Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 393

Betrekkingen tussen de Europese Unie en het
Verenigd Koninkrijk

Nr. 33

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 januari 2021
Via deze brief wordt uw Kamer geïnformeerd over de governance van de
EU-VK Handels- en Samenwerkingsovereenkomst. In deze brief wordt na
een inleiding eerst ingegaan op de onder het akkoord mogelijke handelingen van de Partnerschapsraad en comités. Teneinde ook het bredere
kader te schetsen van handelingen in de context van de overeenkomst,
wordt vervolgens ook stilgestaan bij onder het akkoord mogelijke
eenzijdige handelingen van de Unie. De brief sluit af met een toelichting
op hoe het Nederlandse parlement betrokken is bij dergelijke handelingen
van de Partnerschapsraad en comités.
Met deze brief wordt uitvoering gegeven aan de op 5 januari jl. aangenomen motie van de leden Bisschop en Leijten over zeggenschap over de
inzet van de EU binnen de Partnerschapsraad en de eveneens op 5 januari
jl. aangenomen motie van de leden Omtzigt en Van der Graaf over herstel
van het democratisch deficit1 . Ook wordt met deze brief opvolging
gegeven aan de toezegging tijdens het notaoverleg van 28 december jl.
(Kamerstuk 35 393, nr. 30) om schriftelijk terug te komen op de wijze van
betrokkenheid van nationale parlementen bij de besluitvorming in de
Partnerschapsraad waar het met name beleidsmatige kwesties betreft. De
bijlage van deze brief bevat een vergelijkingstabel tussen de EU-VK
Handels- en Samenwerkingsovereenkomst en de akkoorden tussen de EU
en Noorwegen en Zwitserland2 . Hiermee wordt voldaan aan de
toezegging aan het lid Van Otterloo tijdens het Notaoverleg over de EU-VK
Handels- en Samenwerkingsovereenkomst van 28 december jl. om een
dergelijk overzicht schriftelijk te delen.

1
2

kst-35393-33
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 393 nr.28 en Kamerstuk 35 393 nr. 19
Deze tabel is gebaseerd op en sluit aan bij het eerder door de Europese Commissie gedeelde
overzicht met een vergelijking tussen de EU-VK Handels- en Samenwerkingsovereenkomst en
lidmaatschap van de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

1

Inleiding
Sinds 1 januari wordt de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst
tussen de EU en het VK voorlopig toegepast zoals voorzien in het op
29 december jl. vastgestelde Raadsbesluit tot ondertekening en
voorlopige toepassing van de overeenkomst3 . Daarmee sluit het begin
van de voorlopige toepassing direct aan op het einde van de overgangsperiode uit het terugtrekkingsakkoord. De overeenkomst voorziet in
voorlopige toepassing tot en met 28 februari 2021 of een andere datum
vastgesteld door de Partnerschapsraad of, indien dit eerder is, tot de
eerste dag van de maand nadat Partijen elkaar hebben geïnformeerd dat
zij de interne goedkeuringsprocedures hebben afgerond.
Om de ratificatieprocedure aan EU-zijde af te ronden dient de Raad eerst
politieke goedkeuring te geven aan het concept-Raadsbesluit tot sluiting
van de overeenkomst en dit concept-besluit formeel ter goedkeuring aan
het Europees parlement voor te leggen. De verwachting is dat de Raad dit
in de derde week van januari zal doen. Bij de goedkeuring gaat het
Europees parlement vervolgens over zijn eigen agenda. Wanneer het
Europees parlement het concept-Raadsbesluit tot sluiting van de
overeenkomst heeft goedgekeurd, kan de Raad het Raadsbesluit tot
sluiting vaststellen. Hierna is de interne goedkeuringsprocedure aan
EU-zijde voltooid en kan de overeenkomst op de eerste dag van de maand
volgende op de kennisgeving hiervan in werking treden.
Door de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst worden verschillende
lichamen opgericht, waarin steeds zowel de Unie als het Verenigd
Koninkrijk zijn vertegenwoordigd: de Partnerschapsraad (artikel INST.1)4 ,
een Comité voor het handelspartnerschap en 18 gespecialiseerde comités
(artikel INST.2)5 . Deze Partnerschapsraad en comités hebben alleen die
bevoegdheden die uitdrukkelijk in de overeenkomst worden toegekend.
Naast deze bevoegdheden van de Partnerschapsraad en comités onder de
overeenkomst kunnen de partijen ook een aantal handelingen in het kader
van de overeenkomst eenzijdig vaststellen.
De Partnerschapsraad wordt gezamenlijk voorgezeten door een vertegenwoordiger van de Europese Commissie en een vertegenwoordiger van de
regering van het VK op ministerieel niveau. De lidstaten kunnen als
onderdeel van de Uniedelegatie de bijeenkomsten van de Partnerschapsraad, het comité voor het handelspartnerschap en de gespecialiseerde comités bijwonen (Artikel 2(1) Raadsbesluit tot ondertekening). In
het Raadsbesluit tot sluiting wordt tevens een aantal praktische modaliteiten opgenomen voor de betrokkenheid van lidstaten bij de Partnerschapsraad en comités. Deze kunnen verder worden aangevuld via (een)
3

