principe niet tot aanpassing van het
maatregelenpakket uit het kabinetsstandpunt NSL. Wel kan het ertoe leiden dat
sommige maatregelen (tijdelijk) in reserve worden gehouden.
In de figuren 1a en 1b is zichtbaar wat de concentratieontwikkeling van NO2 en PM10
is na uitvoering van alle maatregelen. De figuren tonen aan dat op het Nederlandse
wegennet in 2011 de normen voor PM10 en in 2015 de normen voor NO2 niet meer
worden overschreden.
Veehouderijbedrijven waar de normen voor PM10 worden overschreden, worden
gestimuleerd om maatregelen te treffen die de overschrijdingen wegnemen.
Hiervoor is 45 miljoen euro beschikbaar. Indien noodzakelijk kunnen maatregelen
worden afgedwongen via het actualiseren van de milieuvergunning of het
gedeeltelijk intrekken hiervan. Deze aanpak zal ertoe leiden dat uiterlijk medio 2011
aan de grenswaarden voor fijn stof wordt voldaan. Dit is vastgelegd in een
resultaatsafspraak.
Nieuwe veehouderijen of uitbreidingen van bestaande veehouderijen zullen geen
normoverschrijdingen veroorzaken. Bij het verlenen van milieuvergunningen aan
veehouderijen wordt immers al gekeken naar het effect van de activiteit op de
luchtkwaliteit. Daarbij wordt getoetst aan de vereisten van de Wet milieubeheer. Dit
geldt ook voor alle andere vergunningplichtige activiteiten, die niet in het NSL zijn
opgenomen.
Pagina 12 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Uitgangspunt: vasthouden aan maatregelenpakket uit het
kabinetsstandpunt
Ondanks dat de regionale restopgave lager uitvalt dan in het kabinetsstandpunt NSL
werd aangenomen, is besloten vast te houden aan het maatregelenpakket omdat:
•
dit recht doet aan het feit dat het kabinet, de bestuurders uit de NSL-regio’s,
de Tweede Kamer en de Europese Commissie met het NSL
kabinetsstandpunt met dit pakket aan maatregelen hebben ingestemd;
•
luchtkwaliteitsberekeningen met onzekerheden zijn omgeven en het daarom
van belang is om tegenvallers op te kunnen vangen;
•
het reeds vastgelegde maatregelenpakket een samenhangend geheel vormt
waarbij lokale en nationale maatregelen elkaar ondersteunen;
•
de inspraakprocedure en de derogatieverlening door Brussel weinig marge
bieden voor het verminderen van het maatregelenpakket;
•
de aanpak van dreigende overschrijdingen noodzakelijk is zowel vanuit het
oogpunt van gezondheid als vanuit het oogpunt van het voorzorgsbeginsel.
Op het vasthouden aan het maatregelenpakket uit het kabinetsstandpunt NSL
bestaan twee uitzonderingen:
1. het laten vervallen van maatregelen daar waar het toepasbaarheidsbeginsel
van toepassing is;
2. het vervangen van maatregelen door maatregelen met tenminste hetzelfde
effect als realistisch kon worden ingeschat op het moment dat tot de
maatregel werd besloten.
Omdat dit maatregelenpakket anticipeert op onzekerheden biedt het een robuuste
onderbouwing voor het oplossen van de saneringsopgave. Gedurende de uitvoering
van het NSL zal via het monitoringstraject worden gevolgd of de maatregelen
inderdaad voldoende effect hebben. Indien dat niet het geval blijkt te zijn, zullen
aanvullende maatregelen worden ingezet. Voorbeelden van aanvullende
maatregelen zijn:
•
inzet van aanvullend Europees en internationaal bronbeleid;
•
inzet op aanvullende generieke nationale maatregelen, zoals subsidiëring
Euro VI;
•
inzet van andere regionale of lokale maatregelen;
•
HWN: inzet van aanvullende lokale maatregelen, zoals bijvoorbeeld
Dynamax (na bewezen resultaat van de pilots), optimalisering
tunnelmonden en vanaf 2010 zo mogelijk bewezen maatregelen uit het
Innovatieprogramma Luchtkwaliteit (IPL).
Afspraken over hoe gedurende de uitvoering van het NSL wordt omgegaan met
mee- en tegenvallers zijn op 23 april 2009 bestuurlijk vastgelegd in een
afsprakenkader.
De balans
Op basis van deze NSL-systematiek kan de volgende balans worden opgemaakt:
•
De figuren 1a en 1b laten zien dat met het voorgenomen maatregelenpakket de
saneringsopgave voor het wegennet wordt opgelost. Uit de berekeningen blijkt
dat in Nederland op basis van de autonome ontwikkeling een sterke verbetering
van de luchtkwaliteit mag worden verwacht. Deze verbetering is met name het
gevolg van de effecten van het voorgenomen EU-beleid.
•
Verder blijkt dat de effecten van de ruimtelijke projecten op het aantal
overschrijdingen van de grenswaarde gering is. Lokaal kunnen deze projecten
wel tot verslechteringen leiden van de luchtkwaliteit, maar deze leiden vrijwel
niet tot extra overschrijdingen van de grenswaarde. Waar wel sprake is, of
Pagina 13 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

•

•

•

dreigt, van normoverschrijding, wordt dit door middel van lokale maatregelen
aangepakt.
In vergelijking met het EU-beleid levert het Nederlandse beleid een beperktere
bijdrage aan de verbetering van de luchtkwaliteit. Deze bijdrage is echter wel
noodzakelijk. Het pakket van nationale en lokale maatregelen vormt een
samenhangend geheel waarbij generieke en lokale maatregelen elkaar
versterken. De nationale trends worden mede mogelijk doordat gemeenten een
actief milieubeleid voeren (bijvoorbeeld door instelling van milieuzones)3. Dit
beleid is ook gerechtvaardigd omdat er nog veel locaties zijn waar de
concentraties vlak onder de grenswaarde liggen. Een verdere verbetering van de
luchtkwaliteit op die plekken is van belang voor de volksgezondheid. Daarnaast
zorgt het ervoor dat Nederland beter is voorbereid op eventuele tegenvallers in
de toekomst.
Voor de oplossing van het luchtkwaliteitsprobleem dat wordt veroorzaakt door
de intensieve veehouderij, is inmiddels meer kennis verzameld over de aard en
omvang van de problematiek. Op basis daarvan wordt verwacht dat nog 100 à
150 bedrijven een grenswaardeoverschrijding veroorzaken. Een definitief beeld
zal voor het eind van 2009 beschikbaar zijn. Voor nadere maatregelen is 45
miljoen euro gereserveerd. In 2011 zijn de noodzakelijke maatregelen getroffen.
De saneringsopgave blijkt gevoelig voor de invoervariabelen zoals GCN-kaarten
en emissiefactoren. Dat is mede reden voor het vasthouden aan de
voorgenomen maatregelen uit het kabinetsstandpunt NSL, ondanks de op enkele
gebieden meevallende restopgave. Uitzondering hierop vormen de
locatiespecifieke maatregelen langs het hoofdwegennet. Voorop staat dat de
gevraagde middelen uit het ontwerp NSL beschikbaar blijven. De maatregelen
kunnen echter vervallen wanneer een gewijzigde toetsingsafstand (op basis van
het toepasbaarheidsbeginsel) leidt tot een berekende concentratie die onder de
grenswaarde ligt.
De fluctuatie bij belangrijke invoervariabelen is ook een aandachtspunt voor het
monitoringstraject. Jaarlijkse schommelingen die voortdurend leiden tot
bijstellingen van het beleid moeten zoveel mogelijk worden voorkomen.

Al met al kan worden geconcludeerd dat:
•
Uitvoering van het NSL leidt tot schonere en gezondere lucht;
•
Uitvoering van het NSL er toe leidt dat de negatieve effecten van ruimtelijke
projecten op de luchtkwaliteit ruimschoots worden gecompenseerd;
•
Nederland door uitvoering van het NSL tijdig voldoet aan de grenswaarden voor
NO2 en PM10, nu de Europese Commissie op 7 april 2009 met het Nederlandse
verzoek tot toepassing van derogatie heeft ingestemd.

3

De systematiek van de saneringstool is zo opgezet dat eerst het effect van nationale maatregelen wordt
doorgerekend en daarna pas het effect van lokale maatregelen. Dit levert grafisch gezien een onderschatting van
het effect van lokale maatregelen. De combinatie van nationale èn lokale maatregelen blijft noodzakelijk om de
overschrijdingen op te lossen.
Pagina 14 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

1

Inleiding

1.1 Aanleiding voor het NSL
Voor de Europese Unie zijn maximale waarden voor de concentraties van
verschillende luchtverontreinigende stoffen in de buitenlucht vastgesteld. Deze zijn
in de vorm van grenswaarden vastgelegd in verschillende Europese richtlijnen. In de
afgelopen decennia is de luchtkwaliteit in Nederland door een groot aantal Europese
en nationale maatregelen sterk verbeterd. Nederland voldoet dan ook aan de
meeste van deze grenswaarden. Echter, aan de grenswaarden voor fijn stof (PM10)
kon Nederland nog niet overal voldoen. Ook zou Nederland per 2010 niet overal
hebben kunnen voldoen aan de grenswaarden voor stikstofdioxide (NO2). Door de
derogatie zijn de ingangsdata van deze grenswaarden inmiddels verzet naar medio
2011 (voor fijn stof) en 2015 (voor stikstofdioxide). Het tijdig voldoen aan de
grenswaarden is van belang voor de volksgezondheid. Voor de volksgezondheid
heeft een schonere lucht, die voldoet aan de grenswaarden, positieve effecten.
Daarnaast heeft het overschrijden van geldende normen geleid tot het stranden bij
de bestuursrechter van besluiten over ruimtelijke projecten. Hierbij gaat het
bijvoorbeeld om besluiten tot aanleg van nieuwe en uitbreiding van bestaande
infrastructuur en het bouwen van woonwijken of bedrijfsterreinen. Activiteiten die
van wezenlijk belang zijn voor de ruimtelijke en economische ontwikkeling van
Nederland. Ook zijn verschillende besluiten om deze reden niet in procedure
gebracht.
Dit hing mede samen met de wijze waarop tot eind 2007 in Nederland individuele
besluiten direct aan grenswaarden werden getoetst (de “koppeling” zoals
opgenomen in de Besluiten luchtkwaliteit (2001 en 2005)). In 2007 is de wetgeving
aangepast zodat het mogelijk werd om een programma van maatregelen op te
stellen dat ervoor moet zorgen dat Nederland tijdig aan de grenswaarden voldoet en
waarbij rekening wordt gehouden met noodzakelijke ruimtelijke ontwikkelingen. Het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is dit programma zoals
geregeld in artikel 5.12 van de Wet milieubeheer.
Op 11 juni 2008 is de nieuwe richtlijn voor luchtkwaliteit en schonere lucht voor
Europa in werking getreden4. Deze bevat onder andere nieuwe normstelling voor
zeer fijn stof, PM2,5. Onderdeel van de nieuwe richtlijn is verder de mogelijkheid tot
toepassing van uitstel en tijdelijke vrijstelling van de verplichting om te voldoen aan
de vanaf 2005 geldende grenswaarden voor PM10 en de per 2010 (inmiddels 2015)
ingaande grenswaarden voor NO2. Deze mogelijkheid, aangeduid als “derogatie”,
kon alleen worden toegepast als Nederland aan de daarvoor gestelde voorwaarden
zou voldoen. De belangrijkste is het indienen van een luchtkwaliteitsplan dat laat
zien dat er zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk aan het einde van de periode van
uitstel en vrijstelling aan de grenswaarden wordt voldaan. Het NSLkabinetsstandpunt, door de Ministerraad vastgesteld op 27 juni 2008, was het
daarvoor bestemde Nederlandse luchtkwaliteitplan. op basis daarvan is derogatie
aangevraagd en verkregen bij beschikking van de Europese Commissie van 7 april
2009.
Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is de uitwerking van
de nationale, provinciale en gemeentelijke overheden van zowel de nieuwe
Nederlandse wetgeving als de nieuwe Europese richtlijn met de verkregen derogatie.
Met het NSL zullen de overheden de luchtkwaliteit in de komende jaren verder
4

richtlijn 2008/50/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 betreffende de luchtkwaliteit en
schonere lucht voor Europa (Pb EG L 152)
Pagina 15 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

verbeteren, zodat Nederland tijdig zal voldoen aan de grenswaarden voor PM10 en
NO2.

1.2 Doel en opzet van het NSL
Zoals volgt uit het bovenstaande leidt het NSL tot het voldoen aan de Europese
grenswaarden voor luchtkwaliteit. Het omvat twee hoofddoelen:
•
het verbeteren van de luchtkwaliteit ten behoeve van de volksgezondheid;
•
het bieden van ruimte voor en bijdragen aan de onderbouwing van ruimtelijke
projecten.
Het NSL is de kern van titel 5.2 van de wet tot wijziging van de Wet milieubeheer
(luchtkwaliteitseisen)5 die op 15 november 2007 van kracht is geworden. In de
gebieden waar zonder nadere maatregelen naar verwachting niet aan de
grenswaarden wordt voldaan, werken de rijksoverheid en provinciale en
gemeentelijke overheden samen om door middel van gebiedsgerichte programma’s
de luchtkwaliteit verbeteren. Zo zorgen ze ervoor dat tijdig aan de grenswaarden
wordt voldaan. Het NSL is een bundeling van alle programma’s en alle maatregelen
om de luchtkwaliteit te verbeteren, rekening houdend met de effecten van
noodzakelijke ruimtelijke ontwikkelingen. Onder de noodzakelijke ruimtelijke
ontwikkelingen vallen alle grote activiteiten waarover de overheden gedurende de
looptijd van het NSL een besluit willen nemen. Het betreft hier ruimtelijke en
infrastructurele besluiten. Het NSL omvat verder alle maatregelen die het rijk,
provincies en gemeenten vanaf 1 januari 2005 nemen of hebben genomen om de
luchtkwaliteit in een gebied te verbeteren.
Het rijk coördineert de totstandkoming en uitvoering van het nationale programma
en maakt ten behoeve van de uitvoering afspraken met provincies en gemeenten
over toetsbare resultaten. In gebieden met een dreigende overschrijding moeten de
normen voor luchtkwaliteit voor het verstrijken van de derogatietermijnen worden
gehaald. Dit is een Europeesrechtelijke verplichting. Op overheden rust een
wettelijke verplichting om de maatregelen tijdig uit te voeren. Door middel van een
jaarlijkse monitor houdt het rijk in samenwerking met de decentrale overheden een
vinger aan de pols. Indien nodig zetten de overheden extra maatregelen in en
nemen deze op in het NSL. Als het niet mogelijk is om projectspecifieke maatregelen
te nemen, kunnen (dreigende) overschrijdingen er toe leiden dat een project niet
kan doorgaan. Het gaat er primair om dat de grenswaarden worden gehaald.
Het rijk en de decentrale overheden investeren bijna 2 miljard euro in maatregelen
ter verbetering van de luchtkwaliteit.
Via de volgende stappen laat dit NSL zien hoe wordt toegewerkt naar het halen van
de Europese grenswaarden:
•
De luchtkwaliteit in 2008 vormt de uitgangssituatie.
•
Vanuit deze uitgangssituatie wordt gekeken naar hoe de luchtkwaliteit zich zou
ontwikkelen zonder Nederlandse ruimtelijke projecten en aanvullende
Nederlandse maatregelen. Dit is de autonome ontwikkeling. Deze ontwikkeling is
grotendeels het gevolg van Europees beleid.

5

Staatsblad 2007, nr. 414.
Pagina 16 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

•

•
•
•

•

De effecten van de verwachte ruimtelijke projecten en besluiten die ‘in
betekenende mate’ (IBM)6 bijdragen aan de concentraties in de buitenlucht, zijn
berekend en verwerkt in het NSL.
Dat geldt ook voor de effecten van nationale, provinciale en lokale maatregelen
die de luchtkwaliteit verbeteren.
De effecten van projecten die niet in betekenende mate bijdragen zijn verwerkt
in de achtergrondconcentraties.
Op basis van de deze stappen wordt de balans opgemaakt en bijgehouden. Deze
balans geeft het resultaat weer van het effect van de autonome ontwikkeling, de
gevolgen van de ruimtelijke projecten en het effect van de voorgenomen
maatregelen.
De conclusie is dat door uitvoering van dit NSL en de NSL systematiek overal
tijdig (overeenkomstig de derogatietermijnen) aan de Europese normen zal
worden voldaan.

1.3 Proces van kabinetsstandpunt naar kabinetsbesluit
Op 27 juni 2008 is het NSL als kabinetsstandpunt door de Minister van VROM met
instemming van de ministerraad vastgesteld. Daarna zijn de volgende stappen
genomen op weg naar het kabinetsbesluit NSL:
1. de Europese Richtlijn is in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd;
2. er is een inspraakprocedure georganiseerd;
3. de Europese Commissie heeft een besluit genomen over de Nederlandse
kennisgeving voor toepassing van derogatie;
4. de Tweede en Eerste Kamer zijn over het NSL geconsulteerd;
5. de saneringstool is aan de nieuwste gegevens en inzichten aangepast;
6. de NSL-partners hebben een afsprakenkader over de totstandkoming en
uitvoering van het NSL kabinetsbesluit vastgesteld.
De nieuwe Europese Richtlijn bevat onder andere nieuwe normstelling voor PM2,5, de
mogelijkheid om derogatie toe te passen en de mogelijkheid om gebruik te maken
van het toepasbaarheidsbeginsel. Een uitgebreide toelichting op de richtlijn staat in
hoofdstuk 3. Deze nieuwe regelgeving moest in de Nederlandse Wet milieubeheer
worden opgenomen. Daarvoor is een voorstel tot wijziging van de Wet milieubeheer
ingediend dat in het voorjaar van 2009 door de Tweede en Eerste Kamer is
aangenomen. Op 1 augustus 2009 treedt de nieuwe wet7 in werking.
In het najaar van 2008 is conform de eisen van de Algemene wet bestuursrecht een
inspraakprocedure georganiseerd. Deze procedure is begeleid door het
Inspraakpunt8. De inspraakperiode liep van 24 september tot en met 4 november
2008. Gedurende deze periode zijn er 120 verschillende zienswijzen ingediend. Deze
reacties zijn gebundeld in een Nota van Antwoord en van een reactie van de
minister voorzien. De Nota van Antwoord wordt gelijktijdig met dit kabinetsbesluit
vastgesteld en aan de Tweede Kamer toegezonden. Meer informatie over de
uitkomsten van de inspraak en hoe deze een plek hebben gekregen in dit NSL is te
vinden in paragraaf 1.4.
6

7

8

‘In betekenende mate’ (IBM) wil zeggen dat het project bijdraagt aan de concentraties in de buitenlucht
met meer dan 3% van de jaargemiddelde grenswaarde. Voor de norm van 40 µg/m3 voor NO2 betekent
dit dus dat een project IBM is wanneer het leidt tot een toename van de concentraties met meer dan 1,2
µg/m3. Dit geldt ook voor PM10. Als voor één van beide stoffen de 3%-grens wordt overschreden, wordt
het project in zijn geheel als IBM aangemerkt.
Wet van 12 maart 2009 tot wijziging van de Wet milieubeheer (implementatie en derogatie
(luchtkwaliteitseisen)) (Stb. 2009, 158)
Het Inspraakpunt was voorheen bekend als het Inspraakpunt Verkeer en Waterstaat; inmiddels werkt
deze organisatie ook voor de Ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, van Economische
Zaken en van VROM.
Pagina 17 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Op 11 juni 2008 is de nieuwe Europese richtlijn luchtkwaliteit in werking getreden.
Vervolgens heeft Nederland op 15 juli 2008 een kennisgeving ingediend bij de
Europese Commissie voor het toepassen van derogatie voor PM10 en NO2. Het
kabinetsstandpunt NSL vormde de onderbouwing van deze kennisgeving. De
Commissie heeft het NSL en de daaraan ten grondslag liggende saneringstool
uitgebreid bestudeerd. Op 7 april 2009 heeft zij laten weten dat zij het vertrouwen
heeft dat Nederland met de gekozen aanpak en het maatregelenpakket van het NSL
tijdig aan de grenswaarden kan voldoen. Ze stemt vrijwel geheel in met de
Nederlandse toepassing van derogatie.
Nederland heeft voor alle zones en agglomeraties uitstel tot 11 juni 2011 voor het
voldoen aan de dagnorm voor PM10. Voor de jaarnorm voor PM10 mag derogatie
worden toegepast in de zone Midden en de agglomeraties Amsterdam-Haarlem,
Utrecht en Rotterdam-Dordrecht (zie paragraaf 2.7 voor de indeling in zones en
agglomeraties). In de overige zones en agglomeraties is geen vrijstelling van de
jaargemiddelde norm PM10 gegeven omdat daar geen sprake is van overschrijding
van deze jaargemiddelde norm.
Voor de jaarnorm voor NO2 mag overal derogatie worden toegepast tot 1 januari
2015 met uitzondering van de agglomeratie Heerlen-Kerkrade. In Heerlen-Kerkrade
moet vanaf 1 januari 2013 overal aan de stikstofdioxide jaarnorm worden voldaan.
Dit omdat de Europese Commissie oordeelde dat het mogelijk moet zijn om daar al
vanaf die datum aan de grenswaarde te voldoen.
Vanwege de derogatie is uitstel toegepast/vrijstelling verkregen van het tijdstiip
waarop aan de grenswaarde moet worden voldaan. Wanneer in dit
kabinetsbesluit NSL voor een bepaald jaar voor dat uiterste tijdstip gesproken wordt
over grenswaardeoverschrijdingen, wordt daar een concentratie hoger dan die van
de grenswaarde die gaat gelden mee bedoeld. De grenswaarde kan namelijk niet
overschreden worden als die nog niet geldt. Daarom wordt er in dit
kabinetsbesluit ook vaak gesproken over dreigende of mogelijke overschrijding.
Overeenkomstig de Wet milieubeheer zijn op 4 februari 2009 de Tweede Kamer
en op 26 mei 2009 de Eerste Kamer geconsulteerd over het kabinetsstandpunt NSL.
Het is van belang dat het definitieve NSL op de meest recente cijfers is gebaseerd.
Daarom is de saneringstool geactualiseerd op basis van de GCN-kaarten van 2009
en de nieuwste emissiefactoren.
Afsprakenkader

In de periode tussen het kabinetsstandpunt (juli 2008) en het kabinetsbesluit (juli
2009) heeft intensief overleg met de NSL-regio’s plaatsgevonden over de wijze van
uitvoering van het NSL en de weg daarnaartoe. Dit heeft uitgemond in een
Afsprakenkader, dat door de bestuurlijke partners is vastgesteld tijdens het
Bestuurlijk Overleg Task Force Luchtkwaliteit op 23 april 2009.
In dit Afsprakenkader hebben de NSL-partners met elkaar afgesproken wat de
saneringsopgave is voor de betrokken NSL-partners, zoals deze uit de saneringstool
naar voren is gekomen en welke regels er gelden bij de totstandkoming en
uitvoering van het kabinetsbesluit NSL. Belangrijk uitgangspunt voor dit
Afsprakenkader is dat het NSL gebaseerd is op het maatregelenpakket uit het
kabinetsstandpunt NSL van vorig jaar. Dat betekent dat ook bij meevallers
vastgehouden wordt aan dit maatregelenpakket. Reden hiervoor zijn de
onzekerheden die inherent verbonden zijn aan luchtkwaliteit, zowel aan het
meten&rekenen als aan het effect van maatregelen.

Pagina 18 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Ook is in dit kader met elkaar gesproken over de wijze waarop uitvoering gegeven
kan worden aan de wijzigingsprocedure NSL. Deze wijzigingsprocedure is vastgelegd
in de Wet milieubeheer (hoofdstuk 5.2) en heeft als uitgangspunt dat elke wijziging
aan de minister gemeld moet worden. Hiervoor bestaat een lichte (melding) en een
zware (via minister en gehoord hebbende de Eerste en de Tweede Kamer)
procedure. Op deze wijze leggen de NSL-partners vast dat er niet zomaar
maatregelen uit het NSL gehaald kunnen worden, maar is tegelijkertijd gekozen
voor een procedure die zo min mogelijk de bestuurlijke last voor de NSL-partners
verhoogd.
Tenslotte is in het Afsprakenkader vastgelegd hoe de financiële verantwoording van
de financiële middelen moet plaatsvinden, die het Rijk ten behoeve van de
uitvoering van het NSL aan de regio’s beschikbaar heeft gesteld.

1.4

Wijzigingen ten opzichte van het NSL kabinetsstandpunt

1.4.1 Conclusies uit de inspraak en de Parlementaire behandeling
Van 24 september tot en met 4 november 2008 heeft het NSL ter inzage gelegen. In
totaal zijn er 120 reacties binnen gekomen. Uit de reacties kwam naar voren dat er
vooral zorg is over de relatie tussen het halen van de grenswaarden en het
verbeteren van de gezondheid. Ook de Tweede Kamer heeft gevraagd hier meer
aandacht aan te besteden in het kabinetsbesluit NSL. Een ander aandachtspunt was
de relatie tussen het NSL en het Europese beleid. Tenslotte is gevraagd ook
aandacht te besteden aan houtkachels en openhaarden als bron van
luchtverontreiniging.
De inspraakprocedure en de parlementaire behandeling hebben tot een aantal
aanpassingen in het kabinetsbesluit geleid.
Zo is een apart hoofdstuk opgenomen over luchtkwaliteit en gezondheid.
Ook wordt in het kabinetsbesluit op verzoek van insprekers en Parlement benadrukt
dat zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk aan het eind van de derogatietermijn aan de
grenswaarden wordt voldaan. Ook is extra aandacht geschonken aan de lokale
effecten van houtkachels en openhaarden.
Op verzoek van de NSL-partners wordt in het kabinetsbesluit NSL meer aandacht
besteed aan het toelichten van de wijzigingsprocedure in het NSL: onder welke
voorwaarden mogen bijvoorbeeld nieuwe IBM-projecten worden toegevoegd of
maatregelen worden vervangen.
In het kabinetsbesluit NSL zijn de meest recente gegevens over IBM-projecten en
verkeersgegevens opgenomen. Ook zijn de kaartbeelden vanuit de saneringstool
geactualiseerd op basis van de nieuwe versie van de saneringstool. Hierin is tevens
het effect van lokale maatregelen opgenomen.
1.4.2 Bepalingen derogatieverlening
Zoals in paragraaf 1.3 is weergegeven heeft de Europese Commissie ingestemd met
het toepassen van derogatie door Nederland. Voor de jaarnorm voor NO2 mag overal
derogatie worden toegepast tot 1 januari 2015 met uitzondering van de
agglomeratie Heerlen-Kerkrade. In Heerlen-Kerkrade moet vanaf 1 januari 2013 aan
de stikstofdioxide jaarnorm worden voldaan. Deze uitzondering is in het NSL
verwerkt.
1.4.3 Actualisatie van de saneringstool
Het kabinetsbesluit NSL is gebaseerd op de meest actuele gegevens en regelgeving.
De saneringstool is daarom geactualiseerd. De belangrijkste wijzigingen zijn:
•
alle maatregelen waarvoor een uitvoeringsplicht geldt worden in de
saneringstool geregistreerd;
Pagina 19 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

•
•
•
•
•
•
•

er heeft een aanvulling plaatsgevonden met betrekking tot overschrijdingen van
de grenswaarden voor PM10 bij intensieve veehouderijen;
de saneringstool 3.1 komt beschikbaar in de vorm van een webapplicatie;
Het basisjaar is geactualiseerd van 2006 naar 2008;
de invoergegevens zijn geactualiseerd;
er heeft een aantal actualisaties plaatsgevonden in relatie tot de regelgeving en
modellering;
er hebben bijstellingen plaatsgevonden met betrekking tot de berekening van
effecten van lokale maatregelen;
effecten van lokale maatregelen die in de saneringstool worden ingevoerd voor
wegvakken met een grenswaardeoverschrijding worden nu centraal
geregistreerd.

1.5 Looptijd van het NSL
De wettelijke looptijd van het NSL is vijf jaar vanaf het moment dat het van kracht
wordt. Als het NSL op 1 augustus 2009 definitief van kracht wordt, duurt de periode
waarop het NSL betrekking heeft tot 1 augustus 20149. Het NSL geeft aan dat
Nederland uiterlijk 11 juni 2011 aan de grenswaarden voor fijn stof zal voldoen.
Voor stikstofdioxide ligt deze datum op 1 januari 2015. De wettelijke
uitvoeringsplicht voor in het NSL opgenomen maatregelen blijft overigens ook na 1
augustus 2014 van kracht, zolang als nodig. Na het verstrijken van de
derogatietermijnen moet blijvend aan de reguliere grenswaarden worden voldaan.
In de berekeningen die voor het NSL gedaan worden is daarom ook op sommige
gebieden al rekening gehouden met het effect van projecten en maatregelen
waarvan het effect na 2015 nog wijzigt.

1.6 Leeswijzer
Het NSL is als volgt opgebouwd:
•
In hoofdstuk 2 worden de uitgangspunten en de systematiek van het NSL
toegelicht.
•
In hoofdstuk 3 volgt een beschrijving van het juridische kader van het NSL.
•
Hoofdstuk 4 gaat in op de relatie tussen luchtverontreiniging en gezondheid en
op de wijze waarop de normen totstandgekomen zijn.
•
In hoofdstuk 5 wordt allereerst ingegaan op de historische en actuele
ontwikkeling in de emissies en concentraties van NO2 en PM10. Daarna wordt de
voorziene toekomstige ontwikkeling van de concentraties van NO2 en PM10
weergegeven, zonder rekening te houden met projecten die de situatie kunnen
verslechteren en de maatregelen die de situatie verbeteren. Dit wordt in dit
hoofdstuk de “autonome ontwikkeling” genoemd.
•
In hoofdstuk 6 wordt een uitvoerig overzicht gepresenteerd van de ruimtelijke
projecten die in betekenende mate bijdragen aan de concentraties in de
buitenlucht. Dit effect wordt opgeteld bij het geschetste autonome beeld van
hoofdstuk 5.
•
In hoofdstuk 7 wordt een uitvoerig beeld geschetst van alle maatregelen waar
de NSL-partners zich met dit plan aan verbinden. In dit hoofdstuk wordt ook het
effect gepresenteerd van deze maatregelen. Tevens worden de kosten van de
maatregelen in beeld gebracht.
•
In hoofdstuk 8 worden afsluitend de belangrijkste conclusies van de voorgaande
hoofdstukken weergegeven en wordt de balans opgemaakt. Dit hoofdstuk laat
zien dat, met de verkregen derogatie, door uitvoering van het NSL overal in
Nederland aan de Europese normen zal worden voldaan.
9

Deze looptijd geldt ook voor de Regionale Samenwerkingsprogramma’s Luchtkwaliteit
Pagina 20 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

2

Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit

2.1 Gezondheid
Het eerste hoofddoel van het luchtkwaliteitsbeleid is het verminderen van de
mogelijke gezondheidsschade als gevolg van een luchtkwaliteit die niet aan de
Europese grenswaarden voldoet. Het beperken van de mogelijke gezondheidsschade
vormde de aanleiding voor de Europese richtlijnen voor luchtkwaliteit. Door het
verbeteren van de luchtkwaliteit kan de gezondheid verbeteren en ruimte ontstaan
voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Het vlottrekken van stagnerende
noodzakelijke ruimtelijke ontwikkelingen is dan ook het tweede hoofddoel van het
luchtkwaliteisbeleid.
Luchtverontreiniging bestaat uit een mengsel van stoffen. Het is niet altijd duidelijk
welke stof verantwoordelijk is voor welk effect. Er komt steeds meer bewijs dat fijn
stof een belangrijke veroorzaker is van gezondheidsproblemen, zowel na korte als
na lange blootstelling. Door kortdurende blootstelling aan verhoogde concentraties
overlijden jaarlijks enkele duizenden personen vroegtijdig. De levensduurverkorting
ligt tussen enkele dagen en enkele maanden. De gezondheidsrisico’s van langdurige
blootstelling aan fijn stof zijn nog erg onzeker, maar worden veel hoger ingeschat
dan die van kortdurende blootstelling. Er zijn indicaties dat door langdurige
blootstelling aan fijn stof de gemiddelde levensverwachting in Nederland mogelijk
met circa een jaar wordt verkort. Naast effecten op de levensduur kan fijn stof ook
extra luchtwegklachten en medicijngebruik veroorzaken.
Stikstofdioxide kan ook schadelijke effecten hebben. Bij de huidige concentraties
van stikstofdioxide in Nederland zijn deze effecten echter minder groot dan die van
fijn stof.
In hoofdstuk 4 wordt de bestaande kennis omtrent de gezondheidseffecten van fijn
stof en NO2 meer in detail besproken. Adviezen van de
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vormen de basis voor de huidige Europese
normstelling. De wijze waarop rekening is (en wordt) gehouden met gezondheid bij
de opstelling en uitvoering van het NSL wordt in datzelfde hoofdstuk nader
toegelicht.
Succesvol beleid ten aanzien van PM10 (fijn stof) heeft de luchtkwaliteit in de
afgelopen jaren en decennia sterk verbeterd. De concentratie PM10 is in de periode
1992-2006 gemiddeld in Nederland met 25-30% gedaald10. De concentratie zwarte
rook - een maat voor roet - is in die jaren afgenomen met 30-40%.
De kleinere fijn stofdeeltjes veroorzaken relatief meer gezondheidsschade. Hoe
kleiner de deeltjes, hoe dieper ze in de longen doordringen. Daarom richt de
beleidsmatige inzet zich meer en meer op de kleinere PM2,5-fractie. Voor deze
fijnste zwevende deeltjes bevat de nieuwe richtlijn luchtkwaliteit:
• een richtwaarde voor 2010;
• een grenswaarde voor 2015;
• een blootstellingsconcentratieverplichting voor 2015 en
• een streefwaarde voor vermindering van blootstelling voor 2020.
Het PBL concludeert in het rapport “PM2.5 in the Netherlands; consequences of the
new European air quality standards”11 dat Nederland met de maatregelen voor het
10
11

Jaaroverzicht Luchtkwaliteit 2003-2006, RIVM, 2007.
Matthijsen J et al., PM2.5 in the Netherlands; Consequences of the new European air quality standards;
MNP rapport 500099001, Bilthoven, 2007.
Pagina 21 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

voldoen aan de grenswaarden voor PM10 naar verwachting ook aan de
grenswaarden en blootstellingsconcentratieverplichting voor PM2,5 zal voldoen. Dit
op basis van de nu bestaande inzichten en rekening houdend met de nu nog
bestaande onzekerheden. Hieraan zal met de monitoring ook aandacht worden
besteed. Mocht blijken dat er toch aanvullende maatregelen nodig zijn voor PM2,5,
dan wordt hiervoor tijdig een aanvullend programma gemaakt. Dit kan bijvoorbeeld
in de vorm van een aanvulling op het NSL in 2011. Een nadere toelichting hierop
staat in Bijlage 2.
In de komende jaren zullen de meet- en rekenmethodes verder worden ontwikkeld.
Ook zullen de metingen en berekeningen worden uitgevoerd die nodig zijn voor de
jaarlijkse vaststelling van de grootschalige achtergrondconcentraties (zie ook
paragraaf 5 van dit hoofdstuk). Deze dienen om de actuele luchtkwaliteit en de
effecten van toekomstige maatregelen en projecten te kunnen bepalen.

2.2 NSL voor projecten en derogatie
Op 15 november 2007 is de Wet luchtkwaliteit in werking getreden12. Deze
wetgeving introduceerde een programmasystematiek voor maatregelen en
projecten en een categorie “niet in betekenende mate” besluiten waarbij geen
toetsing aan luchtkwaliteitsnormen meer nodig is. Bij de definitieve vaststelling van
dit NSL is inmiddels ook een tweede wet, de Implementatiewet luchtkwaliteit, van
kracht13. Deze implementeert de nieuwe richtlijn luchtkwaliteit14 met de nieuwe
normstelling voor PM2,5, de derogatie (uitstel en vrijstelling van de verplichting om
aan bepaalde grenswaarden te voldoen) en het toepasbaarheidsbeginsel. De
nieuwe programmasystematiek en de derogatie15, waarover hierna meer, leiden tot
maatregelen gericht op gezondheidsbescherming en het tijdig voldoen aan de
grenswaarden, waarbij tevens ruimte ontstaat voor maatschappelijk gewenste
ruimtelijke ontwikkelingen.
Voorheen was een voortvarende sanering én een actieve ontwikkeling van
ruimtelijke projecten niet eenvoudig. Dit kwam door de overschrijdingen van
geldende grenswaarden, in combinatie met de wijze waarop deze waren
geïmplementeerd in de nationale wetgeving. In de Wet milieubeheer en daarop
gebaseerde regelgeving was sprake van een strikte koppeling tussen individuele
ruimtelijk-economische projectbesluiten en de grenswaarden voor luchtkwaliteit.
Een bouwproject op een plek waar al sprake was van een overschrijding van de
grenswaarden, kon daardoor alleen doorgang vinden als de negatieve effecten in de
directe nabijheid van dat project werden gecompenseerd. De koppeling leidde tot
stagnatie in ruimtelijke besluitvorming, zonder dat daarmee de grenswaarden meer
binnen bereik kwamen. De individuele toets op projectniveau had bovendien als
nadeel dat ontwikkelaars (gemeenten, bouwers) veel kwetsbaar én kostbaar
projectgebonden onderzoek, maatregelen en procedures moesten uitvoeren, ook
voor de kleinste projecten. Dit zonder voldoende zekerheid over het doorgang
vinden van een project en zonder uitzicht op het bereiken van de grenswaarden ter
plaatse. Deze benadering leidde niet tot optimale keuzes en maatregelen en bracht
relatief hoge administratieve lasten met zich mee.

12

Wet van 11 oktober 2007 tot wijziging van de Wet milieubeheer (luchtkwaliteitseisen), Staatsblad 2007, nrs.

414 en 434.
13

14

15

Wet van 12 maart 2009 tot wijziging van de Wet milieubeheer (implementatie en derogatie
(luchtkwaliteitseisen)) (Stb 2009, 158).
Richtlijn 2008/50/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 betreffende de luchtkwaliteit en
schonere lucht voor Europa (PbEG L152/1).
Verleend bij beschikking van de Commissie van de Europese Gemeenschappen van 7.4.2009, nr. C(2009)2560.
Pagina 22 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Het kabinet heeft gezocht naar een effectievere aanpak op een groter schaalniveau,
die zowel de saneringsopgave als de ontwikkelingsopgave ten goede zou komen. Er
was behoefte aan een nationale aanpak, waarbij de grenswaarden tijdig worden
gehaald én de blokkades voor projecten worden opgeheven. Deze is gevonden in
een gebiedsgerichte programma-aanpak, waarbij de negatieve effecten van
projecten worden gecompenseerd door een breed samengesteld pakket van
maatregelen. Het doel van de generieke en waar nodig lokale maatregelen is het
zodanig verbeteren van de luchtkwaliteit dat overal in het betreffende gebied (dus
ook ter plaatse van nieuwe ruimtelijke projecten) tijdig de grenswaarden worden
bereikt. Deze meer effectieve aanpak door middel van de programmatische opzet
van dit NSL is verankerd in titel 5.2 van de Wet milieubeheer.
Het voorliggende NSL is daarmee een programma als bedoeld in artikel 5.12 van de
Wet milieubeheer, gericht op het bereiken van de grenswaarden. Het NSL is
daarnaast een luchtkwaliteitsplan in de zin van de artikelen 22 en 23 van de nieuwe
richtlijn luchtkwaliteit. Het laat zien dat Nederland tijdig aan de grenswaarden zal
voldoen, binnen de termijnen van de nieuwe richtlijn. Dit met toepassing van
vrijstelling en uitstel van de verplichting om te voldoen aan de grenswaarden voor
fijn stof (PM10) en stikstofdioxide, gedurende de periode gedurende welke derogatie
van toepassing is.

2.3 Aanpak op programmaniveau
De programmatische aanpak van het NSL kan met name voor projecten gaan
werken nu Nederland volgens de Europese Commissie voldoet aan de voorwaarden
voor derogatie. Het door het kabinet in juli 2008 geaccordeerde NSLkabinetsstandpunt diende als luchtkwaliteitsplan in de zin van artikel 22 van de
richtlijn. Inmiddels is is het NSL geïmplementeerd in de nationale regelgeving. Het
nu voorliggende NSL is het definitieve - door de minister van VROM in
overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad - vastgestelde NSL (“NSLkabinetsbesluit”). In dit NSL-kabinetsbesluit zijn de opmerkingen van de Europese
Commissie bij de beoordeling van het eerdere NSL-kabinetsstandpunt verwerkt
alsmede de opmerkingen die uit de inspraakprocedure naar voren zijn gekomen.
Ook zijn de voorwaarden van de richtlijn voor derogatie en, waar nodig, van de
derogatiebeschikking van de Europese Commissie verwerkt. Eén van de
voorwaarden van de richtlijn voor derogatie is dat dit NSL laat zien dat voor het
einde van de derogatietermijnen aan de grenswaarden voor fijn stof (PM10) en
stikstofdioxide wordt voldaan.
Het NSL leidt niet alleen tot het tijdig bereiken van de grenswaarden voor fijn stof
en stikstofdioxide. Het maakt op basis van de gewijzigde onderliggende wettelijke
systematiek ook een flexibeler toetsing aan de luchtkwaliteitsnormen mogelijk.
Grote bouwprojecten die “in betekenende mate” van invloed zijn op de
luchtkwaliteit, worden niet langer uitsluitend individueel beoordeeld, maar kunnen
voortaan ook op programmaniveau worden getoetst. Daarbij wordt getoetst of het
project of de ontwikkeling waarop deze betrekking heeft is genoemd in het NSL dan
wel daarin past of daarmee niet in strijd is. De NSL-systematiek met de
saneringstool en monitor (waarover hierna meer) leidt tot het tijdig voldoen aan de
grenswaarden. Dit wordt dus niet meer op projectniveau getoetst. Ook wordt niet
op projectniveau getoetst of het NSL leidt tot het halen van de grenswaarden. Dit
wordt gewaarborgd door de wettelijke systematiek van programma-aanpak en
monitoring en is ook door de Europese Commissie akkoord bevonden, blijkens de
eerdergenoemde derogatiebeschikking.

Pagina 23 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Het tijdig halen van de grenswaarden staat voorop. Omdat tegenover de
voorgenomen projecten in een gebied voldoende maatregelen staan waardoor in
het gebied overal tijdig de grenswaarden worden gehaald, vormt het
luchtkwaliteitsaspect geen belemmering voor die NSL-projecten. Zonodig worden
extra maatregelen ingezet zodat het project kan doorgaan. De programmatische
aanpak maakt het ook mogelijk om maatregelen te faseren. Bovendien is het
mogelijk bouwprojecten gefaseerd te compenseren, naarmate deze in de tijd meer
effect hebben. Veel bouwprojecten zullen niet direct vanaf het moment van
oplevering tot een negatief effect op de luchtkwaliteit leiden. Daar kunnen
maatregelen tegenover staan waarvan het effect eveneens in de loop van de tijd
toeneemt, zoals bijvoorbeeld aangescherpte emissie-eisen voor voertuigen.
Dit alles moet ertoe leiden dat de luchtkwaliteit overal in ons land tijdig voldoet aan
de Europese grenswaarden. Hierbij wordt rekening gehouden met de verkregen
derogatie. De luchtkwaliteit zal na uitvoering van het volledige NSL niet alleen aan
de grenswaarden voldoen, maar ook substantieel beter zijn dan vóór uitvoering van
het programma. Dit betreft primair de concentraties van PM10 en NO2.
Samenvattend is de NSL-systematiek de best denkbare aanpak voor een sanering
in het belang van de volksgezondheid en het tijdig voldoen aan de Europese
grenswaarden. Hierbij ontstaat bovendien ruimte voor soms dringend
noodzakelijke, ruimtelijke ontwikkelingen. De NSL-systematiek heeft ten opzichte
van de eerdere aanpak een grote toegevoegde waarde. De bundeling van de
maatregelen en de interbestuurlijke samenwerking spelen hierbij een grote rol. Er
is sprake van een gecoördineerde en gebundelde inzet van maatregelen en
middelen op alle bestuurlijke niveaus. Met als uiteindelijk doel het bereiken van de
grenswaarden en het kunnen nemen van de noodzakelijke ruimtelijke besluiten.
Door deze gecoördineerde inzet en synergie van maatregelen en andere middelen
op basis van wettelijke verplichtingen worden de normen voor luchtkwaliteit
gehaald.
Naast (vanzelfsprekend) een robuust maatregelenpakket moet het NSL, gezien de
hiervoor genoemde functies, aan de volgende drie eisen voldoen:
1. een robuust en doordacht kader voor interbestuurlijke programmatische
samenwerking;
2. een deugdelijke en overtuigende rekenkundige basis;
3. een resultaatgericht onderhoudsprogramma in de vorm van doordachte en
effectieve monitoring en beheer.
De volgende paragrafen beschrijven hoe aan deze drie vereisten wordt voldaan. De
juridische kaders komen in het volgende hoofdstuk aan de orde.

2.4 Robuust kader en systeem voor interbestuurlijke samenwerking
Het NSL - als kader en systeem voor interbestuurlijke samenwerking - steunt op
een aantal belangrijke pijlers. Daardoor is het NSL geen star vijfjarenplan zonder
mogelijkheden tot flexibele bijsturing, maar kan het blijven functioneren als een
dynamisch en zelfregulerend systeem. Die pijlers worden in deze paragrafen
beschreven.
Een adequate en logische opbouw, waardoor het NSL laat zien dat de
grenswaarden voor PM10 en NO2 tijdig worden bereikt.

Het NSL beschrijft de navolgende relevante elementen, die de huidige en
toekomstige ontwikkeling van de luchtkwaliteit bepalen.

Pagina 24 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De actuele situatie met betrekking tot de luchtkwaliteit en de autonome
ontwikkeling daarvan, met oorzaken van (dreigende) overschrijdingen.

Voor de actuele situatie neemt het NSL het jaar 2008 als basisjaar. Dit is het meest
recente jaar waarvan complete gegevens over de luchtkwaliteit beschikbaar zijn.
Voor dat jaar is het totaal aan overschrijdingen van de grenswaarden voor PM10 in
kaart gebracht. Dat geldt ook voor het in 2008 verwachtte aantal overschrijdingen
van de jaargrenswaarde voor NO2 voor 2010. De omvang van het aantal
overschrijdingen (zonder rekening te houden met derogatie) voor beide stoffen
wordt uitgedrukt in het aantal knelpuntkilometers op het onderliggend wegennet
(OWN) en het hoofdwegennet (HWN), en daarbinnen in categorieën waarin wordt
onderscheiden naar de mate van overschrijding. Een tweede meetpunt is het aantal
inrichtingen - met name veeteeltbedrijven - die bijdragen aan het niet voldoen aan
de normstelling voor PM10. Dit alles wordt in hoofdstuk 5 uitvoerig beschreven.
De verwachte ontwikkelingen en besluiten die “in betekenende mate” bijdragen
aan de concentraties in de buitenlucht van stoffen waarvoor in bijlage 2 van de
Wet milieubeheer (Wm) een grenswaarde is opgenomen.

Naast het NSL is de invoering van het eerdergenoemde begrip “niet in betekenende
mate” (NIBM) een belangrijk onderdeel van het eerdergenoemde nieuwe wettelijke
systeem. Projecten die leiden tot een toename van de concentraties, maar die de
voor NIBM gestelde grens niet overschrijden, hoeven niet langer individueel te
worden getoetst aan de grenswaarden. Bij deze projecten wordt enkel nog getoetst
of ze de NIBM-grens niet overschrijden. In de Regeling NIBM zijn daarvoor ook
getalsmatige criteria gegeven. De effecten van deze projecten worden wel verwerkt
in de saneringstool. Hierbij wordt rekening gehouden met lokale effecten. Ook
worden deze projecten verwerkt in de jaarlijkse update van de monitor, om lokale
knelpunten te voorkomen dan wel tijdig op te lossen. Met lokale cumulatie moeten
bestuursorganen overigens al bij de besluitvorming rekening houden. Dit volgt uit de
anticumulatiebepaling van het Besluit NIBM.
Het NSL geeft daarnaast op projectniveau inzicht in de omvang en aard van de
ruimtelijke projecten die wél in betekenende mate bijdragen aan de concentraties
van stoffen waarvoor bijlage 2 van de Wm een grenswaarde bevat. Het gaat naar
de huidige inzichten om enige honderden projecten, waarbinnen grote
woningbouwlocaties, nieuwe bedrijventerreinen en infrastructuurprojecten de
hoofdmoot vormen. Hoofdstuk 6 gaat hier verder op in.
Een overzicht van alle redelijkerwijs door de betrokken bestuursorganen te
treffen maatregelen, gericht op het bereiken van de grenswaarden voor de
gebieden waar de grenswaarden (dreigen te) worden overschreden.

Voor de maatregelen wordt onderscheid gemaakt tussen (generieke) Europese en
nationale maatregelen enerzijds en regionale of lokale maatregelen anderzijds. De
generieke maatregelen dragen in belangrijke mate bij aan het structureel verbeteren
van de luchtkwaliteit. In hoofdstuk 7 worden deze beschreven.
Een prognose van de ontwikkeling van de luchtkwaliteit met en zonder
projecten en de daarmee samenhangende maatregelen.

