Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 620 XVIII

Wijziging van de begrotingsstaten van Wonen en
Rijksdienst (XVIII) voor het jaar 2016 (wijziging
samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave

Blz.

A.

Artikelsgewijze toelichting bij het wetsvoorstel

1

B.

Begrotingstoelichting

3

1.

Leeswijzer

3

2.
2.1

Het beleid
Overzicht belangrijkste uitgavenmutaties

3
3

2.2
De beleidsartikelen
Artikel 1. Woningmarkt
Artikel 2. Woonomgeving en bouw
Artikel 3. Kwaliteit Rijksdienst
Artikel 6. Uitvoering rijksvastgoedbeleid

3
3
4
5
6

3.
3.1
3.2

7
7
9

Baten-lastenagentschappen
FMHaaglanden
Rijksvastgoedbedrijf

A. Artikelsgewijze toelichting bij het wetsvoorstel
Wetsartikelen 1 tot en met 4
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk
afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het
onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2016 wijzigingen
aan te brengen in:
• de begrotingsstaat van Wonen en Rijksdienst;
• de begrotingsstaten inzake de agentschappen.

kst-34620-XVIII-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

1

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen en agentschappen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting
toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
Mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

2

B. Begrotingstoelichting
1. Leeswijzer
De tweede suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de
begroting 2016. De stand van de tweede suppletoire begroting wordt
vanaf de stand van de ontwerp begroting 2016 opgebouwd.
Dit begrotingshoofdstuk is een programma-begroting en heeft geen apart
centraal apparaatsartikel. De apparaatsuitgaven zijn opgenomen bij de
begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII).
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid worden per artikelonderdeel
op het niveau van de financiële documenten de beleidsmatige en
technische mutaties toegelicht groter dan of gelijk aan de ondergrens
zoals deze in de Rijksbegrotingvoorschriften (RBV) zijn opgenomen (de
zgn. staffel).
De in de tabel budgettaire gevolgen van beleid gepresenteerde budgetflexibiliteit (juridisch verplicht) is de stand per 21 oktober 2016.
2. Het beleid
2.1 Overzicht belangrijkste uitgavenmutaties
Tabel belangrijkste mutaties
De relevante mutaties worden toegelicht bij het desbetreffende artikel.
2.2 De beleidsartikelen
Beleidsartikel 1. Woningmarkt
Budgettaire gevolgen van beleid (bedragen x € 1.000)

Art.nr.

1.1

Vastgestelde
begroting
2016

Stand
1e suppletoire
begroting

Mutaties
Miljoenennota

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Stand
2e suppletoire
begroting

Verplichtingen:

3.569.919

3.847.506

21.266

– 1.200

3.867.572

Uitgaven:
Waarvan juridisch verplicht (percentage)

3.569.919

3.846.506

21.266

– 200

3.867.572
100%

Betaalbaarheid
Subsidies
Begrotingsreserve NHG
Beleidsprogramma betaalbaarheid
Bevordering eigen woningbezit (BEW)
Huisvestingsvoorziening statushouders
Saneringsbijdrage woningcorporatie WSG
Woonconsumentenorganisaties
Opdrachten
Begrotingsreserve NHG
Begrotingsreserve WSW
Beleidsprogramma betaalbaarheid
Inkomensoverdracht
Huurtoeslag
Bijdrage aan agentschappen
Autoriteit woningcorporaties (ILT)
Beleidsprogramma betaalbaarheid (Agentschap
RvO)
Uitvoeringskosten BEW (Agentschap RVO)

3.562.537
9.788
0
508
8.122
0
0
1.158
987
0
0
987
3.536.049
3.536.049
2.890
0

3.839.624
48.821
0
508
7.122
25.000
15.033
1.158
1.837
0
850
987
3.770.219
3.770.219
1.124
0

21.266
26.551
26.932
– 358
0
0
0
– 23
575
0
419
156
– 2.596
– 2.596
– 218
635

– 1.100
– 27.432
– 26.932
0
– 500
0
0
0
26.932
26.932
0
0
0
0
– 100
0

3.859.790
47.940
0
150
6.622
25.000
15.033
1.135
29.344
26.932
1.269
1.143
3.767.623
3.767.623
806
635

