Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 866

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 15 juni 2021
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over de brief van 21 mei 2021 over geannoteerde agenda formele Telecomraad 4 juni (Kamerstuk 21 501-33, nr. 857),
de brief van 16 december 2021 over het verslag informele Telecomraad
7 december (Kamerstuk 21 501-31, nr. 598), over de brief van 22 januari
2021 over het Fiche: Verordening Data Governance Act (Kamerstuk 22 112,
nr. 3016), over de brief van 2 april 2021 over het Fiche: Herschikking
Verordening Roaming (Kamerstuk 22 112, nr. 3071) en over de brief van
23 april 2021 over het Fiche: Mededeling Digitaal kompas 2030 (Kamerstuk
22 112, nr. 3096).
De vragen en opmerkingen zijn op 1 juni 2021 aan de Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 9 juni 2021 zijn
de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Azarkan
De adjunct-griffier van de commissie,
Yaqut

kst-21501-33-866
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorliggende stukken. Deze leden hebben nog enkele vragen en
opmerkingen.
Data Governance Act (DGA)
De leden van de VVD-fractie lezen het volgende in het verslag
Telecomraad 7 december 2020: «Lidstaten reageerden positief op de
mogelijkheden en potentie van de DGA voor meer en verantwoord
datadelen in Europa. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, wees op
het belang van vertrouwen en grip op data voor bedrijven en burgers, en
benadrukte dat datadelen bij voorkeur op vrijwillige basis gebeurt. Verder
heeft Nederland onderstreept dat data verantwoord kan worden hergebruikt binnen en tussen sectoren. Daarom is brede interoperabiliteit in het
ontwikkelen van datadeeloplossingen belangrijk om innovatie te
stimuleren. Naast het belang van interoperabiliteit, brachten andere
lidstaten ook het belang van standaardisering en aansluiting bij de
Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) naar voren.» Deze
leden zijn verheugd te lezen dat het kabinet scherp blijft op handhaving
van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de
menselijke maat in de dataeconomie. Hierover hebben zij nog de
volgende vragen: is de Staatssecretaris het eens dat het van belang is dat
mensen meer inzicht krijgen in welke partijen welke (persoonlijke) data
bezitten? Kan de Staatssecretaris het belang van deze vorm van eigenaarschap en regie meenemen in de wens voor de menselijke maat in de
dataeconomie? Zo ja, hoe wordt dit gerealiseerd? Zo nee, waarom?
Ik ben het met deze leden eens dat het van belang is voor mensen om
meer inzicht te hebben in de verwerking van hun gegevens. Voor
persoonsgegevens is dit reeds verplicht op grond van de Algemene
Verordening Gegevensbescherming (AVG).1 In aanvulling daarop kunnen
de datatussenpersoondiensten die worden gereguleerd in de Data
Governance Act (DGA) een belangrijke rol in spelen. Het kabinet vindt het
daarom van belang dat deze diensten zich goed kunnen ontwikkelen. Dat
zal er aan bijdragen dat burgers en bedrijven eenvoudiger keuzes over het
gebruik van data kunnen maken en dat de data die via deze diensten
gedeeld worden, duidelijk onderscheiden worden van andere, aanvullende diensten. Dat vergroot zowel het inzicht als de bijbehorende grip op
data door burgers en bedrijven.
Werkt de Staatssecretaris aan een strategie om Nederlandse ondernemers
van deze data-economie te laten profiteren op een manier die voldoet aan
de AVG? Zo niet, is de Staatssecretaris van plan in de toekomst aan een
desbetreffende strategie te werken?
De AVG is de hoeksteen van het Europese gegevensbeschermingsrecht.
Deze verordening biedt een uitgebreid kader met een balans tussen het
recht op privacy en gegevensbescherming en het vrije verkeer van
persoonsgegevens. Het kabinet is van mening dat het voor bedrijven
mogelijk is om te profiteren van de data-economie en te voldoen aan de
wettelijke vereisten uit de AVG. Omdat er geen ruimte is voor ondernemers om niet conform de AVG te werken, werkt het kabinet niet aan een
specifieke strategie om hen volgens de AVG te laten werken.
1

Zie onder meer artikelen 13, 14 en 15 AVG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

2

Wel werkt het kabinet langs verschillende lijnen om bedrijven nog beter te
kunnen laten profiteren van de data-economie. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft hier in haar voorlichtende capaciteit een belangrijke rol,
onder meer ook door het bevorderen van standaardformulieren die van
pas komen bij naleving van de AVG.2 Conform de kabinetsvisie op
datadelen tussen bedrijven uit 2019 die schetst tegen welke belemmeringen bedrijven kunnen aanlopen,3 ondersteunt de overheid private en
publiek-publieke initiatieven gericht op het delen en benutten van data,
zoals de Data Sharing Coalition, Smart Industry Fieldlabs, mkb
werkplaatsen, de AI Coalitie of GAIA-X. Deze initiatieven werken conform
wettelijke kaders. In specifieke sectoren wordt ook gewerkt aan gedragscodes die de toepassing van de AVG vertalen naar de concrete praktijk. Zo
heeft bijvoorbeeld branchevereniging NL Digital de Data Pro Code
ontwikkeld.
Digitaal Kompas 2030
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd te lezen dat het kabinet groot
voorstander is van een infrastructuur waarbij door privacy-and-securityby-design beschikbaarheid en veiligheid van persoonlijke (gezondheids-)data geborgd wordt. Daarnaast onderschrijven deze leden dat
cyberveiligheid als randvoorwaarde wordt gemist in deze mededeling.
Zoals gesteld in het Fiche Mededeling Digitaal kompas 2030: «onder meer
een expliciete verwijzing naar het Witboek AI12 en de
EU-Cybersecuritystrategie zou goed zijn geweest.» Kan de Staatssecretaris toezeggen dat zij naar de Commissie overbrengt dat cyberveiligheid
een belangrijke randvoorwaarde is voor Nederland en een expliciete
verwijzing naar de Cybersecuritystrategie wenselijk is? Zo nee, waarom
niet?
Het kabinet is het eens met de leden van de VVD-fractie dat cyberveiligheid een belangrijk publiek belang is en een noodzakelijke randvoorwaarde voor digitalisering en heeft de Europese Commissie laten weten
dat een expliciete verwijzing naar de Cybersecuritystrategie wenselijk is
voor Nederland.
In het Digitaal Kompas 2030 is daarnaast te lezen: «De Commissie
stimuleert bedrijven om in te zetten op cloud- computingdiensten, big
data of Artificial Intelligence en een hoog niveau van digitale intensiteit
hebben. Daarom wil de Commissie steun bieden via onder meer
financiering uit de Digital Europe- en Cohesieprogramma’s voor onder
meer het midden- en kleinbedrijf (mkb), start- en scale ups. Zij moeten via
Digitale Innovatie Hubs optimaal kunnen profiteren van de interne markt.
Ook moet het aantal unicorns in de Europese Unie verdubbeld worden
door verbeterde toegang tot financiering.»
De leden van de VVD-fractie constateren dat de genoemde doelstellingen
goed aan lijken te sluiten op de in Nederland gaande economische
ontwikkelingen. Kan de Staatssecretaris dit beeld bevestigen en kan zij
toezeggen mogelijkheden voor deze financiering onder Nederlandse
bedrijven bekend te maken? Zo nee, waarom?
Het kabinet deelt de doelstellingen van de Europese Commissie. Deze
sluiten inderdaad goed aan op de economische ontwikkelingen in
Nederland. Het kabinet verwelkomt dan ook Europese programma’s zoals
Digital Europe, om zo onder andere de strategische digitale capaciteiten te
2