De eerder genoemde autonome ontwikkeling van de luchtkwaliteit voor de jaren
2010, 2015 en 2020 is herberekend met verwerking van de effecten van
maatregelen en projecten in het NSL. Dus met inachtneming van het negatieve
effect van de grote bouwprojecten en het positieve effect van alle nationale en
lokale maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit. De NSL systematiek en
bestuurlijke inzet is er volledig op gericht om tijdig aan de grenswaarden te voldoen
zonder overschrijdingen van de grenswaarden voor fijn stof en NO2. De wijze
waarop wordt (concluderend) beschreven in hoofdstuk 8.
Pagina 25 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Gebiedsgerichte en regionale deelplannen
Het voorliggende NSL bevat, naast het algemene rijksdeel, ook gebiedsgerichte
uitwerkingen. Er zijn zeven NSL-regio’s. Ofschoon de Minister van VROM formeel
het NSL als geheel, dus inclusief gebiedsgerichte uitwerkingen, heeft vastgesteld,
zijn de gebiedsgerichte uitwerkingen door de regio’s voorbereid en opgesteld met
coördinatie door de provincies (zie paragraaf 2.7). De feitelijke keuzes ten aanzien
van de te nemen lokale en regionale maatregelen en de voorgenomen
bouwprojecten liggen bij de decentrale overheden. De provincies hebben de lokale
en regionale maatregelen gebundeld in hun regionale samenwerkingsprogramma’s
luchtkwaliteit (RSL), die input hebben gevormd voor dit NSL.
Flexibele opzet
Het tijdig en conform de verleende derogatie halen van de Europese grenswaarden
is - als resultaatsverplichting - een vaststaand doel, dat door middel van de
uitvoering van de maatregelen uit het NSL gehaald wordt. Daarvan uitgaande moet
het systeem van het NSL voldoende dynamisch en flexibel zijn om in te kunnen
spelen op gewijzigde omstandigheden en inzichten, die hoogst waarschijnlijk zullen
optreden gedurende de periode tot 2015. Effecten van maatregelen of projecten
kunnen mee- of tegenvallen, maatregelen of projecten kunnen worden gewijzigd,
vervangen of toegevoegd. En hoewel wordt uitgegaan van realistische en
tegelijkertijd voorzichtige aannames, kan ook de ontwikkeling van de luchtkwaliteit
anders verlopen dan voorzien. De NSL-systematiek maakt het mogelijk vlot in te
spelen op deze maatschappelijke en milieudynamiek. Ook in geval van gewijzigde
omstandigheden en inzichten moeten de grenswaarden immers tijdig worden
gehaald. Dit met het oog op de bescherming van de gezondheid en op het
doorgaan van de noodzakelijke ruimtelijke ontwikkeling van Nederland. Het
wettelijke kader biedt hiervoor de mogelijkheden (zie hoofdstuk 3).
Toekomstgericht en toekomstvast
Het NSL kijkt, zoals hiervoor al aangegeven, vooruit. Daarbij gaat het NSL uit van
de effecten van de maatregelen en ruimtelijke projecten die (qua voorbereiding en
besluitvorming) worden voorzien voor de periode tot 2015.
De effecten van maatregelen en projecten worden vastgesteld met behulp van de
voor het NSL ontwikkelde “saneringstool” en de jaarlijkse monitoring. De
saneringstool - die hierna wordt beschreven - is een rekentool annex database die
heeft gefungeert als basis voor het bepalen van de saneringsopgave. Daarnaast zal
er jaarlijks door de monitoring worden nagegaan of de doelstellingen van het NSL
nog binnen bereik liggen, of dat aanvullende maatregelen nodig zijn.
Draagvlak bij alle betrokken bestuurders
Dit NSL heeft een sterk interbestuurlijk karakter. Het NSL staat voor een
innovatieve, gezamenlijke aanpak van een nationaal probleem door alle betrokken
overheden. De betrokken regio’s pakken de zaken voortvarend aan, waarbij elke
bestuurslaag zich richt op de maatregelen die op het eigen schaalniveau het meest
effectief zijn. De programmatische aanpak is bovendien een effectief alternatief
voor de eerdergenoemde, door velen bekritiseerde rechtstreekse koppeling van
individuele besluiten aan grenswaarden, doordat projecten alleen nog worden
getoetst op het genoemd of inpasbaar zijn in het NSL. Deze nieuwe aanpak heeft
nadrukkelijk de steun van de regionale bestuurders, maar ook van het
maatschappelijk veld.
Gedeeld belang bij het bereiken van het resultaat
De NSL-systematiek leidt er toe dat de verantwoordelijkheid voor de
totstandkoming van maatregelen veelal ligt bij de bestuursorganen die ook belang
hebben bij het doorgaan van een bepaald project. De programmasystematiek en de
Pagina 26 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

derogatie raken direct aan de eigen verantwoordelijkheid van de betrokken partijen
en noodzaken tot discipline in de uitvoering. Indien er in de praktijk bijvoorbeeld
onvoldoende maatregelen genomen zouden worden en het doel van het programma
(het tijdig bereiken van de grenswaarden) in gevaar zou komen, heeft dit immers
ook gevolgen voor de voortgang van projecten. Het is dan ook een
gemeenschappelijk bestuurlijk en maatschappelijk belang dat het NSL laat zien dat
overal tijdig de grenswaarden worden gehaald, rekening houdend met de effecten
van noodzakelijke ruimtelijk-economische projecten. In die zin handhaaft het
systeem zichzelf. Als discipline in de uitvoering achterwege blijft, kan dit gevolgen
hebben voor het doorgaan van een project. Daarom wordt in de uitvoering van het
NSL veel aandacht besteed aan de monitoring. Dit is ook nodig om te kunnen
voldoen aan de strenge Europese verplichtingen met betrekking tot het halen van
de grenswaarden.
Om zekerheid in te bouwen over het realiseren van de grenswaarden, bevat het
NSL een uitvoeringsplicht: een wettelijke plicht om in het NSL genoemde
maatregelen tijdig en adequaat uit te voeren. Deze uitvoeringsplicht is aangevuld
met een doorzettingsmacht voor de minister van VROM indien een maatregel niet
(tijdig) wordt uitgevoerd. Dat laatste wil zeggen dat de minister bevoegd is om
bestuursorganen een aanwijzing te geven in geval van nalatigheid. Desnoods kan
de minister zelf, ten laste van het betrokken bestuursorgaan, voorzien in de
uitvoering. Conform de Janecek-jurisprudentie16 hebben bestuursorganen wel een
bepaalde beleidsvrijheid bij het nemen van maatregelen en kunnen deze niet
worden verplicht om bepaalde specifieke maatregelen te nemen.
Aanvullend op vigerende besluitvormingsprocedures
Het NSL treedt overigens voor andere aspecten dan het luchtkwaliteitsaspect niet in
de plaats van geëigende besluitvormingsprocedures over die maatregelen en
projecten, bijvoorbeeld die op grond van de Wet ruimtelijke ordening, noch in de
plaats van bestaande bevoegdheden. Bestuursorganen maken zelf afwegingen met
betrekking tot projecten. Dit binnen de ruimte die de wetgeving biedt. Relevant is
daarbij dat de meeste ruimtelijke NSL-projecten hun basis vinden in bestaande
ruimtelijke visies en plannen, zoals streekplannen en structuurvisies. Voor de
rijksinfrastructuur geldt in beginsel de planologische kernbeslissing Nota Mobiliteit
als grondslag.

2.5

Betrouwbaar en uniform rekenkundig fundament

Algemene werkwijze

Uitgangspunt voor de beoordeling van de luchtkwaliteit zijn metingen die het RIVM
verricht in het kader van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML). Waar mogelijk
worden de meetwaarden aangevuld met - dan wel getoetst aan - metingen van
regionale milieudiensten. De metingen vormen een essentiële basis voor de
calibratie van modelberekeningen. Een overzicht van de ligging van de meetpunten
is te vinden in Bijlage 3.
Luchtkwaliteitsberekeningen zorgen voor een geografisch meer gedetailleerd en
beter dekkend totaalbeeld van de luchtkwaliteit dan mogelijk is op basis van alleen
metingen op een beperkt aantal meetlocaties. Voor toekomstige situaties kunnen
uiteraard alleen berekeningen uitsluitsel geven over de luchtkwaliteit. Met
berekeningen worden in het NSL grenswaardeoverschrijdingen en effecten van
maatregelen bepaald. Mogelijke toekomstige grenswaardeoverschrijdingen worden
16

Arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 25 juli 2008 in zaak C-237/07,
Dieter Janecek tegen Freistaat Bayern
Pagina 27 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

berekend door bij de achtergrondconcentraties de bijdrage van lokale bronnen op
te tellen (zie figuur 2.1). De achtergrondconcentraties worden geleverd door het
PBL. De bijdragen van lokale bronnen worden hieraan toegevoegd met behulp van
de saneringstool. De lokale concentraties afkomstig van veehouderijbedrijven
zijn inmiddels in de saneringstool opgenomen. In het vervolg van deze paragraaf
worden de hiervoor vetgedrukte begrippen verder toegelicht.
De Europese regelgeving gaat ervan uit dat voor PM10 bij de toetsing aan de
grenswaarden de concentratiebijdrage van natuurlijke bronnen buiten beschouwing
wordt gelaten. Dit is ook in de Nederlandse wetgeving vastgelegd. In de praktijk
gaat het hier om de concentratiebijdrage van het onschadelijke zeezout dat in
Nederland – in vergelijking met andere EU-lidstaten – in relatief hogere
concentraties voorkomt. Waar in dit NSL de lokale PM10-concentraties worden
getoetst aan de grenswaarden, is telkens de PM10-concentratie gecorrigeerd voor
de zeezoutbijdrage. De toegepaste aftrek van zeezout vindt plaats volgens de
methodiek uit de Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007.
De berekeningen die uitgevoerd zijn voor het eerdere NSL-kabinetsstandpunt
dienden in de eerste plaats ter onderbouwing van het NSL als luchtkwaliteitsplan in
het kader van artikel 22 van de richtlijn, in het kader van het verzoek tot derogatie.
Dit plan is in juli 2008 samen met de kennisgeving van voorgenomen toepassing
van derogatie ingediend bij de Commissie en heeft inmiddels geleid tot de verlening
van derogatie (bij de eerdergenoemde beschikking van 7 april 2009). Nu het NSL
definitief is vastgesteld en de programmasystematiek van kracht is geworden
spelen de berekeningen een belangrijke rol bij de onderbouwing van ruimtelijke
projecten die vanaf nu in procedure worden gebracht. De ratio is dat projecten
zonder toetsing aan grenswaarden vanuit luchtkwaliteitsoogpunt doorgang kunnen
vinden omdat het NSL ervoor zorgt dat - rekening houdend met de negatieve
effecten van een project op de luchtkwaliteit - de grenswaarden tijdig worden
gehaald. De wettelijke systematiek waarborgt dit. Bij een besluit of beroep
daartegen vindt geen toetsing meer aan de grenswaarde plaats noch wordt getoetst
of het NSL tot het tijdig halen van de grenswaarde leidt. De Europese Commissie
heeft immers vastgesteld dat de NSL systematiek voldoet aan de voorwaarden voor
derogatie van artikel 22 van de richtlijn en derhalve aantoont dat tijdig aan de
grenswaarden wordt voldaan.
Op die wijze kan het NSL bijdragen aan het doorgaan van projecten. Het
voorgaande neemt niet weg dat bij het projectbesluit alle wettelijk verplichte
informatie moet worden verschaft. Verder moet duidelijk zijn dat een project
herkenbaar is genoemd in het NSL of betrekking heeft op een in het NSL genoemde
ontwikkeling en niet in strijd is met het NSL. In dat geval waarborgt het de NSLsystematiek dat geen overschrijdingen zullen optreden na afloop van de
derogatieperiode. Is een project belangrijk gewijzigd zodanig dat het doel van het
programma in gevaar komt (m.n. bij dreigende overschrijding) dan is het bevoegd
gezag verantwoordelijk voor het inzetten van extra (NSL) maatregelen, zodat het
NSL voldoende onderbouwing blijft bieden voor het project. Ook waarborgt de
rapportageplicht voor overheden en de monitor dat gewijzigde effecten duidelijk
worden en indien nodig extra maatregelen worden ingezet.
Verder moeten de normale wettelijke procedures worden gevolgd, bijvoorbeeld
besluitvorming op grond van de Wet ruimtelijke ordening; het NSL vervangt die
besluitvorming niet.
In geval van dreigende overschrijdingen, zal het NSL aanvullende maatregelen
moeten bevatten die ervoor zorgen dat zich geen overschrijding zal voordoen. Het
Pagina 28 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

NSL zal bij dit alles uitgaan van een zo goed mogelijke rekenkundige
onderbouwing. Daarvoor is de saneringstool ontwikkeld. In het traject tussen het
NSL-kabinetsstandpunt en het nu voorliggende definitieve NSL is de rekenkundige
onderbouwing verder uitgediept. Daarbij zijn de meest actuele gegevens over
achtergrondconcentraties, emissiefactoren en regelgeving verwerkt. Dit om de
noodzaak van aanvullende berekeningen op projectniveau zoveel mogelijk te
beperken. Een uitgebreide verantwoording van de saneringstool is opgenomen in
Bijlage 5.
Achtergrondconcentraties

De achtergrondconcentraties worden berekend door het Planbureau voor de
Leefomgeving (PBL). Na goedkeuring door de minister van VROM worden deze in
de vorm van zogenaamde GCN-kaarten (GCN = Grootschalige Concentratie
Nederland) beschikbaar gesteld. Het kabinetsstandpunt is gebaseerd op de GCNkaart over 2006. Ten behoeve van het voorliggende definitieve NSL (het
kabinetsbesluit) heeft een actualisatie op basis van de GCN-kaart uit 2009
plaatsgevonden. Een uitgebreide toelichting staat in het desbetreffende PBLrapport17.
De grootschalige luchtkwaliteit in Nederland wordt bepaald door emissies binnen en
buiten de grenzen. De mate waarin dit het geval is, hangt af van hoe lang een stof
in de lucht blijft. Bij relatief ‘kortlevende’ stoffen, zoals ammoniak, wordt de
concentratie hoofdzakelijk bepaald door emissies in Nederland zelf. Bij langer
levende stoffen kunnen emissies buiten Nederland een grote bijdrage leveren. Zo is
voor de grootschalige achtergrondconcentratie van fijn stof de bijdrage van
bronnen buiten Nederland circa twee keer zo groot als die van bronnen in
Nederland zelf. Naast een grootschalige achtergrondbijdrage wordt de concentratie
in steden verhoogd door de nabijheid van veel binnenstedelijke bronnen. In straten
loopt de concentratie verder op door lokaal verkeer. Door de cumulatieve bijdrage
van het verkeer op deze drukke stadswegen en snelwegen, wordt juist op dat soort
plekken de grenswaarde overschreven. Figuur 2.1 illustreert dit voor NO2; voor fijn
stof geldt eenzelfde principe. Europees bronbeleid werkt door via daling van de
grootschalige achtergrondconcentratie, en de piekconcentraties op lokaal niveau.
Locatiespecifiek beleid heeft alleen lokaal effect en beïnvloedt de grootschalige
achtergrondconcentratie vrijwel niet. Hoofdstuk 5 gaat dieper in op de
samenstelling van de concentraties, terwijl in hoofdstuk 7 de maatregelen aan de
orde komen.
Het PBL gaat voor de economische en ruimtelijke ontwikkeling uit van het GE-scenario
(Global Economy) van de WLO-studie18 van de planbureaus CPB, MNP en RPB. Dit GEscenario kenmerkt zich onder meer door de hoogste groeiverwachtingen in de
economische - en dus vervoerparameters - van de vier WLO-scenario’s. Ook gaat dit
scenario uit van de hoge technologische ontwikkelingen. Hierdoor wordt voor de
toekomst gerekend met uiterst behoedzame aannames wat betreft de voorspelde
achtergrondconcentraties.
Vanwege de recente economische recessie meldt het PBL dat deze economische groei
in elk geval voor de periode tot 2010 niet realistisch meer is19. De bijgestelde
economische schattingen van o.a. het CPB kwamen echter te laat om meegenomen te
kunnen worden in de emissieramingen die gebruikt worden voor het NSL.

17

18

19

Velders GJM et al: Concentratiekaarten voor grootschalige luchtverontreiniging in Nederland, PBL Rapport
500088005, Bilthoven 2009.
Janssen LHJM et al, Welvaart en Leefomgeving, een scenariostudie voor Nederland in 2040; CPB, MNP en
RPB, 2006.
Concentratiekaarten voor grootschalige luchtverontreiniging in Nederland, PBL Rapport 500088005,
Bilthoven 2009.
Pagina 29 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Met betrekking tot het beleid wordt gerekend met voortzetting van het Europese
beleid en vastgesteld kabinetsbeleid. De scenario’s die worden gebruikt, bevatten
emissietotalen per sector. Deze worden ruimtelijk verdeeld op basis van historische
gegevens. De emissie van alle projecten en ontwikkelingen zijn daarom opgenomen in
de achtergrondconcentraties. Hierbij gaat het dus zowel om de projecten die “in
betekenende mate” (IBM) bijdragen als om de “niet in betekenende mate” (NIBM)
bijdragende projecten. Dit geldt dus ook voor de totale bijdrage van de landbouw en
daarbinnen van de intensieve (pluim)veehouderij aan de achtergrondconcentratie.

Figuur 2.1 Voorbeeld van de concentratieopbouw van NO2 in een stad (Milieubalans
2007, MNP)
De saneringstool

De saneringstool is een instrument waarmee concentraties van stoffen kunnen
worden berekend voor heel Nederland, op een uniforme en snelle wijze. Hierdoor
kan nagegaan worden waar grenswaardeoverschrijdingen te verwachten zijn. Het is
ook een hulpmiddel voor het berekenen van de effecten van maatregelen. Dit
instrument is speciaal voor het NSL ontwikkeld. Een dergelijk landsdekkend en
uniform instrument ontbrak tot dusver, maar is wel vereist voor een doelmatig
luchtkwaliteitbeheer. Een verantwoording van de saneringstool is als bijlage
bijgevoegd (Bijlage 5). Daarin is aandacht besteed aan de actualisering van de
invoergegevens, bijstellingen als gevolg van gewijzigde regelgeving, actualisering
van modellen, aanvullingen met betrekking tot de registratie van locatiespecifieke
maatregelen, gevoeligheidsanalyses en is een toelichting gegeven op de verschillen
tussen de versies 2.2.2 - waarop het kabinetsstandpunt uit 2008 was gebaseerd en 3.1 van de saneringstool – waarop dit kabinetsbesluit is gebaseerd.
Emissies van de diverse bronnen vormen de basis van luchtkwaliteitsberekeningen.
Emissies worden vertaald naar concentraties. Het gaat dan om
achtergrondconcentraties en verhogingen van die concentraties door lokale bronnen.
De beschrijving van de luchtkwaliteit wordt afgezet tegen de (toekomstige)
grenswaarden. Voor NO2 is de maatgevende grenswaarde, die voor het
jaargemiddelde, dat wil zeggen 40 µg/m3. Voor PM10 is de maatgevende
Pagina 30 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

grenswaarde die voor het daggemiddelde, waarbij een concentratie van 50 µg/m3
maximaal 35 dagen per jaar mag worden overschreden, hetgeen equivalent is met
een jaargemiddelde van 32,6 µg/m3 (zie Bijlage 5).
Voor het NSL zijn met de saneringstool berekeningen uitgevoerd voor het bepalen
van de lokale bijdrage van het verkeer, de luchthaven Schiphol en de intensieve
veehouderij. Daarbij is uitgegaan van de voorschriften uit de Regeling beoordeling
luchtkwaliteit 2007, welke geheel conform de nieuwe EG-richtlijn zijn. Met
betrekking tot andere bronnen dan de hiervoor genoemde is vooralsnog gebruik
gemaakt van de best beschikbare kennis van dit moment.
Het PBL heeft begin 2007 een review gemaakt met betrekking tot de saneringstool
versie 1.220. Het PBL gaf daarbij onder andere aan: “De tool is uniek in zijn
combinatie van grootschaligheid en detaillering.” Het PBL vroeg wel om enkele
aanpassingen, die inmiddels zijn verwerkt.
Het PBL is gevraagd haar review te actualiseren op basis van de saneringstool
versie 2.2.1. In de actualisatie van de review geeft het PBL aan dat de eerdere
opmerkingen correct zijn verwerkt21. Het PBL heeft geen beoordeling gedaan van
een beperkt aantal aangebrachte wijzigingen die niet volgden uit de eerdere review
van het PBL, maar het PBL merkt op dat het niet de indruk heeft dat deze niet
beoordeelde aspecten de fundamentele werking van de saneringstool aantasten.
Het PBL vraagt aandacht voor het vergelijken van de resultaten van de
saneringstool met de uitkomsten van berekeningen van derden. Deze vergelijking
is opgenomen in de verantwoording bij de saneringstool, die bij het voorliggende
NSL is gevoegd in Bijlage 5. Tenslotte maakt het PBL een belangrijke kanttekening
ten aanzien van de uitkomsten van de saneringstool. Het PBL geeft aan dat de
huidige rekenmethoden met betrekking tot luchtkwaliteit een grote
onzekerheidsmarge kennen. Op basis daarvan mogen volgens het PBL –
wetenschappelijk gezien – geen uitspraken worden gedaan over situaties vlak rond
de grenswaarden. In elk geval niet op de wijze waarop dat nu plaatsvindt bij de
beoordeling van projecten en de besluitvorming over maatregelen. Dat geldt dus
ook voor het omgaan met de resultaten van de saneringstool. Het PBL geeft aan
dat in dergelijke situaties ruimte zou moeten worden gecreëerd voor een
bestuurlijke afweging. Voor situaties die ruim onder en boven de grenswaarden
liggen, is dit niet nodig volgens het PBL. In reactie daarop kan worden gesteld dat
de EU-richtlijn geen ruimte biedt voor een dergelijke benadering. De grenswaarden
zijn niet als een bandbreedte geformuleerd. De nationale wetgeving en rechtspraak
sluiten hierbij aan.
Deze kwestie is wel onderwerp van onderzoek en discussie in de lopende review
van de gehele systematiek van meten en rekenen met betrekking tot luchtkwaliteit,
welke is uitgevoerd in opdracht van het kabinet door de commissie Meten en
berekenen luchtkwaliteit. In september 2008 heeft deze commissie haar
bevindingen aan het kabinet gerapporteerd22. De aanbevelingen die door de
commissie gedaan zijn worden nu door het kabinet onderzocht. Dit traject staat los
van het NSL, al bestaat de mogelijkheid dat wijzigingen in het systeem van meten
en rekenen gevolgen kunnen hebben voor het NSL. Bij de jaarlijkse rapportage zal
- indien nodig - aandacht aan zulke wijzigingen worden besteed.

20
21
22

Blom WF, Review saneringstool versie 1.2, MNP-rapport 500133003, Bilthoven, 2007.
Blom WF, Beoordeling saneringstool versie 2.1, MNP-rapport 500154001, Bilthoven, 2008.
De luchtkwaliteit centraal, bewust omgaan met kwaliteit en onzekerheden; advies van de commissie Meten en
Berekenen Luchtkwaliteit, september 2008.
Pagina 31 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De saneringstool versie 3.1 laat uitkomsten zien die in gunstige zin afwijken van
versie 2.2.2. De belangrijkste conclusie is dat de verschillen met name zijn
ontstaan doordat de saneringstool uitgaat van nieuwe emissiefactoren en
achtergrondconcentraties, modelmatige bijstellingen en het gebruik van het
toepasbaarheidsbeginsel.
Intensieve veehouderij

In de saneringstool 3.1 zijn de resultaten opgenomen van nadere analyses
(inzoomacties) met betrekking tot de prioritaire intensieve veehouderijbedrijven.
Uit aanvullend onderzoek (actualisering van de zogenoemde verfijningsslag) is
gebleken dat een dergelijke analyse alsnog noodzakelijk is voor 200 bedrijven. Dit
zal gebeuren binnen een half jaar na de vaststelling van het NSL. Ook zal in die
periode een verdere analyse plaatsvinden met betrekking tot de reeds verkregen
resultaten. Een nadere toelichting hierop is opgenomen in bijlage 5.

2.6 Stevig onderhoudsprogramma: de monitoring
Het voorliggende NSL laat zien dat overal waar de richtlijn dat vereist tijdig, d.w.z.
uitgaande van de verleende derogatie, aan de grenswaarden wordt voldaan. Het
NSL kan zijn functie bij de onderbouwing van projecten op het punt van
luchtkwaliteit alleen vervullen, wanneer ook tijdens de uitvoering van het
programma duidelijk is dat dit uitgangspunt - het overal tijdig voldoen aan de
grenswaarden- van kracht blijft. De monitoring van het NSL strekt er toe dit
inzichtelijk te maken en levert daarmee een bijdrage aan het bereiken van deze
doelstelling.
In de Wet milieubeheer (luchtkwaliteitseisen) zijn de hoofdlijnen van de monitoring van
het NSL vastgelegd. Zo dienen de voortgang van de uitvoering van de maatregelen en
van de uitvoering van de IBM-projecten te worden bijgehouden. Ook moet de
ontwikkeling van de luchtkwaliteit worden gevolgd. Via de trendmatige ontwikkeling
van de achtergrondconcentraties zal ook de omvang van het geheel van NIBMprojecten in beeld worden gebracht. Elk jaar zal op deze punten de stand van zaken
worden bepaald. Op deze wijze zullen zowel de voortgang van de acties die in positieve
en negatieve zin van invloed zijn op de luchtkwaliteit, als het resultaat daarvan in
termen van de verwachte ontwikkeling van de luchtkwaliteit, in beeld worden gebracht.
Voor het bijhouden van de voortgang van de uitvoering van de IBM-projecten en de
maatregelen wordt een eenduidige werkwijze ontwikkeld, die in alle NSL-regio’s wordt
toegepast. Hierbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande regionale en
lokale gegevensbronnen. Voor het bepalen van de luchtkwaliteit zal nauw worden
aangesloten op de jaarlijkse update van de GCN-kaarten. Hierin worden immers elk
jaar de meest recente inzichten opgenomen als het gaat om de inzet van de generieke
maatregelen. De effecten van de IBM-projecten en de lokale maatregelen worden
vervolgens bepaald met behulp van een monitoringsinstrument voor het NSL, die wordt
ontwikkeld op basis van de saneringstool.
Een belangrijk element bij de vormgeving van het monitoringstelsel is dat de
monitoring van het NSL en de jaarlijkse rapportage van de luchtkwaliteit die op basis
van de EG-richtlijn moet plaatsvinden, worden gecombineerd. Hiertoe wordt op basis
van de saneringstool een monitorings- en rapportage-instrument ontwikkeld, waarin
wegverkeer, scheepvaart, industrie en intensieve veehouderij zijn opgenomen. Ook
wordt het mogelijk gemaakt om uitkomsten van lokale en regionale
modelberekeningen in het monitorings- en rapportage-instrument op te nemen.
Specifiek met het oog op de rapportagetaak wordt het instrument uitgebreid naar het
hele land. Met een dergelijk instrument kunnen de rapportage van de luchtkwaliteit
Pagina 32 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

over het afgelopen jaar en de prognose voor de jaren waarop de grenswaarden
gehaald moeten zijn op dezelfde gegevens worden gebaseerd. Dit bevordert de
consistentie van de cijfermatige basis voor het luchtkwaliteitsbeleid. Dit monitoringsen rapportage-instrument dient op korte termijn gereed te zijn, zodat de uitvoering van
het NSL vanaf de zomer van 2009 gevolgd en indien nodig bijgestuurd kan worden.
Artikel 5.12, twaalfde lid, van de Wet milieubeheer bevat de mogelijkheid voor
(decentrale) overheden om maatregelen en projecten te vervangen en maatregelen
en projecten toe te voegen. Voor beide geldt de voorwaarde dat de vervanging of
toevoeging een vergelijkbaar of positief effect op de luchtkwaliteit heeft. Vervanging of
toevoeging moet worden gemeld aan en goedgekeurd door de Minister van VROM.
De Minister van VROM is formeel eindverantwoordelijk voor de uitvoering van het NSL
en dus ook voor de monitoring. De Minister zal de monitoring – net als de
totstandkoming van het NSL – vormgeven als een gezamenlijke activiteit van de drie
betrokken overheidsniveaus: gemeenten, provincies en het rijk.
De uitvoering van de jaarlijkse monitoring wordt neergelegd bij een
uitvoeringsorganisatie die de data moet verzamelen om jaarlijks te rapporteren over
hoe het is gesteld met de uitvoering van de maatregelen, de ontwikkeling van de
luchtkwaliteit en dergelijke.
Er wordt een overleg groep monitoring NSL opgericht, bestaande uit de betrokken
NSL-partners, die het monitoringsproces zal begeleiden en jaarlijks zal bespreken
welke consequenties verbonden kunnen worden aan de gerapporteerde
monitoringsresultaten. Adviezen van dit overleg zullen zonodig worden besproken met
de verantwoordelijke bestuurders van de NSL-partijen.
De resultaten van de jaarlijkse monitorings- en rapportageronde zullen in een rapport
worden samengevat en aan de Eerste en Tweede Kamer worden aangeboden.

2.7 Gebiedsindeling en zones en agglomeraties
Zoals al aangegeven in paragraaf 1.2 bestaat de gebiedsgerichte uitwerking in het
NSL uit een bundeling van zeven regionale samenwerkingsprogramma’s
luchtkwaliteit. Deze programma’s (de RSL’s) zijn opgesteld voor de volgende
regio’s:
• Overijssel
• Gelderland
• Utrecht
• Noordvleugel
• Zuid-Holland
• Noord-Brabant
• Limburg

Pagina 33 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Figuur 2.2 Ligging van zones en agglomeraties (gekleurde vakken) en van RSLregio’s (zwarte lijnen).
De grenzen van deze regio’s zijn met zwarte lijnen weergegeven in figuur 2.2. De
kleuren in deze figuur geven de indeling in zones en agglomeraties weer zoals deze
gehanteerd worden in de rapportages over luchtkwaliteit aan de Europese
Commissie. De begrenzing van de zones en agglomeraties is uitgewerkt in de
Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007.
Voor de zones is te zien dat:
• Overijssel en het Flevolandse deel van de Noordvleugel in de zone Noord liggen,
• Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland en het Noord-Hollandse deel van de
Noordvleugel in de zone Midden liggen en
• Noord-Brabant en Limburg in de zone Zuid liggen.
De agglomeraties zijn als volgt verspreid over de RSL regio’s:
• Amsterdam / Haarlem ligt grotendeels in de Noordvleugel,
• Den Haag / Leiden en Rotterdam / Dordrecht liggen in Zuid-Holland,
• Utrecht ligt in Utrecht,
• Eindhoven ligt in Noord-Brabant,
• Heerlen / Kerkrade ligt in Limburg.
Een klein deel van de agglomeratie Amsterdam / Haarlem ligt buiten de grenzen
van de Noordvleugel. Het gaat hier om het Nationaal Park Zuid-Kennemerland. In
dit gebied worden de grenswaarden voor de luchtkwaliteit niet overschreden.

Pagina 34 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De begrenzing van de RSL-gebieden is, met uitzondering van de Noordvleugel,
bepaald door de bestuurlijke grenzen van de provincies. In Noordvleugel-verband
wordt op verschillende gebieden nauw samengewerkt, zoals bij ruimtelijke en
economische ontwikkeling en natuur. Deze samenwerking overschrijdt de
provinciegrenzen van Noord-Holland en Flevoland. Daarom is in de Noordvleugel
gekozen voor een andere begrenzing. Zie ook figuur 2.3.
De Noord-Hollandse en Flevolandse gemeenten met overschrijdingen van de
luchtkwaliteitsnormen in 2006 zijn ondergebracht in het RSL. Dat geldt ook voor
gemeenten waar grote ruimtelijke ontwikkelingen op stapel staan die mogelijk
zullen leiden tot overschrijdingen. Het grootste deel van de Noordvleugel ligt in de
zone Midden.
In Bijlage 4 is voor alle Nederlandse gemeenten met een (dreigende) overschrijding
van de grenswaarden op het onderliggend wegennet aangegeven in welke zone,
agglomeratie en/of NSL-regio deze ligt. Figuur 5.10 geeft weer waar in 2006 de
grenswaarden voor PM10 werden overschreden en waar naar verwachting per 2010
de grenswaarden voor NO2 zouden worden overschreden (hierbij is nog geen
rekening gehouden met de derogatie, door de derogatie is inmiddels geen sprake
meer van overschrijdingen van grenswaarden) Voor NO2 gaat het in feite niet om
overschrijdingen, maar om hogere concentraties dan de grenswaarden voor 2010
(inmiddels 2015/2013). Dit omdat de grenswaarde in 2006 nog niet van kracht
waren. In deze figuren is te zien dat zich geen overschrijdingen of hogere
concentraties dan de toekomstige norm voordeden in de provincies Groningen,
Drenthe, Friesland en Zeeland. Voor deze provincies is daarom geen RSL opgesteld.

Pagina 35 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Figuur 2.3 Begrenzing Noordvleugel

Pagina 36 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

3

Juridisch kader

3.1 Wet- en regelgeving
In het vorige hoofdstuk is de NSL-systematiek uitvoerig beschreven. Deze
systematiek kent zijn wettelijke basis in titel 5.2 van de Wet milieubeheer, bijlage 2
van die wet en de op titel 5.2 berustende bepalingen, die op zijn beurt weer een
uitvloeisel is van Europese regelgeving. In dit hoofdstuk wordt aandacht besteed
aan de relevante onderdelen van de Europese regelgeving. Daarna komt de
implementatie in de nationale wet- en regelgeving aan de orde.
3.2

Europese richtlijnen

3.2.1 De EU-richtlijnen voor luchtkwaliteit
De normen voor luchtkwaliteit zijn vastgesteld op Europees niveau. Voorheen waren
deze vastgelegd in de volgende vijf richtlijnen van de Europese Unie:
•
richtlijn 96/62/EG van de Raad van de Europese Unie van 27 september
1996 inzake de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit
(PbEG L 296 van 21.11.1996);
•
richtlijn 1999/30/EG van de Raad van de Europese Unie van 22 april 1999
betreffende grenswaarden voor zwaveldioxide, stikstofdioxide en
stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht (PbEG L 163 van
29.6.1999);
•
richtlijn 2000/69/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 16 november 2000 betreffende grenswaarden voor
benzeen en koolmonoxide in de lucht (PbEG L 313 van 13.12.2000);
•
richtlijn 2002/3/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 12 februari 2002 betreffende ozon in de lucht
(PbEG L 67 van 9.3.2002);
•
richtlijn 2004/107/EG van het Europees Parlement en de Raad van
15 december 2004 betreffende arseen, cadmium, kwik, nikkel en
polycyclische aromatische koolwaterstoffen in de lucht (PbEG L 23/3 van
26.1.2005).
Doorgaans worden deze richtlijnen kortweg aangeduid als respectievelijk de
Kaderrichtlijn en de eerste tot en met vierde dochterrichtlijn.
Deze richtlijnen bevatten voor de verschillende stoffen grens- of streefwaarden,
waaraan realisatiedata zijn gekoppeld. In Nederland werd vanaf 2005 vooral de
grenswaarde voor zwevende deeltjes – oftewel fijn stof (PM10) – overschreden en
dreigde hetzelfde te gebeuren met de grenswaarden voor stikstofdioxide (NO2),
ingaande per 2010. Inmiddels zijn de ingangsdata voor de verplichting aan deze
grenswaarden te voldoen door de derogatie verschoven van 1.1.2005 naar 11 juni
2011 voor PM10 en van 1.1.2010 naar 1.1.2015 (1.1.2013 voor Heerlen/Kerkrade)
voor NO2. Fijn stof (PM10) en stikstofdioxide zijn in de context van het NSL de
bepalende stoffen. De beschrijving hierna is dan ook beperkt tot deze twee stoffen,
waarbij voor PM2,5 is beargumenteerd waarom op dit moment de grenswaarde voor
deze stoffractie in het NSL verder niet wordt beschouwd.
Bijlage II van de eerste dochterrichtlijn bevatte voor stikstofdioxide zowel een
uurgrenswaarde als een jaargrenswaarde. Voor Nederland is in de praktijk de
jaargrenswaarde voor NO2 het meest kritisch. Deze is vastgesteld op 40 µg/m3,
waaraan op 1 januari 2010 zou moeten worden voldaan. Tot die datum was volgens
deze richtlijn overschrijding van deze grenswaarde tot op zekere hoogte toegestaan.

Pagina 37 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De (aflopende) overschrijdingsmarge – doorgaans aangeduid als ‘plandrempel’ –
was eveneens opgenomen in bijlage II van die richtlijn. Deze bedroeg op het
moment dat deze richtlijn in werking trad (19 juli 1999) 50% van de
jaargrenswaarde. Met ingang van 1 januari 2001 nam de plandrempel elk jaar met
5% af, tot 0% op 1 januari 2010. Inmiddels heeft Nederland echter derogatie
verkregen. De gevolgen hiervan worden verderop in dit hoofdstuk besproken.
Voor PM10 waren in bijlage III bij de eerste dochterrichtlijn een dag- en een
jaargrenswaarde opgenomen. Nederland stuitte ten aanzien van beide
grenswaarden op problemen, al blijkt hier de daggrenswaarde in de praktijk het
meest kritisch. Deze daggrenswaarde bedraagt 50 µg/m3 en mag maximaal 35 keer
per jaar overschreden worden. De jaargrenswaarde bedraagt 40 µg/m3. Omdat
beide grenswaarden per 1 januari 2005 al van kracht zijn geworden, zijn de
bijbehorende overschrijdingsmarges (plandrempels) uit deze eerste dochterrichtlijn
niet meer van belang. De nieuwe richtlijn kent vaste overschrijdingsmarges
gedurende de derogatie. Verder geldt dat Nederland, net als voor NO2, ook voor
PM10 inmiddels derogatie heeft verkregen. Dit wordt verderop in dit hoofdstuk
besproken.
3.2.2 De nieuwe richtlijn
Sinds 11 juni 2008 is een nieuwe Europese richtlijn inzake luchtkwaliteit van kracht.
Dit is richtlijn 2008/50/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de
luchtkwaliteit en schonere lucht voor Europa. Deze nieuwe richtlijn brengt voor PM10
en NO2 op zich geen verandering in de grenswaarden en de data waarop deze van
kracht (zijn ge)worden, behoudens de hierna beschreven derogatie. De
grenswaarden zijn in de nieuwe richtlijn opgenomen in bijlage XI, onder B.
Stikstofdioxide (NO2)

De nieuwe richtlijn bevat in artikel 22, eerste lid, een mogelijkheid voor uitstel van
het tijdstip waarop aan de grenswaarden voor stikstofdioxide moet worden voldaan.
De term ‘uitstel’ wordt gebruikt omdat het gaat over grenswaarden die nog niet in
werking zijn getreden. Op deze manier kan de datum worden uitgesteld waarop die
grenswaarden van kracht worden. Deze mogelijkheid voor uitstel heeft betrekking
op één of meer zones of agglomeraties waar de grenswaarden niet tijdig kunnen
worden gerealiseerd. Het uitstel geldt voor een periode van maximaal vijf jaar na
de oorspronkelijke inwerkingtredingsdatum (1 januari 2010), dus tot uiterlijk
1 januari 2015.
Fijn stof (PM10)

Voor fijn stof is het mogelijk om tijdelijk vrijstelling te krijgen van de
grenswaarden. Deze mogelijkheid is opgenomen in artikel 22, tweede lid, van de
richtlijn. Omdat die grenswaarden al sinds 1 januari 2005 gelden, wordt niet de
term ‘uitstel’ gebruikt, maar ‘vrijstelling’ van de verplichting om aan de
grenswaarden voor PM10 te voldoen. Ook deze mogelijkheid geldt voor zones of
agglomeraties waar de grenswaarden voor PM10 niet tijdig gerealiseerd kunnen
worden vanwege locatiespecifieke dispersiekarakteristieken23, ongunstige
klimaatomstandigheden of grensoverschrijdende bijdragen24. De vrijstelling voor
het halen van de dag- en jaargemiddelde grenswaarde geldt voor de duur van
maximaal drie jaar na de datum van inwerkingtreding van deze nieuwe richtlijn,
dus tot uiterlijk 11 juni 2011, voor die zones en agglomeraties waar in 2006 een
overschrijding voor gerapporteerd is.
23

24

Locatiespecifieke dispersiekarakteristieken zijn specifieke eigenschappen van de concrete locatie waar
zich een overschrijding voordoet en die van invloed zijn op de verspreiding van PM10.
Dit is het aandeel PM10 dat vanuit het buitenland in Nederland terecht komt en daardoor bijdraagt aan de
totale concentratie PM10.
Pagina 38 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Deze uitstel- en vrijstellingsmogelijkheden worden in dit NSL samengenomen en
aangeduid met de term ‘derogatie’.
Artikel 22 van de richtlijn bevat de voorwaarden voor derogatie. Belangrijk hierbij
is het opstellen van een luchtkwaliteitsplan conform artikel 23 van de richtlijn.
Bijlage XV van de richtlijn geeft aan welke informatie het plan moet bevatten. Met
het luchtkwaliteitsplan moet de lidstaat laten zien hoe de grenswaarden alsnog
worden gerealiseerd vóór het einde van de respectievelijke derogatietermijnen. Wat
betreft PM10 moet de lidstaat bovendien aantonen dat op nationaal, regionaal en
plaatselijk niveau alle geëigende maatregelen genomen zijn om op de
oorspronkelijke uiterste realisatiedatum – dus 1 januari 2005 – de grenswaarden te
realiseren. Het NSL is het Nederlandse luchtkwaliteitsplan. Het is in juli 2008 aan
de Europese Commissie voorgelegd als onderbouwing voor het verkrijgen van
derogatie. De Commissie heeft bij beschikking van 7 april 2009 die derogatie
verleend25.
Fijn stof (PM2,5)

Naast grenswaarden voor onder meer NO2 en PM10 bevat de nieuwe richtlijn
normen voor PM2,5. Van belang is een jaargemiddelde grenswaarde voor PM2,5 van
maximaal 25 µg/m3 die gaat gelden met ingang van 1 januari 2015. Net als bij de
andere al beschreven grenswaarden gelden ook voor PM2,5 overschrijdingsmarges
die geleidelijk aflopen naar de grenswaarde die op 1 januari 2015 van kracht wordt.
De overschrijdingsmarge bedraagt 20% van de grenswaarde vanaf het moment dat
deze richtlijn in werking treedt. Vanaf 1 januari 2009 neemt de toegestane
overschrijdingsmarge elk jaar met een gelijk percentage af tot 0% op 1 januari
2015. Indien de overschrijdingsmarge niet wordt gehaald geldt de verplichting om
een plan met maatregelen op te stellen (NSL). Aan deze nieuwe, toekomstige
grenswaarde voor PM2,5 wordt in hoofdstuk 4 en Bijlage 2 aandacht besteed. Naast
een grenswaarde kent de nieuwe richtlijn nog de volgende nieuwe normen voor
PM2,5:
• per 1 januari 2010 geldt een richtwaarde van 25 µg/m3;
• per 1 januari 2015 geldt een blootstellingsconcentratieverplichting van ten
hoogste 20 µg/m3.
Er is ook een inspanningsverplichting om de gemiddelde PM2,5-concentratie in
stedelijke gebieden in 2020 met een bepaald percentage omlaag gebracht te
hebben. Meer informatie hierover is opgenomen in Bijlage 2.
Het PBL heeft aangegeven dat de grenswaarde voor PM2,5 in Nederland
waarschijnlijk gehaald zal worden26. Ook de eerste metingen van PM2,5 in Nederland
wijzen uit dat dit een reële veronderstelling is27. Om die reden is ervoor gekozen in
het NSL niet apart te toetsen aan het halen van deze grenswaarde. Niettemin heeft
het beleid dat ingezet is om de PM10-concentraties te verlagen ook een positief effect
op de PM2,5-concentraties.
Toepasbaarheidsbeginsel

Al deze normen gelden ingevolge de oude richtlijnen overal in de buitenlucht met
uitzondering van de werkplek. Onder de nieuwe richtlijn is dat niet anders. De
nieuwe richtlijn bepaalt evenwel dat niet op alle plaatsen wordt getoetst of aan de
normen ter bescherming van de gezondheid wordt voldaan. Op bepaalde locaties
vindt volgens de richtlijn geen beoordeling van de luchtkwaliteit plaats. De ratio is
25
26

27

Beschikking van de Commissie van de Europese Gemeenschappen van 7.4.2009, nr. C(2009)2560.
Matthijsen, J. en Ten Brink, H.M.: PM2.5 in the Netherlands, Consequences of the new European air quality
standards, MNP rapport 500099001, Bilthoven, 2007.
Matthijsen, J et al: Attainability of PM2.5 air quality standards, PBL rapport 500099015, Bilthoven, 2009 (in
voorbereiding)
Pagina 39 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

steeds dat de luchtkwaliteit wordt beoordeeld daar waar mensen worden
blootgesteld aan luchtverontreiniging. De uitgezonderde locaties zijn:
a.
b.

c.

locaties die zich bevinden in gebieden waartoe leden van het publiek geen
toegang hebben en waar geen vaste bewoning is;
terreinen waarop een of meer inrichtingen zijn gelegen, waar bepalingen
betreffende gezondheid en veiligheid op arbeidsplaatsen van toepassing
zijn;
de rijbaan van wegen en de middenberm van wegen, tenzij voetgangers
normaliter toegang tot de middenberm hebben.

Op overige (niet-uitgezonderde) locaties wordt de luchtkwaliteit beoordeeld op
plaatsen waar mensen worden blootgesteld aan de hoogste concentraties gedurende
een periode die significant is ten opzichte van de middelingstijd van een
grenswaarde. Verder wordt de luchtkwaliteit beoordeeld op plaatsen in andere
gebieden die representatief zijn voor de blootstelling van de bevolking als geheel.
De uitgezonderde locaties zijn opgenomen in artikel 5.19 Wm, de verdere regels met
betrekking tot blootstelling in de Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007.
Een verwijzing naar deze uitzonderingsgronden wordt ook wel aangeduid met de
term ‘toepasbaarheidsbeginsel’. Dit brengt met zich mee dat, indien in de
saneringstool bij een bepaald knelpunt vermeld staat dat op die locatie een hogere
concentratie dan een grenswaarde wordt vastgesteld, formeel geen beoordeling van
de luchtkwaliteit nodig is en dus ook geen maatregelen worden getroffen. Het gaat
immers om een locatie waar geen mensen aan die concentraties worden
blootgesteld. Dit volgt uit de EU-richtlijn en de strikte implementatie en uitvoering
daarvan in de Nederlandse wet- en regelgeving.
Het gebruik van het toepasbaarheidbeginsel leidt er toe dat in een aantal situaties
geen maatregelen meer nodig zijn, met name op die plaatsen langs het
hoofdwegennet (HWN), maar bijvoorbeeld ook bij op- en overslag, de intensieve
veehouderij en Schiphol, waar geen significante blootstelling plaatsvindt. Hierdoor
kan worden voorkomen dat disproportionele maatregelen worden genomen. In die
gevallen kunnen deze maatregelen vervallen. Waar het gaat om maatregelen op het
HWN zal het bij het ministerie van Verkeer en Waterstaat beschikbare budget
gereserveerd blijven voor maatregelen langs het HWN voor het opvangen van
eventuele tegenvallers in de toekomst.