2.890
0

0
124

0
115

0
– 100

0
139

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

3

1.2

Vastgestelde
begroting
2016

Stand
1e suppletoire
begroting

Mutaties
Miljoenennota

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Stand
2e suppletoire
begroting

Uitvoeringskosten huisvestingsvoorziening
statushouders (RVO)
Bijdrage aan ZBO’s / RWT’s
Huurcommissie
Overige uitvoeringsinstanties
Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
Belastingdienst

0
12.417
12.102
315
406
406

1.000
12.717
12.402
315
4.906
4.906

– 968
– 71
244
– 315
– 2.975
– 2.975

0
0
0
0
– 500
– 500

32
12.646
12.646
0
1.431
1.431

Onderzoek en kennisoverdracht
Subsidies
Samenwerkende kennisinstellingen e.a.
Opdrachten
Basisonderzoek en verkenningen
Bijdrage aan ZBO’s / RWT’s
Basisonderzoek en verkenningen

7.382
1.801
1.801
5.581
5.581
0
0

6.882
1.968
1.968
3.764
3.764
1.150
1.150

0
0
0
0
0
0
0

900
0
0
– 200
– 200
1.100
1.100

7.782
1.968
1.968
3.564
3.564
2.250
2.250

442.429

448.983

27.351

250

476.584

Ontvangsten:

Toelichting
Begrotingsreserve NHG.
De achtervangvergoeding voor de Nationale Hypotheekgarantie (NHG)
van stichting Waarborgfonds Eigen Woning (WEW) over 2015 van circa
€ 27 mln. wordt gestort in de daarvoor bestemde begrotingsreserve. Ten
onrechte stond dit in de begroting vermeld onder het instrument subsidie
(in plaats van opdracht). Dit is nu gecorrigeerd.
Beleidsartikel 2. Woonomgeving en bouw
Budgettaire gevolgen van beleid (bedragen x € 1.000)

Art.nr.

2.1

Vastgestelde
begroting
2016

Stand
1e suppletoire
begroting

Mutaties
Miljoenennota

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Stand
2e Suppletoire
begroting

Verplichtingen:

105.530

409.768

– 6.186

– 174.224

229.358

Uitgaven:
Waarvan juridisch verplicht
(percentage)

26.530

195.768

– 6.186

– 224

189.358

Energie en bouwkwaliteit
Subsidies
Beleidsprogramma Energiebesparing
Beleidsprogramma bouwregelgeving
Energiebesparing Koopsector
Energiebesparing verhuurders
Fonds duurzaam funderingsherstel
Revolverend fonds EGO
FES IAGO
Tijdelijke regeling blok voor blok
Opdrachten
Beleidsprogramma Energiebesparing
Beleidsprogramma bouwregelgeving
Bijdrage aan agentschappen
Agentschap DPC
Handhaving Energielabel (ILT)
Toezicht EU-Bouwregelgeving (ILT)
Uitvoering Energieakkoord (RVO)
Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
Beleidsprogramma Energiebesparing
Omgevingsloket (I&M)

15.588
9.182
8.222
600
0
300
0
0
0
60
6.406
4.313
2.093
0
0
0
0
0
0
0
0

77%
104.988
89.910
7.922
828
25.000
1.100
0
55.000
0
60
2.303
438
1.865
12.550
0
500
0
12.050
225
225
0

– 15.085
– 5.125
0
200
– 5.400
0
20.000
– 20.000
75
0
200
400
– 200
– 10.310
900
0
50
– 11.260
150
0
150

– 1.899
– 1.900
100
100
– 1.000
– 1.100
0
0
0
0
883
900
– 17
– 632
100
0
0
– 732
– 250
– 100
– 150

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

88.004
82.885
8.022
1.128
18.600
0
20.000
35.000
75
60
3.386
1.738
1.648
1.608
1.000
500
50
58
125
125
0

4

Vastgestelde
begroting
2016

Stand
1e suppletoire
begroting

Mutaties
Miljoenennota

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Stand
2e Suppletoire
begroting

