Naleving van voorwaarden voor zorg aan
zorgmijders met ernstige psychiatrische
aandoeningen verbeterd
Vervolg op OGGZ-onderzoek 2012

Utrecht, november 2013

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

Inhoud

Samenvatting ─ 5
1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Inleiding ─ 7
Aanleiding ─ 7
Belang ─ 8
Onderzoeksvraag ─ 8
Onderzoeksmethode en onderzoeksperiode ─ 9
Toetsingskader ─ 9

2
2.1
2.2

Conclusies ─ 11
Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische
aandoeningen verbeterd ─ 11
Grote inzet van GGZ-instellingen voor certificering (F)ACT-teams ─ 11

3
3.1
3.2

Handhaving ─ 13
Maatregelen ─ 13
Vervolgacties inspectie ─ 13

4
4.1
4.2
4.3

Resultaten ─ 15
Bij 75% GGZ-instellingen (F)ACT-teams gecertificeerd in 2014 ─ 15
‘Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg’ in bijna alle GGD’en en GGZinstellingen geïmplementeerd ─ 16
In alle bezochte regio’s regiodekkende teams voor zorgmijders met EPA ─ 17

5

Summary ─ 21
Literatuurlijst ─ 23

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Certificering (F)ACT-teams ─ 25
Implementatie Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg ─ 27
Deelnemers regionale bijeenkomsten ─ 28

Pagina 3 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

Samenvatting

In steeds meer regio’s voldoen de centrumgemeenten, de Gemeentelijke of
Gemeenschappelijke Gezondheidsdiensten (GGD’en) en de instellingen voor
geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg (GGZ-instellingen) aan de voorwaarden voor verantwoorde zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische
aandoeningen (EPA). De regio’s die nog niet aan alle voorwaarden voldoen, werken
aan de ontbrekende voorwaarden. Dit concludeert de Inspectie voor de Gezondheidszorg (hierna inspectie) in het vervolg op het rapport ‘Voorwaarden voor zorg
aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen niet in alle regio’s
voldoende’. De inspectie is tevreden over dit resultaat.
Van de naar schatting 160.000 – 180.000 mensen met EPA, gecombineerd met
ernstige beperkingen in het sociaal en/of maatschappelijk functioneren, is een deel
zorgmijdend. De inspectie heeft dit vervolgonderzoek uitgevoerd omdat zorgmijders
met EPA een zeer kwetsbare groep vormen in de samenleving. Daarom zijn in élke
regio afspraken nodig tussen centrumgemeenten, GGD’en en GGZ-instellingen over
tijdige signalering, toeleiding en zorgverlening aan deze doelgroep. Daarnaast zijn
ambulante teams volgens het model van Assertive Community Treatment (ACT) of
functie (of flexibel) Assertive Community Treatment (FACT) nodig. Deze (F)ACTteams bieden integrale outreachende zorg aan mensen met EPA.
Het OGGZ-onderzoek in 2012 liet positieve ontwikkelingen zien, maar de inspectie
vond op sommige punten verbetering nodig. Daarom legde de inspectie maatregelen op aan GGZ-instellingen en GGD’en, deed zij aanbevelingen aan centrumgemeenten en bracht zij bezoeken aan een aantal regio’s. In dit vervolgonderzoek
heeft de inspectie de uitvoering van deze maatregelen onderzocht.
Op basis van dit vervolgonderzoek concludeert de inspectie dat de inzet van GGZinstellingen voor de certificering van (F)ACT-teams groot is. Tijdens het OGGZonderzoek in 2012 waren er slechts 2 GGZ-instellingen waarvan alle (F)ACT-teams
gecertificeerd waren. Uit het vervolgonderzoek blijkt dat 29 van de 37 GGZinstellingen met (F)ACT-teams verwacht dat in 2014 al deze teams zijn gecertificeerd.
Voor de 5 GGZ-instellingen die niet kiezen voor het volledige (F)ACT-model en/of
niet voor certificering van alle (F)ACT-teams concludeert de inspectie dat er geen
hoge risico’s zijn in de zorg van deze GGZ-instellingen voor zorgmijders met EPA.
Bij het OGGZ-onderzoek in 2012 kon de inspectie in 7 regio’s niet vaststellen dat er
regiodekkende (F)ACT-teams voor de gehele doelgroep waren. Tijdens dit vervolgonderzoek hebben deze regio’s aangetoond te beschikken over regiodekkende
(F)ACT-teams of andere ambulante teams voor de gehele doelgroep zorgmijders
met EPA. Daarmee voldoen alle regio’s aan deze belangrijke voorwaarde voor
verantwoorde zorg. Ook bleek dat de ‘Handreiking gegevensuitwisseling in de
bemoeizorg’ inmiddels door bijna alle GGD’en en GGZ-instellingen is geïmplementeerd.
De inspectie ziet op basis van het vervolg op het OGGZ-onderzoek in 2012 geen
aanleiding om nieuwe maatregelen op te leggen. De inspectie blijft in de reguliere
contacten met de GGZ-instellingen toezien op de kwaliteit van de ambulante zorg
voor zorgmijders met EPA.