Kennisgeving betreffende de voorlopige toepassing van de Handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie,
enerzijds, en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, anderzijds, van de
Overeenkomst tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en
Noord-Ierland inzake beveiligingsprocedures voor de uitwisseling en bescherming van
gerubriceerde gegevens, en van de Overeenkomst tussen de regering van het Verenigd
Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie voor samenwerking op het gebied van het veilige en vreedzame gebruik van
kernenergie, Publicatieblad van de Europese Unie, L 1, 1.1.2021, p. 1–1.
4
De verwijzing naar artikel nummers in deze kamerbrief is op basis van de versie van de
Handels- en Samenwerkingsovereenkomst die per 1 januari 2021 van toepassing is geworden,
deze nummering kan nog wijzigen afhankelijk van de definitieve Nederlandse taal versie:
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:22020A1231(01)&from=EN
5
Door de overeenkomst zijn ook vier werkgroepen opgericht, die onder toezicht staan van
comités, de comités bijstaan in de uitvoering van hun taken, de werkzaamheden van de
comités voorbereiden, en taken uitvoeren die hun door de comités worden opgedragen (zie
artikel INST.3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

2

gezamenlijke verklaring(en) van de Raad en Commissie, in lijn met de
afspraken over betrokkenheid van lidstaten bij het Gemengd Comité van
het Terugtrekkingsakkoord. De Partnerschapsraad komt bijeen op verzoek
van een van beide partijen en minimaal één keer per jaar. De agenda
wordt in onderlinge overeenstemming vastgesteld. In de Partnerschapsraad wordt in onderlinge overeenstemming besloten en besluiten
zijn bindend voor de partijen.
Handelingen van Partnerschapsraad en comités
In de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst kunnen vanuit institutioneel perspectief drie belangrijke typen handelingen worden onderscheiden van de in de overeenkomst opgerichte Partnerschapsraad en
comités. In de eerste plaats kunnen zij handelingen met rechtsgevolg
vaststellen. In de tweede plaats kunnen zij beleidsvormende handelingen
vaststellen (bijv. aanbevelingen). En in de derde plaats kunnen zij de
overeenkomsten op bepaalde onderdelen via een vereenvoudigde
procedure wijzigen6 . Deze verschillende typen handelingen worden
hieronder apart besproken met daarbij steeds aandacht voor de bevoegdheidsverdeling en de betrokkenheid van lidstaten bij de besluitvorming.
Vooraf moet worden opgemerkt dat ongeacht de aard van de
bevoegdheid die in de overeenkomst door de Unie wordt uitgeoefend
(exclusieve Uniebevoegdheid, gedeelde bevoegdheid tussen de Unie en
de lidstaten, ondersteunende, coördinerende of aanvullende bevoegdheden van de Unie), de betrokkenheid van lidstaten via de Raad altijd is
gewaarborgd bij besluiten van de Partnerschapsraad en comités. Bij de
aan deze besluiten voorafgaande interne Unieprocedure is niet bepalend
wat de aard van de door de Unie uitgeoefende bevoegdheid is. De interne
besluitvormingsprocedure van de Unie wordt bepaald door het type
handeling enerzijds en door de voor de individuele handeling gekozen
materiële rechtsgrondslag in de EU-verdragen anderzijds. De combinatie
hiervan zal bepalen hoe de Raad betrokken is en of de Raad daarbij besluit
met gekwalificeerde meerderheid of met unanimiteit. Constante factor is
daarbij dat, zoals hieronder toegelicht wordt, in alle hierboven genoemde
gevallen een rol van de Raad en in het verlengde daarvan ook van
nationale parlementen is gewaarborgd.
Toepassing van de overeenkomst via handelingen met rechtsgevolg
In de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst wordt op verschillende
plekken aan de in de overeenkomst opgerichte Partnerschapsraad en
comités een bevoegdheid toegekend om handelingen met rechtsgevolgen
vast te stellen. De EU-verdragen schrijven voor dat aan een dergelijke
handeling van de Partnerschapsraad of van een van de comités een intern
Uniebesluit van de Raad vooraf moet gaan. Via dit Raadsbesluit, dat
volgens de procedure van artikel 218, lid 9, VWEU wordt vastgesteld,
wordt het standpunt bepaald dat de Commissie namens de Unie zal
innemen in de Partnerschapsraad dan wel comités. De Commissie doet
hiertoe een voorstel aan de Raad, die – afhankelijk van de materiële
rechtsgrondslag – daarover zal besluiten met unanimiteit of met gekwalificeerde meerderheid. Nederland heeft als lid van de Raad ook een stem in