Zie bijvoorbeeld het gestandaardiseerde formulier voor het melden van datalekken op de site
van de AP https://datalekken.autoriteitpersoonsgegevens.nl.
3
Kamerstuk 26 643, nr. 594.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

3

verstevigen met prioriteiten op onder andere AI data en cloud, en de
Europese Digitale Innovatie Hubs (EDIHs). Tegelijkertijd is het kabinet,
zoals aangegeven in het Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen
(BNC)- fiche Digitaal Kompas, benieuwd naar de onderbouwing en
haalbaarheid van de doelstelling om 75% van de bedrijven op drie
onderdelen (AI, cloud computing en big data) expertise te laten ontwikkelen.4 De Commissie zou beter kunnen uitwerken hoe de EDIH’s een rol
kunnen spelen in het behalen van deze doelstelling.
Wat betreft het Digital Europe programma is het kabinet voornemens om
Nederlandse partijen te ondersteunen met een bedrag van € 50 miljoen
aan cofinanciering voor de komende vier jaar. Het werkprogramma van
Digital Europe uit Brussel heeft vertraging opgelopen. Zodra het werkprogramma definitief is kan meer informatie over de mogelijkheden van
cofinanciering voor bedrijven worden gedeeld via een publicatie in de
Staatscourant. Verder worden via onder meer de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) en de landsdelen, zoals Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN), de financieringsmogelijkheden breder
bekend gemaakt onder Nederlandse bedrijven.
De leden van de VVD-fractie lezen vervolgens: «Het kabinet mist in de
mededeling de stuwende kracht van wetenschappelijk en toegepast
onderzoek bij de ontwikkeling van supercomputers, kwantumcomputing
en de rol die onderzoek heeft als voorloper op gebied van datadelen. Deze
stuwende kracht bij de ontwikkeling van de nieuwste grensverleggende
technologieën baant de weg voor vele innovaties ten bate van
maatschappij en bedrijfsleven. Het kabinet onderschrijft het voornemen
om haar eerste kwantumcomputer in 2030 in de EU te hebben.» Kan de
Staatssecretaris delen over waar en hoe deze kwantumcomputer naar alle
waarschijnlijkheid wordt gerealiseerd? Zo nee, waarom niet?
De Nederlandse kennispositie op het gebied van kwantumtechnologie
behoort tot de wereldtop. Bij QuTech in Delft en met de overige partners
binnen kwantum Delta Nederland wordt gewerkt aan de ontwikkeling van
de eerste kwantumcomputer in de EU – de Qantum Inspire. Deze is reeds
op 20 april 2020 gelanceerd met toegang tot twee veelbelovende
qubittypes5 uit Delft en toegang tot SURFsara, de supercomputer in
Amsterdam. De ambitie van kwantumDelta is dat in 2024 nog meer
qubittypes zullen zijn gekoppeld aan deze kwantum Inspire en dat vanaf
2028 op een 100+ qubitprocessor zinvolle berekeningen worden uitgevoerd die buiten bereik zijn van een supercomputer, bijvoorbeeld voor
kwantum-chemische of optimalisatievraagstukken.
Het kabinet onderkent het belang van de onderzoeksagenda van
kwantumDelta en heeft daarom een grote toekenning uit het Groeifonds
gedaan voor de uitvoering van de Nationale Agenda kwantumtechnologie
waarin de verdere ontwikkeling van de kwantumcomputer een van de
pijlers is.
Hiermee kan Nederland voorop blijven lopen in de kwantumcomputerwedloop en zo de huidige kwantumcomputers opwaarderen naar
machines die in de komende vijf tot tien jaar problemen gaan oplossen
voor de samenleving.

4
5

Kamerstuk 22 112, nr. 3097.
De rekenkracht van een kwantumcomputer wordt bepaald door het aantal qubits. Dit zijn
deeltjes in superpositie die met elkaar verstrengeld zijn. In superpositie heeft een qubit
tegelijkertijd de waarden 0 én 1. Door dit fenomeen groeit de rekenkracht van een kwantumcomputer bij gebruik van meerder qubits exponentieel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

4

NIS 2
De leden van de VVD-fractie constateren dat Network and Information
Systems (NIS 2) een verbreding van de scope ten opzichte van NIS regelt
waardoor meer sectoren en dienstverleners hieronder vallen. Recente
voorvallen in het nieuws omtrent ransomware-aanvallen bij het Hof van
Twente en de Universiteit Maastricht laten het belang zien dat ook
publieke lichamen cyberveilig zijn. Onderschrijft de Staatssecretaris dat
het van belang is dat ook publieke lichamen binnen de scope van NIS 2
vallen, zoals nu wordt voorgesteld?
De VVD-fractie wijst terecht op enkele recente incidenten die het belang
van een digitaal veilig openbaar bestuur onderschrijven. Ook ten aanzien
van gemeenten en organisaties in het hoger onderwijs is het kabinet dus
van oordeel dat het belangrijk is dat zij voldoende digitaal weerbaar zijn.
Het gebruik van de NIS2 richtlijn om digitale veiligheid van overheidsdiensten te versterken is in ogen van het kabinet echter geen voor de
hand liggende zaak. De NIS2 richtlijn beoogt het bevorderen van de
interne markt, specifiek door onderlinge verschillen in beveiligingseisen
die aan entiteiten gesteld worden tussen lidstaten te verkleinen, onder
andere doordat het wetsvoorstel de reikwijdte van de richtlijn harmoniseert en de eisen nader voor te schrijven. In het algemeen is het kabinet
van mening dat voordat er nieuwe sectoren, zoals onderwijs, onder de
NIS worden gebracht er eerst een uitgebreide risicoanalyse nodig is. Op
deze manier kan beoordeeld worden of de risico’s dusdanig zijn dat het
plaatsen van de desbetreffende sector onder het NIS regime gebillijkt is.
In het BNC-fiche over het voorstel van de Europese Commissie voor NIS2
van begin dit jaar heeft het kabinet daarnaast specifiek voor overheidsdiensten aangegeven dat voor die categorie niet zomaar een koppeling
met het bevorderen van de werking van de interne markt kan worden
gemaakt.6 Nederland onderschrijft het belang van digitale veiligheidseisen bij overheidsdiensten, die in Nederland bijvoorbeeld zijn
vastgesteld via de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO)7, maar
betwijfelt de keuze voor harmonisatie voor deze categorie op grond van
de interne markt. De overheid is immers aanmerkelijk anders georganiseerd dan het bedrijfsleven met betrekking tot sturing, toezicht, interne
structuur, de mate van decentralisatie, aansprakelijkheid en (politieke)
verantwoording aan controlerende organen, zoals de Tweede Kamer en
lokale besturen. Er bestaan ook aanmerkelijke onderlinge verschillen
tussen de manier waarop dit in verschillende lidstaten is georganiseerd en
welke overheidsdiensten er in aanmerking zouden komen voor (hogere)
beveiligingseisen. Nederland is daarom voorstander van een aanpak
waarbij de lidstaten de digitale veiligheid van overheidsdiensten
bevorderen, met voldoende ruimte voor maatwerk dat per lidstaat beter
aansluit op de eigen context.
Dat laat uiteraard onverlet dat het kabinet ook voor die organisaties, die
uiteindelijk niet in de NIS-richtlijn worden opgenomen, versterking van
hun digitale weerbaarheid van belang acht, en daartoe maatregelen wenst
te treffen. Door de Staatssecretaris van BZK, wordt geïnvesteerd in een
verhoogde digitale veiligheid van het openbaar bestuur. Op 18 maart jl. is
uw Kamer geïnformeerd over de voortgang hiervan.8 De Minister van
Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap heeft u op 19 mei jl. geïnformeerd
over cyberveiligheid in het hoger onderwijsveld en onderzoeksveld.9 De
6

