Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 134 (R1972)

Regels omtrent de verkrijging en het verlies van
de nationaliteit van zeeschepen (Rijkswet
nationaliteit zeeschepen)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 27 mei 2013
Inleiding
De Koninkrijksregering heeft met belangstelling kennisgenomen van de
bevindingen van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu, belast
met het voorbereidend onderzoek van het voorstel van rijkswet houdende
regels omtrent de verkrijging en het verlies van de nationaliteit van
zeeschepen (Rijkswet nationaliteit zeeschepen; hierna: de Rijkswet) en
dankt de commissie voor haar spoedige reactie. De Koninkrijksregering
spreekt de hoop uit dat met onderstaande beantwoording van de vragen
de openbare behandeling van het voorstel van Rijkswet genoegzaam is
voorbereid.
Nadere toelichting
Naar aanleiding van de vragen in het verslag maakt de Koninkrijksregering graag van de gelegenheid gebruik een aantal zaken waarover
mogelijk nog onduidelijkheid bestaat te verhelderen. Allereerst zal naar
aanleiding van vragen van een aantal fracties nader worden ingegaan op
de doelstellingen van de Rijkswet. Vervolgens komen enkele specifieke
onderwerpen aan de orde. Hiermee hoopt de Koninkrijksregering een
aantal vragen reeds te hebben beantwoord. Daar waar opportuun zal
verwezen worden naar deze nadere toelichting. Gelijktijdig met deze nota
naar aanleiding van het verslag dient de Koninkrijksregering een nota van
wijziging in.
1. Het voorstel van Rijkswet is tot stand gekomen vanuit de gevoelde
noodzaak om de huidige wettelijke regelingen van het Koninkrijk op het
gebied van de publiekrechtelijke registratie en de daarbij te stellen
voorwaarden, de verlening van de nationaliteit van het Koninkrijk en het
recht de nationaliteitsvlag voor zeeschepen te voeren, te moderniseren en
waar mogelijk te vereenvoudigen. Een deel van deze regelingen dateert
namelijk reeds uit de dertiger jaren van de vorige eeuw en is zeer
verspreid over een aantal wetten.

kst-33134-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

1

Bij de wijze waarop aan deze doelstelling uitvoering is gegeven is
rekening gehouden met de door het Statuut opgelegde verhouding tussen
koninkrijks- en landsaangelegenheden. Overeenkomstig het Statuut voor
het Koninkrijk der Nederlanden (hierna: het Statuut) behoren tot de
koninkrijksaangelegenheden: «de regeling van de nationaliteit van
schepen en het stellen van eisen met betrekking tot de veiligheid en de
navigatie van zeeschepen, die de vlag van het Koninkrijk voeren, met
uitzondering van zeilschepen». De publiekrechtelijke onderwerpen met
betrekking tot de nationaliteitsverlening worden dan ook in deze Rijkswet
geregeld. Dit in tegenstelling tot de privaatrechtelijke onderwerpen die tot
de aangelegenheden van de afzonderlijke landen behoren. Deze onderwerpen, zoals de teboekstelling van schepen, zijn namelijk uitgesloten van
koninkrijksbrede werking zodat de landen binnen het Koninkrijk de
mogelijkheid hebben tot eigen invulling op dit punt. Met de voorgestelde
ontkoppeling tussen teboekstelling en nationaliteitsverlening wordt nader
invulling gegeven aan dit door het Statuut bepaalde onderscheid.
Door het door het Statuut bepaalde onderscheid tussen Koninkrijks- en
landsaangelegenheden is een directe vergelijking met de regelgeving
omtrent nationaliteitsverlening in andere landen in zoverre minder
relevant en derhalve niet gemaakt. Wel heeft de Koninkrijksregering bij
enkele andere vlaggenstaten navraag gedaan of zij de inschrijving in het
vlagregister om andere dan om administratieve redenen kunnen
doorhalen.
2. Met de modernisering en integratie van bestaande regelingen worden
tevens onnodige belemmeringen voor het bedrijfsleven weggenomen.
Enerzijds door de procedure met betrekking tot de inschrijving in het
vlagregister aanzienlijk te vereenvoudigen, onder meer door het komen te
vervallen van de nationaliteitsverklaring. Anderzijds door het mogelijk
maken van bareboat-out. Op dit moment bestaat in Nederland slechts de
mogelijkheid tot bareboat-in op basis van de Wet nationaliteit zeeschepen
in rompbevrachting. Curaçao en Sint Maarten kennen behalve de
mogelijkheid tot bareboat-in ook de mogelijkheid tot bareboat-out op
basis van het Zeebrievenbesluit van Curaçao en Sint Maarten. Vanuit
economisch oogpunt is het onwenselijk dat reders de teboekstelling van
een schip – en mogelijk zelfs de gehele bedrijfsvoering – naar het
buitenland verplaatsen als de keuze wordt gemaakt de vlag van een ander
land te voeren. Door de mogelijkheid tot bareboat-out voor het gehele
Koninkrijk een solide basis te geven in deze Rijkswet is er voor reders
minder aanleiding een dergelijke keuze te maken.
3. Een andere doelstelling is het moderniseren en uitbreiden van de
bestuursrechtelijke handhavingsmogelijkheden. Op dit moment geven de
Zeebrievenwet, de Wet nationaliteit zeeschepen in rompbevrachting en
het Zeebrievenbesluit van Curaçao en Sint Maarten reeds de mogelijkheid
om in een aantal nader omschreven gevallen de zeebrief in te trekken,
respectievelijk de inschrijving van het zeeschip in het rompbevrachtingsregister (bareboat-in) door te halen. De Rijkswet integreert grotendeels
deze bestaande intrekkings- en doorhalingsgronden en geeft ten aanzien
van alle schepen onder de vlag van het Koninkrijk de mogelijkheid om de
inschrijving in het vlagregister door te halen. Er worden ook enkele
nieuwe doorhalingsgronden voorgesteld. Zo wordt de inschrijving
doorgehaald indien er ernstige redenen zijn te veronderstellen dat het
zeeschip bestemd is of gebruikt wordt voor het plegen van ernstige
schendingen van internationaal humanitair recht. Ook wordt het mogelijk
om de inschrijving van een zeeschip als ultimum remedium in het
vlagregister door te halen in de volgende gevallen:
− als het zeeschip is gebruikt voor een handeling die bij onherroepelijk
geworden vonnis, afkomstig van een rechter van het land waar het
zeeschip in het vlagregister staat ingeschreven, heeft geleid tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