Pagina 5 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

1

Inleiding

1.1

Aanleiding
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (hierna inspectie) heeft in 2012 een onder1
zoek naar de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ) uitgevoerd. In dit
OGGZ-onderzoek heeft de inspectie onderzocht of alle regio’s in Nederland voldoen
aan de voorwaarden voor verantwoorde zorg aan zorgmijders met ernstige
a
psychiatrische aandoeningen (EPA) .
b
De inspectie deed dit onderzoek bij centrumgemeenten , Gemeentelijke of Gemeenschappelijke Gezondheidsdiensten (GGD’en) en instellingen voor geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg (GGZ-instellingen). De focus van dit onderzoek lag bij
c
de inzet vanuit GGZ-instellingen van ACT en/of FACT-teams voor de doelgroep
zorgmijders met EPA die niet in een zorginstelling verblijft.
Het OGGZ-onderzoek in 2012 liet positieve ontwikkelingen zien. In veel regio’s
waren er afspraken over het tijdig signaleren, bereiken en begeleiden van zorgmijders met EPA. GGZ-instellingen vormden in snel tempo regionale, ambulante
teams die integrale zorg boden aan deze doelgroep in hun eigen omgeving.
De inspectie vond op sommige punten verbetering nodig. Door middel van handhaving en vervolgacties wil de inspectie bereiken dat alle regio’s voldoen aan de
voorwaarden voor verantwoorde zorg aan zorgmijders met EPA.
De inspectie heeft dit gedaan door:
a Maatregelen
De inspectie legde de GGZ-instellingen en GGD’en die niet voldeden aan de normen
de volgende maatregelen op:
De 34 GGZ-instellingen waarvan nog niet alle (F)ACT-teams waren gecertificeerd, moesten de inspectie binnen drie maanden aangeven op welke termijn
alle teams gecertificeerd zullen zijn.
De GGZ-instelling die niet voornemens was om de (F)ACT-teams te certificeren
moest de inspectie binnen drie maanden aangeven op welke wijze de GGZinstelling de kwaliteit van de (F)ACT-teams borgt.
De 2 GGD’en en 9 GGZ-instellingen die de ‘Handreiking gegevensuitwisseling in
de bemoeizorg’ niet hadden geïmplementeerd, moesten de inspectie binnen drie
maanden een plan van aanpak voor de implementatie van deze handreiking
sturen.

a

b
c

Cliënten met ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA) zijn cliënten die:
langdurig, vaak meer dan twee jaar, matig tot slecht functioneren;
daarnaast ernstige en complexe problemen hebben op verschillende domeinen van hun leven;
veelal psychotische aandoeningen hebben, ernstige bipolaire stoornissen en andere ernstige stoornissen
op as-I en as-II.
(Bron: ROM Ernstige Psychiatrische Aandoeningen, GGZ Nederland, 14 december 2011.)
Dit betreft de centrumgemeenten voor maatschappelijke opvang, verslavingsbeleid en OGGZ.
ACT staat voor Assertive Community Treatment. Een intensieve behandel- en begeleidingsvorm waarbij
outreachende en geïntegreerde hulpverlening geboden wordt in multidisciplinair teamverband aan patiënten
met ernstige psychiatrische aandoeningen.
FACT staat voor Functie (of flexibel) Assertive Community Treatment. Een intensieve behandel- en
begeleidingsvorm waarbij outreachende en geïntegreerde hulpverlening geboden wordt in multidisciplinair
teamverband aan patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen. De mate van behandelintensiteit kan
naar behoefte van de patiënt worden verhoogd of verlaagd.
Pagina 7 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

b Aanbevelingen
De inspectie adviseerde de centrumgemeenten die niet voldeden aan de normen om
te zorgen voor:
Een regiodekkend (uitvoerings)plan voor de OGGZ.
Schriftelijke afspraken tussen de betrokken organisaties over:
- het functioneren van een meldpunt voor signalen van crisis of dreiging van
crisis bij kwetsbare personen en risicogroepen;
- het bereiken en begeleiden van kwetsbare personen en risicogroepen in de
OGGZ.
c Regionale bezoeken
De inspectie kondigde bezoeken aan 7 regio’s aan waarvan de inspectie op basis
van het OGGZ-onderzoek in 2012 niet kon vaststellen dat er regiodekkende (F)ACTteams waren voor de gehele doelgroep zorgmijders met EPA.
d Overleg
De inspectie nodigde de relevante landelijke partijen (VNG, GGD Nederland en GGZ
Nederland) uit voor overleg over verbetering van de monitoring van de doelgroep
zorgmijders met EPA.
1.2

Belang
Er zijn in Nederland naar schatting 160.000 – 180.000 mensen met EPA, gecombineerd met ernstige beperkingen in het sociaal en/of maatschappelijk functioneren,
2
die niet van voorbijgaande aard zijn. Een deel van hen is in meer of mindere mate
zorgmijdend.
Juist voor deze groep is het van groot belang dat de psychiatrische hulpverlening zo
goed mogelijk is geïntegreerd in de keten van maatschappelijke zorg. Anders is het
risico aanwezig dat zij onvoldoende in beeld komt bij hulpverleners, waardoor
problemen niet of te laat worden gesignaleerd en de cliënt niet de noodzakelijke
zorg en begeleiding ontvangt. Dit kan leiden tot gezondheidsschade en maatschappelijke overlast. De verdere ambulantisering van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) kan het risico hierop vergroten.
Het doel van de inspectie met dit thematoezicht is om de risico’s op gezondheidsschade en maatschappelijke overlast te verminderen via betere naleving van de
voorwaarden voor verantwoorde zorg aan zorgmijders met EPA. Hiermee wil de
inspectie bijdragen aan een betere integratie van de psychiatrische hulpverlening
aan zorgmijders met EPA in de keten van maatschappelijke zorg.
Dit thematoezicht past binnen het Meerjarenbeleidsplan 2012-2015 waarin de
inspectie aangeeft dat zij opkomt voor de zorg aan kwetsbare groepen.

1.3

Onderzoeksvraag
In hoeverre voldoet de hulpverlening aan zorgmijders met ernstige psychiatrische
aandoeningen aan de norm dat deze hulpverlening integraal wordt aangeboden, in
het bijzonder door de inzet van gecertificeerde (F)ACT-teams met voldoende dekking
in de hele regio?
Dit rapport, dat een vervolg is op het OGGZ-onderzoek in 2012, brengt de resultaten
van de handhaving en vervolgacties in beeld.