3.2.3 Relatie met andere relevante Europese richtlijnen
De richtlijn vraagt in artikel 23 en bijlage XV A om zo veel mogelijk samenhang
tussen de luchtkwaliteitsplannen – voor Nederland dus het NSL – en de plannen die
vereist worden door de richtlijnen 2001/80/EG en 2001/81/EG. In de paragrafen
hieronder wordt ingegaan op deze richtlijnen en de wijze waarop de daaruit
voortvloeiende vereisten zijn meegenomen in het NSL.
Richtlijn 2001/80/EG

Richtlijn 2001/80/EG heeft betrekking op de beperking van de emissies van
bepaalde verontreinigende stoffen in de lucht door grote stookinstallaties. Deze
richtlijn is in Nederland geïmplementeerd in het Besluit Emissie Eisen
Stookinstallaties A (BEES A) en stelt eisen aan de emissies van NOx, SO2 en stof.
Op dit moment voldoen vrijwel alle installaties al aan de eisen uit deze richtlijn. De
vermindering van emissies die door deze richtlijn ontstaat, is in Nederland dus al
grotendeels gerealiseerd. Het BEES A stelt in een aantal gevallen zelfs al strengere
emissie-eisen dan de richtlijn vereist. Een verdere of meer volledige implementatie
Pagina 40 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

van richtlijn 2001/80/EG is in Nederland dus niet meer aan de orde en zal dan ook
niet leiden tot een verdere verbetering van de luchtkwaliteit. Op dit moment wordt
deze richtlijn wel herzien en zal opgenomen worden in de nieuwe richtlijn
industriële emissies. De emissie-eisen zullen bij deze herziening ook aangescherpt
worden. Na de vaststelling van de nieuwe emissie-eisen zal het BEES A waar nodig
aangepast worden.
Richtlijn 2001/81/EG

Richtlijn 2001/81/EG heeft betrekking op nationale emissieplafonds voor bepaalde
luchtverontreinigende stoffen (de NEC-richtlijn). Op 22 november 2006 heeft het
kabinet een rapportage over de stand van zaken rond de implementatie van deze
richtlijn naar de Tweede Kamer28 en de Europese Commissie gestuurd. Uit deze
rapportage blijkt dat voor SO2 en NOx nog een extra inspanning gedaan moest
worden om in 2010 aan de emissieplafonds uit de NEC-richtlijn te voldoen. Om
zeker te zijn stellen dat dit gaat lukken, heeft het kabinet een aantal maatregelen
vastgesteld die de emissies van de NEC-stoffen verder verlagen. Een overzicht van
deze maatregelen is op 5 oktober 2007 aan de Tweede Kamer toegezonden29. Het
effect van deze maatregelen is meegenomen in de berekening van toekomstige
luchtkwaliteitsconcentraties via de GCN-kaarten.
Uit de laatste cijfers van het PBL blijkt dat deze inspanningen effect hebben gehad.
Zowel het NOx- als het SO2-plafond zal in 2010 niet meer worden overschreden.30

3.3

Nationale wet- en regelgeving

3.3.1 De Wet milieubeheer
De Kaderrichtlijn en de vier dochterrichtlijnen zijn geïmplementeerd in titel 5.2 van
de Wet milieubeheer (Wm), de bijbehorende bijlage 2 en de op titel 5.2 berustende
bepalingen. Parallel aan het opstellen van dit NSL is deze wetgeving aangepast aan
de nieuwe richtlijn bij wet van 12 maart 2009 tot wijziging van de Wet milieubeheer
(implementatie en derogatie luchtkwaliteitseisen) (Stb. 2009, nr 158). De bij
beschikking van 7 april 2009 door de Europese Commissie verleende derogatie is
binnen het wettelijke kader geïmplementeerd bij algemene maatregel van bestuur,
het Besluit derogatie (luchtkwaliteitseisen). De programmasystematiek van het NSL
is daarmee geheel van kracht geworden en in overeenstemming met de nieuwe
richtlijn en de derogatie.
Titel 5.2 Wm vormt de juridische basis voor het NSL. De belangrijkste bepalingen
zijn de artikelen 5.12 Wm (nationaal programma) en 5.16 Wm waarin staat op
welke wijzen besluiten kunnen worden genomen en getoetst aan de normstelling
voor luchtkwaliteit. De relevante onderdelen van artikel 5.12 en artikel 5.16 Wm
worden hieronder kort beschreven.
In artikel 5.12, eerste lid, is geregeld dat de Minister van VROM het NSL vaststelt,
in overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad en gehoord de Eerste
en Tweede Kamer der Staten-Generaal. Verder is in dit artikellid de doelstelling van
het NSL – het bereiken van de grenswaarden – vastgelegd, evenals de looptijd van
vijf jaar.
In het tweede, derde en vierde lid van artikel 5.12 Wm is geregeld welke informatie
het NSL moet bevatten over maatregelen, verwachte ontwikkelingen (projecten),
28
29
30

Kamerstukken II, 2006–2007, 28 240, nr. 66.
Kamerstukken 2007-2008, 28 240, nr. 88.
Hoogervorst N, Hoen A (eds): Voortgangsrapportage Realisatie Milieudoelen, PBL rapport 500081014, Bilthoven,
mei 2009.
Pagina 41 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

effecten, etcetera. Allereerst worden de zogenaamde generieke maatregelen van
het rijk voor heel Nederland beschreven (lid 2). Daarnaast worden specifieke
gebieden aangewezen. Voor deze gebieden worden gebiedsgerichte uitwerkingen in
het NSL opgenomen (leden 3 en 4). De begrenzing van deze gebieden is bepaald in
samenwerking met de betrokken overheden in die gebieden.
Het vijfde lid van artikel 5.12 Wm bepaalt dat er in het NSL geen nieuwe IBM
ontwikkelingen mogen worden opgenomen als dat leidt tot een overschrijding op
het tijdstip dat, na het verstrijken van de derogatietermijn, aan de reguliere
grenswaarden moet worden voldaan.
Het zesde lid van artikel 5.12 Wm biedt de mogelijkheid het NSL in delen vast te
stellen en niet voor heel Nederland op hetzelfde moment. Van deze mogelijkheid
wordt echter geen gebruik gemaakt.
In artikel 5.12, achtste lid, Wm is geregeld dat bij de voorbereiding van het NSL de
zogenaamde openbare voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb) van toepassing is. Wat dit inhoudt, wordt in paragraaf
3.4.2 van dit hoofdstuk beschreven.
De betrokken overheden zijn verplicht de maatregelen die in het NSL zijn
opgenomen, ook daadwerkelijk en tijdig uit te voeren. Deze uitvoeringsplicht is
vastgelegd in het negende lid van artikel 5.12. In het elfde lid is aanvullend
geregeld dat deze verplichting ook van kracht blijft nadat de looptijd van vijf jaar is
verstreken. Deze verplichting blijft gelden totdat de Minister van VROM vindt dat
(verdere) uitvoering van de maatregelen uit het NSL niet langer noodzakelijk is om
de grenswaarden te bereiken of daaraan te blijven voldoen en de Eerste en Tweede
Kamer hierover zijn gehoord. In hoofdstuk 6, “Maatregelenpakketten en financiële
middelen”, wordt ingegaan op de verantwoordelijkheidsverdeling voor de uitvoering
van de NSL-maatregelen.
De leden 10, 12, 13 en 14 van artikel 5.12 Wm spelen geen rol bij de eerste
opstelling van dit NSL, maar pas bij de uitvoering en monitoring ervan. Deze
artikelleden gaan over de mogelijkheid het NSL tussentijds te wijzigen. Het tiende
lid gaat over een ambtshalve wijzigingsprocedure waarbij het NSL wordt gewijzigd
volgens de procedure van afdeling 3.4 van de Awb en artikel 5.12, eerste lid, van
de Wm. Deze procedure kan worden gevolgd indien de gegevens in het NSL
redelijkerwijs niet meer kunnen worden gehanteerd voor de onderbouwing van
projecten of als de doelstellingen van het programma in gevaar komen. Hiervan is
sprake bij een dreigende overschrijding, bijvoorbeeld doordat de effecten van
projecten en maatregelen tegenvallen of de luchtkwaliteit zich minder gunstig
ontwikkelt dan geraamd. Voorafgaand aan de wijziging vindt inspraak plaats en
wordt het ontwerp voorgelegd aan beide Kamers der Staten-Generaal.
Daarnaast is een lichtere procedure, uitgewerkt in de leden 12, 13 en 14 van art.
5.12 Wm, van toepassing wanneer sprake is van vervanging of het toevoegen van
maatregelen of projecten door andere bestuursorganen na melding aan de minister
van VROM. Voorwaarde is wel dat die vervangende of extra maatregelen of
projecten een vergelijkbaar of positiever effect hebben op de luchtkwaliteit. Dat
moet worden gemotiveerd bij het besluit dat daarover wordt genomen. Met het oog
op de bewaking van de samenhang van het NSL en het halen van de grenswaarden
dient de minister in te stemmen met deze vervangingen of toevoegingen.

Pagina 42 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De monitoring van het NSL, genoemd in het vorige hoofdstuk, is in de wet
opgenomen in artikel 5.14. Dit artikel verplicht de betrokken bestuursorganen om
jaarlijks aan de minister van VROM informatie te verstrekken over de voortgang en
uitvoering van het NSL. Het gaat dan om de maatregelen en projecten die in het
NSL zijn opgenomen en om de effecten daarvan op de luchtkwaliteit. Artikel 5.15,
eerste lid, onder c, van de Wm, biedt de mogelijkheid deze monitoring nader in te
vullen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur (AMvB). Hiervan is nog
geen gebruik gemaakt.
Op grond van artikel 5.16, eerste lid, Wm kan een besluit met het oog op de
luchtkwaliteit doorgang vinden op een of meer van de daar genoemde gronden en
wordt daarbij aannemelijk gemaakt:
a) dat een uitoefening of toepassing, rekening houdend met de effecten op de
luchtkwaliteit van onlosmakelijk met die uitoefening of toepassing
samenhangende maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit, niet leidt
tot het overschrijden, of tot het op of na het tijdstip van ingang
waarschijnlijk overschrijden, van een in bijlage 2 opgenomen grenswaarde;
b) dat, met inachtneming van het vierde lid van dat artikel en de krachtens dat
lid gestelde regels:
1. de concentratie in de buitenlucht van de desbetreffende stof als
gevolg van die uitoefening of toepassing per saldo verbetert of ten
minste gelijk blijft, of
2. bij een beperkte toename van de concentratie van de desbetreffende
stof, door een met die uitoefening of toepassing samenhangende
maatregel of een door die uitoefening of toepassing optredend
effect, de luchtkwaliteit per saldo verbetert;
c)

dat een uitoefening of toepassing, rekening houdend met de effecten op de
luchtkwaliteit van onlosmakelijk met die uitoefening of toepassing
samenhangende maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit, niet in
betekenende mate bijdraagt aan de concentratie in de buitenlucht van een
stof waarvoor in bijlage 2 een grenswaarde is opgenomen;

d) dat een uitoefening dan wel toepassing is genoemd of beschreven in, dan
wel betrekking heeft op, een ontwikkeling of voorgenomen besluit welke is
genoemd of beschreven in, dan wel past binnen of in elk geval niet in strijd
is met een op grond van artikel 5.12, eerste lid, of artikel 5.13, eerste lid,
vastgesteld programma.
Hieruit volgt dat alleen de projecten of de ontwikkelingen waarop deze betrekking
hebben die naar verwachting “in betekenende mate” zullen bijdragen aan de
concentraties PM10 en/of NO2 expliciet en herkenbaar in het NSL worden
opgenomen, dan wel daarbinnen passen of niet daarmee in strijd zijn. Het gaat
daarbij om projecten voor de uitvoering waarvan een bevoegdheid of wettelijk
voorschrift uit het tweede lid van artikel 5.16 toegepast moet worden. De eerder in
dat artikellid opgenomen limitatieve lijst van bevoegdheden is bij de
implementatiewet geactualiseerd en beperkt tot die bevoegdheden waarvan de
uitoefening direct van belang is voor de luchtkwaliteit. Zo worden in de lijst niet
langer meer de bepalingen van de oude maar van de nieuwe Wet op de Ruimtelijke
Ordening (WRO) genoemd en worden ontwerpbesluiten, interbestuurlijke besluiten
en accessoire besluiten niet langer genoemd.

Pagina 43 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

3.3.2 Het Besluit en de Regeling niet in betekenende mate bijdragen
In de vorige paragraaf is al aangegeven dat artikel 5.16, eerste lid, onder c, Wm het
begrip “niet in betekenende mate” kent. Op grond van die bepaling mogen projecten
doorgaan als de uitvoering ervan “niet in betekenende mate” (NIBM) bijdraagt aan
de concentratie van een stof waarvoor de richtlijnen een grenswaarde bevatten.
Nadere toetsing aan de grenswaarden is in dat geval niet nodig. Omdat in Nederland
alleen de concentraties PM10 en NO2 de grenswaarden dreigen te overschrijden, richt
de uitwerking van het begrip NIBM zich op deze twee stoffen.
Het begrip NIBM is gedefinieerd in de algemene maatregel van bestuur “niet in
betekenende mate bijdragen (luchtkwaliteitseisen)”, kortweg het Besluit NIBM31.
Een bijdrage aan de concentratie PM10 of NO2 wordt als “in betekenende mate”
(IBM) beschouwd als die bijdrage groter is dan 3% van de jaargemiddelde
grenswaarde voor één van beide stoffen. Een project wordt dus aangemerkt als
NIBM als de bijdrage van dat project niet groter is dan 1,2 µg/m3 PM10 én niet
groter dan 1,2 µg/m3 NO2. Als dit aannemelijk kan worden gemaakt, is een nadere
toetsing of onderbouwing wat betreft luchtkwaliteit niet nodig.
Deze grens van 3% is gekoppeld aan de werking van het NSL. Het effect van het
NSL-maatregelenpakket is namelijk zo groot dat de grenswaarden ook worden
bereikt als projecten onder deze 3%-grens niet afzonderlijk, op projectniveau,
worden gecompenseerd voor hun effect op de luchtkwaliteit. De effecten van deze
projecten worden met andere woorden op programmaniveau gecompenseerd.
Totdat het NSL definitief was vastgesteld, gold een grens van 1%. Ook deze 1%grens is in het Besluit NIBM opgenomen, maar is in de context van dit NSL niet
langer relevant. Hierna wordt met de (N)IBM-grens dan ook steeds gedoeld op de
nu geldende grens van 3% en niet op de voorheen geldende 1%-grens.
Om het beoordelen van projecten door overheden te vergemakkelijken, is de 3%grens voor een aantal categorieën projecten ook ‘vertaald’ in een getalsmatige
grens. Dat is gebeurd in de ministeriële regeling NIBM32 (Regeling NIBM). Dit was
alleen mogelijk voor projecten die redelijk eenvormig zijn qua karakteristieken en
effecten voor de luchtkwaliteit. Zo bevat de Regeling NIBM geen getalsmatige grens
voor bijvoorbeeld bedrijventerreinen. Het effect van bedrijventerreinen op de
luchtkwaliteit is namelijk sterk afhankelijk van de concrete invulling ervan. Hierbij
gaat het onder meer om het type bedrijven dat er is gevestigd, de eventuele
uitstoot van verontreinigende stoffen door die bedrijven zelf en de
verkeersaantrekkende werking ervan.
Voor andere categorieën van projecten was het wel mogelijk een getalsmatige
grens te bepalen. Voorbeelden hiervan zijn woningbouwlocaties, kantoorlocaties en
bepaalde landbouwinrichtingen. Zo is in voorschrift 3A.2 in bijlage 3A van de
Regeling NIBM bepaald wanneer een woningbouwplan NIBM is. Dit is het geval in
de volgende situaties:
• Het plan omvat niet meer dan 1.500 woningen met één ontsluitingsweg.
• Het plan omvat niet meer dan 3.000 woningen met twee ontsluitingswegen met
een gelijkmatige verkeersverdeling over beide wegen.
Omvat een plan meer dan 3.000 woningen met meer dan twee ontsluitingswegen,
dan geldt geen getalsmatige NIBM-grens. Als echter in zo’n situatie met
berekeningen aangetoond kan worden dat de 3%-grens toch niet wordt
31
32

Staatsblad 2007, nr. 440.
Staatscourant 2007, nr. 218.
Pagina 44 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

overschreden – bijvoorbeeld vanwege de spreiding van het verkeer over meerdere
ontsluitingswegen – dan geldt dat project toch als NIBM.
Voorschrift 3A.1 bevat een soortgelijke regeling voor kantoorlocaties. De NIBMgrens is dan 100.000 m2 bruto vloeroppervlak bij één ontsluitingsweg, en
200.000 m2 bij twee ontsluitingswegen met een gelijkmatige verkeersverdeling.
Voor de beantwoording van de vraag of er sprake is van een NIBM-project, geldt
een netto-benadering. Bij herstructurering van een woonwijk betekent dat dat
gekeken wordt naar het saldo van het aantal te slopen en nieuw te bouwen
woningen. Een dergelijke netto-benadering geldt ook voor andere projecten. Het
gaat bij de beoordeling van een projectbesluit immers om de wijziging die zo’n
besluit brengt in de bestaande situatie.
Het Besluit NIBM bevat in artikel 5 een cumulatiebepaling. De effecten van
verschillende projecten die aan elkaar grenzen of in elkaars directe nabijheid
liggen, moeten in samenhang worden bezien. Dit om te voorkomen dat cumulatie
van de effecten van verschillende projecten op één plek alsnog tot knelpunten leidt.
Bovendien wordt hiermee voorkomen dat een project dat IBM is, bij de
besluitvorming wordt ‘opgeknipt’ in deelprojecten die ieder op zichzelf beschouwd
NIBM zouden zijn.

3.3.3 De Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007
De Regeling beoordeling luchtkwaliteit 200733 (Regeling beoordeling) is een
ministeriële regeling met voorschriften voor het meten en berekenen van de
luchtkwaliteit, inclusief het toepasbaarheidsbeginsel34. De regeling bevat daarnaast
bepalingen over de uitvoering van maatregelen en plannen - ook het NSL - om een
goede luchtkwaliteit te realiseren, alsmede bepalingen over de verplichte rapportage
aan de Europese Commissie.
Het merendeel van de bepalingen in de Regeling beoordeling is ontleend aan de
regelgeving die voor deze onderwerpen gold voordat titel 5.2 van de Wet
milieubeheer35 in werking trad. Dit betreft de Regeling luchtkwaliteit ozon36, het
Besluit luchtkwaliteit 200537, de Meetregeling luchtkwaliteit 200538 en het Meet- en
rekenvoorschrift bevoegdheden luchtkwaliteit39. Omdat deze regelgeving
automatisch verviel met de invoering van titel 5.2 Wm, moest deze worden
vervangen. Een en ander is nu dus samengevoegd in één nieuwe regeling.
Het gaat hier echter niet alleen om een juridische omzetting van ‘oude’ regelgeving
naar het nieuwe wettelijke stelsel. In de nieuwe regeling zijn ook regels vastgesteld
die nodig zijn voor de implementatie van de nieuwe richtlijn en een goede uitvoering
van het NSL.
Vanwege de nieuwe richtlijn heeft de Regeling beoordeling ook een uitgebreidere
basis gekregen in titel 5.2 van de Wet milieubeheer. Artikel 5.19 Wm gaat in op het
toepasbaarheidsbeginsel. Artikel 5.20 Wm regelt welke aspecten van het

33

34

35

36

Staatscourant 2007, nr. 220.
Regeling van de Minister van VROM van 8 december 2008, nr. BJZ2008117286, tot wijziging van de
Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007 (toepasbaarheid regels inzake de wijze waarop het
kwaliteitsniveau wordt gemeten of berekend en criteria voor meet- en rekenpunten) (Stcrt 2009, 2040)
Wet van 11 oktober 2007 tot wijziging van de Wet milieubeheer (luchtkwaliteitseisen); Staatsblad 2007,
nr. 414.
Staatscourant 2004, nr. 224.

37

Staatsblad 2005, nr. 316.

38

Staatscourant 2005, nr. 142.
Staatscourant 2006, nr. 215.

39

Pagina 45 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

beoordelen van de luchtkwaliteit in ieder geval in een regeling moeten worden
geregeld. Ter implementatie van de richtlijn is een aantal technische wijzigingen
doorgevoerd en zijn de meetbepalingen aangevuld met voorschriften voor PM2,5. In
de Regeling beoordeling wordt nu ook de manier vastgelegd waarop binnen de
programmasystematiek van het NSL de luchtkwaliteit wordt vastgesteld en
beoordeeld. Gemeenten, provincies en de minister van VenW leveren informatie
aan aan de minister van VROM, die met behulp van de saneringstool - waarin de
informatie wordt ingevoerd - de luchtkwaliteit jaarlijks vaststelt en beoordeelt.

3.3.4 De Regeling projectsaldering
Het tot 15 november 2007 geldende Besluit luchtkwaliteit 2005 bevatte een
mogelijkheid tot projectsaldering. Deze mogelijkheid is ook opgenomen in de nieuwe
titel 5.2 Wm, en wel in artikel 5.16, eerste lid, aanhef en onder b, sub 1 en sub 2.
Projecten in gebieden waar de grenswaarden (dreigen te) worden overschreden,
kunnen doorgang vinden als de concentratie van een stof gelijk blijft of lager wordt
(sub 1). Dat geldt ook als de concentratie van een stof beperkt toeneemt, maar de
luchtkwaliteit per saldo verbetert (sub 2). Dit kan het geval zijn als er extra
maatregelen worden ingezet. Ook kan het zijn dat er elders in het projectgebied
positieve effecten optreden als gevolg van dat project.
Het vijfde lid van artikel 5.16 Wm bevat de voorwaarden waaraan bij
projectsaldering moet worden voldaan. Dit is verder uitgewerkt in de Regeling
projectsaldering luchtkwaliteit 200740 (Regeling projectsaldering). Voor deze
regeling is zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de voorheen geldende Regeling
saldering luchtkwaliteit 200541.
Het nieuwe wettelijke stelsel van titel 5.2 Wm kent twee belangrijke elementen die
de toepassing van de projectsaldering beïnvloeden. Het eerste element is de grens
voor “niet in betekenende mate bijdragen”, die hiervoor al is beschreven.
Projectsaldering zal in het nieuwe wettelijke stelsel in feite pas aan de orde zijn als
een project een toename van de jaargemiddelde concentratie PM10 en/of NO2 tot
gevolg heeft die de NIBM-grens te boven gaat.
Daarnaast is een aanzienlijk aandeel van de projecten die naar verwachting de
NIBM-grens te boven gaan, opgenomen in de gebiedsgerichte uitwerkingen van het
NSL (artikel 5.12, derde lid, Wm). Projectsaldering is voor die projecten niet nodig
omdat de nadelige effecten van die projecten binnen het NSL met maatregelen
worden gecompenseerd. Van de mogelijkheid van projectsaldering kan wel gebruik
worden gemaakt voor IBM-projecten die niet in het NSL opgenomen zijn. Gelet
hierop is de projectsaldering voor de opstelling en toepassing van het NSL niet
direct van belang.

3.3.5 Het Besluit gevoelige bestemmingen
Via een amendement van de Tweede Kamer42 is artikel 5.16a in de Wet
milieubeheer opgenomen. Op grond van dit artikel is een algemene maatregel van
bestuur (AMvB) vastgesteld (Besluit gevoelige bestemmingen (luchtkwaliteitseisen))
die de bouw van zogenaamde “gevoelige bestemmingen” in de nabijheid van een
rijksweg of provinciale weg aan banden legt. Binnen een bepaalde afstand van zo’n
weg waar een grenswaarde voor luchtkwaliteit wordt overschreden of dreigt te
worden, mag het aantal mensen met een verhoogde gevoeligheid voor de

40
41

42

Staatscourant 2007, nr. 218.
Staatscourant 2006, nr. 53.
Kamerstukken II, 2006-2007, 30 489, nr. 33.
Pagina 46 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

betreffende stof niet toenemen. De bouw van bijvoorbeeld een nieuwe school is op
zo’n plek dus niet toegestaan zodra daardoor het aantal blootgestelden toeneemt. In
overleg met de Tweede Kamer is aangegeven dat van zo’n verhoogde gevoeligheid
sprake is bij kinderen, ouderen en zieken.
Het Besluit43 gaat over “gevoelige bestemmingen”. Daarbij is allereerst gekeken
naar gevoelige groepen, zijnde kinderen, ouderen en zieken. Daarnaast is bekeken
in welke gebouwen deze groepen mensen langdurig verblijven. In het algemeen
heeft langdurige blootstelling van mensen aan verontreinigende stoffen immers een
groter negatief effect op de gezondheid dan een kortdurend verblijf in
verontreinigde lucht. Op deze wijze is bepaald dat de volgende gebouwen met de
bijbehorende terreinen worden aangemerkt als gevoelige bestemming: scholen,
kinderdagverblijven en bejaarden-, verzorgings- en verpleegtehuizen. Overigens
gaat het niet om bestemmingen in de enge zin van het woord, maar om alle
vergelijkbare functies, ongeacht de exacte aanduiding ervan in
bestemmingsplannen en andere besluiten. Van doorslaggevend belang is de
(voorziene) functie van het gebouw en het bijbehorende terrein en het feitelijke
gebruik.
In het Besluit zijn zones langs wegen opgenomen waarbinnen onderzoek verricht
moet worden als daarbinnen sprake is van een (voorgenomen) gevoelige
bestemming. Het gaat hierbij om een zone van 300 meter aan weerszijden van
rijkswegen en 50 meter langs provinciale wegen, in beide gevallen gemeten vanaf
de rand van de weg. Als er een plan bestaat om bijvoorbeeld een school of een
bejaardentehuis helemaal of gedeeltelijk binnen zo’n zone te realiseren of uit te
breiden, dan moet eerst onderzoek plaatsvinden. Onderzocht moet worden of er op
de desbetreffende locaties sprake is van (dreigende) overschrijding van de
grenswaarden voor PM10 of NO2. Is dat het geval, dan mag deze ‘gevoelige
bestemming’ daar niet worden gerealiseerd c.q. is een (eenmalige) uitbreiding met
meer dan 10% van het aantal ter plaatse verblijvende personen niet toegestaan.
Op deze wijze vormt de onderzoeksplicht uit het Besluit een aanvulling op het
onverkort geldende principe van een goede ruimtelijke ordening.
Is er geen sprake van een (dreigende) grenswaardeoverschrijding, dan zal het
Besluit de realisering van het project niet in de weg staan. Wel zal in die situaties
de locatiekeuze goed gemotiveerd moeten worden; dat gebeurt in de context van
de al genoemde goede ruimtelijke ordening.
Hierbij kan nog worden opgemerkt dat het in het algemeen verstandig is
terughoudend te zijn met de bouw van gevoelige bestemmingen nabij drukke
(snel)wegen, want zoals onder meer de GGD-werkgroep Luchtkwaliteit en de
Gezondheidsraad hebben aangegeven, kunnen ook concentraties beneden de
grenswaarden negatieve effecten op de gezondheid hebben.
In de voorgaande paragrafen is ingegaan op de elementen uit artikel 5.16, eerste
lid, Wm op grond waarvan besluitvorming kan plaatsvinden. Een project dat
bijvoorbeeld “niet in betekenende mate” bijdraagt aan de luchtverontreiniging
(hetgeen wel moet worden gemotiveerd), kan zonder aanvullende toetsing of
onderbouwing doorgaan. Alle elementen uit genoemd artikellid houden echter
verband met de bijdrage van projecten zelf aan luchtverontreiniging. Zij hebben
dus betrekking op projecten als bron van luchtverontreiniging. De regelgeving voor
gevoelige bestemmingen staat daar in zoverre los van dat deze betrekking heeft op
de blootstelling van mensen aan luchtverontreiniging als gevolg van een ‘externe’
bron, namelijk het verkeer op de (snel)weg. In alle gevallen waarin sprake is van
43

Staatsblad 2009, nr 14.
Pagina 47 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

een voornemen om een gevoelige bestemming te realiseren binnen genoemde
zones langs rijks- en provinciale wegen, is het Besluit gevoelige bestemmingen van
toepassing. Dus bijvoorbeeld ook als de voorgenomen gevoelige bestemming een
“niet in betekenende mate”-project is, en hetzelfde geldt als een gevoelige
bestemming – of een groter project waarvan gevoelige bestemmingen onderdeel
vormen – is opgenomen in het NSL.

3.4

Procedure totstandkoming NSL

3.4.1 Totstandkoming van het NSL
Zoals uiteengezet in paragraaf 3.3.1 is in artikel 5.12 Wm geregeld dat de Minister
van VROM het NSL vaststelt in overeenstemming met het gevoelen van de
ministerraad. Voorafgaand aan die vaststelling worden ook de Tweede en de Eerste
Kamer worden geraadpleegd. De raadpleging van de beide Kamers heeft in het
najaar van 2008 en voorjaar van 2009 plaatsgevonden. In 2007 hadden Tweede en
Eerste Kamer op basis van het Kabinetsstandpunt NSL al ingestemd met de NSLsystematiek.
Binnen het kader van de wettelijke regeling is het NSL totstandgekomen in een
intensief samenwerkingsproces met de andere betrokken overheden, zoals in
paragraaf 2.4 al is beschreven. Formeel geldt voor de vaststelling van het definitieve
NSL een tijdslimiet. Deze is opgenomen in artikel IV van de Wet van 11 oktober
2007 tot wijziging van de Wet milieubeheer (luchtkwaliteitseisen)44, waarmee titel
5.2 in de Wm is ingevoegd. Het eerste NSL moet binnen dertien weken na de datum
van inwerkingtreding van die wet worden vastgesteld. Wel bevat het artikel de
mogelijkheid om ingeval van bijzondere omstandigheden van deze termijn af te
wijken.
In de loop van het totstandkomingsproces van het NSL hebben zowel het
omvangrijke samenwerkingstraject met de verschillende betrokken overheden als
het tot stand brengen van de saneringstool (zie paragraaf 2.5) veel tijd gevraagd.
Dit heeft geleid tot enig uitstel van inwerkingtreding. Uitstel was ook nodig omdat
het NSL is gebaseerd op het halen van de normen voor PM10 en NO2 op een later
tijdstip dan onderscheidenlijk 2005 en 2010. Het NSL kon daarmee pas van kracht
worden na de totstandkoming van de nieuwe richtlijn, de implementatie daarvan,
en na het verlenen van derogatie door de Europese Commissie.
3.4.2 Inspraak en definitieve vaststelling conform de Algemene wet bestuursrecht
Ingevolge artikel 5.12, achtste lid, Wm is op de totstandkoming van het NSL
afdeling 3.4 “Uniforme openbare voorbereidingsprocedure” van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb) van toepassing. Vanaf 24 september tot en met 4 november
2008 heeft het ontwerp van het NSL (kabinetsstandpunt) dan ook ter inzage
gelegen op verschillende plekken in Nederland (artikelen 3:11 en 3:16 Awb) en
hebben informatie- en inspraakbijeenkomsten plaats gehad. Een ieder heeft
gedurende de inspraakperiode mondeling of schriftelijk zijn zienswijze op het
ontwerp van het NSL kunnen geven (artikel 3:15 Awb juncto artikel 5.12, achtste
lid, Wm). De inspraakprocedure is begeleid door het Inspraakpunt.
De hoofdlijnen van de inspraak en de invloed ervan op het definitieve NSL zijn
beschreven in paragraaf 1.4. De ontvangen schriftelijke en mondelinge reacties op
het ontwerp-NSL en de reactie van de minister zijn gebundeld in de zogenaamde
“nota van antwoord”. Deze is vastgesteld met de vaststelling van het
kabinetsbesluit NSL en bij het NSL gevoegd.
44

Staatsblad 2007, nr. 414.
Pagina 48 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Het definitief vaststellen van het NSL en de datum van van kracht worden ervan zijn
overeenkomstig de Algemene Wet Bestuursrecht bekend gemaakt in de
Staatscourant en in een landelijk dagblad. Het programma is ter inzage gelegd en
toegezonden aan degenen die hebben ingesproken op het ontwerp. Tegen het
programma staat geen bezwaar en beroep open.

Pagina 49 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

4

Luchtkwaliteit en gezondheid

Uitgangspunt voor het NSL is het tijdig behalen van de in EU verband vastgestelde
normen voor luchtkwaliteit. Daarmee wordt het belang van gezondheid voor de
burger gewaarborgd. De achterliggende drijfveer hiervoor is dat het kabinet de
schadelijke effecten van luchtverontreiniging op de gezondheid sterk wil
verminderen.
Het beperken van de gezondheidsschade door luchtverontreiniging kan op twee
manieren worden bereikt. Verreweg de belangrijkste manier is door de lucht schoner
te maken. De andere manier is door de blootstelling te beperken. Omdat
luchtverontreiniging ook onder de norm nog steeds gezondheidseffecten kan
veroorzaken, zal het schoner worden van de lucht altijd gezondheidswinst opleveren.
Het beperken van de gezondheidsschade kan op de volgende manier worden bereikt:
•
door luchtkwaliteitsnormen (grenswaarden) te stellen als beleidsmatige
doelen voor het schoner maken van de lucht, zodanig dat de
gezondheidsrisico’s binnen afgesproken grenzen blijven;
•
daartoe bronmaatregelen te nemen om emissies te verminderen zodat de
concentraties in de lucht lager zijn dan de norm;
•
de bronmaatregelen eventueel aan te vullen met maatregelen om de
blootstelling van mensen aan luchtverontreiniging te beperken, met name
in gevallen waarin de bronmaatregelen (tijdelijk) nog onvoldoende effect
hebben om te bereiken dat de concentraties onder de norm liggen.
Met de maatregelen in het NSL richten we ons specifiek op fijn stof (PM10) en
stikstofdioxide (NO2), omdat deze stoffen voor de gezondheid relevant zijn en zonder
NSL-beleid de (Europese) grenswaarden voor deze stoffen naar verwachting zullen
worden overschreden. Door het verbeteren van de luchtkwaliteit zal niet alleen de
gezondheid verbeteren, maar ook ruimte ontstaan voor nieuwe ruimtelijke
ontwikkelingen. Het vlottrekken van maatschappelijk gewenste maar stagnerende
ruimtelijke ontwikkelingen is een belangrijk nevendoel van het NSL.
Luchtverontreiniging bestaat uit een mengsel van stoffen. Het is niet altijd duidelijk
welke stof verantwoordelijk is voor welk effect. Zowel PM10 als NO2 zijn te
beschouwen als een representatieve maat (een “indicator”) voor een complex van
luchtverontreiniging. PM10 is een verzamelnaam voor alle kleine deeltjes (kleiner dan
10 micrometer) die diep in de longen kunnen doordringen. NO2 is een stof die
representatief is voor verbrandingsprocessen en in verhoogde concentraties aanwezig
is vooral in de buurt van drukke verkeerswegen.
Zowel in het kader van het NSL als daarbuiten is veel aandacht voor de
gezondheidskundige relatie tussen luchtverontreiniging en gezondheid. Dit hoofdstuk
geeft meer inzicht in de beschikbare kennis hierover.
Om welke gezondheidseffecten gaat het en hoe zeker zijn we er van dat ze
optreden?

Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat zowel PM10 als NO2 schadelijk zijn
voor de gezondheid45. Hierbij gaat het om effecten op de luchtwegen, maar meer
recent onderzoek laat zien dat er ook effecten op het hart-vaatsysteem aantoonbaar
zijn. Bij de effecten op de gezondheid van luchtverontreiniging wordt onderscheid
gemaakt tussen de effecten die optreden na een tijdelijke verhoging van
luchtverontreinigingsniveaus gedurende één of enkele dagen (de zgn. effecten door
acute blootstelling) en de effecten die gepaard gaan met het langdurig blootgesteld

45

WHO (2006) WHO Air quality guidelines for particulate matter, ozone, nitrogendioxide and sulfurdioxide. Global
update 2005: summary of risk assessment, document nr WHO/SDE/SHE/OEH/06.62.

Pagina 50 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

zijn aan relatief lage niveaus van luchtverontreiniging (de zgn. effecten door
chronische blootstelling).
De laatste jaren is vooral veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen
luchtverontreiniging en levensduurverkorting, terwijl in de negentiger jaren van de
vorige eeuw veel onderzoek is gedaan naar de effecten op de luchtwegen. Dat laatste
onderzoek is met name bij kinderen gedaan, ook in Nederland. Hierbij bleek dat de
luchtwegen van kinderen na perioden met verhoogde niveaus van
luchtverontreiniging tijdelijk minder functioneerden (uitgedrukt in een verlaagde
longfunctie) en dat de kinderen vaker hoestten, meer last van kortademigheid
hadden en het medicijngebruik voor luchtwegaandoeningen toenam. Uit recent
Amerikaans onderzoek is gebleken dat de luchtwegen van kinderen zich minder goed
ontwikkelen wanneer zij wonen in een gebied met relatief veel luchtverontreiniging46.
Vooral in Nederland is daarnaast veel onderzoek gedaan naar de rol van het verkeer
bij de gezondheidseffecten. Daarbij is gebleken dat kinderen die wonen en leven
dicht langs snelwegen meer luchtwegklachten hadden dan kinderen die minder aan
verkeersgerelateerde luchtverontreiniging blootstonden47.
De relatie tussen kortdurende blootstelling aan luchtverontreiniging en sterfte is
uitgebreid onderzocht en wereldwijd wordt gezien dat na perioden met verhoogde
luchtverontreiniging (= acute blootstelling) relatief meer mensen overlijden dan na
perioden met lage luchtverontreinigingsniveaus. Het betreft dan sterfte ten gevolge
van met name hartvaataandoeningen of luchtwegaandoeningen. Voor Nederland
werd voor het jaar 2006 geschat dat ca. 2000 mensen enkele dagen tot weken
eerder zijn overleden door de invloed van verhoogde niveaus van
luchtverontreiniging. Door de afname in pieken van PM10 concentraties is dat effect
ruim 35% lager ten opzichte van de beginjaren negentig 48.
Er zijn minder studies beschikbaar over de invloed van het wonen (= chronische
blootstelling) in relatief vervuilde gebieden op de levensduurverwachting, maar de
onderzoeken die daarnaar gekeken hebben tonen aan dat het wonen in een gebied
met relatief hoge niveaus aan luchtverontreiniging, of het wonen langs drukke
verkeerswegen, gepaard gaat met een kortere levensduurverwachting. Fijn stof heeft
ook effect op de levensverwachting bij niveaus onder de huidige normen.
Vermoedelijk is er geen enkele norm te stellen waar beneden er geen vroegtijdige
sterfte optreedt1. Wel wordt dit effect evenredig kleiner bij afname van de
gemiddelde fijn stof concentraties.
Voor Nederland is geschat dat de levensduur met gemiddeld ca. 1 jaar verkort wordt
bij de huidige PM10 concentraties49. Overigens is bij deze berekening aangenomen dat
de PM10 niveaus volledig tot nul gereduceerd kunnen worden, hetgeen niet mogelijk
is door de hoeveelheid stof die van nature in de lucht zit. Eveneens kan worden
geschat dat de gemiddelde levensduur met ca. 3 maanden worden verlengd bij elke
10 µg/m3 reductie in de PM10 niveaus. Deze berekeningen zijn gebaseerd op een
aantal Amerikaanse studies50,51, waarvan de resultaten zijn toegepast op de
Nederlandse situatie52. Vergelijkbare studies voor Europa zijn er nog niet. Een recent
gestart grootschalig Europees onderzoek zal hier vermoedelijk meer inzicht in geven.

46

47

48

49

50

51

52

Gauderman, W.J., et al, The effect of exposure to traffic on lung development from 10 to 18 years of age: a cohort
study, The Lancet vol. 369 (2007) 571
Janssen, N.A.H. et al, The relationship between Air Pollution from Heavy Traffic and Allergic Sensitization,
Bronchial Hyperresponsiveness, and respiratory Symptoms in Dutch Schoolchildren. Environ Health Perspect,
2003; 111: 1512-1518
PBL, Milieu en Natuurcompendium, http://www.milieuennatuurcompendium.nl/indicatoren/nl0340Gezondheidseffecten-van-fijn-stof-en-ozon.html
Knol, A. et al., Interpretatie van vroegtijdige sterfte door luchtverontreiniging, tijdschrift Milieu jaargang 15
(2009), nr.1, 20-22
Opoe, C.A. et al., Lung cancer, cardiopulmonary mortality, and long-term exposure to fine particulate air pollution.
Journal of the American Medical Association 287 (2002) 1132-41
Pope, C.A. et al., Fine-Particulate Air Pollution and life Expectancy in the United States, N. Engl.J. Med. 360 (2009)
376-386
PBL, Milieubalans 2008, Bilthoven, september 2008

Pagina 51 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Niet iedereen is even vatbaar voor de nadelige effecten van luchtverontreiniging.
Bekeken voor grote groepen, zoals de gehele bevolking van Nederland, lijkt echter
geen veilige concentratie te bestaan. Op individueel niveau lijkt wel sprake te zijn van
variatie in gevoeligheid. Het zijn vaak ouderen met bestaande hart-, vaat- en
luchtwegaandoeningen en kinderen die gevoelig zijn voor luchtverontreiniging.
Daarnaast geldt dat astmapatiënten meer last hebben van luchtverontreiniging.
Op basis van toxicologisch onderzoek mag verwacht worden dat de directe effecten
van NO2 bij de huidige concentraties in de buitenlucht gering zijn53. De waarde van
het verminderen van NO2-concentraties ligt vooral in het feit dat met NO2 (als
indicator voor de verbrandinggerelateerde luchtverontreiniging) in de meeste
gevallen ook andere luchtverontreinigingscomponenten worden gereduceerd.
Zijn alle deeltjes even schadelijk?

Het blijkt niet eenvoudig om vast te stellen welke factoren een rol spelen in het
biologische werkingsmechanisme achter de gezondheidseffecten van fijn stof en
welke componenten primair verantwoordelijk zijn. PM10 omvat een zeer
uiteenlopende verscheidenheid aan deeltjes, die sterk kunnen variëren in oorsprong,
grootte en chemische samenstelling. De samenstelling van PM10 zal sterk afhangen
van de bronnen die bijdragen. In de praktijk kan de samenstelling van PM10
plaatselijk sterk variëren en ook in de tijd is er variatie (bijvoorbeeld door
seizoensinvloeden of afhankelijk van de windrichting). Het is niet onredelijk om aan
te nemen dat deeltjes verschillen in schadelijkheid. Door die grote verscheidenheid in
PM10 deeltjes qua grootte en samenstelling blijkt het in wetenschappelijk onderzoek
moeilijk om vast te stellen wat de bijdrage van elk van de bronnen is aan de
schadelijkheid van PM10. Toch geeft toxicologisch onderzoek voldoende onderbouwing
voor het optreden van de in epidemiologisch onderzoek gevonden
gezondheidseffecten. Ook de plausibiliteit voor het voorkomen van risicogroepen als
mensen met astma of arteriosclerose is aangetoond.
De WHO45 stelt dat er nog te weinig gegevens zijn om de gezondheidseffecten van de
verschillende bronnen en fijn stoffracties goed te kwantificeren. Schattingen van de
omvang van de gezondheidsrisico’s worden dan ook gebaseerd op de totale massa
van PM10 of PM2,5. De WHO geeft aan dat in het heterogene fijn stofmengsel niet elke
component gezondheidskundig even belangrijk lijkt. We weten dat de zeer fijne
roetdeeltjes afkomstig uit verbrandingsprocessen (met name van het gemotoriseerde
verkeer) schadelijke eigenschappen bezitten en dat we voor bijvoorbeeld
zeezoutdeeltjes kunnen aannemen dat die niet schadelijk zijn. Ook de fractie
ammoniumsulfaat en –nitraat draagt waarschijnlijk relatief minder bij aan de
schadelijkheid van fijn stof54. De grootte van de deeltjes speelt ook een rol: deeltjes
kleiner dan ca 100 nanometer (dat is 100 x kleiner dan de grens van 10 micrometer
in PM10) kunnen na inademing via de longblaasjes tot in de bloedbaan doordringen en
zo o.a. schade toebrengen aan het hartvaatsysteem55. Het lijkt erop dat de grovere
deeltjes vooral problemen opleveren bij luchtwegziekten en de hele kleine deeltjes
het bloed kunnen bereiken en vandaar uit ook elders in het lichaam voor schadelijke
effecten kunnen zorgen. Voor de meeste deeltjes valt de bijdrage aan de
schadelijkheid van PM10 niet vast te stellen. Dit maakt dan ook dat in de praktijk het
beleid gericht is op het bestrijden van de uitstoot van alle deeltjes die deel uitmaken
van PM10. Dat neemt niet weg dat we de deeltjes waarvan we weten dat ze relatief
schadelijk zijn (zoals dieselroet) in het bedenken van maatregelen extra aandacht
kunnen geven. Het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) heeft geconcludeerd dat
beleidsmaatregelen voor het structureel terugdringen van de roetfractie in fijn stof

53

54

55

Bree, L. van, et al., Retrofitregeling zwaar vervoer in relatie tot NO2. PBL publicatie nr. 500131001, Bilthoven,
2006
Schlesinger, R.B. en Cassee, F., Atmospheric secondary inorganic particulate matter: the toxocologocal perspective
as a basis for health effects risk assessment. Inhalation Toxicology 2005, 17: 15-27.
Oberdörster G, Utell MJ. Ultrafine particles in the urban air: to the respiratory tract--and beyond? Environ Health
Perspect. 2002 Aug;110(8):A440-1

Pagina 52 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

kosteneffectief en doelmatig zijn56. Hiermee worden immers de gezondheidsrisico’s
van fijn stof teruggedrongen.
Hoe zijn de normen tot stand gekomen?

De normen worden internationaal in EU-kader vastgesteld, omdat
luchtverontreiniging niet binnen de grenzen van een land blijft en zich grootschalig
verspreidt. Omdat landen elkaar zo beïnvloeden, is het van belang dat alle EUlidstaten hetzelfde doel voor ogen hebben bij het schoner maken van de lucht. Als
startpunt in het normstellingsproces hebben de EU-landen gezamenlijk de WHO
advies gevraagd hoe de gezondheidsrisico’s te beoordelen bij de huidige
concentraties.
Voor NO2 heeft de WHO als advieswaarde een jaargemiddelde concentratie van 40
µg/m3 gegeven. Deze waarde is in de EU-normstelling overgenomen. Voor PM10
bestaat het probleem dat een drempelwaarde waar beneden geen
gezondheidseffecten meer worden verwacht, niet aanwezig is. Dat was de reden
waarom de WHO lange tijd geen advieswaarde heeft willen geven. Pas meer recent
heeft de WHO een advieswaarde aangereikt, als lange termijn doel (WHO Air Quality
Guidelines – Global Update 200545).
Tabel 4.1: Huidige grenswaarden voor de luchtkwaliteit voor NO2 en PM10 en de lange
termijn doelen zoals geadviseerd door de WHO.
EU-wetgeving
Component
en blootstellingsduur

NO2 (jaargemiddeld)
NO2 (uurgemiddeld)

PM10 (jaargemiddeld)
PM10 (daggemiddeld)

PM2,5
(jaargemiddeld)

Grenswaarde

40 µg/m3
200 µg/m3
(max 18 keer per kalenderjaar
overschrijding toegestaan)
40 µg/m3
50 µg/m3
(op max 35 dagen per jaar
overschrijding toegestaan)
25 µg/m3 (overal)
20 µg/m3 (landelijk gem.
stedelijke achtergrond)

Jaar waarin
moet
worden
voldaan

WHO-richtlijn

40 µg/m3
200 µg/m3

20 µg/m3
50 µg/m3
10 µg/m3

Aangezien de grootte van de deeltjes ook een belangrijke rol speelt in de
gezondheidseffecten, veel onderzoek naar chronische effecten van fijn stof is
gebaseerd op PM2,5 als blootstellingsmaat, en omdat de bijdrage van natuurlijke
bronnen aan deze fractie kleiner is, zijn in de nieuwe Europese richtlijn die in juni
2008 van kracht is geworden, ook grenswaarden opgenomen voor PM2,5, in
aanvulling op de bestaande PM10-normen.
In het proces binnen de EU om tot grenswaarden te komen is een afweging gemaakt
tussen de gewenste concentratieniveaus en wat – gezien de aanwezige concentraties
en de mogelijkheden om deze met maatregelen te reduceren - als haalbaar werd
beoordeeld. De huidige grenswaarden bieden dus EU-breed een bepaald niveau van
bescherming tegen nadelige effecten van luchtverontreiniging. De WHO heeft
geconcludeerd dat er voor fijn stof geen ‘veilige’ drempelwaarde bestaat, waar
beneden geen schadelijke effecten op de gezondheid optreden. Vanuit
gezondheidsoogpunt is er aanleiding om beleidsmatig te kijken wanneer verdergaand
beleid mogelijk is om minder burgers aan luchtverontreiniging bloot te stellen.
56

MNP, Milieubalans 2006

Pagina 53 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De grenswaarden vormen een belangrijke stap in de goede richting. Het NSL richt
zich specifiek op de normen voor NO2 en PM10.
Op dit moment is de situatie voor wat betreft het voldoen aan de normen voor PM2,5
nog moeilijk exact te beoordelen. Betrouwbare metingen van PM2,5 concentraties zijn
nog maar beperkt beschikbaar. Analyse door het PBL laat zien dat met het ingezette
beleid voor PM10 ook de grenswaarden voor PM2,5 binnen bereik liggen (zie bijlage 2),
zodat kan worden aangenomen dat de effecten van het NSL voor PM10 ook leiden tot
de gewenste effecten voor PM2,5. In de praktijk beperken de meeste PM10maatregelen (zoals die voor verkeer) vooral de emissie van de PM2,5-fractie in PM10.
In de EU-wetgeving is vastgelegd dat aan de hand van de ervaringen bij de lidstaten
en eventuele nieuwe wetenschappelijke inzichten – ook voor wat betreft de
gezondheidseffecten – in 2013 een evaluatie wordt opgesteld, die de gelegenheid
biedt om de normstelling eventueel aan te scherpen.
Zorgt de normstelling voor gezondheidswinst voor iedereen of alleen voor
mensen die wonen in situaties met normoverschrijding?

Volgens de wetgeving moet overal aan de grenswaarden worden voldaan.
Uitgezonderd wordt de arbeidsplek, omdat voor arbeidsomstandigheden andere
regels gelden. Bovendien wordt de luchtkwaliteit niet beoordeeld op plaatsen waar
geen mensen komen of waar de bevolking anderszins niet wordt blootgesteld. De
aandacht wordt bij deze benadering extra getrokken naar het voldoen aan de normen
in de zwaar belaste knelpuntsituaties (‘hot spots’). Dit is op zich terecht omdat
daarmee iedere burger een zelfde (basis)niveau van bescherming wordt geboden.
Alleen heel lokaal dichtbij bronnen zoals langs drukke wegen kan nog een dreigende
overschrijding van de grenswaarden optreden. Om deze knelpunten op te lossen zijn
vaak lokale maatregelen nodig die maatwerk bieden in de specifieke lokale
omstandigheden. Momenteel wonen naar schatting nog ruim 200.000 mensen in een
situatie waar de grenswaarde overschreden wordt.
Aangezien moet worden aangenomen dat een veilige concentratie niet bestaat, zal
ook een concentratieverlaging buiten de hotspots gezondheidswinst opleveren. Het
overgrote deel van de bevolking wordt blootgesteld aan concentraties beneden de
norm. Een verdergaande verlaging van de meer grootschalige concentraties zal voor
vele mensen gezondheidswinst betekenen. Dat geeft ook het voordeel aan van
nationale (en internationale) maatregelen, die grootschalig de luchtkwaliteit
verbeteren.
Om met het aspect van blootstelling beter rekening te houden zijn in de nieuwe EUrichtlijn luchtkwaliteit voor PM2,5 twee geheel nieuwe typen normen geïntroduceerd.
In aanvulling op de grenswaarde die een basisbeschermingsniveau waarborgt, zijn
normen vastgesteld die tot doel hebben de gemiddelde blootstelling van de
bevolking, met name in stedelijk gebied, te beperken. Als basismaat is daarvoor de
“gemiddelde blootstellingsindex“ (GBI) geïntroduceerd:
“een gemiddeld niveau dat wordt bepaald op basis van metingen op stedelijke
achtergrondlocaties verspreid over het gehele grondgebied van een lidstaat en dat de
blootstelling van de bevolking weergeeft.”
In de praktische uitwerking is de GBI het voortschrijdend landelijk gemiddelde van de
stedelijke achtergrondconcentraties, gemiddeld over 3 jaar. Op basis van deze GBI
zijn vervolgens twee typen normen vastgelegd, namelijk:
•
de blootstellingsconcentratieverplichting (20 µg/m3 in 2015) en
•
de nationale streefwaarde inzake vermindering van de blootstelling (een
procentuele vermindering van de GBI te bereiken tussen 2010 en 2020 – het
percentage wordt 15% of 20% afhankelijk van de “start”-concentratie, het
gemiddelde over de jaren 2009-2011).