2

veroordeling wegens een misdrijf en oplegging van een boete van de
vierde categorie of hoger, of een gevangenisstraf van tenminste twee
jaren1;
− als zelfs na herhaaldelijk bestuursrechtelijk of strafrechtelijk handhavend optreden bij voortduring wordt nagelaten wettelijke verplichtingen op bijvoorbeeld het gebied van veiligheid, milieu of bemanningszaken na te komen; en
− indien handelingen worden verricht met of vanaf een schip waarvan
de betrokkenen weten of behoren te weten dat die ernstige schade tot
gevolg kunnen hebben voor andere schepen, zich daarop bevindende
opvarenden of daarop aanwezige lading en die ernstige schade zich als
gevolg van die handelingen daadwerkelijk heeft voorgedaan.
De ontkoppeling van nationaliteitsverlening en teboekstelling creëert
daarbij de mogelijkheid tot bestuurlijk handhaven zonder dat dit ongewenste nadelige gevolgen heeft voor derden. Deze optie is uitgebreid
besproken met het bedrijfsleven (zoals de reders en de «natte»
advocatuur).
4. Een aantal fracties vraagt zich af wat de bareboat-out constructie
betekent voor de mogelijkheid om toezicht te houden op een schip dat in
Nederland te boek is gesteld maar de vlag van een ander land voert. Idem
voor wat betreft het schip waarvan eerder de vlag van het Koninkrijk
ontnomen is en dat zich heeft ingeschreven in het vlagregister van een
ander land.
Het VN-Zeerechtverdrag bepaalt dat een schip de nationaliteit heeft van
de staat wiens vlag het gerechtigd is te voeren en dat het schip op volle
zee, uitzonderlijke gevallen daargelaten, onderworpen is aan de exclusieve jurisdictie van de vlaggenstaat. Schepen die, hoewel privaatrechtelijk in Nederland geregistreerd, onder de vlag van een ander land varen
(bareboat-out), vallen daarmee dus automatisch onder het rechtssysteem
van dat land. De mogelijkheid om toezicht te houden op een in het
Koninkrijk teboekgesteld schip dat de vlag van een ander land voert of op
een schip waarvan eerder de vlag van het Koninkrijk is ontnomen is
derhalve beperkt.
Het is echter van belang op te merken dat het overgrote merendeel van de
vlaggenstaten wereldwijd partij is bij dezelfde internationale maritieme
verdragen en daarmee op dezelfde normen toezicht houdt. Daarnaast
worden de internationale verdragen wereldwijd getoetst op basis van
regionale overeenkomsten op het gebied van havenstaatcontrole. Zo is
Nederland lid van het Paris Memorandum of Understanding on Port State
Control (Paris MoU) waarbij niet alleen een 23-tal Europese lidstaten is
aangesloten maar tevens ook Rusland, Canada, Kroatië en IJsland.
Daarnaast is Nederland, evenals Aruba en Curaçao, aangesloten bij het
Caribbean Memorandum of Understanding on Port State Control
(Caribbean MoU). Of de vlaggenstaat van het geïnspecteerde schip al dan
niet partij is bij een specifiek maritiem verdrag doet daarbij niet ter zake;
voor de belangrijkste maritieme verdragen op het gebied van veiligheid
en van de bescherming van het milieu geldt namelijk de zogenaamde «no
more favourable treatment»-clausule die bepaalt dat schepen van staten
die niet partij zijn bij een verdrag bij het aandoen van havens van
verdragspartijen aan dezelfde normen moeten voldoen als die in de
internationale maritieme verdragen zijn vastgelegd. Het vrijwel wereldwijde systeem van havenstaatcontrole fungeert hiermee als een vangnet
voor schepen die ondermaats presteren.

1

Door middel van wijzigingsonderdeel B van de nota van wijziging wordt aan artikel 13, vierde
lid, onderdeel a, van het voorstel van rijkswet toegevoegd dat het moet gaan om een onherroepelijk vonnis van een rechter van het land waar het zeeschip in het vlagregister staat
ingeschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

3

5. Ook vragen fracties zich af of het ontnemen van de nationaliteit niet
tegelijkertijd betekent dat daarmee ook de mogelijkheid ontnomen wordt
om strafrechtelijk op te treden naar aanleiding van een gedraging die zich
heeft voorgedaan toen het schip nog onder de vlag van het Koninkrijk
voer. Evenzo of het schepen zo niet te gemakkelijk wordt gemaakt om zich
te ontrekken aan eventuele strafrechtelijke vervolging door onder andere
vlag te gaan varen.
Het ontnemen van de nationaliteit van een schip ontneemt niet tegelijkertijd ook de mogelijkheid tot strafvorderlijk optreden bij feiten die
hebben plaatsgevonden op het moment dat het schip onder de vlag van
het Koninkrijk voer. Bepalend is of de feiten waarop het strafvorderlijk
optreden betrekking heeft, vóór doorhaling van de inschrijving in het
vlagregister hebben plaatsgevonden. Voor feiten die hebben plaatsgevonden na doorhaling van de inschrijving in het vlagregister zijn de
mogelijkheden om strafvorderlijk op te treden wel beperkt. Overigens
vindt de doorhaling van de inschrijving van het schip in het vlagregister
niet plaats als naar het oordeel van de Minister van Infrastructuur en
Milieu of de beleidsverantwoordelijke minister van Aruba, Curaçao
onderscheidenlijk Sint Maarten sprake is van belemmering van opsporingsonderzoek naar of vervolging van een of meer van de in artikel 13,
derde of vierde lid, onderdeel d, genoemde strafbare feiten. Overleg met
de Minister van Justitie van het betreffende land van het Koninkrijk is
hiervoor benodigd.
6. Gezien de vragen van meerdere fracties met betrekking tot de doorhalingsgrond van artikel 13, vierde lid, onder a, van de Rijkswet heeft de
Koninkrijksregering aanleiding gezien deze bepaling te verduidelijken
door een zinsnede in te voegen waarin wordt bepaald dat het onherroepelijk geworden vonnis uitgesproken moet zijn door een rechter van het
land waar het zeeschip in het vlagregister staat ingeschreven. Verder
wordt met de nota van wijziging nog een aantal tekstuele verbeteringen
aangebracht.
A. Algemeen
Met betrekking tot de vraag van de leden van de VVD-fractie waarom de
Rijkswet aan uw Kamer zou zijn aangeboden zonder dat wijzigingen in het
voorstel naar aanleiding van het advies van de Raad van State van het
Koninkrijk zijn aangebracht, merkt de Koninkrijksregering het volgende
op. Zowel het voorstel van Rijkswet als de memorie van toelichting zijn
naar aanleiding van het advies van de Raad gewijzigd. In de paragrafen 1,
2.a en 2.b van het nader rapport is aangegeven op welke onderdelen de
memorie van toelichting is gewijzigd. De wijzigingen in het voorstel van
Rijkswet zijn in de paragrafen 2b, 3 en 4 van het nader rapport
omschreven.
De Koninkrijksregering merkt naar aanleiding van de vragen van de leden
van de fractie van de PvdD – of er sprake is van trots dat de vrijheid van
demonstratie wordt benut door schepen met de vlag van het Koninkrijk en
of er waardering en erkenning bestaat voor de acties van de Sea
Shepherd Conservation Society (hierna: de SSCS) – op dat zij zich altijd
voorstander heeft getoond van het recht op demonstratie en dit internationaal ook uitdraagt.
De Koninkrijksregering waardeert in algemene zin de missie van de SSCS,
die op haar eigen website omschreven wordt als het stoppen van de
afslachting van het leven in zee en de vernietiging van hun leefomgeving
om zo ecosystemen en soorten te beschermen en te behouden. Als
niet-gouvernementele organisatie kan de SSCS gebruik maken van het
recht op demonstratie. Dit recht is op ambtelijk en ministerieel niveau
naar voren gebracht in bilaterale ontmoetingen met Japanse vertegen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

