Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1344
Vragen van het lid Agema (PVV) aan de Minister voor Langdurige Zorg en
Sport over haar reactie op de uitspraak van de Hoge Raad over het
hinderpaalcriterium inzake de Vrije Artsenkeuze en het verlagen van de
tarieven met 25–35% door verzekeraars voor ongecontracteerde GGZ- en
thuiszorg per 1 januari 2023 en de tweedeling tussen de mensen die dit nog
wel en niet meer kunnen betalen die dit teweeg brengt (ingezonden 2 januari
2023).
Antwoord van Minister Helder (Langdurige Zorg en Sport), mede namens de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 24 januari 2023).
Vraag 1, 2 en 3
Bent u bekend met uw reactie op de drie arresten van de Hoge Raad van
9 december 2022?1
Heeft u deze drie arresten van de Hoge Raad wel gelezen of zat u al aan de
oliebollen?
Bent u ervan op de hoogte dat de Hoge Raad onze hoogste rechter is?
Antwoord 1, 2 en 3
Ja, ik ben bekend met de arresten die de Hoge Raad als hoogste rechter in
civiele zaken op 9 december 2022 heeft gewezen over artikel 13 van de
Zorgverzekeringswet (hierna: Zvw) en met mijn brief aan uw Kamer van
30 december 2022.
Vraag 4, 5 en 6
Zo ja, waarom verwijst u gedupeerden van de voorgenomen generieke
tariefverlagingen van 25 tot 35% voor ongecontracteerde geestelijke
gezondheidszorg (GGZ) en thuiszorg dan naar de rechter?
Wat is uw reactie op de bevestiging in de arresten van de Hoge Raad dat het
beleid van zorgverzekeraars om te werken met generieke kortingspercentages
zonder duidelijke uitzonderingen voor duurdere vormen van zorg en met
vrijblijvende en onzekere hardheidsclausules niet langer houdbaar is?2

1

Reactie op de uitspraak van de Hoge Raad over het hinderpaalcriterium inzake de Vrije Artsenkeuze en het voornemen tot het verlagen van de tarieven door verzekeraars voor ongecontracteerde GGZ- en wijkverpleging aanbieders, 30 december 2022.
2
Dirkzwager, 9 december 2022 (https://www.dirkzwager.nl/kennis/artikelen/hoge-raad-geefthelderheid-over-vrije-artsenkeuze/).