6

In feite vormt dit een bijzondere categorie van handelingen met rechtsgevolg die de Partnerschapsraad en een aantal comités op grond van de overeenkomst kunnen vaststellen. Door de
overeenkomst zijn ook vier werkgroepen opgericht, die onder toezicht staan van comités, de
comités bijstaan in de uitvoering van hun taken, en de werkzaamheden van de comités
voorbereiden, en taken uitvoeren die hun door de comités worden opgedragen (zie artikel
INST.3)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

3

deze besluitvorming. Het Europees parlement wordt over deze besluiten
geïnformeerd.
Nadat het Raadsbesluit tot standpuntinname van de Unie is vastgesteld
kan de Commissie als vertegenwoordiger van de Unie op grond hiervan in
de Partnerschapsraad of comités een besluit vaststellen. Daarbij is de
Commissie gebonden aan de standpuntinname zoals bepaald in het
Raadsbesluit. De besluitvorming in de Partnerschapsraad en de comités
vindt in onderlinge overeenstemming plaats tussen de EU en het VK.
Besluiten worden door deze door de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst opgerichte lichamen dus enkel genomen met instemming van de
Unie.
De volgende voorbeelden kunnen genoemd worden van de bevoegdheid
tot het vaststellen van handelingen met rechtsgevolg in de Handels- en
Samenwerkingsovereenkomst, waarbij bovenstaande besluitvormingsprocedure in de Unie en de daarbij behorende waarborgen voor betrokkenheid van lidstaten steeds van toepassing zijn.
De Partnerschapsraad7 kan bijvoorbeeld sommige van zijn bevoegdheden
delegeren aan het Comité voor het handelspartnerschap of aan een
gespecialiseerd comité (artikel INST.1(4)(f)) en nieuwe gespecialiseerde
comités oprichten (artikel INST.1(4)(g)). Ook kan de Partnerschapsraad te
allen tijde gedurende een overleg of arbitrageprocedure door middel van
een besluit een oplossing vinden voor een geschil (artikel INST.13(7) en
INST.31(5) en (7)). De Partnerschapsraad moet binnen 180 dagen na het
van toepassing worden van de overeenkomst een lijst met arbiters
vaststellen (artikel INST.27)8. Daarnaast kan de Partnerschapsraad
besluiten de toepassing van «Titel VIII: Energie», die zonder nader besluit
zal eindigen op 30 juni 2026, te verlengen (artikel ENER.33). Ook kan de
Partnerschapsraad aanvullende regelingen vaststellen met passende
vervolg- en overgangsregelingen in het geval dat het «Protocol betreffende de Coördinatie van de Sociale Zekerheid» zal ophouden van
toepassing te zijn (artikel SSC.71). Wanneer een partij kennisgeving doet
van opschorting van «Deel drie: Samenwerking inzake Rechtshandhaving
en Justitie in Strafzaken», kan de Partnerschapsraad onder andere
besluiten tot een gemeenschappelijke uitlegging van bepalingen van dit
deel, teneinde de Partij die kennis heeft gegeven van de opschorting in
staat te stellen de inwerkingtreding ervan uit te stellen, de reikwijdte ervan
te beperken of over te gaan tot intrekking ervan (artikel
LAW.OTHER.137(7)).
Het «Gespecialiseerd Comité voor coördinatie van de sociale zekerheid» is
bijvoorbeeld bevoegd te besluiten over de aard van de te vergoeden
uitgaven en de drempels waarboven vergoeding moet plaatsvinden bij
wederzijdse administratieve bijstand tussen de autoriteiten en organen
van de lidstaten en van het VK, die in principe kosteloos is (artikel
SSC.59(3)). Het «Gespecialiseerd Comité voor samenwerking inzake
rechtshandhaving en justitie» is bijvoorbeeld bevoegd te besluiten welke
maatregelen moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat de uit
hoofde van «Deel drie: Samenwerking inzake Rechtshandhaving en
Justitie in Strafzaken» geïnitieerde samenwerking op passende wijze
wordt afgerond, in het geval dat dit deel door een partij wordt opgezegd
(artikel LAW.OTHER.136(3)) of opgeschort (artikel LAW.DS.6(4)). Daarnaast
is dit comité bevoegd om een geschil over «Deel drie: Samenwerking
7

Zie ook artikel INST.1(4)(a) voor de algemene verwijzing naar de bevoegdheid van de Partnerschap om besluiten vast te stellen over alle aangelegenheden wanneer deze overeenkomst of
eventuele aanvullende overeenkomsten daarin voorzien.
8
Uiterlijk 29 juni 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