Pagina 8 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

1.4

Onderzoeksmethode en onderzoeksperiode
De inspectie is bij dit vervolg op het OGGZ-onderzoek in 2012 als volgt te werk
gegaan:
a Beoordeling schriftelijke reacties van GGZ-instellingen en GGD’en op de
opgelegde maatregelen (juni 2013).
b Inspectiebezoek aan 6 regio’s in de vorm van regionale bijeenkomsten om te
toetsen hoe de regionale partners zorgdragen voor tijdige signalering, toeleiding
en verantwoorde zorgverlening aan zorgmijders met EPA (maart en april 2013).
De bezochte regio’s ontvingen een rapportage met de conclusies van de
inspectie, eventuele aanbevelingen aan de centrumgemeente en eventuele
maatregelen die de inspectie verlangde van de GGD’en en GGZ-instellingen. De
inspectie heeft de schriftelijke reacties van de GGZ-instellingen en de GGD’en op
de opgelegde maatregelen beoordeeld (juli en augustus 2013).
De inspectie heeft 1 regio niet bezocht. Deze regio heeft op verzoek van de
inspectie schriftelijk aangetoond dat de voorwaarden voor verantwoorde zorg
aan zorgmijders met EPA in de regio aanwezig zijn.
c Overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), GGD Nederland
en GGZ Nederland over verbetering van de monitoring van de doelgroep (4e
kwartaal 2013). Doel hiervan is dat iedere regio inzicht heeft in de omvang van
de groep zorgmijders met EPA zodat er voldoende (F)ACT-teams beschikbaar
zijn voor de zorg aan deze groep.

1.5

Toetsingskader
De inspectie heeft bij het vervolgonderzoek hetzelfde toetsingskader gehanteerd als
bij het OGGZ-onderzoek in 2012. Dit toetsingskader is gebaseerd op de volgende
wetgeving, richtlijnen en normen:
Wet maatschappelijke ondersteuning.
Wet publieke gezondheid.
Kwaliteitswet zorginstellingen.
Handreiking Gegevensuitwisseling in de bemoeizorg, GGD NL, GGZ NL, KNMG,
(2007).
Convenant Politie – GGZ, 2012.
Het toetsingskader bevat de volgende voorwaarden voor verantwoorde zorg aan
zorgmijders met EPA:
a Regionaal OGGZ-beleid en regionale afspraken
Centrumgemeenten moeten een vastgesteld beleid hebben voor de OGGZ dat
geldt voor de gehele regio van de centrumgemeente. Daarnaast moeten centrumgemeenten afspraken maken met de GGD(’en), met de GGZ-instelling(en) of met
andere partijen over de uitvoering van de OGGZ-taken, zoals over een ‘OGGZmeldpunt’ en over ‘het bereiken en begeleiden van kwetsbare groepen’.
b
Monitoring van de doelgroep
Zicht hebben op de doelgroep zorgmijders met EPA is een belangrijke voorwaarde
voor tijdige signalering, toeleiding en zorgverlening. De inspectie verwacht op dit
terrein een voortrekkersrol van de GGD, maar het is ook duidelijk dat de GGD dit
niet alleen kan, gezien de complexiteit van de doelgroep. Het vraagt een gezamenlijke inspanning van alle betrokken organisaties en het maken van onderlinge
afspraken om deze doelgroep in beeld te krijgen.
c Regionale beschikbaarheid van zorg vanuit gecertificeerde (F)ACT-teams
GGZ-instellingen moeten verantwoorde zorg bieden aan zorgmijders met EPA. De
inspectie heeft hierbij het werken met (F)ACT-teams als uitgangspunt genomen,
Pagina 9 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

omdat in Nederland consensus bestaat dat dit een best practice-organisatiemodel is
voor de zorg aan deze doelgroep. Er is op dit moment geen ander gelijkwaardig
model voor (F)ACT.
De inspectie verwacht niet dat iedere GGZ-instelling beschikt over regiodekkende
(F)ACT-teams voor de gehele doelgroep zorgmijders met EPA. Wel verwacht de
inspectie dat er in iedere regio een dekkend aanbod van (F)ACT-teams is voor de
gehele doelgroep. GGZ-instellingen kunnen hierover regionale afspraken maken. In
regio’s waar nog geen dekkend aanbod is, ligt er een verantwoordelijkheid bij elke
GGZ-instelling om te komen tot regionale afstemming en afspraken met de
centrumgemeente.
De kwaliteit van de (F)ACT-teams moet geborgd zijn. Certificering door middel van
d
een CCAF -certificaat is een manier om de kwaliteit van de (F)ACT-teams te borgen.
GGZ-instellingen die niet kiezen voor het (volledige) model van (F)ACT of die niet
kiezen voor certificering moeten kunnen aantonen dat zij minimaal dezelfde kwaliteit
van zorg bieden als de (F)ACT-teams.
De beoordelingscriteria hierbij zijn:
Er wordt gewerkt met multidisciplinaire teams, waaraan in ieder geval een
psychiater is verbonden.
De teams bieden zorg aan de gehele zorgmijdende EPA-doelgroep (geen
diagnoses uitgesloten).
De teams werken outreachend en zijn 24/7 bereikbaar en beschikbaar.
De teams hebben de cliëntgroep dagelijks onder de aandacht.
De teams zijn in staat om langdurige en intensieve ambulante zorg te verlenen.
De kwaliteit van de teams is geborgd via een kwaliteitscyclus van Plan-DoCheck-Act (PDCA).
d Implementatie ‘Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg’
Goede informatie-uitwisseling is een belangrijke voorwaarde voor samenwerking
tussen instellingen bij de signalering, toeleiding en zorgverlening aan zorgmijders
met EPA. De ‘Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg’ geldt hierbij als
veldnorm. GGD’en en GGZ-instellingen die een uitvoerende rol hebben in de OGGZ
moeten deze handreiking geïmplementeerd hebben.

d
Pagina 10 van 28

CCAF: Stichting Centrum Certificering ACT en FACT.

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

2

Conclusies

2.1

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige
psychiatrische aandoeningen verbeterd
In steeds meer regio’s voldoen de centrumgemeenten, de GGD’en en de GGZinstellingen aan de voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met EPA. Dat concludeert de inspectie naar aanleiding van de resultaten van het vervolg op het OGGZonderzoek in 2012. De inspectie ziet bovendien dat de regio’s die nog niet aan alle
voorwaarden voldoen, werken aan de ontbrekende voorwaarden.
De inspectie is tevreden over dit resultaat en heeft geen aanleiding om te veronderstellen dat er hoge risico’s zijn in de wijze waarop de hulpverlening aan zorgmijders
met EPA op dit moment is georganiseerd.