2.2

Woningbouwproductie
Subsidies
Beleidsprogramma Woningbouw
Opdrachten
Beleidsprogramma Woningbouw
Bijdrage aan agentschappen
Beleidsprogramma Woningbouw (RVO)

8.583
200
200
1.573
1.573
6.810
6.810

15.328
200
200
1.573
1.573
13.555
13.555

8.946
178
178
– 456
– 456
9.224
9.224

132
0
0
– 200
– 200
332
332

24.406
378
378
917
917
23.111
23.111

2.3

Kwaliteit woonomgeving
Subsidies
Beleidsprogramma woonomgeving e.a.
Opdrachten
Beleidsprogramma woonomgeving e.a.

1.959
749
749
1.210
1.210

2.205
1.295
1.295
910
910

– 50
0
0
– 50
– 50

1.543
701
701
842
842

3.698
1.996
1.996
1.702
1.702

2.4

Revolverend Fonds Energiebesparing Verhuurders
Leningen
Revolverend Fonds Energiebesparing verhuurders
Bijdrage aan agentschappen
Uitvoeringskosten Revolverend Fonds Energiebesparing Verhuurders (RVO)

400
0

73.247
72.800

3
0

0
0

73.250
72.800

0
400

72.800
447

0
3

0
0

72.800
450

400

447

3

0

450

91

91

0

31

122

Ontvangsten:

Toelichting
Agenda Stad.
De beschikbare middelen voor programma’s die de Nederlandse steden
moeten versterken, zoals Agenda Stad, Europese Agenda Stad en
Nationaal Programma Rotterdam-Zuid zijn herschikt en gebundeld op dit
artikel.
Beleidartikel 3. Kwaliteit Rijksdienst
Budgettaire gevolgen van beleid (bedragen x € 1.000)

Art.nr.

3.1

Vastgestelde
begroting
2016

Stand
1e suppletoire
begroting

Mutaties
Miljoenennota

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Stand
2e suppletoire
begroting

Verplichtingen:

19.187

21.466

2.055

2.697

26.218

Uitgaven:
Waarvan juridisch verplicht
(percentage)

19.187

21.466

2.055

2.697

26.218

Kwaliteit Rijksdienst
Subsidies
Fysieke Werkomgeving Rijk
Subsidie A&O-fonds
Opdrachten
Bedrijfsvoering Rijk
Bijdrage aan agentschappen
Bijdrage
Arbeidsmarkt Communicatie (UBR)
Eigenaarsbijdrage FMHaaglanden
Eigenaarsbijdrage P-Direkt
Eigenaarsbijdrage UBR
Agentschap UBR
Agentschap Logius
Bedrijfsvoering Rijk (RIdM)

19.187
3.600
200
3.400
8.172
8.172
7.415
1.660
5.755
0
0
0
0
0
0

21.466
3.600
200
3.400
8.651
8.651
9.215
1.660
5.755
1.000
0
800
0
0
0

2.055
0
0
0
2.055
2.055
0
– 1.660
0
0
0
0
0
1.660
0

2.697
0
0
0
371
371
2.326
0
0
0
1.000
0
1.100
126
100

26.218
3.600
200
3.400
11.077
11.077
11.541
0
5.755
1.000
1.000
800
1.100
1.786
100

0

7.322

1.967

500

9.789

Ontvangsten:

76%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

5

Vastgestelde
begroting
2016

Stand
1e suppletoire
begroting

Mutaties
Miljoenennota

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Stand
2e suppletoire
begroting

Beleidsartikel 6. Uitvoering rijksvastgoedbeleid
Budgettaire gevolgen van beleid (bedragen x € 1.000)

Art.nr.