4

inzake Rechtshandhaving en Justitie in Strafzaken» via een besluit op te
lossen (artikel LAW.DS.4 en LAW.DS.5). Het «Gespecialiseerd Comité voor
de deelname aan programma’s van de Unie» kan besluiten nemen over de
hoogte van de deelnamevergoeding vanaf 2028 (artikel UNPRO.2.1(4)).
Toepassing van de overeenkomst via beleidsvormende handelingen
In de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst wordt op verschillende
plekken aan de in de overeenkomst opgerichte Partnerschapsraad en
comités een bevoegdheid toegekend om beleidsvormende handelingen
vast te stellen. Het gaat hierbij om handelingen die geen rechtsgevolgen
hebben. De EU-verdragen zoals uitgelegd door het EU Hof van Justitie
schrijven voor dat ook aan een dergelijke beleidsvormende handeling van
de Partnerschapsraad en comités een intern Uniebesluit van de Raad
vooraf moet gaan op grond van artikel 16 VEU. Bij de besluitvorming in de
Raad wordt de stemregel gevolgd die van toepassing zou zijn op een
besluit met rechtsgevolg over dezelfde materie (op grond van artikel 218,
lid 9, VWEU). Nederland heeft als lid van de Raad ook een stem in deze
besluitvorming. De besluitvorming in de Partnerschapsraad en de
gespecialiseerde comités vindt in onderlinge overeenstemming plaats.
Ook beleidsvormende handelingen worden door deze door de Handelsen Samenwerkingsovereenkomst opgerichte lichamen dus enkel
vastgesteld met instemming van de Unie.
De volgende voorbeelden kunnen worden genoemd van de bevoegdheid
tot het vaststellen van beleidsvormende handelingen in de Handels- en
Samenwerkingsovereenkomst, waarbij bovenstaande besluitvormingsprocedure in de Unie en de daarbij behorende waarborgen voor betrokkenheid van lidstaten steeds van toepassing zijn.
De Partnerschapsraad9 kan bijvoorbeeld aanbevelingen doen aan de
partijen omtrent de doorgifte van persoonsgegevens op specifieke onder
de overeenkomst vallende gebieden (artikel INST.1(4)(h)) en aanbevelingen aan de partijen doen voor een passend optreden wanneer een
partij kennisgeving doet van opschorting van «Deel drie: Samenwerking
inzake Rechtshandhaving en Justitie in Strafzaken» (artikel
LAW.OTHER.137(7)). Ook zal de Partnerschapsraad operationele richtsnoeren vaststellen voor het functioneren van het Forum voor het
maatschappelijk middenveld (artikel INST.8(1)).
Het «Gespecialiseerd Handelscomité voor douanesamenwerking en
oorsprongsregels» kan de Partnerschapsraad aanbevelingen doen tot
wijziging van de bepalingen van «Hoofdstuk 2: Oorsprongsregels» en de
bijlagen daarbij, teneinde beperkingen of restricties in te voeren ten
aanzien van teruggave of vrijstelling van douanerechten (artikel ORIG.17).
Het «Gespecialiseerd Comité voor energie» kan de partijen aanbevelen
technische procedures toe te passen in hun respectieve interne regelingen
(artikel ENER.19(4)). Het «Gespecialiseerd Comité voor de coördinatie van
de sociale zekerheid» kan richtsnoeren vaststellen voor de uitvoering van
het «Protocol betreffende de Coördinatie van de Sociale Zekerheid» en
van «Bijlage SSC-7 Uitvoeringsdeel» (artikel SSCI.74). Het «Gespecialiseerd Comité voor samenwerking inzake rechtshandhaving en justitie»
kan de Partnerschapsraad aanbevelingen doen wanneer een partij
kennisgeving doet van opschorting van «Deel drie: Samenwerking inzake
Rechtshandhaving en Justitie in Strafzaken» (artikel LAW.OTHER.137(7)).

9

Zie ook artikel INST.1(4)(b) voor de algemene bevoegdheid van de Partnerschapsraad om aan
de Partijen aanbevelingen te doen omtrent de uitvoering en de toepassing van deze overeenkomst of eventuele aanvullende overeenkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

