Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 817

Sociale werkvoorziening

Nr. 75

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 november 2011
Hierbij informeer ik u op verzoek van de Kamer over een aantal onderwerpen met betrekking tot de Wsw. Het gaat hierbij om de situatie bij
Sw-bedrijf Top Craft, het beëindigen van tijdelijke contracten, de wachtlijsten en de stand van zaken met betrekking tot de herstructureringsfaciliteit. Ik maak van de gelegenheid gebruik ook, op verzoek van uw Kamer,
te reageren op het rapport van de Commissie Westerlaken.
Maar vooraf wil ik eerst in het algemeen aandacht besteden aan de
huidige ontwikkelingen en de toekomst van de Wsw. In het kader van de
hoofdlijnennotitie Werken naar vermogen heb ik u geïnformeerd over de
noodzaak om de sector te herstructureren. Ook door de sector wordt deze
noodzaak ingezien. Daar hoort ook de vraag bij of de huidige uitvoeringsorganisatie nog passend is. Naar mij is gebleken wordt al op diverse
plaatsen in het land nagedacht over de vraag hoe de sector er in de
toekomst uit moet komen te zien. Ik vind deze ontwikkeling positief.
Sluiting Sw-bedrijven/Top Craft
Top Craft is het sw-bedrijf van de gemeenten Oldenzaal, Dinkelland en
Losser. In de Volkskrant van 28 oktober jongstleden stond over dit bedrijf
een artikel met als kop «Sociale werkplaats Twente moet dicht». Uit
navraag is het volgende gebleken.
De aanleiding voor de berichtgeving is een ambtelijk rapport van de
gemeentesecretarissen van de drie betrokken gemeenten. Zij concluderen
dat het sw-bedrijf in deze structuur niet toekomstbestendig is en derhalve
een transitie moet ondergaan. Welke vorm het bedrijf houdt wordt de
komende tijd met grote zorgvuldigheid bepaald. Colleges en gemeenteraden van de betrokken gemeenten streven ernaar om dit jaar een besluit
te nemen over de toekomst van Top Craft. Uitgangspunt daarbij is, dat alle
Sw-medewerkers die momenteel werkzaam zijn binnen de sociale
werkvoorziening hun werk behouden.

kst-29817-75
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 817, nr. 75

1

Tijdelijke contracten
Het is gebruikelijk in de uitvoering van de Wsw te werken met tijdelijke
contracten. Met het aanbieden van tijdelijke contracten creëren
gemeenten ruimte om schommelingen in het aantal te realiseren
Wsw-plekken (de zogenoemde taakstelling) op te vangen. Niet verlengen
van tijdelijke aanstellingen om een daling in de taakstelling op te vangen
is een gangbare werkwijze. Bij gemeenten die de taakstelling niet
realiseren, worden de middelen voor de niet gerealiseerde plekken
teruggevorderd.
Een Wsw-dienstbetrekking is een dienstbetrekking naar burgerlijk
arbeidsrecht. Gemeenten hebben de mogelijkheid om maximaal drie
tijdelijke contracten met een totale duur van maximaal drie jaar aan te
bieden, alvorens een vast contract moet worden aangeboden. Indien een
tijdelijk contract niet wordt verlengd, komt deze persoon in de meeste
gevallen bovenaan de wachtlijst terecht.
Wachtlijsten
Personen met een Wsw-indicatie voor wie niet direct werk beschikbaar is
worden op de wachtlijst geplaatst. Artikel 12 Wsw bepaalt de volgorde op
de wachtlijst. Deze volgorde wordt bepaald door de oorspronkelijke
datum van indicatiebeschikking. De gemeenteraad kan bij verordening
afwijkende regels voor plaatsing op de wachtlijst vaststellen. De volgorde
op de wachtlijst wordt door gemeenten beheerd.
De laatste jaren neemt de wachtlijst in omvang toe (van 17 753 eind 2008
tot 21 662 eind 20101). De belangrijkste oorzaak voor deze stijging ligt in
een toenemend aantal eerste indicatieaanvragen.
Herstructureringsfaciliteit Wsw
De Wet werken naar vermogen doet een beroep op de veranderkracht en
het innovatief vermogen van gemeenten en hun Sw-bedrijven. Om het
transitieproces te ondersteunen wordt een herstructureringsfaciliteit
gecreëerd. Het doel van deze faciliteit is om de transformatie richting een
efficiëntere bedrijfsvoering van de sector te ondersteunen. Het Rijk stelt
daarvoor in de periode 2012–2018 400 miljoen euro beschikbaar.
Bij de vormgeving van de herstructureringsfaciliteit heeft het kabinet
meegewogen dat:
• Er een goede balans moet zijn tussen noodzakelijke maatregelen die
gemeenten zelf nodig achten om hun Sw-bedrijf toekomstbestendig te
maken en anderzijds aantoonbare noodzaak voor de inzet van extra
Rijksmiddelen voor het doel waarvoor deze zijn bestemd;
• Recht moet worden gedaan aan de verschillen tussen regio’s en
bedrijven, terwijl anderzijds een eenduidig beoordelingskader
noodzakelijk is om transparante verdeling van de beschikbare
middelen te faciliteren;
• Enerzijds gestreefd wordt naar eenvoud, terwijl anderzijds recht wordt
gedaan aan de noodzaak tot efficiënte en gerichte inzet van de
beschikbare middelen.
In de bijlage bij deze brief informeer ik u nader over de wijze waarop
invulling wordt gegeven aan de herstructureringsfaciliteit. Over de
precieze uitwerking van met name de kwantitatieve indicatoren vindt nog
technisch overleg plaats met de VNG.

