Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2001–2002

27 570 (R 1672)

Voorstel van rijkswet van het lid Van Oven tot
wijziging van de artikelen 14 en 38 van het
Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
(vervallen van de mogelijkheid een algemene
maatregel van rijksbestuur uit te vaardigen
zonder wettelijke grondslag daartoe)

Nr. 8

VERSLAG VAN DE STATEN VAN ARUBA
Ontvangen 9 april 2002
De in de Staten aanwezige fracties kunnen zich geheel vinden in het
onderhavige voorstel van Rijkswet en gaan derhalve akkoord met
genoemd voorstel. Zij spreken voorts hun tevredenheid uit over de wijze
waarop gestalte is gegeven aan de resultaten van de diverse overlegrondes die de Werkgroep Democratisch Deficit heeft gehouden en dat in
het ontwerp rekening is gehouden met de suggesties van de Raad van
State.
De fracties wensen met betrekking tot de nieuwe formulering van artikel
14 van het Statuut gaarne de mening van de initiatiefnemer te ontvangen
omtrent de volgende stelling.
Het voorstel heeft, zoals in de inleiding aangegeven, alleen betrekking op
de artikelen 14 en 38 Statuut. De zelfstandige Algemene Maatregel van
Rijksbestuur (AMvRB) op grond van artikel 52 (het door de regering van
het Koninkrijk instellen van hoger toezicht op Aruba of de Nederlandse
Antillen) wordt uitdrukkelijk uitgezonderd. In het wetsvoorstel wordt dit
beargumenteerd met de stelling dat ingrepen om de mensenrechten en
de deugdelijkheid van bestuur te waarborgen (artikel 43, tweede lid,
Statuut) onmiddellijk plaats moeten kunnen vinden en dat een rijkswet
dus niet kan worden afgewacht. Hiertegenover kan worden gesteld, dat nu
juist in de gevallen dat op grond van artikel 51 wordt ingegrepen in het
bestuur van Aruba of de Nederlandse Antillen, parlementaire controle
noodzakelijk lijkt te zijn. Een AMvRB op grond van artikel 51 is immers
veel verstrekkender dan een AMvRB ex artikel 14 of 38, omdat daarmee
het normale parlementaire stelsel in beide landen tijdelijk opzij kan
worden gezet. Als er al aanleiding zou zijn de zelfstandige AMvRB aan
banden te leggen, lijkt dat het geval te zijn bij artikel 51. Door voor dit
artikel in het voorgestelde artikel 14 een uitzondering op te nemen behoeft
een AMvRB ex artikel 51 geen bekrachtiging bij Rijkswet, terwijl de
behoefte daaraan juist in dat geval het grootst kan worden geacht. Het
totstandkomen van een AMvRB op grond van artikel 51 dient het slot te
zijn van een zorgvuldige procedure waarbij eerst op andere manieren
getracht is tot een oplossing te komen van gesignaleerde misstanden bij
het functioneren van e overheden van Aruba en de Nederlandse Antillen.
De noodzaak van het volgen van een zorgvuldige procedure vloeit voorts
uit de toelichting op het Statuut. Ten aanzien van artikel 43, tweede lid,

KST61016
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2002

Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 27 570 (R 1672), nr. 8

1

waarin de waarborging van de fundamentele rechten en vrijheden, de
rechtszekerheid en de deugdelijkheid van bestuur in de landen tot aangelegenheid van het Koninkrijk wordt bestempeld, wordt in de toelichting
aangegeven, welke beginselen aan de basis zouden moeten liggen van
een ingrijpen van Koninkrijkszijde om aan die waarborging zo nodig
inhoud te geven. Uit de toelichting kan worden afgeleid dat het Koninkrijk
in een land kan ingrijpen, indien wordt vastgesteld dat genoemde rechten
en vrijheden, de rechtszekerheid en behoorlijke bestuur niet bestaan. Bij
de beoordeling van de deugdelijkheid van bestuur dient volledig rekening
te worden gehouden met de middelen waarover het land beschikt. Het
tekort schieten van enig landsorgaan alleen kan geen ingrijpen
meebrengen. Slechts wanneer in het land zelf geen regres van een ontoelaatbare toestand mogelijk zou blijken te zijn, kan het nemen van een
maatregel in overweging komen.
Uit de toelichting op het Statuut kan dus worden afgeleid dat de uiterste
zorgvuldigheid moet worden betracht bij het treffen van een maatregel
van hoger toezicht, neer te leggen in een AMvRB, zoals bedoeld in artikel
51 Statuut. Als de organen van het Koninkrijk uiteindelijk tot het oordeel
komen dat hoger toezicht onafwendbaar is, is daaraan een lange weg
vooraf gegaan, waarbij getracht is op een minder vergaande wijze tot
oplossingen te komen. Ingrijpen is alleen mogelijk, als vaststaat dat alle
mogelijkheden in het land zelf om de deugdelijkheid van bestuur in stand
te houden, zijn beproefd en niet succesvol zijn gebleken. Een maatregel
tot ingrijpen zal dan ook nooit als een verrassing kunnen komen en dus
ook niet van het ene op het andere moment aan de orde zijn, zoals het
wetsvoorstel suggereert. Er is dus voldoende gelegenheid om tijdens de
pogingen een misstand op te lossen de voorbereidingen voor de opstelling van een maatregel tot hoger toezicht ter hand te nemen. Dat zou,
gezien de ingrijpendheid van een dergelijke maatregel, eigenlijk moeten
gebeuren met formeel geregelde parlementaire controle en dus in de
vorm van een rijkswet. In ieder geval bestaat er geen aanleiding om voor
een AMvRB ex artikel 51 niet dezelfde regels te stellen als voor de
AMvRB’s ex artikelen 14 en 38. Als de aanbevelingen, genoemd in paragraaf 8, worden gevolgd, zou dat tot een procedure leiden, die het parlement gelegenheid biedt inbreng te hebben in de wijze waarop de
Koninkrijksregering haar bevoegdheden op het terrein van het hoger
toezicht hanteert.
Tenslotte valt op dat in het voorstel – nog in het wetsvoorstel zelf, noch in
de nota van toelichting – aandacht wordt besteed aan artikel 93 van de
Staatsregeling van de nederlandse Antillen. Ook daar is voorzien in een
zelfstandige AMvRB. Krachtens een dergelijke regeling kan de Koninkrijksregering hoger toezicht op de eilandgebieden van de Nederlandse Antillen
instellen. Hier is dus dezelfde problematiek aan de orde als bij de AMvRB
ex artikel 51 Statuut. Artikel 93 zou in dit kader derhalve niet buiten
beschouwing kunnen blijven.
Dit verslag geldt als Eindverslag.
Aldus vastgesteld in de vergadering van de Centrale Commissie van de
9de april 2002.
De Rapporteur,
F. W. Croes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 27 570 (R 1672), nr. 8

2