5

Besluiten tot wijziging van de overeenkomst
In de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst wordt op verschillende
plekken aan de in de overeenkomst opgerichte Partnerschapsraad en een
aantal comités een bevoegdheid toegekend om een specifiek deel van de
overeenkomst te wijzigen, zonder dat daarvoor de procedure van artikel
218 VWEU opnieuw hoeft te worden doorlopen.
Wijziging van de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst vindt als
uitgangspunt plaats volgens de gebruikelijke verdragswijzigingsprocedures van de partijen. Voor de Unie betekent dit dat de procedure zoals
neergelegd in artikel 218 VWEU moet worden gevolgd, met onder andere
een besluit tot sluiting van de overeenkomst door de Raad na
goedkeuring van het Europees parlement.
In afwijking van dit uitgangspunt bepaalt de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst dat de Partnerschapsraad en een aantal gespecialiseerde
comités onderdelen van de overeenkomst kunnen wijzigen voor zover de
overeenkomst daar specifiek in voorziet. Het gaat daarbij om technische,
uitvoerende aspecten van de overeenkomst.
Voorafgaand aan besluitvorming over wijziging van de overeenkomst
door de Partnerschapsraad of een comité via deze vereenvoudigde
procedure stelt de Raad het namens de Unie in te nemen standpunt in het
betreffende orgaan vast op grond van artikel 218, lid 9, VWEU10 . De
Commissie doet hiertoe een voorstel aan de Raad, die – afhankelijk van de
materiële rechtsgrondslag – daarover zal besluiten met unanimiteit of met
gekwalificeerde meerderheid. Nederland heeft als lid van de Raad ook een
stem in deze besluitvorming. Het Europees parlement wordt hierover
geïnformeerd. De besluitvorming in de Partnerschapsraad en de comités
vindt in onderlinge overeenstemming plaats. Ook besluiten tot wijziging
door deze door de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst opgerichte
lichamen worden dus enkel vastgesteld met instemming van de Unie.
De volgende voorbeelden kunnen worden genoemd van de bevoegdheid
tot het wijzigingen van de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst via
een vereenvoudigde procedure, waarbij bovenstaande besluitvormingsprocedure in de Unie en de daarbij behorende waarborgen voor betrokkenheid van lidstaten steeds van toepassing zijn. Daarbij dient onderstreept te worden dat de Partnerschapsraad en comités onder de Handelsen Samenwerkingsovereenkomst juridisch noch praktisch de mogelijkheid
hebben EU-wetgeving te wijzigen.
De Partnerschapsraad11 is bevoegd wijzigingen van de overeenkomst vast
te stellen mits dergelijke wijzigingen nodig zijn om fouten te corrigeren of
omissies of andere tekortkomingen te verhelpen (artikel INST.1(4)(d)). Ook
kan de Partnerschapsraad de volgende specifieke elementen van de
overeenkomst wijzigen: «BIJLAGE IN ST-1 [Reglement van orde van de
Partnerschapsraad en de comités]» (artikel INST.1(5); «Hoofdstuk 2.
Oorsprongsregels» van «Titel I: Handel in Goederen» (artikel ORIG.31);
«bijlage CUSTMS-1 [Geautoriseerde marktdeelnemers]», het «Protocol
betreffende wederzijdse administratieve bijstand in douanezaken» en de
lijst van goederen als bedoeld in artikel CUSTMS.16 [Tijdelijke invoer], lid
2; het «Protocol betreffende de administratieve samenwerking en de
10

11

In feite vormt dit een bijzondere categorie van handelingen met rechtsgevolg die de Partnerschapsraad en een aantal comités op grond van de overeenkomst kunnen vaststellen.
Zie artikel INST.1(4)(c) voor de algemene verwijzing naar de bevoegdheid van de Partnerschapsraad om wijzigingen van de overeenkomst vast te stellen in de gevallen waarin deze
overeenkomst of eventuele aanvullende overeenkomsten daarin voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

6

bestrijding van fraude op het gebied van de belasting over de toegevoegde waarde en betreffende de wederzijdse bijstand bij de invordering
van schuldvorderingen in verband met belastingen en rechten» (artikel
CUSTMS.21); de bijlagen ENER-1 en ENER-3 (artikel ENER.31(1)). Wanneer
een partij kennisgeving doet van opschorting van «Deel drie: Samenwerking inzake Rechtshandhaving en Justitie in Strafzaken», kan de
Partnerschapsraad passende aanpassingen van dit deel vaststellen die
nodig zijn om de redenen voor de opschorting aan te pakken met een
maximale geldigheidsduur van 12 maanden (artikel
LAW.OTHER.137(7)(c)).
Het «Gespecialiseerd Comité voor energie» is bevoegd om bijlage ENER-4
te wijzigen (artikel ENER.31(2)). Het «Gespecialiseerd Comité voor
coördinatie van de sociale zekerheid» kan de bijlagen en aanhangsels bij
het «Protocol betreffende de Coördinatie van de Sociale Zekerheid»
wijzigen (artikel SSC.68). Het «Gespecialiseerd Comité voor rechtshandhaving en justitiële samenwerking» kan, wanneer de lijst van vormen van
criminaliteit waarvoor Europol respectievelijk Eurojust krachtens het
Unierecht bevoegd zijn wordt gewijzigd, op voorstel van de Unie,
BIJLAGE LAW-3 dienovereenkomstig wijzigen vanaf de datum waarop de
wijziging van de bevoegdheid van Europol respectievelijk Eurojust in
werking treedt (artikel LAW.EuropOL.48(3) respectievelijk LAW.EUROJUST.63(3)). Het «Gespecialiseerd Comité voor de deelname aan
programma’s van de Unie» kan «Protocol I» wijzigen (artikel
UNPRO.1.3(2)), alsmede artikelen UNPRO.0.1 [Toepassingsgebied],
UNPRO.4.X-1 [Toepassingsgebied], UNPRO.4.1 [Evaluaties en controles]
en UNPRO.4.2 [Bestrijding van onregelmatigheden en fraude en andere
strafbare feiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden
geschaad] (artikel UNPRO.4.3).
Eenzijdige handelingen van de Unie
Opzeggen of opschorten van (delen van) de overeenkomst
In het kader van de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst kan een
partij op grond van verschillende bepalingen eenzijdig besluiten de
overeenkomst geheel of gedeeltelijk op te zeggen of op te schorten.
Voordat door de Commissie namens de Unie een kennisgeving tot
opzegging of opschorting kan worden gedaan aan het VK moet eerst aan
de zijde van de Unie de daarvoor geldende interne procedure worden
gevolgd. Opzegging vindt plaats via dezelfde procedure die gevolgd is
voor de sluiting van de overeenkomst zelf (artikel 218, lid 6, VWEU), dus
inclusief een besluit van de Raad na goedkeuring van het Europees
parlement. Voor opschorting geldt in de regel de procedure van artikel
218, lid 9, VWEU, waarbij de Raad op voorstel van de Commissie een
besluit kan vaststellen tot schorsing van de toepassing van een
overeenkomst.
De volgende voorbeelden kunnen worden genoemd van de mogelijkheid
van een partij om de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst geheel of
gedeeltelijke op te zeggen of op te schorten, waarbij bovenstaande
besluitvormingsprocedures in de Unie en de daarbij behorende
waarborgen voor betrokkenheid van lidstaten steeds van toepassing zijn.
Een algemene bevoegdheid voor partijen om de gehele Handels- en
Samenwerkingsovereenkomst op te zeggen volgt uit artikel FINPROV.8. De
overeenkomst zal dan vervallen op de eerste dag van de twaalfde maand
na de datum van kennisgeving. Daarnaast voorziet de overeenkomst in de
mogelijkheid bepaalde delen ervan op te zeggen, in voorkomend geval
met automatische gevolgen ook voor andere delen van de overeenkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

