Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 934

Douane

Nr. 34

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 7 oktober 2020
De vaste commissie voor Financiën en de vaste commissie voor Europese
Zaken hebben op 22 september 2020 overleg gevoerd met mevrouw Van
Huffelen, Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en Douane, over:
– de brief van de Staatssecretaris van Financiën d.d. 3 december
2018 inzake antwoorden op vragen commissie over het advies
van het Bureau ICT-toetsing (BIT) op het project Rehosting
AGS/DTV (Kamerstuk 26 643, nr. 582);
– de brief van de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane d.d. 3 juni 2020 inzake reactie op verzoek commissie
over het Verslag van de Europese Commissie aan Europees
Parlement en Raad over de voortgang bij ontwikkeling van
elektronische systemen van het douanewetboek van de Unie;
– de brief van de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane d.d. 11 juni 2020 inzake reactie op verzoek commissie
om het conceptrapport «Als de prooi de jager pakt» te
ontvangen (Kamerstuk 31 934, nr. 29);
– de brief van de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane d.d. 11 juni 2020 inzake antwoord op vragen commissie over de kabinetsreactie op de gang van zaken bij het
onderzoek naar corruptie bij Douane «Als de prooi de jager
pakt» (Kamerstuk 31 934, nr. 29) (Kamerstuk 31 934, nr. 30);
– de brief van de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane d.d. 3 juni 2020 inzake reactie op verzoek commissie
over de stand van zaken Douane (Kamerstuk 31 934, nr. 28);
– de brief van de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane d.d. 18 september 2020 inzake antwoorden op vragen
commissie over de reactie inzake het conceptrapport «Als de
prooi de jager pakt» (Kamerstuk 31 934, nr. 29) (Kamerstuk
31 934, nr. 32).

kst-31934-34
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Tielen
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Veldman
De griffier van de vaste commissie voor Financiën,
Weeber

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

2

Voorzitter: Tielen
Griffier: Buisman
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Leijten, Lodders, Edgar
Mulder, Omtzigt en Tielen,
en mevrouw Van Huffelen, Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane.
Aanvang 17.02 uur.
De voorzitter:
Welkom bij dit algemeen overleg Douane. Welkom aan mijn collegaKamerleden, mevrouw Lodders van de VVD, meneer Mulder van de PVV
en mevrouw Leijten van de SP. De heer Nijboer van de PvdA heeft zich
afgemeld. We verwachten wellicht nog een of twee collega-Kamerleden.
Welkom aan de Staatssecretaris, mevrouw Van Huffelen. Welkom aan alle
mensen die thuis of waar dan ook meekijken.
De bedoeling van een algemeen overleg is dat we – ik niet, maar de
Kamerleden wel – in debat gaan met de Staatssecretaris om met elkaar tot
een uitwisseling van informatie en wellicht tot besluitvorming te komen.
Ik ben uw nieuwe voorzitter. Ik ken u nog niet zo goed, dus ik wilde
eigenlijk voorstellen heel strikt te zijn in de spreektijden en de interrupties.
Als ik u door de tijd heen wat beter leer kennen, kan ik misschien wat
losser worden, maar wat mij betreft spreken we af dat we het houden bij
vier minuten spreektijd en drie interrupties in tweeën. Dan kijken we wel
of dat voldoende is voor in ieder geval de eerste termijn van de Kamer.
Ook welkom aan de heer Omtzigt van het CDA. We hebben deze zaal tot
20.00 uur. Ik wilde geen dinerpauze houden, maar gewoon kort schorsen
tussendoor. Ik zie de Staatssecretaris knikken, dus dat gaat waarschijnlijk
lukken.
In de stukken zit ook een antwoord van de Staatssecretaris waarvan een
deel vertrouwelijk is. Is er behoefte om ook zonder openbaarheid met de
Staatssecretaris in debat te gaan? Ik kijk even naar de Kamerleden. Ik zie
van niet. Mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik zal daar straks in mijn bijdrage één zin aan wijden. Ik heb de vertrouwelijk ter inzage gelegde stukken niet ingezien, omdat ik ze in dit
algemeen overleg niet mag gebruiken. Ik wil ze wel graag inzien, maar ik
kan dus ook pas op een later moment bepalen of ik daar behoefte aan
heb. Ik weet niet hoe de andere collega’s daarin zitten, maar ik heb ze dus
niet gelezen voorafgaand aan dit AO.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik heb ze voorafgaand aan dit AO wel gelezen. Ik zou daar wel behoefte
aan hebben, maar wel pas als ook de andere collega’s ze gelezen hebben.
Het lijkt me niet zinnig om dat twee keer te doen. Ik had het liefst vandaag
gehad, maar ja, als het op een ander moment moet, moet het op een
ander moment.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Ik wil het ook pas na dit AO lezen, dus als de heer Omtzigt het niet erg
vindt, dan zou ik dit ook in een andere week willen.
De voorzitter:
We hebben allerlei reglementaire afspraken over besloten delen, maar
volgens mij kunnen we met elkaar concluderen dat we dat niet vandaag
doen en dat we tussen 17.00 uur en 20.00 uur dus in de openbaarheid met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

3

elkaar in overleg gaan. Wellicht komt er dan nog een vervolg op dit AO,
maar dat zien we dan wel weer.
Als niemand meer onoverkomelijke bezwaren of vragen heeft, gaan we
gewoon beginnen. Ik begin met mevrouw Lodders. Zij spreekt namens de
fractie van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. U hebt vier
minuten, mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Voordat u mijn tijd laat lopen, wil ik u graag
feliciteren. Het is het eerste algemeen overleg dat u voorzit als nieuwe
voorzitter van deze commissie. Het is misschien gek dat ik dat als
partijgenoot doe, maar bij dezen mijn zeer gemeende felicitaties. Dan ga
ik nu beginnen aan mijn spreektekst.
Voorzitter. De Douane houdt toezicht op het grensoverschrijdende
goederenverkeer, heft invoerrechten en belastingen en handhaaft wet- en
regelgeving op het gebied van veiligheid, economie, gezondheid en
milieu. Dat is een stevige en belangrijke taak, waarvoor de Douane goed
uitgerust moet zijn. Internationaal staat de Nederlandse Douane goed
aangeschreven. Uit onderzoek blijkt dat ook het bedrijfsleven tevreden is.
Tot zover het goede nieuws, want we lezen steeds meer berichten over
corruptie en integriteitsschendingen bij de Douane. Dat is een zeer
zorgelijke en ernstige ontwikkeling.
Vorige week werden we opgeschrikt door een politieonderzoek waarbij
ernstige corruptie bij de politie en andere opsporingsdiensten aan het
licht is gebracht. Met collega Omtzigt heb ik direct gevraagd of in dit
onderzoek ook corruptie bij de Douane is geconstateerd. Vorig jaar was er
namelijk al een omvangrijk onderzoek naar corruptie in de Rotterdamse
haven, het onderzoek Als de prooi de jager pakt. Nog eerder was er de
berichtgeving over het tekortschieten van Nederlandse controle op
wapendoorvoer. Dit zijn heftige berichten die het vertrouwen in de
Douane ondermijnen.
De Staatssecretaris heeft ter voorbereiding op dit debat een stand-vanzakenbrief gestuurd. Het moet mij van het hart dat ik daarin de urgentie
mis om corruptie en integriteitsschendingen binnen de Douane aan te
pakken. Er worden de komende jaren een aantal voorzichtige stappen
gezet om de integriteit binnen de dienst te versterken. Er wordt een
nulmeting en weer een wetenschappelijk onderzoek aangekondigd, maar
wat schieten we ermee op als de dienst niet wil meewerken?
Ik noemde eerder in mijn inbreng het rapport Als de prooi de jager pakt.
Dat is een onderzoek waar nota bene drie jaar aan gewerkt is, maar het is
in een bureaula verdwenen omdat de diensten, en vooral de Douane, niet
wilden meewerken. Gelukkig is dat rapport op aandringen van deze
commissie uit de la gekomen, maar vanwege de vertrouwelijkheid mag ik
daar niets over zeggen. Voorzitter, ik kijk u echt even indringend aan, want
dat voelt niet goed.
Voorzitter. Ik wil meer daadkracht. Ik heb een uitspraak van hoogleraar
Fijnaut gelezen, die stelt dat het anticorruptiebeleid rust op drie pijlers:
voorlichting, preventie en repressie. Hoe kijkt de Staatssecretaris
hiertegen aan? Deelt zij deze stelling? Hoe gaat zij dit verankeren in de
dienst? Op welke manier gaat zij ervoor zorgen dat de controle op
wapendoorvoer sluitend wordt? Ik refereer dan aan het artikel uit De
Groene Amsterdammer. Ik zou hier graag een concreet stappenplan voor
ontvangen.
Voorzitter. De aanpak van corruptie en integriteitsschendingen begint bij
een goede screening van het personeel. We hebben het daar in deze
commissie al vaker over gehad. Ook op dit punt mist de urgentie. Het is
terecht dat we medewerkers in de taxibranche en in de kinderopvang
continu screenen, maar het is niet uit te leggen dat dit niet geldt voor
Douanebeambten. Ik neem aan dat de Staatssecretaris dat met mij eens
is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

4

Voorzitter. Ik wil op dit punt twee concrete stappen zetten. Ik weet dat er in
de commissie voor J&V, Justitie en Veiligheid, een wetsvoorstel ligt
waarmee geregeld wordt dat relevante politiegegevens een zelfstandige
weigeringsgrond kunnen zijn voor de afgifte van een vog. Ik wil de
Staatssecretaris verzoeken om met haar collega in gesprek te gaan om
aan de lijst van functies die hiervoor in aanmerking komen, ook alle
medewerkers van de Douane toe te voegen en niet alleen de geselecteerde duizend waar in de brief over gesproken wordt. Het tweede punt
waartoe ik wil oproepen, is dat de Douane toegevoegd zou moeten
worden aan de lijst van functies waarvoor continu screening plaats zal
vinden. Er moet dus niet langer een periodieke screening zijn van eens in
de paar jaar, maar op het moment dat er een wijziging plaatsvindt in de
justitiële documentatie – of zoals we dat vroeger kenden: het strafblad –
dient een Douanemedewerker opnieuw een vog aan te vragen. En als die
geweigerd wordt, kan hij niet langer bij de Douane werken. Ik overweeg
hierover een motie in te dienen.
Tot slot heb ik nog één ander punt. Dat gaat over de dienstverlening van
de Douane. Het bedrijfsleven is over het algemeen best tevreden over de
diensten van de Douane. Ik heb een aantal werkbezoeken gebracht aan
ondernemers die bijvoorbeeld in de Rotterdamse haven of op Schiphol te
maken hebben met de Douane, de NVWA of andere organisaties. De
Douane wordt dan steevast als positief voorbeeld genoemd. Zij is bereid
tot overleg met vertegenwoordigers van ondernemers en de input wordt
meegenomen in de verdere verbetering van de dienstverlening. Dat is
goed. Maar een punt dat opvalt en uit extern onderzoek naar voren komt,
is de mate waarin de Douaneprocessen zijn gedigitaliseerd. Dat moet
beter, want papieren formulieren passen niet meer bij deze tijd. Ik vraag
de Staatssecretaris om ook op dit punt met een concreet actieplan te
komen. Hoe gaat zij de digitalisering en optimalisering van processen en
formulieren ter hand nemen, met daarbij een haalbare maar zeker ook
ambitieuze planning?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Lodders. Voordat ik het woord doorgeef, geef ik een
interruptie aan mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Wij kunnen niet spreken over de inhoud van Als de jager prooi wordt,
maar we kunnen natuurlijk wel spreken over het alarmerende briefje dat
daarover naar ons is gestuurd als verklaring. Dat heeft de Staatssecretaris
ook gewoon doorgestuurd aan ons. Wij hebben daar ook een schriftelijk
overleg over gevoerd. De VVD en de SP stellen daarin eigenlijk beide de
vraag hoe het kan dat de organisaties die toezicht houden, handhaven en
opsporen niet mee hebben willen werken aan dit wetenschappelijke
onderzoek en wat daar nou uit blijkt. Is mevrouw Lodders tevreden met
het antwoord van de Staatssecretaris? Zij zegt: ik zie daar eigenlijk niets
ernstigs in, want ze hebben een keer wél meegewerkt met een ander
wetenschappelijk onderzoek. Het is toch juist heel kwalijk dat deze
organisaties niet hebben willen meewerken met dít wetenschappelijke
onderzoek?
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik deel dat met mevrouw Leijten. Ik ben daar niet tevreden over. Dat is ook
de reden waarom mijn inbreng best kritisch is. De brede stand-vanzakenbrief had zo een paragraaf uit de begroting kunnen zijn: waar staan
we met de Douane? Maar de urgentie van het een en ander mist. Dat is
ook precies de reden ... Eén. Er wordt een nulmeting aangekondigd. Ik
vind het best gek dat die er nog niet is. En twee. Er komt er een nieuw
wetenschappelijk onderzoek. Wat hebben we daaraan als er niet meege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

5

werkt wordt? Ik wil daar wel graag een reactie op hebben van de
Staatssecretaris. Ik deel dus het punt van mevrouw Leijten.
De voorzitter:
Kort vervolg, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Het verzoek van eigenlijk alle fracties die hebben meegedaan aan het
schriftelijke, openbare verslag, waarin iedereen gewoon kan lezen wat wij
vragen, is: ga nou onderzoek doen! Ik zou mevrouw Lodders willen
vragen of zij er tevreden mee is dat het onderzoek dat nu is afgekondigd
en blijkbaar al in gang is gezet, blijkbaar alleen toeziet op de Douane? Ik
vraag dit omdat we nou juist een breder onderzoek moeten hebben, ook
naar het samenspel met de andere organisaties in de hele keten van
toezicht en opsporing. Is mevrouw Lodders tevreden met de onderzoeksopdracht die de Staatssecretaris heeft verleend?
Mevrouw Lodders (VVD):
Die vraag vind ik iets lastiger. Volgens mij ligt de urgentie wel bij de
Douane. Dat daar iets moet gebeuren, ben ik zeker met de Staatssecretaris
eens. Vervolgens ben ik het ook met mevrouw Leijten eens dat je ook naar
de samenhang moet kijken. We hebben een schriftelijk overleg gehad met
de Staatssecretaris over de aankondiging bij het rapport – die is wel
openbaar, maar het schriftelijke gedeelte moet in de vertrouwelijkheid
blijven – en ik hoop dat de Staatssecretaris daar nog wel iets over zegt. Ik
hoop dat zij naar aanleiding van dit debat – want ik ga ervan uit dat u en
de andere collega’s kritisch zullen zijn – toch meer urgentie gaat voelen
om te kijken of we toch niet iets moeten met dat rapport, dat in de la
beland is. Haal het er alstublieft uit en ga hiermee aan de slag, zeg ik
richting de Staatssecretaris. Want daar zit namelijk wel die link naar de
andere diensten in. Tot slot zou ik tegen mevrouw Leijten willen zeggen: ik
heb een tweetal punten waarop ik echt concreet stappen wil, omdat ik
denk dat we die stappen heel snel kunnen zetten, maar daarmee zijn we
absoluut niet klaar. Die indruk wil ik niet wekken.
De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Edgar Mulder, namens de PVV.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Voorzitter. Ook van mijn kant felicitaties aan de nieuwe voorzitter. Het was
een enerverende stemming net. Misschien is het goed voor het CDA om
daar eens naar te kijken, om te zien hoe je het echt organiseert; wel van
tevoren bedacht, maar met een duidelijke winnaar.
Over corruptie kom ik zo te spreken; eerst ICT. Er staan vandaag twee
brieven over ICT op de agenda, over het project Rehosting aangiftesysteem uit 2018 en over de ontwikkeling van elektronische systemen in
verband met het douanewetboek van de Unie, van iets recentere datum.
Tijdens het AO van 23 juni – dat was met die andere Staatssecretaris, de
heer Vijlbrief – kwam aan de orde dat de Belastingdienst zich eigenlijk zo
min mogelijk met ICT moet bemoeien. Deze Staatssecretaris vindt echter
dat de Douane het wél goed doet en zegt zelfs dat de nationale systeemontwikkeling vrijwel op schema ligt. We kunnen echter lezen dat het
Rehosting AGS op advies van het BIT uiteindelijk niet is gestart omdat bij
een test bleek dat het bestaande platform toch voldeed. Door opschaling
en optimalisatie zou het mogelijk zijn om de te verwachten extra aangiftes
zonder problemen te verwerken. Die extra aangiftes zouden primair
ontstaan door brexit en de toenemende e-commerce-activiteiten. Even
terzijde, ook voor de Staatssecretaris: voor het testen kwam er wel een
rekening van 1,1 miljoen euro. Dat is een behoorlijke test, maar goed, het
systeem zou er weer even tegen kunnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