Pagina 54 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Er is geen aanleiding om het NSL met het oog op deze normen aan te scherpen. Op
basis van de PBL-analyse57 (zie ook bijlage 2) mag verwacht worden dat bij het
voorgenomen beleid aan de blootstellingsverplichting zal worden voldaan. De
streefwaarde voor blootstellingsvermindering is geen harde grenswaarde maar een
inspanningsverplichting. Met het NSL-beleid wordt de streefwaarde dicht benaderd,
maar het PBL geeft aan dat deze doelstelling waarschijnlijk buiten het voor Nederland
haalbare bereik ligt ten gevolge van het grote concentratieaandeel van buitenlandse
bronnen (gemiddeld ca. 50% van de achtergrondconcentratie in Nederland) en
moeilijk beïnvloedbare bronnen, zoals zeezout en bodemstof (ca. 30%). In de
monitoring zal uiteraard ook aan PM2,5 aandacht worden besteed. Mocht blijken dat er
aanvullende maatregelen nodig zijn voor PM2,5, dan wordt hiervoor tijdig een
aanvullend programma gemaakt. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een aanvulling
op het NSL in 2011.
Geven de huidige grenswaarden wel voldoende bescherming tegen het optreden
van gezondheidseffecten?

In het proces binnen de EU om tot grenswaarden te komen is een afweging gemaakt
tussen de gewenste concentratieniveaus en wat – gezien de aanwezige concentraties
en de mogelijkheden om deze met maatregelen te reduceren – als haalbaar werd
beoordeeld. De huidige grenswaarden bieden dus EU-breed een bepaald niveau van
bescherming tegen nadelige effecten van luchtverontreiniging. Een beperking van de
huidige normstelling voor fijn stof aan de hand van PM10 is dat de bijdrage aan het
gezondheidsrisico van een specifieke broncategorie moeilijk is vast te stellen. Voor
een gemiddelde blootstellingssituatie geeft de concentratie van PM10 een goede
indicatie. In meer bijzondere omstandigheden, zoals bijvoorbeeld in een situatie dicht
langs een drukke snelweg, heeft PM10 (en waarschijnlijk ook PM2,5) als indicator zijn
beperkingen. Hoewel de concentratie van PM10 (en PM2,5) langs een drukke snelweg
maar in bescheiden mate is verhoogd, wijst gezondheidskundig onderzoek voor
burgers die dicht langs de weg wonen op verhoogde gezondheidsrisico’s58, ook als
zoveel als mogelijk rekening wordt gehouden met “verstorende” factoren zoals roken
en sociaal-economische status. Onderzoek onder kinderen en volwassenen wijst op
verergering van aandoeningen van de ademhalingswegen zoals astma en chronische
bronchitis, en meer mensen ontwikkelen dergelijke aandoeningen. Er zijn ook relaties
gevonden met coronaire hartziekten. Hierbij moet worden aangetekend dat de
coronaire aandoeningen mogelijk ten dele voor rekening van geluid komen. Deze
bevindingen komen in belangrijke mate uit Nederlands onderzoek59.
Nu is PM10 gebaseerd op het gewicht van alle deeltjes kleiner dan 10 µm tezamen in
een kubieke meter lucht. Het wegverkeer stoot een zeer groot aantal ultrafijne
deeltjes uit. Echter, deze ultrafijne deeltjes hebben maar weinig gewicht en dragen
daardoor weinig bij aan de massaconcentratie PM10. Er zijn uit wetenschappelijk
onderzoek aanwijzingen dat de ultrafijne roetdeeltjes waarschijnlijk een grotere
schadelijkheid bezitten dan vele andere deeltjes, en daardoor voor de gezondheid
juist een relatief groot “gewicht” in de schaal leggen. Daarnaast leidt dit gegeven er
toe dat veel verkeersgerichte maatregelen, zoals het stimuleren van de toepassing
van roetfilters, weliswaar voor de gezondheid zeer relevant zijn, maar voor het
verlagen van de PM10-concentraties - en het bereiken van concentraties onder de
grenswaarde in geval van normoverschrijding – maar een uiterst bescheiden bijdrage
leveren.

57

Matthijsen J et al., PM2.5 in the Netherlands; Consequences of the new European air quality standards;
MNP rapport 500099001, Bilthoven, 2007.

58

Gezondheidsraad, Advies “Gevoelige bestemmingen luchtkwaliteit”, Publicatienummer 2008/09, Den Haag, 24 april
2008
Fischer, P.H. et al., Invloed van de afstand tot een drukke verkeersweg op de lokale luchtkwaliteit en de
gezondheid: een quick scan, RIVM rappprt nr. 863001005, Bilthoven, 2007

59

Pagina 55 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Voor een goede beoordeling van de luchtkwaliteit, van de mogelijke
gezondheidseffecten en van het rendement van maatregelen in sterk door verkeer
belaste situaties zou een meer gerichte fijn stof indicator als aanvulling op PM10 en
PM2,5 behulpzaam kunnen zijn. Een indicator is een instrument om bepaalde effecten
weer te geven. Een indicator dient niet als norm. De wettelijk verankerde norm staat
altijd voorop en een nadere aanscherping daarvan zal eerst in nadere (Europese)
regelgeving moeten worden verankerd voordat dit een rol kan spelen in individuele
besluitvorming. Er wordt een zorgvuldige afweging gemaakt of de introductie van
nieuwe normen past binnen het kabinetsbeleid om te komen tot een reële
effectbepaling en vermindering van onderzoekslast.
Er wordt de laatste jaren veel wetenschappelijk onderzoek naar mogelijke indicatoren
uitgevoerd. Het ontbreekt op dit moment echter nog aan het inzicht om de
vastgestelde concentraties op hun gezondheidsrisico’s te kunnen beoordelen.
Intensivering van het onderzoek op dit gebied is gewenst. In de Nederlandse
onderzoekprogramma’s zal daarvoor ruimte worden gezocht. Echter, er is een grote
inspanning nodig die slechts in internationale samenwerking van overheden en
onderzoeksinstituten volwaardige invulling zal kunnen krijgen. Contact is gelegd met
de WHO om na te gaan in hoeverre de WHO een belangrijke faciliterende rol kan
spelen om internationaal richting te geven aan het onderzoek en om internationaal
draagvlak voor mogelijke keuzes te creëren.
De overheid heeft voor het bouwen van zogenaamde “gevoelige bestemmingen” in de
buurt van snelwegen in de AMvB gevoelige bestemmingen extra regels gesteld om de
gezondheidsrisico’s te beperken. Onder gevoelige bestemmingen worden verstaan:
scholen, kinderdagverblijven, bejaardenhuizen en verzorgings- en verpleegtehuizen
of een combinatie van deze functies. Binnen een zone van 300 meter vanaf de rand
van een snelweg of 50 meter vanaf de rand van een provinciale weg mag een
gevoelige bestemming niet gerealiseerd worden als er sprake is van een (dreigende)
overschrijding van de grenswaarde voor PM10 of NO2 als de realisatie leidt tot een
toename van het aantal ter plaatse verblijvende personen. Uitbreiding van een
bestaande gevoelige bestemming wordt in beperkte mate toegestaan. Woningen
worden in het Besluit niet benoemd als een gevoelige functie. Het zou in de
uitvoeringspraktijk neerkomen op een té ingrijpende beperking van de ruimtelijke
ordeningsbevoegdheid van gemeenten. De afwegingen die daarbij aan de orde zijn
belangrijk en complex. Gestimuleerd wordt dat bevoegde gezagen bij hun besluiten
aangaande gevoelige bestemmingen zo veel mogelijk rekening houden met de
gezondheid van mensen, door extra aandacht voor het aantal blootgestelde mensen.
In de context van een goede ruimtelijke ordening zal een verantwoorde afweging van
gezondheidsbelangen nodig zijn. De landelijke GGD-richtlijn Luchtkwaliteit en
Gezondheid en de plaatselijke GGD’en kunnen daarbij een nuttige rol vervullen.
Hoe wordt bij de keuze van maatregelen in het NSL rekening gehouden met de
gezondheidsrisico’s?

Het uitgangspunt is de concentraties zo snel mogelijk onder de normen te brengen,
uiterlijk in het jaar waarop dat volgens de Europese wetgeving verplicht is. Gezien de
schaal waarop maatregelen doorwerken zijn internationale maatregelen vaak
effectiever dan nationale maatregelen, en de nationale maatregelen hebben weer een
bredere en meer effectieve doorwerking dan de lokale maatregelen. Deze generieke
maatregelen hebben een gunstige invloed op de concentraties in heel Nederland en
dus ook op de blootstelling van de gehele bevolking. De gezondheidswinst is daarmee
veel groter dan zichtbaar wordt aan de hand van het verminderen en oplossen van de
normoverschrijdingen. De huidige verdeling van concentraties van PM10 en NO2
waaraan burgers worden blootgesteld wordt weergegeven in figuur 4.1. Het beeld
van de blootstelling moet als indicatief worden bezien. Het is gebaseerd op de
concentratieverdeling voor PM10 en NO2 over Nederland zoals vastgesteld in de GCNkaarten. De figuur laat ook zien hoe deze verdeling over de Nederlandse bevolking in
de afgelopen jaren door het uitgevoerde bestrijdingsbeleid naar beduidend lagere
concentraties is verschoven. Op basis van de verwachte concentraties bij het

Pagina 56 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

voorgenomen nationale en internationale beleid, zoals dat in dit NSL is vastgelegd,
kan ook een indicatie worden gegeven van de verandering in de blootstelling van de
Nederlandse bevolking in de toekomst (in de figuur voor het jaar 2015).

Aantallen bij concentratieniveaus

NO2_1995

Aantal inwoners (2004)

2000000

NO2_2008
NO2_2015

1500000
1000000
500000
0
5

10

15

20

25

30

35

40

45

Jaargemiddelde concentratie

Aantallen bij concentratieniveaus

PM10_2005
Aantal inwoners (2004)

4000000

PM10_2008
PM10_2015

3000000
2000000
1000000
0
15

20

25

30

35

Jaargemiddelde concentratie

Figuur 4.1 De indicatieve ontwikkeling in de tijd in de verdeling van concentraties van
PM10 en NO2 over de inwoners van Nederland voor PM10 (onder, in 2005, 2008 en
2015; een goede vergelijking met voorgaande jaren is niet mogelijk) en voor NO2
(boven, in 1995, 2008 en 2015) op basis van de GCN-concentraties [data RIVM]
In de maatregelen voor fijn stof ligt een sterke nadruk op het terugdringen van de
emissies van roetdeeltjes in de uitlaatgassen van verkeer. Ook al helpt reductie van
de roetuitstoot in situaties van normoverschrijding slechts bescheiden in het bereiken
van concentraties onder de norm, toch zijn diverse maatregelen juist gericht op het
verminderen van de uitstoot van dieselroet omdat in ieder geval voor de roetdeeltjes
duidelijk is dat deze sterk schadelijke eigenschappen bezitten. Stimulering van het
gebruik van roetfilters en van schonere brandstoffen is een belangrijke rode draad in
het NSL-maatregelenpakket. Het instellen van milieuzones in diverse grote steden
bevordert het schoner worden van het vrachtwagenpark in Nederland. Verwacht mag
worden dat juist in de steden met een milieuzone de roetuitstoot sneller verlaagd zal
worden. Vermindering van het verkeersvolume in een stedelijk gebied bijvoorbeeld
door bevordering van het gebruik van de fiets of het openbaar vervoer en door
parkeerbeleid dragen bij in dezelfde richting.
Voor veel deeltjes uit andere bronnen is dat minder duidelijk. In het kader van
emissiereductie voor fijn stof bij industriële bronnen ontstaat herhaaldelijk een
discussie over de noodzaak van emissiereductie omdat de schadelijkheid van een
bepaald soort stof niet duidelijk is aangetoond. Hoewel het aannemelijk is dat

Pagina 57 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

stofdeeltjes van verschillende samenstelling ook kunnen verschillen in schadelijke
eigenschappen, ontbreekt voldoende inzicht in het biologische werkingsmechanisme
achter de gezondheidseffecten van fijn stof om voor bepaalde deeltjes een rol in het
ontstaan van effecten uit te kunnen sluiten. In het Actieplan Fijn Stof Industrie wordt
in principe dan ook geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende soorten stof.
Alle stofbronnen moeten in redelijkheid bijdragen aan de belasting van de lucht met
fijn stof. Voor industriële stofbronnen betekent dit dat voor stofbestrijding de best
beschikbare technieken (BBT) worden toegepast.
Ook in relatie tot de stofemissies uit stallen voor intensieve veehouderij wordt
gekeken of blootstelling aan dit fijn stof tot extra gezondheidsrisico’s leidt. Op dit
moment geeft de beschikbare kennis daarover geen uitsluitsel. De ministeries van
VWS en LNV hebben recentelijk besloten om ten aanzien van de bestaande hiaten in
kennis nader onderzoek uit te laten voeren.
Hoe gaat worden gevolgd of de uitvoering van maatregelen een gunstig effect
heeft gehad voor de gezondheid?

De luchtkwaliteit in ons land is dankzij het bestrijdingsbeleid in de afgelopen decennia
aanzienlijk verbeterd. Het effect van het beleid voor de gezondheid wordt gevolgd
aan de hand van de landelijke ontwikkelingen in de concentraties van stoffen zoals
NO2 en PM10. Als de concentraties dalen, vermindert de blootstelling van mensen en
daarmee de kans op gezondheidseffecten. Jaarlijks worden de concentraties, zoals ze
in het voorgaande jaar zijn opgetreden, bepaald op basis van een combinatie van
metingen en modelberekeningen.
Vanuit de inspraakprocedure en de parlementsbehandeling is het verzoek gekomen
te kijken naar mogelijkheden om veranderingen in de luchtkwaliteit te vertalen in
maten voor de gezondheid. Hoewel dit geen onderdeel uitmaakt van het NSL zal dit
verzoek serieus genomen worden. In de wetenschap wordt op dit moment naar
verschillende mogelijkheden gekeken, maar de resultaten zijn nog niet zodanig, dat
daar al concrete uitspraken over gedaan kunnen worden. Los van de uitvoering van
het NSL zal in het lopende onderzoek bij RIVM – in samenwerking met internationale
wetenschappelijke instituten – nader onderzoek worden gedaan naar een voldoende
betrouwbare gezondheidsindicator
Aansluitend op de monitoring in het kader van het NSL wordt onderzocht hoe het
effect van het beleid voor de gezondheid kan worden gevolgd. Gedacht wordt aan het
volgen van de trends in:
1. de concentraties van NO2 en PM10 in Nederland op basis van metingen in
combinatie met modelberekeningen;
2. het aantal burgers dat nog wordt blootgesteld aan concentraties boven de
grenswaarden voor NO2 en PM10;
3. de verdeling van de concentraties van NO2 en PM10 waaraan de totale
Nederlandse bevolking wordt blootgesteld.
Daarnaast zullen aanvullende metingen in stedelijk gebied van de concentraties van
zwarte rook en NO2 (bovenop de metingen die verplicht zijn op grond van de
Europese regelgeving) extra informatie kunnen verschaffen over trends in de
luchtkwaliteit (zie hieronder).
In aanvulling hierop wordt in een studie door de Universiteit Utrecht (IRAS) in
samenwerking met GGD-en, RIVM en ECN in een aantal steden de luchtkwaliteit
gemeten vóór en na het nemen van lokale maatregelen. Om het effect van de
maatregelen voor de gezondheid vast te stellen zullen tegelijkertijd metingen worden
uitgevoerd aan de luchtwegen van burgers die wonen aan de straten waar ook de
luchtkwaliteit wordt gemeten. Het onderzoek vindt plaats in 5 steden: Amsterdam
(controlelocatie Bussum), den Haag (controlelocatie Voorschoten), Utrecht
(controlelocatie Bilthoven), Den Bosch en Tilburg (voor beiden controlelocatie
Oisterwijk). De “nulmeting” heeft in de tweede helft van 2008 en begin 2009
plaatsgevonden. De planning is om over twee jaar de metingen te herhalen.

Pagina 58 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Aanvullende metingen van zwarte rook en NO2

De ultrafijne roetdeeltjes afkomstig van verkeer worden gezien hun opbouw en
samenstelling gezondheidskundig als relatief schadelijk beoordeeld. Echter, het
vaststellen van het aandeel roet in een concentratie van PM10 of PM2,5 blijkt technisch
wetenschappelijk moeilijk en complex. Dat is ook de reden dat de Gezondheidsraad
verwijst naar zwarte rook als mogelijke alternatieve indicator voor
verkeersgerelateerde luchtverontreiniging door roetdeeltjes. Zwarte rook maakt
reeds jarenlang onderdeel uit van de metingen in het Landelijk Meetnet
Luchtkwaliteit. Echter, meettechnisch gezien is zwarte rook ongeschikt voor
normstelling. Op dit moment ontbreekt de basisinformatie die nodig is om
concentraties met behulp van modellen te kunnen berekenen. Het RIVM stelt
momenteel in opdracht van VROM een overzicht op van de beschikbare
gezondheidskundige kennis op dit gebied
Zwarte rook is met name bruikbaar om trends vast te stellen ten gevolge van het
gevoerde beleid. Momenteel worden de concentraties van zwarte rook nog op ca. 13
plaatsen in Nederland gemeten in het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit, meestal op
regionale stations (dus niet in stedelijk gebied of langs drukke wegen). VROM heeft
het RIVM opdracht gegeven om het bestaande "meetnet" voor zwarte rook qua
locaties zodanig aan te passen dat het optimaal is ingericht om trends in de
roetconcentraties te kunnen vaststellen, juist in stedelijk gebied en op locaties met
veel verkeer.
Ook voor NO2 worden naast de reguliere metingen in het Landelijke Meetnet
Luchtkwaliteit aanvullende metingen voorzien. Deze NO2-metingen zullen worden
geconcentreerd op stedelijke locaties waar (hoge) blootstelling plaatsvindt. Door de
inzet van een relatief goedkope meettechniek (diffusiebuisjes) kan door het uitvoeren
van een relatief groot aantal metingen de concentratie in een stedelijk gebied meer
gedetailleerd in kaart worden gebracht. Hoewel de meetresultaten minder
nauwkeurig zullen zijn dan die in het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit, kunnen ze wel
een goede indruk geven van concentratietrends en van het effect van
bestrijdingsmaatregelen.

Pagina 59 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

5

Historische ontwikkeling, huidige situatie en autonome
ontwikkeling voor PM10 en NO2

Dit hoofdstuk beschrijft in paragraaf 5.1 de historische ontwikkeling van de
luchtkwaliteit. Daarna volgt in 5.2 een beschrijving van de uitgangssituatie in 2008
en tot slot volgt in 5.3 de autonome ontwikkeling tot 2015. De autonome
ontwikkeling wordt in het kader van het NSL gedefinieerd als “de ontwikkeling die zou
zijn opgetreden zonder Nederlandse maatregelen vanaf 2005 en zonder de IBM
projecten”. In de autonome ontwikkeling zijn dus wel de effecten van het
toekomstige bronbeleid van de EU verdisconteerd. In de drie paragrafen wordt
achtereenvolgens aandacht besteed aan de emissies (bijdragen per bron) en de
(achtergrond)concentraties.

5.1

Historische ontwikkeling

5.1.1
5.1.1.1

Emissies
Fijn stof (PM10)

Als gevolg van de afgenomen emissies is de luchtkwaliteit voor zowel PM10 als NO2 in
de afgelopen decennia aanzienlijk verbeterd. Sinds 1990 zijn de emissies van PM10
gehalveerd (zie tabel 4.1). Met name de industrie, inclusief raffinaderijen en
energieopwekking, maar ook het wegverkeer zijn hoofdverantwoordelijk voor deze
emissiereductie. Bij de industrie hebben de NeR (Nederlandse Emissierichtlijn Lucht)
en het BEES (Besluit Emissie-Eisen Stookinstallaties) hierin een belangrijke rol
gespeeld. De reducties bij het wegverkeer zijn vooral het gevolg van Europese eisen
ten aanzien van uitlaatgasemissies. Op dit moment zijn de industrie, de
transportsector en de landbouw de belangrijkste bronnen van fijn stof.

Figuur 5.1 Emissie in kton per jaar van fijn stof (links) en stikstofoxiden (rechts) in
Nederland. De referentielijn geeft het emissieniveau aan wanneer er geen
milieubeleid zou zijn gevoerd. Ook de raming voor 2010 en de onzekerheid daarin is
weergegeven60

60

MNP, Milieubalans 2009 (2009)

Pagina 60 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

In figuur 5.1 is voor de verschillende sectoren het emissieverloop voor PM10 grafisch
weergegeven, afgezet tegen het basisjaar 1990. De referentielijn geeft het
emissieniveau aan in een situatie dat er geen NSL-milieubeleid zou zijn gevoerd. De
andere lijnen maken sectorgewijs zichtbaar hoe de beleidsinspanningen hebben
bijdragen aan het verlagen van de emissies.
5.1.1.2

Stikstofoxiden (NOx)

Stikstofdioxide is aanwezig door emissies van NO2 en door omzetting van NOemissies tot NO2. Daarom zijn alle NOx-emissies (NO2 en NO) van belang. De
emissies van stikstofoxiden zijn sinds 1990 met bijna 50% gedaald (zie tabel 5.2).
Deze emissiereductie werd voor een belangrijk deel bereikt in de verkeerssector. Dit
ondanks de groei van het aantal gereden kilometers met 33% in de periode 19902005. De regelmatige aanscherping van de Europese emissie-eisen (de Euronormen) heeft daarin een belangrijke rol gespeeld. Bij de industrie, energiesector en
raffinaderijen, waar de emissies meer dan gehalveerd zijn, zijn de reducties bereikt
door energiebesparing, het stellen van emissie-eisen via het Besluit Emissie-eisen
Stookinstallaties (BEES), de Nederlandse Emissierichtlijn (NeR) en het
verzuringsconvenant met de energiesector. In tabel 5.2 is het emissieverloop ook
voor NOx uitgesplitst naar de verschillende sectoren.
Tabel 5.1 De Nederlandse emissies van PM10 (in kton) van 1990 tot 200661
Sector

1990 1995 2000 2006

Industrie, Energie en
Raffinaderijen

38

22

13

11

Verkeer

21

17

14

12

Landbouw

9

9

10

9

HDO, Bouw

3

2

3

2

Consumenten

4

4

4

3

75

55

44

37

6

6

8

8

TOTAAL
Zeescheepvaart*

* emissie zeescheepvaart valt buiten het nationale emissietotaal

Tabel 5.2 De Nederlandse emissies van NOx (in kton) van 1990 tot 200661
Sector

1990 1995 2000 2006

Industrie, Energie en
Raffinaderijen

190

144

104

85

Verkeer

325

273

241

198

Consumenten

20

21

18

14

HDO, Bouw

12

12

13

17

Landbouw

10

14

13

11

TOTAAL

557

464

390

324

88

91

111

131

Zeescheepvaart*

*emissie zeescheepvaart valt buiten het nationale emissietotaal

61

Emissieregistratie, www.emissieregistratie.nl

Pagina 61 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De emissies van de zeescheepvaart worden niet meegerekend bij de toetsing van
emissietotalen (m.n. NOx) aan bestaande emissieplafonds, conform internationale
afspraken. Bij de berekening van de achtergrondconcentraties van de luchtkwaliteit
worden deze wel meegenomen. De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) is
recent tot vergaande maatregelen besloten om luchtverontreiniging door zeeschepen
tegen te gaan. Door schonere brandstof zal de uitstoot van fijn stof en zwaveloxiden
verminderen. Ook de uitstoot van stikstofoxiden door nieuwe dieselmotoren wordt
sterk teruggedrongen door het stellen van strengere emissienormen. Hiermee is in
de huidige berekeningen in de saneringstool nog geen rekening gehouden. Voor de
bijdrage van de zeescheepvaart wordt verder verwezen naar een rapport hierover
van het MNP62.
5.1.2 Concentraties
Op verschillende plekken in Nederland is de concentratie luchtverontreinigende
stoffen hoger dan de Europese normen voor stikstofdioxide (NO2) en fijn stof (PM10),
zoals deze na de derogatie gaan gelden. Het gaat dan om locaties nabij grote
bronnen, zoals drukke verkeersroutes voor met name NO2 en veehouderijen voor
PM10. Het gemeten verloop van de concentraties is consistent met waarnemingen
van andere meetnetten in binnen- en buitenland63.
5.1.2.1

Fijn stof (PM10)

Op alle meetlocaties lagen de PM10 concentraties in 2008 onder de norm, zowel voor
de jaargemiddelde als voor de daggemiddelde concentraties. De afname werd voor
een deel veroorzaakt doordat de weersomstandigheden in 2008 voor PM10 gunstiger
waren dan in 2007. Op basis van de historische metingen en statistische relaties
wordt het effect van de meteorologie op de fijn stof concentraties in 2008 geschat op
een afname van ongeveer 1 µg/m3.
Voor de gemeten jaargemiddelde concentraties van PM10 is in figuur 5.2 de trend
sinds 1990 tot heden weergegeven. De PM10-concentratie is in de periode tot en met
2002 in Nederland gemiddeld gedaald met bijna 1 µg/m3 per jaar, als gevolg van het
gevoerde nationale en Europese beleid. Dit komt overeen met de afname van zo’n
25% sinds begin van de jaren negentig64.
Het blijkt niet mogelijk te zijn voor de periode vanaf het jaar 2000 een duidelijke trend
vast te stellen. Dit als gevolg van de relatief grote spreiding van jaargemiddelde
concentraties door de jaren heen. Dit hoeft niet te betekenen dat er geen sprake meer
is van een trend. Grote jaarlijkse schommelingen die samenhangen met variaties in
weercondities maskeren mogelijk een licht dalende trend64.

62

Hammingh, P. et al, “Effectiviteit van internationale emissiemaatregelen bij de zeescheepvaart”, MNP
rapport 500092004.

63

RIVM, Vergelijking luchtkwaliteitsmetingen en emissiecijfers van Nederland en omringende landen, Rapport
680177002 (2008)
PBL, Milieubalans 2008 (2008)

64

Pagina 62 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Figuur 5.2 Jaargemiddelde PM10-concentraties (µg/m3) over de periode 1992200865,66 (maatgevende grenswaarde = dagnorm = 32,6 µg/m3)
5.1.2.2

Stikstofoxiden (NOx)

De jaargemiddelde NO2-concentraties laten op alle typen meetlocaties een lichte
stijging zien ten opzichte van 2007. Het gaat dus zowel om de regionale en stedelijke
achtergrondlocaties, die nauwelijks worden beïnvloed door lokale menselijke
activiteiten, als om de meetlocaties in straten waar verkeer wel extra bijdraagt aan
de luchtverontreiniging. In figuur 5.3 zijn de jaargemiddelde concentraties,
gemiddeld per type meetlocatie, voor de periode 1992 tot en met 2008 weergegeven.
Uit de metingen op de regionale achtergrondstations en op de verkeersbelaste
meetlocaties in steden blijkt dat er voor NO2 sinds 2000 geen (significant dalende)
trend aanwezig is. Op relatief kleine jaarlijkse variaties na, merendeels het gevolg
van de meteorologie, zijn de concentraties over de periode 2000-2008 vrijwel
onveranderd gebleven. Op stedelijke achtergrondstations is er wel een dalende trend
waarneembaar.
Net als voor PM10 blijkt ook voor NO2 over de periode 2000-2008 geen duidelijke
trend in de metingen waarneembaar te zijn. Voor de situatie in drukke straten is een
belangrijke verklarende factor dat vanaf het jaar 2000 het aandeel van NO2 in de
NOx-emissies van verkeer (NOx = NO + NO2) is gaan toenemen67.
Door de variabiliteit in achterliggende meteorologische en diverse andere fysische,
chemische en overige processen is er een grote spreiding van jaargemiddelde
concentraties door de jaren heen. Kortetermijntrends hebben daardoor een grote
onzekerheid. Volgens het RIVM is er op dit moment nog geen reden om de berekende
trend in de bestaande prognoses ter discussie te stellen. De komende jaren zullen de
trends voor PM10 en NO2 nauwkeurig worden gevolgd. Onderzoek ten aanzien van de
belangrijkste bepalende factoren zal nader inzicht moeten verschaffen.

65
66
67

Beijk, R. et al, Luchtkwaliteit 2008, RIVM rapportage februari 2009
RIVM, Jaaroverzicht Luchtkwaliteit 2008 (2009)
RIVM, Jaaroverzicht Luchtkwaliteit 2003-2006 (2007)

Pagina 63 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Figuur 5.3 Verloop van de NO2-concentraties (µg/m3) over de periode 1992-200865,66
(maatgevende grenswaarde = 40 µg/m3)

5.2

Huidige situatie

5.2.1 Inleiding
De huidige situatie is in het kabinetsbesluit NSL de situatie in 2008. Hier werkt een
deel van het NSL maatregelenpakket al in door.
De informatie over de relatieve bijdrage van de verschillende bronnen in tabel 5.3
laat zien dat de beïnvloedbaarheid van de concentraties via nationale en lokale
maatregelen beperkt is. Dit verklaart ook waarom ondanks het gevoerde beleid en
de daardoor gestaag dalende emissies van fijn stof (zie figuur 5.1 en tabel 5.1) in
2005 niet aan de grenswaarden voor PM10 kon worden voldaan. Op ‘hotspots’ langs
drukke wegen waar het verkeer als lokale bron relatief hoge concentraties
veroorzaakt, blijkt vooral de aanscherping van de Europese emissie-eisen voor
personen- en vrachtwagens effectief in het verbeteren van de PM10-concentraties.
De noodzakelijke emissiereductie die wordt bereikt via doorwerking van de
aangescherpte Europese emissie-eisen wordt pas na 2005 voldoende gerealiseerd,
zodanig dat in combinatie met generiek nationale en lokale maatregelen overal aan
de grenswaarden kan worden voldaan. De problematiek van PM10
normoverschrijding rondom agrarische bedrijven (stallen voor intensieve
veehouderij) is pas recentelijk onderkend en was voor 2005 nog geen issue voor
beleid (zie 5.3.3.4).
5.2.2 Achtergrondconcentraties
De opbouw van de concentraties van NO2 en PM10 uit de diverse bronnen is niet
overal hetzelfde. De regionale verschillen kunnen groot zijn. Dat is vooral voor NO2
het geval, waar een achtergrondconcentratie in zeer stedelijke agglomeraties meer
dan 10 µg/m3 hoger kan zijn dan elders. Fijn stof, PM10, kent een veel gelijkmatiger
verloop, als gevolg van de grote invloed van achtergrondbelasting en natuurlijke en
onbekende bronnen. Voor PM10 blijven de verschillen beperkt tot circa 5 µg/m3.

Pagina 64 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

In de praktijk worden hogere concentraties PM10 gemeten dan in de modellen wordt
berekend op basis van alleen de geregistreerde emissies. Het verschil tussen
metingen en berekeningen bestaat uit zeezout, bodemstof en bijdragen van buiten
Nederland (de “hemisferische achtergrond”). Daarnaast dragen niet-bekende of
mogelijk verkeerd gemodelleerde bronnen bij aan de verschillen. Voor PM10 kan
ongeveer de helft van de gemeten concentratie worden verklaard op basis van
emissies uit antropogene bronnen. Dit zijn emissies die ontstaan als gevolg van
menselijk handelen. Ze zijn in tabel 5.3 cursief weergegeven. Grofweg één derde
deel van de totale PM10-achtergrondconcentratie komt uit het buitenland.
Wegtransport is de belangrijkste Nederlandse bron, gevolgd door de landbouw. Van
alle antropogene bronbijdragen is ongeveer één derde deel in de atmosfeer beland
als stof. Tweederde deel is ontstaan in de lucht door reactie van gassen onderling
(SO2, NOx en NH3). De verhoudingen in de bronbijdragen variëren over het land.
Regionaal kan de antropogene bijdrage uit eigen land oplopen tot 30% van de totale
PM10 achtergrondconcentratie bijvoorbeeld in het Rijnmondgebied.
Voor NO2 is het wegverkeer in eigen land veruit de grootste bron, met een bijdrage
van gemiddeld 30%. Van de totale achtergrondconcentratie in Nederland komt
gemiddeld ongeveer 40% uit het buitenland. In de grote stedelijke agglomeraties is
de bijdrage door het wegverkeer aanzienlijk (tot ca. 50%, zie tabel 5.4).
Tabel 5.3 Opbouw van de PM10-achtergrondconcentratie (µg/m3) voor Nederland
gemiddeld en voor zes agglomeraties in 200868.
Nederland Amsterdam Den Haag Utrecht Rotterdam Eindhoven Heerlen
Haarlem
Leiden
Dordrecht
Kerkrade
Industrie

0.2

0.5

0.3

0.3

0.5

0.2

0.1

Raffinaderijen

0.1

0.1

0.1

0.1

0.1

0.1

0.0

Energiesector

< 0.1

< 0.1

< 0.1

0.1

< 0.1

< 0.1

< 0.1

Afvalverwerking

< 0.1

< 0.1

< 0.1

<
0.1

< 0.1

< 0.1

< 0.1

Wegverkeer

1.0

1.7

1.7

2.4

1.8

1.2

0.7

Overig verkeer

0.6

1.0

0.9

1.1

1.0

0.7

0.5

Landbouw

0.9

0.6

0.7

0.9

0.7

1.4

0.2

Huishoudens

0.5

1.0

1.1

1.0

1.0

0.7

0.6

HDO/Bouw

0.1

0.6

0.4

0.3

0.6

0.2

0.1

Internationale
scheepvaart

0.9

1.2

1.2

1.0

1.2

0.7

0.4

Buitenland

7.1

6.0

6.4

6.8

6.9

9.0

10.2

Zeezout

4.5

6.1

6.4

4.5

5.5

3.1

2.9

Bodemstof en overig

7.4

5.8

5.5

7.4

6.4

8.8

9.0

23.3

24.7

24.9

25.9

25.7

26.1

24.9

Totaal (µg/m3)

HDO = Huishoudens, Diensten en Overheid

68

Velders, G.J.M. et al., Concentratiekaarten voor grootschalige luchtverontreiniging in Nederland.
Rapportage 2008, PBL rapport 500088005/2008, Bilthoven 2009

Pagina 65 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 5.4 Opbouw van de NO2-achtergrondconcentratie (µg/m3) voor Nederland
gemiddeld en voor zes agglomeraties in 200868.
Nederland

Amsterdam Den Haag Utrecht
Leiden
Haarlem

Rotterdam Eindhoven Heerlen
Dordrecht
Kerkrade

Industrie

0.3

0.4

0.4

0.4

0.7

0.3

0.3

Raffinaderijen

0.1

0.1

0.1

0.1

0.2

< 0.1

< 0.1

Energiesector

0.3

0.4

0.5

0.5

0.5

0.3

0.2

Afvalverwerking

< 0.1

< 0.1

< 0.1

< 0.1

< 0.1

0.1

0.1

Wegverkeer

5.6

10.2

10.9

13.8

12.3

8.6

5.5

Overig verkeer

2.3

3.9

3.4

3.4

4.0

2.3

1.5

Landbouw

0.3

0.5

1.9

0.4

0.7

0.2

0.1

Huishoudens

0.7

1.5

1.8

1.3

1.5

1.3

1.0

HDO/Bouw

0.3

0.6

0.6

0.5

0.5

0.3

0.2

Internationale
scheepvaart

1.7

2.5

3.1

1.6

3.6

1.0

0.5

7.3

5.0

5.7

5.6

6.7

10.9

13.2

19.0

25.1

28.5

27.6

30.7

25.5

22.5

Buitenland
3

Totaal (µg/m )

HDO = Huishoudens, Diensten en Overheid

In figuur 5.4 is de achtergrondconcentratie voor 2008 voor respectievelijk PM10 en
NO2 weergeven uit de meest recente GCN-rapportage. De kaartjes zijn gebaseerd op
de emissiegetallen uit de besproken tabellen 5.3 en 5.4.

Figuur 5.4 De jaargemiddelde achtergrondconcentraties in µg/m3 voor NO2 (links) en
PM10 (rechts) in 200868
Uit de figuur blijkt dat de achtergrondconcentratie leidt tot overschrijdingen van de
grenswaarden bij op- en overslag bedrijven, Schiphol en intensieve veehouderijen.
Op de situatie bij de op- en overslag bedrijven en Schiphol wordt hierna ingegaan.

Pagina 66 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

In hoofdstuk 7 (Maatregelenpakketten) wordt ingegaan op de vraag of deze
overschrijdingen ook op termijn aanleiding geven voor het treffen van maatregelen.
Figuren 5.5 en 5.6 tonen de achtergrondconcentraties voor PM10 voor Amsterdam en
Rotterdam in 2008. Dit zijn de enige regio’s waar op- en overslag van betekenis is
voor eventuele grenswaardeoverschrijdingen voor PM10. Dit zijn de beste gegevens
die op dit moment aanwezig zijn, omdat de modellen nog niet ver genoeg
ontwikkeld zijn om ook de lokale bijdrage te kunnen berekenen. Ze geven een goede
indicatie van de mate waarin overschrijdingen van grenswaarden kunnen voorkomen
als gevolg van op- en overslag.

Figuur 5.5 Achtergrondconcentratie PM10 in 2008 in de regio Amsterdam (µg/m3)

Figuur 5.6 Achtergrondconcentratie PM10 in 2008 in de regio Rotterdam (µg/m3)

Pagina 67 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Figuur 5.7 Achtergrondconcentratie NO2 in 2008 plus de bijdrage van de luchtvaart
rond Schiphol (µg/m3)69
Figuur 5.7 toont de jaargemiddelde concentratie van NO2 rond de luchthaven
Schiphol in 2008. Hieruit blijkt dat deze concentratie in het grootste deel van het
Schipholgebied onder de grenswaarde ligt. Overschrijding van de grenswaarde komt
met name voor in de buurt van de start- en landingsbanen.
5.2.3 Lokale bijdrage verkeer
Figuur 5.8 maakt duidelijk dat in 2008 een groot deel van het hoofdwegennet (HWN)
in het westen, midden en zuiden van het land te kampen had met overschrijdingen
van de (zonder derogatie geldende) grenswaarde voor fijn stof. Er is een verband
met de achtergrondconcentraties in deze delen van het land, zoals is weergegeven
in figuur 5.4 Door de emissies van het verkeer op deze drukke snelwegen in de toch
al meer belaste delen van het land, worden juist hier de grenswaarden
overschreden.
Wat geldt voor fijn stof, geldt in vergelijkbare mate voor de overschrijdingen op het
HWN voor stikstofdioxide die (zonder derogatie) naar verwachting zouden optreden
per 2011. Ook hier zien we een samenhang met de regionale spreiding van de
concentraties in 2008 zoals weergegeven in figuur 5.4. De ring rond Rotterdam,
Amsterdam en Utrecht is roodgekleurd, net als de drukste wegen in het westen,
midden en zuiden van het land.

69

Waar in figuren een topografische achtergrondkaart is gebruikt,wordt verwezen naar de volgende bron:
Openstreetmap (www.openstreetmap.nl), licentie: cc-by-sa (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0)

Pagina 68 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 5.5 toont het absolute aantal kilometers rijbaan op het HWN dat in 2008,
volgens saneringstool 3.1, te kampen had met een (dreigende) overschrijding van
de grenswaarde voor NO2 en PM10 vóór verkregen derogatie. Het toont ook de mate
van de overschrijding en de spreiding over de provincies.

Figuur 5.8 Overschrijdingen langs het HWN in 2008 voor de daggemiddelde
grenswaarde PM10 (links), en de jaargemiddelde grenswaarde voor NO2 (rechts)

Tabel 5.5 Knelpuntkilometers op het HWN in 2008 met een overschrijding hoger dan
de toekomstige grenswaarde voor NO2 naar overschrijdingsklasse uitgedrukt in de
noodzakelijke reductie van de verkeersbijdrage in %
HWN - NO2 - 2008
overschrijdingsklasse

kilometers

0 – 10%

112,2

10 - 35%

121,9

35 - 75%

14,1

75 – 100%

0,6

> 100%

0,3

Totaal

249,1

Pagina 69 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 5.6 Knelpuntkilometers op het HWN met overschrijding grenswaarde PM10 in
2008 naar overschrijdingsklasse uitgedrukt in de noodzakelijke reductie van de
verkeersbijdrage in %
HWN - PM10 - 2008
overschrijdingsklasse

kilometers

0 - 10%

0,8

10 - 35%

0,2

35 - 75%

0,0

75 – 100%

0,0

Totaal

1,0

Figuur 5.10 Overschrijdingen van daggemiddelde PM10-grenswaarde (rechts) en
jaargemiddelde grenswaarden NO2 (links) op het OWN in 2008 die samenhangen met
verkeer, in km wegvak per gemeente
Ook bij de overschrijdingen van de grenswaarden rond het onderliggend wegennet
(OWN) is er een nauwe relatie met de achtergrondconcentratie. In figuur 5.10 is te
zien welke gemeenten in Nederland volgens saneringstool 3.1 overschrijdingen
kennen op het lokale wegennet van de daggemiddelde grenswaarde voor PM10. De
grote stedelijke regio’s van Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag hebben
het grootste aantal kilometers wegvak met een overschrijding van de grenswaarde.
In de overschrijdingen van de jaargemiddelde grenswaarde voor NO2 op het OWN is
hetzelfde patroon te zien als voor PM10. De stedelijke gebieden hebben het meest te
kampen met overschrijdingen.
Tabel 5.7 toont het totaal aantal kilometers wegvak met een overschrijding op het
OWN dat voor beide stoffen verschilt. De hoogte van de overschrijdingen laat
verschillen zien tussen NO2 en PM10.

Pagina 70 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 5.7 Knelpuntkilometers op het OWN met overschrijding grenswaarde NO2 en
PM10 in 2008 naar overschrijdingshoogte70
NO2 (2008)

OWN

totaal

Provincie

<2
µg/m3

2-5
µg/m3

PM10 (2008)
>5
µg/m3

totaal

<1
µg/m3

1-3
µg/m3

>3
µg/m3

Drenthe

-

-

-

-

-

-

-

-

Flevoland

-

-

-

-

-

-

-

-

Friesland

-

-

-

-

-

-

-

-

Gelderland

22,4

9,8

7,8

4,9

0,2

0,2

-

-

Groningen

-

-

-

-

-

-

-

-

Limburg

9,0

6,2

2,1

0,7

-

-

-

-

Noord-Brabant

23,7

12,5

7,6

3,6

0,8

0,6

0,2

-

Noord-Holland

45,7

17,5

18,3

9,9

1,5

1,0

0,2

0,3

Overijssel

0,5

0,5

0,0

0,0

-

-

-

-

Utrecht

36,4

18,3

12,3

5,9

0,2

0,1

-

0,1

Zeeland

-

-

-

-

-

-

-

-

Zuid-Holland

185,9

92,2

67,1

26,6

0,2

-

-

0,2

totaal

323,5

156,8

115,1

51,6

2,9

1,9

0,4

0,6

Bijlage 4 van dit kabinetsbesluit NSL geeft een compleet overzicht per gemeente van
het aantal kilometers wegvak met een grenswaardeoverschrijding in 2008.
5.2.4 Lokale bijdrage intensieve veehouderij
Voor een beschrijving van de huidige situatie wordt verwezen naar paragraaf 5.3.4.
De huidige situatie in 2008 wijkt niet veel af van de verwachte situatie in 2011
zonder beleid.

5.3 Autonome ontwikkeling
De in deze paragraaf weergegeven emissies en achtergrondconcentraties geven de
autonome ontwikkeling weer zoals deze verwacht werd ten tijde van het
kabinetsstandpunt NSL. In een aparte rekenexercitie is uitgegaan van de
hypothetische situatie dat er geen IBM projecten worden uitgevoerd en dat sinds
2005 geen Nederlandse maatregelen zijn of worden getroffen. Daarmee is
teruggerekend vanuit de met de saneringstool berekende eindsituatie ná projecten
en maatregelen.
NIBM projecten, projecten die vóór 2009 tot ontwikkeling zijn gekomen
(bijvoorbeeld Project Mainportontwikkeling Rotterdam via projectsaldering) en
Europees beleid worden volgens dit NSL verondersteld deel uit te maken van de
autonome ontwikkeling. In deze paragraaf wordt voor de emissies en de
concentraties de autonome ontwikkeling tot 2010 (PM10) of 2015 (NO2) beschreven.
Deze werkwijze wijkt af van de manier waarop bij projectonderbouwing de
autonome ontwikkeling in beeld wordt gebracht, maar dit kan niet anders gezien het
schaalniveau van het NSL.
70

In bijlage 4 is een volledig overzicht van alle betrokken gemeenten gegeven.

Pagina 71 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

5.3.1 Emissies
Tabel 5.8 en tabel 5.9 geven een overzicht van de verwachte autonome ontwikkeling
in de emissies voor NOx en PM10 per sector tot in 202071,72. Om een raming te
kunnen maken van de emissies in de toekomst, zijn aannames nodig over de wijze
waarop de economie zich gaat ontwikkelen in de komende decennia. De Nederlandse
emissietotalen per sector zijn gebaseerd op een geactualiseerde versie van het GEscenario (Global Economy) van de referentieramingen 200573. Volgens dit GEscenario:
• neemt de internationale handel toe;
• is er geen internationale samenwerking op andere gebieden;
• is er een grote economische groei;
• komt er geen strenger internationaal milieubeleid.
Op basis van een recente analyse van het energieverbruik, heeft ECN geconcludeerd
dat het GE-scenario redelijk de lijn volgt van de historische ontwikkeling tot en met
200574.
Beide tabellen laten zien dat de absolute uitstoot door het verkeer verder zal
afnemen. Dit als gevolg van de al gemaakte afspraken in EU-kader over schonere
motoren (de Euro-normering). Het aandeel ”vervuilende” auto’s zal met de jaren
afnemen. Deze trend overtreft de toename van het aantal gereden kilometers.
Tabel 5.8 De verwachte autonome ontwikkeling in de Nederlandse emissies van fijn
stof (in kton) van 2004 tot in 2020 (stand beleid op 1 januari 2005)
Sector

2004 2010 2015 2020

Industrie, Energie en
Raffinaderijen

11

12

13

14

Verkeer

14

11

9

8

Consumenten

9

10

10

11

HDO, Bouw

2

2

2

3

Landbouw

3

4

4

4

TOTAAL

39

39

38

39

Zeescheepvaart*

8

12

13

14

* emissie zeescheepvaart valt buiten het nationale emissietotaal
internationale maatregelen zeescheepvaart in 2008 zijn nog niet meegenomen

71

MNP, Milieubalans 2007 (2007)

72

Velders G et al., Onderbouwing van het referentiescenario voor het NSL, rapportage 2007; MNP rapport
500088004, 2007.
Van Dril en Elzenga (2005). In deze raming is informatie verwerkt van de studie Welvaart en
Leefomgeving (WLO, 2006) van het Milieu- en Natuurplanbureau, het Centraal Planbureau en het
Ruimtelijk Planbureau.
Seebregt, A., Nieuwbouwplannen elektriciteitscentrales vergeleken met de WLO SE en GE scenario’s, ECN
rapport 77809/AS, ECN, Petten (2007)

73

74

Pagina 72 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 5.9 De verwachte autonome ontwikkeling in de Nederlandse emissies van NOx
(in kton) van 2004 tot in 2020 (stand beleid op 1 januari 2005)
Sector

2004 2010 2015 2020

Industrie, Energie en
Raffinaderijen

95

97

104

111

Verkeer

224

161

122

94

Consumenten

17

11

9

8

HDO, Bouw

16

9

8

7

Landbouw

12

10

10

10

TOTAAL

363

288

253

230

Zeescheepvaart*

122

122

126

130

* emissie zeescheepvaart valt buiten het nationale emissietotaal
internationale maatregelen zeescheepvaart in 2008 zijn nog niet meegenomen

5.3.2 Achtergrondconcentraties
Figuur 5.9 toont de achtergrondconcentraties voor PM10 (situatie 2010) die verwacht
worden uitgaande van de autonome ontwikkelingen. Ten opzichte van de huidige
situatie is een afname van de concentraties zichtbaar.
In figuur 5.10 wordt de achtergrondconcentratie voor NO2 (situatie 2010 en 2015)
weergegeven welke wordt verwacht na autonome ontwikkeling. De figuur laat zien
dat de NO2-concentraties het hoogste blijven in met name de stedelijke gebieden.
Ook is duidelijk dat de autonome ontwikkeling leidt tot een aanzienlijke afname van
achtergrondconcentraties NO2.

Pagina 73 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

PM10
: 2010
PM10:
2010: NSL−referentie

ug/m3
40
36
32
28
24
20
16

Figuur 5.9 De achtergrondconcentraties in µg/m3 voor PM10 in 2010 als gevolg van de
autonome ontwikkeling 72

NO2: 2010: NSL−referentie

NO2: 2015: NSL−referentie

ug/m3

ug/m3

35

35

30

30

25

25

20

20

15

15

10

10

5

5

Figuur 5.10 De jaargemiddelde achtergrondconcentraties in µg/m3 voor NO2 na
autonome ontwikkeling in 2010 en 201572

5.3.3 Lokale bijdrage verkeer
Voor de autonome ontwikkeling wordt het totaalbeeld van de bijdrage van verkeer,
maar ook van andere bronnen, hier vertaald naar concentraties en wordt uiteindelijk
weergegeven in kilometers wegvak met een overschrijding op het wegennet (OWN en
HWN). De autonome ontwikkeling is hier min of meer “geconstrueerd”. Er kan
immers op rijksniveau alleen beschikt worden over een betrouwbare dataset met
(gemeentelijke) verkeersprognoses waarin alle ruimtelijke gemeentelijke voornemens

Pagina 74 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

en het gemeentelijke verkeersbeleid zijn verdisconteerd. Een dergelijke dataset voor
de ontwikkeling zonder die projecten en het verkeersbeleid ontbreekt en daarom
moest de autonome ontwikkeling vanaf de wel beschikbare dataset worden
teruggerekend. Voor een toelichting wordt verwezen naar het
Verantwoordingsdocument in bijlage 5.
Figuur 5.11, 5.12 en tabel 5.10 beschrijven de autonome ontwikkeling die een
afname laat zien van het aantal grenswaarde overschrijdingen. Deze afname is een
gevolg van het nationaal beleid van vóór 2005 en Europees beleid van voor èn na
2005. Voor heel Nederland neemt het aantal verwachte grenswaarde
overschrijdingen voor NO2 op het HWN af van 249 km in 2008 naar minder dan 1
km in 2015. Voor PM10 neemt het aantal verwachte grenswaarde overschrijdingen
op het HWN af van 1 km naar 0 km in 2011. Op het OWN neemt het aantal
grenswaarde overschrijdingen voor NO2 af van 324 km in 2008 naar 58 km in 2015
en voor PM10 van 3 km in 2008 naar 2 km in 2011.