Kamerstuk 22 112, nr. 3053.
Stcrt. 2019, nr. 26526.
8
Kamerstuk 26 643, nr. 749.
9
Kamerstukken 31 288 en 26 643, nr. 910.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

5

digitale dreigingen nemen toe, door onder meer (statelijke) actoren en
(beroeps) criminelen, en blijvende aandacht voor weerbaarheid daartegen
is dan ook nodig.
Europees kenniscentrum voor industrie, technologie en onderzoek op het
gebied van cyberbeveiliging en het netwerk van nationale coördinatiecentra
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd te lezen dat er een Europees
kenniscentrum komt waar onder andere cyberbeveiliging een prominente
rol zal spelen. Deze leden vragen hoe de nationale coördinatiecentra
vormgegeven zullen worden. Kan de Staatssecretaris hier toelichting op
geven?
Het vormgeven van de Nationale Coördinatie Centra (NCC’s) is een
nationale aangelegenheid. Naar verwachting worden hier eind 2021
middelen beschikbaar voor gemaakt vanuit het Digital Europe
Programme. Het Nederlandse NCC zal ondergebracht worden bij de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en wordt aangesloten op
het recentelijk opgerichte samenwerkingsplatform voor cybersecurity
kennis en innovatie «dcypher». Hiermee wordt ingezet op maximale
synergie met nationaal cybersecurity-beleid en moet het voor Nederlandse partijen makkelijker worden om aan te sluiten op Europese
programma’s en instrumenten. Vanuit de Europese Commissie is
momenteel op hoofdlijnen duidelijk wat de taken van het NCC moeten
gaan worden. Het NCC moet op nationaal niveau banden aanhalen tussen
de publieke en private sector wat betreft onderzoek, innovatie en
kennisontwikkeling op het gebied van cybersecurity. Ook moeten de
NCC’s een rol gaan spelen in het uitzetten en monitoren van
EU-projectgelden. De nationale centra worden geacht op basis van
contractuele afspraken samen te werken met het Europees kenniscentrum
(ECCC). In samenwerking met de Europese Commissie en de betrokken
departementen wordt momenteel bekeken hoe het Nederlandse NCC het
beste vorm te geven.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor het schriftelijk overleg over de formele Telecomraad op 4 juni
en alle onderliggende stukken. Deze leden merken op dat de behandeling
van de Data Governance Act grote zorgvuldigheid vergt, ook in de Tweede
Kamer. Derhalve zullen zij binnen de Kamercommissie een behandelvoorstel doen om het (BNC-fiche over) de Data Governance Act ook
afzonderlijk van de geannoteerde agenda van de Telecomraad te
behandelen. Deze leden beperken zich daarom in dit schriftelijk overleg tot
enkele vragen die direct in relatie staan tot de formele Telecomraad van
4 juni.
De leden van de D66-fractie vragen wie Nederland zal vertegenwoordigen
bij de Telecomraad op 4 juni 2021.
Ik, Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat Mona Keijzer, heb
Nederland vertegenwoordigd op de Telecomraad van 4 juni.
Data governance act (DGA)
De leden van de D66-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat het
Sloveens voorzitterschap in de tweede helft van 2021 streeft naar een
Raadspositie, waarna de onderhandelingen met het Europees Parlement
gestart kunnen worden. Deze leden vragen de Staatssecretaris toe te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

6

lichten in hoeverre de aandachtspunten die het BNC-fiche schetst, in de
voortgangsrapportage geadresseerd worden. Wat zijn de grootste
obstakels tussen de lidstaten? Wat is de inzet van Nederland bij de
behandeling van de voortgangsrapportage?
Tijdens de lopende onderhandelingen is er brede steun voor het overkoepelende doel van de DGA, namelijk het versterken van vertrouwen in
datadeling. Diverse lidstaten deelden de Nederlandse vragen over de
precieze gevolgen voor belanghebbenden en wat de reikwijdte van het
voorstel is. Daarom heeft het voorzitterschap de afgelopen tijd workshops
georganiseerd met belanghebbenden om hier inzicht in te krijgen.
Tegelijkertijd zijn niet alle vragen die Nederland had, beantwoord. Daarom
richt ik mij in dat geval op de consequenties van het voorstel zoals dat er
ligt, met als doel tot een solide wet te komen die van meerwaarde is in de
praktijk.
De voortgangsrapportage van het voorzitterschap die het voorzitterschap
presenteerde schetst de belangrijkste kernpunten die nog open staan voor
het vervolg van de onderhandelingen: (i) de relatie tussen het verbod op
exclusieve overeenkomsten voor het hergebruiken van beschermde
categorieën van data in publiek beheer en andere wetgeving, (ii) de
definitie van en voorwaarden voor datatussenpersoondiensten, (iii) de rol
van nationaal beleid bij data-altruïsme, (iv) de rol van de Europese Data
Innovatieraad en (v) de bepalingen rond internationale datastromen.
Mijn interventie op de Telecomraad heeft zich, conform de in de geannoteerde agenda aan u gecommuniceerde inzet, gericht op het belang van
een goed werkbare regulering van datatussenpersoondiensten en het
verbinden van voorwaarden aan de toekenning van het label voor
data-altruïsme.
De leden van de D66-fractie hechten aan doelbinding als het gaat om het
verzamelen van persoonsgegevens en maken zich zorgen over de
verhouding van de voorgestelde DGA en de AVG. Hoe apprecieert de
Staatssecretaris de opinie van de European Data Protection Supervisor en
European Data Protection Board? Is de Staatssecretaris het eens dat als
het persoonsgegevens betreft, of gemixte gegevens waarin
niet-persoonlijke gegevens onlosmakelijk verbonden zijn met persoonlijke
gegevens, de AVG altijd vóór de DGA van toepassing is? Is de Staatssecretaris het eens dat de DGA niet mag leiden tot een afbreuk van de AVG?
Ik ben het volmondig met deze leden een dat de bescherming van
persoonsgegevens op grond van de AVG altijd voor de DGA dient te gaan.
In het BNC-fiche over de DGA heeft het kabinet dan ook opgenomen dat
er geen afbreuk mag worden gedaan aan het beschermingsniveau van de
AVG.10 Het kabinet heeft ook, net als andere lidstaten, aandacht voor deze
rapporten gevraagd in de raadsformatie.
De leden van de D66-fractie vragen de Staatssecretaris toe te lichten wat
de stand van zaken is van de voorstellen die de Europese Commissie heeft
aangekondigd om sectorale dataruimte in te stellen op specifieke
beleidsthema’s. Deze leden vragen de Staatssecretaris ook toe te lichten
hoe het kabinet vanuit dit perspectief onderzoeksdata beschouwt. Dient
data, verworven door of voor onderzoek, naar beleidsthema’s in ruimten
verdeeld te worden of binnen een eigenstandige dataruime gedeeld te
worden?