6

Nu door na 2020 en de brief over het douanewetboek. Vooraf was gezegd
en beloofd, en ook beoogd, dat alle douanesystemen eind 2020 operationeel zouden zijn, maar dat wordt natuurlijk niet gehaald, overheid be
like. Voor de nationale systemen is er uitstel tot december 2022 en voor de
trans-Europese systemen zelfs tot 31 december 2025; vijf jaar, schijnbaar
gewoon omdat het kan. Een van de mogelijke vertragende factoren is
brexit, want brexit kan zorgen voor een toename van de aangiftestroom.
Dan zijn we dus terug bij de eerste brief over het AGS, het aangiftesysteem dat getest was voor 1,1 miljoen euro. Als je die twee brieven
naast elkaar legt, lijkt het net alsof het systeem nog niet opgeschaald is.
Klopt dat? Dat vraag ik de Staatssecretaris. Het was een lange inleiding
voor één vraag, voorzitter, maar wen daar maar aan in deze commissie.
Voorzitter. Nederland is een land in verval. De rechterlijke macht werkt
samen met het ministerie, het OM stinkt naar extreemlinkse corruptie en
vriendjespolitiek, de politie is ondermijnd door de onderwereld en de
Belastingdienst bedient zich van knevelarij. Het rot zit diep. Ook binnen de
Douane zijn er grote problemen. De vraag is niet óf er sprake is van
corruptie, maar alleen nog maar hoe wijdverbreid die corruptie is. Diverse
THOR-organisaties – het kwam net al ter sprake – weigeren simpelweg
hun medewerking aan onderzoek naar integriteitsschendingen. De
Staatssecretaris geeft nu wel aan dat die THOR-organisaties een eigen
afweging maken en dat ze mogelijk ook nog gelijksoortige onderzoeken
doen, maar dan is mijn vraag: kan de Staatssecretaris aangeven welke
andere soortgelijke onderzoeken er liepen naar specifiek corruptie en
integriteitsschendingen bij de Douane en in hoeverre de
THOR-organisaties daar wel hun medewerking aan hebben verleend? Hoe
verhoudt de welwillendheid tot medewerking van THOR-organisaties zich
tot de opmerking van professor Fijnaut dat hoe meer signalen er kwamen
dat er iets niet deugde, hoe kleiner de bereidheid van de
THOR-organisaties was om mee te werken? Het schuurt, het kraakt en het
piept en de haaks op elkaar staande uitlatingen stemmen niet gerust.
Voorzitter, ik rond af. Volgens de elite en haar juichaapjes bij de pers
ondermijn je de rechtsstaat als je je beklag doet over corruptie, klassenjustitie en criminele praktijken, maar dat is natuurlijk de omgekeerde
wereld. Corrupte overheidsorganisaties ondermijnen de rechtsstaat, niet
degene die dat aan de kaak stelt. Ik roep de Staatssecretaris ten slotte dan
ook op om nu eens eindelijk de Belastingdienst en dus ook de Douane op
te schonen. De wittebroodsweken van de Staatssecretaris zijn nu wel
voorbij. De handschoenen moeten uit.
Voorzitter, dank u.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Mulder. Dan geef ik het woord aan mevrouw Leijten,
die spreekt namens de Socialistische Partij.
Mevrouw Leijten (SP):
Dank, voorzitter, en welkom. Zitvlees gaat het worden dit najaar met de
behandeling van het Belastingplan en vele debatten, dus we komen elkaar
nog veel tegen.
Voorzitter, en de mensen die meeluisteren, u heeft het wel gehoord: er is
iets aan de hand. We horen heel veel zaken over dingen die fout gaan als
het gaat over smokkel en het doorlaten van drugs. Het is uiterst verontrustend dat de Rotterdamse haven het centrum van de drugshandel in
West-Europa is en dat handhavers weigeren mee te werken aan een
onderzoek naar hun organisaties en de patronen van de corruptie en hoe
wijdverbreid die is. Wat ons betreft is dat eigenlijk een bevestiging van de
problemen die er zijn.
In het verleden hebben wij in debatten over de Douane en toezicht,
opsporing en handhaving in de Rotterdamse haven heel veel protest
aangetekend tegen het vervangen van mensen door camera’s. Daar was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

7

destijds onder het douanepersoneel ook veel onrust over. En wat heeft dit
nou opgeleverd, zou ik willen vragen. We zien in de stand-van-zakenbrief
die we hebben gekregen – die staat officieel niet op de agenda, maar ik
heb hem maar wel betrokken bij dit debat; want ja, daar gaat het immers
over – dat er een enorme uitstroom plaatsvindt bij de Douane. We weten
dat er al een tekort is. We weten dat die vervanging van menselijk toezicht
door camera’s niet per definitie minder werk oplevert, want camera’s
moeten ook uitgelezen worden. Dus wat is daar nou een risico, vraag ik
aan de Staatssecretaris. Kan zij ingaan op wat voor mensen nou
geworven worden, wat voor contracten die krijgen en hoe die betaald
worden?
Bij een van de brieven die wij hebben gehad – dat was een reactie op
vragen van mevrouw Lodders van de VVD – was een lijst van integriteitsschendingen toegevoegd van mensen die werken bij de Douane. Daarbij
viel op dat de helft van die schendingen te maken heeft met loonbeslag. Ik
snap dat. Want op het moment dat je loonbeslag hebt, ben je redelijk
chantabel, om het maar even zo te zeggen. Of niet zozeer chantabel, maar
het kan dan heel aantrekkelijk zijn om in zee te gaan met iemand die jou
geld geeft. Ik moet dan wel meteen denken: wie legt dat loonbeslag dan
op? Is het mogelijk dat medewerkers van de Douane loonbeslag hadden
van hun werkgever of hun medewerkgever, de Belastingdienst? Als dat zo
is, is dat natuurlijk op te lossen. Wat voor beleid heeft de Douane daar nou
precies voor? Kunnen mensen zich melden op het moment dat er
loonbeslag plaatsvindt? Wordt er dan geholpen om dat probleem op te
lossen? Je kan je voorstellen dat het mensen dubbel in problemen brengt
als ze met loonbeslag ook hun baan verliezen, omdat ze een financieel
risico zijn omdat je eerder chantabel bent als je dat loonbeslag hebt.
Voorzitter. Het is net al even gegaan over dat rapport Als de prooi de jager
pakt. De wetenschappers zeggen: wij kunnen dit niet openbaar maken,
want wij kunnen gewoon simpelweg door het niet meewerken van die
organisaties eigenlijk niet instaan voor de wetenschappelijke fundatie van
dit rapport. Dat is natuurlijk je reinste vorm van chantage. Er spreekt een
soort van omerta uit. De organisaties die onderzocht werden, deden niet
mee. Ja, dan komt er geen wetenschappelijk rapport. En ja, dan weten wij
niet wat we wel hebben kunnen lezen. Dat rapport moet, linksom of
rechtsom, naar buiten. Ik snap heel goed wat die wetenschappers zeggen,
namelijk «wij willen eigenlijk niet garant staan voor de wetenschappelijke
validiteit», maar dit kan de Staatssecretaris toch echt, als je het hebt
gelezen, niet accepteren, echt niet accepteren. En dan komt er een nieuw
onderzoek en dat richt zich op de Douane. Terecht, maar het gaat nou juist
ook om dat samenspel. Het gaat nou juist ook om die andere partners in
die hele haven en hoe zich dat met elkaar afstemt of juist misschien elkaar
toedekt. Als daar geen onderzoek naar plaatsvindt, kan ze het onderzoek
staken, want dan krijgen we allemaal weer hele mooie plaatjes. We kregen
in de brief te horen dat de Algemene Rekenkamer heel erg tevreden was
over de Douane, want daar was managementaandacht voor integriteit.
Managementaandacht voor integriteit, echt: bullshit! Zo zie ik dat het
huidige integriteitsbeleid uit vier pijlers bestaat:
beleid – ja, welk beleid?
preventie – uiteraard, maar hoe dan?
sanctioneren – lijkt me logisch
en managementinformatie!
Je kan zo veel briefjes naar elkaar schrijven waarin je zegt dat je aan
integriteit doet, maar als je vervolgens aan de achterdeur chantabel bent
of meewerkt aan het doorlaten van drugs, dan kan het op papier allemaal
op orde zijn. Volgens mij moeten we daarvan af. Ook dat briefje over die
EncroChatonthullingen is te vaag. Het is een serieus signaal dat daar
mensen in zitten vanuit de veiligheidsdienst, de politie. En als wij dan
vragen of daar ook de Douane en opsporings- en toezichthoudende
instanties bij zitten, krijgen wij gewoon geen antwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

8

De voorzitter:
Wilt u afronden, mevrouw Leijten?
Mevrouw Leijten (SP):
Ja, ik ga afronden. Wij hebben de afgelopen tijd heel veel zaken gezien
waarbij na lang speurwerk van onderzoeksjournalisten zaken boven tafel
kwamen. Er is ons beloofd: we gaan het anders doen en gewoon eerlijk en
open zijn. De Staatssecretaris moet dat niet alleen zelf willen maar moet
dat ook afdwingen. Daarom ben ik geschrokken dat zij zegt: ik heb geen
reden om te twijfelen aan die THOR-organisaties, die dat toezicht, dat
handhaven en die opsporing doen. Want ik denk dat we wel reden hebben
om daaraan te twijfelen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Leijten. U krijgt zo meteen nog even de
gelegenheid, want mevrouw Lodders heeft een vraag voor u.
Mevrouw Lodders (VVD):
Mevrouw Leijten haalt terecht het korte briefje aan over het politieonderzoek. Ik heb daar ook aan gerefereerd. Ik denk dat het goed is dat de
Staatssecretaris daar nog wel op ingaat. Ik heb niet zozeer een vraag erbij,
maar het is heel terecht, want er staat eigenlijk niet zo heel veel in. Ook
mevrouw Leijten is kritisch, overigens de heer Mulder ook. Hoe kijkt
mevrouw Leijten aan tegen de voorstellen die ik heb gedaan tijdens mijn
inbreng?
Mevrouw Leijten (SP):
Over de vog?
Mevrouw Lodders (VVD):
Ja, met name over de permante screening of de continuscreening en het
gebruiken van de politiegegevens bij het afgeven van de vog.
Mevrouw Leijten (SP):
Twee weken terug hadden we een debat over vog in het fiscale spectrum
als het gaat over de anbi’s en de besturen. Of de vog hét middel is om te
weten of iemand al dan niet te goeder trouw handelt, dat durf ik wel te
vragen. Dat je aan permanentere screening doet, is heel goed, maar
wellicht moet je ook bekijken of informatie over het werk dat je doet of
wanneer je werkt, niet opvraagbaar moet zijn. Dat je vooraf niet altijd weet
waar je werkt, zijn ook allemaal elementen die meespelen. Ik ben wel
bereid om daar onorthodox naar te kijken, maar als je met de douaniers
gaat praten, dan denk ik dat ze daar ook ideeën voor zullen hebben. Een
van de dingen die ze in het verleden veel tegen mijn fractie hebben
gezegd is: vervang ons niet door camera’s; dat is een risico. Daarom ben
ik daarop ingegaan. Maar ik zie nog steeds, ook in de huidige brief: we
gaan verder met het cameragerichte toezicht. Maar als daarachter niks is
en je niet meteen aan kan komen rijden wanneer iemand aan het uitladen
is omdat je je nou eenmaal richt op die camera, dan staat het wel op
camera, maar wat hebben we daar dan aan?
De voorzitter:
Mevrouw Lodders, korte vervolgvraag.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik hoor mevrouw Leijten eigenlijk zeggen: we moeten alles doen en geen
maatregelen niet willen nemen om te werken aan een betere integriteit
binnen de Douane. Ik doe een warm pleidooi om te kijken ... Maar goed,
laten we eerst de beantwoording van de Staatssecretaris afwachten om te
zien hoe zij op deze voorstellen reageert. Het is een eerste stap en niet de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

9

enige stap, dus ik hoop dat mevrouw Leijten die suggesties op deze
manier wil beoordelen.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat zal ik zeker doen en ik hoop dat de VVD ook oog zal hebben voor
arbeidsomstandigheden. Zo sta je door korte contracten wellicht minder
stevig in je schoenen en weet men waar mensen wonen, dus dat moet je
afschermen. Mensen die dit werk doen, moet je goed betalen waardoor ze
wellicht minder geneigd zijn om naar andere geldstromen te kijken, om
het maar eventjes plat te zeggen. En we moeten dit zeker gaan doen, want
ontzettend veel mensen werken daar te goeder trouw, maar ieder
schandaal is voor hen een klap in het gezicht, zeker als ze te maken
hebben met instanties, besturen, die daarvan wegkijken en niet proberen
het met wortel en tak uit te roeien.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Leijten. Dan geef ik het woord aan de heer Omtzigt,
die spreekt namens het CDA.
De heer Omtzigt (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Nederland is het centrum in de Europese drugshandel en Nederland heeft de grootste haven in de Europese Unie:
Rotterdam. Het is niet verwonderlijk dat in die haven vorig jaar 18.947 kilo
cocaïne in beslag genomen is. Wat wel verwonderlijk is, is dat de
straatprijs daardoor niet daalde. Dat geeft een aardige indicatie dat er nog
tienduizenden kilo’s cocaïne door de haven komen. Het zouden er ook
honderdduizenden kunnen zijn.
Tegen die achtergrond kregen wij deze zomer elke week een persbericht:
op 23 juli hebben ze 500 kilo gevonden, op 8 augustus 700 kilo in de
bananen, op 16 augustus 1.100 kilo cocaïne. Juichende persberichten.
Maar daar ligt een rauwe, grove, erge werkelijkheid onder, niet alleen van
door cocaïne vernietigde levens, niet alleen van miljardenwinsten van de
mensen die dit verhandelen en vervoeren, maar ook van iets wat er
gigantisch misgaat in de Rotterdamse haven, want daar komt deze
cocaïne door naar binnen. Er komt ook een beetje door Vlissingen, maar
de grote import vindt in Rotterdam plaats.
Ik heb er de afgelopen jaren toch maar eens wat aandacht aan besteed. Ik
heb trillende douaniers hier gehad die mij niet durfden te spreken in de
Tweede Kamer omdat dat te link was, want dat mocht niet van hun
hiërarchie. Maar ze hadden alles geprobeerd. Ze vertelden mij dat ze
maanden van tevoren wisten welke containers ze mochten controleren en
dat ze dat ook konden veranderen. Het gevolg is dat het hier in Nederland
heel makkelijk is om te zeggen welke container je mag controleren. Dat
was tot voor kort zo. Soms kon één enkel persoon de code veranderen
van groen naar rood of van rood naar groen. Hoe makkelijk wil je het
mensen maken?
De douaniers zeiden dat ze, als ze iets vingen, niet harder mochten rijden.
Wij hebben twee jaar geleden bij de vorige Staatssecretaris afgedwongen
dat ze nou eens een keertje harder dan 50 km/u in de achtervolging
mochten rijden. Dat is teruggedraaid. Ze vertelden dat mensen die ze
aanpakten, vaak net precies het geld op zak hadden, cash, voor de boete
voor het niet bij zich hebben van het identiteitsbewijs. 24 uur zitten was
nog wel te doen. Ik weet de boete even niet meer uit mijn hoofd, want die
heb ik niet opgeschreven, maar met de winsten die daar behaald werden,
was dat ook wel een overkomelijke zaak. Frustratie op frustratie.
We hebben twee ernstige zaken gezien, maar het gaat verder. Ik spreek
mensen uit het criminele circuit. Die vertellen mij dat ze daar allemaal
jonge jongens inzetten, omdat de Douane met de tientallen werft, onder
andere door de totaal mislukte afvloeiingsregeling van uw voorvoorganger, waarop ook douaniers mochten intekenen. Die namen dus met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