ah-tk-20222023-1344
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Hoe gaan verzekeraars bij de vaststelling van de vergoeding voor ongecontracteerde zorg zorgvuldig aandacht besteden aan het hinderpaalcriterium nu
de arresten hen daartoe dwingen? Hoe gaat dat in zijn werk?
Antwoord 4, 5 en 6
Ik lees de uitspraak van de Hoge Raad zo dat een generiek kortingspercentage
in algemene zin is toegestaan. Dat neemt niet weg dat een vergoeding – ook
op basis van een generiek kortingspercentage – in bepaalde gevallen in strijd
kan zijn met het hinderpaalcriterium. Of dat zo is, dient volgens de Hoge
Raad te worden beoordeeld op het moment waarop de verzekerde voor de
keuze staat of hij gebruik wil maken van een niet-gecontracteerde zorgaanbieder. Bij deze beoordeling spelen blijkens het arrest diverse feiten en
omstandigheden een rol. Zorgverzekeraars zullen bij de vaststelling van de
vergoeding voor een niet-gecontracteerde zorgaanbieder daarom altijd een
zorgvuldige afweging moeten maken. Als de verzekerde het niet eens is met
de vergoeding of meent dat de vergoeding in strijd is met het hinderpaalcriterium, kan hij een klacht indienen bij zijn zorgverzekeraar. De verzekerde die
dan geen gehoor vindt bij de zorgverzekeraar, kan zich wenden tot de
geschilleninstantie of de rechter.
Vraag 7
Wat is uw reactie op de wob-stukken waaruit blijkt dat het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en zorgverzekeraars al langere tijd
onderkennen dat zorgverzekeraars nu niet in lijn met het hinderpaalcriterium
in de Zorgverzekeringswet handelen?
Antwoord 7
De wob-stukken bevatten een ambtelijke analyse uit medio 2021 naar de
toenmalige stand van zaken in de jurisprudentie over de toepassing van het
hinderpaalcriterium. In die analyse stond centraal de uitspraak van het
gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 6 oktober 2020. Die uitspraak is bij
arrest van de Hoge Raad van 9 december 2022 deels vernietigd. Daardoor is
de ambtelijke analyse inmiddels achterhaald.
Vraag 8
Heeft u onderzoek gedaan naar de redenen waarom sommige psychiaters,
psychologen, wijkverpleegkundigen en wijkziekenverzorgenden het verkiezen
om ongecontracteerd te zijn? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u dit
onderzoek met ons delen?
Antwoord 8
Op 28 maart 2022 heb ik de Monitor Contractering wijkverpleging 2022 van
de NZa3 naar uw Kamer gestuurd. Uit deze monitor komt naar voren dat
zorgaanbieders een aantal redenen noemen om geen contract af te sluiten:
het door de zorgverzekeraar geboden tarief is te laag is en er is geen
onderhandeling mogelijk;
de zorgaanbieder kan hogere tarieven rekenen zonder contract;
de zorgverzekeraar heeft geen contract aangeboden;
het niet kunnen voldoen aan de contractvoorwaarden, als voorbeeld wordt
genoemd niet kunnen voldoen aan het criterium dat maximaal 1/3e van de
medewerkers werkt als zzp-er.
Redenen die zorgverzekeraars noemen om een nieuwe zorgaanbieder af te
wijzen voor een contract zijn:
issues met integriteit en fraude;
twijfels over de kwaliteit van de zorgverlening;
de zorgaanbieder kan de inzet van hbo-verpleegkundigen niet garanderen;
de zorgaanbieder kan geen integraal zorgaanbod leveren;
een aantal zorgverzekeraars biedt zzp’ers geen contract aan.
Op 22 juni 2022 heb ik de Monitor Contractering ggz 2022 van de NZa4 naar
uw Kamer gestuurd. Uit deze monitor komt naar voren dat de belangrijkste
redenen voor zorgaanbieders om wel een contract af te sluiten zijn: de
duidelijkheid en betaalbaarheid voor de patiënt, gevolgd door zekerheid voor