6.1

6.2

Vastgestelde
begroting
2016

Stand
1e suppletoire
begroting

Mutaties
Miljoenennota

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Stand
2e suppletoire
begroting

Verplichtingen:

144.746

165.459

1.290

3.628

170.377

Uitgaven:
Waarvan juridisch verplicht
(percentage)

144.746

165.459

1.290

3.628

170.377
88%

Een doelmatige uitvoeringspraktijk van de
Rijkshuisvesting
Bijdrage aan agentschappen
Bijdrage voor huisv HoCoSta’s (RVB)
Bijdrage voor huisv Koninklijk Huis (RVB)
Bijdrage voor monumenten (RVB)
Bijdrage voor rijkshuisvesting (RVB)

54.394
54.394
24.424
15.028
5.576
9.366

67.897
67.897
37.926
15.028
7.155
7.788

287
287
168
104
– 94
109

628
628
443
10
100
75

68.812
68.812
38.537
15.142
7.161
7.972

Beheer materiele activa
Opdrachten
Beheer en plankosten
Bekostiging
Zakelijke lasten
Bijdrage aan agentschappen
Bijdrage RVB

90.352
11.179
11.179
58.949
58.949
20.224
20.224

97.562
16.179
16.179
61.149
61.149
20.234
20.234

1.003
72
72
407
407
524
524

3.000
– 1.500
– 1.500
4.500
4.500
0
0

101.565
14.751
14.751
66.056
66.056
20.758
20.758

Ontvangsten:

186.568

339.266

23.925

15.278

378.469

Toelichting
Specifieke ontvangsten.
De raming voor de ontvangsten uit de grondverkoop dient neerwaarts
bijgesteld te worden door tegenvallende verkoopcijfers. Daar staan
meerontvangsten voor ingebruikgevingen en zakelijke lasten tegenover.
Echter, er zijn naast hogere ontvangsten op zakelijke lasten ook hogere
uitgaven. De meerontvangsten voor ingebruikgevingen en zakelijke lasten
worden thans ingezet om de hogere uitgaven op zakelijke lasten te
dekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

6

3. Baten-lastenagentschappen
3.1 FMHaaglanden
Exploitatie-overzicht
Exploitatieoverzicht Baten-lastenagentschap FMHaaglanden 2e Suppletoire begroting
2016
(Bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
Waarvan eigen personeel
Waarvan externe inhuur
Waarvan overige
personele kosten
– Materiële kosten
Waarvan apparaat ICT
Waarvan bijdrage aan
SSO’s
Waarvan overige
materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige lasten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)

(4)=(1)+(2)+(3)

Vastgestelde
begroting

Mutaties
1e suppletoire
begroting

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Totaal
geraamd

19.747

–

57.380

77.127

89.616

–
–
–
–
–

– 57.184
720
–
–
–

32.432
720
–
–
–

109.363

–

916

110.279

101.401
36.919
29.909
7.009

–
–
–
–

– 5.198
– 2.304
– 817
– 1.486

96.203
34.615
29.092
5.523

–
64.482
2.900

–
–

–
– 2.894
– 2.856

–
61.588
44

20.800

–

7.342

28.142

40.782
429
7.534
7.534
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

– 7.380
– 33
– 1.197
– 1.197
–
–
–
–

33.402
396
6.337
6.337
–
–
–
–

109.363

–

– 6.427

102.936

0

–

7.343

7.343

Toelichting
Omzet
De toename van de omzet moederdepartement betreft met name een
verschuiving van overige departementen naar moederdepartement. Het
centraal opdrachtgeverschap FMH is per 1 januari 2016 belegd bij het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De
budgetten hiervoor zijn overgeheveld vanuit de andere departementen.
De omzet derden heeft met name betrekking op de facilitaire dienstverlening die geleverd wordt aan de Kansspelautoriteit (een zelfstandig
bestuursorgaan met eigen rechtspersoonlijkheid).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