Pagina 75 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 5.10 Autonome ontwikkeling aantal kilometers met grenswaarde overschrijding
NO2 en PM10 op het OWN en het HWN
OWN

HWN

PM10

NO2

PM10

2008

2011

2015

2008

2011

2015

2008

2011

2015

2008

2011

2015

Drenthe

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Flevoland

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Friesland

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Gelderland

22,4

12,3

3,5

0,2

-

-

41,8

21,8

-

-

-

-

Groningen

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Limburg

9,0

3,1

-

-

-

-

11,0

5,2

-

0,7

-

-

Noord-Brabant

23,7

11,3

0,1

0,8

-

-

42,0

4,4

-

0,4

-

-

Noord-Holland

45,7

80,8

20,6

1,5

1,5

-

15,6

8,3

0,3

-

-

-

Overijssel

0,5

-

-

-

-

-

0,1

-

-

-

-

-

Utrecht

36,4

38,6

18,1

0,2

0,2

0,2

37,3

26,8

-

-

-

-

Zeeland

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Zuid-Holland

186

86,2

15,6

0,2

0,2

0,2

101

21,4

0,4

-

-

-

Totaal

324

232

57,9

2,9

1,9

0,4

249

88,0

0,7

1,0

0

0

Autonome ontwikkeling grenswaarden NO2 met en zonder IBM projecten

350
HWN: autonome ontw ikkeling
HWN: autonome ontw ikkeling + IBM

300

OWN: autonome ontw ikkeling
km normoverschrijdingen

Provincie

NO2

250

OWN: autonome ontw ikkeling + IBM

200

150

100

50

0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 5.11 Autonome ontwikkeling aantal kilometers met grenswaarde
overschrijding NO2 op het HWN en het OWN

Pagina 76 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Autonome ontwikkeling normoverschrijdingen PM10 met en zonder IBM projecten
50,0
HWN: autonome ontw ikkeling
HWN: autonome ontw ikkeling + IBM
40,0

OWN: autonome ontw ikkeling

km normoverschrijdingen

OWN: autonome ontw ikkeling + IBM

30,0

20,0

10,0

0,0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 5.12 Autonome ontwikkeling aantal kilometers met grenswaarde
overschrijding PM10 op het HWN en het OWN (afwijkende schaal t.o.v. figuur 5.11)
Figuur 5.11 en 5.12 laten zien dat de afname van het aantal resterende
grenswaarde-overschrijdingen op basis van de autonome ontwikkeling bijna overal
snel genoeg verloopt om (uitgaande van de verkregen derogatie) overal en tijdig de
grenswaarden te halen. Tabel 5.10 laat zien dat problemen zich concentreren op het
OWN in de stedelijke gebieden van de Randstad en in mindere mate in Gelderland.

5.3.4 Lokale bijdrage intensieve veehouderij
In deze paragraaf wordt de autonome ontwikkeling met betrekking tot de intensieve
veehouderij in beeld gebracht. Daarbij moet worden aangemerkt dat in de gebruikte
achtergrondconcentraties noodgedwongen wel het effect van NSL beleid is
ingeboekt. Ook is geen rekening gehouden met de verschuiving naar
welzijnsvriendelijke huisvesting.
Het aantal overschrijdingen van de grenswaarde voor fijn stof (PM10) in de
veehouderij op bedrijfsniveau is in 2007 in kaart gebracht75. De problematiek van
fijn stof uit de veehouderij op bedrijfsniveau is dus redelijk nieuw, waardoor hierover
nog weinig kennis aanwezig is. Het in kaart brengen van het aantal overschrijdingen
heeft plaatsgevonden in drie stappen, de werkwijze daarbij is van grof naar fijn.
Aan de hand van een aantal opeenvolgende analyses, is stapsgewijs het aantal
veehouderijen met een mogelijke grenswaardeoverschrijding geïnventariseerd. Uit
de inventarisatie kan nu opgemaakt worden dat, waar eerder werd uitgegaan van
een grotere groep, er naar verwachting zo’n 100 à 150 intensieve veehouderij
bedrijven overblijven met een mogelijke overschrijding in 2011. Hiervoor is verder
maatwerk ontwikkeld, waarmee voor elk van de bedrijven bepaald zal worden of ze
de grenswaarde naar verwachting daadwerkelijk gaan overschrijden. Hierbij wordt
gebruik gemaakt van gedetailleerde, locatiespecifieke informatie van deze
veehouderijbedrijven. Deze actie zal na het kabinetsbesluit worden vervolgd en de
resultaten hiervan zullen worden opgenomen in de monitoringstool.

75

Fijn stof uit Stallen. Samenvatting van drie studies. A. Bleeker, A. Kraai. I-08-040, ECN, 20082008

Pagina 77 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Figuur 5.13 Mogelijke grenswaardeoverschrijdingen voor PM10 die samenhangen met
intensieve veehouderij in 2011 (Dit zijn de 299 prioritaire bedrijven)
Figuur 5.13 laat zien hoe de bijgestelde groep van prioritaire bedrijven is verspreid
over de reconstructieprovincies. Het grootste aantal stippen is te zien in oostelijk
Noord-Brabant en in het noorden van Limburg.
In tabel 5.11 staat de saneringsopgave bij de intensieve veehouderij weergegeven voor
2011 op basis van de autonome ontwikkeling. Weergegeven staan het aantal
geselecteerde intensieve veehouderijen uit het kabinetsstandpunt en, na een
aanvullende analyse, uit het huidige kabinetsbesluit.
Tabel 5.11 Overzicht saneringsopgave na autonome ontwikkeling voor intensieve
veehouderij in 2011 (aantal bedrijven)
Kabinetsstandpunt Kabinetsbesluit
Noord-Brabant
576
142
Limburg
185
55
Gelderland
180
57
Overijssel
105
29
Utrecht
36
16
Totaal
1082
299
Waarvan prioritair
330
299
Resultaat nader
Was nog niet
Naar
inzoomen
bekend
verwachting
100 à 150

Pagina 78 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

6

Ruimtelijke projecten

6.1 Inleiding
Dit hoofdstuk gaat in op de aard en omvang van “in betekenende mate” projecten
(IBM-projecten). Dit zijn projecten met verkeerseffecten die zo omvangrijk zijn dat ze
kunnen leiden tot een toename van de concentraties met meer dan 3% van de
jaargemiddelde grenswaarde. In de praktijk betekent dit dat ze kunnen zorgen voor
een verhoging van de hoeveelheid NO2 of PM10 in de lucht van meer dan 1,2 µg/m3.
Hierbij kan het gaan om wegen, woningen, kantoren, kassen en de aanleg of
herstructurering van bedrijventerreinen. Deze activiteiten zullen - anders dan de “niet
in betekenende mate” projecten – bij opname in het NSL op programmaniveau
getoetst moeten worden. Bij die toetsing zal moeten blijken dat de extra emissies die
het project veroorzaakt het tijdig halen van de grenswaarden niet in de weg staat.
Opname van deze projecten in het NSL leidt ertoe dat vooraf al duidelijk is welk
maatregelenpakket ervoor gaat zorgen dat deze grenswaarden worden gehaald in de
gebieden waar de effecten van de projecten spelen. In de besluitvormingsfase van
een IBM-project kan voor de onderbouwing van de compenserende maatregelen dus
worden teruggegrepen naar het NSL. Wel zal het project alle wettelijk vereiste
informatie moeten genereren, zoals de m.e.r.-regelgeving.
Het NSL bevat een lijst met IBM-projecten van het Rijk en zeven regionale IBMlijsten. In deze lijsten geven de betrokken overheden aan over welke concrete IBMprojecten in de periode tot 2014 besluitvorming plaatsvindt. Tegelijkertijd wordt
zichtbaar welke effecten de projecten hebben op de luchtkwaliteit.
De zeven NSL-regio’s bestrijken de gebieden in Nederland waar de grenswaarden
voor PM10 op dit moment niet overal worden gehaald en waar ook de grenswaarden
voor NO2 niet op alle plaatsen worden gehaald in 2010. Deze gebieden zijn
beschreven in paragraaf 2.7. De regioprogramma’s bestrijken de provincies
Overijssel, Gelderland, een deel van Flevoland, Utrecht, een deel van Noord-Holland,
Zuid-Holland, Noord-Brabant en Limburg. In de provincies Groningen, Friesland,
Drenthe en Zeeland is de achtergrondconcentratie zo laag dat er geen overschrijding
van grenswaarden te verwachten is. Zelfs niet bij de ontwikkeling van projecten die
in betekenende mate bijdragen aan de concentraties.
Voor het antwoord op de vraag of de verkeerseffecten van een project “in
betekenende mate” (IBM) zijn, is zo veel mogelijk gebruik gemaakt van de
getalsmatige uitwerking van de 3%-norm uit de regeling “niet in betekenende mate
bijdragen”, die beschreven is in paragraaf 3.3.2. Op basis van deze getalsmatige
uitwerking worden de volgende projecten als IBM aangemerkt:
•
woningbouwprojecten met meer dan 1.500 woningen in geval van één
ontsluitingsweg, of meer dan 3.000 woningen in geval van twee
ontsluitingswegen;
•
kantoren met een bruto vloeroppervlakte groter dan 100.000 m2 in geval van één
ontsluitingsweg, of groter dan 200.000 m2 in geval van twee of meer
ontsluitingswegen;
•
verwarmde kassen met een oppervlakte van meer dan twee hectare
(onverwarmde kassen zijn altijd NIBM);
De bepaling van de (verkeers)effecten van projecten die niet in een van de
categorieën van de Regeling vallen, verloopt anders. Op basis van berekeningen
wordt hier bepaald of het project al dan niet leidt tot een toename van meer dan 3%
van de jaargemiddelde grenswaarde voor NO2 of PM10 en dus als IBM dan wel NIBM
moet worden aangemerkt. Deze methode wordt bijvoorbeeld gebruikt bij
bedrijventerreinen en wegen. In de context van het NSL bepalen de verkeerseffecten
dus in eerste instantie of een project IBM is of niet.

Pagina 79 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Nieuwe luchtverontreinigende bedrijven, zoals op- en overslagbedrijven en
pluimveebedrijven zijn niet in het NSL opgenomen. Deze bedrijven worden daarom
op bedrijfsniveau aan de luchtkwaliteitseisen getoetst, waarbij ook de vraag of zij wel
of niet IBM zijn aan de orde komt. Overschrijdingen ten gevolge van de
bedrijfsvoering worden voorkomen via maatregelen die worden voorgeschreven in de
vergunningverlening. Voor bestaande luchtverontreinigende bedrijven die zorgen
voor een toekomstige overschrijding van de grenswaarden ten gevolge van
piekbelasting, wordt een saneringsprogramma gestart dat ervoor zorgt dat de
grenswaarden alsnog worden gehaald. Zie hiervoor hoofdstuk 7.
Het is overigens heel goed mogelijk dat een IBM-project, dat in de hierna volgende
kaartbeelden en lijsten is opgenomen, gedurende de NSL periode alsnog een NIBMproject blijkt te zijn. Bijvoorbeeld omdat uiteindelijk minder woningen worden
gerealiseerd, of omdat berekeningen in een latere besluitvormingsfase aantonen dat
het project niet de 3% grens overschrijdt. Het omgekeerde is echter ook mogelijk. In
dat geval kan worden bekeken of het nieuwe IBM-project een ander IBM-project met
eenzelfde of groter effect, kan vervangen. Ook kan het in individuele gevallen
voorkomen dat het bevoegd gezag er in de fase van concrete besluitvorming voor
kiest het IBM project niet met toepassing van het NSL tot besluitvorming te brengen,
maar via een van de andere gronden van artikel 5.16, eerste lid, Wm (bijvoorbeeld
het toepassen van projectsaldering of het treffen van onlosmakelijk met het project
verbonden maatregelen).
De effecten van NIBM-projecten zijn al meegenomen in de achtergrondconcentratie
en de berekende lokale bijdragen. Dat betekent dat de effecten van alle NIBMprojecten samen zichtbaar worden via het bepalen van de luchtkwaliteit in het
programmagebied. De omvang van het maatregelenpakket zal daarmee vanzelf ook
zijn afgestemd op de NIBM-projecten.

Pagina 80 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

6.2 IBM-projecten van het Rijk
De IBM-projecten van het Rijk bestaan voornamelijk uit uitbreiding van of nieuw aan
te leggen rijkswegen. De projecten worden gerealiseerd onder verantwoordelijkheid
van de minister van Verkeer en Waterstaat. Het overzicht hieronder geeft aan welke
projecten vooralsnog worden aangemerkt als IBM. De projecten zijn allemaal
gerelateerd aan het hoofdwegen- en spoorwegennet. Deze projecten worden nader
uitgewerkt in bijlage 8.
IB-nr Naam project

Type project

Omvang project

Utrecht
1101 A2 Oudenrijn – Everdingen
1100 A12 Woerden – Oudenrijn
1102 A27/A28 Lunetten – Rijnsweerd
1104 A28 Utrecht – Amersfoort

wegverbreding
extra rijstrook;
extra rijstrook, extra weefvak
wegverbreding

totaal 22 km
totaal 13 km
totaal 7 km
totaal 47 km

spitsstrook + weefstroken

totaal 9 km

wegverbreding
omlegging + wegverbreding
wegverbreding

totaal 61 km
totaal 6 km
totaal 5 km
totaal 22 km

nieuw tracé
infrastructuur (tracé)
extra rijstrook
nieuw tracé
wegverbreding + reconstructie
pleinen

totaal 7 km
totaal 7 km
totaal 16 km
totaal 11 km
totaal 36 km

Gelderland
1301 A15 Doortrekking Ressen - Zevenaar

nieuw tracé

totaal 15 km

Noord-Brabant
1300 A4 Dinteloord – Bergen op Zoom

omlegging

totaal 14 km

reactivering doorgaande
spoorverbinding
tunneltraverse
voor groot deel nieuw tracé

totaal 50 km

Noordvleugel
1002 A4/A10 knpt. Badhoevedorp - knpt. Nieuwe
Meer - knpt Amstel
1003 A6/A9 Schiphol – Amsterdam – Almere
1004 A9 omlegging Badhoevedorp
1001 A10 Amsterdam Zuidas (hoofdweggedeelte
1006 Tweede Coentunnel/Westrandweg/Halfweg
Zuidvleugel
1203 A4 Delft – Schiedam
1204 A4 Burgerveen-Leiden
1200 A12 Gouda – Woerden
1201 A13/A16/A20 Rotterdam
1202 A15 Maasvlakte – Vaanplein

Limburg
902
IJzeren Rijn
900
901

A2 passage Maastricht
A74 Venlo;

totaal 6 km
totaal 3 km

Naast de genoemde IBM-projecten beheert het ministerie van Verkeer en Waterstaat
een groot aantal andere wegenprojecten waarover ofwel besluitvorming wordt
verwacht in de periode 2009-2014, ofwel waarvan wordt verwacht dat met de
realisatie wordt gestart in de periode 2009-2014. Geen van deze projecten valt in de
categorie IBM. Ze zijn wel allemaal opgenomen in het NSL en expliciet doorgerekend.
In bijlage 9 is een totaaloverzicht van deze projecten opgenomen.
6.3 Regionale IBM-projecten
De regioprogramma’s geven inzicht in de regionale IBM-projecten waarover in de
NSL-periode besluitvorming plaatsvindt. Onderstaande overzichten geven per regio
aan om welke projecten het gaat, waar ze gelokaliseerd zijn en wat de omvang ervan
is.
Per regio is een kaart opgenomen waarop te zien is waar de IBM-projecten zich
bevinden. De overzichten en kaarten maken helder op welke plekken grootschalige
IBM-ontwikkelingen plaatsvinden. Ook de rijkswegenprojecten zijn op de kaarten
aangegeven. Verder maken de overzichten en kaarten duidelijk bij welke categorieën
projecten het zwaartepunt ligt.
Het aantal IBM-projecten is veruit het grootst in de regio’s Gelderland, Noord-Holland
(omgeving Amsterdam), Zuid-Holland en Noord-Brabant. Algemeen kan worden
gezegd dat in deze regio’s een groot deel van de projecten bestaat uit woningbouw
en de aanleg of herstructurering van bedrijventerreinen.

Pagina 81 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

6.3.1

Provincie Overijssel

Overijssel
IB-nr
800
801
802

Naam project
Bedrijvenpark A1; Deventer
Bedrijvenpark Twente
Luchthaven Twente

Type project
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein

803
804
805

Turfkade II / Aadijk Noord; Almelo
Usseler Es, Enschede
Spoorzone; Zwolle

bedrijventerrein
bedrijventerrein
gemengd

806
807

Voorsterpoort; Zwolle
Waterrijk; Almelo

kantoren
woningen

Omvang project
120 ha
40 ha
60 ha bruto
(luchthaven is 200
ha)
28 ha
60 ha
300.000 m2
kantoren + 800
woningen
235.000 m2
4.500 woningen

Pagina 82 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

6.3.2

Provincie Gelderland

Pagina 83 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Gelderland
IB-nr
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237

Type project
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
Bedrijventerrein
Bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
Bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
Bedrijventerrein
Bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
Bedrijventerrein

Omvang project
200 ha
63 ha
7 ha
20 ha
32 ha
14 ha
11 ha
120 ha
7 ha
19 ha
10 ha
80 ha
13 ha
18 ha
5 ha
82 ha
58 ha
9 ha
21 ha
65 ha
11 ha
19 ha
7 ha
4 ha
10 ha
66 ha
84 ha
196 ha
42 ha
13 ha
3 ha
7 ha
41 ha
3 ha
100 ha
70 ha
93 ha
40 ha

238
239
240

Naam project
Apeldoorn Beebergsebroek
Apeldoorn Biezenmaten Ecofactory
Apeldoorn Kievee Loenen
Arnhem Ijsseloord
Arnhem kleefsewaard
Barneveld harselaar driehoek
Barneveld harselaar west west
Barneveld harselaar zuid
Barneveld Kootwijkerbroek
Buren Homoet Maurik
Culemborg Pavijen V
Doetinchem land van Wehl
Duiven Seingraaf
Ede de Stroet IV
Ede Harskamp zuid
Ede ISEV bedrijventerrein A12 Ede West oost
Ede ISEV bedrijventerrein A12 Ede West west
Ede willinkhuizen Wekerom
Geldermalsen Hongemet
Harderwijk lorentz oost
Harderwijk Tonsel
Lingewaard pannenhuis
Maasdriel de kampen noord Hedel
Nijkerk de driehoek
Nijkerk de Flier
Nijmegen koerswest waalfront stadsbrug
Nijmegen waalsprong Ressen Grift Grift zuid
Overbetuwe A15 zone
Overbetuwe Aam
Overbetuwe Aamse plas
Overbetuwe Aamse poort
Overbetuwe Elst centraal woningen 200 P+R
Overbetuwe stationsgebied zetten andelst
Riveirenland Latenstein
Tiel Medel A15
Zaltbommel de Wildeman
Zevenaar Hengelder II 7 poort
Zutphen clusterdemars woningen bedrijven
kantoren
Zutphen fort de Pol
Zutphen Revelhorst 4
Arnhem Rijnboog

bedrijventerrein
bedrijventerrein
gemengd

241

Harderwijk stationsomgeving

gemengd

242

Harderwijk waterfront

gemengd

244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
258
259
260
261
270
271
273
274
277
278

Apeldoorn Zuidwestpoort
Duiven zandweg 1a 2
Lingewaard Bergenden
Lingewaard Huissen Angeren
Maasdriel Hedel Ammerzoden
Maasdriel NW Kerkdriel
Maasdriel Velddriel A2
Maasdriel West Rossum
Neerijnen glastuinbouw
Neerijnen Tuijl
Zaltbommel Nieuwwaal
Zaltbommel Zuilinchem
Apeldoorn Kanaalzone
Arnhem Malburgen
Arnhem Schuytgraaf
Barneveld zuid zuidoost
Doetinchem Centrumplan
Ede Kernhem
Ede oost spoorzone
Geldermalsende Plantage
Harderwijk Drielanden
Nijmegen plus kantoren bedrijven
Nijmegen Waalfront

kantoren
kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen

15 ha
13 ha
70.000 m2
kantoor + 516
woningen
120.000 m2
kantoor + 945
woningen
2.555 m2 kantoor
+ 1.716 woningen
120.000 m2
2 ha
216 ha
120 ha
20 ha
25 ha
57 ha
40 ha
50 ha
80 ha
38 ha
79 ha
3.500 woningen
2.939 woningen
5.470 woningen
2.400 woningen
3.522 woningen
4.000 woningen
4.000 woningen
1.500 woningen
2.180 woningen
7.500 woningen
2.050 woningen

Pagina 84 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Gelderland
IB-nr
279
280
281
282

Naam project
Nijmegen Waalsprong
Zevenaar Groot holthuizen
Zutphen IJsselsprong de Hoven
Arnhem Overbetuwe N837 Schuytgraaf A50Heteren

Type project
woningen
woningen
woningen
infrastructuur (tracé)

283

Barneveld rondwegen Voorthuizen Harselaar

infrastructuur (tracé)

284

Beuningen rondweg Weurt

infrastructuur (tracé)

285

Buren nieuwe aansluiting Maurik op provinciale weg

infrastructuur (tracé)

286

Doetinchem oostelijke rondweg variant A

infrastructuur (tracé)

287

Doetinchem Ruimzichtalle variant A

infrastructuur (tracé)

288

Druten West Maas en waal doortrekking N322

infrastructuur (tracé)

289

Ede ontsluiting ede oost Spoortzone

infrastructuur (tracé)

290

Geldermalsen nieuwe brug over de Linge

infrastructuur (tracé)

291

Harderwijk N302

infrastructuur (tracé)

293

Nijmegen Dorpensingel West

infrastructuur (tracé)

294

Nijmegen Graaf Allardsingel

infrastructuur (tracé)

295

Nijmegen Groot Oosterhout

infrastructuur (tracé)

296

Nijmegen Ovatonde Stadas noord

infrastructuur (tracé)

297

Nijmegen Parmasingel

infrastructuur (tracé)

298

Nijmegen Stadas

infrastructuur (tracé)

299

Nijmegen Stadsbrug energieweg Waalfront

infrastructuur (tracé)

300

Overbetuwe tangenstructuur Elst

infrastructuur (tracé)

301

Overbetuwe verlengde Rijnstraat Driel

infrastructuur (tracé)

302

Tiel ontsluitingsweg bedrijventerrein Latenstein

infrastructuur (tracé)

303

Tiel weg langs het station

infrastructuur (tracé)

304

Wijchen Huurlingsedam Graafseweg

infrastructuur (tracé)

305

Zaltbommel verdubbeling N322 Steenweg A2

infrastructuur (tracé)

306

Zevenaar verbindingsweg witte kruis

infrastructuur (tracé)

Omvang project
10.500 woningen
1.500 woningen
3.000 woningen
18.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
18.400
mvt/etmaal
20.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
17.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
18.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal
15.000
mvt/etmaal

Pagina 85 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

6.3.3

Provincie Flevoland

Flevoland
IB-nr
100
101
102
103
104

Naam project
Lelystad Flevokust
Lelystad Flevopoort
Lelystad Bedrijventerrein Luchthaven Lelystad
Lelystad Opvolger Oostervaart
Almere Hout

Type project
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
gemengd

105

Almere Poort

gemengd

106

Inbreiding Almere stad

gemengd

107
108
109
110
111
112

Kassen Almere
Luchthaven Lelystad
Lelystad buitendijks
Lelystad masterplan
Lelystad Warande
Almere Centrum As

kassen
verkeer
woningen
woningen
woningen
infrastructuur (tracé)

113

Almere Doorkoppeling Westerdreef
Havendreef

infrastructuur (tracé)

114

Almere Extra aansluiting Almere Haven op A6

infrastructuur (tracé)

115

Almere Ontsluiting Almere Buiten

infrastructuur (tracé)

116

Almere Ontsluiting Almere Oostvaarders

infrastructuur (tracé)

Omvang project
130 ha
82 ha
400 ha
35 ha
400.000 m2
kantoor + 300 ha
bedrijfsterrein +
16.000 woningen
300.000 m2
kantoor + 65 ha
bedrijfsterrein +
12.000 woningen
200.000 m2
kantoor + 7.000
woningen
20 ha
zie format
5.000 woningen
5.000 woningen
10.000 woningen
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses

Pagina 86 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Flevoland
IB-nr Naam project
117
Almere Verdubbelen Buitenhoutsedreef

Type project
infrastructuur (tracé)

118

Almere Verdubbelen Koppeldreef (inclusief
aanpalende maatregelen)

infrastructuur (tracé)

120

Almere Verdubbelen Stedendreef

infrastructuur (tracé)

121

Almere Verdubbelen Waterlandseweg

infrastructuur (tracé)

122

Almere Uitbreiden aantal rijstroken Hogering

infrastructuur (tracé)

123

Almere Doorkoppeling Oosterdreef
Waterlandseweg

infrastructuur (tracé)

6.3.4

Omvang project
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses

Regio Noordvleugel (excl. Flevoland)

Pagina 87 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Noordvleugel
IB-nr Naam project
700
De Vork Heerhugowaard
701
Gebiedsontwikkeling Badhoevedorp Centrum
en Zuid

Type project
bedrijventerrein
Gemengd

702

Grondgeluid

bedrijventerrein

703
704

Herstructurering Waarderpolder
Houthaven (HH)
Stadhaven Minverva (SM)

bedrijventerrein
HH: Gemengde locatie
SM: Bedrijventerrein

705

Haarlemmermeer Zuidoost
vrachtloodsen/Haarlemmermeer Oost (731)

Gemengd

706
707
708
709
713
714
715

Baanstee Noord
Greenpark Aalsmeer
Amstelveen Zuid
Hembrugterrein
Zaanstad Achtersluispolder
Zaanstad Hoogtij
Cruquius Zuid en Zuid/Oost Cruquius
Spaernhove
Blaricummermeent

bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
Gemengd

Schalkwijk 2000+ uitgebreid met
Slachthuisbuurt

Gemengd

716

718

Gemengd

Omvang project
120 ha
11ha bedrijventerrein +
1.000 woningen, 45.000
bvo kantoren en 4.000
m2 bvo winkel
respectievelijk 75.000
m2 tot 2030 + 100.000
m2 bvo na 2030
20 ha + mogelijk
woningbouw
13 ha
HH: 90.000 m2 b.v.o.
kantoren + 2.250
woningen
SM: 80 ha. waarvan 30
ha. water + verdichting
met 180.000 m2 b.v.o.
50.000 m2 kantoren +
250.000 m2 kantoren
(vervanging) + 10,5 ha
bedrijfsterrein (met
bijbehorende
kantoorruimte)
150 ha
167 ha
100 ha
48 ha
94 ha
140 ha
7 ha bedrijfsterrein + 90
woningen
18,5 ha bedrijfsterrein +
129.500 m2 kantoren +
750 woningen
50.000 m2 kantoren +
3.000 woningen + 7.500
mvt/etmaal overige
voorzieningen

Pagina 88 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Noordvleugel
IB-nr Naam project
719
Fokker Business Park

Type project
Gemengd

720

Ontwikkelingsprogramma centrumgebied
Alkmaar

Gemengd

721

Inverdan

Gemengd

723

ACT (voorheen Werkstad A4) diverse
deelprojecten

Gemengd

724

Zuidas; Flanken en Dok

Gemengd

725
726
728
729
733

Centrum
Elzenhof
Mediapark
Arenapark
Uitbreiding DSB Voetbalstadion kantoren

Kantoren
Kantoren
Kantoren
Kantoren
kantoren

736
737

Glastuinbouw gemeente Haarlemmermeer
Justitieel cellencomplex Schiphol

Kassen
overig

738

Noordwest luchthavenfuncties en
marechaussee
Transfercity parkeergarage

overig

verkeer

741
742

Optimalisatie aansluitingen A22
(Amsterdamseweg N202 en Velsertraverse
N197)
Gebiedsuitw. H”meer-Westflank
Bloemendalerpolder KNSF

743
744

Ijburg 2e fase
Overamstel

woningbouw
gemengde locatie

745
746

De Draai
Zeeburgereiland

woningen
gemengde locatie

747

Buiksloterham

gemengde locatie

748

Can gebied (Centrum Amsterdam Noord)

gemengde locatie

749
751

Zaandam Zuid-Oost
Beech Avenue

woningen
infrastructuur (tracé)

753

N525 Mediapark

infrastructuur (tracé)

739

740

verkeer

woningen
Gemengd

Omvang project
25 ha bedrijfsterrein +
25.500 m2 kantoren
71.000 m2 kantoren +
35.000 m2 overige
voorzieningen + 4.350
woningen
77.500 m2 kantoren +
53.000 m2 overige
voorzieningen + 100 ha
bedrijfsterrein + 2.700
woningen
251 ha bedrijfsterrein +
515.000 m2 kantoren +
15.000 m2 overige
voorzieningen
Flanken:
1.100.000 m2 b.v.o.
kantoren, 700.000 m2
b.v.o. woningen (5.600)
Dok:
600.000 m2 b.v.o.
kantoren, ca. 500.000
m2 b.v.o. woningen (ca.
4.000)
135.000 m2
100.000 m2
170.000 m2
100.000 m2
60.000 m2 + uitbreiding
naar 40.000 zitplaatsen
335 ha
62.500 m2 overige
voorzieningen
270.000 m2 overige
voorzieningen
10.500 extra pp voor
P3/P40
Opgenomen in
verkeersprognose
Niet project
gespecificeerd
15.000 woningen
100.000 m2 kantoren +
4.500 woningen
9.200 woningen
Circa 4.000 woningen en
200.000 m2 b.v.o.
werken en voorzieningen
2.700 woningen
Tussen 5.000 en 6.000
woningen + tussen
194.000 en 264.000 m2
b.v.o niet
woonvoorzieningen

4.000 WONINGEN +
450.000 m2 b.v.o.
werken en
50.000 m2 b.v.o.
voorzieningen
Circa 3.300 woningen,
ca. 63.000 m2 b.v.o
kantoren, ca. 97.000 m2
b.v.o
winkel/commercieel,
ca. 130.000 m2 b.v.o
overige voorzieningen,
ca. 2.300
parkeerplaatsen
3.364 woningen
Opgenomen in
verkeersprog-noses
Opgenomen in
verkeersprog-noses

Pagina 89 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Noordvleugel
IB-nr Naam project
754
N197 Westelijkerandweg Beverwijk,
ontwikkeling Business Park IJmond
(Beverwijk, Heemskerk, Velsen)
755
Oostelijke doorverbinding Beverwijkse Bazaar

Type project
infrastructuur (tracé)

756

Busbaan Driehuis (Velsen)

infrastructuur (tracé)

757

N203 Westfrisiaweg

infrastructuur (tracé)

758

N244 verlegging verbreding

infrastructuur (tracé)

759

N201plus gebiedsontwikkeling

infrastructuur (tracé)

760

Verdubbeling N207 gedeelte A4-N205

infrastructuur (tracé)

761

NDSM Werf

gemengde locatie

762

Overhoeks

gemengde locatie

763

Science Park Amsterdam

gemengde locatie

764a

Gebiedsontwikkeling Hoofddorp-zuid + Park
21: 1/ Toolenburg zuid 2/ Zuidrand incl Huis
van de Sport en Thermencomplex 3/ Pioniers
4/ Park 21ste eeuw

Gemengd woningen en
voorzieningen

764b

Hoofddorp Centrum en Hoofddorp Noord

Gemengd woningen en
voorzieningen

infrastructuur (tracé)

Omvang project
5.600 meter
Opgenomen in
verkeersprognose
2.500 meter
Opgenomen in
verkeersprognose
2.000 meter
Opgenomen in
verkeersprognose
40 km
2x2 100 kmh; 2x1 80
kmh, 2x1 80 kmh
Opgenomen in
verkeersprognose
5 km
1.400 – 5.700 licht,
1.200 – 2.800 middel,
300 – 1.000 zwaar
Opgenomen in
verkeersprognose
15 km (2x2, deel 2x1)
Opgenomen in
verkeersprognose
6 km verdubbeling naar
2x2 rijstroken
Opgenomen in
verkeersprognose
Circa 2.316 woningen +
108.500 m2 b.v.o.
kantoren + 241.850 m2
b.v.o. bedrijven
Circa 2.200 woningen +
circa 130.000 m2 b.v.o.
kantoren
Ca. 1.320 woningen +
360.000 m2 b.v.o.
kantoren/onderwijs +
10.000 m2 b.v.o.
sportvoorzieningen +
12.000 m2 b.v.o.
congres/
hotelvoorzieningen
+ 3.400 parkeerplaatsen
in het gehele
bestemmingsplangebied
Hoofddorp-zuid:
2.900 woningen +
17.000 m2 bvo
sportvoorziening +
45.000 m2 bvo
voorzieningen
Park 21:
+ 250 hA leisure/
commerciële
voorzieningen
+ 550 hA groen/
recreatief + 40 hA sport
1.360 woningen + 1600
parkeerplaatsen en
opheffen van 600 (per
saldo dus 1000 nieuwe
parkeerplaatsen).

Pagina 90 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

6.3.5

Provincie Utrecht

Utrecht
IB-nr
1300
1301
1302
1303
1304

Naam project
Amersfoort Wieken Vinkenhoef
Nieuwegein Galecopperzoom
Nieuwegein Het Klooster
Woerden regionaal bedrijventerrein Woerden
Amersfoort CSG-Noord

Type project
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
gemengd

1305

Amersfoort Vathorst

gemengd

1306

Nieuwegein Binnenstad

gemengd

1309

Utrecht Herstructurering Kanaleneiland

gemengd

1310

Utrecht Ontwikkeling Leidsche Rijn

gemengd

1311

Utrecht ontwikkeling Merwedekanaalzone

gemengd

Omvang project
57 ha
7 ha
75 ha
zie format
200.000 m2 kantoren +
1.057 woningen
135.000 m2 kantoren + 35
ha bedrijfsterrein + 10.900
woningen
77.480 m2 kantoren +
100.000 m2 overige
voorzieningen + 664
woningen
40.000 m2 overige
voorzieningen + 1.400
woningen
581.000 m2 kantoren + 89,5
ha bedrijfsterrein + 23.100
woningen
9.500 m2 overige
voorzieningen + 2.500
woningen

Pagina 91 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Utrecht
IB-nr Naam project
1312 Utrecht Ontwikkeling stationsgebied

Type project
gemengd

1313

Ontwikkeling Rijnenburg

gemengd

1314
1315
1316

IJsselstein A2-zone
IJsselstein Gerbrandytoren
Utrecht doorontwikkeling Uithof

overig
overig
overig

1321
1322
1323
1324

Abcoude derde brug
Amersfoort Kersenbaan
BRU Ontwikkeling Randstadspoor
Utrecht NRU

infrastructuur (tracé)
infrastructuur (tracé)
infrastructuur (tracé)
infrastructuur (tracé)

1325

Bereikbaarheid Utrecht-west

infrastructuur (tracé)

1326
1327

infrastructuur (tracé)
infrastructuur (tracé)

1329
1330
1317

Provincie Utrecht Bravo 3 t.h.v. Waardsedijk
Provincie Utrecht Bravo 3 t.h.v.aansluiting
A12
Provincie Utrecht Bravo 6a zuidelijke randweg
Harmelen
Woerden Bravo 6b
Woerden bravo 6c
Amersfoort Hoge Weg

1318

Amersfoort Maatweg

1319
1320
1331

Amersfoort Vathorst Noord West
Veenendaal Veenendaal Oost
Woudenberg

1328

Omvang project
ontwikkeling OV-terminal,
45.000 m2 detailhandel,
8.800 m2 horeca,
29.000 m2 hotel,
70.000 m2 leisure, 33.500
m2 cultuur, terugbrengen
water in Catharijnesingel,
herstel loop rivier de
Leidsche Rijn,
autotunnel onder Westplein,
2500 openbare
parkeerplaatsen,
HOV-banen van en naar
Utrecht Centraal
100 ha bedrijfsterrein +
5.000-7.000 woningen
170.000 m2
90.000-110.000 m2
261.000 m2 o.a. onderwijs,
2500 woningen
Geen toename
toename
Mogelijk toename
Toename met minder
stagnatie
Diverse projecten mbt
bereikbaarheid Utrecht West
Toename
Toename

infrastructuur (tracé) Toename
infrastructuur (tracé) Toename
infrastructuur (tracé) Toename
gemengd
870 woningen + 6.500 m2
overige voorzieningen
(zwembad) met 450.000
bezoekers per jaar
gemengd
98.297 m2 overige
voorzieningen + 100
woningen
woningen
3.000 woningen
woningen
3.200 woningen
gemengd
20 ha bedrijfsterrein +
2.000 woningen +
omlegging N224

Pagina 92 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

6.3.6

Provincie Zuid-Holland

Pagina 93 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Zuid-Holland
IB-nr
1400
1401
1402

Naam project
A12 Noord (Zuidplaspolder) Gemeente Waddinxveen
Antonia Polder Gemeente Hendrik Ido Ambacht
Bedrijventerrein (Zuidplaspolder) Gemeente
Nieuwerkerk a/d IJssel
Bovenregionaal Bedrijventerrein Hoeksche Waard
De Wetering Gemeente Bergambacht

Type project
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein

Omvang project
50 ha
25 ha
55 ha

bedrijventerrein
bedrijventerrein

120 ha
15 ha

bedrijventerrein

22 ha

bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein

58 ha
65 ha
20 ha

bedrijventerrein

10 ha

bedrijventerrein
bedrijventerrein

10 ha
200 ha

bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein

37 ha
32 ha
15-25 ha
60 ha
40 ha
200 ha
50 ha
70 ha
20 ha

1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440

Distripark Doelwijk A12 2e fase (Zuidplaspolder)
Gemeente Waddinxveen
DR-B-01 Dordrecht Zeehavens
DR-B-02 Dordtse kil lV
Driehoek spoor/Swanla (Zuidplaspolder) Gemeente
Zevenhuizen-Moerkapelle
Gemeente Nieuwkoop Uitbreiding bedrijventerrein
Schoterhoek
Gemeente Nieuwkoop Uitbreiding Bovenland Ter Aar
Glastuinbouw (Zuidplaspolder) Gemeenten
Zevenhuizen-Moerkapelle en Waddinxveen
Gorinchem Noord Gorinchem
Gorinchem Oost ll Gorinchem
Gouwepark (Zuidplaspolder) Gemeente Moordrecht
Hellevoetsluis Kikkersbloem 3
Langeweg/Zuidwende Gemeente Hendrik Ido Ambacht
Lansingerwaard Glastuinbouwontwikkeling
Lansingerwaard Hoefweg Zuid
Lansingerwaard Oudeland
Nabij N219 (Zuidplaspolder) Gemeente ZevenhuizenMoerkapelle
Noordwijk Space Business Park
Oegstgeest Meob
OTA / IDB Alphen aan den Rijn
Oud-Beijerland Hoogerwerf
Regionaal Bedrijventerrein Hoeksche Waard
Ridderkerk Cornelisland
Ridderkerk Nieuw Reijerswaard
Rijnhoek Gemeente Bodegraven
Rotterdam BRB (Bestaand Rotterdams Gebied)
Rotterdam Schieveen
Schelluinen West Giessenlanden
Spijkenisse Halfweg
Steekterpoort Alphen aan den Rijn
Thiendenland II/ Reinaldaweg Gemeente Schoonhoven
Oosterhage (Oosterheem) Zoetermeer
Veerstalblok Gemeente Ouderkerk
Werklint Nieuwerbrug Gemeente Bodegraven
Westerlee / Honderdland II Westland
Centrum Lage Zijde Alphen aan den Rijn

bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
gemengd

1441

Den Haag Binckhorst tot en met 2014

gemengd

1442

Den Haag Haga ziekenhuis

gemengd

1443

Den Haag Scheveningen haven

gemengd

1444

Den Haag Vlietzone/Ypenburg

gemengd

1445

Kwadrant Zoetermeer

gemengd

15 ha
11 ha
36 ha
50 ha
60 ha
40 ha
50 ha
16 ha
100 ha
70 ha
22 ha
50 ha
25 ha
16 ha
10 ha
9 ha
5 ha
60 ha
5.000 m2 overige
voorzieningen +
220 woningen +
ingrijpende
infrastructuuraanpassingen
14.146 m2
kantoren +
52.950 m2 overige
voorzieningen +
1.085 woningen
60.000 m2 overige
voorzieningen +
900 woningen
100.000 m2
kantoren +
100.000 m2
overige
voorzieningen +
900 woningen
40.000 m2
kantoren + 15 ha
bedrijfsterrein +
6.500 woningen
15 ha
bedrijfsterrein +
200 woningen

1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420

Pagina 94 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Zuid-Holland
IB-nr Naam project
1446 Leiden Leiden Bio Science Park/ Plesmanlaanzone

Type project
gemengd

1447

Rotterdam Knoop Noordrand

gemengd

1448

Rotterdam Rotterdam Centrum/KopvZuid

gemengd

1449

Rotterdam Waalhaven

gemengd

1450

Schiedam Schieveste

gemengd

1451

Sion ‘t haantje Rijswijk

gemengd

1452

Spoorzone incl. Hamstergat Gemeente Gouda

gemengd

1453

TU Midden Delft

gemengd

1454
1455
1457

Boerhaavelaan Zoetermeer
Den Haag Beatrixkwartier
DR-K-01 Spoorzone Drechtsteden Dordrecht

kantoren
kantoren
gemengd

1458

DR-K-02 Spoorzone Drechtsteden Zwijndrecht

gemengd

1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1492

DR-K-03 Gezondhiedspark Dordrecht
Parkeerlus A12 / Zoetermeer
Plaspoelpolder Rijswijk
Revitalisering Goudse Poort Gemeente Gouda
Rotterdam Kralingse Zoom/Brainpark 4
Schieoevers Delft
Gemeente Nieuwkoop Nieuw-Amstel Oost
Katwijk Elsgeesterpolder
Baronie Alphen aan den Rijn
Dutch Oval Alphen aan den Rijn
Leiderdorp W4/Ikea
Den Haag De Put/Calandstraat

Kantoren
kantoren
kantoren
kantoren
kantoren
kantoren
kassen
kassen
overig
overig
overig
infrastructuur (tracé)

1493

Den Haag Erasmusweg

infrastructuur (tracé)

1494

Den Haag Hildebrandplein

infrastructuur (tracé)

1495

Den Haag Internationale Ring

infrastructuur (tracé)

1496

Den Haag Neherkade

infrastructuur (tracé)

1497

Den Haag Trekvliettracé

infrastructuur (tracé)

1498

Den Haag Van Alkemadelaan

infrastructuur (tracé)

1499

Goudse Schouw - N11 Alphen aan den Rijn

infrastructuur (tracé)

1500

Oranje Nassausingel tussen Bijlen en Oranje
Nassaubrug Alphen aan den Rijn

infrastructuur (tracé)

1501

Oranje Nassausingel tussen Willem de Zwijgerlaan en
Bijlen Alphen aan den Rijn

infrastructuur (tracé)

Omvang project
50 ha
bedrijfsterrein +
2.000 woningen
100.000 m2
kantoren + 1.600
woningen
600.000 m2
kantoren +
12.500 woningen
50 ha
bedrijfsterrein +
50 woningen
200.000 m2
kantoren + 800
woningen
15 ha
bedrijfsterrein +
3.500 woningen
80.000 m2
kantoren + 5001.500 woningen +
36.000 m2 overige
voorzieningen
152.000 m2
kantoren + 1.520
woningen
145.000 m2
140.000 m2
90.000 m2 + 2,8
ha bedrijfsterrein
+ 930 woningen
140.000 m2 + 6,5
ha bedrijfsterrein
+ 1.500 woningen
103.000 m2
100.000 m2
168.500 m2
220.000 m2
120.000 m2
120.000 m2
60 ha
30 ha
9.000 m2
zie format
200.000 m2
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses

Pagina 95 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Zuid-Holland
IB-nr Naam project
1502 Planstudie Prins Bernhardlaan-Raoul WallenbergpleinLaan der Continenten Alphen aan den Rijn

Type project
infrastructuur (tracé)

1503

President Kennedylaan Alphen aan den Rijn

infrastructuur (tracé)

1504

Ontsluitingswegen Zuidplaspolder op Rijkswegen
A12/A20

infrastructuur (tracé)

1470
1471
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490

Alkemade Braassemerland
Barendrecht Carnisselanden
Den Haag Knoop Moerwijk
Den Haag Transvaal+
Den Haag Uithof/Lozerlaan
DR-W-01 Volgerlanden Oost en Noordoevers
DR-W-02 Volgerlanden West
Hellevoetsluis Bouwen binnen de kern
Katwijk Valkenburg
Lansingerwaard Boterdorpse polder
Lansingerwaard Meerpolder
Lansingerwaard Westpolder bolwerk
Bleizo
Rijnwoude Oude Rijnzone
Rotterdam Merwehaven
Rotterdam Nieuwland 1, 2 en 3
Schiedam Wilhelminahaven
Spijkenisse Bouwen binnen de kern
Woonwijk Triangel Gemeente Waddinxveen
Woonwijk Westergouwe Gemeente Gouda

woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen

1491

Zuidplas verstedelijking Gemeenten Gouda,
Zevenhuizen-Moerkapelle, Nieuwerkerk a/d IJssel en
Waddinxveen

woningen

6.3.7

Omvang project
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
Meegenomen in
verkeersprognoses
2.500 woningen
3.200 woningen
2.000 woningen
1.800 woningen
3.000 woningen
2.500 woningen
2.000 woningen
2.600 woningen
5.000 woningen
2.500 woningen
1.830 woningen
2.870 woningen
2.000 woningen
2.500 woningen
4.000 woningen
4.750 woningen
1.800 woningen
3.250 woningen
3.000 woningen
3.200-4.000
woningen
15.000 woningen

Provincie Noord-Brabant

Pagina 96 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Pagina 97 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Noord-Brabant
IB-nr
500
501
502

Type project
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein

Omvang project
12 ha
56 ha
100 ha

bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein

65 ha
120 ha
50 ha
40 ha
90 ha
40 ha
10 ha
20 ha
65 ha
15 ha
7 ha

515
516
517
518
519
520
521

Naam project
Bergen op Zoom De Schams 6e fase
Boxmeer Sterckwijk
Cranendonck Duurzaam bedrijventerrein
Cranendonck
Cuijk Regionaal bedrijventerrein Haps
Deurne Centrum Groene Peelvallei
Eindhoven BEA2
Eindhoven De Hurk/Ekkersrijt/De Kade
Etten-Leur/Rucphen Zuidelijk van de A58
Etten-Leur Vosdonk
Hertogenbosch de Brand 2e fase
Hertogenbosch De Meerendonk
Hertogenbosch Kloosterstraat
Hertogenbosch Landgoederenzone Rosmalen
Hertogenbosch Parkeergarage Hekellaan
(Stadswalzone Zuid)
Hertogenbosch Rietvelden/De Vutter/Ertveld
Landerd Zeeland Voederheil II
Lith Maasstraat-West
Maasdonk/Bernheze Heesch-West
Mill Revitalisering ‘t Spoor
Moerdijk Logistiek Park
Moerdijk Stationsgebied Lage Zwaluwe

bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
gemengd

522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
541

Moerdijk De Koekoek
Nuenen Eeneind Zuid II
Oirschot
Oosterhout Ohout-OOST Everdenberg
Oosterhout Ohout-OOST TerHorst
Oss herziening bedrijfsterreinen MoLaDa
Tilburg Bakertand
Tilburg Bedrijventerrein Vossenberg West II
Tilburg grootschalige retail (Mall)
Tilburg Wijkevoort
Tilburg Zuidkamer de nieuwe warande
Uden Hoogveld Zuid
Uden Uden Oost
Veghel Amer/Dorshout
Veghel Bedrijventerrein Doornhoek II
Veghel Bedrijventerrein Molenakker II
Waalwijk Haven
Werkendam regionaal bedrijventerrein
Breda Claudius Prinsenlaan

bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein
gemengd

542

Eindhoven StrijpS

gemengd

543

Hertogenbosch Avenue 2

gemengd

544

Hertogenbosch Boschveld

gemengd

545

Tilburg het Laar

gemengd

546

Tilburg Kempenbaan

gemengd

547

Tilburg Noordoost Rugdijk Kouwenberg

gemengd

548

Tilburg Stappegoor

gemengd

549

Eindhoven Airport + Parkforum + Nimbus
landforum

gemengd

551

Eindhoven Stationsdistrict

kantoren

40 ha
12 ha
7 ha
125 ha
45 ha
210 ha
237.291 m2
kantoren + 30 ha
bedrijfsterrein
42 ha
35 ha
35 ha
28 ha
12 ha
245 ha
30 ha
100 ha
30 ha
80 ha
17 ha
35 ha
225 ha
70 ha
90 ha
11 ha
230 ha
45 ha
200.000 m2
kantoren + 300
woningen
100.000 m2
kantoren + 2.000
woningen
100.000 m2
kantoren + 1000
woningen +
200.000 m2
publieke
voorzieningen
156.500 m2
kantoren + 3.350
woningen
30.000 m2
kantoren + 1.100
woningen
100.000 m2
kantoren + 340
woningen
2 ha
bedrijfsterrein +
1.200 woningen
44.000 m2
kantoren + 1.100
woningen
175.000 m2
kantoren + 65 ha
bedrijfsterrein
100.000 m2