10

Kamerstuk 22 112, nr. 3015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

7

Sinds de aankondiging van de sectorale dataspaces werken verschillende
ecosystemen – bestaande uit private en publieke organisaties – al aan de
voorbereiding van hun sectorale dataruimtes. De European Health Data
Space is nu de eerste sectorale dataruimte waarvoor de Europese
Commissie een publieke consultatie geopend heeft, die loopt tot 26 juli
2021. Deze consultatie is in lijn met het belang dat ook Nederland hecht
aan een bottom up-aanpak van de inrichting van de dataruimten naar de
behoeften van de sectoren en ecosystemen zelf. Dit betekent echter niet
dat sectorale dataruimtes afgesloten silo’s zijn.
Het streven is daarbij dat data zoveel mogelijk vindbaar, toegankelijk,
interoperabel en herbruikbaar zijn om cross-sectorale datadeling mogelijk
te maken, om zo commerciële toepassingen te ontwikkelen en onderzoek
& innovatie te stimuleren.
Binnen een eigen dataruimte – de European Open Science Cloud (EOSC) –
werken de verschillende onderzoeksdomeinen aan het onderling
beschikbaar maken van onderzoeksdata volgens de FAIR-principes
(vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar). Interoperabele
data-uitwisseling is namelijk noodzakelijk om interdisciplinaire onderzoeksamenwerking – ook wereldwijd – te bevorderen en om complexe
maatschappelijke vraagstukken te adresseren. In de pandemie heeft het
snel ingerichte Europese COVID-19-dataportaal zijn vruchten nu
afgeworpen in het onderzoek naar oorzaken en behandelingen en vormt
het één van de pijlers waarop de European Health Data Space gebouwd
kan worden.
Wanneer de sectorale dataruimtes zijn ingericht via de FAIR-principes is
een goede onderlinge aansluiting en uitwisseling van (onderzoeks)data
mogelijk. Hierdoor wordt interdisciplinaire datadeling tussen onderzoek
en het bedrijfsleven mogelijk met alle positieve gevolgen.
De leden van de D66-fractie vragen tot slot welke voorstellen de Staatssecretaris doet om het publieke belang bij data-altruïsme goed te borgen.
Welke voorwaarden stelt de Staatssecretaris voor om de kwaliteit en
betrouwbaarheid van organisaties gericht op data-altruïsme te borgen?
De belangrijkste zorg van het kabinet bij het voorstel voor een Europees
label voor data-altruïsme organisaties ligt bij het risico op oneigenlijk
gebruik van gedoneerde data of ongeïnformeerde donaties van data.
Om de kwaliteit en betrouwbaarheid van deze organisaties te borgen, vind
ik het van belang dat hierover een goede dialoog met betrokkenen (zowel
vertegenwoordigers van potentiële donateurs als van gebruikers) wordt
gevoerd. Ik constateer dat dit nog niet heeft plaatsgevonden. Daarom
vindt het kabinet het voorbarig om nu eisen vast te stellen, aangezien de
behoeftes en risico’s niet duidelijk zijn. Tegelijkertijd maakt het kabinet
zich zorgen over een label dat een lege huls is. Daarom heeft Nederland
de suggestie gedaan om via een gedragscode de belangen van betrokkenen in kaart te brengen en te vertalen naar concrete voorwaarden, waar
vervolgens data-altruïsme organisaties zich aan moeten committeren om
in aanmerking te komen voor het label.
Richtlijn betreffende maatregelen voor een hoog gezamenlijk niveau van
cyberbeveiliging in de Unie
De leden van de D66-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat het
Portugees voorzitterschap streeft naar het bereiken van een Raadspositie
op de samenhang tussen de herziening van de netwerk- en informatieveiligheid (NIB)-richtlijn en sectorale wetgeving. Deze leden vragen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

8

Staatssecretaris toe te lichten in hoeverre de kanttekeningen die
Nederland plaatst, door andere lidstaten gedeeld wordt. Hoe groot acht de
Staatssecretaris de kans dat de Raad overeenstemming bereikt over de
samenhang tussen de herziening van de NIB-richtlijn en sectorale
wetgeving?
Nederland vindt het belangrijk dat de herziening van de NIB-richtlijn en
bijvoorbeeld sectorale wetgeving op het terrein van cybersecurity goed op
elkaar aansluiten. Tijdens de onderhandelingen tot nu toe heeft Nederland
daarom onder andere vragen gesteld over de samenhang tussen het
voorstel tot herziening van de NIB-richtlijn en andere (voorgestelde)
wetgeving, zoals de Critical Entities Resilience Directive (CER), het
voorstel voor Digital Operational Resilience Act (DORA) en de European
Electronic Communications Code (EECC). In de raadsconclusies van
22 maart 202111 hebben de lidstaten benadrukt dat afstemming en
onderlinge samenhang tussen de herziening van de NIB-richtlijn en
sectorale wetgeving op het terrein van cyber security noodzakelijk is. De
wens tot samenhang wordt dan ook breed gedeeld. Nederland is blij dat
dit in de voortgangsrapportage wordt aangemerkt als een belangrijk
onderwerp, en dat dit als eerste onderwerp in de vervolgbesprekingen in
de raadswerkgroep wordt opgepakt.
Digitaal kompas 2030
De leden van de D66-fractie waarderen de ambitie van de Europese
Commissie om de digitale soevereiniteit van de Europese Unie te
versterken. Deze leden verwelkomen dat daarvoor concrete en tijdgebonden doelen zijn opgesteld. Zij vragen de Staatssecretaris toe te lichten
op welke wijze de Commissie de te behalen doelen wil bereiken. Welke
acties liggen bij de lidstaten en welke acties kunnen van de Commissie
worden verwacht? Deze leden vragen tevens aan de Staatssecretaris of
bekend is welk resultaat het Voorzitterschap voor ogen heeft bij het
geplande beleidsdebat.
De Commissie heeft een integrale, ambitieuze agenda gepresenteerd
waarin het denken over digitale soevereiniteit richting geeft aan de keuzes
die de Commissie maakt. De Commissie heeft in een toelichting duidelijk
gemaakt dat te behalen doelen een combinatie van de inzet van lidstaten
afzonderlijk en gezamenlijk en van de Commissie zal zijn. Bij doelstellingen die raken aan bijvoorbeeld digitale vaardigheden wordt nadrukkelijk naar de lidstaten gekeken. Voor een doelstelling zoals de eerste
kwantumcomputer geldt dat dit een target is voor de hele EU: niet iedere
lidstaat wordt geacht er een te hebben. U zult in het verslag van de
Telecomraad worden geïnformeerd over de uitkomst van het beleidsdebat.
Europees kenniscentrum voor industrie, technologie en onderzoek op het
gebied van cyberbeveiliging en het netwerk van nationale coördinatiecentra
De leden van de D66-fractie vragen tot slot of bekend is waar het
Europees kenniscentrum voor industrie, technologie en onderzoek op het
gebied van cyberbeveiliging gehuisvest gaat worden. Ziet de Staatssecretaris kansen om, in samenwerking met het Nederlandse wetenschapsveld
en bedrijfsleven, het Europees kenniscentrum in Nederland te huisvesten?
De zetelkeuze voor het Europees kenniscentrum voor industrie, technologie en onderzoek op het gebied van cyberbeveiliging volgt uit een
11