4

woordigers en in internationale fora zoals de International Whaling
Commission. Expliciet is dit ook vastgelegd in de gemeenschappelijke
verklaringen van het Koninkrijk, Australië, Nieuw Zeeland en de VS van de
afgelopen paar jaar, laatstelijk in die van december 2012.
De leden van de VVD-fractie en de D66-fractie vragen welke wijzigingen
van (lagere)wetgeving er zullen komen naar aanleiding van de voorgestelde Rijkswet. Op verschillende punten vereist de Rijkswet nadere
regels. Op privaatrechtelijk terrein zijn bijvoorbeeld de teboekstelling en
de nationaliteitsverlening nog gekoppeld. Allereerst dienen in Nederland
daarom de betreffende artikelen uit Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek en
het Wetboek van Koophandel te worden aangepast. De verwachting is dat
voorstellen tot wijziging hiervan na de zomer aan uw Kamer worden
voorgelegd. Ook in Aruba, Curaçao en Sint Maarten zullen dergelijke
voorstellen worden voorbereid. Tevens zal van de gelegenheid gebruik
worden gemaakt het eerder bij uw Kamer ingediende voorstel voor een
Wet publiekrechtelijke registratie zeeschepen in te trekken (Kamerstukken
II, 28 180, nr. 2). Daarnaast zal onder andere een wijziging van de
Maatregel teboekgestelde schepen 1992 worden voorbereid en zal het
overbodig geworden Besluit nationaliteitstoets zeeschepen worden
ingetrokken. Verder is in de inleiding van de memorie van toelichting een
aantal wetten opgesomd dat komt te vervallen als gevolg van dit voorstel.
Ook de op deze wetgeving gebaseerde regelgeving zal komen te
vervallen. Tot slot is het noodzakelijk om door middel van nieuwe
regelgeving uitvoering te geven aan enkele bepalingen uit de Rijkswet.
Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het aanwijzen van toezichthouders.
De leden van de fractie van het CDA vragen de regering om aan te geven
op welke wijze en in welke mate de overige koninkrijksdelen bij het
voorstel van Rijkswet zijn betrokken. Het voorstel van Rijkswet is tot stand
gekomen vanuit de wens van de landen van het Koninkrijk om bestaande,
verouderde en versnipperde regelgeving op het gebied van de nationaliteit van zeeschepen te vervangen door een nieuw, overzichtelijk en
gemoderniseerd stelsel. Gedurende het gehele proces van opstellen van
het voorstel heeft actief overleg plaatsgevonden tussen de verschillende
landen om zeker te stellen dat de specifieke belangen van Aruba, Curaçao,
Sint Maarten en Nederland geadresseerd werden in de Rijkswet.
De leden van de fractie van de SP vragen in hoeverre de delegatiebepalingen op gespannen voet staan met het streven naar verlaging van
lastendruk. De in de Rijkswet opgenomen delegatiebepalingen bieden de
verschillende landen van het Koninkrijk de mogelijkheid om met lokale
omstandigheden rekening te houden. Niet is uit te sluiten dat een nadere
invulling van dergelijke delegatiebepalingen lastenverhogend kan werken.
Bij het opstellen van dergelijke regelgeving zal steeds een toets plaatsvinden op regeldruk. Van belang is dat de Rijkswet ook delegatiebepalingen bevat, zoals ten aanzien van elektronisch melden, die lastenverlichtend kunnen werken.
Op verzoek van de leden van de D66-fractie wordt in onderstaande tabel
weergegeven welke artikelen uit de Rijkswet verband houden met
artikelen uit het VN-Zeerechtverdrag en voor welke artikelen dat niet geldt.
Rijkswet nationaliteit
zeeschepen

Beschrijving

VN-Zeerechtverdrag

1

Begripsbepaling

–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

5

Rijkswet nationaliteit
zeeschepen

Beschrijving

VN-Zeerechtverdrag

2, a en b
c
d

Toepassingsbereik

3, eerste lid
3, tweede lid
3, derde lid

Vlagregister
Verkrijgen nationaliteit
Niet in meer dan een
vlagregister inschrijven
Verlies nationaliteit
Gegevens vlagregister
Nationaliteit van het
Koninkrijk en vlagvoering
Aanvraag van en voorwaarden voor registratie
Informatieplicht
Weigering van registratie

Internationaal gewoonterecht
Verdrag inzake de uitoefening
van de visserij op de Noord
Atlantische Oceaan
–
94, tweede lid
91, eerste lid
92, eerste lid

3, vierde lid
4
5
6–10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22–24
25
26, eerste lid
26, tweede en derde lid

27–36

Doorhaling van registratie
Voorwaarden voor doorhaling van registratie
Berichtgeving beheerder
register van teboekstelling
Inzage gegevens en afgifte
verklaringen
Afgifte en verval zeebrief
Inhoud zeebrief
Inzenden van vervallen
zeebrief
Verplichting kapitein
Voorlopige, buitengewone
en bijzondere zeebrieven
Toezichtsbepalingen
Vertrouwelijkheid
Strafbepaling
Administratieve rechtsbescherming, bescherming
persoonsgegevens
Overgangs- en slotbepalingen

91, eerste lid, 94, eerste lid
91, eerste lid, 94, tweede lid
91, eerste lid en 92, eerste lid
91, eerste lid
91, eerste lid, 94, eerste lid
91, eerste lid, 92, eerste lid, 94,
eerste lid
91, eerste lid, 94, eerste lid
94, eerste lid
–
–
91, tweede lid
91, tweede lid
–
94, eerste lid
–
94, eerste lid
–
94, eerste lid
–

–

De leden van de fractie van de PvdD vragen de regering tegen Japan te
verklaren dat «zij geen boodschap heeft aan klachten over actievoerders
zolang Japan zelf de internationale rechtsorde niet respecteert».
De Japanse walvisvangst wordt uitgevoerd als onderdeel van Japans
wetenschappelijk onderzoek, hetgeen naar de letter van het moratorium
van de International Whaling Commission is toegestaan. Formeel is
derhalve geen sprake van het niet-respecteren van de internationale
rechtsorde.
Het Koninkrijk is nochtans van oordeel dat er geen noodzaak is voor het
doden van walvissen voor wetenschappelijke doeleinden en heeft
meermalen herinnerd aan zijn bezwaar tegen deze walvisvangst door
Japan. De Koninkrijksregering zal dit ook blijven doen. Japanse klachten
over actievoerders hebben geen betrekking op de demonstraties als
zodanig, maar wel op de wijze waarop deze demonstraties worden
uitgevoerd, omdat door de acties volgens Japan de veiligheid op zee in
gevaar wordt gebracht. Ook de Koninkrijksregering hecht groot belang
aan de veiligheid op zee, zeker in het onherbergzame gebied van de
Antarctische wateren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

6

2. Regelgevend kader
2a. Internationale verplichtingen: het VN-Zeerechtverdrag
De leden van de fracties van GroenLinks en van de PvdD vragen hoe de
bevoegdheid om inschrijving in het vlagregister specifiek te weigeren en
de bevoegdheid om de inschrijving in het vlagregister op bepaalde
gronden door te halen zich verhouden tot artikel 94 van het VN-Zeerechtverdrag. Door deze fracties wordt bovendien gevraagd naar de redenen
voor het introduceren van de doorhalingsbevoegdheid.
Allereerst kan worden opgemerkt dat artikel 91, eerste lid, van het
VN-Zeerechtverdrag een staat verplicht de voorwaarden vast te stellen
voor het verlenen van zijn nationaliteit aan schepen, voor de registratie
van schepen op zijn grondgebied en voor het recht zijn vlag te voeren.
Deze bepaling impliceert tevens een bevoegdheid deze nationaliteit te
ontnemen.
Artikel 94 van het VN-Zeerechtverdrag legt aan elke staat de verplichting
op ten aanzien van schepen onder zijn vlag effectieve rechtsmacht uit te
oefenen. Het Koninkrijk geeft hier onder andere invulling aan door
toezicht te houden op de veilige en milieuverantwoorde vaart van
koopvaardijschepen onder de vlag van het Koninkrijk, onder meer door
het verstrekken, aanpassen, schorsen en intrekken van certificaten. Deze
handhavingsmogelijkheid kent overigens zijn beperkingen ten aanzien van
schepen die als niet-bedrijfsmatig staan geregistreerd aangezien deze
schepen slechts voor enkele, milieugerelateerde normen, certificaten
ontvangen. Het opnemen in de Rijkswet van de mogelijkheid de
inschrijving in het vlagregister door te halen zal, gezien de afschrikwekkende werking die hiervan uitgaat, stimuleren tot normconform handelen.
In de nadere toelichting is dit verder toegelicht.
Naar aanleiding van de vraag van de fractie van de PvdD waarom de
doelstelling van de Rijkswet gewijzigd zou zijn kan worden opgemerkt dat
deze niet is gewijzigd maar eerder is verfijnd.
3. Doelstelling
De leden van de fracties van de VVD en D66 vragen of voor het mogelijk
maken van bareboat-out ook andere mechanismen denkbaar zijn.
Voor wat betreft bareboat-out wordt soms ook de methode toegepast
waarbij het recht om de vlag te voeren op verzoek van de eigenaar –
tijdelijk – wordt geschorst. Dit betekent dat het schip in het publieke
vlagregister blijft staan, maar dat voor de duur van de schorsing de
zeebrief moet worden ingeleverd. Dit biedt de mogelijkheid voor het schip
om in een buitenlands scheepsregister te worden ingeschreven en de vlag
van dat land te voeren.
Zoals in de nadere toelichting is aangegeven is de door het Statuut
opgelegde verhouding tussen Koninkrijks- en landsaangelegenheid
bepalend geweest voor de manier waarop bareboat-out mogelijk is
gemaakt. Daarnaast heeft de Koninkrijksregering niet voor de mogelijkheid van schorsing gekozen omdat een schip, hoewel het recht de vlag te
voeren tijdelijk wordt ontnomen, ingeschreven blijft in dat vlagregister en
daarnaast in een ander vlagregister ingeschreven wordt. Om te verduidelijken dat een schip niet parallel kan worden geregistreerd, en dat geen
recht bestaat tot dubbele vlagvoering, geeft de Koninkrijksregering de
voorkeur aan een constructie die onmiskenbaar duidelijk maakt onder
wiens rechtsmacht het schip valt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