503
504
505
506
508
509
510
511
512
513
514

Pagina 98 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Noord-Brabant
IB-nr Naam project
554
Hertogenbosch Spoorzone
555
Roosendaal Spoorhaven (kantoren, school,
publieke voorzieningen, woningen)
556
Tilburg Spoorzone
557
Aalburg plantenkwekerijen in gebied
Rivelstraat Groeneweg Wijksestraat
558
Breda Prinsenbeek
559
Breda Prinsenbeek zuid west het Lies
560
DAS gemeenten
561
Etten-Leur
562
Oosterhout Oosteind
563
Someren Vlasakkers
564
Veghel Zonneterp
565
Cranendonck IJzerenRIJN baanvak Budel
diesellocs

Type project
kantoren
kantoren

Omvang project
124.000 m2
157.000 m2

kantoren
kassen

188.000 m2
11 ha

kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
kassen
verkeer

566

Cranendonck Recreatiepark Muzenrijk 80ha

verkeer

567

Tilburg Groene Kamer Groene Commercie

verkeer

584

Bergen Op Zoom Randweg Zuidwest afname
gebied Nieuw Borgvliet

infrastructuur (tracé)

585

Bergen Op Zoom Randweg Zuidwest nieuw

infrastructuur (tracé)

586

Bergen Op Zoom tweede ontsluiting
Theodorushaven Noordland

infrastructuur (tracé)

587

Bergen Op Zoom tweede ontsluiting
Theodorushaven Noordland afname N259

infrastructuur (tracé)

588

Bernheze ontsluiting Heeswijk-Dinther Zuid

infrastructuur (tracé)

589

BOSE Randweg Eindhoven NO
afnamebestaandewegen

infrastructuur (tracé)

590

BOSE Randweg Eindhoven NO nieuwtrace

infrastructuur (tracé)

591

Boxmeer randweg SaxeGotha Sterkwijck

infrastructuur (tracé)

592

Breda Bavel zuid nieuwe rondweg nooord

infrastructuur (tracé)

593

Breda Bavel zuid nieuwe rondweg west

infrastructuur (tracé)

594

Breda Bavel zuid nieuwe rondweg zuid

infrastructuur (tracé)

595

Breda Via Breda stationslaan

infrastructuur (tracé)

596

Cranendonck Doortrekking RandwegZuid
Belgie

infrastructuur (tracé)

597

Deurne Zuidelijke omleiding (gem weg)

infrastructuur (tracé)

598

Helmond 2e ontsluitingsweg Stiphout nieuwe
trace

infrastructuur (tracé)

599

Helmond 2e ontsluitingsweg Stiphout oude
trace

infrastructuur (tracé)

600

Helmond Cortenbachtracé (gem weg)

infrastructuur (tracé)

601

Hertogenbosch Oostelijke ontsluiting
Rosmalen

infrastructuur (tracé)

15 ha
8 ha
50 ha
75 ha
3 ha
70 ha
15 ha
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses

Pagina 99 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Noord-Brabant
IB-nr Naam project
602
Hertogenbosch Parallelweg (verlengd)

Type project
infrastructuur (tracé)

603

N 264 Uden Oostelijke rondweg

infrastructuur (tracé)

604

N 616 Veghel Mogelijk Noordtrace Erp

infrastructuur (tracé)

605

N 603 Heesch-Oss

infrastructuur (tracé)

606

N279 Veghel - Helmond Verbreding deel van
A50 naar Helmond

infrastructuur (tracé)

607

N282 Tilburg Breda omgeving Dorst nieuw
trace zuidelijker

infrastructuur (tracé)

608

N282 Tilburg Breda omgeving Dorst oud trace

infrastructuur (tracé)

609

N285 Zevenbergen Noordrand nieuw

infrastructuur (tracé)

610

N285 Zevenbergen Noordrand oud

infrastructuur (tracé)

611

N618 Schijndel Omlegging Zuid oud gebied

infrastructuur (tracé)

612

N618-N637 Schijndel Omlegging Zuid nieuwe
trace

infrastructuur (tracé)

613

N638 Zundert Omlegging aanname westelijk
traject afname

infrastructuur (tracé)

614

N638 Zundert Omlegging aanname westelijk
traject midden

infrastructuur (tracé)

615

N638 Zundert Omlegging aanname westelijk
traject noord

infrastructuur (tracé)

616

N638 Zundert Omlegging aanname westelijk
traject zuid

infrastructuur (tracé)

617

N638 omlegging Rucphen

infrastructuur (tracé)

618

N638Zundert Omlegging aanname westelijk
traject afname

infrastructuur (tracé)

619

N69 Westparallel (Eindhoven-Waalre)

infrastructuur (tracé)

620

N69 Westparallel (Kern Valkenswaard)

infrastructuur (tracé)

621

N69 Westparallel (kern Waalre)

infrastructuur (tracé)

622

N69 Westparallel (Valkenswaard - België)

infrastructuur (tracé)

623

N69 Westparallel (Waalre - Valkenswaard)

infrastructuur (tracé)

624

Noord Tangent Drunen Waalwijk

infrastructuur (tracé)

625

Roosendaal Noord-Oosttangent
verbindingsweg Borchwerf-Majoppeveld

infrastructuur (tracé)

626

Roosendaal verbindingsweg BorchwerfMajoppeveld

infrastructuur (tracé)

Omvang project
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses

Pagina 100 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Noord-Brabant
IB-nr Naam project
627
Tangent Drunen Waalwijk

Type project
infrastructuur (tracé)

628

Valkenswaard Omlegging Zuid (gem weg)

infrastructuur (tracé)

629

Valkenswaard Omlegging Zuid (gem weg)
afnamecentrum

infrastructuur (tracé)

630

Veghel Nieuwe rondweg de Stad

infrastructuur (tracé)

568
569
570
571
572

Bergen Op Zoom Bergse Haven
Best (ten westen van Salderes)
Breda Lijndonk Tervoort
Breda Teteringen Vinex
Breda Via Breda onderdeel woningbouw incl
Havenkwartier
Hertogenbosch Groote Wielen, fase 3
Nuenen Nuenen West
Son en Breugel Het Nieuwe Woud
Tilburg Piushaven
Tilburg Spoorzone
Uden Bestemmingsplan oost
Veghel Veghel Zuid Oost
Veldhoven West totaal

woningen
woningen
woningen
woningen
woningen

Omvang project
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
Meegenomen in
de verkeersprognoses
2.700 woningen
4.300 woningen
3.000 woningen
2.700 woningen
2.380 woningen

woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen
woningen

1.500 woningen
2.200 woningen
2.300 woningen
2.700 woningen
2.766 woningen
2.000 woningen
2.000 woningen
2.700 woningen

573
574
576
578
579
580
582
583

Pagina 101 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

6.3.8

Provincie Limburg

Limburg
IB-nr
400
401
402

Type project
bedrijventerrein
bedrijventerrein
bedrijventerrein

Omvang project
11 ha
30 ha
90 ha

403
404

Naam project
Maastricht Beatrixhaven
Sittard-Geleen Holtum Noord III
Venlo BP Bedrijventerrein Tradeport
Noord&Park Zaarderheiken
Weert Kampershoek Noord II
Maastricht Belvedere fase 1, 2 en 3

bedrijventerrein
Gemengd

405

Maastricht Geusselt Fase 2&3

Gemengd

406

Maastricht Lanakerveld

Gemengd

407
408

Horst a d Maas Glastuinbouw Californië
Maasbree Glastuinbouw Siberië

Kassen
Kassen

71 ha
100.000 m2
kantoor + 6.200
woningen
40.000 m2
kantoor + 400
woningen +
31.000 m2
leisure/sport/
zwembad
15 ha
bedrijfsterrein +
300 woningen
250 ha
250 ha

Pagina 102 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

6.4 De effecten van de IBM-projecten
De IBM-projecten genereren extra verkeer, wat negatieve gevolgen heeft voor de
luchtkwaliteit. De hoeveelheid extra verkeer maakt onderdeel uit van de
verkeersprognoses die de gemeenten hebben aangeleverd voor de saneringstool. De
saneringsopgave van het NSL omvat daarmee vanzelf ook de luchtkwaliteitsopgave
die het gevolg is van de IBM-projecten. De saneringstool laat zien dat de
saneringsopgave wordt gedomineerd door dreigende toekomstige overschrijdingen.
IBM-projecten veroorzaken lokaal wel extra verkeer en daarmee lokaal mogelijk
hogere concentraties, maar veroorzaken nauwelijks een toename van het aantal
kilometers met een dreigende toekomstige grenswaardeoverschrijding. Voor heel
Nederland neemt het aantal verwachte toekomstige overschrijdingen ten opzichte
van de autonome ontwikkeling76 op het OWN voor PM10 toe met twee km in 2011 en
voor NO2 met vier km in 2015. Voor het HWN neemt het aantal km’s met een
toekomstige overschrijding voor PM10 niet toe en voor NO2 gaat het om een afname
die ontstaat doordat de aanleg van nieuwe wegen in veel gevallen leidt tot een
verbetering elders. (Zie tabel 6.1)
Dat heeft zeker te maken met de omstandigheid dat veel IBM projecten niet in
overschrijdingsgebieden liggen. Lokaal kunnen IBM-projecten in een
overschrijdingsgebied (bijv. ter hoogte van de ontsluitingswegen van een project) wel
tot een verhoging van de aanwezige concentraties leiden. Dit is met name het geval
in de vier grote steden waar dan extra lokale maatregelen genomen moeten worden
om aan de grenswaarden te gaan voldoen. Tabel 6.1 geeft de saneringsopgave op
het onderliggend wegennet weer. Deze moet worden opgelost met generieke en
locatiespecifieke maatregelen van alle betrokken nationale en regionale overheden.
Tabel 6.1 Autonome ontwikkeling aantal km’s met een grenswaarde-overschrijding op
OWN en HWN voor de jaren 2008, 2011 en 2015, met daarbij opgeteld het effect van
de IBM-projecten.
NO2

PM10

2008

2011

2015

2008

2011

2015

Autonome ontwikkeling OWN

324

232

58

2,9

1,9

0,4

Autonome ontwikkeling +
IBM OWN

324

239

62

2,9

3,7

0,9

Autonome ontwikkeling HWN

249

88

0,7

1,0

0,0

0,0

Autonome ontwikkeling +
IBM HWN

249

85

0,5

1,0

0,0

0,0

Situatie

76

autonome ontwikkeling is de ontwikkeling die zou zijn opgetreden als gevolg van Europees beleid, zonder
Nederlandse maatregelen vanaf 2005 en zonder de IBM-projecten.

Pagina 103 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Ontwikkeling normoverschrijdingen NO2

400

HWN: autonome ontwikkeling

350

HWN: autonome ontwikkeling + IBM

OWN: autonome ontwikkeling

km normoverschrijdingen

300

OWN: autonome ontwikkeling + IBM

250

200

150

100

50

0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 6.1 Autonome ontwikkeling aantal km’s met een grenswaarde-overschrijding
NO2 op het HWN en OWN met en zonder IBM-projecten

Ontwikkeling normoverschrijdingen PM10

HWN: autonome ontwikkeling

50,0

HWN: autonome ontwikkeling + IBM
40,0

km normoverschrijdingen

OWN: autonome ontwikkeling
OWN: autonome ontwikkeling + IBM

30,0

20,0

10,0

0,0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 6.2 Autonome ontwikkeling aantal km’s met een grenswaarde-overschrijding
PM10 op het HWN en OWN met en zonder IBM-projecten

Pagina 104 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De hiervoor beschreven beperkte lokale groei van het aantal verwachte toekomstige
normoverschrijdingen op het onderliggend- en hoofdwegennet, komt ook naar voren
uit de figuren 6.1 en 6.2 en tabel 6.1. In beide figuren is het verschil tussen de vette
(autonome ontwikkeling) en dunne lijnen (idem plus IBM) niet of nauwelijks zichtbaar
omdat ze vrijwel bovenop elkaar liggen.
Hieruit blijkt dat de dreigende toekomstige overschrijdingen op zowel het
onderliggend als het hoofdwegennet de saneringsopgave domineren. Tenslotte heeft
een gevoeligheidsanalyse plaatsgevonden op de verkeerskundige aannames ten
aanzien van de IBM-projecten. Daaruit blijkt dat de nationale saneringsopgave niet
erg gevoelig is voor deze aannames. Lokaal kunnen echter wel aanzienlijke effecten
optreden als gevolg van IBM-projecten.

Pagina 105 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

7

7.1

Maatregelenpakketten en financiële middelen

Inleiding

Het Rijk heeft samen met de NSL-regio’s een omvangrijk maatregelenpakket opgezet
om binnen de derogatietermijnen tijdig aan de grenswaarden te voldoen. Hiervoor
heeft het Rijk meer dan 1,5 miljard euro uitgetrokken. Dit maatregelenpakket is
nodig omdat het met alleen het Europees bronbeleid niet mogelijk is tijdig aan de
grenswaarden te voldoen. Bij de keuze van de maatregelen is gekeken naar de
effectiviteit, kosteneffectiviteit, uitvoerbaarheid en naar het maatschappelijk en
politiek draagvlak. De nadruk ligt op brongerichte maatregelen.
Het maatregelenpakket bestaat onder meer uit een generiek nationaal pakket,
waarvoor het Rijk initiatiefnemer is. De regio’s zijn verantwoordelijk voor de lokale
maatregelenpakketten voor het onderliggend wegennet (OWN). Het ministerie van
Verkeer en Waterstaat is verantwoordelijk voor de aanpak van de resterende
knelpunten op het hoofdwegennet (HWN). Alle PM10-maatregelen zullen zijn
uitgevoerd vóór 11 juni 2011; NO2-maatregelen vóór 1 januari 2015.
Doel van het nationale pakket is het landelijk verminderen van de uitstoot van
luchtverontreinigende stoffen. Het generieke maatregelenpakket vermindert het
aantal resterende luchtkwaliteitsknelpunten. De knelpunten die daarna nog
overblijven, vergen een locatiespecifieke aanpak. Deze knelpunten worden
aangepakt via de maatregelenpakketten van de NSL-regio’s.
De maatregelen op het gebied van de industrie worden uitgewerkt in het “Actieplan
fijn stof en de industrie”. Het Rijk is trekker van dit plan. Provincies en gemeenten
hebben op onderdelen een medeverantwoordelijkheid in de uitvoering.
Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de maatregelen die op verschillende niveaus
(Europees, nationaal en lokaal) worden genomen om de luchtkwaliteit te verbeteren.
Deze maatregelen zorgen ervoor dat Nederland overal kan voldoen aan de
grenswaarden voor PM10 (uiterlijk medio 2011) en NO2 (vanaf 2015).
Deze inleidende paragraaf gaat nader in op de beschikbare financiële middelen en de
verdeling van de verantwoordelijkheden tussen de verschillende overheden. Daarna
volgen in:
• paragraaf 7.2: het EU-bronbeleid;
• paragraaf 7.3 en 7.4: een overzicht van de nationale maatregelen en hun
effecten;
• paragraaf 7.5: de locatiespecifieke maatregelen die aangrijpen op het
Hoofdwegennet (HWN);
• paragraaf 7.6: de regionale en locatiespecifieke maatregelen die aangrijpen op
het Onderliggend Wegennet (OWN).
7.1.1 Beschikbare financiële middelen
Het Rijk heeft in totaal € 1,551 miljard beschikbaar gesteld voor de aanpak van
luchtkwaliteit. De middelen zijn verdeeld over het generieke maatregelenpakket,
locatiespecifieke maatregelen en een ondersteunend innovatief onderzoeksspoor.
Onderstaand kader geeft beknopt de verdeling van de financiële middelen weer.
De locatiespecifieke maatregelen van de gemeenten worden voor 50% gefinancierd
door de gemeenten zelf en voor 50% door het Rijk.

Pagina 106 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Verdeling € 1.551 miljard voor luchtkwaliteit
A. Generieke maatregelen: € 524 miljoen

Het Kabinet stelt voor de periode tot 2010 € 524 miljoen beschikbaar voor maatregelen die
de luchtkwaliteit verbeteren. Deze maatregelen worden grotendeels gefinancierd uit de
meevaller in het Fonds Economische Structuurversterking (2005 en 2006) en uit budget dat
beschikbaar is gesteld voor de nota verkeersemissies. Het gaat hierbij onder meer om:
• het versneld schoner maken van het dieselwegverkeer (bijvoorbeeld met roetfilters);
• stimuleringsmaatregelen in de landbouw;
• een subsidieregeling voor binnenvaartschepen met een lage NOx-uitstoot.
B. Locatiespecifieke maatregelen door gemeenten: € 372 miljoen

Het Kabinet heeft in het NSL € 340 miljoen beschikbaar gesteld voor lokale maatregelen in
de sfeer van woningbouw, wegen en bedrijventerreinen, gekoppeld aan het nationale
samenwerkingsprogramma luchtkwaliteit (NSL). Dit budget is aan gemeenten toegekend om
resterende knelpunten op te lossen. Hiernaast is binnen het Investeringsbudget Stedelijke
Vernieuwing (ISV) € 32 miljoen gereserveerd voor luchtkwaliteit. Het gaat hier om
beleidsdoelen en budget zoals vastgelegd in de Meerjaren Ontwikkelingsprogramma’s in het
grote steden beleid 2005-2009.
C. Maatregelen rondom HWN: € 625 miljoen

Het ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft voor de periode tot 2015 een bedrag van €
625 miljoen gereserveerd voor het oplossen van knelpunten op het hoofdwegennet. Hierbij
gaat het om maatregelen om te kunnen voldoen aan de Europese richtlijn voor
luchtkwaliteit.
D. Innovatief onderzoeksspoor € 30 miljoen.

Het Rijk heeft in totaal 30 miljoen euro uitgetrokken voor innovatief onderzoek naar
maatregelen voor luchtkwaliteit rondom snelwegen (innovatieprogramma Luchtkwaliteit
(IPL)) en voor onderzoek naar luchtwassystemen en andere maatregelen in de landbouw.

7.1.2 Verantwoordelijkheidsverdeling van de maatregelen
Het Rijk is verantwoordelijk voor het behalen van de effecten van de nationale
maatregelen in het NSL. Dat geldt ook voor de nationale bijdrage aan de uitvoering
van het actieplan Fijn stof en industrie. Mochten in de monitoring van het NSL de
effecten van de nationale maatregelen tegenvallen, dan is het Rijk verantwoordelijk
voor het realiseren van de beoogde effecten via andere nationale maatregelen. In
dat kader werkt het Rijk aan een pakket van mogelijke aanvullende maatregelen.
Het betreft hier maatregelen die versneld ontwikkeld dan wel uitvoeringsklaar
worden gemaakt. In paragraaf 7.3 zijn hiervoor mogelijke opties opgenomen, zoals
stimulering van vervroegde toepassing van de emissie-eisen voertuigen Euro 6/VI
en differentiatie van parkeertarieven.
De Europese Commissie is verantwoordelijk voor het Europese maatregelenpakket.
Mocht blijken dat de effecten hiervan tegenvallen, dan zijn alle partijen
verantwoordelijk. Op zo’n moment wordt gezamenlijk gekeken naar mogelijke
alternatieven en financiering.

Pagina 107 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Het ministerie van Verkeer en Waterstaat is verantwoordelijk voor de maatregelen
rondom het Hoofdwegennet (HWN). Bij eventuele tegenvallende resultaten is dit
ministerie verantwoordelijk voor het realiseren van de geplande effecten via andere
maatregelen rondom het HWN.
De NSL-regio’s zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de lokale maatregelen
rondom het onderliggend wegennet (OWN) binnen hun gebied. De regio’s zijn
verplicht deze maatregelen uit te voeren. Indien de maatregelen minder effect
sorteren dan verwacht, dan staan Rijk en regio samen voor de opgave het
resterende probleem op te lossen. Zij zoeken dan andere (lokale) maatregelen om
de geplande effecten te bereiken. Dit is vastgelegd in een Afsprakenkader tussen
Rijk en regio’s. Daarnaast heeft de NSL-regio een medeverantwoordelijkheid in de
uitvoering van het actieplan Fijn stof en industrie. Dit via haar bevoegdheden in het
kader van vergunningverlening en handhaving. Als in het kader van het actieplan
fijn stof financiële stimulering aan de orde is, valt dat onder de verantwoordelijkheid
van het Rijk.
Bij de voorbereiding van het actieplan Fijn stof en industrie is er contact geweest
met onder andere de stichting Natuur en Milieu en VNO-NCW. Het is in juni 2008 in
bestuurlijk overleg tussen Rijk, IPO en VNG vastgesteld. Daarbij is ook de
verantwoordelijkheidsverdeling tussen de verschillende overheden nader uitgewerkt.
De maatregelen die het Rijk neemt, zijn op hoofdlijnen opgenomen in paragraaf 7.3.

7.2 Brongerichte maatregelen van de Europese Unie
Het bronbeleid van de EU bestaat onder meer uit het stellen van emissie-eisen aan
voertuigen. Concreet gaat het hierbij om de Euro 5 en 6 normen voor zowel
personenauto’s, lichte bestelauto’s en vrachtwagens. Daarnaast bestaat het EUbronbeleid uit de aanscherping van de IPPC–richtlijn, die van belang is voor
industriële en agrarische bedrijven (zie ook paragraaf 7.3.3). Het EU-bronbeleid is
uitgewerkt in verschillende richtlijnen, waaronder de emissie-eisen voor industrie en
afvalverbrandingsinstallaties en de Richtlijn Nationale Emissie Plafonds. In de
kennisgeving van voorgenomen toepassing van derogatie die aan de Europese
Commissie is gestuurd, is nader op deze Richtlijnen ingegaan.
De buitenlandse emissies hebben substantiële invloed op de
achtergrondconcentraties van NO2 en PM10. Voor prognoses van toekomstige
concentraties zijn de ontwikkelingen in de buitenlandse emissies dan ook van
belang. Naast de maatregelen waarover de EU-lidstaten gezamenlijk afspraken
maken, zal elke individuele lidstaat nationale maatregelen nemen om de
luchtverontreiniging terug te dringen. Taakstellend daarbij zijn de emissieplafonds
per lidstaat die binnen de EU voor NOx, SO2, NH3 en VOS (niet-methaan vluchtige
organische stoffen) zijn afgesproken voor 2010 (National Emission Ceilings (NEC)richtlijn). Voor de periode 2010-2020 wordt uitgegaan van de ambitie van de
Thematische Strategie voor Luchtverontreiniging (TSAP) van de Europese Commissie
voor NOx, SO2, NH3, VOS en PM2,5 77. In december 2006 heeft IIASA emissieplafonds
volgens de ambitie van de Thematische Strategie gerapporteerd78. Het PBL heeft
deze indicatieve plafonds in haar scenario’s gebruikt. In juni 2007 heeft IIASA
nieuwe indicatieve emissieplafonds gerapporteerd, welke coherent zijn met de
klimaatambitie van de Europese Commissie79.

77

78

79

EU, Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement, Thematische strategie inzake
luchtverontreiniging, COM(2005) 446 definitief, Europese Commissie, Brussel, 2005.
IIASA, Emission control scenarios that meet the environmental objectives of the Thematic Strategy on Air
Pollution, part 2, scenario analysis, NEC scenario analysis report no. 2, december 2006, IIASA, Wenen,
2006).
IIASA, Cost-effective emission reductions to meet the environmental targets of the Thematic Strategy on
Air Pollution under different greenhouse gas constraints, NEC scenario analysis report no. 5, juni 2007,
IIASA, Wenen, 2007.

Pagina 108 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Het is waarschijnlijk dat de emissieplafonds nog gewijzigd zullen worden aan de
hand van nieuwe optimalisatieberekeningen van IIASA. De Europese Commissie
heeft een voorstel voor nieuwe emissieplafonds voor 2020 al meerdere keren
uitgesteld. Op dit moment is onbekend wanneer dit voorstel door de Commissie
uitgebracht zal worden. Als de EU uit zou gaan van de indicatieve plafonds uit de
meer recente IIASA-analyse, in plaats van de nu gehanteerde indicatieve plafonds
uit december 2006, dan zou dat volgens inschatting van het MNP een
verwaarloosbare invloed hebben op de PM10-concentraties in 2011. Voor NO2 zou dit
gemiddeld tot ongeveer 0,1 µg/m3 lagere concentraties leiden80.

7.3 Nationale maatregelen
De aanpak en implementatie van de generieke maatregelen kent per sector een
eigen aanpak. In onderstaande paragrafen is die per sector beschreven.

7.3.1

Verkeer
In het maatregelenpakket ligt de nadruk op verkeer, omdat de deeltjes uit de
uitlaatgassen behoren tot het schadelijkste fijn stof. Een tweede reden hiervoor is
het feit dat auto’s en dus uitlaatgassen zich doorgaans dicht bij de mens bevinden.
De generieke verkeersmaatregelen van het Rijk betreffen stimulering van schone
voertuigen en brandstoffen.
Het dieselvrachtverkeer heeft het grootste aandeel in de totale NO2-uitstoot van het
wegverkeer. De nadruk van NO2-maatregelen ligt daarom bij het
dieselvrachtverkeer. Voor fijn stof zijn zowel de dieselpersonenauto’s alsook de
dieselbestelauto’s en dieselvrachtwagens van belang. Het Rijk stimuleert het gebruik
van schone voertuigen via enerzijds subsidies en anderzijds dwingende maatregelen
(flankerend beleid). De milieuzones voor vrachtverkeer zijn daarvan een voorbeeld.
Euro-I en pré-Euro vrachtauto’s hebben geen toegang tot deze zones. Euro II en III
vrachtwagens houden alleen nog gedurende een afgebakende periode toegang tot
bepaalde binnensteden als ze zijn uitgerust met een retrofit-roetfilter. Het Rijk
subsidieert de achteraf-inbouw van (gesloten) roetfilters op vrachtwagens indien
deze leiden tot een halvering van de fijn stof emissie van een voertuig. Daarnaast is
er een stimuleringsregeling voor Euro-V vrachtauto’s en bussen.
Onderstaand overzicht bevat het generieke maatregelenpakket van het Rijk. In
bijlage 1 zijn deze maatregelen beschreven. Daar is ook aangegeven, op basis van
berekeningen van het PBL81, welke emissiereductie voor PM10 en NOx wordt
verwacht.
Mochten in de monitoring van het NSL de effecten van de nationale maatregelen
tegenvallen, dan is het Rijk verantwoordelijk voor het realiseren van de beoogde
effecten via andere nationale maatregelen. In het onderstaande overzicht van
verkeergerichte maatregelen is een aantal belangrijke opties aangegeven voor
aanvullende maatregelen die in dat geval potentieel kunnen worden ingezet.

80

81

Velders G.J.M. et al., Concentratiekaarten voor grootschalige luchtverontreiniging in Nederland.
Rapportage 2008, MNP rapport 500088002/2008, Bilthoven 2008.
Hammingh, P. et al., Beoordeling van het Prinsjesdagpakket, MNP rapport 500037010/2005, Bilthoven
2005; Velders, G.J.M. et al., Grootschalige concentratiekaarten luchtverontreiniging voor het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Rapportage 2007, MNP rapport 500088004/2007, Bilthoven,
2007; Velders G.J.M. et al., Concentratiekaarten voor grootschalige luchtverontreiniging in Nederland.
Rapportage 2008, MNP rapport 500088002/2008, Bilthoven 2008

Pagina 109 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Nationale generieke NSL-maatregelen ten aanzien van verkeer
Vastgestelde maatregelen

• Fiscale stimulering nieuwe dieselpersonenauto’s met roetfilters
• Subsidieprogramma voor nieuwe bestelauto’s en taxi’s op diesel met roetfilter
•
Subsidieprogramma achteraf-inbouw roetfilters bestaande personenvoertuigen en
bestelwagens
• Subsidieprogramma achteraf-inbouw roetfilters bestaande vrachtauto’s en bussen
• Subsidieprogramma achteraf-inbouw roetfilters op bestaande mobiele werkmachines
• Subsidieprogramma achteraf-inbouw roetfilters op bestaande OV-bussen
• Subsidieregeling aanschaf Euro 5 en EEV vrachtwagens en bussen
• Beperking voordeel autobelastingen grijs kenteken
•
Subsidieregeling voor achteraf inbouw van SCR systemen (NOx katalysator) op
binnenvaartschepen
• Verlaging zwavelgehalte rode diesel voor mobiele werktuigen, binnenvaart en visserij
•
BPM (aankoopbelasting) differentiatie naar fijn stof uitstoot dieselpersonenauto's (april
t/m december 2008: bonus/malus regeling; januari 2009 t/m december 2010: korting
voor affabriek roetfilter )*
• Verhoging dieselaccijns met drie cent per liter per 1-7-2008
• Verhoging MRB vrachtauto voor euroklasse 0, 1 en 2*
• Sloopregeling bestelauto’s en personenauto’s*
• Invoering kilometerbeprijzing (Anders Betalen voor Mobiliteit)
Vastgesteld flankerend beleid

•
•
•
•

Milieuzoneconvenant vrachtwagenverkeer*
Convenant affabriek roetfilters bestel- en kampeerauto’s*
Subsidie alternatieve vulstations (aardgas en biobrandstoffen)*
Subsidie voor beproeven van innovatieve bussen (voorheen innovatieconcessies)*

Opties voor aanvullende maatregelen

•
•
•
•
•

Stimuleringsregeling toepassing Europese emissie-eisen Euro6 bij personen auto’s
Stimuleringsregeling toepassing Europese emissie-eisen EuroVI bij vrachtwagens
MRB-differentiatie naar emissieklasse, waarmee de MRB voor dieselpersonenauto’s en –
bestelauto’s van particulieren in de klasse Euro 0, 1 en 2 wordt verhoogd
Gunstige fiscale behandeling voor waterstof
Mogelijk maken van lokale differentiatie van parkeertarieven

* De emissiereductie die wordt bereikt met de gemarkeerde maatregelen is niet meegenomen in de
GCN-kaarten (2009) die voor dit kabinetsbesluit zijn gebruikt

Pagina 110 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

7.3.2
7.3.2.1

Landbouw
Veehouderij

De aanpak van de uitstoot van fijn stof uit de veehouderij richt zich op twee sporen:
• het oplossen van dreigende toekomstige overschrijdingen;
• het voorkomen van het ontstaan van nieuwe overschrijdingen.
Het doel van deze aanpak is dat vanaf medio 2011 zich geen overschrijding van de
grenswaarde voor fijn stof (PM10) voordoet bij agrarische bedrijven in Nederland.
7.3.2.2

Oplossen dreigende overschrijdingen

Het oplossen van dreigende overschrijdingen richt zich, zoals in paragraaf 5.4 is
aangegeven, op de resterende 100 tot 150 veehouderijbedrijven waar zich zonder
maatregelen ook vanaf medio 2011 nog een grenswaardeoverschrijding zou
voordoen. Dit is de groep die overblijft nadat alle nadere analyses zijn afgerond. In
eerste instantie worden veehouders gestimuleerd om de noodzakelijke maatregelen
te treffen om de dreigende normoverschrijdingen weg te nemen. Indien noodzakelijk
kunnen maatregelen worden afgedwongen via het actualiseren van de
milieuvergunning of het gedeeltelijk intrekken hiervan.
Deze aanpak wordt gekoppeld aan de reconstructie van de veehouderij in de vijf
zogenaamde reconstructieprovincies. De reconstructie zet in op het beëindigen van
veehouderijen in de zogenaamde extensiveringgebieden.
Reconstructie Landbouwsector

Doel van de Reconstructie is het tot stand brengen van een goede indeling van het landelijk
gebied, met plaats voor landbouw, natuur en waterberging. De Reconstructie wordt
uitgevoerd in de zandgebieden van de provincies Overijssel, Gelderland, Utrecht, NoordBrabant en Limburg. Voor deze provincies zijn integrale reconstructieplannen ontwikkeld.
Die moeten woon-, werk- en leefklimaat en de economie in de reconstructiegebieden een
positieve impuls geven. Ook de intensieve veehouderij krijgt weer perspectief voor
ontwikkeling. Bij het maken van deze plannen zijn bewoners, ondernemers (waaronder
boeren), ambtenaren en bestuurders betrokken. Het juridische kader voor de reconstructie
is de reconstructiewet.
In de integrale reconstructieplannen wordt onderscheid gemaakt tussen “extensiveringsgebieden”, “verwevingsgebieden” en “landbouwontwikkelingsgebieden”. In een
landbouwontwikkelingsgebied heeft de landbouw het primaat en krijgt de intensieve
veehouderij alle kansen om te ontwikkelen. Er zijn grote bouwblokken en er zijn
mogelijkheden om redelijk gemakkelijk nieuwe bedrijven te stichten. De tegenhanger
hiervan is het extensiveringsgebied. Hier ligt de nadruk op wonen of natuur. Bedrijven
hebben geen groeimogelijkheden meer. Nieuwvestiging is uitgesloten. Een verwevingsgebied is een mengeling van kansen voor landbouw, wonen en natuur. Op sommige
plekken zijn er groeimogelijkheden, op andere plekken niet. Op zogenoemde duurzame
locaties is onder bepaalde voorwaarden een vergroting van het bouwblok mogelijk.
Deze bedrijven worden eventueel verplaatst naar duurzame locaties in de
zogenaamde verwevings- en landbouwontwikkelingsgebieden. Anderzijds wordt bij
nieuwvestiging in de landbouwontwikkelingsgebieden de kans benut om de emissie
van ammoniak, geur en fijn stof in vergaande mate verminderen. Dit gebeurt al dan
niet met behulp van financiële prikkels. Zo versterken het reconstructieproces en het
beleid dat is gericht op vermindering van de emissie van fijn stof elkaar.
Ook wordt een koppeling met het ammoniakbeleid gemaakt. Een groot deel van de
pluimveehouderij zal de komende jaren maatregelen moeten treffen om te voldoen
aan de eisen die aan de emissie van ammoniak uit stallen wordt gesteld. Het

Pagina 111 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

combineren van deze maatregelen met maatregelen die de emissie van fijn stof
reduceren kan de betrokken bedrijven kostenvoordelen opleveren. Door technieken
die beide soorten emissies reduceren financieel te stimuleren kan bovendien extra
milieuwinst worden geboekt.
7.3.2.3

Voorkomen nieuwe overschrijdingen

Het voorkomen van nieuwe overschrijdingen is een taak van de gemeenten en in
sommige gevallen van de provincies. Deze zijn belast met het afgeven van een
milieuvergunning aan veehouderijbedrijven. Op het moment dat een
veehouderijbedrijf een nieuwe of herziene milieuvergunning aanvraagt, toetst de
gemeente deze aan de luchtkwaliteitseisen uit de Wet milieubeheer, op de daar
geregelde wijze.
7.3.2.4

Instrumentarium

Het Rijk ontwikkelt momenteel een instrumentarium – juridisch en financieel – om
beide sporen te faciliteren.
a) Er lopen verschillende onderzoeksprogramma’s82, 83 voor het ontwikkelen van
concrete en praktijkrijpe technieken die de uitstoot van fijn stof uit de
pluimveehouderij kunnen beperken. Voorbeelden hiervan zijn (gecombineerde)
luchtwassystemen en het aanbrengen van een oliefilm om het stof te binden. Deze
en andere technieken zullen de komende jaren beschikbaar komen voor de praktijk.
In 2009 zijn de eerste maatregelen praktijkrijp.
b) Er wordt een subsidieregeling opgesteld voor maatregelen die de uitstoot van fijn
stof door bedrijven, die een normoverschrijding veroorzaken, kunnen beperken.
Deze regeling wordt gevoed uit het bedrag van 45 miljoen euro. Deze
subsidieregeling zal na goedkeuring door Brussel worden opgenomen in de Regeling
LNV subsidies en vervolgens worden opengesteld. Ook veehouderijbedrijven die op
grond van het dierenwelzijnsbeleid – afschaffen van de legbatterij – verplicht zijn
hun stal aan te passen, én daardoor een nieuw knelpunt veroorzaken kunnen
hiervan gebruikmaken.
Veehouderijbedrijven die vrijwillig hun stal aanpassen en daarbij rekening houden
met de problematiek van fijn stof, kunnen een beroep blijven doen op de “reguliere”
financiële instrumenten, zoals fiscale maatregelen (Willekeurige afschrijving milieuinvesteringen (VAMIL) en milieu-investeringsaftrek (MIA)).
c) Indien noodzakelijk kunnen de maatregelen die genomen moeten worden om de
overschrijding van de normen weg te nemen worden afgedwongen via actualisering
van de milieuvergunning of het gedeeltelijk intrekken daarvan.
d) Het bevoegd gezag moet nu al vergunningaanvragen toetsen op de gevolgen
voor de luchtkwaliteit. Het Ministerie van VROM zorgt voor een vastgesteld
toetsingskader, een gebruikersvriendelijk verspreidingsmodel en een handreiking
vergunningverlening fijn stof in de landbouw. Gemeenten en provincies kunnen
hiervan gebruikmaken bij het toetsen van milieuvergunningen.
e) Tot slot stelt het Rijk een AMvB op met emissiegrenswaarden voor fijn stof uit
stallen. Hiermee worden de emissies in algemene zin teruggedrongen.
Het bovenstaande instrumentarium leidt ertoe dat bij de groep van bedrijven waar
nog een grenswaardeoverschrijding wordt verwacht, vanaf uiterlijk medio 2011 aan
de grenswaarden voor fijn stof (PM10) wordt voldaan.
82

83

Programma luchtwassers. Dit is een gezamenlijk project van de ministeries van VROM en LNV gericht op
het ontwikkelen / het verbeteren van gecombineerde luchtwassystemen voor de veehouderij. Hierbij wordt
niet alleen de uitstoot van fijn stof, maar ook de uitstoot van ammoniak en geur substantieel verminderd.
Ogink NWM en Aarnink AJA (2008) Plan van aanpak voor bedrijfsoplossingen voor stofreductie uit de
pluimveehouderij. Animal Sciences Group, Wageningen UR, rapport 113.

Pagina 112 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De monitoring van het NSL zal zich uiteraard ook richten op de aanpak van de
problematiek van het fijn stof in de veehouderij. Zo nodig zal dit tot bijstelling leiden
van de aanpak.

7.3.3 Industrie
De industrie heeft al grote reducties bereikt in de uitstoot van luchtverontreinigende
stoffen. Zo is de fijn stof uitstoot sinds 1990 gedaald van 38 kiloton naar ruim 11
kiloton in de huidige situatie. Een verdere reductie is echter nodig om te kunnen
voldoen aan de luchtkwaliteitsnormen en om de uitstoot op termijn terug te brengen
tot duurzame niveaus. Daarvoor zijn maatregelen nodig op Europees, nationaal en
lokaal niveau.
In Europees verband zijn vooral de IPPC-richtlijn en de daaraan gekoppelde BREF’s84
van belang. Nederland zal in de EU blijven inzetten op aanscherping van de emissieeisen in de BREF’s, zodat een gelijk speelveld binnen de EU wordt bevorderd. Het
doel is de range van emissie-eisen te verkleinen. Wat betreft fijn stof wil Nederland
de toepassing van filtrerende afscheiders of gelijkwaardige technieken als standaard
in de BREF’s opnemen.
Op nationaal niveau zal de regelgeving met emissie-eisen periodiek geactualiseerd
worden. Zo worden de emissiegrenswaarden voor NOx, fijn stof en SO2 in het Besluit
emissie-eisen middelgrote stookinstallaties milieubeheer (BEMS) binnenkort
aangescherpt en op het niveau van de Best Beschikbare Technieken (BBT)
gebracht85. Ook zal de werkingssfeer van het Besluit worden verruimd met emissieeisen voor stookinstallaties waarin biobrandstoffen (biomassa, bio-olie en biogas)
worden verstookt. De wijziging, die medio 2010 zal ingaan, zal met name leiden tot
een aanzienlijke reductie van de NOx-emissies.
In de stimuleringsregeling voor duurzame energie (SDE) zijn randvoorwaarden
gesteld aan luchtverontreinigende stoffen. Dit om te voorkomen dat deze
stimulering onbedoeld leidt tot extra emissies.
Op lokale schaal spelen provincies en gemeenten een belangrijke rol in het kader van
de vergunningverlening en handhaving. De meeste vergunningen zijn inmiddels
geactualiseerd in het kader van de IPPC-richtlijn. De VROM-Inspectie zal voor een
aantal bedrijven in overleg met bevoegde instanties nagaan welke mogelijkheden er
zijn voor emissiereductie. Daarbij gaat het om meerdere milieuthema’s, waaronder
luchtverontreinigende stoffen. Verder zal de VROM-Inspectie toezien op de handhaving
en naleving van de emissie-eisen voor de zogenaamde Groenvoerdrogerijen. Deze
vormen een relatief grote bron van fijn stof.

7.3.3.1

Fijn stof

De maatregelen voor het terugdringen van fijn stof door de industrie zijn uitgewerkt
in een Actieplan fijn stof en de industrie, dat in juni 2008 in bestuurlijk overleg
tussen Rijk, provincies en gemeenten is vastgesteld.
Uitgangspunt is dat voor het terugdringen van fijn stof de beste beschikbare
technieken (BBT) conform de Wet milieubeheer worden toegepast. Bovendien mag
de emissie van PM10 in 2010, 2015 en 2020 niet hoger zijn dan respectievelijk 11,
10,5 en 10 kiloton. De volgorde van het invoeren van maatregelen wordt bepaald
aan de hand van onder meer de effecten op de gezondheid, de kosteneffectiviteit en
de interactie met andere milieuthema’s. Naast reductiemaatregelen zijn er
inspanningen nodig om de kwaliteit van de emissiegegevens te verbeteren en
onzekerheden te verminderen. Over de maatregelen kan het volgende worden
gezegd:
84

Best Available Techniques Reference Documents: hierin worden per bedrijfstak de best beschikbare
technieken beschreven.

85

Het ontwerpbesluit BEMS is op 15 december 2008 aan de Tweede Kamer voorgelegd. Zie ook Kamerstukken 20082009, 29383, nr. 118.

Pagina 113 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

•

•

•

•

Het streven is dat uiteindelijk voor alle installaties een emissie-eis gaat gelden die
is gebaseerd op het toepassen van de beste beschikbare technieken. Veelal betreft
dit in de praktijk filtrerende afscheiders of technieken met een even grote
milieuprestatie. Met deze toepassingen kan de huidige eis in de Nederlandse
emissierichtlijn Lucht (NeR) voor totaal stof van maximaal 5 mg/m3 veelal worden
gehaald. Ook andere typen afscheiders komen in aanmerking, zoals
meerveldselectrofilters. Deze aanpak leidt er toe dat de verschillen in de
gehanteerde emissie-eisen voor stof binnen de industrie zullen verkleinen. Tot nu
toe zijn er nog verschillen tussen branches, bestaande en nieuwe installaties en
tussen grote en kleine installaties. Er komen uitzonderingen voor situaties waarin
invoering van deze eis op korte termijn niet past binnen het begrip beste
beschikbare technieken (BBT) uit de Wet milieubeheer en bovendien technisch en
economisch niet verantwoord is voor de betreffende bedrijfstak.
Voor bronnen die op dit moment geen of beperkte emissie-eisen kennen, komen
er (meer duidelijke) regels. Het gaat hierbij vooral om storingsemissies,
emissies bij op- en overslag en diffuse emissies, zoals bij gebruik van open
apparatuur in bedrijfsruimtes of in de open lucht.
De fiscale stimulering via VAMIL/MIA van innovatieve technieken die verder
gaan dan BBT, zal worden gecontinueerd. Vanaf 1 januari 2009 komen meer fijn
stof reducerende maatregelen hiervoor in aanmerking. Ook andere vormen van
financiële stimulering (compensatieregelingen, innovatiesubsidies) worden
verkend.
De kwaliteit van de monitoring van fijn stof emissies wordt verbeterd. Met het
bedrijfsleven is al afgesproken dat vanaf 2009 meer bedrijven hun
(fijn)stofemissies (totaal stof en PM10) moeten opnemen in een zgn. PRTRverslag (de opvolger van het Milieujaarverslag). Er is hiertoe een elektronisch
handboek fijn stof ontwikkeld, als hulpmiddel voor bedrijven. De procedure om
stofemissies vast te stellen is door het Nederlands Normalisatie-Instituut
vastgelegd in een Nederlandse Technische Afspraak (NTA).

7.3.3.2

NOx

Voor het terugdringen van de NOx-emissies van de industrie is NOx-emissiehandel
een belangrijk instrument. Het milieueffect van emissiehandel wordt uitgedrukt in de
zogenaamde PSR’s (Performance Standard Rates). Die bepalen hoeveel NOx-rechten
bedrijven met hun bedrijfsvoering opbouwen. De PSR’s zijn tot en met 2013
vastgelegd. In de periode tot 2020 zal een verdere reductie van NOx-emissies ook
afhankelijk zijn van de emissieplafonds die voortvloeien uit de herziening van het
Gothenburg-protocol onder het VN-ECE Verdrag inzake grensoverschrijdende
luchtverontreiniging over grote afstand, danwel een eventuele herziening van richtlijn
2001/81/EG (de NEC-richtlijn).

7.3.4 Schiphol
In het Luchthavenverkeerbesluit (LVB) Schiphol 2008 is in art. 3.2.2 vastgelegd dat
Schiphol 60% van de afhandelingsplaatsen van vliegtuigen voor 1-1-2010 moet
hebben voorzien van vaste stroom en preconditioned air. Schiphol heeft deze
maatregel opgelegd gekregen om door te kunnen groeien van 440.000 tot 480.000
vliegtuigbewegingen (VTB) per jaar. Deze maatregel is ook opgenomen in het
kabinetsbesluit inzake het NSL van 2008.
Sinds de inwerkingtreding van het LVB in 2008 is er het één en ander gebeurd. De
economie is in een recessie beland en de groei is uit de luchtvaart. Ook de verwachte
groei van Schiphol heeft niet plaatsgevonden en is omgeslagen in een krimp.
Verwacht wordt dat het aantal van 480.000 vliegtuigbewegingen per jaar de
komende jaren niet zal worden gehaald en zeker niet in 2010, het jaar met ingang
waarvan, op grond van het huidige LVB, de maatregel moet zijn uitgevoerd. Recente
inzichten geven aan dat het aantal vliegtuigbewegingen in 2009 zal uitkomen op ten

Pagina 114 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

hoogste 400.000. Ook voor 2010 wordt uitgegaan van 400.000 vliegtuigbewegingen
per jaar. Schiphol heeft aangegeven de maatregel efficiënter te kunnen uitvoeren als
deze over een langere periode geïmplementeerd kan worden. Na overleg met alle
betrokken partijen is gestart met een wijzigingsprocedure van het LVB met als doel
de maatregel te temporiseren. Verwacht wordt dat deze procedure in de loop
van 2009 zal worden afgerond.
Concreet houdt de temporisering in dat de maatregel niet op 1-1-2010 moet zijn
afgerond, maar uiterlijk op 31-12-2013. Verder wordt vastgelegd dat Schiphol
jaarlijks 25% van de maatregel moet realiseren. Dat betekent dat, zuiver
modelmatig, de berekeningen voor Schiphol voor 2010 een onderschatting laten zien
van de concentraties. De maatregel die positief uitwerkt op de luchtkwaliteit is dan
immers nog niet uitgevoerd. Echter, de maatregel is genomen ter compensatie van
de verdere groei van Schiphol van 440.000 vliegtuigbewegingen naar 480.000,
terwijl de praktijk is dat Schiphol in 2009 naar verwachting op maximaal 400.000
vliegtuigbewegingen uitkomt en waarschijnlijk in 2010 ook. In werkelijkheid verbetert
de luchtkwaliteit dus ten gevolge van de teruggang in het aantal
vliegtuigbewegingen. Het eindbeeld voor 2015 (maximaal 480.000
vliegtuigbewegingen en uitvoering van de maatregel) verandert niet: het maximale
aantal van 480.000 vliegtuigbewegingen is vastgelegd in het huidige LVB en de
maatregel zal met ingang van 2014 geheel zijn uitgevoerd.

7.4 Effect van nationale maatregelen
Bij de meeste dreigende overschrijdingen van de grenswaarden speelt het
wegverkeer een belangrijke rol. Er is daarom in het pakket van generieke
maatregelen veel aandacht voor de verkeersemissies. Dit wordt ook gerechtvaardigd
door bevindingen in gezondheidskundig onderzoek. Het blijkt dat personen die
worden blootgesteld aan luchtverontreiniging in de directe nabijheid van veel
verkeer, extra gezondheidsrisico’s lopen. Juist ten aanzien van de door het verkeer
uitgestoten (roet)deeltjes bestaat grote zorg over de schadelijkheid voor de
gezondheid.
In het schoner maken van het wagenpark spelen de Europese richtlijnen een cruciale
rol. Er staan momenteel diverse aanscherpingen van de emissie-eisen op stapel
(paragraaf 5.2). Waar mogelijk wil het kabinet er via financiële
stimuleringsregelingen voor zorgen dat er sneller aan de scherpere eisen wordt
voldaan. Met behulp van financiële prikkels wil het kabinet ook de consument
stimuleren te kiezen voor relatief schone voertuigen. Eigenaren van bestaande
voertuigen worden via subsidieregelingen gestimuleerd een roetfilter te gaan
gebruiken waarmee de uitstoot van (roet)deeltjes kan worden verminderd. Het MNP
heeft geschat dat deze maatregelen ervoor zullen zorgen dat in 2010 de uitstoot van
PM10 circa 0,7 kton lager zal liggen dan in de situatie dat deze maatregelen niet
zouden zijn genomen. Door het steeds schoner wordende wagenpark zal in de jaren
daarna het effect afnemen. In 2020 stoot het verkeer naar schatting 0,6 kton
minder PM10 uit. Wat betreft NOx bedraagt de emissiereductie naar schatting circa
5,8 kton in 2010 en circa 4,5 kton in 2020. De invloed van deze emissiereducties op
de grootschalige achtergrondconcentraties zal zeer bescheiden zijn. De verwachting
is dat deze reducties vooral lokaal, op de relatief sterk vervuilde knelpunten,
belangrijk zullen zijn. De fijn stof concentraties, en met name die van de schadelijke
roetdeeltjes, zullen worden verlaagd. De mate waarin zal afhangen van de lokale
omstandigheden.
De maatregelen bij industrie en landbouw zullen naar schatting voor PM10 in 2010
circa 0,9 kton en in 2020 circa 3,9 kton aan emissiereductie opleveren. Voor NOx
wordt de reductie vooralsnog geschat op 21,1 kton respectievelijk 24,4 kton in 2010
en 2020. Dit uitgaande van de bestaande afspraken in het kader van de NOxemissiehandel. Momenteel lopen er besprekingen om deze afspraken te actualiseren.