2.2

Grote inzet van GGZ-instellingen voor certificering (F)ACT-teams
Certificering (F)ACT-teams goed opgepakt
De inspectie concludeert dat GGZ-instellingen veel aandacht hebben voor de
kwaliteit van de ambulante zorg. GGZ-instellingen zijn in hoog tempo bezig om hun
(F)ACT-teams te certificeren.
Tijdens het OGGZ-onderzoek in 2012 waren er slechts 2 GGZ-instellingen en 1 GGD
waarvan alle (F)ACT-teams gecertificeerd waren. Uit de resultaten van de bezoeken
en de handhaving blijkt dat driekwart (29) van de 37 GGZ-instellingen met (F)ACTteams verwacht dat in 2014 al deze teams zijn gecertificeerd.
De inspectie oordeelt positief over de grote inzet van GGZ-instellingen op dit terrein.
Kwaliteitsborging (F)ACT-teams in orde
De inspectie concludeert verder dat de 5 GGZ-instellingen die niet kiezen voor het
(volledige) (F)ACT-model en/of niet voor certificering van alle (F)ACT-teams op
verschillende manieren de kwaliteit van de zorg voor de doelgroep zorgmijders met
EPA hebben geborgd.
De inspectie kan op basis van de beschikbare informatie niet opmaken of deze GGZinstellingen voldoen aan alle beoordelingscriteria, maar de inspectie ziet geen hoge
risico’s in de zorg van deze GGZ-instellingen voor zorgmijders met EPA.
Zorg voor zorgmijders met EPA in alle regio’s beschikbaar
De 7 regio’s waarvan de inspectie op basis van het onderzoek in 2012 niet kon
vaststellen dat er regiodekkende (F)ACT-teams voor de gehele doelgroep waren,
hebben tijdens de bezoeken en/of via schriftelijke informatie aangegeven te
beschikken over (F)ACT-teams of andere ambulante teams voor de gehele doelgroep zorgmijders met EPA. Daarmee voldoen alle regio’s aan deze belangrijke
voorwaarde voor verantwoorde zorg.
Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg bijna overal geïmplementeerd
De ‘Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg’ is inmiddels in bijna alle
GGD’en en GGZ-instellingen geïmplementeerd. Nagenoeg alle regio’s voldoen hiermee aan deze voorwaarde voor samenwerking tussen instellingen bij de signalering,
toeleiding en zorgverlening aan zorgmijders met EPA.

Pagina 11 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

3

Handhaving

3.1

Maatregelen
De inspectie ziet op basis van dit vervolg op het OGGZ-onderzoek in 2012 geen
aanleiding tot het opleggen van nieuwe maatregelen.
De eerder door de inspectie opgelegde maatregelen zijn door de GGD’en en GGZinstellingen voldoende uitgevoerd en de inspectie heeft geen (nieuwe) hoge risico’s
geconstateerd. Regio’s werken bovendien aan de voorwaarden waar zij nog niet aan
voldoen.

3.2

Vervolgacties inspectie
Certificering (F)ACT-teams
De inspectie ziet in de reguliere contacten met de GGZ-instellingen erop toe dat de
toegezegde certificering van de (F)ACT-teams daadwerkelijk plaatsvindt.
Bij de GGZ-instellingen die hebben aangegeven dat de certificering naar verwachting
in 2015 is afgerond, ziet de inspectie in de reguliere contacten met de GGZinstellingen erop toe dat dit niet uitloopt.
De inspectie zal in de reguliere contacten met alle GGZ-instellingen aandacht blijven
besteden aan hercertificering van (F)ACT-teams omdat dit een continue proces is.
Kwaliteitsborging (F)ACT-teams of andere teams
De inspectie ziet er in de reguliere contacten met de GGZ-instellingen op toe dat de
GGZ-instellingen alsnog kiezen voor certificering van alle teams óf dat de GGZinstelling expliciet maakt dat de teams minimaal dezelfde kwaliteit van zorg bieden
als de (F)ACT-teams.
Implementatie ‘Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg’
In de reguliere contacten met de 2 GGZ-instellingen waarvan het implementatieplan
volgt in de 2e helft van 2013 ziet de inspectie erop toe dat implementatie van de
handreiking uiterlijk in 2013 plaatsvindt.

Pagina 13 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

4

Resultaten

4.1

Bij 75% GGZ-instellingen (F)ACT-teams gecertificeerd in 2014
Maatregel: certificering (F)ACT-teams
De GGZ-instellingen waarvan nog niet alle (F)ACT-teams waren gecertificeerd,
moesten de inspectie binnen drie maanden aangeven op welke termijn alle teams
gecertificeerd zullen zijn.
Tabel 1
Resultaten certificering (F)ACT-teams (n = 37 GGZ-instellingen)
GGZ-instellingen

GGZ-instellingen

GGZ-instellingen

GGZ-instellingen

GGZ-instellingen

waarvan alle

die verwachten

die verwachten

die verwachten

die niet kiezen

(F)ACT-teams in

dat alle (F)ACT-

dat alle (F)ACT-

dat alle (F)ACT-

voor (volledig)