7

Dit kan te allen tijde en in de meeste gevallen vervallen de relevante
bepalingen dan op de eerste dag van de negende maand volgende op de
datum van kennisgeving. Deze mogelijkheid van gedeeltelijke opzegging
is voorzien voor «Titel I: Luchtvaart» (artikel AIRTRN.25), voor «Titel II:
Veiligheid van de Luchtvaart» (artikel AVSAF.16), voor «Titel I: Goederenvervoer over de Weg» (artikel Road.14), voor «Rubriek Vijf: Visserij»
(artikel FISH.17), voor «Deel Twee: Handel, Vervoer, Visserij en Andere
Regelingen» (artikel OTH.10), voor «Deel Drie: Samenwerking inzake
Rechtshandhaving en Justitie in Strafzaken» (artikel LAW.OTHER.136(1)),
en voor het «Protocol betreffende de Coördinatie van de Sociale
Zekerheid» (artikel SSC.69).
Gehele of gedeeltelijke opschorting van de overeenkomst is mogelijk op
grond van verschillende bepalingen. Partijen kunnen de Handels- en
Samenwerkingsovereenkomst of een aanvullende overeenkomst
bijvoorbeeld geheel of gedeeltelijk opschorten bij ernstige en grove
schending van de essentiële elementen (artikel INST.35).
Een partij kan bovendien «Deel Drie: Samenwerking inzake Rechtshandhaving en Justitie in Strafzaken» of titels daarvan opschorten in het geval
binnen de andere Partij sprake is van ernstige en systemische tekortkomingen wat de bescherming van de grondrechten of het beginsel van de
rechtsstaat betreft (artikel LAW.OTHER.137(1)) of wat betreft de
bescherming van persoonsgegevens (artikel LAW.OTHER.137(2)). Een
specifieke opschortingsbevoegdheid is er ook voor (titels van) «Deel Drie:
Samenwerking inzake Rechtshandhaving en Justitie in Strafzaken» indien
een geschil over de naleving ervan niet onderling wordt opgelost (artikel
LAW.DS.6).
Corrigerende-, compenserende- en evenwichtsherstellende maatregelen
In het kader van de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst kan een
partij op grond van verschillende bepalingen onder voorwaarden
eenzijdige en tijdelijke maatregelen treffen om verstoringen snel en
effectief te kunnen corrigeren of compenseren of om het evenwicht in de
afspraken te herstellen. Aan EU zijde is door de Raad in het Raadsbesluit
tot ondertekening besloten dat voor deze eenzijdige maatregelen een
tijdelijke interne Unieprocedure zal gelden, op grond waarvan de
Commissie in afwijking van de hierboven genoemde basisregel van artikel
218, lid 9, VWEU zelfstandig kan besluiten (artikel 3, lid 1, van het
Raadsbesluit tot ondertekening)12 . Deze bijzondere procedure is
opgenomen om de Unie meteen vanaf het moment van het van
toepassing worden van de overeenkomst in staat te stellen snel en
doeltreffend op te treden ter bescherming van haar belangen. De
procedure is tijdelijk en zal gelden tot het moment dat een specifieke
wetgevingshandeling door de Unie wordt aangenomen die de procedure
voor de vaststelling zal regelen.
De Commissie moet de Raad tijdig en volledig informeren over het
voornemen om bovengenoemde maatregelen vast te stellen (artikel 3, lid
2, Raadsbesluit tot ondertekening), teneinde een betekenisvolle uitwisseling van zienswijzen in de Raad mogelijk te maken. De Commissie houdt
ten volle rekening met de in de Raad geuite zienswijzen. Indien er een
bijzonder belang is voor één of meer lidstaten, kan deze lidstaat of kunnen
deze lidstaten de Commissie verzoeken om bovengenoemde maatregelen