10

een paar honderd tegelijk ontslag, waarna we voor de brexit nog extra
mensen nodig hadden. Daar zijn dus bakken mensen stil aangenomen. Ik
spreek mensen die zeggen dat het landelijk parket geen stukken durft te
sturen naar het parket van Rotterdam omdat ze bang zijn dat het parket
van Rotterdam doorlekt.
Tegen deze achtergrond is er een serieus onderzoek gedaan. Er is meer
dan € 200.000 uitgegeven aan publieke middelen om te kijken welke
integriteitsschendingen de afgelopen twintig jaar, tussen 1996 en 2016,
hebben plaatsgevonden en hoe die zijn opgepakt. Er zijn weinig
relevantere onderzoeken in Nederland te bedenken op dit moment, want
ook dit kabinet trekt weer fors extra geld uit tegen ondermijning. Laat nou
net dit onderzoek geheim verklaard zijn omdat het niet afgemaakt kon
worden omdat daar, werkelijk waar, niemand aan meedeed.
Er komt nu een alternatief onderzoek waar, behalve de Douane, niemand
aan mee hoeft te doen. Maar er zijn veel organisaties die samenwerken.
Of het nou de FIOD is, de haven van Rotterdam, de gemeente Rotterdam
en al die andere THOR-organisaties; ze hoeven niet eens meer mee te
doen, terwijl wij echt niet denken dat het alleen aan de Douane ligt. De
CDA-fractie zou graag een alomvattend onderzoek zien naar deze
miljardenimport om te kijken wat er werkelijk aan de hand is. Dat kan door
dit onderzoek af te maken. Dat kan met een nieuw onderzoek. Want het
nieuwe onderzoek is veel te smal van opzet. Het gaat alleen over de
Douane en er wordt niet naar casussen gekeken, maar er wordt in z’n
algemeenheid gevraagd of er witte plekken zijn. Dat is beetje in de
categorie: het heeft managementaandacht. Ja, dat zal wel. Er moet hier
iets aangepakt worden! Dit is de harde kant van handhaving. Maar wie
gaat dat onderzoek nu uitvoeren? Want dat stond er niet in. En waarom
horen wij niet hoeveel douaniers er met EncroChat gevonden zijn? Niet
welke, dat snap ik allemaal wel. Maar hoeveel van die douaniers hadden
kennelijk een telefoon van de onderwereld in hun bezit? Dat getal kan toch
gewoon even meegedeeld worden? Dat geeft ons een aardige indicatie.
De voorzitter:
Wilt u gaan afronden, meneer Omtzigt?
De heer Omtzigt (CDA):
Zeker, voorzitter. U bent wel erg scherp dat u na een halfuur de eerste
termijn wilt afronden.
De voorzitter:
Iedereen evenveel spreektijd, meneer Omtzigt.
De heer Omtzigt (CDA):
Zeker, voorzitter.
Voorzitter. Hoe zorgt u ervoor dat dat onderzoek van de grond komt? Wilt
u toezeggen aan mevrouw Lodders en mij dat continue screening à la
minute ingevoerd wordt voor alle douaniers in het havengebied en
Schiphol, in ieder geval bij de Douane, dus dat er geen medewerkers
worden uitgezonderd? En hoe kunt u ervoor zorgen dat het rapport alsnog
openbaar wordt, te beginnen met hoofdstuk één? Dat hoofdstuk gaat over
welke organisaties meegewerkt hebben. Daar is niks geheims aan. Dat
hoofdstuk kunt u ten minste openbaar maken.
Voorzitter. Even voor de orde van de vergadering – ik smokkel een klein
beetje: ik vind het bizar dat de Staatssecretaris probeert dit onderzoek
tijdelijk ter inzage te leggen maar het daarna weer mee wil nemen. Ook
wil zij de antwoorden die vertrouwelijk ter inzage gelegd zijn, in oktober
weer terugnemen, zodat er later niet gecontroleerd kan worden hoe de
Kamer geïnformeerd is. Dus ik verzoek ook nog separaat via u, voorzitter,
aan de regering ervoor te zorgen antwoorden, wanneer die gegeven zijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

11

zelfs al zijn ze vertrouwelijk, permanent te laten liggen. Maar ik hoop dat
hier de vertrouwelijkheid af gehaald kan worden.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Ik zie dat mevrouw Leijten daar iets aan wil
toevoegen.
Mevrouw Leijten (SP):
De heer Omtzigt heeft procedureel gelijk dat dit in het Kamerarchief, in de
Kamerkluis, hoort te liggen. Dus het gaat om ons werk.
De voorzitter:
Ik denk met u mee, maar ik heb het nog niet helemaal tot de finesses op
orde. Maar ik voel met u mee, dus laten we kijken hoe we dat kunnen
regelen. De vraag is in ieder geval aan de Staatssecretaris gesteld. Dus dat
lijkt me duidelijk.
De heer Omtzigt (CDA):
Nee, dit is een vraag van de Kamerorganisatie. De Kamerorganisatie kan
besluiten om deze stukken te kopiëren. Of de Staatssecretaris ze terugneemt of niet, is niet interessant. Er ligt een motie-Van der Molen/Omtzigt
uit 2018 die dat ook vraagt, mocht u dat willen weten. Dit betreft gewoon
de controleerbaarheid van het archief.
De voorzitter:
Dat ben ik met u eens, maar ik hoorde u ook een vraag aan de Staatssecretaris stellen. Vandaar dat ik het zo zeg. Ik voel met u mee, dus laten we
kijken hoe we dat vastleggen.
Nou, we zijn wel snel door de eerste termijn van de Kamer gegaan! Jullie
interrumperen ook niet. Zoals ik al zei aan het begin: ik moet ook nog een
beetje aan jullie wennen, dus we hebben het nu gewoon strikt gehouden.
Hoeveel tijd heeft de Staatssecretaris nodig? Ik stel voor dat wij twintig
minuten schorsen, waarna wij vervolgen met de eerste termijn van de
kant van het kabinet.
De vergadering wordt van 17.35 uur tot 17.59 uur geschorst.
De voorzitter:
Fijn dat u er weer bent, mevrouw Van Huffelen. Wij zaten al vol smart en
vol verwachting te wachten. Daarom beginnen we nu meteen met de
eerste termijn van uw kant. Het aantal interrupties in de eerste termijn van
de Kamer was redelijk beperkt. Volgens mij kan ik het dus wel een beetje
laten gaat, totdat ik vind dat het te ver gaat. Collega-Kamerleden, u hoeft
dus niet te tellen.
Mevrouw Van Huffelen, het woord is aan u.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dank u wel, voorzitter. Ook namens mij van harte gefeliciteerd met uw
nieuwe functie. Ik wil het volgende voorstellen. Ik wil kort een algemene
introductie doen en ik wil daarna in een aantal blokjes ingaan op de
gestelde vragen en de gemaakte opmerkingen. Het eerste blokje is het
onderzoek Als de prooi de jager pakt. Het tweede blokje gaat over
integriteit en screening. Het derde blokje gaat over het door ons aangekondigde externe onderzoek. Dan is er een vierde blokje over IT en
ICT-onderwerpen en is er nog een vijfde blokje met overige onderwerpen
waarover vragen zijn gesteld.
Ik ben blij dat we vandaag over de Douane kunnen spreken. Zoals een
aantal van u al heeft gezegd, doet de Douane ongelofelijk belangrijk werk
in een heel dynamische omgeving. En er gaat ook veel goed bij de
Douane. We behoren tot de top van de wereld. Ik heb daar in de brief die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

12

ik u heb gestuurd, ook iets meer over gezegd. Daar ben ik blij om en het is
ook mijn ambitie om die positie te behouden. Dat laat onverlet – u heeft
daar ook al over gesproken – dat er een aantal belangrijke opgaves zijn
waar de Douane mee te maken heeft. Dat is niet in de laatste plaats de
brexit, een onderwerp waar we niet vandaag maar in een volgend AO
over spreken. Maar dat vergt natuurlijk veel tijd en aandacht. Dat geldt
zeker ook voor thema’s rondom integriteit en het werven van voldoende
medewerkers. Die onderwerpen komen dan ook vandaag aan de orde.
We hebben een behoorlijke opgave op het gebied van personeel. Ik zal
daar zo meteen nog iets over zeggen, maar dat is onder andere het geval
omdat we zijn uitgebreid in het kader van brexit. Maar ondertussen zijn er
ook andere taken bij gekomen. Dat vergt veel aandacht. Hetzelfde geldt
voor dat onderwerp van integriteit. Daar ga ik zo meteen ook verder op in.
Onze Douanemedewerkers zijn ongelofelijk trots op hun werk en willen dit
integer en eerlijk doen. Ze ervaren dat de omgeving waarin ze werken
verandert en dat dit ook iets voor hen betekent. Niet in de laatste plaats
hebben corruptiezaken in 2015 en 2016 binnen de Douane tot meer
bewustwording geleid over hoe belangrijk het is om aan het werk te gaan
en hoe criminelen invloed kunnen hebben op de processen en het werk
van de Douane. Er is inmiddels geïnvesteerd in een heleboel maatregelen
– daar ga ik zo meteen meer over vertellen – maar er is zeker ook
geïnvesteerd aan de harde kant van het werk, bijvoorbeeld door goed te
kijken naar werkprocessen, de voorspelbaarheid daarvan en autorisaties.
Over die integriteitsaanpak gaan we dus zo meteen nog iets meer
vertellen, maar dat is een onderwerp dat ons nauw raakt. Een aantal van u
heeft een oproep gedaan in het kader van de vraag: hoe belangrijk is dit
onderwerp nou en hoe belangrijk vindt de Douane dat? Dat vinden wij
ongelofelijk belangrijk. Het heeft bij ons dus ook een heleboel aandacht.
Ik wil in eerste instantie ingaan op de vragen die gesteld zijn over het
onderzoek Als de prooi de jager pakt. Dit begint met het thema rond het
openbaar maken van het onderzoek. Zoals u weet, hebben wij niet
gevraagd om dat onderzoek te doen. Wij zijn niet de opdrachtgever van
dat onderzoek. De onderzoekers hebben aangegeven dat zij wilden
stoppen met het afronden ervan. Dat hebben ze niet alleen aan u laten
weten, maar ook aan ons. Het onderzoek is dus niet afgerond. Daarmee
zijn ook de gegevens van dit onderzoek bij de onderzoekers en zijn die ook
van hen. Zowel de Kamer als wij hebben de onderzoekers gevraagd om
het onderzoek eventueel af te ronden of om met ons te communiceren
over dit onderzoek, om bijvoorbeeld met uw Kamer of met ons in gesprek
te gaan, maar zij hebben ervoor gekozen om dat niet te doen. Dat maakt
dan ook dat ik het onderzoek, althans de conceptrapportage die wij
hebben gekregen, vertrouwelijk aan u ter beschikking stel. Daar kunnen
wij dan ook op uw verzoek nader over komen te spreken op het moment
dat we een vertrouwelijke, besloten vergadering hebben.
De vraag die u ook stelde: zijn er ook nog andere onderzoeken over het
thema corruptie of integriteit in de afgelopen periode? Eigenlijk is er een
tweetal onderzoeken aan de orde geweest, die ook van belang zijn: één
onderzoek is gedaan door de Erasmus Universiteit, en er is ook een
onderzoek gedaan bij Schiphol. Beide onderzoeken geven informatie en
aanbevelingen over wat er gedaan kan worden om te zorgen dat er beter
wordt gekeken naar het bestrijden van criminaliteit, te zorgen dat er ook
wordt gewerkt aan het verbeteren van de screening van de organisatie en
om meer aandacht te schenken aan het onderwerp integriteit.
Ik ga verder naar een ander onderwerp rondom prooi en jager.
De voorzitter:
Voordat u dat doet, heeft mevrouw Lodders een vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

13

Mevrouw Lodders (VVD):
Ja. De Staatssecretaris geeft aan dat dat onderzoek en de gegevens van
de onderzoekers zijn. Maar ik zou me zomaar kunnen voorstellen dat de
onderzoekers een aantal keren tegen een stevige muur zijn aangelopen,
als wij lezen dat een aantal afdelingen of organisaties niet hebben
meegewerkt. En ik ben zo nieuwsgierig wat deze Staatssecretaris heeft
gedaan, maar ook de Minister van Justitie, om die onderzoekers toch te
bewegen. Tja, wij gaan meer dan 300% medewerking geven, maar het zou
zo zonde zijn als dit drie jaar onder in die la blijft liggen. Wat heeft de
Staatssecretaris precies gedaan?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik ben daarover in contact getreden met de voorzitter van de begeleidingscommissie van het onderzoek, die ook weer contact heeft gehad met de
onderzoekers zelf. Ik heb uiteindelijk ook nog met de onderzoekers zelf
contact gehad, maar zij hebben aangegeven dat zij er geen heil meer in
zien om het onderzoek opnieuw op te pakken of opnieuw te gaan bekijken.
Daar geven ze eigenlijk twee redeneren voor: voor een deel zijn ze andere
activiteiten aan het doen, maar voor een deel heeft het ook te maken met
het feit dat zij het idee hebben dat de manier waarop ze aan het werk zijn
geweest, niet gaat helpen om betere of andere informatie te krijgen, die
ook wetenschappelijk te valideren is. Dat is ook de reden waarom ik
uiteindelijk heb aangegeven dat ik het nog steeds ongelofelijk belangrijk
vind om heel goed te kijken naar wat wij als Douane verder kunnen doen
om onze organisatie te verbeteren op dit specifieke thema, en vandaar dat
ik ook heb gezegd dat ik een nieuw onderzoek wil doen. Dat heb ik dan
ook aanbesteed, en dat wil ik ook zo snel mogelijk laten uitvoeren, omdat
het wat mij betreft voortdurend aandacht vergt om niet alleen maar door
te gaan met de activiteiten die we al doen, bijvoorbeeld op het gebied van
screening – ik kom daar zo meteen op terug – maar zeker ook om te kijken
of er nog witte vlekken zijn en onderwerpen waar wij ons verder op
kunnen verbeteren. Dus ik heb aan de onderzoekers en de begeleidingscommissie gevraagd om te kijken of wij op verschillende manieren verder
zouden kunnen komen; dus ofwel het onderzoek afronden, ofwel kijken of
we nog verder met elkaar in discussie zouden kunnen over datgene wat zij
gevonden hebben. Ze hebben gezegd dat ze dat niet willen, dus daar ben
ik gestrand, om het maar even zo te zeggen.
De voorzitter:
Een kort vervolg, mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik hoor de Staatssecretaris zeggen dat de onderzoekers er geen heil in
zien. Als iemand ergens geen heil in ziet, dan betekent dat nogal wat,
want dan mogen we – denk ik – veronderstellen dat zij hun neus een
aantal keren echt heel stevig hebben gestoten. En dat is ongelofelijk
jammer. Mevrouw Leijten heeft terecht aangegeven dat de Staatssecretaris een nieuw onderzoek heeft aangekondigd en in gang gezet. Ik denk
dat ze daar zo meteen wat meer over zal zeggen, maar dat is heel specifiek
gericht op de Douane. En drie jaar onderzoek, waarin met name gekeken
is naar die verschillende organisaties, is gewoon in de la beland. Ik kan er
gewoon niet bij dat we dat laten gebeuren. Dus ik blijf hameren op de
vraag: hoe kunnen we dan in ieder geval die gegevens, die gebruikt zijn
en die samengevat zijn in dat conceptrapport, wel openbaar krijgen, zodat
we daar ook mee verder kunnen?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Tja, die vraag zult u toch echt aan de onderzoekers moeten stellen.
Nogmaals, dit onderzoek is niet in opdracht van ons gedaan. Het is niet in
opdracht van de Douane gedaan, maar in opdracht van een partij die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

14

onderdeel is van het Ministerie van JenV. Zij hebben aangegeven die
informatie niet met ons te willen delen in de zin van openbare informatie,
en daar hebben ze ook een verklaring over uitgebracht. Ik heb hun
gevraagd: kunnen we nog verder; kunnen we dit onderzoek afronden;
kunnen we kijken of we hier eventuele obstakels kunnen wegnemen om te
zorgen dat die informatie boven water komt; kunnen we ook op een
andere manier met elkaar in gesprek over de bevindingen die u heeft
gedaan? Daar waren de onderzoekers niet toe bereid. Ik begrijp dat
diezelfde vraag, om in gesprek te gaan over dit onderwerp, ook door uw
Kamer is gesteld. Ik ben bang dat we hier inderdaad te maken hebben met
de situatie waarin we zitten. Om te zorgen dat we verder kunnen is het
voor mij belangrijk om een nieuw onderzoek te starten, dat met name
gaat over het onderdeel waar ik zelf over ga, namelijk de Douane. Maar
dat wil niet zeggen dat we niet ook gebruik willen maken van de gegevens
en ideeën van andere partijen.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, is er een vraag van mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Het maakt natuurlijk niet uit of JenV of het Ministerie van Financiën de
opdrachtverlener is geweest voor dit onderzoek. De rijksoverheid is de
rijksoverheid. Het geld dat daaraan uitgegeven wordt, is belastinggeld van
ons allemaal. Ik weet dat de ministeries verkokerd werken, maar dat vind
ik geen argumentatie. Waar ik zo van geschrokken ben uit de verklaring
van de onderzoekers, is dat ze hun neus hebben gestoten. Ze zijn tegen
een omerta aangelopen. Hoe kijkt de Staatssecretaris daar nou tegen aan?
Ik heb in het openbare gedeelte gevraagd hoe zij ertegen aankijkt dat de
luiken collectief sloten, maar daar komt geen antwoord op. Het antwoord
dat wel kwam, is dat er vertrouwen is in de samenwerkende handhavingsen opsporingsorganisaties. Maar dat heb ik niet als in de persverklaring
op de vraag waarom dit niet openbaar is, staat dat het enige instrument
om dit boven tafel te krijgen een parlementaire enquête is. Dat is toch al
een signaal? Ik snap het dus niet zo goed: de enorme publieke noodkreet
die is geslaakt door de onderzoekers en de voorzitter van de begeleidingscommissie en het antwoord dat we daarop krijgen van de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Huffelen:
U stelt de vraag die ik in feite ook heb gesteld aan de onderzoekers en de
voorzitter van de begeleidingscommissie, namelijk of wij voort konden
met het onderzoek of dat wij meteen met hen in gesprek konden over de
aanbevelingen en de bevindingen die zij tot nu toe hadden gedaan, om
die te delen en zo een stap verder te kunnen. Ik heb daar het antwoord op
gekregen dat ik net al met u gedeeld heb. Dat antwoord was negatief en
daardoor kan ik op dit moment ook niet verder met deze onderzoekers en
met dit onderzoek. Het enige wat ik wel kan doen, is zeggen dat ik het
ongelofelijk belangrijk vind dat wij ons als organisatie steeds weer blijven
aanpassen aan datgene wat nodig is om ervoor te zorgen dat wij
meewerken aan het bestrijden van criminaliteit en dat wij meewerken om
ervoor te zorgen dat er minder ongewenste artikelen ons land binnenkomen, in dit geval met name drugs. Dat zijn we ook aan het doen. Dus
dat is waar we staan. Ik kan daar op dit moment geen ander antwoord op
geven. Nogmaals, ik zou het heel graag met hen verder hebben afgerond,
maar dat kan dus niet.
Mevrouw Leijten (SP):
Dit was natuurlijk niet mijn vraag. Zoals ik het heb gelezen, is de deur voor
de onderzoekers inderdaad dicht. Zij geven de opdracht terug. Maar ik
vroeg naar het feit dat zij niet verder zijn gekomen, naar het collectief de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