7

Met betrekking tot de vraag van de leden van de D66-fractie in welke
landen bareboat-out reeds mogelijk is en op basis van welke constructie
kan op basis van gegevens uit de Shipping Industry Almanac 2011 2
geconcludeerd worden dat een groot aantal landen de mogelijkheid tot
bareboat-out faciliteert. Op basis van welke constructie dat gebeurt is
moeilijk te herleiden zonder daarvoor de specifieke wetgeving van het
land nader te onderzoeken. In een aantal gevallen lijkt gebruik te worden
gemaakt van de eerder beschreven constructie waarbij het recht de vlag te
voeren tijdelijk wordt geschorst. Ten overvloede wordt verwezen naar
hetgeen over de vergelijking met andere landen is opgemerkt in de
nadere toelichting.
5. Registratie van zeeschepen
De leden van de VVD-fractie vragen of bij de aanvraag van een buitenlandse vlag voor een in Nederland te boek gesteld zeeschip het verificatieonderzoek in Nederland plaatsvindt. Het antwoord daarop is negatief. De
aanvraag voor een buitenlandse nationaliteit geschiedt in het desbetreffende land waar het schip bareboat-in gaat.
De leden van de fracties van de PvdA en het CDA vragen of omvlaggen
niet juist moeilijker moet worden gemaakt.
De zeevaart is een mondiale bedrijfstak waarin – al dan niet tijdelijk –
omvlaggen van schepen gangbaar is. In het VN-Zeerechtverdrag is met
deze constructie rekening gehouden doordat in artikel 92, eerste lid,
laatste volzin, hierover het volgende bepaald: «Een schip mag gedurende
een reis of tijdens het verblijf in een aanloophaven niet van vlag veranderen, behalve in geval van een werkelijke overdracht van de eigendom of
wijziging in de registratie». Op Europees niveau zijn zelfs regels vastgesteld met betrekking tot het vereenvoudigen van het omvlaggen tussen
registers van landen van de EU.3 Zowel bij – al dan niet verplicht –
omvlaggen als in geval van bareboat-out zal het schip geconfronteerd
worden met vrijwel dezelfde internationale maritieme wet- en regelgeving
en het toezicht daarop door de nieuwe vlaggenstaat als door havenstaten.
Zie daarvoor de eerder gegeven uitleg onder de nadere toelichting. De
Koninkrijksregering ziet derhalve geen aanleiding omvlaggen moeilijker te
maken.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Rijkswet in strijd is met de
uitgangspunten van de WTO.
De doelstellingen van de WTO als genoemd in de preambules van het
WTO verdrag behelzen onder meer economische groei, werkgelegenheid
en duurzame ontwikkeling. De liberalisering van het wereldhandelsverkeer – onder meer door een substantiële vermindering van handelsbelemmeringen en het uitbannen van ongelijke behandeling – vormt hiertoe
het middel. De liberalisering van het wereldhandelsverkeer is daarbij een
langdurig proces van vaak moeizame onderhandelingen tussen de
partijen die zijn aangesloten bij de WTO.
2
3

Shipping Industry Almanac 2011, Ernst & Young, te raadplegen via www.ey.com
Verordening (EG) nr. 789/2004 van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 21 april 2004 betreffende de overdracht van vracht- en passagiersschepen tussen registers
binnen de Gemeenschap en houdende intrekking van Verordening (EEG) nr. 613/91 van de
Raad (PbEU 2004, L 138). Overweging 1 bij deze verordening: «Voor de totstandbrenging en de
werking van de interne markt is het noodzakelijk dat de technische belemmeringen voor de
overdracht van vracht- en passagiersschepen tussen de registers van de lidstaten worden
weggenomen. Maatregelen ter vergemakkelijking van de overdracht van vracht- en passagiersschepen binnen de Gemeenschap zijn tevens noodzakelijk om de kosten en de administratieve
procedures in verband met de verandering van register binnen de Gemeenschap te beperken
om zo de exploitatievoorwaarden en de concurrentiepositie van de vloot van de Gemeenschap
te verbeteren.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

8

De Rijkswet vormt een pragmatisch antwoord op de in de memorie van
toelichting beschreven realiteit dat bepaalde landen eisen dat voor
(overheids)opdrachten de vlag van het betreffende land wordt gevoerd.
Onder het WTO recht is dit toegestaan, tenzij door deze landen eerder
toezeggingen zijn gedaan om onder het beginsel van gelijke behandeling
toegang tot de markt te verlenen.
Voor wat betreft de fiscale aspecten van bareboat-out horen de leden van
de PvdA-fractie graag de visie van de regering over hun standpunt dat
schepen die in Nederlands eigendom verkeren over de opbrengsten van
de exploitatie in Nederland belasting behoren te betalen.
De belastingheffing sluit in algemene zin aan bij het land van waaruit de
exploitatie van het zeeschip plaatsvindt. Als in geval van bareboat-out het
schip vanuit Nederland wordt geëxploiteerd, dan wordt daarover in
Nederland belasting betaald. Op het moment dat het beheer van een
schip vanuit het buitenland wordt gevoerd, zal in het desbetreffende land
belasting over de opbrengsten van de exploitatie worden betaald. Wel
moet de in Nederland gevestigde verhuurder volgens het normale
vennootschaps- of inkomstenbelastingtarief belasting betalen over de kale
huuropbrengst van het schip.
Naar aanleiding van de vraag van deze fractie over de gevolgen van het
intrekken van de nationaliteit van een schip kan worden opgemerkt dat
een dergelijk schip per direct stateloos is. Ten aanzien van de mogelijkheden voor strafrechtelijke vervolging wordt verwezen naar de nadere
toelichting.
De leden van de CDA-fractie willen weten waarom wereldwijd slechts
twee landen een ontkoppeling kennen van teboekstelling en nationaliteitsverlening. Tevens of de regering onderzocht heeft of meerdere naties van
plan zijn een dergelijke scheiding door te voeren.
Het is de Koninkrijksregering niet bekend hoeveel vlaggenstaten een
ontkoppeling kennen van teboekstelling en nationaliteitsverlening dan wel
van plan zijn een dergelijke ontkoppeling te bewerkstelligen. Zoals reeds
in de nadere toelichting is aangegeven is het door het Statuut bepaalde
onderscheid tussen Koninkrijks- en landsaangelegenheden bepalend
geweest voor de ontkoppeling van de privaatrechtelijke teboekstelling en
de publiekrechtelijke nationaliteitsverlening. Hierdoor is een directe
vergelijking met de regelgeving omtrent nationaliteitsverlening in andere
landen minder relevant en derhalve niet gemaakt.
Naar aanleiding van de vraag van het CDA waarom teboekstelling in
Nederland aantrekkelijk zou zijn, kan worden opgemerkt dat het vestigingsklimaat in Nederland hiervoor bepalend is en dat de vlag van het
Koninkrijk bekend staat als een kwalitatief hoogstaande vlag.
Op de vraag van deze fractie waarom de ontkoppeling van teboekstelling
en nationaliteitsverlening op het eerste gezicht ongebruikelijk lijkt, maar
past binnen de nationale en internationale praktijk, kan gesteld worden
dat het internationaal vrij gebruikelijk is dat schepen te boek gesteld
worden in het ene land en de vlag voeren van een ander land. In die zin is
ontkoppeling een internationaal gebruik.
De leden van de SP-fractie vragen of de mogelijkheid tot bareboat-out kan
worden gebruikt om de Zeevaartbemanningswet (Zbw) te ontduiken. In
het geval dat een schip gebruik maakt van de mogelijkheid tot bareboatout geldt de Zbw niet aangezien deze wet van toepassing is op schepen
die op grond van Nederlandse rechtsregels gerechtigd zijn de vlag van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