7

Personele kosten
Ondanks de hogere omzet is bij zowel het eigen personeel als externe
inhuur sprake van een lagere inzet dan begroot. FMH stuurt actief op de
beperking van de personele kosten.
Materiële kosten
De materiële kosten zijn lager door enerzijds afboekingen uit voorgaande
jaren voor met name beheer en onderhoud en anderzijds lagere externe
leverancierskosten dan voorzien.
De ICT dienstverlening wordt voor een belangrijk deel uitgevoerd door
SSC ICT. Deze kosten zijn daarom verantwoord onder bijdrage aan SSO’s
in plaats van apparaat ICT.
De toename van de post bijdrage aan SSO’s heeft enerzijds te maken met
de verschuiving van apparaat ICT naar bijdrage aan SSO’s en anderzijds
met de inbesteding van schoonmaak (Rijksschoonmaakorganisatie) en
beveiliging (Rijksbeveiligingsorganisatie) waardoor het aandeel bijdrage
aan SSO’s toeneemt. Hierdoor nemen de overige materiële kosten af.
Afschrijvingslasten
De materiële afschrijvingskosten zijn € 1,2 mln lager dan begroot. Deze
daling wordt veroorzaakt door uitgestelde investeringen in meubilair.
Saldo van baten en lasten
De hogere omzet is het gevolg van een hogere omzet voor specifieke
dienstverlening. Dit betreft omvangrijke maatwerkprojecten die voortvloeien uit het masterplan huisvesting.
Zowel de personele als materiële kosten vallen lager uit dan voorzien. De
bovenstaande mutaties leiden tot een verwacht resultaat van circa € 7,3
mln.
Kasstroomoverzicht
(1)
Vastgestelde
begroting

Rekening-courant RHB
1 januari 2016 + stand
depositorekeningen
Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
Totaal uitgaven operationele
kasstroom (–/–)
Totaal operationele kasstroom

(2)
Mutaties
1e suppletoire
begroting

12.894

(3)
Mutaties
2e suppletoire
begroting

(4)=(1)+(2)+(3)
Totaal
geraamd

6.454

19.348

4.754

–

9.498

14.252

Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)

–

–

– 4.635

– 4.635

–

–

–

–

Totaal investeringskasstroom

–

–

– 4.635

– 4.635

–

–

– 7.321

– 7.321

–

–

1.000

1.000

Eenmalige uitkering aan
moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het
moederdepartement (+)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

8

(1)
Vastgestelde
begroting

(2)
Mutaties
1e suppletoire
begroting

(3)
Mutaties
2e suppletoire
begroting

(4)=(1)+(2)+(3)
Totaal
geraamd

Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)

– 4.754
–

–
–

142
4.635

– 4.612
4.635

Totaal financieringskasstroom

– 4.754

–

– 1.544

– 6.298

Rekening-courant RHB
31 december 2016 + stand
depositorekeningen
(1+2+3+4), de maximale
roodstand 0,5 miljoen €.

12.894

–

9.773

22.667

Toelichting
Investeringskasstroom
De investeringen hebben betrekking op de aanschaf van meubilair en
audio/video. Het gaat met name om investeringen in het pand Hoftoren.
Deze investeringen waren nog niet afdoende in de begroting verwerkt,
vandaar dat nu een relatief hogere investeringskasstroom is opgenomen.
Financieringsstroom
De eenmalige uitkering aan het moederdepartement betreft de afroming
van het eigen vermogen vanwege het overschrijden van het toegestane
maximum van het eigen vermogen in 2015.
De storting is een bijdrage van de eigenaar voor de financiële problematiek ten gevolge van de ingebruikname van het DBFMO pand aan de
Rijnstraat 8.
3.2 Rijksvastgoedbedrijf
Exploitatie-overzicht
Exploitatieoverzicht Baten-lastenagentschap RVB Suppletoire
begroting 2016 (Tweede suppletoire begroting)
(Bedragen x € 1.000)

Omschrijving

(1)

(2)

(3)=(1)+(2)

Stand 1e sup.
begroting
2016

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Totaal
geraamd

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten

35.166
1.063.378
81.105
0
0
37.665

Totaal baten

1.217.314

40.000

1.257.314

211.492
159.466
130.969
21.750

0
0

211.492
159.466
130.969
21.750

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– Waarvan eigen personeel
– Waarvan externe inhuur

40.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

35.166
1.103.378
81.105
0
0
37.665

9

Omschrijving

– Waarvan overige personele kosten
Materiële kosten
– Waarvan apparaat ICT
– Waarvan bijdrage SSO’s
– Waarvan overige materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Waarvan apparaat ICT
– Immaterieel
Overige lasten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(1)+(2)