15

luiken sluiten. Eerst is er gezegd «we doen mee», dus de onderzoekers
gaan van start. Over de inhoud kunnen we niks zeggen, maar het proces is
bekend. Maar uiteindelijk kunnen we niet valideren wat er beschreven is.
Dat maakt dat dit onwijs interessante onderzoek nu in een la ligt en niet
gelezen kan worden. Ik vraag aan de Staatssecretaris: wat zegt dat over
die organisaties dat er zo’n omerta is? We zwijgen met dit onderzoek. Dat
moet toch zorgen baren?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Misschien eerst even twee dingen. U gaf aan dat dit onderzoek is gedaan
door de rijksoverheid, maar dit onderzoek is gedaan door een stichting die
onder de Politieacademie hangt. Die stichting is onafhankelijk en valt niet
onder de verantwoordelijkheid van het Rijk. Dat is één. Dan het tweede
punt. U zegt: vindt u het belangrijk dat er meegewerkt wordt aan het
onderzoek om te zorgen dat we met elkaar inzicht krijgen in wat er aan de
hand is en in wat er gedaan kan worden om onze organisaties te
verbeteren, om ervoor te zorgen dat we onze opdracht, onder andere het
bestrijden van criminaliteit en het ervoor zorgen dat het land veilig is,
beter kunnen bewaken? Dat ben ik zeer met u eens. Dat is ook de reden
waarom ik het zelf zo belangrijk vind om hier verder aan mee te werken.
Maar ik kan natuurlijk niet namens andere organisaties spreken als het
gaat over de vraag wat hen er precies van heeft weerhouden om mee te
doen of om hun medewerking te verlenen op de manier die de onderzoekers wensten. Ik kan wel zeggen dat ik het vanuit de Douane ongelofelijk belangrijk vind dat we deze informatie boven water krijgen. We gaan
dan ook het onderzoek doen dat we van plan zijn om te gaan doen.
Mevrouw Leijten (SP):
Mag ik het nog één keer proberen, voorzitter?
De voorzitter:
Kort en finaal.
Mevrouw Leijten (SP):
Wij hebben deze vraag gesteld, niet alleen de SP-fractie, maar ook de
VVD-fractie, de CDA-fractie en de PVV-fractie, die ook hebben meegedaan
aan het schriftelijk overleg. Wat zegt het niet willen meewerken, waardoor
dit belangrijke onderzoek strandt, nou over de cultuur, de zwijgcultuur?
Daar komt geen antwoord op. Wat zegt dit de Staatssecretaris?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Wat dit mij zegt en wat ik belangrijk vind, is dat wij als organisatie ons
openen voor signalen, dat we ons openen voor een discussie over wat er
aan de hand is en wat wij kunnen doen om onze organisatie verder te
brengen in het zorgen dat we aan de ene kant onze taak beter kunnen
uitvoeren en aan de andere kant heel goed gaan letten op signalen van
binnen en van buiten de organisatie. Het doel daarvan is om te zorgen dat
wij een volstrekt integere organisatie zijn, maar vooral een organisatie die
gericht is op het bestrijden van datgene waarvoor we aan de lat staan.
Door de onderzoekers is daarover aangegeven dat dit onvoldoende
gebeurde. Over de Douane kan ik zeggen dat het mijn intentie is om dat
precies om te draaien, zoals u heeft aangegeven en heel graag wil. Ik vind
het zo ontzettend belangrijk dat we hier open over zijn, dat we hierover
met elkaar van gedachten wisselen, dat we zorgen dat we het onderzoek
dat ik wil laten uitvoeren ook openbaar met u ga bespreken. Het is wat mij
betreft namelijk ongelofelijk nuttig en nodig dat we onszelf voortdurend
de vraag stellen in het landschap waarin we zitten wat we kunnen doen
om ons werk beter te doen, hoe we niet in de laatste plaats onze
medewerkers beter kunnen beschermen en hoe we kunnen zorgen dat we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

16

datgene doen waarvoor we aan de lat staan, waarbij criminaliteitsbestrijding natuurlijk een rol speelt.
De voorzitter:
Meneer Mulder heeft ook nog een interruptie voor u.
De heer Edgar Mulder (PVV):
De woorden en de voornemens zijn allemaal mooi, maar het is jammer
dat de uitleg van de Staatssecretaris van het niet-meewerken van de
organisatie heel vergoelijkend is: ze mogen het zelf doen en ze doen ook
nog wel andere onderzoeken. Maar feit blijft dat u leiding geeft aan een
organisatie waarin een hoop mensen vreselijk corrupt zijn. Dit is naar
boven gekomen in dit onderzoek, maar dat wordt niet openbaar gemaakt.
U kunt de komende jaren nog weer een onderzoek gaan doen, maar als
dat een beetje op het niveau gebeurt als dat van de rapporten tot nu toe,
wordt het iets als «ja, het wordt beter qua integriteit door te praten met
elkaar». Schoon uw organisatie op! Er zitten gewoon een heleboel
corrupte mensen in. Dat ontkent ook verder helemaal niemand. Pak die
mensen op. Schoon die organisatie op. Zorg dat we eindelijk weer één
organisatie in Nederland krijgen die niet corrupt is. Dat zou een mooie
nalatenschap zijn van uw staatssecretarisschap, want na de verkiezingen
komt u waarschijnlijk niet terug. Dan heeft u in ieder geval ervoor gezorgd
dat er weer één organisatie in Nederland is waar we trots op kunnen zijn.
Dat zou toch een mooie doelstelling zijn voor u?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Het beeld dat u schetst dat een groot deel van de organisatie corrupt is,
deel ik niet, maar ik heb wel heel veel aandacht voor dit onderwerp.
Daarom is het misschien goed om de overstap te maken naar het
onderwerp wat we aan het doen zijn om te zorgen dat we voortdurend
alle medewerkers van de Douane, en dan vooral de medewerkers die
functies hebben waarin dat relevant is, gaan screenen en dat we ervoor
zorgen dat integriteit een groot punt is om voor elkaar te krijgen. Ik zou
dus ook willen voorstellen om naar het tweede blokje te gaan, dat gaat
over dit onderwerp.
De voorzitter:
Het klinkt als een mooi bruggetje, maar toch wil meneer Mulder daar nog
wat over zeggen en daarna meneer Omtzigt.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Het is zo opvallend dat u zegt zich niet te herkennen in het beeld dat het
een corrupte organisatie is terwijl u zélf een rapport waarin onderzoek
wordt gedaan naar corruptie tegenhoudt omdat er aantoonbaar een
heleboel corruptiegevallen in naar boven kwamen. Hoe kan dat nou? Ik
snap dat u niet kunt zeggen dat alle mensen aan wie u leiding geeft,
corrupt zijn. Maar een groot gedeelte is het wel. Vandaar alle onderzoek,
vandaar dat iedereen zo bezorgd is, vandaar dat het volk in Nederland het
rapport niet mag zien. Want we zijn een narcostaat geworden. En dat
toont zich voornamelijk in de haven in Rotterdam en waarschijnlijk op
Schiphol. Wij zijn een narcostaat doordat we jarenlang weggekeken
hebben van de smerigheid van drugs. U zou die organisatie kunnen
opschonen als u gewoon een keer hard doorpakt. Maak het rapport
gewoon openbaar. Laat ik het omdraaien. Als u gelijk heeft dat u geen
leiding geeft aan een corrupte organisatie, zou u juist dat rapport
vrijgeven, want dan kon u aantonen: kijk, het is niet zo; het valt allemaal
hartstikke mee. Maak dat rapport openbaar!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

17

Staatssecretaris Van Huffelen:
U heeft het rapport gekregen. Ik heb net uitgelegd dat het niet aan mij is,
maar aan de auteurs om dat soort informatie te delen. Maar ik heb ook
aangegeven dat ik het net als u ontzettend belangrijk vind dat we er alles
aan doen om te zorgen dat mensen die bij de Douane werken, in
veiligheid en integer hun werk kunnen doen. Daarvoor is het zo ontzettend
belangrijk dat we er in de komende tijd veel meer op gaan inzetten dan we
in het verleden hebben gedaan en dat we gaan kijken naar dit onderwerp
van integriteit en screening. In mijn brief heb ik al meer aangegeven wat
we gaan doen.
Daarmee kom ik op de vragen die mevrouw Lodders hierover heeft
gesteld, namelijk wat we in de komende tijd precies gaan doen. Daarin
hebben we in de afgelopen tijd al een aantal stappen gezet.
De voorzitter:
Ik snap dat u voort wilt, maar meneer Omtzigt had ook nog een vraag over
het onderzoek.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik had gewoon een concrete vraag gesteld. We hebben € 216.000 aan
belastingmiddelen aan dit onderzoek uitgegeven. Er zijn 116 mensen
geïnterviewd. Ik heb weleens kleinere onderzoeken gezien. Nu mogen we
er niet eens openbaar over praten. Sterker nog, het laat zich raden dat een
aantal organisaties die volgens de onderzoekers totaal niet hebben
meegewerkt, graag naar buiten toe het beeld willen laten ontstaan dat ze
corruptie aan het bestrijden zijn. Daarom vraag ik u ten minste hoofdstuk
1 te publiceren. Daarin staat gewoon de verantwoording: wie heeft er
meegewerkt en wie heeft er niet meegewerkt? Dat is heel vervelend, maar
ik zou er echt op willen staan. Ik vind het ook een punt van orde dat ik het
gewoon hier ter sprake kan brengen. Want anders blijven we hier een
soort ... We moeten hier schaduwboksen omdat we niet mogen citeren uit
het rapport, maar waarom kan dat niet gewoon naar de Kamer gestuurd
worden en openbaar gemaakt worden? Dan staat er: organisatie A, B en C
hebben dit, dit en dit niet gedaan. Daarom zitten die Kamerleden hier
allemaal zo van: «Huh, deze organisaties zeggen publiekelijk altijd dat ze
bezig zijn met corruptiebestrijding, maar onderzoekers zeggen hier
keihard, gedocumenteerd, dat dit niet klopt.»
Staatssecretaris Van Huffelen:
Volgens mij begin ik in herhaling te vervallen als ik aangeef dat ik het
onderzoek, althans de conceptversie die wij bezaten als lid van de
begeleidingscommissie, vertrouwelijk aan u ter beschikking heb gesteld.
Daar kunnen we over spreken in een nader overleg. Daarnaast heb ik
aangegeven dat ik met de onderzoekers heb gesproken over dit
onderwerp, over het openbaar maken of het niet openbaar maken. Die
gegevens en die informatie zijn van hen. Nogmaals, ik ben niet de
opdrachtgever van het onderzoek. Dat is die stichting die onder de
Politieacademie valt. Ik heb met hen gesproken, maar zij waren niet bereid
om deze informatie anderszins ter beschikking te stellen. Dus op dit
moment beschikken wij over een conceptversie, die u in de vertrouwelijke
informatie heeft. Nogmaals, het ter beschikking stellen van het rapport is
een vraag die u kunt stellen aan de onderzoekers. Zij zijn degenen die
deze informatie hebben. Zij kunnen ertoe overgaan om die informatie te
delen, maar tot nu toe hebben ze tegen mij, en voor zover ik heb begrepen
ook tegen u, gezegd dat ze die informatie niet willen delen.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik heb me er knarsetandend bij neergelegd dat een aantal dingen die zij
niet konden verifiëren, niet openbaar gemaakt worden. Maar in hoofdstuk
1 wordt gewoon verantwoording afgelegd over wie er wel en wie er niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

18

meewerkte. Dat gaat dus niet over hoe er met bepaalde drugsvangsten is
omgegaan. Er staan ook mooie casussen in, maar die zal ik dan maar even
laten. Dat lijkt me volstrekt duidelijk. We zitten in de bizarre situatie dat er
een hoofdstuk 1 ligt waardoor bij mij ten minste voor één organisatie de
schellen van de ogen zijn gevallen, omdat die niet heeft meegewerkt. Ik
merk overigens ook op dat de gemeenteraad van Rotterdam het stuk
pertinent niet krijgt. Ik vind dat buitengewoon bijzonder.
Zelfs de vragen die hier in de commissie zijn gesteld over waarom
bepaalde organisaties niet hebben meegewerkt, zijn in het vertrouwelijke
deel beantwoord. Dus zelfs de vraag waarom organisaties als de NVWA,
om er maar eens een te noemen, niet meewerken, wordt niet publiekelijk
beantwoord, maar vertrouwelijk. Maar dat is toch geen vertrouwelijke
informatie die met drugsvangst te maken heeft? Dat heeft te maken met
de vraag of je in de top van je organisatie het besluit neemt of je dit
serieus wilt doen. Dus daarom persisteer ik in de vraag om hoofdstuk 1
openbaar te maken. Dan weten we wie er wel en wie er niet meegewerkt
hebben. Dan kunnen we die organisaties bevragen. En als ik een klein
geheimpje mag verklappen: de Douane kwam er niet als aller-, aller-,
allerslechtste uit, kan ik u verzekeren. Dus het is helemaal niet gericht op
de Douane, zeg ik voor de Douanemedewerkers die meekijken. Maar er
zijn een paar organisaties die de dans verschrikkelijk aan het ontspringen
zijn.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik heb het antwoord al aan u gegeven. Het antwoord is dat ik er niet voor
gekozen heb en er ook niet voor zal kiezen om het onderzoek openbaar te
maken. Dat laat ik bij de onderzoekers en de begeleidingscommissie. Ik
wil mij graag vooral richten op de toekomst, namelijk door ervoor te
zorgen dat wij kunnen bijdragen aan een veiliger Nederland met de
Douane en door te kijken hoe wij dit kunnen verbeteren.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik stel een zeer gerichte vraag: openbaarmaking van hoofdstuk 1, het
gedeelte waarin de onderzoekers zeggen welke organisaties wel en niet
hebben meegewerkt. Ik heb al langs het randje gelopen doordat ik over de
Douane begon, maar er staan echt dingen in waarvan het echt fijn zou zijn
als we in openbaarheid kunnen zien hoe publiek gefinancierde organisaties wel of niet meewerken aan corruptieonderzoek. In de richting van
mevrouw Leijten, die net iets buiten de microfoon zei: dat ook nog. Onder
artikel 68 ...
De voorzitter:
Misschien moet u dan even de vraag van mevrouw Leijten herhalen.
De heer Omtzigt (CDA):
Mevrouw Leijten vroeg zich af of dit niet onder de WOB valt. Dat zou ik
zomaar kunnen bedenken. Dan komt er een zienswijze voor de onderzoekers. Zij mogen dan een zienswijze indienen of zij zich benadeeld
voelen. Ik zou de Staatssecretaris willen vragen om hoofdstuk 1 te
openbaren en om over een week uitsluitsel te krijgen of de onderzoekers
ermee akkoord zijn dat dit openbaar gemaakt wordt. Dan kunnen we
tenminste zien wie er meewerkt.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik kan die vraag nog een keer aan de onderzoekers stellen, maar ik ben
bang dat het antwoord daarop hetzelfde wordt als dat wat ik al eerder heb
gekregen en het antwoord dat uzelf ook heeft gekregen, namelijk dat u