9

Koninkrijk te voeren. De Zbw implementeert het STCW-verdrag4. Bij dit
verdrag zijn wereldwijd 156 landen partij (wat neerkomt op meer dan 99%
van het tonnage van de wereldhandelsvloot). Hierdoor zal een schip dat
gebruik maakt van de mogelijkheid tot bareboat-out op grond van de
bemanningsregelgeving van het invlaggende land aan vrijwel zeker aan
gelijksoortige eisen als neergelegd in de Zbw moeten voldoen. Ook zal
binnen niet al te lange tijd het Maritiem Arbeidsverdrag5 in werking
treden. In beide verdragen is de «no more favourable treatment»-clausule
opgenomen die bepaalt dat schepen van landen die geen partij zijn bij die
verdragen aan dezelfde normen moeten voldoen bij het aandoen van
havens van staten die wel partij zijn. Zie hiervoor ook onderdeel 4 van de
nadere toelichting waarin de rol van havenstaatcontrole verder wordt
toegelicht.
In reactie op vragen van D66 over de ontkoppeling tussen teboekstelling
en vlagregistratie enerzijds en bareboat-out anderzijds wordt verwezen
naar de nadere toelichting.
6. Zeebrieven
De PvdD-fractie stelt voor om Japan op te roepen haar walvisschepen
voortaan in de haven te laten en hoort graag van de regering of zulks al
ooit in de richting van Japan is gecommuniceerd.
Op ambtelijk niveau zijn al in begin 2008 na de eerste schermutselingen
dat jaar tussen de walvisjagers en de SSCS woorden met deze strekking in
gesprekken met Japanse vertegenwoordigers naar voren gebracht.
De PvdD-fractie is van mening dat de internationale gemeenschap zou
moeten optreden tegen de walvisjacht door Japan om internationale
afspraken te handhaven en vraagt of de regering het daarmee eens is.
Zoals hierboven gememoreerd vindt de Japanse walvisvangst plaats in
het kader van Japans wetenschappelijk onderzoek, hetgeen mogelijk is in
het kader van de gemaakte afspraken over een moratorium door de
International Whaling Commission.
De leden van de fractie van de PvdD vragen hoe het zit met schepen die
wet- en regelgeving overduidelijk overtreden door ernstige vergrijpen als
terrorisme, drugssmokkel, dumping op zee of illegale vangst. Zij vragen of
hiervoor Nederlandse schepen in de afgelopen twintig jaar strafrechtelijk
zijn vervolgd en in hoeveel van deze gevallen het tot een straf is gekomen.
Het antwoord op deze vraag is niet te geven. Het Openbaar Ministerie
registreert in een systeem, waarin alleen op bepaalde velden in individuele zaken op personen, niet op schepen, gezocht kan worden. De
registratie kan derhalve niet op de bovengenoemde wijze bevraagd
worden. Bovendien is teruggaan van 20 jaar in het systeem niet mogelijk.
Op de vraag van de PvdD-fractie of in het verleden in Nederland al eens
eerder een zeebrief is ingetrokken luidt het antwoord ontkennend. Daarbij
dient echter wel te worden opgemerkt dat de bestaande intrekkingsgronden uit de Zeebrievenwet slechts zien op ernstige en uitzonderlijke
omstandigheden zoals kaapvaart, zeeroof of slavenhandel. De Rijkswet
voorziet in modernisering en uitbreiding van deze gronden om naast
strafrechtelijke ook over effectieve bestuursrechtelijke handhavingsmogelijkheden te beschikken.

4

Het op 7 juli 1978 te Londen tot stand gekomen Internationale Verdrag betreffende de normen
voor zeevarenden inzake opleiding, diplomering en wachtdienst, 1978 (Trb. 1981, 144).
5
Het op 23 februari 2006 te Genève tot stand gekomen Maritiem Arbeidsverdrag, 2006
(Trb. 2007, 93).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

10

De PvdD-fractie vraagt zich af hoe andere landen, zoals Duitsland,
Engeland en België de intrekkingsgronden van een zeebrief geregeld
hebben en in hoeverre dat overeenkomt met het Nederlandse voorstel.
Zoals ook in de nadere toelichting is aangegeven is de vergelijking met de
regelgeving omtrent nationaliteitsverlening in enkele andere landen
beperkt gebleven tot de vraag of zij de inschrijving in het vlagregister om
andere dan administratieve redenen kunnen doorhalen. Uit de contacten
met de drie genoemde landen is gebleken dat daarvan alleen het Verenigd
Koninkrijk de mogelijkheid kent om registratie te weigeren of door te
halen om andere redenen dan het niet voldoen aan de (administratieve)
voorwaarden voor inschrijving. Hoe de Britse wetgeving zich op dit punt
verhoudt tot de Nederlandse, bijvoorbeeld voor wat betreft de eventuele
noodzaak tot ontkoppeling van teboekstelling en nationaliteitsverlening, is
zoals aangegeven niet nader onderzocht.
De leden van de PvdD-fractie geven aan dat intrekking van de nationaliteit
een ernstige en verstrekkende maatregel is die ernstige gevolgen kan
hebben voor een schip dat zich nog op zee of in een buitenlandse haven
bevindt aangezien het in beginsel niet meer kan rekenen op bescherming
van Nederland als vlaggenstaat. Zij horen graag hoe de regering daarmee
omgaat.
Zoals in onderdeel 3 van de nadere toelichting is aangegeven vormt de
doorhaling van de inschrijving in het vlagregister een ultimum remedium.
Aan daadwerkelijke ontneming van de nationaliteit zal een toezichtstraject
voorafgaan waarin de betrokken reder of kapitein de kans krijgt zich
alsnog aan de gestelde normen te houden. Zoals ook is aangegeven in het
nader rapport en de memorie van toelichting is de Koninkrijksregering
van mening dat wanneer een reder of kapitein het zover heeft laten komen
dat daadwerkelijk tot intrekking van de nationaliteit wordt overgegaan, de
gevolgen van die intrekking voor zijn rekening behoren te komen.
Doorhalen van de inschrijving van het zeeschip in het vlagregister zal
geen gevolgen hebben voor schuldeisers en derden.
7. Bestuursrechtelijk optreden
Voor wat betreft de vraag van de leden van de VVD-fractie wat de exacte
criteria zijn om de nationaliteit van een zeeschip te weigeren of in te
trekken verwijst de Koninkrijksregering naar de artikelen 12 en 13 van de
Rijkswet en de nadere toelichting hierop in de memorie van toelichting.
Ook vraagt de VVD-fractie hoe wordt omgegaan met een in het Koninkrijk
teboekgesteld zeeschip dat vaart onder buitenlandse vlag en wordt
aangevallen door piraten.
De Nederlandse wetgever heeft voor de vervolging van zeeroof zogeheten
universele rechtsmacht gevestigd. In het Wetboek van Strafrecht (hierna:
Sr) is namelijk bepaald dat de Nederlandse strafwet van toepassing is op
een ieder die zich buiten Nederland schuldig maakt aan een der
misdrijven omschreven in de artikelen 381 tot en met 385 Sr. Op grond
van het VN-Zeerechtverdrag dienen staten op zo groot mogelijk schaal
piraterij op de volle zee te bestrijden. Dit betekent dat het Koninkrijk
assistentie moet verlenen aan elk schip in nood als gevolg van piraterij
indien de omstandigheden daartoe aanleiding geven. Waar het schip is
teboekgesteld of onder welke vlag het vaart is daarbij niet van belang.
Deze verplichting strekt zich tevens uit tot schepen zonder nationaliteit.
Vaart een schip niet onder de Koninkrijksvlag dan zal doorgaans, als de
situatie dat toestaat, instemming van de desbetreffende vlaggenstaat
worden gevraagd.
De leden van de PvdD-fractie merken op dat alle schepen die onder
Nederlandse vlag varen op dit moment al onder het Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