1

Research voor Beleid – Wsw-statistiek 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 817, nr. 75

2

Reactie op rapport «Goed bestuurd, goed benut» (commissie
Westerlaken)
De Kamer heeft mij verzocht om een reactie op het rapport van de
commissie Toekomst en Transitie Sociale Werkvoorziening. Deze
commissie is ingesteld door VNG en Cedris. Ik voldoe hierbij aan dit
verzoek.
Ik ben van mening dat de commissie met haar rapport een constructieve
bijdrage levert aan de discussie over de herstructurering van de sociale
werkvoorziening. De analyse die de commissie maakt van de knelpunten
in de sw-sector komt in belangrijke mate overeen met de analyse die
gemaakt is in de hoofdlijnennotitie werken naar vermogen. De commissie
onderschrijft de noodzaak en de urgentie voor hervorming van de
Sw-sector en laat ook zien dat die hervorming mogelijk is. Terecht wordt
in het rapport de nadruk gelegd op de kansen en mogelijkheden van de
mensen in de Wsw.
De commissie constateert dat er grote verschillen bestaan tussen
gemeenten en Sw-bedrijven in de uitvoering van de Sw. Dit biedt
handvatten voor een efficiëntere uitvoering. Het is primair aan de VNG en
Cedris om te bepalen hoe zij hier mee om willen gaan. Zij zijn immers de
opdrachtgevers van de commissie. Verder zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de sociale werkvoorziening.
De commissie concludeert dat op langere termijn een uitvoering mogelijk
is die past binnen de huidige en toekomstige financiële kaders. Voor de
transitieperiode ziet de commissie het tempo van de bezuinigingen als
risico. De commissie doet de aanbeveling om een herstructurerings- en
transitiefonds te realiseren met voldoende middelen. Het kabinet voorziet
in een herstructureringsfaciliteit, waarvoor in de periode 2012–2018
400 miljoen euro beschikbaar is. In 2014 vindt een evaluatie plaats om de
vraag te beantwoorden of extra maatregelen en/of extra middelen nodig
zijn (zie bijlage).
Over de suggesties die worden gedaan voor ondersteuning van
gemeenten in het transitieproces ben ik in overleg met de VNG.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
P. de Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 817, nr. 75