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

19

niet het rapport van hen hebt gekregen en dat zij niet bereid zijn om met u
daarover in discussie te gaan. Het lijkt mij dus een zinloze actie. Ik snap
dat u dat heel graag wil, maar het heeft geen zin om dat nog een keertje te
vragen. Dat lijkt mij echt een zinloze activiteit.
Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter, ik heb een punt van orde.
De voorzitter:
Mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik denk dat hier een heel concrete vraag gesteld wordt die niet eerder
gesteld is. Ik denk dat die gewoon staat in de richting van de Staatssecretaris. Ik zou richting de collega’s willen aangeven dat het misschien goed
is om hier bij de eerstvolgende procedurevergadering – die is
donderdag – nog eens even op terug te komen. We kunnen dan desnoods
zelf een hoorzitting organiseren met de onderzoekers en de voorzitter van
de begeleidingscommissie om te kijken of we daar op zijn minst
hoofdstuk 1 openbaar kunnen krijgen.
De voorzitter:
Het is altijd fijn als je als voorzitter een beetje hulp krijgt van ervaren
Kamerleden. Volgens mij is het een goed voorstel om het nu even te laten
voor wat het is. De vraag aan mevrouw Van Huffelen is heel duidelijk en
daar is ook een duidelijk antwoord op, maar dat is niet tot bevrediging van
de commissie. Laten we dat als commissie verder bespreken in de
procedurevergadering, zodat we dit onderwerp voor nu op pauze kunnen
zetten en later netjes kunnen voortzetten.
Mevrouw Lodders (VVD):
Niet helemaal, voorzitter. Ik gaf aan dat de vraag van de heer Omtzigt over
hoofdstuk 1 heel concreet is. Volgens mij blijft die vraag om daar binnen
een week op te reageren, sowieso staan.
De voorzitter:
Precies, maar mevrouw Van Huffelen had daar ook een heel duidelijk
antwoord op, dat overigens niet bevredigend was, maar misschien wil ze
daar nog wat over zeggen. Meneer Omtzigt nog.
De heer Omtzigt (CDA):
We kunnen het via de commissie vragen, maar we kunnen het ook
gewoon nu vragen om dit aan de onderzoekers te vragen. Dan weten we
of ze dat gaan publiceren of niet. Dan gaan we daarna wel weer verder. Ik
vraag de Staatssecretaris om, wanneer zij dat aan ons terugkoppelt, het
gedeelte van de vragen over waarom bepaalde organisaties wel of niet
meegewerkt hebben, publiekelijk te beantwoorden. Een aantal van de
THOR-organisaties vallen gewoon onder ministeries. Dan horen wij nu
vertrouwelijk of ze wel of niet meegewerkt hebben en de redenen
daarvoor. Dat vind ik eigenlijk niet kunnen. Ik zou dat gewoon als publiek
antwoord willen zien.
De voorzitter:
Uw vraag is helder, meneer Omtzigt.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Uw vraag is of ik nog een keer aan de onderzoekers kan vragen of zij
hoofdstuk 1 zouden willen publiceren. Ik heb aangegeven dat ik die vraag
zeker nog een keer kan stellen, maar denk dat het antwoord daarop zal zijn
dat wat ik al eerder heb gekregen. Als u daar ontzettend veel behoefte aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

20

heeft, wil ik die vraag best stellen. Als u mij vraagt of we voor de rest ook
alles openbaar gaan maken wat nu in het vertrouwelijke deel zit, vind ik
dat geen verstandige exercitie. Nogmaals, ik heb heel duidelijk aangegeven dat ik de lijn en de wensen van de onderzoekers hierin heb
gevolgd. Zij hebben aangegeven dit rapport niet als openbare informatie
te willen hebben. Zij hebben daar hun redenen voor om dat zo te willen.
Het gaat over hun wetenschappelijke integriteit. U bent zelf ook wetenschapper, meneer Omtzigt. U weet, denk ik, hoe dat voelt en werkt in die
wereld. Mijn idee zou dus ook zijn om het te laten bij die vraag, die ik dan
aan hen zal stellen.
De voorzitter:
Nog even, want meneer Omtzigt vroeg ook op welke termijn u wellicht
terug kunt koppelen dat u die vraag over hoofdstuk 1 hebt gesteld.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat weet ik niet. Ik kan hen proberen te bereiken, maar ik kan niet zeggen
wanneer ze daarop gaan reageren.
De heer Omtzigt (CDA):
Misschien kunnen we dat binnen een week of twee horen.
De voorzitter:
Binnen afzienbare tijd. Dan stel ik voor dat u doorgaat naar het tweede
blokje: integriteit en screening.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Heel goed. Dank u wel, voorzitter. De Douane heeft al veel aandacht voor
dit onderwerp, zeker in de afgelopen periode. Ik heb in mijn introductie al
aangegeven dat daarbij onder andere een rol heeft gespeeld wat er in de
jaren 2015 en 2016 is gebeurd. Wat we doen, is aandacht besteden aan dit
onderwerp bij werving en selectie, bij het in dienst nemen – dat heet met
een mooi woord onboarding – en zeker ook in het kader van teamoverleggen. Afgelopen week was ik bij de Douane, waarbij we met elkaar zeer
indringend over dit onderwerp hebben gesproken.
Het is belangrijk om mee te geven dat het niet alleen gaat over gedrag,
identiteit en het checken van medewerkers, maar natuurlijk ook – dat staat
ook in aanbevelingen in andere rapporten waar we het net al over
hadden – over de manier waarop je de organisatie en de gebouwen
beveiligt, hoe je omgaat met de terreinen, met functiescheiding, zoals het
autoriseren van medewerkers tot alleen maar die locaties of die systemen
die ze nodig hebben voor hun taak en over hoe je ervoor zorgt dat
Douanemedewerkers niet van tevoren weten welke goederen ze gaan
controleren. Daarmee kom ik op het punt waar de heer Omtzigt op wees:
medewerkers weten lang van tevoren welke goederen ze gaan controleren. Dat klopt niet. We hebben er juist op ingezet dat een deel van de
medewerkers zich bezighoudt met het selecteren en anderen dan weer de
controles ook uitvoeren.
We hebben in de afgelopen tijd gekeken – daar hebben we eerder met
elkaar over gesproken – hoe we die screening kunnen versterken en welke
maatregelen we kunnen treffen om dat te doen. Op basis van onze eerste
bevindingen hebben we ook gekeken naar de vraag of die maatregelen
wat meer permanent kunnen worden gemaakt, ook naar aanleiding van
de vragen en opmerkingen van mevrouw Lodders. We willen er namelijk
voor zorgen dat we zo goed mogelijk niet alleen onze medewerkers
beschermen, maar ook de screening meer permanent maken. Ik heb een
aantal van die onderwerpen opgenomen in de brief die ik heb gestuurd.
Wij willen ervoor zorgen dat de vog’s die onze medewerkers die boa zijn,
met andere woorden zij die een specifieke bevoegdheid hebben, moeten
leveren – zij worden iedere vijf jaar al gescreend; ze moeten iedere vijf jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

21

hun vog inleveren – worden uitgebreid met de politiegegevens die daarbij
horen. Dat staat overigens los van het feit dat er ook met deze
medewerkers bij hun indiensttreding een gesprek is over integriteit, dat
wordt herhaald in hun teambijeenkomsten en zeker ook bij hun jaarlijkse
beoordelingen.
Het aantal boa’s bij de Douane is ongeveer 2.000. Daarbovenop vinden wij
het belangrijk om die vog rondom politiegegevens en ook die periodieke
screening uit te breiden voor nog eens 1.000 medewerkers. Naar
aanleiding van de vragen die mevrouw Lodders daarover stelde: wij
willen niet alleen onze boa’s, maar een veel grotere groep van onze
medewerkers onderwerpen aan een uitgebreide vog, maar we willen
zeker ook zorgen dat die periodieke screening daarbij plaatsvindt.
Daarnaast voeren we voor andere relevante functies diezelfde soort van
activiteiten uit.
Er is natuurlijk gevraagd of we ervoor kunnen zorgen dat we overgaan tot
wat meer permanente of continue screening, zoals die bijvoorbeeld ook
geldt voor andere soorten functies. Dat is inderdaad wat ik graag zou
willen, maar dat is niet van de ene op de andere dag geregeld; daar heb je
een wettelijke basis voor nodig. Ik ben daarover in gesprek met het
Ministerie van JenV om te kijken hoe we dat in een wetsvoorstel kunnen
omzetten, omdat we graag willen aansluiten bij hoe dat op dit moment
geregeld is bij andere organisaties, om te zorgen dat die continue
screening plaatsvindt. Dat betekent niet dat we die medewerkers niet al
om de vijf jaar screenen, zoals dat nu is, maar met die permanente
screening wordt veel actiever gevolgd of er problemen ontstaan,
waardoor medewerkers hun werk niet meer goed kunnen doen of er
afscheid van hen zou moeten worden genomen. We willen die continue
screening dus gaan inzetten, omdat ik net als u van mening ben dat dat
een goede mogelijkheid is, maar het gaat wel tijd vergen om dat voor
elkaar te krijgen.
Mevrouw Lodders (VVD):
De antwoorden van de Staatssecretaris heb ik eigenlijk ook met zoveel
woorden in de brief gelezen. Mijn fractie vindt dat er haast gemaakt moet
worden met die continue screening. Natuurlijk moet daar een wettelijke
grondslag onder liggen, maar «we willen continu gaan screenen», «in
kaart gebracht», «alleen aan de orde in de taxibranche en de kinderopvang», «inzichten uit het wetgevingstraject neemt de Douane mee in
haar verdere traject»: dat weet ik, dan zijn we drie jaar verder, als het niet
nog langer is. Mijn vraag was eigenlijk heel concreet: wil de Staatssecretaris voor alle functies binnen de Douane gebruikmaken van die politionele gegevens? Dat is volgens mij vrij simpel te regelen, want die
wetsbehandeling vindt op dit moment plaats in de Tweede Kamer.
Vooruitlopend op de wetsbehandeling zou dat gesprek met de Minister
van Justitie dus al kunnen plaatsvinden: goh, bereid vast een ministeriële
regeling voor. Ik heb namelijk begrepen dat het via een AMvB moet. Ik wil
alle medewerkers van de Douane daaronder laten vallen. Dat is stap één.
Stap twee is dan die continue screening. Ook die moet in gang gezet
worden. Als dat nog twee of drie jaar gaat duren, vind ik dat echt te lang.
Daar wil ik dan een alternatief voor. Het zijn wat mijn fractie betreft wel
twee stappen, en die gelden voor alle medewerkers, dus ook voor de
mensen die gewoon alle dagen achter hun bureau werken, want die zijn
daar net zo gevoelig voor.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik ben het met u eens dat het goed is om de vog uit te breiden met
politiegegevens en om dat te doen voor de functies die van belang zijn. U
zei: ik wil dat graag voor alle Douanemedewerkers. Ik denk dat dat niet
echt proportioneel zou zijn. Er zijn ook Douanemedewerkers die zodanig
werk doen dat het niet verstandig lijkt om dat te doen, maar ik kom hier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

22

graag nog schriftelijk op terug om aan te geven voor welke functies het
volgens mij essentieel en noodzakelijk is en voor welke functies dat
minder aan de orde zou zijn.
Dan de continue screening. Daarvoor zijn inderdaad drie vereisten nodig:
een wettelijke grondslag, de instemming van de vakbonden en toetsing
door de Autoriteit Persoonsgegevens. Daar moeten we wel doorheen,
maar dat wil ik graag doen, omdat ik dat traject graag wil inzetten. Ik kan
niet aan die vereisten voorbijgaan door het invoeren van dit fenomeen,
maar ik ben het met u eens dat dit voor functies waarvoor dit echt aan de
orde is, van groot belang kan zijn.
De voorzitter:
Een kort vervolg, mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik heb in eerste termijn een vraag gesteld. Ik kan het oprecht niet
uitleggen, en ik ben hier al wat langer mee bezig. Een medewerker in de
kinderopvang of de taxibranche wordt continu gescreend. Ik zeg daar
direct bij: dat vind ik terecht. Maar ik vind dat ook terecht voor de
Douanebeambten. Ik mis in deze brief de urgentie: we gaan het doen,
maar we gaan nog eens in kaart brengen voor welke specifieke groepen.
Nee, de Douane is een kwetsbare organisatie. De Douane moet zorg
dragen voor onze veiligheid en moet toezien op een aantal werkzaamheden. Daar moet hij goed voor uitgerust zijn. Dat betekent ook dat wij
mogen vragen en verwachten dat die mensen op een goede manier
gescreend worden. Hoe gaat de Staatssecretaris daar meer vaart bij
maken dan ik in de brief lees en dan ik haar hier vanmiddag hoor zeggen?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Het punt is een beetje dat ik de grootste vaart maak die ik kan maken met
het zetten van de eerste stap. We hebben al stappen gezet, maar nu gaan
we de eerste stap die hierop volgt zetten, namelijk het uitbreiden van de
vog met politiegegevens. Daartoe kan ik niet alleen besluiten; dat doe ik in
afstemming met het Ministerie van JenV. Ik heb toegezegd dat ik wat
meer gedetailleerd zal aangeven – dat doe ik graag – welke medewerkers
daarvoor wat mij betreft in aanmerking komen. Dat zijn zeker de mensen
die zich bezighouden met alle informatie die relevant is in het kader van
het bestrijden van criminaliteit. Ik zet er volledig op in om dat zo snel
mogelijk te doen. Kan ik dat van de ene op de andere dag doen? Nee, daar
zijn stappen voor nodig en die zijn we aan het zetten.
Het tweede is het vraagstuk van de continue screening. Ik ben het met u
eens – daarom heb ik het in mijn brief ook zo opgeschreven – dat het
belangrijk is dat we dit onderwerp ook gaan introduceren bij de Douane.
Nogmaals, ik kan niet voorbijgaan aan de vereisten die daarvoor gelden,
maar ik kan er wel voor zorgen dat we die zo snel mogelijk gaan inzetten
om ervoor te zorgen dat we aan de slag kunnen met die meer continue
screening van en bij de Douane. Dat laat onverlet dat ik ook nog dat ga
doen wat ik heb aangegeven, namelijk zorgen dat we dit onderwerp ook
steeds in de organisatie als een belangrijk bespreekpunt hebben. Niet
alleen bij aanname, maar ook door het hele jaar heen. Ik heb namelijk
gemerkt dat het niet alleen belangrijk is om dat te doen vanwege de rol
die de Douane heeft, maar ook omdat het belangrijk is voor onze
medewerkers om zich veilig te voelen in het werk.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Heel concreet: wanneer heeft u dit geregeld?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik kan in de tweede termijn even op de precieze datum terugkomen, als
dat kan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

23

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter, in aansluiting daarop. De continue screening in de kinderopvang is in 2013 ingevoerd via een AMvB en een AMvB is op zich prima
te doen, wetgevend, in een aantal maanden tijd. Op het moment dat de
concept-AMvB klaar is, ga je naar de Autoriteit Persoonsgegevens en daar
leg je hem voor. Ik moet zeggen dat de brief van destijds van mevrouw
Thomassen, toen voorzitter, vrij helder was: dat kan gewoon bij de
kinderopvang. Dus wij vermoeden dat met alles wat er bij de Douane aan
de gang is, de Autoriteit Persoonsgegevens hier niet het grootste
struikelblok gaat zijn bij wat er aan de hand is. Kan de Minister ... Of nee,
kan de Staatssecretaris – ik had u alweer gepromoveerd – niet gewoon
toezeggen dat hier voor januari een AMvB ligt – die wordt dan ter
consultatie aangeboden aan zowel de vakbonden als de Autoriteit
Persoonsgegevens – waarbij dat gewoon geregeld wordt?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dank voor de suggestie. Ik had net al gezegd dat ik in de tweede termijn
even op dit onderwerp wil terugkomen in termen van wat een timing is
die haalbaar is voor de Douaneorganisatie gegeven datgene wat wij
moeten doen.
De voorzitter:
Heel kort nog, meneer Omtzigt.
De heer Omtzigt (CDA):
Dank hoop ik dat die suggestie meegenomen wordt.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Uiteraard.
De heer Omtzigt (CDA):
Dan de tweede vraag. Het andere dat gezegd wordt, betreft dat gesprek
over de financiële kwetsbaarheid. Dat is een belangrijk gesprek. Ik weet
niet meer wie van de collega’s er ook alweer over begon – ik geloof dat
het mevrouw Leijten was – dat de helft van de integriteitsproblemen bij
douaniers te maken had met loonbeslag, dus gewoon acute financiële
problemen waarin iemand verkeert. Dat gesprek wordt pas in 2022
ingevoerd, terwijl er in 2021 en 2020 bakken mensen aangenomen
worden. Snapt u een klein beetje, zo vraag ik de Staatssecretaris, dat er
wat ongemak is aan deze kant van de tafel en dat we als zelfs dat al niet
aan de orde gesteld wordt, wat toch best een noodzakelijke stap is,
denken dat er een beetje urgentie ontbreekt? Kan dat gesprek niet nu
standaard ingezet worden bij de nieuwe medewerkers? Wat is de reden
dat daar twee jaar mee gewacht moet worden?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat heeft alles te maken met het feit ... Je kunt zeker met mensen in
gesprek over of er mogelijke problemen zullen optreden. Dat doen we dus
ook. In het intakegesprek hebben we aparte vragen over integriteit en of
er punten spelen in het leven van mensen die van belang zijn voor de
werkgever om te weten, maar we kennen in Nederland ook een grens
voor wat je als werkgever mag vragen zonder dat je dat hebt geregeld. Op
dit moment hebben wij niet de mogelijkheden om deze financiële checks
met onze collega’s te doen. Ik heb aangegeven dat ik dat wel heel graag
wil en dat ik dat ook graag zo snel mogelijk zou willen introduceren.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