Pagina 115 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Bij mogelijke afspraken over een daling van de PSR’s, zal de NOx-emissie verder
verlaagd kunnen worden.
Bijlage 1 biedt een overzicht van alle nationale generieke maatregelen die sinds 1
januari 2005 zijn genomen of die het kabinet wil nemen in het kader van dit NSL.
Uitgaande van dit maatregelenpakket wordt het verloop in de nationale
totaalemissies voor NOx en PM10 naar verwachting zoals weergegeven in de tabellen
7.1 en 7.2 86. De emissies van fijn stof worden ten opzichte van 2005 verminderd
met 10% in 2010 en 20% in 2020; voor NOx bedraagt de emissiereductie 25%
respectievelijk bijna 45%.
In de in de tabellen 7.1 en 7.2 opgenomen emissieprognoses voor 2010 is nog geen
rekening gehouden met eventuele effecten van de economische neergang die zich
vanaf 2008 voordoet. Het PBL geeft in haar rapport86 aan dat door de recessie de
nationale emissies van PM10 en NOx 5-10% lager kunnen uitvallen dan de emissies
die door het gehanteerde model voorspeld worden. In het Voortgangsrapport
Realisatie Milieudoelen 200987 wordt een emissie van 244 kton NOx voorspeld in
2010. Voor de berekening van de saneringsopgave is in het NSL uitgegaan van de
voor de GCN-kaarten gehanteerde emissieprognose.
Tabel 7.1 De verwachte ontwikkeling in de Nederlandse emissies van PM10 (in kton)
van 2005 tot 2020, rekening houdend met vastgesteld en voorgenomen beleid86
Sector

2005

2010

2015

2020

Industrie

8,2

9,1

8,2

7,5

Raffinaderijen

1,7

0,5

0,5

0,6

Energiesector

0,5

0,3

0,7

0,8

Afvalverwerking

<0,1

0,1

0,1

0,1

Verkeer

13,3

10,0

7,7

6,6

Landbouw

8,8

8,8

8,9

9,0

Huishoudens

3,3

3,4

3,4

3,3

HDO, Bouw

2,8

2,3

2,6

2,8

TOTAAL

38,5

34,5

32,1

30,7

8,8

8,4

9,0

9,5

Zeescheepvaart*

* emissie zeescheepvaart valt buiten het nationale emissietotaal

86

Velders G.J.M. et al., Concentratiekaarten voor grootschalige luchtverontreiniging in Nederland.
Rapportage 2009, PBL rapport 500088005, Bilthoven 2009.

87

Realisatie Milieudoelen – Voortgangsrapport 2009, PBL rapport 500081014, Bilthoven, mei 2009.

Pagina 116 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 7.2 De verwachte ontwikkeling in de Nederlandse emissies van NOx (in kton)
van 2005 tot 2020 rekening houdend met vastgesteld en voorgenomen beleid 86
Sector

2005

2010

2015

2020

Industrie

34,2

29,7

29,3

30,3

Raffinaderijen

9,1

7,3

6,4

6,8

Energiesector

46,1

33,0

42,7

42,5

Afvalverwerking

2,5

4,0

3,7

3,8

Verkeer

216,5

155,5

119,9

95,8

Landbouw

12,1

14,9

12,1

5,2

Huishoudens

15,2

11,0

8,7

7,8

HDO, Bouw

15,1

9,5

7,7

5,5

TOTAAL

350,8

264,9

230,6

197,7

Zeescheepvaart*

123,4

126,5

125,9

125,3

* emissie zeescheepvaart valt buiten het nationale emissietotaal

Het PBL heeft de verwachte achtergrondconcentraties berekend voor de jaren 2010
en 2015 (figuur 7.1 en 7.2). Dit is gebeurd op basis van de emissieramingen
behorend bij het pakket van maatregelen en rekening houdend met voortgaand
Europees beleid (zie paragraaf 7.2).
Voor het bepalen van de saneringsopgave is uitgegaan van de laatste beschikbare
achtergrondconcentratiekaarten (april 2009). In deze
achtergrondconcentratiekaarten is rekening gehouden met het maatregelenpakket
zoals dat in december 2008 bekend was. Van sommige maatregelen was op dat
moment nog geen effect bekend. Dit betreft onder andere voorgenomen
maatregelen als de stimuleringsregeling voor toepassing van Euro6/VI-eisen bij
personen- en vrachtwagens, maar bijvoorbeeld ook de sloopregeling voor personenen bestelauto’s. De toevoeging van deze maatregelen levert geen wezenlijk ander
beeld op voor de achtergrondconcentraties. Wel kunnen deze maatregelen
doorwerken in de lokale luchtkwaliteit, mede afhankelijk van de lokale
omstandigheden.
Uit figuur 7.1 blijkt dat in 2008 in de zuidelijke helft van Nederland de
achtergrondconcentraties voor NO2 het 25 µg/m3-niveau nog op veel plaatsen
overschreed. In 2010 zullen dergelijke concentraties zich beperken tot de Randstad.
Richting 2015 en 2020 zet deze daling zich zichtbaar door en in 2020 worden
achtergrondniveaus boven 25 µg/m3 nauwelijks meer verwacht. De relatief hogere
concentraties komen dan vooral nog voor in de grote steden in de Randstad. In
2015 worden geen overschrijdingen van de jaargemiddelde grenswaarde voor NO2
meer verwacht die enkel door de achtergrondconcentratie veroorzaakt worden. Bij
de luchthaven Schiphol geldt op basis van artikel 5.19 tweede lid van de Wet
milieubeheer het ‘toepasbaarheidsbeginsel’, omdat dit voor het publiek gesloten
terreinen zijn. Hier hoeft naleving van de grenswaarde daarom niet te worden
beoordeeld.
Figuur 7.2 laat tussen 2008 en 2010 over het gehele land een lichte daling zien in de
achtergrondconcentraties voor PM10. In de jaren daarna zet deze daling zich bij het
ingezette beleid verder door, op de meeste plaatsen tot concentraties beneden de
24 µg/m3. In 2020 komen naar verwachting de relatief hogere
achtergrondconcentraties alleen nog voor in de Rotterdamse en Amsterdamse regio
en in de regio’s met intensieve veehouderij (Noord-Brabant, Gelderland).

Pagina 117 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Voor een beperkt aantal zeer grote op- en overslagbedrijven in de Rijnmond en het
Noordzeekanaalgebied hebben we te maken met hogere concentraties op terreinen
waar de naleving van de grenswaarden niet hoeft te worden beoordeeld, omdat er
geen sprake is van significante blootstelling. Dit is bepaald in bijlage III, deel A,
onder 2, van de Europese richtlijn. Hier geldt dus ook het eerdere genoemde
toepasbaarheidsbeginsel.
De dreigende grenswaarde overschrijdingen als gevolg van de
achtergrondconcentraties zijn bij intensieve veehouderijen nader geanalyseerd.
Daaruit blijkt dat bij gebruik van feitelijke vergunninggegevens en de in maart 2009
gepubliceerde emissiefactoren deze grenswaarde overschrijdingen verdwijnen.
Vooralsnog is er dus geen aanleiding voor het treffen van locatiespecifieke
maatregelen.
Na de uitvoering van de (generieke) nationale maatregelen resteren er dreigende
(toekomstige) overschrijdingen van grenswaarden voor PM10 (in 2010) en NO2 (in
2015) op enkele locaties langs het Hoofdwegennet (HWN) en het Onderliggend
wegennet (OWN).
Om op deze locaties te voldoen aan de grenswaarden worden regionale en
locatiespecifieke maatregelen getroffen. De locatiespecifieke maatregelen die
aangrijpen op het Hoofdwegennet (HWN) zijn beschreven in paragraaf 7.5. De
regionale en locatiespecifieke maatregelen die aangrijpen op het Onderliggend
Wegennet (OWN) volgen in paragraaf 7.6.

Pagina 118 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Figuur 7.1: Achtergrondconcentraties voor NO2 in µg/m3 in Nederland in 2008 en
zoals verwacht bij uitvoering van de nationale generieke NSL-maatregelen in 2010,
2015 en 202088. De NO2-grenswaarde voor de jaargemiddelde concentratie ligt op
40 µg/m3.

88

Velders, G et al, Grootschalige Concentratiekaarten Nederland 2008, PBL rapport 500088005, Bilthoven, 2009

Pagina 119 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Figuur 7.2: Achtergrondconcentraties voor PM10 in µg/m3 in Nederland in 2008 en
zoals verwacht bij uitvoering van de nationale generieke NSL-maatregelen in 2010,
2015 en 202088. De PM10-grenswaarde voor de daggemiddelde concentratie ligt
omgerekend op 32 µg/m3

Pagina 120 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Ontwikkeling grenswaardeoverschrijdingen NO2
350
HWN: autonome ontw ikkeling
HWN: autonome ontw ikkeling + IBM
HWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid

300

HWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid + lokaal beleid
OWN: autonome ontw ikkeling
OWN: autonome ontw ikkeling + IBM

km normoverschrijdingen

250

OWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid
OWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid + lokaal beleid
200

150

100

50

0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 7.3 Ontwikkeling grenswaardeoverschrijdingen voor NO2
Ontwikkeling grenswaardeoverschrijdingen PM10

50,0
HWN: autonome ontw ikkeling
HWN: autonome ontw ikkeling + IBM
HWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid
HWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid + lokaal beleid

40,0

OWN: autonome ontw ikkeling

km normoverschrijdingen

OWN: autonome ontw ikkeling + IBM
OWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid
OWN: autonome ontw ikkeling + IBM + generiek rijksbeleid + lokaal beleid

30,0

20,0

10,0

0,0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 7.4 Ontwikkeling grenswaardeoverschrijdingen voor PM10

Pagina 121 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 7.3 Ontwikkeling aantal km’s met grenswaardeoverschrijdingen
voor NO2 en PM10
NO2
Situatie

PM10

2008

2011

2015

2008

2011

2015

Autonome ontwikkeling OWN

324

232

58

2,9

1,9

0,4

Autonome ontwikkeling + IBM OWN

324

239

62

2,9

3,7

0,9

Autonome ontwikkeling + IBM
+ Generiek Rijksbeleid OWN

324

85

10

2,9

1,5

0,5

Autonome ontwikkeling HWN

249

88

0,7

1,0

0,0

0,0

Autonome ontwikkeling + IBM HWN

249

85

0,5

1,0

0,0

0,0

Autonome ontwikkeling + IBM
+ Generiek Rijksbeleid HWN

249

85

0,5

1,0

0,0

0,0

7.5 Lokatiespecifieke maatregelen HWN
Uit tabel 7.3 blijkt dat na uitvoering van de generieke maatregelen er op het HWN
geen knelpunten meer voor PM10 resteren in 2011. Voor NO2 resteert er in 2015 op
ongeveer 1 km wegvak nog een overschrijding. Zie hiervoor ook tabel 7.4. Dit is de
saneringsopgave die door middel van locatiespecifieke maatregelen moeten worden
opgelost.
Deze saneringsopgave is aanzienlijk lager dan de opgave die in het
kabinetsstandpunt uit 2008 was opgenomen. De belangrijkste redenen daarvoor zijn
de nieuwe GCN-kaarten in combinatie met een verbeterde dubbeltellingscorrectie,
bijgestelde emissiefactoren voor het wegverkeer en het gebruik van het
toepasbaarheidsbeginsel.
Van het toepasbaarheidsbeginsel is als volgt gebruik gemaakt rond het HWN. In het
kabinetsstandpunt uit 2008 is getoetst aan de grenswaarden op 10 meter uit de
wegrand, of dichterbij indien bebouwing dichterbij de weg staat, conform de destijds
geldende wettelijke voorschriften. Ingevolge de nieuwe wettelijke regeling en het
daarin opgenomen toepasbaarheidsbeginsel hoeft niet te worden getoetst aan de
grenswaarden op locaties die gesloten zijn voor het publiek en waar geen
(significante) blootstelling plaatsvindt. Rond het HWN wijzigt hierdoor op sommige
plaatsen de afstand tussen de wegrand en de plaats waar getoetst moet worden. De
toetsingsafstand is per wegvak als parameter vermeldt in de saneringstool versie 3.1.
Toch is ervoor gekozen om lokatiespecifieke maatregelen uit het kabinetsstandpunt
NSL niet altijd te laten vervallen indien een knelpunt nu niet meer geconstateerd
wordt met gebruikmaking van het toepasbaarheidsbeginsel. Alleen indien de
toetsingsafstand wijzigt naar minimaal 50 meter vanaf de wegrand én op die nieuwe
toetsingslocatie de berekende concentraties onder de grenswaarde liggen, kunnen
maatregelen komen te vervallen. Ook wordt gecontroleerd of het vervallen van
maatregelen niet ten koste gaat van een robuust maatregelenpakket, Hiermee wordt
voorkomen dat bij tegenvallers tijdens de monitoring, de maatregelen uit het
kabinetstandpunt toch nodig blijken. Als gevolg van deze uitwerking worden langs
het HWN voor PM10 en NO2 maatregelen getroffen, ondanks dat er voor PM10 geen en
voor NO2 slechts beperkt sprake is van overschrijdingslocaties.

Pagina 122 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

De middelen voor het realiseren van maatregelen die in het kabinetstandpunt waren
opgenomen, maar nu bij het kabinetsbesluit vervallen, blijven gereserveerd en
beschikbaar.
Mocht uit de monitoring blijken dat alsnog een knelpunt ontstaat, dan kan dit budget
ingezet worden voor het treffen van passende maatregelen.
Voor de sanering van de resterende knelpunten op het hoofdwegennet zet het Rijk
de volgende maatregelen in, afhankelijk van de locatie en de mate van
overschrijding:
• doorstromingsmaatregelen (DVM);
• tijdelijke snelheidsverlaging met strikte handhaving;
• schermen van 4m, 5m, 6m, 8m, of 10m hoog;
• overkapping;
• luchtbehandeling/tunnelreiniging (bij tunnelmonden).
Tabel 7.4 Aantal kilometers op het HWN met NO2-overschrijdingen van de
jaargemiddeldenorm (2015), naar hoogte van de overschrijding
Overschrijdingsklasse
(noodzakelijke reductie
wegbijdrage in %)89

Overschrijdingsareaal (km
wegvak)

0-10%

0,3

10-35%

0,2

35-75%

0,0

75-100%

0,0

Totaal

0,5

Waar mogelijk worden allereerst doorstromingsmaatregelen (DVM) of tijdelijke
snelheidsverlaging met strikte handhaving toegepast. Dit laatste gebeurt alleen als uit
een beknopte verkeerskundige analyse is gebleken dat negatieve
doorstromingseffecten zeer onwaarschijnlijk zijn. Wanneer het toepassen van
doorstromingsmaatregelen (DVM) of tijdelijke snelheidsverlaging met strikte
handhaving niet mogelijk of afdoende blijkt, wordt ingezet op het plaatsen van
schermen. Pas in laatste instantie zal worden teruggevallen op overkapping of
luchtbehandeling/tunnelreiniging. Dit in verband met de zeer hoge kosten van dit type
maatregelen.
Tabel 7.5 Maatregelen HWN genomen voor 2015
Maatregeltype

areaal

Afscherming

12,9 km

Tijdelijke
snelheidsverlaging

11,0 km

Totaal

23,9 km

89

De klassen zijn ingedeeld op basis van de noodzakelijke reductie van de wegbijdrage HWN aan de
concentratie. ‘10%’ betekent dus dat de wegbijdrage met 10% moet worden gereduceerd om onder de
grenswaarde te geraken.

Pagina 123 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 7.6 Maatregelen HWN genomen voor juni 2011
Maatregeltype

areaal

Afscherming

7,3 km

Totaal

7,3 km

Het ministerie van Verkeer en Waterstaat combineert op het HWN per knelpuntlocatie uit
praktisch en financieel oogpunt geen maatregelen. In de praktijk zal dit betekenen dat op
iedere knelpuntlocatie op het hoofdwegennet ofwel doorstromingsmaatregelen (DVM),
ofwel tijdelijke snelheidsverlaging met strikte handhaving, ofwel het plaatsen van
schermen wordt toegepast. Tabel 7.5 geeft weer hoe de toepassing van het
maatregelenpakket uitpakt voor het hele HWN.
Van dit maatregelenpakket is een deel al vóór juni 2011 te realiseren omdat het
maatregelen zijn die gericht zijn op vermindering van de PM10-concentratie. De voor
2011 te treffen maatregelen zijn weergegeven in tabel 7.6. Op dit globale
maatregelenpakket kunnen nog aanpassingen komen uit de jaarlijkse monitoring, onder
meer ten gevolge van de actualisering van verkeerscijfers, nieuwe
achtergrondconcentraties en emissiecijfers.
Ook zullen maatregelen die genomen worden bij op- en overslagbedrijven in de
omgeving van Amsterdam een positief effect hebben op de fijn stofconcentratie rond
snelwegen in de regio Amsterdam.
In het gebied rond Schiphol resteert nog een aantal dreigende knelpunten. Hiervoor
worden maatregelen getroffen. Indien uit de monitoring blijkt dat deze maatregelen niet
voldoende zijn, worden aanvullende maatregelen getroffen. De maatregelen ter
verbetering van de luchtkwaliteit die gekoppeld zijn aan de reeds voorziene groei van de
luchthaven Schiphol (Luchthavenverkeerbesluit 2008, te wijzigen in 2009, waarbij de
maatregel efficiënter wordt ingevuld, zoals beschreven in paragraaf 7.3.4), spelen
hierbij een doorslaggevende rol. Door deze maatregelen wordt de luchtkwaliteit op
Schiphol zo verbeterd dat in 2015 de nu nog dreigende knelpunten voor stikstofdioxide
zullen zijn verdwenen.

7.6

Regionale maatregelen OWN

7.6.1 Inleiding
Dankzij de uitvoering van de brongerichte maatregelen door de EU (paragraaf 7.2) en de
nationale maatregelen (paragraaf 7.3) zal het aantal voor de toekomst dreigende
overschrijdingen van de grenswaarden voor PM10 en NO2 langs het Onderliggend
Wegennet (OWN) sterk afnemen. Op een aantal locaties echter zijn de genoemde
maatregelen alleen niet voldoende om de grenswaarden voor PM10 (in 2010) en NO2 (in
2015) te bereiken.
Provincies, regionale samenwerkingsverbanden en gemeenten treffen maatregelen om
deze resterende knelpunten op te lossen. Binnen deze regionale maatregelen wordt
onderscheid gemaakt tussen locatiespecifieke maatregelen en generieke regionale
maatregelen. De locatiespecifieke maatregelen zijn gericht op het wegnemen van een
specifiek knelpunt. De generieke regionale maatregelen richten zich veelal op het
verbeteren van de luchtkwaliteit in een groter gebied.
Paragraaf 7.6.2 geeft een overzicht van de omvang van het aantal kilometers met een
grenswaardeoverschrijding op het OWN voor PM10 (in 2011) en NO2 (in 2015), na
uitvoering van het generieke rijksbeleid. Uitvoering van locatiespecifiek rijksbeleid (b.v.
schermen langs het HWN) leidt tot een verdere afname van de saneringsopgave voor het

Pagina 124 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

OWN. Daarna volgt voor elke regio een overzicht van de generieke regionale en
locatiespecifieke maatregelen langs het OWN. In de overzichten zijn, naast de concrete
maatregelen, ook verschillende studies en onderzoeken opgenomen die nodig zijn voor
de uitwerking van de maatregelen.
In bijlage 7 is een gedetailleerde beschrijving opgenomen van de maatregelen die
provincies en gemeenten nemen om de luchtkwaliteit langs het OWN te verbeteren. Deze
bijlage gaat ook nader in op de effecten van deze maatregelen op de resterende
knelpuntlocaties langs het OWN. Maatregelen van het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat die zorgen voor een lagere uitstoot door het verkeer op het Hoofdwegennet
(HWN), kunnen ook bijdragen aan een verbetering van de luchtkwaliteit langs het OWN.
In deze paragraaf blijven deze maatregelen op het HWN buiten beschouwing. Een
beschrijving van de knelpunten op het HWN en de initiatieven van VenW om deze op te
lossen is opgenomen in paragraaf 7.5.
7.6.2 Resterende knelpunten op het OWN
Tabel 7.7 geeft per provincie aan langs hoeveel kilometer van het OWN, na uitvoering
van het generieke rijksbeleid90, toekomstige overschrijdingen van de grenswaarden naar
verwachting resteren zonder extra maatregelen. Bij de bepaling van deze dreigende
overschrijdingen is ook rekening gehouden met de uitvoering van alle IBM projecten (zie
hoofdstuk 5). Uitvoering van locatiespecifiek rijksbeleid (b.v. schermen langs het HWN)
leidt tot een verdere afname van de saneringsopgave voor het OWN. Deze
saneringsopgave is aanzienlijk lager dan die welke in het kabinetsstandpunt uit 2008
was opgenomen. De belangrijkste redenen daarvoor zijn de nieuwe GCN-kaarten in
combinatie met een verbeterde dubbeltellingscorrectie, bijgestelde emissiefactoren
voor het wegverkeer en het gebruik van het toepasbaarheidsbeginsel. In tabel 7.7 is
een verdeling gemaakt naar de mate van overschrijding (het aantal microgrammen
boven de grenswaarde).
In onderstaande figuur zijn de gemeenten aangegeven waar sprake is van een dreigende
overschrijding van de grenswaarden langs het OWN. De kaarten geven ook inzicht in
de omvang van het aantal kilometers met dreigende overschrijdingen per gemeente.

90

De landelijke stimulering van de aanschaf van personenauto’s en vrachtauto’s met een Euro 6/VI motor is
niet meegenomen in deze effectberekening. Deze nationale maatregel is wel toegevoegd door
verschillende gemeenten aan het pakket met regionale maatregelen waarmee de resterende knelpunten
worden opgelost.

Pagina 125 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 7.7 Aantal kilometers op het OWN met dreigende grenswaarde
overschrijdingen NO2 en PM10, verdeeld naar provincie en overschrijdingshoogte, in
respectievelijk 2015 en 2011 na generiek rijksbeleid: de regionale restopgave
NO2 (2015)

Totaal

Provincie

PM10 (2011)

Verdeling naar mate van
overschrijding

Totaal

< 2 µg/m3 2-5 µg/m3 > 5 µg/m3

Verdeling naar mate van
overschrijding
< 1 µg/m3 1-3 µg/m3 > 3 µg/m3

Drenthe

-

-

-

-

-

-

-

-

Flevoland

-

-

-

-

-

-

-

-

Friesland

-

-

-

-

-

-

-

-

Gelderland

0,9

0,3

0,5

0,1

-

-

-

-

Groningen

-

-

-

-

-

-

-

-

Limburg

-

-

-

-

-

-

-

-

Noord-Brabant

0,1

-

0,1

-

0,1

0,1

-

-

Noord-Holland

3,0

0,8

1,6

0,6

0,6

0,1

0,3

0,3

Overijssel

-

-

-

-

-

-

-

-

Utrecht

3,0

1,3

0,9

0,8

0,4

-

0,1

0,3

Zeeland

-

-

-

-

-

-

-

-

3,3

1,5

1,5

0,4

0,4

0,1

0,1

0,3

10,3

3,8

4,6

1,8

1,6

0,3

0,5

0,8

Zuid-Holland
Totaal

Bijlage 4 bevat een tabel waarin per gemeente het aantal kilometers OWN met
dreigende overschrijdingen van de grenswaarden is opgenomen. Deze bijlage geeft
ook inzicht in het aantal kilometers OWN met een concentratieniveau nét onder de
grenswaarde. Voor NO2 is het aantal kilometers OWN met een concentratieniveau
van 38 µg/m3 en hoger vastgesteld. Voor PM10 is gekeken naar het aantal kilometers
OWN met een concentratieniveau van 31,5 µg/m3 en hoger. Ter vergelijking: de
grenswaarden voor NO2 en PM10 liggen op respectievelijk 40 en 32,6 µg/m3.
Het PBL91 wijst op een bandbreedte van onzekerheid rond de grenswaarde waarin
ruimte gecreëerd zou moeten worden voor het maken van een bestuurlijke
afweging. Met bijlage 4 wordt een bandbreedte indicatief geschetst tot vlak onder de
geldende grenswaarden. Door ook in deze situaties maatregelen te treffen wordt een
extra mogelijkheid ingebouwd dat overal tijdig aan de grenswaarden wordt voldaan,
ook wanneer de luchtkwaliteit minder snel verbetert dan nu is aangenomen.
Hierbij wordt wel benadrukt dat met de gekozen indicatieve bandbreedte onder de
grenswaarden geen nieuwe norm of “voorgeschreven” bandbreedte is gecreëerd. De
wettelijk vastgestelde normen voor fijn stof en stikstofdioxide zijn en blijven het
enige referentiekader voor de saneringsopgave en voor de bepaling of maatregelen
juridisch noodzakelijk zijn voor deze opgave in het kader van het NSL.

91

Blom WF, Beoordeling saneringstool versie 2.1, MNP-rapport 500154001, Bilthoven, 2008

Pagina 126 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Andersom staat het de overheden altijd vrij om maatregelen te treffen om de
luchtkwaliteit te verbeteren tot verder beneden de gekozen indicatieve bandbreedte.
Voor die maatregelen kan in dat geval geen beroep worden gedaan op rijksbijdragen
voor lokale maatregelen.
De daadwerkelijke ontwikkeling van de luchtkwaliteit wordt overigens nauwgezet
gevolgd met de monitoring van het NSL (zie paragraaf 2.6).
In bijlage 6 zijn voor een aantal regio’s ter illustratie kaarten opgenomen die laten
zien hoe hoog de concentraties zijn nadat de locatiespecifieke maatregelen zijn
getroffen. Een compleet overzicht is beschikbaar via www.saneringstool.nl.

Figuur 7.5 Gemeenten met grenswaarde-overschrijdingen PM10 in 2010 (rechts) en
NO2 in 2015 (links) langs het OWN na uitvoering generiek rijksbeleid: de regionale
restopgave.

7.6.3

Andere lokale maatregelen

Tijdens de inspraakprocedures zijn meerdere reacties ontvangen van insprekers die
wijzen op het ontbreken van de bijdrage van houtkachels en open haarden als bron
van luchtverontreiniging.
De aanschaf en het gebruik van houtkachels en dergelijke is in Nederland niet aan
nationale regels gebonden. De controle op het bezit en met name het gebruik van
bestaande houtkachels en open haarden is voor het Rijk een vrijwel onmogelijke
opgave. Verder is de schadelijkheid van emissies per stookbeurt moeilijk te bepalen
en is niet op voorhand te zeggen wanneer emissie zal plaatsvinden. Vanwege de
beperkte bijdrage van deze rook aan de totale hoeveelheid fijn stof in de lucht en
onmogelijke handhaafbaarheid is er niet toe overgegaan om houtkachels en
openhaarden in nationale wet- en regelgeving op te nemen.

Pagina 127 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Uit de inspraakreacties kan worden opgemaakt dat zich toch hinderlijke situaties
kunnen voordoen. Het is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de gebruiker
van een houtgestookte kachel om door de rookemissie omwonenden niet tot hinder
te zijn. In de tweede plaats is het een verantwoordelijkheid van gemeenten om
desgewenst, bijvoorbeeld op grond van een verordening, regulerend op te treden.
Dat kan zowel in de sfeer van hinderlijkheid voor omwonenden als van wat er in de
kachel gestookt mag worden opdat de rookemissie niet leidt tot schadelijke
concentraties in de buitenlucht. Daarnaast kan de gemeente op basis van de
geldende regels in voorkomende gevallen de plaatsing van schoorstenen en
rookkanalen op hinderlijkheid controleren.
Gemeenten dienen alert te zijn op de overlast van fijn stof als gevolg van het stoken
van houtkachels en openhaarden en kunnen hiertegen optreden door middel van
lokale verordeningen.
7.6.4
7.6.4.1

De situatie per NSL-regio
Zuid-Holland

Na uitvoering van nationale maatregelen resteren dreigende overschrijdingen van
grenswaarden voor PM10 (in 2011) en NO2 (in 2015) langs het OWN in de
gemeenten Den Haag, Rotterdam en Leiden.
In tabel 7.8 staan de regionaal generieke maatregelen en de locatiespecifieke
maatregelen uit het Regionaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit ZuidHolland. Met de maatregelen in deze tabel verbetert de luchtkwaliteit in de regio en
wordt over langs het OWN binnen de derogatietermijnen voldaan aan de
grenswaarden.
Tabel 7.8 Regionale maatregelen Zuid-Holland
Maatregelen en projecten:
Provincie ZuidHolland

Inventarisatie van hotspots langs provinciale wegen; potentiële nieuwe knelpunten,
vanwege nieuwe ontwikkelingen.
Herijking effect maatregelen en verkeerskundig onderzoek; meetprogramma voor
NOx en PM10, evenals onderzoek naar de (kosten)-effectiviteit van mogelijke
maatregelen.
Provinciale dienstauto’s ombouwen op aardgas.
Wagenparkscan provinciale organisatie
Wagenparkscan “kleine” gemeenten / regio’s
Realisatie aardgasvulpunten; versnellen van introductie van aardgas als
motorbrandstof onder meer door subsidieverstrekking voor vulpunten en het bijeen
brengen van vraag en aanbod
Business scan OV-> aardgas
Aanscherpen emissie-eisen OV concessieverlening en voertuigtechniek; bij de
aanbesteding van het openbaar vervoer worden emissie-eisen vastgelegd voor
versnelde introductie van schone bussen
Implementatie Tovergroen N213 Naaldwijk; emissieverlaging door minder stop- en
optrekbewegingen van vrachtverkeer.
Implementatie Tovergroen N209 Bleiswijk; emissieverlaging door minder stop- en
optrekbewegingen van vrachtverkeer.
Haalbaarheidstudie naar locaties met emissiewinst door verkeersregulering

Pagina 128 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Walstroom; het realiseren van maximaal honderd walstroomvoorzieningen langs
provinciale vaarwegen, in ieder geval in Alphen aan den Rijn en Gouda en tot
vijftien andere locaties in Zuid-Holland.
Advies scheepvaart en emissies; studie naar de mogelijkheden om
scheepvaartemissies van fijn stof en stikstofoxiden (NOx) te verminderen.
Cursus “Nieuwe Rijden” provinciale chauffeurs
Afkopen online Reiswijzer voor bedrijven Zuid-Holland; de reiswijzer beoogt de
vervoerskeuze voor reizen per OV te stimuleren.
Technische ondersteuning NSL (DCMR); DCMR Milieudienst Rijnmond voert
berekeningen van de luchtkwaliteit uit o.a. met saneringstool voor Zuid-Holland.
Monitoring NSL; in beeld brengen van autonome en niet voorziene ontwikkelingen
die mogelijk kunnen leiden tot (nieuwe) overschrijdingen.
Energiescan Valkenburg; onderzocht wordt hoe emissies uit energieverbruik op de
locatie Valkenburg zo laag mogelijk kunnen worden gehouden (voorbeeldfunctie).
Gemeente Den
Haag

Milieuzone instellen voor vrachtverkeer en uitbreiden tot bestelverkeer
Stadsdistributie (onderzoek naar mogelijkheden voor schone en/of gebundelde
stadsdistributie en pilot goederen-uitgiftepunt met schoon vervoer)
Schoner wagenpark particulieren Den Haag, door roetfilter- en slooppremie
Dynamisch verkeersmanagement op CentrumRing en Buitenruit
Infrastructurele maatregelen: tunnel/viaducten Neherkade
Walstroom in Eerste Haven Scheveningen
Meerjarenprogramma Fiets: groei fietsgebruik met 10% door verbeteren netwerk
fietsroutes en stallingsvoorzieningen
Openbaar Vervoer naar een Hoger Plan: snel en hoogwaardig OV naar belangrijkste
voorzieningenlocaties in Den Haag om met OV alternatief te bieden voor
autogebruik.
Agglonet doorstromingsmaatregelen, o.a. verbeteringen tramnet
Parkeerbeleid aanscherpen, tarieven differentiëren
Verkeerscirculatieplan Centrumgebied (VCP): weren van doorgaand verkeer door
het centrum, verbeteren CentrumRing en flankerend beleid
Het nieuwe rijden: cursus voor alle gemeentelijke chauffeurs
Vergroening gemeentelijk wagenpark door omschakeling op aardgas of indien dit
niet mogelijk is zo schoon mogelijk.
Company label (vignet voor duurzame mobiliteit) ontwikkelen voor gemeente Den
Haag
Verduurzamen OV (aardgasbussen, waterstof bijmengen)
Taxi’s op aardgas
Scan Collectief Vervoer: onderzoek naar mogelijkheden om voorwaarden duurzame
mobiliteit te stellen aan collectief vervoercontracten van de gemeente
Stimulering verduurzaming wagenpark derden
Financieringsregeling aardgasvulpunten

Pagina 129 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Clean lease promoten bij bedrijven: stimuleren bedrijven om over te schakelen naar
schonere leasevoertuigen
Parkeertarieven differentiëren naar uitstoot
Groene golf verkeerslichten op de CentrumRing en Lozerlaan met als doel 10%
betere doorstroming
Aanpak stationaire bronnen (generatoren e.d.): verminderen emissies door oa
emissie-eisen in de aanbesteding
Diverse grote energieprojecten (geothermie, rioolwarmteterugwinning) om NO2 te
besparen.
CV-tuning gemeentelijke gebouwen: waterzijdig inregelen CV-installaties om
brandstofverbruik terug te dringen
Groen bevorderen, bomen planten en zonodig verplaatsen
Groene daken: subsidieregeling gemeente voor woningcorporaties en particuliere
huizenbezitters
Transferia/P&R; uitbreiden P&R Hoornwijck (van 180 naar 420 plaatsen en na
succes eventueel naar 850 plaatsen), openstellen P&R ANWB.
Stimuleren carpoolen, telewerken, videoconferentie
Autosleutels inleveren (bekende Hagenezen leveren 1 maand hun autosleutels in al
PR-campagne voor alternatieve vervoersmiddelen)
Meetprogramma NO2
Verbeterslag www.denhaag.nl/lucht
Amethist Paars: scholieren onderzoeken luchtkwaliteit
Communicatie rond actieplan
Regio
Drechtsteden

Vervoersmanagement Drechtsteden; opschalen van lokale maatregelen naar een
regionaal niveau met het oog op schaalvoordelen.
Project kilometerreductie en brandstofbesparing Zuid-Holland-Zuid (inclusief
Drechtsteden); op vrijwillige basis met ca. 90 bedrijven in de Drechtsteden komen
tot kilometerreductie en brandstofbesparing.
Hoogwaardig Openbaar Vervoer Drechtsteden; verbindingen in Drechtsteden en
met regio Rotterdam met businfrastructuur (busbanen, voorkeursbehandeling bij
verkeerslichten en haltes inclusief voorzieningen).
Klimaatbeleid bedrijven; kennisuitwisseling project energiebesparing, bv.
verminderen van warmteopwekking en daarmee van NOx-emissies.
Reductie roetemissie gemeentelijke wagenpark en contractpartners

Regio
Drechtsteden
• Gemeente
Dordrecht
• Gemeente
Papendrecht

Project “Brug open motor af”; signalering en aanpassing openingsregime
Papendrechtse brug (N3), zodat brug niet langer openstaat tijdens spits.

Regio
Drechtsteden
• gemeente
Alblasserdam

Lokale hoofdinfrastructuur Alblasserdam; doelstelling is aanleg van een
rechtstreekse verbinding vanaf de rijksweg A15 of de (verlengde) provinciale wegen
N 480/482/214 naar Nieuw-Lekkerland; of openstelling van de Oude Torenweg voor
vrachtverkeer (bestemmingsverkeer).

Pagina 130 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Reconstructie Ruigenhil; voorkomen van stagnerend verkeer door het creëren van
linksaf-strook ten behoeve van bestemmingsverkeer Havens Zuid.
Regio
Drechtsteden:
• gemeente
Hendrik IdoAmbacht
• gemeente
Papendrecht

Gemeentelijke Verkeers- en Vervoersplan; aandacht voor gemeentelijke
aansluitingen op hoofdwegennet, ontsluiting van projecten IBM.

Regio
Drechtsteden:
• gemeente
Dordrecht

Verkeersstructuurplan Dordrecht West; bereikbaarheidsvisie voor de knoop N3 –
A16, de knoop Laan der VN – A16 en de interne wegenstructuur in het
industriegebied (o.a. Rijksstraatweg/Mijlweg).

Regio
Drechtsteden:
• gemeente
Dordrecht

Ketenmanagement en OV; de waterbus moet een aantrekkelijker alternatief gaan
vormen voor het gebruik van de auto naar de Dordtse Binnenstad.
Gratis OV over water gericht op algemene beperking van autoverkeer
Beleidsnota verkeerslichten; verbetering van de luchtkwaliteit door het
optimaliseren van verkeerslichtregelingen.
Fietsnota; fiets op korte en middellange afstand concurrerend maken met auto door
aandacht voor stalling, verkeers- en sociale veiligheid en preventie van diefstal.
Flankparkeren; (bijna) gratis parkeren buiten centrum, aan Weeskinderendijk en bij
Energiehuis met goed voor- en natransport.
Doorstroommaatregelen; bv. aanpassing van VRI’s op Laan der Verenigde Naties:
Glazenplein-Laan der VN-Dokweg / Sumatraplein – Merwedestraat.

Regio
Drechtsteden:
• gemeente
Dordrecht
• gemeente
Alblasserdam
• gemeente
Hendrik
Ido-Ambacht

Terugdringen personenautoverkeer, schone bussen en gemeentelijke voertuigen;
positieve effecten in gehele regio; met name op Dokweg, Wilgenbos, Mijlweg en
Laan der Verenigde Naties in Dordrecht; Ruigenhil in Alblasserdam en de
Anthoniuslaan in Hendrik Ido Ambacht.

Regio
Drechtsteden:
• gemeente
Dordrecht
• gemeente
Zwijdrecht
• gemeente
Sliedrecht
• gemeente
Papendrecht

Aanleg walstroomvoorzieningen; in Dordrecht is bv. een significante NO2 bijdrage
op de Achterhakkers/Wilgenbos te verwachten. Deze bijdrage bedraagt afhankelijk
van de positie van de schepen 2 µg/m3.

Stadsregio
Rotterdam
(inclusief
gemeente
Rotterdam)

Scans naar mogelijkheden verschoning gemeentelijke wagenparken
Onderzoek milieuzonering vrachtauto’s noordelijke havens
Schoon OV via concessies voor RET en Connexion
Scans naar mogelijkheden verschoning private gemeentelijke wagenparken

Pagina 131 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Onderzoeken nieuwe schone brandstoffen (HE15 en O2 diesel)
Invoering Milieuzone kernwinkelgebied Rotterdam
Brede inzet schone voertuigen niet-overheid
Luchtkwaliteitseisen bij aanbestedingen door gemeente Rotterdam
Onderzoek mogelijkheden schone taxi’s bij twee Rotterdamse taxicentrales
Plaatsen roetfilters bij bussen van de RET 2007
Aanschaf Euro V bussen door de RET
Realiseren 5 groene golven in Rotterdam
Reconstructie Tjalklaan
Ontwerpateliers: hoe kan in het ontwerp van de buitenruimte invloed worden
uitgeoefend op lucht en geluid?
Aanleg en verbetering stedelijke en regionale fietsroutes
Vervoersmanagement bij grote bedrijven in de stadsregio
Vervoersmanagement (D.C) bij instellingen (zes ziekenhuizen)
Pilot Collectief personenvervoer Spaanse Polder
Uitvoeren Verkeersslang 2006, 2007 en 2008 bij basisscholen in Rotterdam
Uitbreiding Park&Ride en Park&Walk voorzieningen
Opstellen Vervoersplannen voor Rotterdamse diensten
Onderzoek EUR sustainable mobility: samenhang tussen economie, mobiliteit en
milieu
Vervoersmanagement DCMR
Koude/warmte woonwijken (Brielle en Lansingerland)
Zelf aan de slag 2006 en 2007: ondersteunen burgerinitiatieven naar concrete
verbeteringen van de luchtkwaliteit in eigen straat, wij of buurt.
Stadsverwarming toepassen in bestaande bouw in Rotterdam
Onderzoek maatregelen bij lage NOx-bronnen
Onderzoek walstroom loodswezen
Onderzoek toepassing LNG-motor binnenvaart
Onderzoek zero emissie duwboten
verschonen van vaartuigen overheden
Onderzoek toepassen brandstofcel
Educatie (Stichting Milieu Dichterbij)
Verbeteren meet- en regeltechnieken
Energieconferentie
Stadsregio
Rotterdam
(inclusief
gemeente
Rotterdam)

Uitvoeren pilot Walstroom Binnenvaart Maashaven
Onderzoek walstroom cruiseschepen
Onderzoek walstroomvoorziening ferries
Stimuleren van ‘Het nieuwe rijden’ door VCC Rijnmond

Pagina 132 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Ontwikkelen en vertonen Flex-M uitzendingen 2006-2008, gericht op jongeren
waarin aandacht wordt geschonken aan milieuthema’s waaronder lucht
Uitvoeren campagne Ieders lucht: campagne ter bewustwording en aanzetten tot
handelen
Communicatiecampagne programma RAL 2006 en verder
Deelname aan Week van de vooruitgang 2006 ,2007, 2008 door Rotterdam
Gebruik van restwarme: ontwikkelen warmtebuffer
Onderzoek mogelijkheden Piekdagenaanpak
Inrichten Publieks Informatienummer Luchtkwaliteit (PIL)
Onderzoek knelpuntenkaart luchtkwaliteit RR2020 door stadsregio
Educatieve projecten bij scholen en MKB
Stadsgewest
Haaglanden
(exclusief
gemeente Den
Haag)

Rijden op aardgas; stimuleren aanschaf aardgasvoertuigen en realisatie
aardgasvulpunten
Collectief Vervoer op aardgas; stimuleren van de aanschaf van aardgasauto’s door
taxibedrijven
Verbeterd afstellen BEES-B installaties; de actie richt zich vooral op circa 100
grotere stookinstallaties.
Subsidiëring groene daken en muren te starten met een pilot om het effect op de
verbetering van de luchtkwaliteit te onderzoeken
Dynamische borden Rijswijk die oproepen tot afzetten motor wanneer bruggen open
staan of andere relevante verkeersinformatie verschaffen
Groen langs wegen in Rijswijk; herinrichting Beatrixlaan na opheffing parkeerdek in
de middenberm
OV bussen op aardgas; bewerkstelligen versnelde introductie aardgasbussen bij
concessieverlening
Huisvuilinzameling op aardgas; stimuleren van een proefproject in de regio met
twee huisvuilauto’s die op aardgas rijden
Warmteweb II; onderzoek naar duurzame energievoorziening in Haaglanden door
het gebruik van restwarmte en aardwarmte
evaluatieonderzoek LARGAS Delft
mobiel telpunt vrachtverkeer Delft
meten luchtkwaliteit Rijswijk
onderzoek tbv milieuzones Delft en Rijswijk

Regio GoereeOverflakkee

Voeren van actief fietsbeleid door optimalisatie van routes en voorzieningen en
stimuleren van het gebruik
Haalbaarheidsstudie Fast Ferry tussen Goeree-Overflakkee en regio’s Rijnmond en
Drechtsteden t.b.v. inperken automobiliteit voor werk- en schoolverkeer
Verkennend onderzoek realiseren aardgas vulpunten op N7 en N59
Reductie roetemissie bij 65 bedrijven uit de transportsector die gevestigd zijn in
Goeree-Overflakkee en opereren in Rijnmond

Pagina 133 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Inperking emissie veehouderijen (van verontreinigende stoffen waaronder PM 10)
door beperken uitbreidingsmogelijkheden huidige bedrijven
Regio HollandRijnland

Milieucommunicatie in de regio en specifiek in Leiden: bewustwordingcampagne op
gebied van luchtkwaliteit
Aanbieden van de cursus Het Nieuwe Rijden voor chauffeurs van transportbedrijven
Stimulering aardgas als autobrandstof o.a. door realiseren van een drietal
aardgasvulstations
Terugdringen en reguleren automobiliteit via ruimtelijke planvorming (o.a.
ondersteunend onderzoek voor Regionale Structuurvisie)
Introductie schoon wagenpark Leiden in kader gemeentelijk voorbeeldfunctie
Consequent hanteren luchtkwaliteitseisen bij aanbestedingen
Groene golf en netwerkoptimalisatie van het Leidse wegennet gericht op ontlasten
zwaarst belaste locaties
Invoeren Milieuzone voor Leide binnenstad
Differentiatie parkeertarieven gericht op verbeteren luchtkwaliteit op zwaarst
belaste plaatsen .

Regio MiddenHolland

Onderzoek milieuzonering Gouda conform het stappenplan www.milieuzones.nl
Integratie luchtkwaliteit in vergunningverlening en handhaving Wm
Transportmanagement goederenvervoer; pilotproject met digitale scan gericht op
wijzigen modal shift en brandstofbesparing bij 12 grote transportondernemingen
Training “Het Nieuwe Rijden” voor medewerkers regiogemeenten en medewerkers
van bedrijven
Promotie rijden op aardgas door stimuleren aanleg vulpunten en stimuleren rijden
op aardgas
Aanbieden wagenparkscans aan regiogemeenten en bedrijven gericht op keuze
andere (dienst)voertuigen
Communicatie gericht op gedragsverandering bewoners en bedrijven ten gunste
van luchtkwaliteit
Duurzaam bouwen; stimuleren dat minimaal 10% meer duurzaam bouwen
maatregelen worden genomen dan vereist volgens Bouwbesluit
Integratie luchtkwaliteit in ruimtelijke plannen door intensievere advisering
Walstroom; voorzieningen voor cruiseschepen te Schoonhoven
Uitvoering beleidsplan ‘Gouda fietst beter door!’ 2007-2015 dat o.a. voorziet in
betere routes, en stallingsplaatsen en fietseducatie

Regio
Rijnstreek

Onderzoek realisatie aardgasvulpunt(en) in de regio
Uitwerken scan verduurzamen gemeentelijk wagenpark
Training “Het nieuwe rijden” onder gemeentepersoneel

Regio
Rijnstreek:
• gemeente
Alphen a.d. Rijn

Verbeteren groene golf Prins Bernhardlaan/Eisenhouwerlaan

Regio

Campagne “ Het nieuwe rijden” onder winkelend publiek (pilot)

Pagina 134 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Rijnstreek:
• gemeente
Nieuwkoop
Regio ZuidHolland-Zuid:
Alblasserwaard
en Vijfheerenlanden

Roetfilters gemeentelijk wagenpark
Opwaarderen Merwede-Lingelijn
Klimaatbeleid
Integratie luchtkwaliteit in vergunningverlening en handhaving Wm
Integratie luchtkwaliteit in ruimtelijke plannen

Regio ZuidHolland-Zuid:
• gemeente
Gorinchem

Evaluatie verkeerscirculatie binnenstad gericht op bevorderen doorstroming in de
binnenstad en optimale ontwikkeling van het project Bastion II
Verkeersstructuurplan o.a. gericht op verbeteren situatie van bijv. Banne-en
Spijksesteeg
Deelname aan fietsbalans-2

Aanbrengen borden bij veerpont en spoorwegovergang gericht op afzetten motor
Regio ZuidHolland-Zuid:
Luchtdeel in structuurvisie Nieuw-Lekkerland
• gemeente
Nieuw Lekkerland Luchtaspecten bereikbaarheidsstudie Leerdam
• gemeente
Leerdam
Regio ZuidHolland-Zuid:
• gemeente
Liesveld

Aanleggen fietspad langs Wilgenweg ter stimulering gebruik fietst

Regio ZuidHolland-Zuid:
• gemeente
HardinxveldGiessendam

Studie naar carpoolplaats langs A15 nabij beoogd station Boven Hardinxveld
Aanleggen rotonde ter plaatse van de huidige kruising met VRI installatie
Nieuweweg/Wieling/Hakgriend ter bevordering doorstroming zwaar vrachtverkeer

Regio ZuidHolland-Zuid:
• gemeente
Zederik

Verlaging snelheid Kortenhoevenseweg door wijziging beplanting/wegprofiel (met
voorafgaand inrichtingsstudie)

Regio ZuidHolland-Zuid:
• Hoeksche
Waard

Verbeteren doorstroming N217, N289 en N490
Studie verminderen emissies gemeentelijke voer- vaar- en werktuigen door gebruik
van biodiesel/bioethanol
Stimuleren gebruik fiets onder scholieren, medewerkers gemeenten en derden
Roetfilters gemeentelijke voertuigen en contractpartners
Schone lucht als een beleidsuitgangspunt bij ruimtelijke ordeningsprocessen
Vergunningverlening Wet milieubeheer
Ondersteunen initiatieven van derden
Stimuleren/promoten “het nieuwe rijden”. Deze maatregel vervangt
maatregel:proefproject biodiesel.

Pagina 135 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Regio ZuidReguleren parkeren gericht op effectieve inzet en verwijzing naar beschikbare
Holland-Zuid:
parkeercapaciteit
• gemeente OudUitwerking Verkeersstructuurplan gericht op uitbreiding 30 km gebied en autoluw
Beijerland
maken centrum
Verbetering luchtkwaliteit op Stougjesdijk door afsluiting voor doorgaand
autoverkeer en aanleg nieuwe omleidingsweg
Kosten en financiering
De totale kosten van de regionale maatregelen voor verbetering van de
luchtkwaliteit langs het OWN die zijn opgenomen in het Regionaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit Zuid-Holland zijn geraamd op 241 miljoen
euro. De bijdrage van het Rijk aan de financiering van maatregelen in de regio ZuidHolland bedraagt 127,0 miljoen euro. De regio zorgt voor cofinanciering.