3
4

Kamerstuk 23 235, nr. 217
Kamerstuk 25 424, nr. 617

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

de praktijk/instelling. Daarnaast spelen tevredenheid over het tarief en goede
ervaringen met de zorgverzekeraar een rol. De redenen voor zorgaanbieders
om niet te contracteren zijn hetzelfde als in eerdere jaren, namelijk vooral het
omzetplafond en ontevredenheid over het tarief. Daarnaast geven 6% van de
instellingen en 26% van de vrijgevestigde zorgaanbieders aan dat zij om
principiële redenen geen contract afsluiten.
Redenen die zorgverzekeraars noemen om een contractverzoek af te wijzen
zijn: twijfel aan doelmatigheid, kwaliteit of integriteit, geen overeenstemming
over de tarieven, of al voldoende zorg ingekocht.
Vraag 9 en 10
Bent u ervan op de hoogte dan aanbieders van thuiszorg in kleine dorpjes
soms de omzetdrempels niet halen en daarom ongecontracteerd zijn?
Waarom geeft u deze mensen zo’n duw?
Bent u ervan op de hoogte dat veel verpleegkundigen die hand-in-hand
48-uurszorg in de stervensfase aanbieden soms de omzetdrempels niet halen
en daarom ongecontracteerd zijn? Waarom geeft u deze mensen een duw?
Bent u ermee bekend dat veel ongecontracteerde psychologen en psychiaters
in een bepaald vakgebied zo gespecialiseerd en daarmee duurder zijn dat zij
er qua omzet niets van zullen merken als de mensen die minder geld
verdienen van hun wachtlijst af gaan en niet bij hen in zorg komen? Zo ja,
waarom blokkeert u duurdere zorg voor mensen met minder geld?
Antwoord 9 en 10
In het IZA hebben partijen met elkaar vastgesteld dat contractering van
belang is om de beweging naar passende zorg tot stand te brengen. In het
IZA zijn daarom afspraken gemaakt om de contractering te verbeteren.
Daarbij is ook afgesproken om een verkenning uit te voeren op welke
mogelijkheden en noodzakelijkheden er momenteel zijn voor kleinere
zorgaanbieders om gezamenlijk op te trekken in het contracteerproces en hoe
dit kan worden vereenvoudigd.
Vraag 11
De zorgverzekeringswet zou toch zorgen voor gelijke toegang tot zorg voor
mensen met meer en minder geld? Zo ja, waarom handhaaft u dit principe
niet?
Antwoord 11
Iedereen die in Nederland woont of rechtmatig arbeid verricht, is verplicht
een zorgverzekering te hebben. Afhankelijk van hun inkomen, kunnen
verzekerden een zorgtoeslag ontvangen ter compensatie van de nominale
premie en het verplicht eigen risico. De zorg die onder de dekking van de
zorgverzekering valt, het zogenoemde basispakket, is voor iedere verzekerde
hetzelfde. De zorgverzekeraar heeft een zorgplicht jegens zijn verzekerden. Hij
moet voor verzekerden met een naturapolis voldoende zorg inkopen, zodat
iedere verzekerde gebruik kan maken van een gecontracteerde zorgaanbieder
voor zijn behoefte aan zorg uit het basispakket.
Vraag 12
Heeft u het rondetafelgesprek in de Kamer van 5 december 2022 over dit
onderwerp gezien? Wat is uw reactie op elk van de bijdragen van de
volgende genodigden: de heer King (Consumentenbond), mevrouw Ter Avest
(MIND), mevrouw Veenendaal (LVVP), mevrouw Veldman (Patiëntenfederatie
Nederland) mevrouw Brouwer (Epos), de heer Mous (advocaat gezondheidszorg), de heer Jager (Stichting Handhaving Vrije Artsenkeuze), de heer
Wallage (gepromoveerd op het onderwerp en tevens advocaat) en de heer
Koolman (gezondheidseconoom)?
Antwoord 12
Ik heb het rondetafelgesprek met belangstelling gevolgd.
Mijn reactie op de punten die genoemd zijn door de door u genoemde
genodigden:
Consumenten willen zelf kunnen bepalen naar welke zorgverlener zij kunnen
gaan
Dat vind ik ook van groot belang. Dat is in Nederland ook goed geborgd. Elke
verzekerde kan ieder jaar opnieuw kiezen voor een polis die het beste bij hem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