7290/21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

9

stemprocedure die onder de lidstaten is gehouden in december 2020. Er is
uiteindelijk gekozen voor Boekarest, Roemenië als vestigingslocatie. Naast
inhoudelijke argumenten volgend uit de bidbooks van de meedingende
steden, lijkt de discussie over de geografische balans tussen de verschillende EU-instellingen, organen en agentschappen een rol te hebben
gespeeld in de uiteindelijke zetelkeuze. Daarmee zie ik geen kans meer om
de zetel van het Europese kenniscentrum in Nederland te huisvesten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken. Zij hebben daarover de volgende vragen en opmerkingen.
Geannoteerde agenda formele Telecomraad 4 juni
De leden van de CDA-fractie lezen dat er zal worden gesproken over de
Data Governance Act (DGA). Kan de Staatssecretaris deze leden in
herinnering brengen hoe uitvoering is gegeven aan de motie van de leden
Palland en Sjoerdsma over duidelijkheid over en de gevolgen van een
verplichting tot datadeling (Kamerstuk 35 134, nr. 8) en de motie van de
leden Palland en Sjoerdsma over betrekken van de waarde van data bij
het concentratietoezicht (Kamerstuk 35 134, nr. 9)?
Deze vraag heeft niet zozeer betrekking op de Data Governance Act, maar
op de Digital Markets Act. Per brief van 20 april 2020 heb ik uw Kamer
ingelicht over de wijze waarop ik de moties van de leden Palland en
Sjoerdsma heb uitgevoerd.12 Ik heb de moties meegenomen in de
Nederlandse beleidsinzet inzake het toepasbaar houden van het mededingingsinstrumentarium in relatie tot online platforms. Onderdeel van die
beleidsinzet was het richting de Europese Commissie en andere lidstaten
uitdragen van het belang van Europese regels rondom bedrijven met een
poortwachterspositie, waaronder verplichtingen op het gebied van
datadelen. Mede naar aanleiding van mijn Europese inzet op dit
onderwerp is het huidige voorstel van een Digital Markets Act (DMA) eind
2020 tot stand gekomen. In het voorstel voor de DMA is al een aantal
datadeelplichten opgenomen. Daarnaast pleit Nederland er in de
onderhandelingen voor om de Commissie de mogelijkheid te geven
aanvullende verplichtingen op onder andere het gebied van datadelen op
te kunnen leggen aan specifieke platforms. Ook pleit het kabinet ervoor
om alle fusies en overnames door platforms met een poortwachterspositie door de Europese Commissie te laten onderzoeken. Zo kunnen
overnames worden beoordeeld van bedrijven die waardevolle data in
handen hebben maar onvoldoende omzet maken om binnen vizier van het
traditionele concentratietoezicht te vallen. Voor een verdere toelichting
van de Nederlandse inzet op de DMA, verwijs ik u naar het BNC-fiche
Verordening inzake Digitale Markten (Digital Markets Act) van 12 februari
2021.13
Wat is de toegevoegde waarde van het verschuiven van verplichtingen uit
sectorspecifieke wet- en regelgeving naar de generieke Richtlijn betreffende maatregelen voor een hoog gezamenlijk niveau van cyberbeveiliging in de Unie. Is de Staatssecretaris bereid deze vraag tijdens de
Telecomraad aan de orde te stellen en het antwoord nadien te delen?
Het gaat hierbij om de European Electronic Communications Code (EECC)
en de eIDAS Verordening, waarbij de veiligheid van telecomdiensten en
de vertrouwensdiensten uit bovenstaande sectorspecifieke regelgeving
12
13

Kamerstuk 35 134, nr. 13.
Kamerstuk 22 112, nr. 3049.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

10

wordt gehaald en zou worden ondergebracht in de Richtlijn Netwerk- en
Informatiebeveiliging (NIB). Het is van belang om hierbij goed te kijken
naar de samenhang met de sectorspecifieke regelgeving. Zoals ook in het
BNC-fiche over de herziening van de NIB-richtlijn is aangegeven heeft het
kabinet vragen over de toegevoegde waarde van deze overheveling en
daarmee samenhangend de vraag hoe de veiligheid van beide sectoren zo
goed mogelijk kan worden geborgd.14 Dit wordt ook door Nederland in de
Raadswerkgroep in Brussel naar voren gebracht. Nederland zal bij deze
vraag ook het voorstel tot herziening van de eIDAS-verordening
meewegen, dat op 3 juni 2021 is gepubliceerd door de Europese
Commissie. Ik heb mijn zorgen hierover dan ook in de Telecomraad naar
voren gebracht.
De leden van de CDA-fractie constateren dat er een beleidsdebat zal
plaatsvinden over het Digitaal kompas 2030. De Europese Commissie wil
dat in 2030 «onder andere ten minste 80 procent van de volwassenen in
de EU over minstens digitale basisvaardigheden beschikt, alle Europese
huishoudens Gigabit-dekking en 5G in alle bewoonde gebieden hebben,
ten minste 20 procent van de wereldproductie van semiconductors uit de
EU moet komen, en dat de EU 20 miljoen ICT-specialisten heeft met een
gelijke man-vrouwverhouding.» Welke bijdrage(n) levert Nederland op dit
moment en kan Nederland in de toekomst leveren aan deze ambities?
De prioriteiten van de Commissie sluiten goeddeels aan bij de prioriteiten
zoals geformuleerd in de kabinetsbrede Nederlandse Digitaliseringsstrategie15, een kabinetsbrede integrale aanpak op het gebied van digitalisering. In de NDS wordt er ook verder toegelicht hoe het kabinet aan de
door de vraagsteller benoemde, maar ook andere ambities uit het Digitaal
Kompas wordt gewerkt. Het Digitaal Kompas behelst een breed scala aan
ambities die voor een groot deel overeenkomen met de prioriteiten zoals
geformuleerd in de NDS. Twee voorbeelden op het gebied van
ICT-specialisten en connectiviteit ter illustratie. Betreffende
man-vrouwverhouding wordt er in Nederland bijvoorbeeld ingezet op
publiek-private samenwerking en ziet het kabinet kansen in het opschalen
van succesvolle initiatieven als Make IT Work om het aantal ICT’ers te
laten toenemen. Voor de ambities op het gebied van connectiviteit is de
basis van het kabinetsbeleid opgenomen in het Actieplan Digitale
Connectiviteit. Voor de introductie van de vijfde generatie mobiele
telecommunicatietechnologie (5G) vond in de zomer van 2020 de
multibandveiling plaats. Medio 2020 zijn de drie mobiele operators gestart
met de uitrol en activatie van 5G. Dit is inmiddels in grote delen van
Nederland beschikbaar.
Verslag informele Telecomraad 7 december
De leden van de CDA-fractie constateren dat de verklaring voor een
Europees initiatief over processoren en halfgeleidertechnologieën
Informatie mede door Nederland is ondertekend. Kan de Staatssecretaris
toezeggen dat de Kamervragen Het wereldwijde chiptekort en de
noodzaak van een sterke, onafhankelijke Europese halfgeleiderindustrie
(2021Z08825) van de leden zo snel mogelijk beantwoord worden?
Ja, dat kan ik toezeggen. Naar verwachting zal uw Kamer later deze
maand de antwoorden ontvangen.