11

strafrecht vallen. Zij vragen of de regering bereid is te erkennen dat
daarmee niet alleen de wettelijke mogelijkheid maar ook de plicht bestaat
om handhavend op te treden in geval van wetsovertredingen door een
onder Nederlandse vlag varend schip. Zij vragen waarom deze weg tot nu
toe niet is bewandeld. Ook vragen zij wat precies de meerwaarde is die de
regering van dit wetsvoorstel verwacht als strafrechtelijke vervolging bij
ongeoorloofde gedragingen nu al mogelijk is en, zo wil ook de SP-fractie
weten, op basis van welke overweging wordt het bestuursrecht gekozen
om overtredingen aan te pakken.
De Koninkrijksregering merkt op dat in het geval een strafbaar feit zich
heeft afgespeeld op zee er veelal meerdere staten zijn die rechtsmacht
hebben. Welke staat in een dergelijk geval over gaat tot eventuele
vervolging hangt van meerdere factoren af. Indien een strafbaar feit zich
aan de andere kant van de wereld heeft afgespeeld en het merendeel van
het bewijs zich niet in Nederland bevindt, kan het effectiever en efficiënter
zijn wanneer een andere staat de eventuele strafvervolging op zich neemt.
De Nederlandse opsporingsmiddelen moeten zo effectief en efficiënt
mogelijk worden ingezet. Toepassing van het opportuniteitsbeginsel kan
er dan toe leiden dat in Nederland niet tot vervolging wordt overgegaan.
Bovendien lijkt uit bestudering van de incidenten met zeeschepen in de
afgelopen jaren strafrechtelijke vervolging op basis van maritieme
verdragen weinig kansrijk gezien de praktische bewijsproblemen.
Dit wetsvoorstel breidt daarom de bestuursrechtelijke handhavingsmogelijkheden uit en moderniseert de reeds bestaande.
Ook vragen de leden van de fracties van het CDA en de PvdD waarom het
strafrecht onvoldoende handhavingsmogelijkheden biedt respectievelijk
waarom er geen voorstel tot wijziging van het strafrecht wordt gedaan.
In strafrechtelijke procedures in maritieme zaken zijn de problemen vaak
met name gelegen in het feit dat cruciale onderdelen van het opsporingsonderzoek en de bewijsgaring ver van de landen van het Koninkrijk
moeten plaatsvinden. Aangezien de bestuursrechtelijke weg in veel
gevallen beter begaanbaar wordt geacht, onder meer doordat er andere
eisen aan bewijs worden gesteld, breidt dit voorstel van Rijkswet de
mogelijkheden uit om bestuursrechtelijk op te treden.
Verder vraagt de PvdD-fractie of de regering de constatering onderschrijft
dat dit wetsvoorstel ruime mogelijkheden biedt voor willekeur met
betrekking tot de beslissing om een zeebrief al of niet in te trekken. Tevens
vragen zij of kan worden gewaarborgd dat de bestuursrechtelijke
mogelijkheid tot intrekking niet voor politieke doeleinden misbruikt wordt.
De Koninkrijksregering merkt op dat ten aanzien van een besluit om de
inschrijving van een zeeschip in het vlagregister door te halen de algemene beginselen van behoorlijk bestuur van toepassing zijn. Voorts staat
de normale bezwaar- en beroepsprocedure open.
De SP-fractie vraagt wie in voorkomende gevallen bepaalt wanneer er tot
vervolging wordt overgegaan en wanneer niet. De leden van de
D66-fractie en de PvdD-fractie vervolgens willen meer informatie over het
toezichtstraject (inclusief waarschuwingen) dat voorafgaat aan ontneming
van de nationaliteit.
Bestuursrechtelijke handhaving wordt gestart door op grond van de
Rijkswet aangewezen toezichthouders (Inspectie Leefomgeving en
Transport). Het bedoelde toezichttraject is afhankelijk van de overtredingen die zich hebben voorgedaan maar zal in ieder geval inhouden dat
waarschuwingen worden afgegeven dat herhaling van een gedraging tot
gevolg kan hebben dat de publiekrechtelijke registratie van een schip
wordt ingetrokken. Ook onder de huidige wetgeving ligt een draaiboek
klaar waarin reders die niet blijken te voldoen aan de administratieve
vereisten voor nationaliteitsverlening eerst schriftelijk worden gewaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

12

schuwd. Bij het uitblijven van een reactie wordt het voornemen tot
intrekken schriftelijk kenbaar gemaakt en wordt de reder op kantoor van
de inspectie uitgenodigd. Indien dit niet leidt tot conform gedrag zal een
besluit tot intrekking worden opgesteld.
De leden van de D66-fractie vragen of de sanctie van het ontnemen van de
vlag niet ontkracht wordt als ultimum remedium als het een schip
waarvan de vlag is afgenomen vrij staat om zich in een ander land te
registreren. Daarnaast vragen zij zich af of andere handhavingsmethodieken niet wenselijker zijn, aangezien op deze manier het Koninkrijk enkel
haar handen van de overtreder lijkt af te trekken. Tevens willen de leden
graag weten hoe dit in andere landen geregeld is waar de optie van vlag
afnemen misschien niet bestaat en of in deze andere landen nog andere
sanctiemethodieken zijn die Nederland niet toepast voor zware overtredingen.
Hoewel het voor het schip waarvan de vlag is ontnomen op zich geen
probleem moet zijn om onder de vlag van een ander land te gaan varen is
het omvlaggen van een schip een proces dat tijd en geld kost en om die
redenen niet de onmiddellijke voorkeur geniet van een reder. Daarnaast
zal de nieuwe vlaggenstaat, afhankelijk van diens wetgeving, zelf willen
borgen dat het schip zich aan de gestelde normen gaat houden. Het is de
Koninkrijksregering niet bekend welke sanctiemethodieken in andere
landen worden toegepast voor zware overtredingen. Wel blijkt, uit
documenten ingediend bij de Internationale Maritieme Organisatie, dat
sommige vlaggenstaten (zoals Cyprus en Saint Kitts and Nevis) het
instrument van het ontnemen van de vlag toepassen om de kwaliteit van
het register te verhogen, en daartoe klaarblijkelijk hun wetgeving op
hebben ingericht.
De leden van de fractie van de PvdD vragen of de regering kan bevestigen
dat Japan tot nu toe geen aanklacht heeft ingediend waardoor zou kunnen
worden overgegaan tot strafrechtelijk onderzoek.
Japan heeft in het verleden informatie aangeleverd over voorgedane
incidenten. Deze informatie vormde onvoldoende aanleiding om een
strafrechtelijk onderzoek te starten.
De leden van de PvdD-fractie vragen voorts of de Nederlandse regering
Japan ooit heeft gevraagd om een aanklacht in te dienen, zodat de feiten
hadden kunnen worden onderzocht. Zij vragen tevens of de Nederlandse
regering Japan ooit heeft gevraagd bewijsmateriaal te overleggen over de
incidenten met de SSCS waarover zij bij Nederland heeft geklaagd. Indien
dat het geval is, wil deze fractie weten wat de uitkomst daarvan was.
Indien een dergelijk verzoek niet is gedaan wil deze fractie de reden
daarvoor weten.
De Koninkrijksregering heeft op ambtelijk en ministerieel niveau Japanse
vertegenwoordigers herhaaldelijk gevraagd om concreet bewijsmateriaal
zoals officiële (uittreksels van) logboeken, geautoriseerde getuigenverklaringen, beeldmateriaal, geografische posities te overleggen. Deze zijn
nochtans zeer beperkt ontvangen. Tot op heden werden slechts foto’s en
videomateriaal van het Japanse walvisinstituut overhandigd. De reden
waarom geen ander materiaal is overlegd is niet bekend.
De leden van de PvdD-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat de
SSCS zich altijd zeer bereidwillig heeft opgesteld om mee te werken aan
eventueel strafrechtelijk onderzoek, en dat de SSCS telkens, gevraagd en
ongevraagd bewijsmateriaal en feiten heeft overlegd.
De SSCS heeft, gevraagd en ongevraagd, informatie aangeleverd. Het
betrof hier verklaringen en foto’s. Verder plaatst de SSCS beelden van
acties op het internet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