3

Bijlage

Vormgeving herstructureringsfaciliteit
Uitgangspunten
Bij de vormgeving zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd.
1. De vormgeving stimuleert tot plannen die ambitieus zijn en dat
ambities ook worden waargemaakt. Als de plannen onvoldoende
ambitieus zijn of niet worden uitgevoerd zal het gevolg zijn dat de
herstructurering onvoldoende tot stand komt, de middelen in de
faciliteit niet goed worden besteed en gemeenten tekorten bij de
uitvoering van de Sw bijplussen uit het gebundeld re-integratiebudget.
Dit gaat ten koste gaat van andere groepen in de WWNV.
2. De noodzaak van ondersteuning bij de herstructurering moet worden
aangetoond.
3. De voortgang van de herstructurering in gemeenten die een beroep
doen op de faciliteit moet goed gevolgd kunnen worden. Dat vergt dat
er inzicht is in ambities, inspanningen en resultaten.
4. De vormgeving moet recht doen aan de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de herstructurering. De gemeenten hebben daarbij een
grote mate van beleidsvrijheid, net als nu bij de uitvoering van de Sw.
Het ligt daarom in de rede dat niet het Rijk, maar gemeenten het
einddoel van de herstructurering bepalen en de wijze waarop dat doel
bereikt gaat worden, inclusief de daarbij behorende financiële kaders.
5. Bij de vormgeving speelt de overweging dat gemeenten die in het
verleden reeds ingezet hebben op een efficiëntere bedrijfsvoering
hiervoor niet gestraft worden door een relatief lage uitkering uit de
faciliteit. Verschillende partijen in de Tweede Kamer hebben zich ook in
die zin uitgelaten.
6. Bij de vormgeving spelen overwegingen van uitvoerbaarheid en
uitvoeringslasten. Dit geldt zowel voor de gemeenten die aanvragen
en voortgangsrapportages indienen als voor de onafhankelijke
commissie die de aanvragen en voortgangsrapportages beoordeelt.
Vormgeving faciliteit
Gemeenten bepalen het ambitieniveau en kiezen de specifieke maatregelen om de ambities te realiseren. Om in aanmerking te komen voor de
faciliteit dienen gemeenten herstructureringsplannen in. Gemeenten
tonen in hun plan de noodzaak voor herstructurering aan door informatie
te geven over:
• Het huidige exploitatieresultaat van de uitvoering van de sociale
werkvoorziening
• De verwachte ontwikkeling van dit resultaat zonder maatregelen.
• De doelstelling voor de ontwikkeling van dit resultaat en de hiervoor te
treffen maatregelen.
Alleen gemeenten waarvan de plannen voldoen aan onderstaande
kwantitatieve en kwalitatievevereisten komen in aanmerking voor een
bijdrage in de herstructureringskosten:
1. De plannen bevatten de voorgenomen maatregelen en een onderbouwing van herstructureringskosten.
2. De plannen bevatten in ieder geval de onderstaande kwantitatieve
indicatoren:
C Ontwikkeling kosten en opbrengsten per aantal plekken (SE). Deze
ontwikkeling geeft inzicht in de efficiencyslag die wordt gemaakt.
C Exploitatieresultaat
C Wijze waarop het exploitatieresultaat wordt gefinancierd (uit het
ontschot budget en eventueel eigen gemeentelijke middelen).
C De verhouding tussen vaste en variabele kosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 817, nr. 75

4

Ontwikkeling van de gemiddelde arbeidskosten per (full time)
Sw-er.
C Aan SW toe te rekenen arbeidskosten ongesubsidieerde professionals per plek.
C Aan SW toe te rekenen materiële kosten per (full time) Sw-er
(bijvoorbeeld vastgoed, machines).
C Aantal mensen met advies begeleid werken en het aantal mensen
dat begeleid werkt.
C Voorziene ontwikkeling aantal (full time) Sw-ers en de verdeling
over de werkcategorieën (beschut, gedetacheerd, begeleid).
Gemeenten maken inzichtelijk dat een goede planmatige aanpak van
de herstructurering geborgd is. De plannen moeten daarom voldoen
aan een aantal kwalitatieve criteria:
C Er is een helder gedefinieerde output van het plan (in termen van
concreet meetbare financiële resultaten).
C Het plan moet een heldere omschrijving bevatten van de
governance-structuur van het transitieproces: aansturing,
escalatiemogelijkheden en overlegstructuur. Daarbij gaat het om
de relatie tussen gemeenten en sociale werkvoorziening.
Hieronder valt ook de verantwoordingsstructuur: wie monitort en
stuurt bij?
C Er is een helder tijdpad voor de te bereiken resultaten. Een
herstructureringsplan maakt duidelijk welke resultaten op welk
moment moeten zijn behaald; het beschrijft de gewenste
resultaten in 2018 en de resultaten in de tussenliggende jaren.
C Er wordt aandacht besteed aan de risico’s voor het realiseren van
de doelstellingen en de beheersmaatregelen wanneer risico’s zich
voordoen. Het gaat dan niet alleen om financiële risico’s maar
bijvoorbeeld ook bestuurlijke risico’s.
C Er is sprake van een kwalitatieve borging van de in het businessplan opgenomen informatie.

C

3.

De plannen bevatten een sluitende begroting voor de activiteiten in het
kader van de transitie. Middelen mogen niet worden ingezet voor
exploitatietekorten.
Gemeenten maken zichtbaar dat het plan is besproken met de gemeenteraad.
De hoogte van de bijdrage uit de faciliteit is afhankelijk van het aantal (full
time) werkplekken in een gemeente. Het aandeel van een gemeente in de
totale middelen van de faciliteit is dus maximaal gelijk aan hun aandeel in
het totaal aantal (full time) werkplekken in de sociale werkvoorziening
(landelijk). Het trekkingsrecht is daarmee gemaximeerd.
Door de verdeling op basis van het aantal werkplekken kunnen ook
gemeenten profiteren die al veel inspanningen hebben verricht. Verder
wordt met deze verdeling rekening gehouden met de omvang van de
herstructureringsopgave in een specifieke gemeente. De omvang van de
Sw-populatie verschilt per gemeente en per regio. Een gemeente met veel
werkplekken ondervindt relatief meer effect van de lagere rijksbijdrage en
krijgt meer middelen.
Er is sprake van cofinanciering. Uit de faciliteit wordt een bijdrage
geleverd die door gemeenten moet worden aangevuld.
Middelen worden in jaarlijkse tranches uitgekeerd. Alleen gemeenten die
hun plannen daadwerkelijk uitvoeren komen in aanmerking voor de
jaarlijkse vervolgtranches. Dit vraagt om monitoring op basis van
bovengenoemde indicatoren. Hiertoe stellen gemeenten voortgangsrapportages op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 817, nr. 75