14
15

Kamerstuk 22 112, nr. 3053.
Kamerstuk 26 643, nr. 755.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

11

Fiche: Verordening Data Governance Act
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Verordening Data Governance
Act «vereist dat Lidstaten bevoegde autoriteiten aanwijzen om toe te zien
of datatussenpersonen en data-altruïstische organisaties voldoen aan de
voorwaarden gesteld in de verordening. Met name voor het toezicht op
datatussenpersonen zal dit mogelijk relatief grote lasten voor de aan te
wijzen bevoegde autoriteiten opleveren.» Welke autoriteiten in Nederland
raakt dit? Wat is nodig om deze voldoende toe te rusten voor het
noodzakelijke toezicht?
In deze fase van de onderhandelingen is het nog moeilijk te zeggen wat de
betrokken autoriteit(en) zullen zijn en wat nodig is om deze autoriteit
voldoende toe te rusten voor het noodzakelijke toezicht. Dit hangt af van
de uiteindelijke reikwijdte en eisen aan de toezichthouder die in de
definitieve verordening gesteld zullen worden. Dat zal te zijner tijd naar de
Nederlandse situatie worden vertaald. In het voorstel ligt het zwaartepunt
van de handhaving bij nationale toezichthouders. Daarom vind ik het van
belang dat er in een subgroep van de Europese Data Innovatie Raad
regulier overleg tussen deze toezichthouders plaatsvindt, om uniformiteit
in het toezicht te borgen.
Fiche: Herschikking Verordening Roaming
De leden van de CDA-fractie lezen dat «er in Nederland verschillende
alternatieve manieren beschikbaar zijn om het alarmnummer 112 te
bereiken voor eindgebruikers met een beperking en er wordt gewerkt aan
de introductie van nieuwe alternatieve kanalen». Kan de Staatssecretaris
deze alternatieven schetsen?
Eindgebruikers met een communicatieve beperking kunnen gebruik
maken van de Tolkcontact-app om de hulpdiensten via 112 te bereiken. In
de Tolkcontact-app wordt de mogelijkheid geboden om via de 112-knop
direct contact te leggen met landelijke alarmcentrale in Driebergen. Dit
kan door middel van Real Time Text en spraak. Daarnaast is de landelijke
alarmcentrale ook via zowel de tekst- als de beeldbemiddelingsdienst van
KPN Teletolk bereikbaar. Ik verwijs hiervoor naar de antwoorden van de
Minister van Justitie en Veiligheid van 15 april 2020 op de vragen van het
lid Van Dam (CDA) over de Tolkcontactapp.16
Onlangs is ook emergency-SMS (e-SMS) beschikbaar gekomen, waarbij
eindgebruikers met een communicatieve beperking 112 via SMS kunnen
benaderen.
Tot slot is de 112-app van de politie in ontwikkeling. Deze app is bedoeld
voor alle burgers en maakt het onder meer mogelijk in Real Time Tekst te
communiceren met de hulpdiensten. De werking en gebruiksvriendelijkheid van de 112-app wordt op dit moment actief getest door eindgebruikers met een communicatieve beperking. Het streven is om de
112-app dit jaar in de appstores beschikbaar te stellen.
Met deze verordening wordt onder andere voorgesteld de (gratis)
welkom-sms bij het passeren van de grens met een andere lidstaat van de
Europese Unie uit te bereiden, bijvoorbeeld met informatie over de
mogelijkheden om het alarmnummer 1-1-2 te bereiken. Deze leden
zouden dit een goede ontwikkeling vinden en blijven hiervan graag op de
hoogte. Dat de verordening ook kan leiden tot lagere bel- en internetkosten voor consumenten, juichen zij toe.

16

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 2404.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

12

Fiche: Mededeling Digitaal kompas 2030
De leden van de CDA-fractie vinden het positief dat het kabinet adressen
in de buitengebieden, die moeilijk te voorzien zijn van snel internet, als
aandachtspunt benoemt. Zij zijn echter vooral benieuwd naar de
mogelijke oplossingen voor dit vraagstuk, waaraan landelijk en in
Europees verband gedacht wordt.
Recentelijk is de Kamer geïnformeerd over de laatste stand van zaken
aangaande de beschikbaarheid van vaste digitale connectiviteit in
Nederland.17 Daarbij werd aangegeven dat anno 2020 bijna 99% van alle
Nederlandse huishoudens kan beschikken over een snelle vaste
verbinding van ten minste 100 Mbps, maar dat het zaak is ook oog te
blijven houden voor de lastig te ontsluiten adressen en gebieden. Bureau
Dialogic becijferde in 2019 dat er verspreid over heel Nederland circa
20.000 buitengebiedadressen zijn waarvan de ontsluiting, vanwege hun
(zeer) geïsoleerde ligging of vanwege specifieke landschapskenmerken en
daarmee (zeer) hoge kosten, vóór 2023 nog onzeker is.18 Daarbij geldt dat
ontsluiting ervan veelal om lokaal maatwerk vraagt, waarbij de keuze voor
een geschikte oplossing onder meer afhangt van realisatiekosten en
aanwezigheid van infrastructuur om al dan niet op aan te koppelen.
Op kwartaalbasis voert EZK gesprekken met alle provincies over de
voortgang van de uitrol van snel internet in hun buitengebieden. Daarbij
wordt tussen provincies onderling kennis en ervaring uitgewisseld over
de specifieke situaties en uitdagingen per provincie en de acties en
maatregelen die provincies al dan niet nemen om de resterende adressen
alsnog van snel internet te voorzien. EZK ondersteunt provincies daarbij
waar nodig door middel van het inbrengen van specifieke kennis en
advies, bijvoorbeeld op het gebied van staatssteunkaders en nationale en
Europese financieringsmogelijkheden.
Conform de motie van het lid Bromet c.s.19 zijn de nationale en Europese
financieringsmogelijkheden voor snel internet in moeilijk te ontsluiten
buitengebieden in beeld gebracht en gedeeld met provincies. Daaruit is
gebleken dat het op dit moment lastig is om aanspraak te doen op
nationale of Europees fondsen. De financiering voor de laatste witte
adressen20 past vaak niet in de criteria (te kleine schaal, niet rendabel) en
ook wordt het geld in de fondsen besteed aan andere doelen zoals
klimaatverandering, en digitalisering/connectiviteit is er daar niet altijd
één van. Lidstaten zoals Denemarken, die ook al ver zijn met de uitrol van
snel internet worstelen ook met het identificeren en financieren van de
laatste «witte» adressen. De meeste andere lidstaten hebben echter nog
een grote slag te maken met het uitrollen van snel internet (in het
buitengebied). In Europees verband, waaronder binnen het zogenaamde
Broadband Competence Office netwerk, wordt door lidstaten gesproken
over de aanleg van snel internet (in rurale gebieden) en worden best
practices uitgewisseld. Verder kunnen lokale overheden ervoor kiezen de
laatste adressen uit eigen begroting d.m.v. staatssteun te financieren.
Friesland heeft hier de eerste stappen al in gezet. Tevens zal het Ministerie
17

Kamerstuk 26 643, nr. 758.
Dialogic, Notie outlook digitale infrastructuur Nederland, december 2019, in opdracht van EZK.
19
Kamerstuk 24 095, nr. 522.
20
Zogenoemde witte adressen zijn adressen waar geen netwerk beschikbaar is dat een snelheid
van tenminste 30 Mbps kan leveren en waar ook geen concrete investeringsplannen zijn van
marktpartijen om een dergelijk netwerk uit te rollen binnen een termijn van drie jaar. In dat
geval kan relatief laagdrempelig staatssteun worden gegeven voor de uitrol van snel internet,
conform de EU-richtsnoeren voor de toepassing van de staatssteunregels in het kader van de
snelle uitrol van breedbandnetwerken (2013/C 25/01) en de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (EU/651/2014).
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