7.6.4.2

Gelderland

Na uitvoering van nationale maatregelen resteren dreigende overschrijdingen van
grenswaarden voor PM10 (in 2011) en/of NO2 (in 2015) langs het OWN in de
gemeenten Arnhem en Nijmegen.
In tabel 7.9 staan de regionaal generieke en locatiespecifieke maatregelen uit het
Regionaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit Gelderland. Met deze
maatregelen wordt de luchtkwaliteit in de regio verder verbeterd en worden de
knelpuntlocaties in Arnhem en Nijmegen opgelost.
Tabel 7.9 Regionale maatregelen Gelderland
Maatregelen en projecten:
Provincie Gelderland

Jaarlijkse rapportage luchtkwaliteit, overzicht luchtsituatie Gelderland
(wettelijke rapportage, signaleringskaart)
Ondersteuning van andere overheden (m.n. procesmatig)
Aanpak knelpunten bij provinciale wegen (probleemanalyse, selecteren
kosteneffectieve maatregelen, uitvoeren maatregelen).
Provinciaal wagenpark op aardgas en/of andere schone brandstoffen
Aardgasvulstations in Gelderland (opening vulstations,
subsidieverleningen,..)
Fuel switch; stimuleren schoner rijden
Stimuleren schoner openbaar vervoer (via concessieverlening, roetfilters
bij bussen en dieseltreinen)
Rijden op biogas (biogasbussen Veluwe, opzetten groengasstations,…)
Mobiliteitsmanagement en luchtkwaliteit
Luchtkwaliteit en Ruimtelijke Ordening (bijhoudne lijsten IBM-projecten,
voorlichtling, in kaart brengen gevolgen plantoetsing en planbegeleiding)
Aanpak fijn stof knelpunten landbouw
Meet- en rekenregistratie luchtkwaliteit (extra meetpunten,
meetcampagnes,..)
Argus, een luchtkwaliteitsbeheersysteem in de stadsregio

Pagina 136 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Luchtloket Milieuklachten- en informatiecentrum (MKIC) en Leven in
Gelderland (LIG)
Communicatie (zichtbaar maken resultaten uitvoering RSL Gelderland)
Knooppunt Arnhem
Nijmegen

Beter benutten bestaande infrastructuur (Beter Bereikbaar KAN Eureka)
OV-netwerk in samenhang met het autoverkeer
Transitie richting duurzaam transport, via aardgas, biogas naar waterstof
Uitbreiding van het hoofd- en onderliggend wegennet
Wegnemen onduidelijkheden en onzekerheden rond ‘toepassen groen’
Aanpakken belangrijke puntbronnen
Treffen van energiebesparingsmaatregelen en ruimtelijkeordeningsmaatregelen
Opstellen regionale meet- en rekenstrategie
Dynamisch Verkeersmanagement (Eusebesiussingel)
Milieuzone vrachtverkeer (Eusebesiussingel).
Optimalisatie ring (waaronder reconstructie Roermondsplein).
P&R (bij voorkeur aangevuld met versnelde aanleg N837)
Stroomprogramma/koppeling VRI’s (Pleijweg en IJsseloordweg in
Arnhem)
Capaciteitsuitbreiding aansluiting Velperbroek
Bebording/rijstrooksignalering (aangevuld met maatregelen Liemers,
verbreding A12)
Stroomprogramma/koppeling VRI’s Graafseweg en St. Annastraat in
Nijmegen
Extra maatregelen als koppeling van (extra) doseerpunten, bebording,
inrichting weg (incl. markering) en uitbouw transferium bij Prins
Mauritssingel

Regio Rivierenland

Stimulering aardgasgebruik van auto’s en bussen via wagenparkscans
Voorlichtingscampagne bij komst aardgasvulstation
Subsidie meerkosten aanschaf aardgasauto voor gemeenten (Tiel en
Geldermalsen)
Stimuleren schoner vervoer
Implementatie en verder onderzoek van maatregelen en monitoring

Culemborg

Nieuwe aansluiting op N320
Verbreden of verwijderen rotonde oostzijde Parallelweg

Geldermalsen

Verbeteren doorstroming RWS in centrum
Aanpassing kruispunt Rijksstraatweg / Herman Kuickstraat

Tiel

Aansluiting nieuwe ontsluitingsroute
Herinrichting WestRooijensestraat-Lokstraat / Binnenhoek
Proef met lokale busverbinding in Tiel

Pagina 137 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Zaltbommel

Aanpassing N322/Steenweg (provinciale weg) en de Hogeweg
Aanleggen groenstructuur voor schonere lucht in woonwijk Waluwe

Regio De Vallei

Verbeteren van de bestaande en aanleg van nieuwe fietsinfrastructuur
(o.a. Kernheim - Ede West)
Omleiden verkeer (afsluiting Veenendaalseweg)
Aanleg transferium nabij A12
Schoner maken openbaar vervoer
Schoner gemeentelijk wagenpark
Verbeteren doorstroming (Willem Dreeslaan, Ede)

Apeldoorn

Inzet schonere OV-voertuigen (aardgas, hybride, elektrisch)
Optimaliseren doorstroming op de Ring (o.a. door dynamisch
verkeersmanagement)
Stimuleren OV/ fietsgebruik (meer doorstroomassen, gratis bewaakte
stallingen)

Doetinchem

Bevorderen fietsgebruik
Verbeteren parkeerbeleid
Stimuleren OV-gebruik
Verbeteren doorstroming
Aanleg nieuwe wegen (reconstructie Hofstraat)
Oplossen knelpunt IJsselkade
Stimuleren gebruik van schonere voertuigen en brandstoffen

Harderwijk

Inzet grotere bussen en 1 euro retourtarief
Versterken lobby snelle randstadverbinding
Fietsbrug A28
Snelfietspad Drielandenstation
Verbetering fietspad Ermelo – Harderwijk
Aanleg dubbelstrooksfietspad Newtonweg
Uitbreiden en verbeteren stallingvoorzieningen
Emissiereductie in concessieverlening stadsbussen
Onderzoek en toepassing aardgas gemeentelijk wagenpark
Stimuleren tankstationhouders tot gebruik aardgasvulstations
Communicatiecampagne
Aanleg rotonde Newtonweg richting Lorenz
Gezamenlijke aanschaf meetapparatuur
Vervoersmanagement Lorzenz
Vegetatiedaken

Zutphen

Stimuleren fietsgebruik (Zutphen-Warnsveld, Gratis bewaakte
fietsenstallingen)

Pagina 138 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Schoner openbaar vervoer
Schoner eigen wagenpark (aardgas)
Aardgasvulstation opzetten.
Kosten en financiering
De totale kosten van de regionale maatregelen voor verbetering van de
luchtkwaliteit langs het OWN die zijn opgenomen in het Regionaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit Gelderland zijn geraamd op 26 miljoen
euro. De bijdrage van het Rijk aan de financiering van maatregelen in de regio
Gelderland bedraagt 13,1 miljoen euro. De regio zorgt voor cofinanciering.

7.6.4.3

Noordvleugel

Na uitvoering van nationale maatregelen resteren dreigende overschrijdingen van
grenswaarden voor PM10 (in 2011) en NO2 (in 2015) op het OWN in de gemeente
Amsterdam. De resterende dreigende grenswaardeoverschrijdingen bij Schiphol
verdwijnen door maatregelen op het HWN (zie paragraaf 7.5).
In tabel 7.10 staan de regionaal generieke en vaststaande locatiespecifieke
maatregelen uit het Regionaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
Noordvleugel. Met de maatregelen in tabel 7.10 verbetert de luchtkwaliteit in de
regio en wordt over langs het OWN binnen de derogatietermijnen voldaan aan de
grenswaarden.
Tabel 7.10 Regionale maatregelen Noordvleugel
Maatregelen en projecten:
Provincie
NoordHolland

Stimuleren Schoon Wagenpark
Stimuleren Schoon Openbaar Vervoer
Stimuleren milieuzonering en stedelijke distributie

Provincie
Flevoland

Realisatie aardgas tankstations in Almere en in Lelystad, midddels
stimulering en subsidiering van de vraagkant
Promotiecampagne en kortingsregling voor trainingen in het ‘Nieuwe
Rijden’ voor burgers, bedrijven en ambtenaren van gemeenten en
provincie.

Stadsregio
Amsterdam

Groene concessies OV

Amsterdam

Verschoning eigen wagenpark stad en stadsdelen en GVB
Actieplan Goederenvervoer
Uitbreiding betaald parkeren naar nieuwe gebieden
Stadsverwarming
Voorrang voor een gezonde stad (sloopregeling, milieuzone bestelauto,
parkeertarieven, autodelen en milieuparkeervergunning)
Stimuleren elektrisch vervoer

Haarlem

Maatregelenpakket voor stimulering gebruik fiets door brede
maatregelenpakketten ter verbetering fietsinfrastructuur, goede
aansluiting op OV en aanpakken knelpunten routes

Pagina 139 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Maatregelenpakket voor stimulering gebruik OV door
maatregelenpakketten ter verbetering en versnelling busroutes (m.n.
versnelling en dienstenuitbreiding Zuidtangent)
Aanleg/verbeteren van transferpunten voor overstap naar OV of fiets aan
stadsrand
Bevorderen milieuvriendelijke personeelsvervoer door bedrijven en
gemeente
Stimulering autodating (onderdeel modal shift)
Parkeernormering: tweede en derde auto hoger tarief
Verbeteren bereikbaarheid Waarderpolder (Schoterbrug, Oostweg, Flyover, sluiting Waarderbrug)
Afstemming verkeersregelinstallaties (VRI’s), onder andere in
Waalderpolder en Bolwerkenroute.
Groene concessies OV
Gemeentelijke wagenpark op aardgas (bij reguliere vervanging wordt
voor aardgasauto’s gekozen)
Voorlichting en bevordering uitbreiding infrastructuur aardgasvulstations.
Inzet op extra vulstation met levering groen gas, in Waalderpolder
Alkmaar

Stimuleren gebruik alternatief vervoer (met name OV en fiets) door
initiatieven als: aanleg van een busverbinding, invoering goedkope
kaartjes OV, stimulering VPL in nieuwe wijken en betere bereikbaarheid
voor OV en langzaam verkeer in nieuwbouwwijken
Coördineren / faciliteren realisatie vulpunt voor voertuigen op aardgas of
biogas
Uitbreiding warmtenet woningen: vervanging aardgas door restwarmte
HVC
Invoering éénrichtingsverkeer op Bierkade/Wageweg
Verbetering doorstroming op rondweg Alkmaar door dynamisch
verkeersmanagement
Stimuleren schone brandstoffen en technieken bij bussen via
concessieverlening
Verlaging maximumsnelheid op ring Alkmaar.

Alkmaar

Reconstructie N242 naar autoweg met ongelijkvloerse kruisingen
Reconstructie fietspaden langs N242 met daaraan gekoppeld het
verbeteren van de fietsverbindingen tussen Alkmaar, Schermer en
Heerhogowaard
Uitbreiding van het aantal uitgiftepunten Greenwheels van drie naar acht
(vanaf 2007)

Regio IJmond

Bevorderen doorstroming door uitvoering circulatiemaatregelen in
Beverwijk
Optimaliseren aansluitingen rijkswegen
Schoon gemeentelijk wagenpark
Fietspadenplan Beverwijk en Velsen

Pagina 140 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Aanscherpen parkeerbeleid Beverwijk en Velsen
Stimuleren OV, bijvoorbeeld door aanleg busbanen
Prioriteit aan OV bij verkeerslichten
Realisatie tankstations schone brandstoffen
Reconstructie A208 en verlaging snelheidslimiet
Milieuzonering
Schoon OV
OV fietsen
Aanleg P+R bij station Santpoort
Hilversum

Uitvoering plan “Integraal Bereikbaarheidsplan Hilversum en omgeving”

Almere

Realisatie twee P+R transferia en uitbreiding bestaande P+R transferia
Aanschaf acht schonere vuilniswagens

Lelystad

Routering van doorgaand vrachtverkeer rond het centrum ter verbetering
luchtkwaliteit stationsgebied
Schoner OV (via concessie)

Kosten en financiering
De totale kosten van de regionale maatregelen voor verbetering van de
luchtkwaliteit langs het OWN die zijn opgenomen in het Regionaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit Noordvleugel zijn geraamd op 350 miljoen
euro. De bijdrage van het Rijk aan de financiering van maatregelen in de regio
Noordvleugel bedraagt 55,5 miljoen euro. De regio zorgt, waar van toepassing, voor
cofinanciering.

7.6.4.4

Limburg

Na uitvoering van nationale maatregelen resteren nergens in Limburg (dreigende)
overschrijdingen van de grenswaarden PM10 (in 2010) of NO2 (in 2015) langs het
OWN. In de agglomeratie Heerlen-Kerkrade wordt in 2013 aan de grenswaarde voor
NO2 voldaan. In tabel 7.11 staan de regionaal generieke en locatiespecifieke
maatregelen uit het Limburgs Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Deze
maatregelen zorgen voor een verdere verbetering van de luchtkwaliteit in de regio.
Tabel 7.11 Regionale maatregelen Limburg
Maatregelen en projecten:
Provincie Limburg

OV-concessie.
verkeers- en mobiliteitsmanagement
bevordering multimodaal goederenvervoer
bevordering fietsgebruik
verbetering OV
Schoner eigen wagenpark (provincie en gemeenten)
Stimuleren gebruik schonere brandstoffen.

Heerlen

stimuleren fietsgebruik

Pagina 141 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
onderzoek naar stedelijke distributie, alternatieve brandstoffen en
locatiespecifieke maatregelen
Kennissessie mobiliteit
Stimuleren vervoermanagement 10 bedrijven
Inzet groen in rioleringswerk Hommerterweg, Akerstraat-Noord
Tovergroen (doorstroming vrachtverkeer verbeteren)
Aanpassing verkeersregelinstallaties
Verbeteren stedelijke distributie
VPL Verkeersprestatie op Locatie
Roermond

grootschalige aanpassing van de weginfrastructuur door aanleg A73,
N280 en N293

Maastricht

Milieuzonering
Ontmoediging verkeer binnenstad
Verbetering aanbod alternatieve vervoerswijzen
Luchtzuiverend groen

Sittard-Geleen

Milieuzonering
Stimuleren rijden op aardgas
Toepassen groen
Gedragsverandering burgers (fietsgebruik, Nieuwe rijden)

Venlo

groenmaatregelen (optimale dimensionering van bomen, heesters en
hagen
stimuleren van het rijden op aardgas
dynamisch verkeersmanagement in het binnenstedelijk gebied

Kosten en financiering
De totale kosten van de regionale maatregelen voor verbetering van de
luchtkwaliteit langs het OWN die zijn opgenomen in het Limburgs
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit zijn geraamd op 17,2 miljoen euro. De
bijdrage van het rijk aan de financiering van maatregelen in de regio Limburg
bedraagt 11,5 miljoen euro. De regio zorgt voor cofinanciering.

7.6.4.5

Utrecht

Na uitvoering van nationale maatregelen, resteren dreigende overschrijdingen van
grenswaarden voor PM10 (in 2011) en NO2 (in 2015) langs het OWN in de gemeente
Utrecht.
Tabel 7.12 bevat de regionaal generieke en locatiespecifieke maatregelen uit het
Regionaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit Utrecht. De maatregelen in
tabel 7.12 verbeteren de luchtkwaliteit in de regio, zowel op locaties waar de
grenswaarden dreigen te worden overschreden, als op locaties waar ook zonder
deze maatregelen aan de grenswaarden zal worden voldaan. Met deze maatregelen
wordt overal langs het OWN binnen de derogatietermijnen voldaan aan de
grenswaarden.

Pagina 142 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 7.12 Regionale maatregelen Utrecht
Maatregelen en projecten:
Provincie Utrecht

Schoner openbaar vervoer via concessieverlening
Rijden op aardgas
Doorstromingsmaatregelen / dynamisch verkeersmanagement
Stimuleren alternatieve vervoerswijzen

BRU

Schoner maken van bussen

Utrecht

Uitvoering plan van aanpak top 5 en top 10 fietsroutes
Aanleg fietsbrug Noorderpark
Aanleg nieuwe P+R locaties rond stad (Hooggelegen Leidsche Rijn Centrum)
Verbeteren doorstroming VOV-overvecht
Milieuzone vractwagens centrumring
Verbod voor nachtelijk vrachtverkeer op de Haydnlaan en Lessinglaan
Invoeren sectorenmodel met knips Paardenveld en Catharijnesingel
Verkeersmaatregelen binnenstedelijke verdeelring (gedeelte groene golf,
linksafverbod Maarten Luther Kinglaan – Pijperlaan)
Wegnummer- en informatiesysteem
Verschonen eigen wagenpark
Optimaliseren goederenvervoer
Verplaatsen touringcarterminal
Aanscherpen parkeerbeleid (tov situatie 2006)
Afslagverbod Moldaudreef/Zambesidreef
Opwaarderen NRU (aanleg ongelijkvloerse kruisingen)
Mobiliteitsmanagement
Vormgeven tunnelmonden en zonodig luchtbehandeling tunnelmonden
Communicatie- en gedragsbeïnvloedingscampagne
Meten luchtkwaliteit
Band op spanning op P+R locaties
Onderzoek diverse maatregelen luchtkwaliteit

Amersfoort

Schoner OV / bussen op aardgas
Schoner eigen wagenpark
Rijden op aardgas: vraag & aanbod stimuleren
Vervoersalternatieven (gratis fiets stallen / proeven met gratis OV)
Transferia
Vervoersmanagement (eigen organisatie en derden)
Stimuleren carpoolen / collectief gebruik
Afstand tussen bron en ontvanger bij nieuwe plannen vergroten
Meetstations
Verbeteren doorstroming (o.a. groene golf Rondweg Noord)

Pagina 143 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Milieuzonering vrachtverkeer
Stadsdistributie/autoluwe binnenstad
Rotering (vrachtverkeer), parkeerroutering
Plaatsen afschermende constructie (schermen) o.a. langs A28
Breukelen

Actief fietsbeleid
Parkeerbeleid
Gedragsmaatregelen
Schoner gemeentelijk wagenpark
Andere VRI’s
Straatweg 30 km zone
Schoon Openbaar Vervoer
Emissie eisen vrachtwagens centrum
Plaatsen doseerlichten
Tweede Vechtbrug

Nieuwegein

Betaald parkeren en parkeervergunningen binnenstad en St. Antonius
Ziekenhuis
Parkeer Route Informatie Systeem
Verlaging snelheid rond binnenstad
Verbeteren fietsvoorzieningen
Gratis bewaakte fietsenstalling in de binnenstad
Kwaliteitsverbetering en toegankelijkheid OV-haltes
Milieuzonering vrachtverkeer
Gedeeld autogebruik
Schoner gemeentelijk wagenpark
Mobiliteitsmanagement bedrijventerrein Plettenburg – De Wiers
Rijden op Aardgas
Communicatie: informatie over luchtkwaliteit
Communicatie: publiekscampagne “Met Belgerinkel naar de Winkel”
Communicatie: lespakket luchtkwaliteit
Communicatie: Informatiecampagne verstandig stoken
Verbeteren doorstroming
Kwaliteitsnet Goederenvervoer Regio Utrecht
Onderzoek mogelijkheden transferium / P+R voorzieningen
Onderzoek mogelijkheden (OV) fietsuitgiftepunt
Aanbestedingen aannemers – eisen stellen aan mobiele werktuigen
Bomen, struiken en groene daken als “vuile luchtvangers”
Afscherming

Pagina 144 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Luchtkwaliteitstoets bij milieuvergunningen en planvorming
Onderzoek mogelijkheden voor walstroom scheepvaart
Meetnet luchtkwaliteit
Enquete luchtkwaliteit Digipanel
Verkeersremmende maatregelen in wijk Fokkesteeg (stimuleren gebruik
wijkontsluitingswegen)
Fietspad Ambachtsweg
Verlaging snelheid Wijkersloot 70 naar 50 km/uur
Nieuwegein

Verlaging snelheid Zuiderstedeweg 70 naar 50 km/uur tussen kruising AC
Verhoefweg/Wijkerslootweg en brug over Hollands IJssel.
Verlaging snelheid Koekoekslaan 50 naar 30 km/uur
Verlaging snelheid Doorslag 50 naar 30 km/uur.
Verlaging snelheid A.C. Verhoefweg tussen ontsluiting P12/P13 en kruising met
Wijkerslootweg/Zuidstedeweg van 70 naar 50 km/uur
Verlaging snelheid stadscentrum van 70 naar 30 km/uur Weerdstede
Hele gebied binnenstad 30 km/uur

Houten

Opstellen en uitvoeren vervoersplan voor de gemeentelijke organisatie
Schoner maken gemeentelijk wagenpark
Voorlichtingsactiviteiten gericht op het terugdringen van het autogebruik voor
korte ritten
Stimuleren van vervoersmanagement bij bedrijven
Milieurandvoorwaarden opnemen in de regionale concessieverlening voor bussen
Milieurandvoorwaarden opnemen bij aanbesteding van de afvalinzameling

IJsselstein

Mogelijke wijzigingen in de verkeersstructuur
Bevorderen fietsgebruik via fietscampagne vanaf voorjaar 2007 in
samenwerking met Breukelen, Houten en Nieuwegein
Communicatie: aanspreken bronbeheerders

Veenendaal

Gemeentelijke voertuigen schoner laten rijden
Stimuleren duurzame energie en energiebesparing
Communicatie met bedrijven en bewoners stimuleren
Parkeerbeleid
Toepassen goede fietsenstallingen
Verdichten nabij stations
Ontmoedigen open haarden
Verbeteren doorstroming op Rondweg-West (Veenendaal)
Groen in stedelijke gebieden.
Kosten en financiering
De totale kosten van de regionale maatregelen voor verbetering van de
luchtkwaliteit langs het OWN die zijn opgenomen in het Regionaal

Pagina 145 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit Utrecht zijn geraamd op 181 miljoen euro.
Het rijk heeft 68 miljoen vrijgemaakt voor de financiering van maatregelen in de
regio Utrecht. De regio zorgt voor cofinanciering.

7.6.4.6

Noord-Brabant

Na uitvoering van de nationale maatregelen resteren op het OWN in Eindhoven
dreigende overschrijdingen van de grenswaarden voor PM10 (in 2011) en NO2 (in
2015).
In tabel 7.13 staan de regionaal generieke en locatiespecifieke maatregelen uit het
Brabants Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Deze maatregelen verbeteren
de luchtkwaliteit in de regio en lossen de knelpunten in Eindhoven op.
Tabel 7.13 Regionale maatregelen Noord-Brabant
Maatregelen en projecten:
Provincie
Noord-Brabant

Uitvoeren actieplannen ‘Hefboomwerking lokale markt-ontwikkeling en
regionale doorwerking’ samen met gemeenten, exploitanten
alternatieve brandstoffen en autodealersdie gericht op een forse impuls
schoon, zuinig en efficiënt rijden in de betreffende gemeente.
Intentieverklaring met grote landelijke wagenparkbeheerders (>50
voertuigen) en bijdrage leveren aan het wegnemen van
belemmeringen.
Vergroening eigenwagenpark provincie met schone, stille en zuinige
voertuigen en experimenteerruimte voor nul-emissievoertuigen
(voorbeeldfunctie).
Faciliteren van bedrijven in Noord-Brabant die het voortouw nemen bij
het duurzaam produceren en afzetten van biobrandstoffen uit
biomassa/organische rest- en afvalstromen.
Realisatie van een netwerk van duurzame en schone brandstoffen
(groen gas/aardgas, bioethanol, biodiesel en elektriciteit, ‘multi-fuelsstations’), in samenwerking met de markt (exploitanten) en een aantal
gemeenten.
Opstellen van een strategisch plan E-automotivesector, elektrisch rijden
en slimme netwerken en uitvoering van diverse elektrische
voertuigplannen.
Extra milieueisen in de concessieverlening voor het openbaar vervoer
(stads- en streekbussen). Initiëren en faciliteren gemeenten bij
aanbesteding van het collectief vraagafhankelijk vervoer met (extreem)
schone en zuinige voertuigen.
Aantrekkelijker maken OV: hoge frequenties, toegankelijke en
comfortabele bushaltes / overstappunten, aantrekkelijk rijdend
materieel en concurrerende tarieven voor verschillende doelgroepen.
Stimuleren en faciliteren vervoermanagement bij bedrijven.
Bevorderen fietsverkeer en verbetering van de kwaliteit van
fietsvoorzieningen.
Transferbevordering (instellen P&R locaties, transferia).
Stedelijke distributie in samenhang met milieuzonering.
Bevorderen van schoon, zuinig en efficiënt woon- en vrachtverkeer
tussen steden en bedrijventerreinen.

Pagina 146 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Stimuleren en faciliteren van vervoersmanagementprojecten op
bedrijfsterreinen.
Eindhoven

Schone bussen.
Milieuzone vrachtauto’s.
Milieuzone bestelwagens.
Schoon gemeentelijk wagenpark, inclusief biofuel-stations.
Gratis OV, fietsbeleid.
Stimuleren vervoersmanagement bij gemeenten en bedrijven.
Innovatie stedelijke distributie
Doorstroming: DVM, modernisering VRI, snelheidsbeperking op ring.
Ongelijkvloerse kruising Ring/HOV-as.
Diverse reconstructieprojecten.
Parkeerbeleid (inclusief handhaving).
Busvervoer verbeteren, inclusief signaleringsborden en detectielussen.
Wegafsluitingen en herinrichtingen openbare ruimten.
VRI aanpassen.
VRI vernieuwen.
Toeritdosering Aalsterweg en Leenderweg, met bijbehorende
aanpassing openbare ruimten.
Realisatie HOV-as tussen Eindhoven CS en High Tech Campus (HTC).
Actieprogramma Luchtkwaliteit en Mobilteit
Promoten invoering telewerken
Meer stedelijk groen
Overleg Airport Eindhoven
Voorlichtingscampagne

Valkenswaard/
Waalre

Aanleg west-parallel en aanleg lage Heideweg (gekoppeld).
Reconstructie Europalaan
Vrachtverbod Eindhovenseweg en Heikantstraat
DVM op Eindhovenseweg
Schoon gemeentelijk wagenpark
Schone bussen
Aanleg fietspaden
Stimuleren OV, pilotstudie
Extra OV-verbinding
Communicatie
Monitoring luchtkwaliteit

Tilburg

Doorstroming ringbanen verbeteren (groene golf)

Pagina 147 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Doorstroming centrum verbeteren (cityring)
Doorstroming verbeteren oostelijke inprikker
Snelheidbeperking in buitengebied
Tovergroen Burgemeester Bechtweg
Aanleg Noordwesttangent (Burgemeester Letscherweg) en verdubbeling
Noordoosttangent (Burgemeester Bechtweg)
Routering vrachtverkeer
Schonere bussen
Schoner vrachtvervoer (milieuzone)
Schoner gemeentelijk wagenpark (aardgas brandweer, BAT)
Fietsplan
Vervoersmanagement
Wagenparkscan
Aanleg transfer en parkeergarage, gecombineerd met parkeerbeleid.
Luchtmonitor
Meten luchtkwaliteit
Communicatieplan
Afspraken met bedrijven/handhaving
Autovrije zondag
Garantiestelling aardgas tankstation
Stimuleren rijden op aardgas
Toepassen functioneel groen
Tilburg

Sessie innovatieve maatregelen luchtkwaliteit
Controle bandenspanning en verstrekken gratis opnemer

Breda

Doorstroming noordelijke rondweg verbeteren. Fase 1: A16-Kapittelweg
Doorstroming noordelijke rondweg verbeteren. Fase 2: Kapittelweg –
A27
Doorstroming zuidelijke rondweg verbeteren. Fase 1: kruispunt
Baronielaan en Op/afrit Fatimastraat
Doorstroming zuidelijke rondweg verbeteren. Fase 2: A16- Baronielaan
Groene golf Westerparklaan
Tovergroen Ettensebaan
Tovergroen Princenhagelaan
Intelligente verkeersregelingen (verkorten wachttijden).
Milieuzone vrachtverkeer
Schoon gemeentelijk wagenpark : rijden op aardgas
(Aardgasvulstation)
Schoon gemeentelijk wagenpark: Roetfilters vuilniswagens

Pagina 148 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Schoner gemeentelijk wagenpark: scan
Schone bussen
Fietsmaatregelen en vervoersmanagement
Communicatiecampagne (bewustwording, gedragsbeïnvloeding
Uitvoeren pilots Gezondheidseffectscreening (GES): luchtkwaliteit en
gezondheid nadrukkelijk meenemen bij ruimtelijke plannen
Onderzoek haalbaarheid milieuzone bestelwagens
Diverse onderzoeken en overleggen (onder andere meten en
monitoren)
Vegetatiedaken en extra groen
Communicatie luchtkwaliteit scholen
Realiseren fietstunnel Biesdonkweg
Verbeteren fietsvoorzieningen
Optimaliseren vri’s Ettensebaan
Onderzoek Fase 3 en 4 DPRIS
Stimuleren schone brandstoffen
Den Bosch

Realisatie Randweg
Realiseren parallelweg, fase 1
Tovergroen
Aanleg rotonde Bruistensingel / Aartshertogenlaan.
Maatregelen voor gevoelige groepen
Bedrijvenbewegwijzering
Verbeteren doorstroming Brugstraat
DVM
Vrachtautoverbod Brugstraat
Milieuzone (uitbreiding met bestelvoertuigen).

Den Bosch

Aanpassen verkeersregelingen OV
Stimuleren rijden op aardgas en electriciteit
Pendel transferia op aardgas (onderzoek)
Schone bussen
Aanleg transferia
Aanleg fietsvoorzieningen
30% meer fietsgebruik door innovatie en communicatie
Wegwijs A2
Vervoersmanagement
Meetprogramma.
Milieuzone onderzoek naar vergroting
Verlengen levensduur bestaand groen

Pagina 149 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Gezondheidsonderzoek GGD: effecten van maatregelen
Communicatieplan
Maatregelenprogramma voor schone lucht
Pilot maatregelen aan woningen
Milieuzone handhaving
Vergroening gemeentelijk wagenpark
Helmond

VRI’s Oostwestas deel 2
VRI’s Noordelijke rondweg
VRI’s Kanaaldijk ZW
Aanpassen kruispunten Kanaaldijk / Eikendreef
Aanpassen kruispunten Dorpsstraat / Hortsedijk
Aanpassen rotonde Geldropseweg-Brandevoortsedreef
Ondertunneling Spoorknoop
Cortenbachtracé
Tovergroen
Aanpassen routeplanners
Schone bussen
Schoon vrachtvervoer (milieuzone)
Uitvoeren OV
Experiment gratis OV
Gratis fietsstallen
Uitvoeren actieplannen fiets
Vervoersmanagement bedrijven
Monitoring, voorlichting en communicatie
Kosten en financiering
De totale kosten van de regionale maatregelen voor verbetering van de
luchtkwaliteit langs het OWN die zijn opgenomen in het Brabants
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (BSL) zijn geraamd op 123,8 miljoen
euro. Het rijk heeft 30,6 miljoen euro92 vrijgemaakt voor de financiering van
maatregelen in de regio Noord-Brabant. De regio zorgt voor cofinanciering.
7.6.4.7

Overijssel

Na de uitvoering van de nationale maatregelen zullen nergens langs het OWN in
Overijssel de grenswaarden voor PM10 (in 2011) of NO2 (in 2015) worden
overschreden. In tabel 7.14 staan de regionaal generieke en locatiespecifieke
maatregelen die de luchtkwaliteit in Overijssel verbeteren en die zijn opgenomen in
het Regionaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit Overijssel.

92

Hiervan is 25,3 miljoen bedoeld voor gemeenten die genoemd zijn in het BSL. De rest (5,3 miljoen) is voor
overige Brabantse gemeenten.

Pagina 150 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Tabel 7.14 Maatregelen Overijssel
Maatregelen en projecten:
Provincie
Overijssel

Subsidieregeling roetfilters Overijssel (SRO) Aan inwoners (particulieren) die een
roetfilter hebben geplaatst op hun dieselauto is een extra tegemoetkoming van € 200
verstrekt.
Schoner maken van het eigen wagenpark door inzet schone auto’s via leasecontract
Stellen van milieueisen (Euro 5/6 of EEV) bij de volgende concessieverlening OV
Stimuleren van het rijden op schone brandstoffen

Deventer

Inzet bij concessieverlening op schoon openbaar vervoer
Schoon eigen wagenpark
Schoon personenvervoer ( taxi, ouderen, gehandicapten)
Contracteisen onderaannemers
Afspraken maken met bedrijven over routes, woon-werkverkeer en schone auto’s
Haalbaarheidsonderzoek milieuzone en verbetering stedelijke distributie
Convenant sluiten met bedrijven over schone voertuigen
Optimale doorstroming hoofdwegenstructuur
Routering doorgaand vrachtverkeer over N348 met reisinformatiesysteem gekoppeld
aan bedrijvenpark A1
Maatregelen profiel Siemelinksweg gekoppeld aan Bedrijvenpark A1
Ontsluiting Bedrijvenpark A1 aan de oostzijde (Siemelinksweg)
Aanpassing van het Hanzetracé door reconstructie Amstellaan
Voorzieningen OV en fiets
Verkeersaantrekkende functies zo dicht mogelijk situeren bij ontsluitingsweg te
herstructureren Rivierenbuurt
Geen verkeer in plangebied Sluiskwartier (ondergronds parkeren)
Haalbaarheidsonderzoek gedifferentieerd parkeertarief
Haalbaarheidsonderzoek stimuleren schone voertuigen met systeem
parkeervergunningen

Zwolle

Inzet bij concessieverlening op schoon openbaar vervoer
Schoon eigen wagenpark
Schoon personenvervoer (taxi, ouderen, gehandicapten)
Contracteisen onderaannemers (roetfilters vuilniswagens, bouw e.d.)
Verbeteren doorstroming Ceintuurbaan
Verbeteren doorstroming IJsselallee
Voorzieningen OV en fiets
Fietsbrug Rodetorenplein-Katerdijk
Fietsenstalling Nieuwe Markt
Fietsenstalling Melkmarkt
Voortzetting fietsroute Westenholte-Stadshagen-binnenstad-station

Pagina 151 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Maatregelen en projecten:
Realisatie voorstadhalte Kamperlijn (Voorsterpoort en Stadshagen)
Verbetering toegankelijkheid bussen
Haalbaarheidsonderzoek milieuzone en verbetering stedelijke distributie
Haalbaarheidsonderzoek gedifferentieerd parkeertarief / parkeervergunningentarief
schone voertuigen
Realisatie gedifferentieerd parkeertarief
Onderzoek inzet groen
Onderzoek circulatiemaatregelen verkeer binnenstad
Bedrijven: vervoersmanagement / Afspraken met bedrijven over rijroutes
Planvorming (nadrukkelijk participeren in planproces, juiste keuze positionering
gevoelige groepen, geen openhaarden in nieuwbouw, beperken
verkeersaantrekkende werking)
Opzetten projectbureau (voorlichten en stimuleren, opstellen en uitvoeren
communicatieplan, publiekscampagne, educatie, promotie fietsgebruik, verstandig
stoken)
Opstellen en uitvoeren monitoringsprogramma, metingen luchtkwaliteit (aanschaf
apparatuur)
Kosten en financiering
De totale kosten van de regionale maatregelen voor verbetering van de
luchtkwaliteit langs het OWN die zijn opgenomen in het Regionaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit Overijssel zijn geraamd op 5,6 miljoen
euro. Het rijk heeft 1,2 miljoen euro vrijgemaakt voor de financiering van
maatregelen in de regio Overijssel. De regio zorgt voor cofinanciering.

Pagina 152 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

8

Conclusie

Nederland zal de voorgeschreven grenswaarden PM10 en NO2 uiterlijk bij het aflopen
van de derogatieperioden bereiken. Dat is de belangrijkste conclusie uit dit NSL.
Voor PM10 zal dit het geval zijn voor medio 2011 en voor NO2 vanaf 2015.
Voorwaarde hiervoor is wel dat de NSL-partners de voorgenomen maatregelen ook
daadwerkelijk zullen uitvoeren. Daartoe bevat de Wet milieubeheer in artikel 5.12,
negende en elfde lid, een uitvoerings-verplichting. VROM zal dit de komende jaren
nauwgezet monitoren.
Dit NSL heeft twee hoofddoelen: het verbeteren van de luchtkwaliteit ten behoeve
van de gezondheid en het creëren van ruimte voor het uitvoeren van maatschappelijk
wenselijke ruimtelijke projecten. Nederland kan beide doelen verwezenlijken door
ervoor te zorgen dat overal in Nederland aan de Europese normen voor luchtkwaliteit
wordt voldaan. Het NSL werkt hier op de volgende manier naar toe. De effecten van
deze stappen zijn weergegeven in figuur 8.1 voor het aantal km overschrijding als
gevolg van NO2 en in figuur 8.2 voor PM10.
•
De luchtkwaliteit in 2008 is de uitgangssituatie.
•
Van hieruit is gekeken hoe de luchtkwaliteit zich zou ontwikkelen zonder extra
maatregelen en zonder de voor Nederland essentiële ruimtelijke projecten. Dit is
de autonome ontwikkeling. Zie de blauwe lijn (HWN) en rode lijn (OWN) in de
figuren 8.1 en 8.2.
•
De effecten van de verwachte ruimtelijke projecten en besluiten die ‘in
betekenende mate’ (IBM) bijdragen aan afname van de concentraties
luchtverontreiniging, zijn verwerkt in het NSL. Het aantal knelpunten op HWN en
OWN na de bepaling van de effecten van deze projecten is eveneens in figuren
8.1 en 8.2 te zien.
•
Dat geldt ook voor de effecten van nationale en lokale maatregelen die de
luchtkwaliteit verbeteren. (Zie de gestreepte blauwe (HWN) en rode lijnen (OWN)
voor het effect van de generieke rijksmaatregelen.)
Het eindresultaat is een optelsom van de effecten op de luchtkwaliteit van de
autonome ontwikkeling, de ruimtelijke projecten en de maatregelen. Ook dit is in de
figuren zichtbaar.
Allereerst passeren de conclusies ten aanzien van de uitgangssituatie en autonome
ontwikkeling de revue. De emissies van NO2 en PM10 zijn in Nederland sinds de jaren
negentig aanzienlijk afgenomen. Dit leidde logischerwijs gelijktijdig - zij het niet altijd
in dezelfde mate - tot een afname van de concentraties van deze stoffen in de lucht.
Deze gestage verbetering is voor een belangrijk deel te danken aan de Europese
eisen aan de voertuigmotoren (de euro-normering) en aan de strengere emissieeisen voor de industrie. Deze daling was echter niet groot genoeg om de vanaf 2005
geldende grenswaarden voor PM10 overal te halen. De belangrijkste reden hiervoor is
gelegen in de (inter)nationale ontwikkeling van verkeer en mobiliteit en het nog niet
gelijke tred houden daarmee van (inter)nationale maatregelen en bronbeleid.
De daling van de concentratie PM10 vertaalt zich in een jaarlijkse afname van het
aantal wegvakken waar de grenswaarde wordt overschreden. Hierbij gaat het zowel
om het hoofdwegennet (HWN) als het onderliggend wegennet (OWN). Deze daling is
vooral het gevolg van het schoner wordende wagenpark – waarover voor 2005 al
afspraken waren gemaakt – en de lagere emissies door de industrie. Niettemin zullen
er zonder aanvullende maatregelen in 2011 nog steeds overschrijdingen
plaatsvinden. Deze zullen zich zonder extra maatregelen naar verwachting vooral
voordoen:
•
in de nabijheid van drukke stadswegen en in mindere mate bij snelwegen;
•
in de reconstructieprovincies veroorzaakt door fijn stof in de intensieve
veehouderij (met name pluimveehouderijen).

Pagina 153 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Het beeld voor NO2 is vergelijkbaar, met de kanttekening dat Nederland nog niet in
overtreding is voor wat betreft de grenswaarde voor deze stof. Deze grenswaarde
zou gaan gelden met ingang van 1 januari 2010; inmiddels is dat 1 januari 2015
geworden als gevolg van de door Brussel verkregen derogatie.
De analyses in hoofdstuk 5 geven aan dat deze grenswaarde ook met de al
afgesproken extra maatregelen niet overal tijdig zou worden gehaald. Dit is
ondermeer het gevolg van de bijzondere geografische positie van Nederland. De
bevolkingsdichtheid en mobiliteit zijn hoog en de mogelijkheden voor nationaal
bronbeleid beperkt, met name voor het verkeer. Bovendien worden de concentraties
verontreinigende stoffen in Nederland beïnvloed door bijdragen vanuit het buitenland.
De ligging van Nederland, in het hart van het dichtstbevolkte gebied van Europa,
tussen het Verenigd Koninkrijk, België en Duitsland, is hier debet aan. Ook de
internationale zeescheepvaart op de Noordzee vormt een belangrijke bron van
verontreinigende stoffen.
De Nederlandse bijdrage aan de concentraties van NO2 wordt vooral veroorzaakt door
het verkeer. Extra nationale maatregelen konden de dreigende overschrijdingen voor
NO2 in 2010 niet allemaal voorkomen. Daarom is ook voor deze stof toepassing van
derogatie in de desbetreffende zones en agglomeraties noodzakelijk.
De belangrijkste conclusie voor wat betreft de belangrijke nationale en decentrale
ruimtelijke projecten is dat deze op nationale schaal nauwelijks tot een toename van
het aantal overschrijdingen zouden leiden. Lokaal kunnen deze projecten echter wel
veel effect hebben op de luchtkwaliteit. Daarom is het noodzakelijk om met name
lokaal compenserende maatregelen te treffen.
Het maatregelenpakket is uitvoerig beschreven in hoofdstuk 7. Hierbij is ingegaan op
alle maatregelen op (inter-)nationaal en decentraal niveau. De NSL-partners zijn
verplicht tot het uitvoeren van alle gepresenteerde maatregelen. Dit is een wettelijke
verplichting. De gepresenteerde analyses geven aan dat brongerichte
verkeersmaatregelen op het Europese schaalniveau het meest effectief zijn. De
effecten daarvan komen relatief langzaam op gang. Op termijn echter – zo blijkt uit
dit NSL – zal het EU-beleid een aanzienlijke verbetering gaan opleveren, mits het
voorgenomen beleid ook daadwerkelijk en tijdig wordt uitgevoerd. Hierbij is vooral de
verdere Euronormering van belang.
Aanvullend Nederlands beleid met betrekking tot de belangrijkste bronnen is
inmiddels op gang gekomen. De effecten daarvan zullen in de komende jaren
zichtbaar worden. Ook zullen de effecten van een aantal nieuwe aanvullende
generieke maatregelen nog moeten worden gekwantificeerd, zodat deze effecten
kunnen worden ingeboekt. Dit geldt voor de maatregelen die volgen uit de twee
zogenoemde meibrieven van het kabinet (mei 2008) aan de Tweede Kamer over
respectievelijk Fiscale vergroening en de Fiscale aspecten van Anders Betalen voor
Mobiliteit.
De overzichten in hoofdstuk 7 geven aan dat de saneringsopgave waarvoor
locatiespecifiek beleid nodig is, aanzienlijk lager is dan in het kabinetsstandpunt NSL
werd verondersteld. Belangrijkste oorzaken zijn de nieuwe GCN kaart in combinatie
met een nieuwe dubbeltellingcorrectie, gewijzigde emissiefactoren, overige
modelaanpassingen en het gebruik van het toepasbaarheidsbeginsel. Desondanks
zullen de lokale overheden de maatregelen uit het kabinetsstandpunt NSL treffen.
Gelet op het feit dat ook nog steeds een aantal locaties bestaan waar de
grenswaarden bijna worden overschreden, wordt in dit kabinetsbesluit vastgehouden
aan de eerder voorgenomen lokale maatregelen. Maatregelen uit het
kabinetsstandpunt NSL kunnen alleen vervallen als daar maatregelen met een zelfde
effect tegenover staan of als het toepasbaarheidsbeginsel maatregelen niet meer
noodzakelijk maakt.

Pagina 154 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Ervan uitgaande dat de NSL-partners de voorgenomen maatregelen tijdig zullen
realiseren, hebben alle maatregelen bij elkaar het cumulatieve effect dat uiterlijk
medio 2011 overal aan de grenswaarden voor PM10 wordt voldaan en op 1 januari
2015 voor NO2.
De figuren 8.1, 8.2 en tabel 8.1 illustreren samenvattend het effect van het nationale
en het regionale/lokale beleid ten opzichte van de situatie waarin geen extra
Nederlands beleid zou worden gevoerd. Duidelijk is dat het EU–beleid, dat doorwerkt
in de autonome ontwikkeling, van doorslaggevende betekenis is. Nederlands beleid
kan slechts een relatief bescheiden maar wel noodzakelijke bijdrage leveren. Binnen
het Nederlandse beleid zijn generieke rijksmaatregelen het meest effectief. Lokaal
beleid is noodzakelijk om de plaatselijke knelpunten tijdig weg te werken.

Ontwikkeling grenswaardeoverschrijdingen NO2
350

km normoverschrijdingen

300

250

200

150

100

50

0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 8.1: Ontwikkeling van het aantal km overschrijding door NO2 op het HWN en
OWN als gevolg van autonome ontwikkeling, IBM-projecten en generieke- en lokale
maatregelen (legenda: zie figuur 8.2).

Pagina 155 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

Ontwikkeling grenswaardeoverschrijdingen PM10
HWN: autonome ontwikkeling
HWN: autonome ontwikkeling + IBM
HWN: autonome ontwikkeling + IBM + generiek rijksbeleid
HWN: autonome ontwikkeling + IBM + generiek rijksbeleid + lokaal beleid
OWN: autonome ontwikkeling
OWN: autonome ontwikkeling + IBM
OWN: autonome ontwikkeling + IBM + generiek rijksbeleid
OWN: autonome ontwikkeling + IBM + generiek rijksbeleid + lokaal beleid

50,0

km normoverschrijdingen

40,0

30,0

20,0

10,0

0,0
2008

2011

2015

2020

jaar

Figuur 8.2: Ontwikkeling van het aantal km’s overschrijding door PM10 op het HWN
en OWN als gevolg van autonome ontwikkeling, IBM-projecten en generieke- en
lokale maatregelen.

Tabel 8.1 Ontwikkeling van het aantal km’s overschrijding door NO2 en PM10 op het
hoofdwegennet (HWN) en onderliggend wegennet (OWN) als gevolg van autonome
ontwikkeling, IBM-projecten en generieke- en lokale maatregelen.
NO2
Situatie
2008
Autonome ontwikkeling
324
OWN
Autonome ontwikkeling +
324
IBM OWN
Autonome ontwikkeling +
324
IBM + Generiek Rijksbeleid
OWN
324
Autonome ontwikkeling +
IBM + Generiek Rijksbeleid
+ lokaal beleid OWN
Autonome ontwikkeling
249
HWN
Autonome ontwikkeling +
249
IBM HWN
Autonome ontwikkeling +
249
IBM + Generiek Rijksbeleid
HWN
249
Autonome ontwikkeling +
IBM + Generiek Rijksbeleid
+ lokaal beleid HWN

PM10
2011
232

2015
58

2008
2,9

2011
1,9

2015

239

62

2,9

3,7

0,9

85

10

2,9

1,5

0,5

58

0,0

2,9

0,0

0,0

88

0,7

1,0

0,0

0,0

85

0,5

1,0

0,0

0,0

85

0,5

1,0

0,0

0,0

85

0,0

1,0

0,0

0,0

0,4

Pagina 156 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

9

Lijst van Afkortingen

ABvM

Anders Betalen voor Mobiliteit

AmvB

Algemene maatregel van bestuur

Awb

Algemene wet bestuursrecht

BBT

Beste Beschikbare Technieken

BEES (A en B)

Besluit Emissie-Eisen Stookinstallaties (A en B)

BREF

Beste Beschikbare Technieken Referentiedocument

CAR

Calculation of Air pollution from Road traffic – software voor
concentratiemodellering

CPB

Centraal Planbureau

DVM

Dynamisch Verkeer Management

ECN

Energieonderzoek Centrum Nederland

GE

Global Economy scenario

GCN

Grootschalige Concentratiekaarten Nederland

GIAB

Geografisch Informatiesysteem Agrarische Bedrijven

HWN

hoofdwegennet

IBM

in betekenende mate

IPL

Innovatieprogramma Luchtkwaliteit

IPPC

Integrated Pollution Prevention and Control (richtlijn
96/61/EG)

ISV

Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing

Kton

kiloton (miljoen kilogram)

LML

Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit

LNV

Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit

MIRT

Meerjarenplan Infrastructuur Ruimte en Transport

MNP

Milieu- en Natuurplanbureau

NIBM

Niet in betekenende mate

NO2

Stikstofdioxide

NOx

Stikstofoxiden, de som van stikstofmonoxide en
stikstofdioxide

NSL

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit

OWN

Onderliggend wegennet

Stb.

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Stcrt.

Staatscourant van het Koninkrijk der Nederlanden

PbEG

Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen

PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

PM2,5

Zwevende deeltjes met een diameter tot 2,5 micrometer
(zeer fijn stof)

PM10

Zwevende deeltjes met een diameter tot 10 micrometer (fijn
stof)

PSR

Performance Standard Rate (NOx-emissiehandel)

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

RPB

Ruimtelijk Planbureau

RSL

Regionaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit

VAMIL/MIA

Willekeurige Afschrijving Milieu-investeringen / Milieuinvesteringsaftrek

Pagina 157 van 158

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) | 10 juli 2009

VROM

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer

VenW

Ministerie van Verkeer en Waterstaat

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

WLO

“Welvaart en Leefomgeving”

Wm
µg/m
ZSM

Wet milieubeheer
3

microgram per kubieke meter
Zichtbaar, Slim, Meetbaar

Pagina 158 van 158