Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3585
Vragen van de leden Verhoeven en Groothuizen (beiden D66) aan de
Ministers van Buitenlandse Zaken en van Justitie en Veiligheid over het bericht
«Polen sleept kritische juristen voor de rechter» (ingezonden 21 juni 2019).
Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken) en van Minister
Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 9 augustus 2019). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 3433.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de berichten «Polen sleept kritische juristen voor
de rechter» en «Strengthening EU rule of law protection: start with freedom
of expression»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3
Hoe duidt u het bericht dat de Poolse regering kritische academici, bijvoorbeeld de uitgesproken hoogleraar Wojciech Sadurski, voor de rechter sleept?
Deelt u de mening dat vrijheid van meningsuiting een hoeksteen is van de
democratische rechtsstaat en daarom te allen tijde gewaarborgd dient te
worden? Zo ja, heeft u hier met uw Poolse collega over gesproken (direct dan
wel op diplomatiek niveau)?
Antwoord 2, 3
Het Poolse Ministerie van Justitie dreigde met een aanklacht tegen zes Poolse
academici, maar heeft hier inmiddels van afgezien. Het Nederlandse kabinet
beschouwt vrijheid van meningsuiting en academische vrijheid als hoekstenen van een vrije democratische samenleving, en zal dat ook blijven uiten
richting Polen in zowel bilateraal als Europees verband.

1

ah-tk-20182019-3585
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://fd.nl/economie-politiek/1305013/polen-sleept-kritische-juristen-voor-derechter?utm_medium=social&utm_source=app&utm_campaign=SHR_ARTT_20190618&utm_content=economie-p
en: https://www.euractiv.com/section/justice-home-affairs/opinion/strengthening-eu-rule-of-lawprotection-start-with-freedom-of-expression/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 4
Deelt u de conclusie dat de afbrokkeling van de rechtsstaat in een lidstaat van
de Europese Unie ook nadelige gevolgen heeft voor andere lidstaten,
bijvoorbeeld wanneer nationale rechters vragen krijgen over het uitvoeren
van Europese aanhoudingsbevelen die door Poolse rechterlijke instanties zijn
uitgevaardigd? Wat is uw appreciatie van deze situatie?2
Antwoord 4
Afbrokkeling van de rechtsstaat in een EU-lidstaat kan inderdaad nadelige
gevolgen hebben voor andere lidstaten en het functioneren van de Unie in
haar geheel, onder andere waar het gaat om een goede werking van de
Europese ruimte van vrijheid, veiligheid en recht. Ten aanzien van het
genoemde voorbeeld geldt als uitgangspunt dat de wederzijdse erkenning
van rechterlijke beslissingen zoals het Europees aanhoudingsbevel (EAB) op
wederzijds vertrouwen is gestoeld.
Hoewel de ontwikkeling van de rechtsstaat in Polen zeker reden geeft tot
aanhoudende zorg, kunnen er slechts in uitzonderlijke situaties redenen zijn
om bij de uitvoering van een EAB niet onverkort uit te gaan van wederzijdse
erkenning. Het is aan de onafhankelijke rechter om in individuele gevallen te
beoordelen of eventuele algemene tekortkomingen in de rechtsstaat de
concrete samenwerking met de autoriteiten van de betreffende lidstaat in de
weg staan. Dat is pas het geval als moet worden vastgesteld dat de betrokkene in het concrete geval na overlevering gevaar loopt dat zijn grondrecht
op een eerlijk proces (artikel 47 Handvest) in de kern zal worden geschonden
(zie in dit verband arrest van het Hof van Justitie EU in zaak C-216/18, LM).
De uitvoerende justitiële autoriteit kan gebruik maken van de mogelijkheid
om aanvullende inlichtingen te vragen aan de uitvaardigende justitiële
autoriteit. De uitvaardigende justitiële autoriteit krijgt daardoor de gelegenheid om haar visie op de zaak te geven en dus ook om eventueel aan te
tonen dat er in het voorliggende geval geen redenen zijn om het vertrouwen
te beperken.
Vraag 5, 7
Kunt u toelichten hoe dit incident zich verhoudt tot de lopende artikel-7procedure in de Raad tegen Polen?
Bent u van plan om deze laatste schrijnende aanval op de rechtsstaat
wederom in de Raad Algemene Zaken (d.d. 23 juli 2019) aan te kaarten? Zo
ja, met welke lidstaten kunt u optrekken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5, 7
De artikel 7-procedure jegens Polen ziet uitsluitend op de zeven zorgpunten
die door de Commissie zijn geïdentificeerd in haar met redenen omklede
voorstel uit december 2017. Bovendien is de aanklacht tegen de Poolse
academici uiteindelijk niet ingediend. Derhalve acht het kabinet het niet
opportuun om deze specifieke casus op te brengen tijdens de aankomende
Raad Algemene Zaken. Wel zal het kabinet wederom zijn zorgen uiten over de
situatie van de rechtsstaat in Polen, en aandringen op het adequaat en
spoedig adresseren door Polen van alle door de Commissie geïdentificeerde
zorgen.
Vraag 6
Wat is de stand van zaken daaromtrent? Klopt het dat er in de Raad Algemene Zaken van 18 juni niet over de rechtsstaat gesproken is?
Antwoord 6
Op de Raad Algemene Zaken van 18 juni jl. was de artikel 7-procedure jegens
Polen inderdaad niet geagendeerd. Het Voorzitterschap heeft de stand van
zaken met betrekking tot deze procedure echter voor de volgende Raad
Algemene Zaken van 18 juli a.s. wel geagendeerd. Zoals gebruikelijk is de
Kamer hier via de geannoteerde agenda nader over geïnformeerd.