13

van EZK onderzoek doen naar de technologische alternatieven en kosten
ervan om ook de resterende adressen van snel internet te kunnen
voorzien, zoals gevraagd in de motie van het lid Inge van Dijk c.s.21
Verder voert de Europese Commissie momenteel een evaluatie uit op de
staatssteunregels voor breedband, waarop Nederland begin van het jaar
heeft gereageerd. Deze reactie is ook aan de Kamer gezonden.22
Daarnaast werkt de Europese Commissie al enige tijd aan een bredere
herziening van de Algemene Groepsvrijstellingsverordening, waarin in
verband met het Recovery en Resilience fonds ook een nieuwe vrijstelling
wordt opgenomen voor steun voor de aanleg van breedbandinfrastructuur. De Commissie is voornemens deze verbrede Algemene
Groepsvrijstellingsverordening voor deze zomer ook vast te stellen maar
is daarvoor nog wel afhankelijk van de vaststelling van een aantal andere
verordeningen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de agenda voor de Telecomraad en hebben daar nog enkele vragen
bij.
Data Governance Act
De leden van de GroenLinks-fractie juichen het toe, gezien het snel
toenemende belang van data in onze, dat de Europese Commissie met de
Data Governance Act werk maakt van het stellen van een kader voor
datadelen. Net als het kabinet vinden deze leden dat er nog wel onduidelijkheden zijn rond dit voorstel, bijvoorbeeld met betrekking tot het begrip
datadeeldiensten. Welke diensten zouden hier volgens de Staatssecretaris
precies wel en niet onder moeten vallen? Zij lezen in het voorstel dat
cloud-diensten hier bijvoorbeeld niet onder zouden vallen. Waarom niet?
Het oorspronkelijke voorstel richt zich op aanbieders van diensten. Dat is
een term die in mijn ogen potentieel tot verwarring leidt. Daarom heeft
Nederland zich er voor ingespannen om de verordening te richten op de
datatussenpersoondienst, in plaats van op de aanbieder. Een datatussenpersoondienst creëert en/of faciliteert een directe relatie tussen een
datahouder of -subject en een datagebruiker, met het doel om data te
delen. Met deze definitie, die in de onderhandelingen nog aanscherping
zal behoeven, wordt duidelijk dat slechts één type dienst hieronder valt.
Een aanbieder van clouddiensten kan ook een datatussenpersoondienst
aanbieden, en die dienst valt dan onder de verordening. De overige
diensten niet.
Deelt de Staatssecretaris ook het uitgangspunt dat datadeeldiensten niet
alleen juridisch moeten zijn afgeschermd van andere diensten, maar dat
zij de gedeelde data ook expliciet niet zelf mogen gebruiken voor of
koppelen aan andere diensten, zoals data-analyse, het ontwikkelen van
kunstmatige intelligentie of gepersonaliseerde advertenties? Staat dit,
naar de mening van de Staatssecretaris, voldoende expliciet in het
huidige voorstel?
Het kabinet vindt dat aanbieders van datatussenpersoondiensten de data
die zij in dit kader verkrijgen, uitsluitend mogen gebruiken volgens de
contractueel overeengekomen voorwaarden. In principe is het daarmee
verboden om die gedeelde data voor een andere dienst te gebruiken,
21
22

Kamerstuk 24 095, nr. 535.
Kamerstuk 22 112, nr. 3045.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

14

zoals data-analyse. Tegelijkertijd constateert het kabinet dat er bij
gebruikers regelmatig vraag is naar deze aanvullende diensten. Indien alle
betrokken partijen het hier expliciet mee eens zijn, vindt het kabinet dat de
aanbieder van de datatussenpersoondienst de gedeelde data op verzoek
hiervoor mag inzetten.
Het huidige voorstel benoemt dit al ten dele en het kabinet zal hier in het
verdere onderhandelingsproces aandacht voor blijven houden.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren een lastige paradox rond
datadelen die naar hun mening nog niet duidelijk wordt geadresseerd in
het voorstel. Aan de ene kant wordt er in de samenleving vandaag de dag
al te veel data gedeeld, waardoor gevoelige gegevens op te veel verschillende plekken terechtkomen. Daardoor wordt het datadomein ondoorzichtig en verliezen data-leveranciers, veelal burgers en consumenten, de
grip op hun gegevens. In deze gevallen moet datadelen aan banden
worden gelegd. Aan de andere kant accumuleren grote hoeveelheden
data bij een klein aantal actoren, wat leidt tot machtsongelijkheid en
oneerlijke concurrentie. De tech-reuzen en deelplatforms zijn daar een
goed voorbeeld van, maar dit breidt zich via de Internet of Things uit naar
steeds meer sectoren van de economie. Zo kunnen autobedrijven
besluiten om de data van een auto niet zomaar te delen met elke
automonteur waardoor de klant afhankelijk wordt van het autobedrijf zelf
voor reparaties. In hoeverre en op welke wijze maakt de Data Governance
Act duidelijk onderscheid tussen typen data waarbij meer datadelen in het
algemeen belang zou zijn en typen data waar minder datadelen juist in het
algemeen belang is? Hoe verhoudt het uitgangspunt van het kabinet van
vrijwillige datadeling zich hiertoe? Zijn er ook gevallen waar het vanuit het
oogpunt van algemeen belang wenselijk kan zijn om datadeling te
verplichten?
Het kabinet vindt het belangrijk dat de DGA het vertrouwen in datadelen
vergroot, door grip op data te bieden aan burgers en bedrijven. In dit
kader verwijs ik ook naar het antwoord op de vraag van de VVD-fractie
hierover. De DGA definieert of reguleert niet wanneer sprake is van
datadelen in het algemeen belang, maar is een generiek instrument dat
kaders stelt aan o.a. datatussenpersoondiensten en data-altruïsme. In
sectorspecifieke regelgeving bestaan wel datadeelplichten, zoals in de
financiële sector. Ook is een relevante vraag wat in dit kader onder het
algemeen belang wordt verstaan.
Er zijn, in lijn met de kabinetsvisie op datadelen, soms goede redenen om
verplichtingen tot datadelen op te leggen. Voor de autosector bijvoorbeeld
bestaat er reeds sectorspecifieke EU-wetgeving die dat regelt (MV-TAR en
MV-BER). Hiermee is o.a. geregeld dat auto’s voor onderhoud en reparatie
ook bij merkonafhankelijke garages terecht kunnen. Voor de gevallen
waarin verplichtingen overwogen moeten worden, verwijs ik onder meer
naar de Digital Markets Act, het rapport over data en interfaces in de
automotive sector en de verkenning naar datadeelplichten in de
techsector.23 Op dat laatste onderzoek ontvangt uw Kamer dit najaar een
appreciatie.
Ik vind het belangrijk dat burgers en bedrijven goed geïnformeerd
handelen bij vrijwillig datadelen, in het bijzonder bij het datadelen voor
een algemeen belang, zoals bij data-altruïsme het geval is. Ik heb echter
zorgen over het huidige voorstel rond data-altruïsme in de DGA. Daarmee
23

BNC-fiche Digital Markets Act: Kamerstuk 22 112, nr. 3049 en het rapport «Onderzoek naar
voertuigdata en het delen van interfaces», https://www.rijksoverheid.nl/documenten/
rapporten/2020/03/23/rapport-delen-voertuigdata-en-interfaces-ecorys.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