13

8. Overwogen alternatieven
De vraag van de fractie van D66 of de verwachting bestaat dat andere
landen op korte termijn ook over zullen gaan tot ontkoppeling teboekstelling en vlagregistratie kan niet worden beantwoord aangezien de
daarvoor benodigde informatie ontbreekt. Voorts wordt verwezen naar het
slot van onderdeel 1 van de nadere toelichting.
9. Verwachte effecten bedrijfsleven
De leden van de VVD-fractie vragen naar de verwachte gevolgen van de
ontkoppeling van teboekstelling en nationaliteit voor het aantal schepen
dat in Nederland te boek staat en/of de Nederlandse nationaliteit heeft.
Uit het onderzoek van Policy Research Corporation kan geconcludeerd
worden dat het zeer wel mogelijk is dat door de loskoppeling van
teboekstelling een aantal – buitenlands beheerde – schepen waarvan de
teboekstelling en vlagregistratie nu buiten Nederland is geregeld, te boek
zullen worden gesteld in Nederland.6 Daarnaast zou het eveneens tot
gevolg kunnen hebben dat een beperkt aantal – Nederlands beheerde –
schepen waarvan de teboekstelling nu buiten Nederland is, in Nederland
worden ondergebracht. Het is overigens niet zozeer de loskoppeling die
bepalend is voor mogelijke effecten in vlagkeuze maar eerder de nieuwe
mogelijkheid van bareboat-out.
De leden van de D66-fractie willen graag weten wat de voordelen zijn van
een aantrekkelijk en groot vlagregister en of er een verband bestaat
tussen het aantal schepen in een vlagregister en de bijdrage daarvan aan
de economie.
Opgemerkt wordt dat niet de vlag op het schip de grootste toegevoegde
waarde voor de Nederlandse economie creëert maar de vestiging van de
rederij en de daarmee gepaard gaande walactiviteiten. De zeevaartsector
staat daarbij niet alleen, maar maakt deel uit van een veelomvattend
maritiem cluster. Daarbij is het juist de maritieme vloot die als katalysator
fungeert voor het maritieme cluster als geheel.
Naar de vraag van deze fractie of er landen zijn met kleinere registers met
een aanzienlijke bijdrage aan de economie alsook landen met grotere
registers waar geen sprake is van een dergelijke bijdrage is geen
onderzoek verricht.
12. Vergelijking regelgeving andere staten
Op de vraag van de leden van de VVD-fractie hoeveel landen de ontkoppeling kennen tussen teboekstelling en vlagregistratie is reeds in
paragraaf 5 naar aanleiding van een vraag van de CDA-fractie ingegaan.
Aangezien het VN-Zeerechtverdrag niet bepaalt op welke wijze staten hun
regelgeving met betrekking tot de registratie van schepen moeten
vormgegeven kan buitenlandse regelgeving verschillen met die van het
Koninkrijk. Deze leden vragen tevens of de ontkoppeling consequenties
geeft voor Nederlandse schepen in het buitenland. De Koninkrijksregering
verwacht niet dat de ontkoppeling voor schepen onder de vlag van het
Koninkrijk problemen zal opleveren in het buitenland. De scheiding tussen
teboekstelling en nationaliteitsverlening houdt in dat een schip te boek
kan worden gesteld in het ene land terwijl het staat ingeschreven in het
vlagregister van een ander land. Van twee maal te boek staan is dan ook
geen sprake.

6

Economische effecten registratiewetgeving zeeschepen, Policy Research Corporation, 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

14

Naar aanleiding van de vragen van de leden van de D66 fractie over de
regelgeving in andere landen kan worden verwezen naar het slot van
onderdeel 1 van de nadere toelichting. Hoe vaak in het Verenigd
Koninkrijk en Belize gebruik gemaakt wordt van de mogelijkheid de
inschrijving in het vlagregister door te halen is de Koninkrijksregering niet
bekend.
Deze fractie vraagt voorts wat wordt bedoeld met de term «over de
schreef gaan» in paragraaf 12 van de memorie van toelichting. Deze term
is gebruikt in relatie tot één van de doelstellingen van deze Rijkswet.
Namelijk het creëren van een mogelijkheid om effectief bestuursrechtelijk
op te treden tegen zeeschepen door middel van het doorhalen van de
inschrijving in het vlagregister. De gronden voor doorhaling zijn in artikel
13 opgesomd.
B. Artikelsgewijs
Artikelen 12 en 13
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de regering kan aangeven
hoe vaak er sprake zal zijn van ontneming van de Nederlandse nationaliteit op grond van deze artikelen. Zij vragen tevens of de regering in de
afgelopen vijf jaar situaties ziet waarin deze instrumenten voorhanden
hadden moeten zijn.
Voor de Koninkrijksregering blijft het uitgangspunt dat het middel tot
intrekking van de vlag slechts als ultimum remedium zal worden
toegepast en dat van die doorhalingsbevoegdheid afdoende afschrikwekkende werking uitgaat.
Van de mogelijkheid tot doorhaling van de inschrijving in het vlagregister
– die met dit voorstel van Rijkswet wordt geïntroduceerd – kon in de
afgelopen vijf jaar geen gebruik worden gemaakt. Destijds is dan ook
geen onderzoek verricht naar gedragingen met het oog op de mogelijkheid de nationaliteit te ontnemen.
Met betrekking tot artikel 13, eerste lid, onderdeel c, vragen meerdere
fracties om een nadere toelichting.
Bij dit artikel gaat het om volkenrechtelijke verplichtingen van het
Koninkrijk. Deze bepaling uit de Rijkswet is rechtstreeks terug te voeren
tot de bepaling in artikel 8 van de huidige Wet nationaliteit zeeschepen in
rompbevrachting waarin wordt gesteld dat Onze Minister de inschrijving
van een zeeschip in het rompbevrachtingsregister doorhaalt indien de
hoedanigheid van Nederlands schip niet langer verenigbaar is met
volkenrechtelijke verplichtingen van het Koninkrijk en de onverenigbaarheid niet kan worden opgeheven door het stellen van voorwaarden.
Eenzelfde bepaling is ook opgenomen in artikel 8, vijfde lid, van het
Zeebrievenbesluit van Curaçao en Sint Maarten.
Bij volkenrechtelijke verplichtingen moet onder meer gedacht worden aan
een door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties ingesteld wapenembargo. Een zeeschip dat de vlag van het Koninkrijk voert en, willens en
wetens, een dergelijk wapenembargo doorbreekt zal het recht op de
nationaliteit van het Koninkrijk verliezen. De toepassing van deze bepaling
is bedoeld voor situaties, zoals in dit voorbeeld, waarin het Koninkrijk
aansprakelijk kan worden gesteld voor de schending van zijn volkenrechtelijke verplichtingen als gevolg van het gedrag van een schip dat de vlag
van het Koninkrijk voert. Het gaat daarbij niet om staatsschepen maar om
schepen die voor commerciële doeleinden worden gebruikt.
Het Koninkrijk moet alle volkenrechtelijke verplichtingen naleven die het is
aangegaan. Het aangaan van conflicterende volkenrechtelijke verplichtingen wordt derhalve vermeden. Bilaterale afspraken tussen landen
vormen in ieder geval geen volkenrechtelijke verplichtingen indien zij niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