24

Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik ga dan door. Mevrouw Leijten stelde inderdaad een vraag over mensen
met privéschulden. Ik ben het met haar eens dat dat wanneer dat aan de
orde is een risico oplevert, omdat deze mensen mogelijk gechanteerd
kunnen worden of eerder benaderd kunnen worden door mensen die met
hen of met hun informatie andere dingen van zins zijn dan wij met elkaar
zouden willen, daar eerder open voor staan. Stel dat een medewerker van
het Ministerie van Financiën te veel schulden heeft. De vraag was: kunt u
ook zelf loonbeslag leggen? Ja, dat kunnen wij ook. Wij vinden dat
loonbeslag ook een potentiële integriteitsschending is. De eerste
maatregel die we dan nemen – dat heeft u ook gevraagd – is natuurlijk
kijken of we kunnen komen tot hulp voor zo’n medewerker. We gaan er
natuurlijk vooral voor zorgen dat dit zo snel mogelijk wordt opgelost,
omdat het niet de bedoeling kan zijn dat mensen die bij ons werken te
maken hebben met loonbeslagen.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Voorzitter. Ik verstond het waarschijnlijk niet goed – u hoorde volgens mij
hetzelfde als wat ik hoorde – maar zei de Staatssecretaris nou dat
loonbeslag leggen an sich een integriteitsschending is?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Nee, het een potentiële integriteitsschending. Het kan ertoe leiden. Op
zich is het dat niet, nee. Nee, als ik daar niet helder over was, mijn
excuses.
De voorzitter:
Het wordt nu een beetje een knikkerspel. Heeft u nog meer rondom de
financiële zaken van medewerkers of bent alweer bij een volgend
onderdeel van integriteit en screening?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Nee. Ik heb in het kader van integriteit iets over screening gezegd. We
hebben het over die financiële kant gehad. Dan was er nog een vraag over
iets anders, namelijk EncroChat.
De voorzitter:
Dan geef ik mevrouw Lodders even het woord voor een vraag.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik zat toch nog even na te denken over de screening van de medewerkers.
Daar gaat de Staatssecretaris vrij gemakkelijk overheen. Mijn vraag was
gericht op alle medewerkers van de Douane en de Staatssecretaris blijft er
eigenlijk op hameren dat uitbreiding van de screening – dan hebben we
het nog niet over de continue screening, maar over die uitbreiding – voor
specifieke functies zou moeten plaatsvinden en zegt dat ze daar met ons
schriftelijk verder over van gedachten wil wisselen. Ik heb toch even
gekeken hoe dat in de kinderopvang zit. Zelfs daar zijn ook mensen die
tijdens kantooruren structureel aanwezig zijn in de kinderopvang – dat zijn
dus gewoon de bureaumedewerkers – verplicht om zich continu te laten
screenen. Daarom begrijp ik echt niet waarom dat bij de douanemedewerkers anders zou zijn, dat daar minder risico wordt gelopen. Ik hoop dat
de Staatssecretaris daar of nu of in de tweede termijn even wat nadrukkelijker op in wil gaan. Ik word alleen maar gesterkt in mijn vraag om dat
voor alle medewerkers te laten plaatsvinden.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik zal daar in mijn tweede termijn op terugkomen, voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

25

De voorzitter:
Voor u verdergaat, heeft de heer Omtzigt een korte aanvullende vraag.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik ben wat teleurgesteld. Ik heb hier de brief van 20 november 2019, van
Staatssecretaris Snel en Minister Grapperhaus. Daarin wordt gewoon
toegezegd dat wij in de eerste helft van 2020 geïnformeerd worden over
de mogelijkheden voor continue screening. Dat is een jaar geleden door
het ministerie geschreven. We zijn nu bijna een jaar verder en we stellen
eigenlijk nog steeds dezelfde vragen. Destijds waren het collega Groothuizen van D66 en ik die dat bij een wetgevingsoverleg deden. We
vroegen om ons in te lichten en het ministerie zei: ja, dat doen we over
een halfjaar. En nu gaat dat weer naar achteren. Ik mis gewoon de
urgentie bij de Douane. De Kamer vraagt hier al een tijdje om.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik kan niets anders zeggen dan dat ik het zeer met u eens ben en dat we
deze instrumenten willen inzetten. Ik zou die ook zo snel mogelijk willen
inzetten. Uw suggesties om dat te versnellen neem ik graag ter harte. Ik
vind het, zoals ik al aangaf, met u ontzettend belangrijk dat we dit snel
doen, maar ik ben natuurlijk wel gehouden om de wettelijke stappen die
daarvoor nodig zijn te zetten. Nogmaals, op de data en de precieze
momenten waarop dat zou kunnen kom ik graag in de tweede termijn bij
u terug.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik zou dan door willen gaan met de vragen die zijn gesteld over
EncroChat. De vraag was: komt dat nou ook voor bij de Douane of zijn er
douaniers die daar aan de orde zijn? Ik kan daar eerlijk gezegd niet iets
over zeggen, omdat ik die informatie ook niet heb. Er is een lopend
onderzoek en die informatie wordt in het kader van dat onderzoek niet
openbaar gemaakt. Ik kan dus helaas niet ingaan op uw vraag over of dat
daar nog verder speelt. Wanneer er sprake van zou zijn dat dit ook bij ons
aan de orde is, hoop ik uiteraard ook dat ik dat zo snel mogelijk te weten
kan komen. Want kunnen wij daar onze acties op ondernemen.
Er was nog een vraag, ook in dit kader, over een lage straf voor mensen
die in douanetermen «uithalers» worden genoemd. Dat zijn mensen die
bijvoorbeeld rondlopen op terreinen waar goederen of containers zijn
opgeslagen en die aan de slag willen om ervoor te zorgen dat eventuele
goederen die daarin zitten daaruit worden gehaald. Wij zijn samen met
het Ministerie van Justitie en Veiligheid aan het werk om daarvoor nieuwe
wetgeving in te zetten, om de straf te verhogen. Maar niet onbelangrijk is
dat we veel meer activiteiten doen om te zorgen dat mensen die worden
aangetroffen op die haventerreinen die daar niet thuishoren eerder
worden gevonden. Dat doen we voor een deel met cameratoezicht. Ik kom
overigens nog terug op dat onderwerp, naar aanleiding van de vragen van
mevrouw Leijten. Wat we ook doen, is zorgen dat we nog meer inzetten
om deze mensen te kunnen vinden. Dat doen we door meer samen te
werken met de eigenaren van de terreinen en met de politie. Zo kijken we
hoe we meer mensen kunnen vinden die we dan kunnen oppakken. Niet
onbelangrijk is dat we iets willen doen aan de strafverhoging voor dit
vergrijp.
Ik wilde voorstellen om door te gaan naar het derde blokje over het
externe onderzoek.
De voorzitter:
Gaat u verder inderdaad, met blokje drie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

26

Staatssecretaris Van Huffelen:
Zoals ik eerder aangaf, hechten wij er enorm aan dat we met zo veel
mogelijk informatie, zo veel mogelijk organisaties en zo veel mogelijk
kennis de werkzaamheden en de integriteit bij de douane kunnen
verbeteren en ons beter kunnen voorbereiden. Daarvoor hebben we dan
ook een onderzoek ingezet, om ervoor te zorgen dat we daar ook een stap
verder in kunnen zetten. We willen dat onderzoek dan ook openbaar
maken, omdat ik eraan hecht dat open en transparant met u te kunnen
delen.
U gaf aan heel graag te willen dat daar ook andere organisaties bij
betrokken worden. Die organisaties hebben ook aangegeven met ons te
willen meewerken. Dat wil niet zeggen dat het ook over hen gaat, maar
wel dat zij met ons willen meewerken om informatie te delen en om de
mogelijkheid te hebben van elkaar te leren. Ik wil er ook voor zorgen dat
externe partijen deel kunnen nemen aan de begeleidingscommissie van
het onderzoek. Ook dat doen we om ervoor te zorgen dat er zo veel
mogelijk kennis en informatie in dit onderzoek kan worden meegenomen,
die van belang is voor de Douaneorganisatie. Nogmaals, dat doen we
natuurlijk vooral omdat we het belangrijk vinden om die maatregelen dan
ook te kunnen introduceren.
De gunning van het onderzoek is inmiddels afgerond. Het onderzoek staat
onder leiding van prof. dr. S.P. Kaptein, hoogleraar business ethics and
integrity management aan de Rotterdam School of Management van de
Erasmus Universiteit. Hij doet dat samen met KPMG, de organisatie die
dat onderzoek verder met hem zal uitvoeren. Nogmaals, er komt dus een
begeleidingscommissie met externe partijen plus een onafhankelijke
voorzitter. Die zal nog zal worden geselecteerd. Dit naar aanleiding van
vragen, gesteld door CDA en VVD. De eindrapportage van dit onderzoek
wordt verwacht in de zomer van 2021. Eind eerste kwartaal van 2021
wordt er een tussenrapportage opgeleverd met bevindingen op dat
moment, die wij dan ook al kunnen implementeren. Ik zal u uiteraard ook
op de hoogte stellen van de uitkomsten van dat onderzoek. De vraag was
ook of het onderzoek verder moet worden uitgebreid. Ik heb aangegeven
het van belang te vinden dat wij met die informatie aan de slag kunnen,
maar ik hecht er wel aan andere organisaties daarbij te betrekken, en niet
in de laatste plaats ook experts die in de begeleidingscommissie van dit
onderzoek een rol zouden kunnen spelen.
Mevrouw Leijten (SP):
Is de Staatssecretaris van plan om de onderzoekers van het nieuwe
onderzoek Als de prooi de jager pakt te laten lezen?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik kan hun natuurlijk niet die data ter beschikking stellen. Wel kan ik hen
uitnodigen en voorstellen om met de onderzoekers te spreken. Ik kan ook
proberen om degenen die informatie over dat onderzoek hebben, die met
hen te laten delen.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik zou toch graag een wat concreter antwoord willen hebben. In het eerste
interruptiedebat was het allemaal zo concreet dat wij allemaal geschokt
waren over wat we geheim moeten bespreken. We willen dat dat geweten
wordt. We vinden het belangrijk dat dat geweten wordt. Als we nou een
nieuw onderzoek krijgen, waarbij ik de omvang van wat er onderzocht
wordt duidelijk te beperkt vind, dan vind ik eigenlijk dat die nieuwe
onderzoekers moeten weten waar de anderen zijn gestrand, om in ieder
geval kennis te hebben van de zaken die zich hebben voorgedaan. Anders
zijn we bezig met geld in de sloot, in de Maas te gooien, of de Nieuwe
Waterweg; maakt me allemaal niet uit. Maar dat vind ik echt. We weten
dat er hier iets ernstigs ligt en we willen verder. Maar de onderzoekers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

27

kunnen niet verder en hebben dat duidelijk te kennen gegeven. Dit komt
daarvoor in de plaats maar het stapelt zich natuurlijk ook op. Als zich dat
niet opstapelt, dan zijn we bezig met façadepolitiek.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik kan het volgende doen. U heeft mij gevraagd om de onderzoekers te
vragen hoofdstuk 1 te openbaren. Ik kan aan hen vragen of zij met de
onderzoekers zouden willen spreken die wij hebben gevraagd om dit te
doen, omdat zij dan niet alleen kunnen praten over wat zij al op papier
hebben gezet maar ook eventuele andere informatie en kennis kunnen
delen die relevant is voor dit onderzoek. Het lijkt mij dat dat een goede
route is voor hen, om ervoor te zorgen dat dingen die eerder al boven
water zijn gekomen, dan niet verdwijnen. Ik kan dus aan de onderzoekers
vragen om hun bevindingen, wellicht breder nog dan wat ze op papier
hebben gezet, ook te delen met degenen die het nieuwe onderzoek gaan
doen.
Mevrouw Leijten (SP):
Daar ben ik blij mee, dat de Staatssecretaris bereid is om dat te doen.
Maar mijn vraag ging eigenlijk nog een stapje verder, want het antwoord
kan ook nee zijn. Dat kan simpelweg in de tijd zitten, niet beschikbaar
kunnen zijn. We weten dat er op het onderzoek dat de Staatssecretaris nu
heeft gelast een behoorlijke tijdsdruk zit, want in het eerste kwartaal van
2021 moet al de eerste tussenrapportage komen. Dat is fors. Mocht dat
nou niet lukken, om praktische of inhoudelijke redenen, zou ik echt de
Staatssecretaris willen vragen om in ieder geval dat wat er ligt te laten
lezen. En niet om te kopiëren, niet om dat werk over te doen, maar om
inzicht te krijgen.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Laten we gewoon eerst de eerste stap zetten. Ik vraag hen om met elkaar
in contact te treden of ik vraag aan de onderzoekers of zij in contact willen
treden met degenen die het werk nu doen. Mocht dat niet zo zijn, dan
kunnen we altijd nog een verdere stap zetten. Maar ik zou eerst graag die
eerste stap willen zetten, omdat ik denk dat dat veel relevanter is. Ik heb
namelijk niet alleen van de onderzoekers begrepen dat ze niet direct
achter hun teksten staan, maar ook dat zij wellicht nog andere informatie
hebben die interessant is om te delen. Die zou ik graag meegenomen
willen hebben. Nogmaals, ik had het ook graag van hen direct gehoord.
Dat kan niet gebeuren, maar wellicht dat het in dit onderzoek wel kan
worden meegenomen.
De voorzitter:
Volgens mij gaan we door naar het blokje ICT.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Overigens stellen wij natuurlijk alle informatie wij zelf hebben aan hen ter
beschikking.
Sorry. Ik ga over naar het blokje met IT-vragen. Mevrouw Lodders vroeg
welke stappen wij zetten voor verdere digitalisering. Dit ook naar
aanleiding van het feit dat veel bedrijven de samenwerking met de
Douane enorm goed vinden, maar dat er ook nog wel een vraag is om
verder te digitaliseren. Dat gaan we doen in de komende periode. We
hebben een aantal ondersteunende processen die we verder gaan
digitaliseren, bijvoorbeeld met de introductie van het digitale loket Mijn
Douane. Zo kunnen we ervoor zorgen dat het makkelijker wordt voor
bedrijven om digitaal aangifte te doen en om digitaal met ons te communiceren. We gaan ook samenwerken, zo veel mogelijk in internationaal
verband, voor het verder digitaliseren van onze processen. We hebben
daarvoor een aantal certificaten nodig. Wij zorgen ervoor dat dat zo veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

28

mogelijk internationaal goed geregeld wordt. We beïnvloeden dat ook zo
veel mogelijk, voor zover we dat kunnen. De stappen die we zetten, zijn er
dan ook op gericht om onze processen verder te digitaliseren. De eerste
stappen daarvoor volgen dit najaar en we willen dat in de komende jaren
blijven doen. Overigens is het ook wel goed om te weten dat wij een
agenda hebben, een strategische agenda, met het bedrijfsleven – ik heb
afgelopen week met hen daarover gesproken – om meerdere stappen te
zetten om onze samenwerking verder te verbeteren.
Dan de vragen van de heer Mulder over het BIT-advies over de rehosting
van AGS, het aangiftesysteem. Wat wij hebben gedaan, is inderdaad wat
u hebt aangegeven in uw bijdrage. Het project is niet gestart zoals we dat
in eerste instantie van plan waren. We hebben de aanbevelingen uit dat
BIT-onderzoek meegenomen. We hebben er vervolgens wel voor gezorgd
dat het geschikt gemaakt werd voor de toename van de aantallen die we
nodig hebben in het kader van brexit. We hebben nu een vervolgstap
gezet: het programma Digitale Snelweg Douane. Dat wordt nu verder
verkend. Daarin gaan we kijken naar de knelpunten die er nog zijn en dus
ook naar verdere opschaling. Ik heb al aangegeven dat ons idee is om in
plaats van één grote investering nu meerdere kleinere stappen te zetten
om ervoor te zorgen dat we die enorme groei die we voorzien, die in onze
brief is aangenomen, kunnen realiseren. Dus wij gaan aan het werk om
dat op te zetten. Daarvoor hebben we dus een nieuw traject gestart, de
Digitale Snelweg Douane. Ik heb ook aangegeven in mijn brief dat ik u
graag op de hoogte houd over hoe dat verloopt.
De voorzitter:
Ik zie dat meneer Mulder daar toch nog een vraag over heeft.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Ik probeer goed te luisteren. Is dat systeem dat getest is voor die
1,1 miljoen euro nou wel of niet opgeschaald? Dat was mijn vraag.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Er zijn activiteiten gedaan om te zorgen dat dat werd opgeschaald, zodat
we daar de brexit mee kunnen hanteren. Wij hebben niet ons systeem
opgeschaald, maar we kunnen de opschaling zoals we die verwachten
vanuit brexit met dit systeem op dit moment aan.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Dus uit de test kwam dat als er opgeschaald zou worden, dan niet dat
nieuwe systeem zou moeten worden gekocht. De leverancier heeft eerst
vrolijk voorgesteld om een nieuw platform te leveren voor 48 miljoen. Dat
was dus opeens niet nodig omdat we er zouden zijn met die rekening van
1,1 miljoen, maar dat is dus niet helemaal het geval. De mededeling was
alleen dat er opgeschaald kón worden. Nogmaals, heel concreet: die
opschaling wilt u wel laten plaatsvinden, maar is nog niet gebeurd.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Jawel. Wij zijn klaar voor de opschaling die we verwachten als gevolg van
de brexit. De toename van het aantal aangifteregels kunnen we daarmee
aan. We hebben AGS ervoor geschikt gemaakt om de toename in
aantallen in het kader van brexit te kunnen hanteren, maar dat laat
onverlet dat wij ook kijken naar hoe we onze IT-keten verder kunnen
verbeteren. Maar kort en goed is het antwoord op de vraag of wij met het
huidige systeem de brexit aankunnen – dat is misschien de basis van uw
vraag – ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