5

Tranches die vanwege onvoldoende voortgang niet worden uitgekeerd
blijven in de faciliteit. Bij de evaluatie van de faciliteit in 2014 wordt
bepaald of en hoe deze middelen worden aangewend.
Rol onafhankelijke commissie
Er komt een onafhankelijke commissie die de aanvragen beoordeelt. De
onafhankelijke commissie heeft de volgende taken:
• De commissie adviseert de minister van SZW over een verzoek van
een gemeente om middelen uit de faciliteit ten behoeve van de
herstructurering van de sociale werkvoorziening.
• Vanaf 2013 beoordeelt de commissie jaarlijks de gemeentelijke
voortgangsrapportages en adviseert op basis daarvan of een
gemeente in aanmerking komt voor vervolgtranches uit de faciliteit.
Bij het beoordelen van de plannen is sprake van een toetsing aan de
vormvoorschriften en van een inhoudelijke toetsing.
• Bij de toetsing aan vormvoorschriften:
C beoordeelt de commissie of het plan de voorgenomen maatregelen
bevat en een onderbouwing van herstructureringskosten.
C beoordeelt de commissie of de plannen de vereiste kwantitatieve
en kwalitatieve informatie bevatten.
• Bij de inhoudelijke toetsing:
C Beoordeelt de commissie of er sprake is van een sluitende
begroting.
C Geeft de commissie een oordeel of de doelstellingen in het plan
consistent zijn met de voorgenomen maatregelen.
C Voert de commissie een marginale toets uit op de kwaliteit van de
uitvoeringsstructuur.
C De commissie geeft geen inhoudelijk oordeel over de aard van de
herstructureringsmaatregelen.
• Bij de beoordeling van de voortgangsrapportages:
C Voert de commissie een marginale toets op de kwaliteit van de
vereiste informatie
C Beoordeelt de commissie of gemeenten de voorgenomen maatregelen daadwerkelijk uitvoeren.

1
«Hiertoe wordt in 2012 € 50 miljoen
oplopend tot € 100 miljoen v.a. 2014
uitgenomen uit het gemeentefonds. Deze
middelen zijn gereserveerd op de aanvullende
post, zodat de mogelijkheid is gecreëerd de
door het kabinet gevoelde bijzondere
verantwoordelijkheid voor de hervorming van
de Sw-sector financieel te vertalen, indien
noodzakelijk en blijkend uit de evaluatie van
die hervorming, twee jaar na de start. Als de
gereserveerde middelen uiteindelijk – zoals
het kabinet verwacht – niet nodig zullen
blijken te zijn voor de risico’s rond de
uitvoering van «werken naar vermogen»,
kunnen over de bestemming daarvan in
bestuurlijk overleg (BOFV) uiterlijk in 2015
afspraken worden gemaakt» (brief aan TK d.d.
23 september 2011; verwerking efficiencykorting RUD in begroting, minister BZK, 33 000 B,
nr. 3).

De commissie heeft de mogelijkheid om gemeenten om een nadere
toelichting en verduidelijking van het plan en de voortgangsrapportages
te vragen.
In 2014 zal door de commissie worden beoordeeld wat de stand van zaken
is van de uitvoering van de plannen en de vordering van de herstructurering inclusief de financiële aspecten daarvan. De commissie gebruikt als
criteria voor haar oordeel de kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren
waarover gemeenten moeten rapporteren om in aanmerking te komen
voor de tranches uit de faciliteit (zie pagina 1 van deze bijlage). Deze
informatie geeft een beeld van de ambities, inspanningen en resultaten
van gemeenten. De commissie adviseert de minister van SZW of naar
haar oordeel aanvullende maatregelen en/of middelen noodzakelijk zijn.
De commissie kan ook vaststellen dat er geen aanvullende maatregelen
en/of middelen nodig zijn. Mocht de commissie adviseren dat extra
middelen noodzakelijk zijn, dan houdt zij er rekening mee dat bovenop de
400 mln euro in het fonds dit maximaal kan gaan om de gereserveerde
RUD-gelden1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 817, nr. 75

6