september 2012

teams in 2013

teams in 2014

teams in 2015

(F)ACT-model

waren gecertifi-

zijn gecertifi-

zijn gecertifi-

zijn gecertifi-

en/of niet voor

ceerd

ceerd

ceerd

ceerd

certificering van
alle (F)ACTteams

2

8

19

3

5

Toelichting op tabel 1.
De inspectie beoordeelde de reacties aan de hand van het beoordelingscriterium dat
de GGZ-instelling ernaar streeft dat alle (F)ACT-teams uiterlijk eind 2014 zijn
gecertificeerd.
Van de 41 GGZ-instellingen die in het OGGZ-onderzoek in 2012 waren betrokken,
beschikten er 37 over (F)ACT-teams of vergelijkbare ambulante teams.
In 2012 waren er 2 GGZ-instellingen en 1 GGD waarvan alle (F)ACT-teams
gecertificeerd waren.
Van de 35 GGZ-instellingen waarvan nog niet alle (F)ACT-teams gecertificeerd
waren, verwachtten 8 GGZ-instellingen dat al hun (F)ACT-teams in 2013 zijn
gecertificeerd en 19 dat dit in 2014 het geval zal zijn. 3 GGZ-instellingen
verwachtten dat in 2015 al hun (F)ACT-teams zijn gecertificeerd.
Voor een overzicht van de GGZ-instellingen die dit betreft, zie bijlage 1. Certificering
(F)ACT-teams.
Maatregel: kwaliteitsborging (F)ACT-teams of andere teams
De GGZ-instelling die niet voornemens was om de (F)ACT-teams te certificeren
moest de inspectie binnen drie maanden aangeven op welke wijze de GGZinstelling de kwaliteit van de (F)ACT-teams borgt.
Resultaten
In totaal 5 GGZ-instellingen kozen niet voor het (volledige) (F)ACT-model en/of niet
voor certificering van alle (F)ACT-teams. Deze 5 GGZ-instellingen gaven op verzoek
van de inspectie aan op welke wijze zij de kwaliteit van de teams borgen.
De inspectie beoordeelde de reacties aan de hand van de beoordelingscriteria:
Er wordt gewerkt met multidisciplinaire teams, waaraan in ieder geval een
psychiater is verbonden.
Pagina 15 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

De teams bieden zorg aan de gehele zorgmijdende EPA-doelgroep (geen
diagnoses uitgesloten).
De teams werken outreachend en zijn 24/7 bereikbaar en beschikbaar.
De teams hebben de cliëntgroep dagelijks onder de aandacht.
De teams zijn in staat om langdurige en intensieve ambulante zorg te verlenen.
De kwaliteit van de teams is geborgd via een kwaliteitscyclus van Plan-DoCheck-Act (PDCA).
De inspectie kon op basis van de beschikbare informatie niet opmaken of deze GGZinstellingen voldoen aan alle beoordelingscriteria. Op basis van hun schriftelijke
reacties ziet de inspectie echter geen hoge risico’s in de zorg van deze GGZinstellingen voor zorgmijders met EPA.
4.2

‘Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg’ in bijna alle GGD’en
en GGZ-instellingen geïmplementeerd
Maatregel: implementatie ‘Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg’
De GGZ-instellingen en GGD’en die de ‘Handreiking gegevensuitwisseling in de
bemoeizorg’ niet hadden geïmplementeerd, moesten de inspectie binnen drie
maanden een plan van aanpak voor de implementatie van deze handreiking
sturen.
Tabel 2
Resultaten implementatie ‘Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg’
(n=10)
Maatregel opgelegd

Handreiking is eind

Implementatieplan

2013 geïmplementeerd

volgt in 2e helft 2013

GGZ-instellingen

8

6

2

GGD’en

2

2

-

Toelichting op tabel 2.
In totaal 6 GGZ-instellingen en 2 GGD’en stuurden de inspectie een implementatieplan of lieten zien dat de handreiking was verwerkt in lokale afspraken.
De inspectie beoordeelde de reacties aan de hand van het beoordelingscriterium dat
de handreiking uiterlijk eind 2013 moet zijn geïmplementeerd.
Bij 6 GGZ-instellingen en 2 GGD’en was dit het geval. Twee GGZ-instellingen gaven
aan dat het implementatieplan volgt in de 2e helft van 2013.
Voor een overzicht van de GGZ-instellingen en GGD’en die dit betreft, zie bijlage 2.
Implementatie Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg.

Pagina 16 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

4.3

In alle bezochte regio’s regiodekkende teams voor zorgmijders met EPA
Inspectiebezoeken
In de 1e helft van 2013 bezocht de inspectie 6 van de 7 regio’s waarvan de
inspectie op basis van het onderzoek in 2012 niet kon vaststellen dat er regiodekkende (F)ACT-teams voor de gehele doelgroep waren. Doel van deze
gesprekken was om de resultaten van het onderzoek te verifiëren en te
bespreken met de regionale partners. In overleg met de centrumgemeente
bezocht de inspectie één regio niet. Deze regio toonde op verzoek van de
inspectie schriftelijk aan te voldoen aan de voorwaarden voor verantwoorde zorg
aan zorgmijders met EPA.
Resultaten
Centrumgemeente Enschede
De centrumgemeente Enschede beschikte over een Regionaal Kompas en had
voor de uitvoering van de OGGZ een convenant gesloten met alle regiogemeenten.
De centrumgemeente had afspraken gemaakt met de betrokken organisaties
over een ‘OGGZ-meldpunt’ en over ‘het bereiken en begeleiden van kwetsbare
groepen’.
De centrumgemeente had de monitoring van de OGGZ-doelgroep belegd bij een
extern onderzoeksbureau.
Mediant beschikte over diverse (F)ACT-teams die werkten voor de gehele regio
en voor de gehele doelgroep zorgmijders met EPA. Mediant werkte hierbij in de
regio Enschede nauw samen met Tactus Verslavingszorg.
Mediant en Tactus Verslavingszorg streefden niet naar certificering van de
(F)ACT-teams door het CCAF.
Mediant en Tactus Verslavingszorg gaven op verzoek van de inspectie na de
bijeenkomst schriftelijk aan op welke wijze zij de kwaliteit van de huidige en de
toekomstige (F)ACT-teams borgen.
Centrumgemeente Almelo
De centrumgemeente Almelo beschikte over een vastgesteld uitvoeringsplan
voor de OGGZ dat gold voor de gehele regio.
De centrumgemeente had afspraken gemaakt met de betrokken organisaties
over een ‘OGGZ-meldpunt’ en over ‘het bereiken en begeleiden van kwetsbare
groepen’.
De monitoring van de OGGZ-doelgroep had de centrumgemeente belegd bij een
extern onderzoeksbureau, maar de specifieke doelgroep zorgmijders met EPA
maakte hier geen deel van uit.
Dimence en Tactus Verslavingszorg werkten in de regio Almelo nauw samen op
het terrein van de bemoeizorg.
Dimence en Tactus Verslavingszorg beschikten niet over (F)ACT-teams. Wel
beschikte Dimence over diverse outreachende ambulante teams die organisatorisch veel overlap vertoonden met (F)ACT. Deze teams werkten voor de gehele
regio en de gehele doelgroep zorgmijders met EPA.
Dimence en Tactus Verslavingszorg gaven op verzoek van de inspectie na de
bijeenkomst schriftelijk aan hoe zij borgen dat hun teams van een vergelijkbaar
kwaliteitsniveau als (F)ACT zijn. Ook gaven zij aan op welke wijze zij de kwaliteit
van deze zorg nu en in de toekomst borgen. Hieruit bleek dat Dimence voornemens
is om voor deze teams een certificeringstraject te starten.