29

De heer Edgar Mulder (PVV):
Voorzitter, sorry dat ik het in vier keer moet doen. U zegt: ja, we kunnen de
brexit aan. Maar ik begrijp dat die opschaling dus nog echt moet
plaatsvinden. De brexit is over een paar maanden!
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ja, pas als de brexit ...
De voorzitter:
Even wachten tot meneer Mulder klaar is.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Of ik begrijp niet goed wat u zegt. In de brief uit 2018 staat dat gebleken
was dat opschaling mogelijk was voor 1,1 miljoen euro, maar we zijn nu
twee jaar verder. Waarom heeft die opschaling niet al plaatsgevonden nu
de brexit bijna aan de deur klopt?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Het systeem is aangepast om de brexit aan te kunnen. Onderdeel van de
brexit is meer gegevens, meer aangifteregels, verwerken. Dat kunnen we.
Het systeem is aangepast ...
De voorzitter:
Wilt u dat ook even in de microfoon zeggen, meneer Mulder?
De heer Edgar Mulder (PVV):
Top, voorzitter. Top!
Staatssecretaris Van Huffelen:
Het is ook nog getest, moet ik daaraan toevoegen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Volgens mij ben ik dan door de vragen over het onderwerp IT heen. Dan is
er nog de categorie overig.
Er was een vraag van mevrouw Lodders over de controle op de wapendoorvoer: is er een concreet stappenplan? De kern is dat het controleproces dat ziet op de doorvoer kritisch wordt bekeken. Verschillende
teams die daarbij betrokken zijn, moeten zorgen dat de risicobeheersing
daarbij goed georganiseerd wordt. Er zal hier ook afstemming over
plaatsvinden met het opdrachtgevende departement, namelijk het
Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat vraagt ons om deze activiteiten uit
te voeren. Het concrete plan is om ervoor te zorgen dat we dit controleproces verder onderzoeken en voorzien van nadere informatie en nadere
stappen als die nodig zijn in relatie tot wat onze opdrachtgever wil.
Dan de vraag van mevrouw Leijten over cameratoezicht. Zij gaf aan dat
wij cameratoezicht uitvoeren in de haven. Dat doen we ook. Er zijn in de
afgelopen periode meer dan 200 camera’s geplaatst, waarvan een groot
deel ook operationeel is, maar deze zijn allemaal als aanvulling op fysiek
toezicht en niet in plaats daarvan. Er zijn geen medewerkers afgevloeid of
medewerkers waar wij afscheid van hebben genomen of die niet
vervangen worden op basis van de introductie van camera’s. Wat ons
betreft is dat namelijk niet goed. De camera’s zijn een extra paar ogen op
afstand voor het werk van onze douanemedewerkers en helpen daarmee
dat werk beter en zeker ook veiliger te kunnen doen. Het cameratoezicht
heeft er bovendien toe geleid dat we in de afgelopen periode al meer
drugsvangsten hebben kunnen doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

30

Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind dit toch een beetje het herschrijven van de geschiedenis. Er is een
lange periode van angstcultuur, bezuinigingen en minder mensen om
meer invoer te doen. Als erover werd gesproken dat dit niet zo kon, dan
was altijd de remedie: cameratoezicht; dat vangen we op. Dus als er meer
werk is en de mensen zijn er niet, of zij durven het werk minder goed te
doen – en het staat gewoon in uw brief dat er onderbezetting is, dat er
tekorten zijn – dan kun je niet zeggen dat mensen niet worden vervangen.
Ja, natuurlijk worden er mensen vervangen als er meer toevoer is en er
minder mensen zijn omdat het aantal mensen niet meegroeit. Er is een
hele lange discussie geweest. Het is niet goed om nu te zeggen dat het
allemaal niet waar is en dat er geen zorgen over zijn geweest. Als we
willen gaan voor een Douane die een open cultuur heeft, waar mensen
zich kunnen melden, dan is het niet goed dat een Staatssecretaris hier
zegt dat dit allemaal niet waar is. Dat gevoel is niet te bagatelliseren.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Er zijn twee dingen aan de orde. Als u aangeeft dat wij onderbezet zijn, dat
wij nog aan het werven zijn en dat nog niet alle vacatures zijn vervuld, dan
klopt dat. Maar uw vraag was – zo begreep ik die tenminste in eerste
instantie – wat de camera’s betekenen in termen van verminderde
aantallen mensen die het toezichtwerk moeten doen. Mijn informatie is
– anders kom ik daar in de tweede termijn nog even op terug – dat er niet
minder mensen zijn aangenomen of worden aangenomen, maar dat het
camerawerk als een extra activiteit wordt gedaan. Een hele tijd mochten
wij onze formatie inderdaad niet uitbreiden, maar dat mogen we nu wel.
Dat hebben we gedaan in het kader van de brexit, maar daarnaast hebben
we in het kader van de bestrijding van de ondermijnende criminaliteit
extra middelen gekregen om mensen in dienst te nemen.
Mevrouw Leijten (SP):
Er is heel lang gevraagd om extra collega’s. Het toverwoord was dan:
cameratoezicht; dan lossen we alles op. Als dat nu niet meer het toverwoord is, is dat verstandig, maar is het ook verstandig om dat aan te
geven. Het heeft heel veel mensen bij de Douane heel erg moe gemaakt
en het heeft ook heel veel irritatie opgeleverd. Echt, overleg op overleg
was «cameratoezicht» het toverwoord. Dat er nu weer capaciteit is voor
uitbreiding, onder andere op de brexit en op toezicht en handhaving, is
goed. Maar het is ook goed als het geloof dat de camera het kan
overnemen van mensen wat minder wordt.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat ben ik zeer met u eens, want we weten dat cameratoezicht het niet kan
overnemen van mensen. Het kan wel helpen om het werk van mensen
makkelijker en beter te maken en ook om meer in de gaten te krijgen. Dat
is ook precies onze mening daarover.
Dan was de vraag van mevrouw Leijten nog of de Douane werkt met
flexcontracten. Dat doen we eigenlijk nauwelijks. Dat vinden we ook van
belang omdat we juist eraan hechten om te werken met vaste
medewerkers die bij ons in dienst zijn en die we dan ook kunnen opleiden
om het werk te doen en bij ons kunnen houden. De vraag was wat voor
soort contract mensen krijgen. Mensen krijgen dus in beginsel bij ons een
vaste aanstelling.
Dan heb ik volgens mij alle vragen gehad, althans de vragen die ik heb
voorbereid.
De voorzitter:
Ik zie niemand die het daar niet mee eens is. Dat betekent dat we
doorgaan naar de tweede termijn van de zijde van de Kamer. Ik geef het
woord aan mevrouw Lodders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

31

Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter. Ik vind het toch een teleurstellend debat. Volgens mij hebben
we echt een aantal fikse problemen bij de Douane, maar we komen niet
heel veel verder dan datgene wat in de brief staat. Ik kondig daarom in
ieder geval een VAO aan. Dat heeft te maken met het feit dat ik echt heel
nadrukkelijk gevraagd heb om de politiegegevens te gaan gebruiken voor
alle medewerkers. Die algemene maatregel van bestuur kan gewoon
voorbereid worden. Als mijn informatie goed is, wordt dat wetsvoorstel
op 5 oktober behandeld. Zorg dat die algemene maatregel van bestuur
klaarligt, dan kan die daarna ingaan. Dat is één.
Twee. De continue screening van Douanemedewerkers. Ik heb al
aangegeven dat ik het echt niet kan uitleggen aan mensen die mij daar
vragen over stellen – ik kan u zeggen dat ik daar de afgelopen dagen veel
mailtjes over krijg, en zeker nadat ik daar vanmorgen iets over gezegd
heb – dat iemand die in de kinderopvang werkt, ook als iemand achter het
bureau zit, continu gescreend wordt, terwijl een Douanebeambte, die vol
in de wind kan staan of kan zitten achter een bureau, dat niet hoeft. Dat is
onbegrijpelijk, dus ook daar zal ik een punt van maken.
Voorzitter. De Staatssecretaris geeft aan dat zij in het nieuwe onderzoek
ingaat op de begeleidingscommissie. Ik wil eigenlijk wel horen welke
organisaties in die begeleidingscommissie uitgenodigd worden. Alle
woordvoerders aan deze kant van de tafel hebben aangegeven hoe
belangrijk het is om ook die dwarsverbanden te leggen. Dan wil ik wel
weten welke organisaties in de begeleidingscommissie zitten en hoe we
gaan borgen dat daar ook wel de juiste dingen gebeuren. Ik hoop dat de
Staatssecretaris daar in tweede termijn nog op in kan gaan.
Voorzitter. Ik heb bewust niet geïnterrumpeerd omdat ik dacht «ik neem
dit punt maar even mee in de tweede termijn», want het antwoord op
mijn vraag over een stappenplan om te zorgen dat de controle op
wapendoorvoer sluitend wordt, was echt heel teleurstellend. Ik doelde
daarbij – dat heb ik ook aangegeven in de eerste termijn – op de wapendoorvoer op Schiphol. Er stond een vrij pittig artikel in De Groene
Amsterdammer. Ik meen dat dit artikel – ik kon het zo snel niet nazoeken –
ergens medio 2018 is gepubliceerd. Dan hoor ik dat de Staatssecretaris
eigenlijk niet heel veel verder komt dan de mededeling dat zij verder gaat
kijken. Ammehoela! Het debat hierover staat helaas al heel lang op de rol
en staat volgens mij nu op nummer 7 of 8. Ik was voornemens om dat
debat van de plenaire agenda af te halen, maar als ik niet verder kom dan
dit, moet ik dat helaas laten staan en gaan we het er nog maar een keer
met elkaar over hebben. Het kan niet zo zijn dat we er niet een concreet
actieplan op zetten voor hoe we die controle sluitend gaan krijgen.
Datzelfde geldt voor mijn laatste punt: de verdere digitalisering. Het is
heel goed dat de Staatssecretaris aangeeft dat zij daarmee verdergaat.
Maar ook hier heb ik gevraagd – en dat deed ik niet voor niets, zeg ik maar
even – om een concreet actieplan, dat ook ambitieus is. Ondernemers
moeten terug kunnen lezen wat we in de komende jaren digitaal gaan
doen met daarbij de bijbehorende data.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Lodders. U heeft een VAO aangevraagd. We gaan
naar de tweede termijn van meneer Mulder luisteren.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Voorzitter. Het meest duidelijke verschil van vandaag is het verschil in
gevoel van urgentie van de Kamer en dat van de Staatssecretaris. Ik hoop
dat de coalitie dat ook laat merken tijdens het VAO. Daar verheug ik me
op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

32

De voorzitter:
Dat was heel kort en krachtig, meneer Mulder. Ik geef het woord aan
mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. De titel van dat onderzoek – we weten wel de titel, maar mogen
niet over de inhoud ervan praten – zegt het eigenlijk al: als de prooi op de
jager jaagt. «Als de prooi de jager pakt» zelfs. Sorry. Bedankt voor de
verbetering, mevrouw Lodders en meneer Omtzigt. Dit wil dus zeggen dat
de prooi de jager opeet, dus dat de georganiseerde misdaad in dit geval
toezichthoudende en controlerende instanties opeet. De titel zegt al zo
veel. En dan heb je als Staatssecretaris een Kamer tegenover je die in
meerderheid tegen je zegt: wat zegt dit nou over niet alleen de banen
– want daar is de Staatssecretaris verantwoordelijk voor – maar wat zegt
dit ook over het hele samenspel in de Rotterdamse haven? En daar komt
dan als reactie op «ja, daar heb ik toch eigenlijk wel gewoon vertrouwen
in» en «nee, dat is geen cultuurverschil, want ze doen weleens mee met
een ander wetenschappelijk onderzoek». Dan word je bijna onderdeel van
het probleem! Ik hoop echt heel erg dat het eerste hoofdstuk openbaar
wordt. Ik hoop echt heel erg dat het volgende onderzoek gestapeld wordt
op dit onderzoek, zodat het niet iets nieuws wordt. En ik hoop echt heel
erg dat waar de voorzitter van de begeleidingscommissie toe oproept – hij
zei dat we eigenlijk een parlementaire enquête nodig hebben om dit open
te krijgen – niet nodig is.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Leijten. Meneer Omtzigt.
De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Ik ben teleurgesteld. Ik heb aan het begin van mijn betoog
gezegd waarom dit echt een kernprobleem van Nederland is. Dit is niet
zomaar iets. Mevrouw Lodders, die naast mij zit, heeft in januari 2019
toenmalig Staatssecretaris Snel naar de Kamer gehaald vanwege de
screening. Daar komt in augustus 2019 een brief over, waarin staat dat de
screening van financiële gegevens wordt uitgevoerd. Een jaar later krijgen
we een brief dat dit in 2022, drieënhalf jaar later, ingaat. Dat is honderdduizenden kilo’s cocaïne in de Rotterdamse haven later! Echt waar, als het
toevoegen van dat financiële gesprek al drieënhalf jaar kost, wens ik u
allemaal heel veel sterkte bij het bestrijden van de georganiseerde
criminaliteit in de Rotterdamse haven. Het gaat ’m op deze manier niet
worden. Dus dat gesprek dient vanaf nu ingevoerd te worden. Anders
hoef ik geen brieven meer te hebben. Dit is wederom de Hans Klokmentaliteit: hop, hop, hop en weg is de belofte van de vorige keer; we maken die
opnieuw. Dat kán niet! Deze belofte is eerder aan de Kamer gedaan, maar
wordt niet nagekomen en wordt opnieuw opgediend. Jammer dan, maar
aan deze kant van de Kamer zitten Kamerleden die hier al een paar jaar
zitten. Dit kan de Douane niet maken en dat dient de Douane ook aan de
Staatssecretaris mee te delen.
Hetzelfde geldt voor de continue screening. Daar zijn we nu ook een jaar
mee bezig. Dan ligt hier gewoon een plan hoe dat kan of er ligt een plan
dat het echt niet kan. Dat kan ook, daar ben ik het niet mee eens, maar zeg
het dan gewoon. Zeg dan gewoon: we doen het niet om deze, deze en
deze reden. Maar het feit dat er geen hom of kuit gegeven kan worden is
vermoeiend. We wachten op hoofdstuk één, ik wacht op wat u allemaal
openbaar kunt maken, en ik ben niet tevreden met de onderzoeksopzet,
omdat de andere THOR-organisaties gewoon niet meedoen. Dus ik ga
schriftelijke vragen stellen om de informatie die nu vertrouwelijk gegeven
wordt openbaar te maken. Want het kan heel simpel zijn: het kan niet zo
zijn dat wij vertrouwelijk moeten lezen waarom een organisatie niet
meedoet. Dat is bizar. Dat er in de uitvoering weleens een conflictje is over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

33

wat openbaar is, dat snap ik. Maar dat gaan we toch niet openbaar doen?
De screening van de Douane, met name in Rotterdam, is essentieel voor
de veiligheid van Nederland. Dát is waar we het hier over hebben. Ook al
zitten er maar vier Kamerleden. Er is een best wel heftig plenair debatje
aan de gang, dus ik snap een aantal mensen. Dit gaat helemaal geen
aandacht krijgen, maar dit is van belang, en de oud-wethouder van
Rotterdam die we hier hebben zitten weet dat als geen ander. Laat die
urgentie zien in die brief die over twee weken gestuurd wordt. Want die
urgentie voel ik hier onvoldoende.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Ik kijk naar de Staatssecretaris of zij een
minuut of drie schorsing wil. Of kan het meteen?
De vergadering wordt van 19.17 uur tot 19.22 uur geschorst.
De voorzitter:
De Staatssecretaris is zover, dus ik wil voorstellen dat we het AO
hervatten met de tweede termijn van de Staatssecretaris. Het woord is
aan mevrouw ... de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dank u wel. Van Huffelen, ja. Naar aanleiding van de vragen die in de
tweede termijn gesteld zijn en datgene waarvan ik al gezegd had dat ik
erop terug zou komen, heb ik een aantal thema’s. Ik wil in eerste instantie
iets zeggen over het onderwerp van die urgentie, want u raakt mij wel met
de opmerking dat u het idee heeft dat die urgentie er aan onze kant niet is.
Dat idee wil ik graag nadrukkelijk bestrijden. Ik vind juist dit onderwerp
ongelofelijk belangrijk, en dat is niet alleen maar omdat ik ooit wethouder
ben geweest in Rotterdam. Ik weet dat dit onderwerp ongelofelijk
belangrijk is, niet alleen maar in het kader van onze eigen rechtsstaat en
de veiligheid van onze medewerkers, maar zeker ook omdat we met elkaar
aan het werk zijn om voor elkaar te krijgen dat deze organisatie op een
goede manier haar werk kan doen. Daar is dus zeer veel urgentie bij en
wat mij betreft moeten we ook zo snel mogelijk al die elementen invoeren
waar we het over gehad hebben. Dat geldt voor de screening, maar zeker
ook voor het rapport dat wij willen laten maken.
Ik ga naar de vraag van mevrouw Lodders over de medewerkers en het
introduceren van die politiegegevens. U heeft aangegeven dat u heel
graag wilt dat het zo snel mogelijk na de wetsbehandeling kan worden
ingezet en dat is precies wat wij aan het voorbereiden zijn, want dat willen
wij ook graag. Wij hebben in totaal zo’n 3.000 medewerkers van de
Douane in beeld. U heeft aangegeven dat u eigenlijk graag alle
medewerkers van de Douane daaronder zou willen laten vallen. Ik zeg u
toe dat ik daarop schriftelijk terug wil komen, omdat ik denk dat het
verstandig en goed is om in ieder geval deze 3.000 medewerkers onder de
screening te laten vallen. Ik wil graag verder bekijken of ik denk dat het
nodig is om dat uit te breiden tot de totale populatie van de Douane, dus
alle medewerkers. Daar kom ik dan graag op terug. Maar we gaan er dus
sowieso voor zorgen dat deze vog met politiegegevens zo snel mogelijk
na het vaststellen van de wet kan worden gebruikt door de Douane.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat een vraag van mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Twee dingen, opdat ik het goed begrijp. Dat betekent dus dat de algemene
maatregel van bestuur nu, as we speak, wordt voorbereid ...