15

zijn vastgelegd in een verdrag. In het geval van een conflict tussen een
dergelijke afspraak en een volkenrechtelijke verplichting, prevaleert de
naleving van die verplichting.
De toepassing van deze bepaling vereist een juridische analyse van de
inhoud van de volkenrechtelijke verplichting en de beschikbare middelen
voor de overheid om het schip tot naleving daarvan te dwingen. Daarbij
wordt tevens bekeken in hoeverre door het stellen van nadere voorwaarden deze onverenigbaarheid met volkenrechtelijke verplichtingen kan
worden opgeheven en daarmee doorhaling voorkomen kan worden. De
bevoegdheid tot doorhaling wordt toegekend aan de Minister van
Infrastructuur en Milieu respectievelijk de daarvoor beleidsverantwoordelijke minister van Aruba, Curaçao of Sint Maarten die daarover overlegt
met de Minister van Buitenlandse Zaken. De doorhaling kan aan de
rechter voor toetsing worden voorgelegd.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven wat de
gevolgen zijn van een doorhaling van een registratie in het vlagregister
voor bemanning, andere opvarenden, eigenaren en reders.
Ingeval dat de inschrijving in het vlagregister wordt doorgehaald blijft de
arbeidsrechtelijke relatie tussen de zeewerkgever en de werknemers
(bemanning) onaangetast. Het doorhalen ziet immers alleen op de
publiekrechtelijke relatie tussen het schip en het register van één van de
landen van het Koninkrijk. Een gevolg van de doorhaling voor de eigenaar
bestaat er in dat het schip onder andere vlag moet worden geregistreerd,
teneinde te voorkomen dat het schip stateloos wordt. Ten overvloede
merkt de Koninkrijksregering op dat bij doorhaling van de vlagregistratie
de privaatrechtelijke teboekstelling onaangetast blijft.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen de
verantwoordelijkheid van schuldeisers en derden om naleving van regels
af te dwingen. Tevens waarom de regering van mening is dat de maatregel de belangen van schuldeisers dient.
Het is juist de overtuiging van de Koninkrijksregering dat een dergelijke
verantwoordelijkheid niet bij schuldeisers en derden kan worden belegd.
Doorhalen van de inschrijving van het zeeschip in het vlagregister zal om
die reden dan ook zonder gevolgen blijven voor schuldeisers en derden.
Op de vraag van de leden van de CDA-fractie of de mogelijkheid bestaat
om een zeeschip zonder nationaliteit in bijzondere omstandigheden te
confisqueren, verbeurd te verklaren of op andere wijze te onteigenen
geeft het VN-Zeerechtverdrag aan oorlogsschepen het recht om op volle
zee een schip zonder nationaliteit aan te houden voor onderzoek naar
betrokkenheid bij activiteiten die op grond van het internationaal recht
onrechtmatig zijn, zoals bijvoorbeeld piraterij. Indien een schip zonder
nationaliteit betrokken is bij dergelijke activiteiten mogen maatregelen
worden genomen om dat te verhinderen.
Verschillende fracties vragen of op grond van artikel 13, vierde lid,
onderdeel a, de inschrijving in het vlagregister kan worden doorgehaald
als een buitenlandse strafrechtelijke veroordeling heeft plaatsgevonden.
De Koninkrijksregering is van mening dat de Rijkswet op dit punt
inderdaad verduidelijking behoeft door de bepaling op te nemen dat het
hier gaat om een onherroepelijk geworden vonnis van het land waar het
zeeschip in het vlagregister staat ingeschreven. Door middel van een nota
van wijziging zal de Rijkswet op dit punt worden gewijzigd.
Meerdere fracties vragen hoe artikel 13, vierde lid, onderdeel f, zich
verhoudt tot het internationaal erkende recht om te demonstreren op volle
zee.
Zoals de Koninkrijksregering eerder al aangaf op basis van een vraag van
de leden van de PvdD-fractie heeft zij zich altijd voorstander getoond van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

16

het recht op demonstratie en dit internationaal ook zo uitgedragen. Wel
dient dit recht te worden uitgeoefend binnen de grenzen van de internationale wet- en regelgeving die zich richt op de veilige en milieuverantwoorde vaart op zee.
De artikelen 10 en 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens (EVRM) regelen respectievelijk de vrijheid van meningsuiting en de
vrijheid van vergadering en vereniging. Deze vrijheden zijn niet onbegrensd. Zij kunnen worden onderworpen aan voorwaarden en beperkingen die bij wet zijn voorzien en in een democratische samenleving
noodzakelijk zijn in het belang van bijvoorbeeld openbare veiligheid of het
voorkomen van wanordelijkheden. De voorgestelde intrekkingsgronden
zijn voorbeelden van dergelijke beperkingen. Het recht op demonstratie
omvat dus geen vrijbrief tot het toebrengen van schade aan anderen,
maar beschermt een vreedzame betoging.
De leden van de SP-fractie vragen naar de overwegingen om in artikel 13
geen schorsing op te nemen.
De reden dat de Koninkrijksregering niet voor deze mogelijkheid heeft
gekozen is dat schorsen de nationaliteit voor een bepaalde periode
ontneemt en daarmee onduidelijkheid zou kunnen ontstaan over de
nationaliteit van het bewuste schip indien het schip zich voor die periode
inschrijft onder een andere vlag. Het VN-Zeerechtverdrag stelt dat een
schip niet tegelijkertijd twee nationaliteiten mag hebben.
De leden van de D66-fractie vragen een nadere toelichting op de laatste
alinea van de toelichting op artikel 12 (weigering van registratie).
Een schip waarvan de inschrijving in het vlagregister eerder is doorgehaald kan opnieuw een aanvraag indienen voor inschrijving in het
vlagregister. Op basis van artikel 12 kan op een dergelijke aanvraag
negatief worden besloten. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan
een schip dat onder andere vlag gedragingen heeft vertoond die, als deze
onder de vlag van het Koninkrijk hadden plaatsgevonden, zouden hebben
geleid tot doorhaling in het vlagregister en er tegelijkertijd geen
aanleiding bestaat om te veronderstellen dat de gedragingen anders
zullen zijn als het schip onder de vlag van het Koninkrijk vaart. Evenzo
voor nieuwe schepen van een organisatie waarvan met andere schepen
gedragingen zijn verricht die hebben geleid tot het doorhalen van de
registratie onder de vlag van het Koninkrijk, of hadden geleid tot
doorhaling in het vlagregister indien deze schepen zich onder de vlag van
het Koninkrijk zouden hebben bevonden.
De leden van de fracties van D66, GroenLinks en de PvdD merken op dat
in artikel 13, vierde lid, onderdeel f, wordt gesproken over «ernstige
schade». Zij vragen of de interpretaties van de leden van deze fracties
klopt dat het hier enkel gaat om fysieke schade en dat andere schademogelijkheden zoals vertragings- of reputatieschade hier niet onder vallen.
Onderdeel f is beperkt tot schade aan schepen, opvarenden en ladingen.
Hiermee wordt inderdaad alleen bedoeld fysieke schade aan het schip en
de lading, en dood of letsel van opvarenden.
Artikel 14
Voor de vraag van de PvdA onder dit artikel wordt verwezen naar de
beantwoording die naar aanleiding van meerdere fracties is gegeven met
betrekking tot artikel 13, vierde lid, onderdeel a, en kan voorts worden
opgemerkt dat een nota van wijziging is opgesteld.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 134 (R1972), nr. 6

17