Pagina 17 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Centrumgemeente Eindhoven
De centrumgemeente Eindhoven beschikte over een vastgesteld uitvoeringsplan
voor de OGGZ dat gold voor de gehele regio.
De centrumgemeente had afspraken gemaakt met de betrokken organisaties
over een ‘OGGZ-meldpunt’ en over ‘het bereiken en begeleiden van kwetsbare
groepen’.
De centrumgemeente had geen afspraken gemaakt met de GGD over hoe wordt
bepaald hoeveel zorgmijders met EPA er zijn die in aanmerking komen voor zorg
vanuit een (F)ACT-team. Wel bracht de GGD Brabant-Zuidoost een monitor uit
waarin de GGD onder andere rapporteerde over de OGGZ-doelgroepen. In de
toekomst wil de GGD de doelgroep zorgmijders met EPA hierin opnemen.
GGZ Eindhoven en De Kempen waren per 1 januari 2013 gestart met FACTteams die werkzaam waren voor de gehele regio. Novadic-Kentron participeerde
in deze FACT-teams.
De FACT-teams waren niet gecertificeerd, maar certificering was wel in voorbereiding.
GGZ Eindhoven en de Kempen gaven op verzoek van de inspectie na de bijeenkomst
schriftelijk aan te verwachten dat alle FACT-teams in 2014 zijn gecertificeerd.
Centrumgemeente Vlissingen
De centrumgemeente Vlissingen beschikte over een Regionaal Kompas voor
onder andere de OGGZ dat gold voor de gehele regio en dat was afgestemd met
alle regiogemeenten.
De centrumgemeente had een aantal OGGZ-taken gemandateerd aan het
College Zorg en Welzijn, waarin alle 13 Zeeuwse gemeenten waren vertegenwoordigd.
Het College Zorg en Welzijn had afspraken met de betrokken organisaties
gemaakt over een ‘OGGZ-meldpunt’ en over ‘het bereiken en begeleiden van
kwetsbare groepen’.
De centrumgemeente had geen afspraken met de GGD gemaakt over hoe wordt
bepaald hoeveel zorgmijders met EPA er zijn die in aanmerking komen voor zorg
vanuit een (F)ACT-team.
Emergis, Centrum voor GGZ, beschikte over regiodekkende FACT-teams. Een
deel van deze teams was inmiddels gecertificeerd.
Emergis, Centrum voor GGZ, gaf op verzoek van de inspectie na de bijeenkomst
schriftelijk aan te verwachten dat alle huidige FACT-teams in 2013 zijn gecertificeerd.
Emergis ontwikkelt Lokale Zorgeenheden die in de regio’s de infrastructuur moeten
gaan vormen voor FACT, Beschermd Wonen, Volledig Pakket Thuis en Begeleid
Zelfstandig Wonen. De reden hiervoor is dat het inwonertal in de regio te laag is om
voor verschillende cliëntgroepen aparte FACT-teams op te zetten.
Centrumgemeente ‘s-Hertogenbosch
De centrumgemeente ’s-Hertogenbosch beschikte wel over een vastgestelde
visie voor de OGGZ, maar deze visie gold niet voor de gehele regio. Regionalisering van het OGGZ-beleid was in ontwikkeling.
De centrumgemeente had afspraken met de betrokken organisaties gemaakt
over een ‘OGGZ-meldpunt’ en over ‘het bereiken en begeleiden van kwetsbare
groepen’. Deze afspraken dekten niet de gehele regio.
De centrumgemeente had geen afspraken met de GGD gemaakt over hoe wordt
bepaald hoeveel zorgmijders met EPA er zijn die in aanmerking komen voor zorg
vanuit een (F)ACT-team.
De Reinier van Arkel Groep had FACT-teams voor de stad ’s-Hertogenbosch en
werkte hierbij samen met Novadic-Kentron. Novadic-Kentron had FACT-teams in
de regio ’s-Hertogenbosch, met name gericht op de doelgroep verslaafden. Deze
teams werkten niet regiodekkend.
Pagina 18 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

De FACT-teams van de Reinier van Arkel Groep en van Novadic-Kentron waren
niet gecertificeerd, maar beide organisaties streefden wel naar certificering.
De Reinier van Arkel Groep en Novadic-Kentron gaven op verzoek van de inspectie
na de bijeenkomst schriftelijk aan dat zij inmiddels gezamenlijke FACT-teams
hebben, die de gehele regio dekken en naar verwachting in 2014 gecertificeerd
zullen zijn.
Centrumgemeente Zwolle
De centrumgemeente Zwolle beschikte over een Stedelijk Kompas dat gold voor
de gehele regio. De doelstellingen in het Stedelijk Kompas waren gericht op het
terugdringen en voorkomen van dak- en thuisloosheid. De doelgroep zorgmijders
met EPA kwam hierin beperkt in beeld. De centrumgemeente had wel subsidieafspraken met de betrokken organisaties over de zorg voor zorgwekkende zorgmijders.
De centrumgemeente had afspraken met de betrokken organisaties gemaakt
over een ‘OGGZ-meldpunt’ en over ‘het bereiken en begeleiden van kwetsbare
groepen’.
De centrumgemeente had geen afspraken met de GGD gemaakt over hoe wordt
bepaald hoeveel zorgmijders met EPA er zijn die in aanmerking komen voor zorg
vanuit een (F)ACT-team.
Dimence had 1 gecertificeerd ACT-team in de stad Zwolle en enkele ambulante
teams die op FACT gelijkende zorg verleenden aan zorgmijders met EPA in de
subregio IJssel-Vecht. In deze teams werkte Dimence nauw samen met Tactus
Verslavingszorg. Dimence was vooralsnog niet voornemens deze ambulante
teams te laten certificeren.
GGz Centraal (Veluwe en Veluwevalei) had in de subregio Noordwest-Veluwe
FACT-teams in opbouw die werkten voor de gehele doelgroep zorgmijders met
EPA. GGz Centraal was vooralsnog niet voornemens om deze teams te laten
certificeren.
GGz Centraal gaf op verzoek van de inspectie na de bijeenkomst aan hoe zij de
kwaliteit van de FACT-teams nu en in de toekomst borgt.
Dimence en Tactus Verslavingszorg gaven op verzoek van de inspectie na de
bijeenkomst aan hoe zij er zorg voor dragen dat de zorg aan de doelgroep zorgmijders met EPA in de subregio IJssel-Vecht van een vergelijkbaar kwaliteitsniveau
is als (F)ACT en hoe zij de kwaliteit van deze zorg borgen.
Voor een overzicht van de regio’s die de inspectie heeft bezocht en de deelnemers
van de door de inspectie georganiseerde regionale bijeenkomsten, zie bijlage 3.
Deelnemers regionale bijeenkomsten.