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

34

Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat klopt.
Mevrouw Lodders (VVD):
... zodat die klaarligt. Dan zou ik het ook wel interessant vinden om die
naar de Kamer gestuurd te krijgen. Ik kan me voorstellen dat er misschien
meer verwezen wordt naar de brief die ze zojuist heeft toegezegd. Kan de
Staatssecretaris aangeven wanneer zij denkt dat de Kamer die brief
tegemoet kan zien? Dan kan ik daarvan ook de planning van het VAO laten
afhangen.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik denk dat ik daar een week of drie, vier voor nodig heb. Ik wil het wel
graag goed doen. Het is belangrijk genoeg, maar ik wil het graag zo snel
mogelijk doen.
Mevrouw Lodders (VVD):
Dat snap ik wel, maar we hebben ook een hele planning van begrotingsbehandelingen, belastingplan en dergelijke. Ik vind dat we dit daarvóór
moeten afronden. Dan hebben we echt niet zo heel veel tijd. Anders wordt
het op de lange baan geschoven en gaat er dit jaar alsnog niets gebeuren.
Ik zou er echt aan hechten om dat met de nodige ... Want dit is niet nieuw,
hè. Dit is niet nieuw.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Voor de helderheid: wij gaan dit niet op de lange baan schuiven. We zijn,
zoals ik aangegeven heb, die AMvB aan het voorbereiden, om die zo snel
mogelijk te kunnen invoeren. Ik ga kijken of ik die zo snel mogelijk naar u
toe kan sturen.
De heer Omtzigt (CDA):
Dank voor de toezegging dat die AMvB er komt. Dat waardeer ik zeer. Ik
hoop gewoon in die brief een tentatieve tijdlijn te vinden van wanneer die
AMvB ingeleverd wordt bij de Autoriteit Persoonsgegevens en de Raad
van State, want dat heeft de regering niet helemaal onder controle. Dan
weten wij namelijk ongeveer op welke termijn het ingevoerd zou kunnen
worden. Kan dat?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ja, maar volgens mij heeft de heer Omtzigt het hier over het andere
onderwerp, namelijk over continue screening.
De heer Omtzigt (CDA):
Ja.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Daarvan heeft u aangegeven een andere route te zien om dat te
versnellen, namelijk een route via een AMvB. Die route ga ik ook heel
graag met u onderzoeken, dus daar kom ik in diezelfde brief graag op
terug. Waar ik het in eerste instantie over had was de vraag van mevrouw
Lodders over de introductie van die vog met politiegegevens. Dat is een
andere stap in de screening.
Dan was er een derde vraag van mevrouw Lodders over de begeleidingscommissie voor het onderzoek, inclusief de door u, en overigens ook door
mij, gewenste pogingen om dwarsverbanden te gaan leggen tussen
organisaties. Nummer één is natuurlijk dat ik aan de onderzoekers ga
vragen om zo veel mogelijk partijen te spreken, zowel partijen waar wij
mee samenwerken, bijvoorbeeld in de Rotterdamse haven, alsook
onderzoekers. Ik wil er in ieder geval voor zorgen dat er in die begeleidingscommissie een vertegenwoordiging van de Rotterdamse haven zit,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

35

mensen die met de blik van een onderzoeker kunnen meekijken, en dan
natuurlijk onderzoekers die op dit terrein kundig zijn en daarop hun
sporen hebben verdiend. Ik wil er ook een vertegenwoordiging van de
THOR-organisaties in hebben. Wij gaan sowieso bewerkstelligen dat zij
gehoord worden in dit onderzoek, maar we gaan er ook om vragen om
een vertegenwoordiging van hen te laten deelnemen aan die begeleidingscommissie.
Nog even kort terug op het onderwerp van de wapendoorvoer.
De voorzitter:
Voordat u dat doet, heeft mevrouw Lodders toch nog een vraag over die
begeleidingscommissie.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik kan me voorstellen dat dit misschien niet nu aan de orde kan komen,
maar als die brief er toch al komt, zou ik daarin graag lezen hoe we gaan
borgen dat we met de organisaties die in die begeleidingscommissie gaan
zitten, niet in de bekende valkuil trappen dat ze niet meewerken, of dat ze
terughoudend zijn. Hoe wordt er geborgd dat a de organisaties gehoord
worden en b de mensen in die begeleidingscommissie daar echt met
voldoende mandaat zitten om door te kunnen pakken? Wat is dan de rol
van bijvoorbeeld het moederdepartement? Laat ik een voorbeeld noemen.
De NVWA moet daarin zitten, want dat is een belangrijke partner, maar
dan wil ik wel weten wat de rol is van het moederdepartement, om te
zorgen dat ze daar hun werk naar behoren doen en overeenkomstig wat
wij daarvan verwachten.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Nogmaals, we gaan het niet zozeer hebben over die organisaties zelf als
onderwerp van onderzoek. Het gaat over de Douane, maar we hebben
hun medewerking zeker nodig in het kader van het delen van kennis en
informatie. Ik vind het prima om u in een brief wat meer te zeggen over
die begeleidingscommissie en wat haar rol is. Ik vind het namelijk zelf ook
van belang dat die medewerking, die overigens is toegezegd, er ook blijft,
niet alleen maar als lid van de begeleidingscommissie, maar ook gewoon
in het delen van de informatie die wij nodig hebben voor het verbeteren
van onze eigen organisatie.
Dan over het onderwerp van de wapendoorvoer. Mijn voorganger heeft u
daarover eerder een brief gestuurd. Daarin schreef hij dat het niet echt
noodzakelijk is gebleken om aanvullende stappen te zetten in dit dossier.
Maar ik hoor u eigenlijk zeggen dat u dat onvoldoende vindt en dat u
eigenlijk wel aanvullende stappen nodig acht. Ik kom daarop graag terug
in de brief die ik al toegezegd heb, omdat ik het belangrijk vind om te
kijken wat daar aan de orde is. Dat ga ik dan ook doen samen met onze
opdrachtgever, het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Er is gevraagd naar een concreet actieplan voor digitalisering, met name
in relatie tot de bedrijven waar wij mee samenwerken. Ik zei al dat wij een
actieplan hebben met hen samen, waarin digitalisering een onderwerp is,
maar ik zal ervoor zorgen dat u dit jaar van ons een plan van aanpak krijgt
over de digitalisering, in meer concrete stappen die wij samen met het
bedrijfsleven gaan uitvoeren.
Daarmee heb ik volgens mij de vragen beantwoord die u heeft gesteld in
de tweede termijn.
De voorzitter:
Ik zie niemand die dat anders ziet. Jawel, de heer Omtzigt heeft toch nog
een vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

36

De heer Omtzigt (CDA):
Ik zit ondertussen even naar de voorpagina van een van de landelijke
nieuwssites te kijken. De jongens in de Rotterdamse haven zijn elkaar
weer eens aan het afmaken. Aan de urgentie hoeft u dus niet te twijfelen,
als ze dat zelfs al tijdens dit debat doen. In de grootste zaak die er is, heeft
de een de ander omgelegd. In de zaak van Piet Costa is iemand vermoord.
Interessant. Het gaat knetterhard daar. Wanneer kan ik die AMvB
verwachten? En hoe kan ik zeker weten dat die urgentie echt gevoeld
wordt en dat ik nu een kloppend tijdpad heb voor de invoering van die
continue screening? We hebben het hier over de grote onderwereld. We
hebben de geheime containers gezien. We hebben alles gezien en
verzanden hier toch een klein beetje in het debat.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik heb u aangegeven dat ik dit onderwerp niet alleen maar heel belangrijk
vind, maar dat we daar natuurlijk ook dagelijks aan werken. De Douane is
ook op dit moment heel erg hard aan het werk om te zorgen dat we zo
veel mogelijk criminaliteit bestrijden en doen waar we voor staan.
Ik heb aangegeven dat ik terug zou komen op die permanente screening.
U vroeg wat daarvoor de snelste route is en wanneer die leidt tot de
invoering daarvan. Daar kom ik graag op terug in de brief die ik u ga
sturen. Ik zal dan precies aangeven welke route daarvoor is. Mijn beeld is
dat we daar tijd voor nodig hebben, omdat het moet voldoen aan een
aantal vereisten. Maar uiteraard hecht ik er enorm aan – dat ben ik zeer
met u eens; dat heb ik in dit debat al een paar keer aangegeven – om dat
zo snel mogelijk te doen, omdat ik met u vind dat permanente screening
een belangrijk onderdeel van het verbeteren van de integriteit in een
organisatie is. Daarnaast heb ik rondom die integriteit al een aantal
andere maatregelen ingevoerd en zal ik nog een aantal maatregelen gaan
invoeren in de komende tijd.
De voorzitter:
De heer Omtzigt, kort.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik had eigenlijk in de eerste termijn toch een beetje begrepen dat we
gewoon een tijdpad zouden krijgen in de tweede termijn. Dit is de centrale
vraag, die ik hier al een jaar stel, vanaf het vorige belastingplan. Iedereen
bij de Douane weet dat ik deze vraag gesteld heb en dat daar deze brief
over geschreven moet worden. Er zit geen tijdpad in. Nu hebben we een
debat waar weer geen tijdpad in zit en komt u in een brief terug op een
tijdpad. Ja echt, jongens, ik zou niet weten waarom ik hier zit. Come on!
Geef gewoon een tijdpad aan!
Staatssecretaris Van Huffelen:
In de brief hebben wij een tijdpad aangegeven en dat is 2022. Maar u
heeft aangegeven dat u denkt dat er een snellere route mogelijk is. Die wil
ik graag onderzoeken en daar wil ik dan ook graag op terugkomen. Ik heb
die snellere route tot nu toe nog niet gevonden, maar als we die wel
kunnen vinden, werk ik daar heel graag aan mee.
De heer Omtzigt (CDA):
In de brief staat nog geen 2022. Dat staat alleen maar bij dat extra
gesprek. Bij de continue screening staat helemaal niets. Er staat alleen
«volgt een traject dat inclusief wetgeving meerdere jaren in beslag
neemt». Dat is de zin die daar staat.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

37

De heer Omtzigt (CDA):
Dit is geen urgentie. Dit is echt geen urgentie. Ik verwacht dus over twee
weken echt een concreet voorstel. Ik weet dat we dit met haar voorganger
gedaan hebben, dus ik snap de huidige Staatssecretaris, maar de top van
de Douane weet donders goed dat we hier al een paar jaar om vragen
omdat we grote problemen hebben, zoals ik ook aan het begin gezegd
heb. Er zijn signalen die waar kunnen zijn of niet waar. Een aantal signalen
komt namelijk ook uit de onderwereld zelf, dus ik zal daar niet mijn hand
voor in het vuur steken. Het kan niet zo zijn dat we daar nog jaren mee
wachten. Dat kan echt niet zo zijn. Dus ik ga er echt van uit dat we hier
gewoon – ik zeg het maar vrij hard – een voorstel hebben waarmee wij
voor het eind van de kabinetsperiode continue screening van de Douane
hebben. Dat zal ik ook vragen bij het VAO. Ik ga er dus van uit dat in die
brief staat hoe dat wel ingevoerd kan worden.
De voorzitter:
Uw oproep is duidelijk.
Staatssecretaris Van Huffelen:
De oproep is inderdaad heel duidelijk. Ik weet niet of ik die waar kan
maken, maar ik heb aangegeven dat we gaan bekijken welke mogelijkheden er zijn om te versnellen. Maar uiteraard moet ook de Douane zich
aan de wet houden.
De voorzitter:
Dank aan de Kamerleden en de Staatssecretaris voor dit levendige
algemeen overleg. Het was plezierig, inderdaad. Ik heb een achttal
toezeggingen genoteerd. Die ga ik zo voorlezen. Er is een VAO aangevraagd door mevrouw Lodders. U gaf nog even iets aan over de
tijdplanning van dat VAO in relatie tot de brief die de Staatssecretaris
heeft toegezegd. Daar wilt u vast nog iets over zeggen, mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Zeker, voorzitter. Dank voor de gelegenheid. Ik zou willen voorstellen dat
wij uitgaan van een brief binnen tweeënhalve week. We zijn nu
halverwege, dus dan nog twee weken. Ik zou willen voorstellen om daarna
het VAO te plannen, ook al is de brief er niet. Ik weet niet hoe we dan
zitten met het reces, maar dan komt die na het reces. Maar de heer
Omtzigt heeft er terecht een aantal data bij gezocht. Dit is echt niet nieuw
en de frustratie is groot. Ik hoop dat u met deze planning uit de voeten
kan. Dan kijk ik stiekem ook richting de griffier.
De voorzitter:
Een snelle rekensom leert dat dit inderdaad voor het herfstreces mogelijk
zou moeten zijn.
De heer Omtzigt (CDA):
Nee, de eerste week na het herfstreces.
De voorzitter:
Ik ga alweer sneller dan de rest. De toezeggingen luiden als volgt:
– De Staatssecretaris zegt toe aan het lid Omtzigt om nogmaals aan de
onderzoekers van het rapport met de titel Als de prooi de jager pakt te
vragen om hoofdstuk 1 van dit rapport te openbaren, en daarover
binnen afzienbare tijd terug te koppelen. Bij de procedurevergadering
die over twee dagen is gepland, zal dit punt ook worden besproken
door de Kamercommissie.
– De Staatssecretaris zegt toe aan het lid Lodders om schriftelijk erop
terug te komen bij welke functies bij de Douane het noodzakelijk is om
de vog uit te breiden met politiegegevens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

38

–

De Staatssecretaris zegt toe aan het lid Leijten om aan de onderzoekers
van het rapport met de titel Als de prooi de jager pakt te vragen om
hun bevindingen te delen met de onderzoekers van het nieuwe externe
onderzoek waarover gesproken is.
– De Staatssecretaris zal de Kamer schriftelijk informeren over de
voortgang van het project Digitale Snelweg.
– De Staatssecretaris zal schriftelijk terugkomen op «alle medewerkers
van de Douane onder de vog-screening met politiegegevens te laten
vallen binnen zo snel mogelijke tijd». We hebben het daar net over
gehad. Om deze toezegging is gevraagd door mevrouw Lodders.
– De Staatssecretaris zal in diezelfde brief terugkomen op het tijdpad
met betrekking tot de continue screening. Of, zoals de heer Omtzigt dat
met veel t’s benoemde: de tentatieve tijdslijn.
– De Staatssecretaris zal schriftelijk terugkomen op de begeleidingscommissie van het nieuwe onderzoek. Welke vertegenwoordigers van de
Rotterdamse haven, welke onderzoekers en welke vertegenwoordigers
van de THOR-organisaties zullen daarbij betrokken worden?
– De Staatssecretaris zegt toe schriftelijk terug te komen op de stappen
met betrekking tot de bestrijding, met name door de Douane op
Schiphol, van de wapenhandel en de wapendoorvoer.
Heb ik nog iets gemist, Kamerleden?
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik doelde dus specifiek op het punt in De Groene Amsterdammer.
Misschien is het het handigst om daaraan te refereren, want daarover heb
ik een debat aangevraagd.
De voorzitter:
Ja, dat zullen wij notuleren.
Hartelijk dank. Ik wens u een plezierige voortzetting van deze 22ste
september. Goedenavond.
Sluiting 19.37 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 934, nr. 34

39