Stand 1e sup.
begroting
2016

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Totaal
geraamd

6.747
52.026
24.247
0
27.779
32.641
238.477
238.477
0
0
734.704
12.000
722.704

– 77.000

6.747
52.026
24.247
0
27.779
62.641
255.477
238.477
0
0
657.704
12.000
645.704

1.217.314

– 30.000

1.187.314

0

70.000

70.000

0

30.000
17.000

– 77.000

Toelichting
Omzet
Er zullen meer baten worden ontvangen, omdat er meer m2 huisvesting
(met name in Den Haag) worden verhuurd dan in de begroting voorzien.
De verwachte leegstand is lager dan in de le suppletoire 2016 was
opgenomen.
Rentelasten, Afschrijvingskosten
De Bijzondere lasten wijzigen doordat het kapitaalelement van de kosten
voor DBFMO (Design, build, finance, maintain & operate) overeenkomstig
de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving wordt behandeld als rente en
afschrijving. Hierdoor vindt een verschuiving van € 57 mln. plaats van
Bijzondere Lasten naar Rentelasten en Afschrijvingskosten.
Voorts is sprake van minder investeringen in de rijkshuisvesting (leenfaciliteit) dan voorzien, waardoor ook de kosten van rente en afschrijving,
tezamen, met € 10 mln. dalen. Deze daling bij Rentelasten en Afschrijvingskosten is in de tabel gesaldeerd met de hiervoor genoemde
verschuiving van € 57 mln.
Bijzondere lasten
Tenslotte wordt ook voorzien dat er voor € 20 mln., minder kosten zullen
worden gemaakt voor onderhoud, onderdeel van de Bijzondere Lasten. De
invoering van een nieuw huisvestingstelsel voor kantoren heeft geleid tot
een wijziging in de governance. De onderhoudsprocessen moesten hierop
aangesloten worden. Opdrachtverstrekking aan de markt kon pas plaats
vinden, na instemming van de opdrachtgevers.
Tezamen met de in de vorige alinea genoemde schuif van € 57 mln. komt
de totale verlaging van de Bijzondere lasten hiermee op € 77 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

10

Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht 2016 (Bedragen x € 1.000)

1.

2.

3.

Rekening-courant RHB 1 januari
2016
Totaal ontvangsten operationele
kasstroom (+)
Totaal uitgaven operationele
kasstroom (–/–)

(1)

(2)

(3)=(1)+(2)

Stand 1e sup.
Begroting
2016

Mutaties
2e suppletoire
begroting

Stand
2e suppletoire
begroting

661.883

661.883

1.179.649

1.179.649

981.563

981.563

Totaal operationele kasstroom

198.086

0

198.086

Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)

– 520.000

195.000

– 325.000

Totaal investeringskasstroom

– 490.000

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het
moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)

30.000

30.000
195.000

– 295.000

– 161.108

– 161.108

0
– 388.039
520.000

– 195.000

0
– 388.039
325.000

4.

Totaal financieringskasstroom

– 29.147

– 195.000

– 224.147

5.

Rekening-courant RHB
31 december 2016 (=1+2+3+4)

340.822

0

340.822

Toelichting
Investeringen & leenfaciliteit
Zowel voor de rijkshuisvesting als voor KORV-projecten worden lagere
investeringen (en daarmee beroep op de leenfaciliteit) voorzien.
Bij projecten voor rijkshuisvesting is sprake van vertragingen door
vertraagde besluitvorming bij gebruikers als gevolg van de invoering van
nieuwe huisvestingsstelsels (onzekerheid over de effecten van de
financiering). Daarnaast ontstaan vertragingen omdat de integratie van de
drie diensten in het Rijksvastgoedbedrijf nog niet over alle processen
volledig is uitgevoerd.
Daarnaast verkeren de investeringen voor het Kader Overname Rijks
Vastgoed (KORV))nog in een aanloopfase. Het betreft objecten die het RVB
aankoopt van de departementen en deels direct afrekent. Dit proces loopt
nog niet optimaal omdat nog nadere afspraken moesten worden gemaakt
met de materieel beheerders over de verschillende taken en verantwoordelijkheden in het proces van overname en de wijze waarop overdrachtsdocumenten moesten worden aangeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 XVIII, nr. 2

11