Pagina 19 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

5

Summary

In an increasing number of regions, the central health care departments, municipal
health care departments and mental health care and addiction care departments are
now meeting the preconditions for responsible care to be provided to a specific
target group: persons with serious psychiatric conditions who do not come forward
of their own accord, known as ‘care avoiders’. The regions which have not yet
achieved full compliance are working to do so. These are the conclusions of the
Health Care Inspectorate’s follow-up to the study and report, ‘Conditions for
outreach to care avoiders with serious psychiatric conditions not yet adequate in all
regions’ (2012). The Inspectorate is satisfied with these results.
An estimated 160,000 to 180,000 people in the Netherlands suffer from a serious
psychiatric condition which can severely restrict their ability to function within
society. Some fail to seek appropriate help. The Inspectorate conducted this followup study because these ‘care avoiders’ represent a particularly vulnerable group
within society. Accordingly, agreements must be in place between the central health
department of each region, the municipal health care departments and the mental
health care departments in order to identify persons who require care, and to
ensure that they receive that care. The required level of integrated outreach
requires the (further) development of effective ambulatory care teams based on the
Assertive Community Treatment (ACT) or Flexible Assertive Community Treatment
(FACT) model.
The 2012 study revealed some positive developments, although the Inspectorate
found room for improvement in a number of areas. The Inspectorate therefore
required the mental and municipal health departments to implement mandatory
measures, and issued recommendations for the guidance of the central health care
departments. Further inspection visits were made to selected regions. The follow-up
study focused on the implementation of the measures.
Based on its results, the Inspectorate concludes that mental health departments are
making good progress towards full certification of their (F)ACT teams. In 2012, it
found only two departments in which all (F)ACT teams had achieved the certification
requirements. The results of the follow-up study show that 29 of the 37 mental
health care organizations which deploy (F)ACT teams expect to achieve full
certification in 2014. The remaining five have opted not to adopt the (F)ACT model
in full, or have decided against seeking certification of all (F)ACT teams. The
Inspectorate sees no grounds to believe that this represents any elevated level of
risk to care avoiders with serious psychiatric conditions.
The 2012 study identified seven regions which appeared to lack (F)ACT teams with
adequate region-wide outreach to the target group. During the follow-up study, all
seven were found to have appropriate (F)ACT teams (or some other form of
ambulatory team) which can indeed reach the entire patient group. It may therefore
be stated that all regions now comply with this essential precondition of responsible
care. Almost all municipal health departments and mental health departments have
implemented the formal guidelines covering the exchange of information between
them.
Given the findings of the follow-up study, the Inspectorate sees no reason to impose
any further measures. It will however continue to monitor the quality of ambulatory
Pagina 21 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

care for the patient group concerned, as part of its regular contacts with the mental
health departments.

Pagina 22 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

Literatuurlijst

1

2

Voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische
aandoeningen niet in alle regio’s voldoende, Inspectie voor de Gezondheidszorg,
2013.
Stoornis en delict, Raad voor de Volksgezondheid & Zorg, 2012.

Pagina 23 van 28

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

Bijlage 1

GGZ-instellingen

Certificering (F)ACT-teams

waarvan alle

die ver-

die ver-

die ver-

die niet

(F)ACT-teams

wachten dat

wachten dat

wachten dat

kiezen voor

in september

alle (F)ACT-

alle (F)ACT-

alle (F)ACT-

(volledig)

2012 waren

teams in

teams in

teams in

(F)ACT-

gecertificeerd

2013 zijn

2014 zijn

2015 zijn

model en/of

gecertifi-

gecertifi-

gecertifi-

niet voor cer-

ceerd

ceerd

ceerd

tificering van
alle (F)ACTteams

1

Altrecht Geestelijke

x

Gezondheidszorg
2

Arkin, Centraal Bureau

3

Bavo Europoort

4

Antes (voorheen Bouman

x
x
x

GGZ)
5

Brijder

Instelling werkt samen met diverse GGZ-instellingen in (F)ACT-teams, maar heeft geen
eigen (F)ACT-teams

6

Delta Psychiatrisch Centrum

x

7

Dimence

8

Emergis, Centrum voor GGZ

9

GGNet

10

GGz Breburg

11

GGz Centraal

12

GGZ Delfland

x

13

GGZ Dijk en Duin

x

14

GGZ Drenthe

x

15

GGZ Eindhoven en De

x
x
x
x
x

x

Kempen
16

GGZ Friesland

x

17

GGZ inGeest

x

18

GGZ Noord-Holland-Noord

19

GGZ Oost Brabant

20

GGZ Westelijk Noord
Brabant

21

IrisZorg

22

Lentis

23

Mediant Geestelijke

x
x
x
x
x
x

Gezondheidszorg

Pagina 25 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

GGZ-instellingen

waarvan alle

die ver-

die ver-

die ver-

die niet

(F)ACT-teams

wachten dat

wachten dat

wachten dat

kiezen voor

in september

alle (F)ACT-

alle (F)ACT-

alle (F)ACT-

(volledig)

2012 waren

teams in

teams in

teams in

(F)ACT-

gecertificeerd

2013 zijn

2014 zijn

2015 zijn

model en/of

gecertifi-

gecertifi-

gecertifi-

niet voor cer-

ceerd

ceerd

ceerd

tificering van
alle (F)ACTteams

24

Mondriaan voor geestelijke

x

gezondheidszorg
25

Mutsaersstichting

Instelling heeft geen (F)ACT-team voor volwassenen, maar is wel voornemens een
(F)ACT-team te vormen gericht op jeugdigen.