12

Op grond van de hoofdregel van artikel 218, lid 9, VWEU stelt de Raad, op voorstel van de
Commissie of van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en
veiligheidsbeleid, een besluit vast tot schorsing van de toepassing van een overeenkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

8

te nemen (artikel 3, lid 3, Raadsbesluit tot ondertekening). Waar passend
brengt de Commissie ook het Europees parlement op de hoogte.
Het kabinet zet zich ervoor in om tijdig tot een specifieke wetgevingshandeling van de Unie te komen die de vaststelling van corrigerende,
compenserende of evenwichtsherstellende maatregelen zal regelen en
deze tijdelijke procedure zal vervangen. Het is daarbij van belang een
operationeel en effectief mechanisme te hebben om bovengenoemde,
eenzijdige besluiten door de Unie te kunnen laten nemen.
Het gaat bij deze bijzondere procedure om een limitatieve lijst van negen
gevallen genoemd in artikel 3, lid 1, Raadsbesluit tot ondertekening. Op
deze limitatieve lijst staat bijvoorbeeld de mogelijkheid van een partij om
de preferentiële behandeling van een product of producten te schorsen in
geval van inbreuken op of ontwijken van douanewetgeving op grond van
artikel GOODS.19 [maatregelen in geval van inbreuken op- of ontwijken
van douanewetgeving]; de mogelijkheid van een partij om passende
corrigerende maatregelen te treffen (zoals opschorting van verplichtingen
uit hoofde van de overeenkomst) indien deze partij van oordeel is dat de
andere partij nieuwe regelgevingsmaatregelen heeft vastgesteld op het
terrein van goederenvervoer over de weg die niet voldoen aan de
gestelde eisen van bijlage ROAD-1 (op grond van artikel ROAD.11
[corrigerende maatregelen]); de mogelijkheid van een partij om een
aanbod te doen voor- of aanvaarding van een tijdelijke compensatie of de
schorsing van verplichtingen in de context van de naleving na een
arbitrageprocedure (op grond van artikel INST.24 [tijdelijke maatregelen]);
de mogelijkheid van een partij om eenzijdige, passende, corrigerende
maatregelen te treffen als een subsidie van de andere partij een
aanzienlijk negatief effect heeft op het handelsverkeer of de investeringen
tussen de partijen (op grond van artikel LPFOFCSD.3.12 [corrigerende
maatregelen]); en de mogelijkheid van een partij om evenwichtsherstellende maatregelen te treffen indien verschillen tussen de partijen op de
gebieden van arbeids- en sociale bescherming, milieubescherming of
klimaatbescherming dan wel met betrekking tot het toezicht op subsidies
wezenlijke gevolgen hebben voor de handel of de investering tussen de
partijen (op grond van artikel LPFOFCSD 9.4 [Herstel van evenwicht]).
Schorsing van aan biologische producten en geneesmiddelen gerelateerde voordelen
Een tweede categorie eenzijdige handelingen waarvoor door de Raad tot
een bijzondere besluitvorming door de Unie is besloten, betreft handelingen over de schorsing van aan biologische producten en geneesmiddelen gerelateerde voordelen. Om de Unie in staat te stellen tijdig te
reageren indien niet langer aan de relevante voorwaarden wordt voldaan,
is de Commissie ook bij deze handelingen gemachtigd om in afwijking
van de basisregel van artikel 218, lid 9, VWEU zelfstandig te besluiten
(artikel 5, lid 1, van het Raadsbesluit tot ondertekening)13 . De Commissie
moet de Raad tijdig en volledig informeren over het voornemen om
bovengenoemde maatregelen vast te stellen (artikel 5 lid 2 jo. 3, lid 2,
Raadsbesluit tot ondertekening), teneinde een betekenisvolle uitwisseling
van zienswijzen in de Raad mogelijk te maken. De Commissie houdt ten
volle rekening met de in de Raad geuite zienswijzen. Indien er een
bijzonder belang is voor één of meer lidstaten kan deze lidstaat of kunnen
deze lidstaten de Commissie verzoeken om bovengenoemde maatregelen