2

http://curia.europa.eu/juris/document/
document.jsf?text=Poland%2Barrest%2Bwarrant%2BIreland&docid=204384&pageIndex=0&doclang=NL&mode=

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 8
Kunt u toelichten hoe de overige lidstaten reageerden op de recente
mededeling van de Europese Commissie over versterking van de rechtsstaat
tijdens de Raad Algemene Zaken van 21 mei?3
Antwoord 8
De Commissie is voornemens om de ingestuurde bijdragen, waaronder ook
die van de lidstaten, na verkregen toestemming online te publiceren. Het
kabinet verwijst in dit opzicht dan ook graag naar deze toekomstige publicaties.
Vraag 9
Verwacht u op basis hiervan het komende half jaar stappen te kunnen zetten
op dit dossier? Werkt u samen met het Voorzitterschap en gelijkgezinde
lidstaten om een doorbraak te creëren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Het kabinet zal nu eerst de ontvangen voorstellen van de Commissie
(COM(2019) 343 – mededeling Versterking van de rechtsstaat binnen de Unie)
nader bestuderen. In het algemeen blijft gelden dat Nederland nauw optrekt
met gelijkgezinde lidstaten als het gaat om het versterken van rechtsstatelijkheid in de Unie, en waar nodig ook met het Voorzitterschap samenwerkt. In
dat opzicht is het bemoedigend dat het zojuist begonnen Fins Voorzitterschap
van dit thema een prioriteit zal maken.
Vraag 10
Herinnert u zich dat in het verslag van de Raad Algemene Zaken van 21 mei
Nederland een schriftelijke reactie toezegde aan de Commissie op de in de
mededeling gestelde vragen? Kunt u deze reactie de Kamer doen toekomen?
Zo nee, waarom niet?4
Antwoord 10
De schriftelijke bijdrage van Nederland aan het door de Commissie geïnitieerde debat is samen met de kabinetsreactie op het rapport-Van der Graaf op
2 juli jl. naar beide Kamers gestuurd. De bijdrage is gebaseerd op het
BNC-fiche dat beide Kamers op 29 mei jl. toeging.
Vraag 11
Ziet u in deze laatste mededeling van de Europese Commissie aanknopingspunten om te starten met het jaarlijks toetsen van lidstaten op basis van
grondrechten en democratie door experts, zoals de Venetië Commissie? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 11
De mededeling van 3 april jl. biedt naar de mening van het kabinet geen
concrete aanknopingspunten om te starten met het jaarlijks toetsen van
lidstaten door experts zoals de Venetië Commissie. Nederland heeft in zijn
input richting de Commissie wel de suggestie gedaan dat zij zou kunnen
overwegen om in het geval van specifieke landensituaties op een systematischer wijze te (laten) monitoren hoe de lidstaat in kwestie omgaat met de
aandachtspunten op het terrein van de rechtsstaat en nader te bepalen
thematische onderwerpen. Ook steunt het kabinet het Belgisch-Duits initiatief
om te komen tot een peerreviewmechanisme rechtsstatelijkheid en marge
van de Raad Algemene Zaken. Deze systematische review van de aan het
mechanisme deelnemende landen heeft tot doel een constructieve, gestructureerde en interactieve politieke discussie tussen alle lidstaten te bevorderen,
zodat daadwerkelijke verbetering van de rechtsstaat kan worden bewerkstelligd. Dit mechanisme wordt momenteel op ambtelijk niveau verder uitgewerkt
en besproken tussen de lidstaten.

3
4

COM(2019)163 – Versterking rechtsstatelijkheid in de EU, 3 april 2019.\
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 12
Wanneer verwacht u de verdere meer concrete uitwerking van de voorstellen
die in deze mededeling gedaan worden?
Antwoord 12
Op 17 juli jl. is de nieuwe Commissiemededeling verschenen met daarin
nadere voorstellen. Het kabinet zal deze voorstellen nader bestuderen en
beide Kamers hierover zoals gebruikelijk via een BNC-fiche informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4