26

Novadic-Kentron

27

Orbis Geestelijke

x
x

Gezondheidszorg
28

Parnassia

29

Pro Persona

30

Reinier van Arkel Groep

31

RIAGG Amersfoort &

x
x
x
x

Omstreken
32

RIAGG Maastricht

33

RIAGG Rijnmond

x

34

RIAGG Zuid

x

35

Rivierduinen

36

Stichting Pameijer, Sociale
Psychiatrie

Instelling beschikt niet over (F)ACT-teams.

x
Instelling beschikt niet over (F)ACT-teams.

37

Tactus Verslavingszorg

x

38

Verslavingszorg Noord-

x

Nederland
39

Victas (Centrum Maliebaan)

x

40

Vincent van Gogh voor GGZ

x

41

Yulius, voor geestelijke
gezondheid
Totaal

Pagina 26 van 28

x
2

8

19

3

5

Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen verbeterd |
november 2013

Bijlage 2

Implementatie Handreiking
gegevensuitwisseling in de bemoeizorg

Maatregel opgelegd aan GGZ-

Is de handreiking uiterlijk

instelling of GGD

eind 2013 geïmplementeerd?

GGZ Dijk en Duin

Ja

GGz Centraal (regio Flevoland)

-

Opmerking

Implementatieplan volgt in 2e
helft 2013

GGZ Delfland

Ja

Mutsaersstichting

Ja

Orbis GGZ

Ja

Pro Persona (regio Arnhem)

-

Implementatieplan volgt in 2e
helft 2013

RIAGG Maastricht

Ja

RIAGG Zuid

Ja

GGD Amsterdam

Ja

GGD Drenthe

Ja

Pagina 27 van 28

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Bijlage 3

Deelnemers regionale bijeenkomsten

Centrumgemeente Enschede
Dhr. W.E. Wallinga, wethouder Zorg, Gemeente Enschede
Mevr. M. Hümmels, beleidsmedewerker, Gemeente Enschede
Dhr. R.J. Poot, afdelingshoofd Forensische Dienst en OGGZ, GGD Regio Twente
Dhr. H. van der Beek, teamleider AGZ, team Inspectie & Hygiëne, GGD Regio Twente
Dhr. W. Snelleman, manager behandelzaken circuit Acute Zorg, Mediant
Dhr. M. Hooch Antink, manager Bedrijfsvoering circuit Acute Zorg en manager
Bedrijfsvoering Circuit Ouderenpsychiatrie, Mediant
Mevr. A. Spexgoor, manager sociale verslavingszorg, Tactus Verslavingszorg
Dhr. J. van der Staaij, Hoofd Behandeling, Tactus Verslavingszorg
Centrumgemeente Almelo
Mevr. J.M.M. Kuik - Verweg, wethouder WMO, centrumgemeente Almelo
Dhr. G. Rotman, beleidsmedewerker, centrumgemeente Almelo
Dhr. T. van Rijmenam, directeur, GGD Regio Twente
Mevr. M. Kuipers, sociaal verpleegkundige, GGD Regio Twente
Mevr. M. Stender, circuitmanager, Dimence
Mevr. A. Spexgoor, manager sociale verslavingszorg, Tactus Verslavingszorg
Centrumgemeente Eindhoven
Mevr. L. Scholten, wethouder Jeugd, Welzijn en Zorg, Gemeente Eindhoven
Dhr. J. van Corven, senior beleidsontwikkelaar/ -adviseur OGGZ, Gemeente
Eindhoven
Dhr. P. Lamers, sectormanager algemene Gezondheidszorg, GGD Brabant Zuidoost
Dhr. T.M. Niesten, centrummanager FACT, GGZ Eindhoven en De Kempen
Dhr. W. Klaessen, vestigingsmanager, Novadic-Kentron
Centrumgemeente Vlissingen
Mevr. N. Moerkoet, beleidsmedewerker Zorg & Welzijn, Gemeente Vlissingen
Dhr. K. Luteijn, beleidsmedewerker maatschappelijke Opvang, Gemeente
Vlissingen
Dhr. J. van Damme, beleidsadviseur, College Zorg en Welzijn Zeeland
Dhr. R. de Meij, directeur, GGD Zeeland
Mevr. M. Smit, beleidsmedewerker OGGZ, GGD Zeeland
Dhr. J. van der Hallen, directeur Langdurende zorg, Emergis, Centrum voor GGZ

Centrumgemeente Zwolle
Mevr. I. Straatman, beleidsadviseur, Gemeente Zwolle
Dhr. L.G.J. van Eekeren, senior adviseur zorg en opvang, Gemeente Zwolle
Dhr. J. van de Kraats, hoofd bedrijfsvoering, GGz Centraal
Mevr. A.M. Algera, hoofd OGGZ, GGD IJsselland
Dhr. J.A.J.M. Bakx, regiomanager voor Flevoland, Noord-Veluwe en Zwolle,
Tactus Verslavingszorg
Dhr. W.A. Jaket, psychiater, Dimence
Pagina 28 van 28

IGZ 13-47

Centrumgemeente ‘s-Hertogenbosch
Mevr. D. Bokhoven, beleidsmedewerker, Gemeente ‘s-Hertogenbosch
J.C.A.M. van de Sande, regiodirecteur, GGD Hart voor Brabant
Mevr. L. Pieters, manager, GGD Hart voor Brabant
Mevr. M.L.G. van der Kruis, lid Raad van Bestuur, Reinier van Arkel Groep
Dhr. B. van Hoof, vestigingsmanager, Novadic–Kentron