13

Op grond van de hoofdregel van artikel 218, lid 9, VWEU stelt de Raad, op voorstel van de
Commissie of van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en
veiligheidsbeleid, een besluit vast tot schorsing van de toepassing van een overeenkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

9

te nemen (artikel 5, lid 2, jo. 3, lid 3, Raadsbesluit tot ondertekening). Waar
passend brengt de Commissie ook het Europees parlement op de hoogte.
Het gaat hier om een limitatieve, in artikel 5, lid 1, van het Raadsbesluit tot
ondertekening opgenomen opsomming van zes handelingen die verband
houden met het bevestigen of schorsen van de erkenning van voordelen
die aan het VK zijn toegekend uit hoofde van de bijlage betreffende
biologische producten (bijlage TBT-4) en de bijlage betreffende geneesmiddelen (bijlage TBT-2), zoals het schorsen van de erkenning van
gelijkwaardigheid van (een) biologisch producten(en) (Artikel 3, leden 5 en
6, van bijlage TBT-4) of het aanvaarden van de officiële documenten van
een autoriteit van het VK inzake goede fabricagepraktijken (Artikel 5 van
bijlage TBT-2).
Handelingen van de Commissie als externe vertegenwoordiger van de
Unie
Als laatste type eenzijdige handelingen van de Unie wordt vermeld de
categorie van handelingen die de Commissie zelfstandig kan nemen als
externe vertegenwoordiger van de Unie op grond van artikel 17 VEU.
Zoals standaard het geval is bij internationale overeenkomsten van de
Unie kan de Commissie ook in het kader van de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst bepaalde eenzijdige handelingen verrichten namens
de Unie (zie overweging 11 bij het Raadsbesluit tot ondertekening). Het
gaat dan bijvoorbeeld om het verstrekken van informatie aan het VK op
grond van de overeenkomst of het doen van bepaalde kennisgevingen
aan het VK. Ook kan gedacht worden aan de bevoegdheid van de
Commissie om de Unie te vertegenwoordigen voor een arbitragepanel als
een geschil ter arbitrage is voorgelegd overeenkomstig de overeenkomst.
Het gaat bij deze bevoegdheid niet om een zelfstandige mogelijkheid van
de Commissie om handelingen met rechtsgevolg vast te stellen of beleid
te vormen. Bij de vertegenwoordiging van de Unie voor een arbitragepanel is de Commissie bovendien krachtens de in artikel 4, lid 3, VEU
vermelde plicht tot loyale samenwerking gehouden om de Raad van
tevoren te raadplegen.
Betrokkenheid Nederlands parlement bij besluitvorming Partnerschapsraad en andere organen in het kader van de EU-VK Handels- en
Samenwerkingsovereenkomst
Zoals hierboven uiteengezet zijn de lidstaten steeds betrokken bij
besluitvorming in de Partnerschapsraad en comités die zijn opgericht
door de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en het
VK. De inname van een EU-standpunt in de Partnerschapsraad en comités
wordt altijd via een Raadsbesluit vastgesteld, ongeacht of het gaat om
besluiten met rechtsgevolgen (conform artikel 218, lid 9, VWEU),
beleidsvormende kwesties (conform artikel 16, lid 1, VEU) of wijzigingen
van de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst (conform artikel 218, lid
9, VWEU). Zoals gebruikelijk zullen bovengenoemde besluiten (eventueel
als I-punt) op de agenda staan van het Coreper en vervolgens (eventueel
als A-punt) op de agenda van een Raadsformatie. In lijn met de geldende
informatie-afspraken over EU-dossiers wordt uw Kamer conform de motie
Schouwe/ten Broeke door het kabinet geïnformeerd over die A-punten op
de Raadsagenda die politiek controversieel zijn14 . Via het Delegates Portal
heeft uw Kamer inzicht in de agenda van het Coreper en van de Raad
alsmede in de daar voorliggende stukken. Daarmee heeft uw Kamer zicht
op de eventueel voorziene besluitvorming in het kader van de door de
Handels- en Samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en het VK
14

Zie voor geldende informatie-afspraken EU-dossiers Kamerstuk 22 112, nr. 2898

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

10

opgerichte Partnerschapsraad en comités. Voorafgaand aan een Raadsbijeenkomst ontvangt uw Kamer een geannoteerde agenda met de
kabinetsinzet en is er de mogelijkheid om met de verantwoordelijke
bewindspersoon een overleg te houden. Dit biedt dus ruimte om over
eventuele besluitvorming in het kader van de EU-VK Handels- en
Samenwerkingsovereenkomst te debatteren. Na afloop van een Raadsbijeenkomst ontvangt uw Kamer daarvan een verslag. Waar nodig en van
toepassing zal hierin ook aandacht kunnen worden besteed aan eventuele
besluitvorming in het kader van de EU-VK Handels- en Samenwerkingsovereenkomst.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 33

11