of haar past. Alle polissen bieden een voldoende ruime tot zeer ruime keuze
aan zorgverleners waar verzekerden naar toe kunnen gaan; de zorgverzekeraar moet immers aan zijn zorgplicht voldoen. De zorgtoeslag zorgt ervoor
dat de polissen betaalbaar zijn, ook voor mensen met een lager inkomen.
Er is onvoldoende informatie over gecontracteerde zorg
In het IZA zijn afspraken gemaakt om de transparantie voor verzekerden te
verbeteren over de contractering en de risico’s van niet-gecontracteerde zorg.
Oneens met beperken van de vergoeding van niet-gecontracteerde zorg
In het IZA hebben partijen met elkaar vastgesteld dat contractering van
belang is om de beweging naar passende zorg tot stand te brengen. Om
contractering te stimuleren is het enerzijds van belang dat de contractering
verbetert, maar anderzijds ook dat het minder aantrekkelijk wordt om geen
contract af te sluiten. Daarom hebben de IZA-partijen afgesproken de
vergoeding voor niet-gecontracteerde zorgaanbieders te verlagen.
Zorgverzekeraars kopen meer in op prijs dan op kwaliteit
In het IZA zijn afspraken gemaakt om te komen tot meer en meer eenduidige
informatie over de kwaliteit van de zorgverlening zodat daar onder meer bij
zorginkoop beter rekening mee gehouden kan worden.
Zorgverzekeraars stellen onredelijke eisen in de contractering
In het IZA zijn afspraken gemaakt om de contractering te verbeteren.
De kosten van niet-gecontracteerde zorg zijn vaak juist lager dan van
gecontracteerde zorg
Onderzoek in de afgelopen jaren heeft laten zien dat in enkele (deel)sectoren
de kosten van zorgverlening door niet-gecontracteerde zorgaanbieders –
ondanks de lagere vergoeding – hoger zijn dan van gecontracteerde
zorgaanbieders. Dat komt doordat er voor vergelijkbare cliënten veel meer
uren zorg geleverd wordt. Met de huidige krapte op de arbeidsmarkt in de
zorg is dat niet houdbaar.
Patiënten moeten soms gebruik maken van niet-gecontracteerde zorg,
bijvoorbeeld bij wachtlijst of zeldzame ziekte
De zorgverzekeraar moet uit hoofde van zijn zorgplicht voldoende zorg
contracteren voor zijn verzekerden met een naturapolis. Desondanks kan het
soms voorkomen dat er geen zorg beschikbaar is. Bijvoorbeeld door gebrek
aan personeel bij de gewenste zorgverlener. De zorgverzekeraar is dan
verplicht zich in te spannen om een passende oplossing te vinden voor de
verzekerde. Als een verzekerde genoodzaakt is zich tot een nietgecontracteerde zorgaanbieder te wenden omdat de zorgverzekeraar zijn
zorgplicht heeft geschonden, moeten de zorgkosten in beginsel volledig
vergoed worden.
Zorgverzekeraar onderzoekt niet wanneer vergoeding een hinderpaal is;
wetgever zou invulling moeten geven aan het hinderpaalcriterium
In het IZA is als randvoorwaarde afgesproken het hinderpaalcriterium in acht
te nemen bij het verlagen van de vergoeding voor niet-gecontracteerde
zorgaanbieders. De afspraak is om daarbij ook nadere richting te geven aan
de invulling van het hinderpaalcriterium.
Lagere vergoeding niet-gecontracteerde zorg leidt in praktijk veelal niet tot
problemen omdat de betreffende zorg voor dat bedrag geleverd wordt;
patiënt wordt niets in rekening gebracht
Dit is een van de redenen waarom de IZA-partijen hebben afgesproken om de
vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg te verlagen. Er moet voor
zorgaanbieders een prikkel zijn om een contract aan te gaan met de
zorgverzekeraar en daarbij afspraken te maken over het leveren van passende
zorg.
Behalve de door u genoemde genodigden hebben ook de NZA, de ACM en
zorgverzekeraars deelgenomen aan het rondetafelgesprek.
Vraag 13
Vond u het ook zo gênant dat de regeringspartijen bewust afwezig waren bij
dit rondetafelgesprek?
Antwoord 13
Het is niet aan mij om een oordeel te geven over de aan- of afwezigheid van
leden van uw Kamer bij het rondetafelgesprek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 14, 15, 16 en 17
Hoe lang kunnen verzekeraars ondanks deze arresten nog doorgaan met het
hanteren van generieke kortingspercentages die niet gedifferentieerd zijn naar
zorgvorm en -kosten en geen uitzondering vormen voor duurdere vormen
van zorg, waardoor de door de Nederlandse Zorgautoriteit geconstateerde
klassenzorg nog verder toeneemt?5
Waarom gaat het kabinet verschillend om met rechterlijke uitspraken die het
kabinetsbeleid treffen? Wanneer draait u het Integraal Zorgakkoord (IZA) op
dit punt terug?
Hoe kan het dat u hierbovenop accepteert dat zorgverzekeraars in 2023 zelfs
nog lagere vergoedingspercentages hanteren?
Kunt u hier voor 31 december om 0:00 uur een stokje voor steken, zodat
mensen met een lager inkomen zonder financiële barrière gebruik kunnen
blijven maken van hun ongecontracteerde psycholoog, psychiater of
wijkverpleegkundige en zodat ik ook gerustgesteld van een oliebol kan
genieten?
Antwoord 14, 15, 16 en 17
Het hinderpaalcriterium ligt besloten in de wet. Het is aan de geschilleninstantie en de rechter om in specifieke gevallen te beoordelen of de vergoeding van de zorgverzekeraar in strijd is met het hinderpaalcriterium.
In het IZA wordt geen afbreuk gedaan aan het hinderpaalcriterium. Bij de
afspraak in het IZA over het verlagen van de vergoeding is immers als
randvoorwaarde opgenomen om daarbij het hinderpaalcriterium in acht te
nemen. De ambitie is om bij de uitvoering van deze afspraak in het IZA
tevens nadere richting te geven aan de invulling van het hinderpaalcriterium.

5

Nederlandse Zorgautoriteit, 3 november 2022 (https://www.nza.nl/actueel/nieuws/2022/11/03/
nza-zorgen-over-mogelijke-tweedeling-op-de-zorgverzekeringsmarkt).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5