15

wordt een label gecreëerd dat vertrouwen in data-altruïsme organisaties
moet bieden en dus het vrijwillig delen van data met hen moet stimuleren, maar er zijn te weinig relevante voorwaarden aan verbonden die dit
vertrouwen rechtvaardigen.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat dit ook raakt aan de
zorgen over de wijze waarop de Data Governance Act zich verhoudt tot de
AVG. Deelt de Staatssecretaris de mening dat het kader voor datadelen in
geen geval het recht op privacy en de AVG mag omzeilen? Hoe worden
gemengde datasets behandeld onder de Data Governance Act? En hoe
wordt bepaald of een dataset geanonimiseerd is? Hoe wordt hierbij
omgegaan met mogelijke de-anonimisering van geanonimiseerde
datasets door verschillende datasets met elkaar te combineren?
Ik deel de mening van deze leden dat kaders voor datadelen en -gebruik
niet voor mogen gaan op het recht op bescherming van persoonsgegevens zoals vastgelegd in de AVG. Zowel in het BNC-fiche als in de
onderhandelingen in Brussel heb ik dat dan ook benadrukt. Voor de
voorwaarden voor anonimisering en de-anonimisering van data en voor
gemengde datasets geldt de AVG onverminderd. De DGA heeft hier geen
invloed op en mag geen afbreuk aan de AVG doen.
Deze leden lezen dat het kabinet inzet op betere grip op gegevens voor
gebruikers van digitale middelen. Op welke wijze werkt de Staatssecretaris aan de totstandkoming van die betere grip op gegevens? Op welke
wijze draagt het voorstel voor de Data Governance Act hieraan bij, en zijn
er ook risico’s? Hoe worden die risico’s gemitigeerd?
De verschillende onderdelen van DGA hebben hier elk een andere invloed
op.
Voor grip op gegevens van burgers bij overheden werkt het kabinet in den
brede binnen het programma « regie op gegevens» aan een generiek
sector-overstijgend kader.24
Een publieke instelling kan besluiten beschermde data waar rechten van
derden op berusten, namelijk bedrijfsvertrouwelijke informatie, intellectuele eigendomsrechten, persoonsgegevens of statistische geheimen,
toch beschikbaar te stellen voor hergebruik voor derden. Daarbij is het
aan publieke instellingen zelf om per geval te bepalen of zij dit wel of niet
doen. Indien zij dit doen, dan vereist de Data Governance Act dat ook
andere partijen die aan deze voorwaarden voldoen, deze data kunnen
hergebruiken. Voorwaarde is dat rechten beschermd blijven, bijvoorbeeld
door anonimisering, of door gebruik van privacy-versterkende technologieën. Daarbij mogen publieke instellingen ook de voorwaarde stellen dat
hergebruik binnen veilige publieke verwerkingsomgevingen plaatsvindt,
zoals bijvoorbeeld het CBS dat toegang verleent aan micro-data voor
onderzoekers.
Een mogelijk risico is dat deze hergebruikte, beschermde data uit het
beheer van overheden terecht komt op plekken waar het Europese
wettelijke kader niet geldt. Daarom mag data alleen naar derde landen
worden overgedragen indien vertrouwelijkheid en intellectueel eigendomsrechten worden gerespecteerd, en indien de hergebruiker de
jurisdictie van de betreffende lidstaat accepteert. Een ander mogelijk risico
is dat door versnippering er geen eenduidig beeld kan ontstaan over welk
hergebruik nu wel en niet kan of is toegestaan. Daarom zullen aanvragen,
en ook technische ondersteuning, via een nationaal centraal contactpunt
verlopen.
24

Kamerstuk 32 761, nr. 147.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

16

Het onderdeel over datatussenpersoondiensten in de DGA versterkt de
grip doordat data die in dit kader gedeeld wordt, niet meer zonder
akkoord voor de ontwikkeling van andere diensten ingezet mag worden.
De datatussenpersoon krijgt in het huidige voorstel ook de plicht te
handelen in het belang van het datasubject.
Bij het onderdeel data-altruïsme is het voor het kabinet belangrijk dat het
daadwerkelijk een vrije en goed geïnformeerde keuze is om data voor een
algemeen belang over te dragen, en dat toestemming hiertoe gegeven en
weer ingetrokken kan worden.
De passage over internationale datastromen in de DGA zorgt er voor dat
de data die onder de verordening valt, niet naar een derde land wordt
overgedragen indien het rechtsstelsel aldaar in strijd is met het Europees
recht en/of het recht van de betrokken lidstaat. Ook dit verbetert de grip
op gegevens, omdat zo de rechtsgang en -bescherming geborgd blijven.
De leden van de GroenLinks fractie vragen ook naar de kosten die
overheden in rekening kunnen brengen voor het beschikbaar stellen van
datasets. Op welke wijze worden die kosten bepaald en deelt de Staatssecretaris het uitgangspunt dat data die zijn verkregen met publiek geld
beschikbaar moeten zijn voor het algemeen belang tegen kostprijs?
De kosten voor het hergebruik van open data mogen niet hoger zijn dan
de marginale kosten van het beschikbaar stellen van de data. Bij musea of
bibliotheken mogen de gemaakte kosten in rekening worden gebracht.
Ook mag van de marginale kosten worden afgeweken ter afdekking van
de kosten van de uitvoering van een publieke taak. In die gevallen mogen
de gemaakte kosten in rekening worden gebracht, vermeerderd met een
redelijk rendement op investeringen. Artikel 9 van de Wet Hergebruik
Overheidsinformatie specificeert deze tarifering van het hergebruik van
open overheidsdata. Bij het in rekening brengen van kosten dienen
publieke instellingen vooraf kenbaar te maken welke kosten in rekening
worden gebracht voor het hergebruik en met welke factoren rekening
wordt gehouden bij de berekening daarvan. Op verzoek geeft de
betrokken instelling inzicht in de berekening met betrekking tot een
concreet verzoek om hergebruik. Zo deelt het kabinet het uitgangspunt dat
data die zijn verkregen met publiek geld, en data die openbaar is,
beschikbaar is voor het algemeen belang tegen kostprijs.
In de plannen van de Commissie rond de Open Datarichtlijn zullen in de
toekomst een aantal «high value datasets» worden gespecificeerd,
waarvoor hergebruik verplicht geheel kosteloos en openbaar zal zijn.25
Datasets zoals statistiek, geo-data, en ook bedrijfsinformatie, in lijn met de
wetgeving omtrent verwerking van persoonsgegevens. Veel «high value»
datasets zijn in Nederland al kosteloos openbaar beschikbaar. Voor inzicht
en overzicht van al reeds beschikbare open datasets verwijzen wij u naar
het open dataportaal data.overheid.nl. Het kabinet onderschrijft deze
plannen van de Commissie, en onderschrijft ook zo het uitgangspunt dat
data die zijn verkregen met publiek geld beschikbaar moeten zijn voor het
algemeen belang.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ook nog een vraag over de
internationale aspecten. Deze leden delen de genoemde uitgangspunten
van wederkerigheid en een gelijkwaardig beschermingsniveau voor het
exporteren van data, en dat protectionisme moet worden voorkomen. Aan
de andere kant vragen zij of er aan de opslag van bepaalde gevoelige

25

Werkprogramma Europese Commissie 2021 – COM(2020) 690, Annex 1 nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

17

gegevens, bijvoorbeeld van de overheid, toch ook voorwaarden moeten
worden gesteld op het gebied van datalokalisatie.
De DGA stelt voorwaarden aan de toegang tot en overdracht van
Europese gegevens naar derde landen. Een openbaar lichaam moet
volgens artikel 5 alle technische, juridische en organisatorische maatregelen nemen om te voorkomen dat zij data overdragen naar een derde
land als dat in strijd is met Europees recht of het recht van een lidstaat.
Het mag dus alleen beschermde data beschikbaar maken aan een partij
die deze data verwerkt in een derde land als de verplichtingen uit deze
verordening worden nagekomen en in overeenstemming met het EU
recht. De Europese Commissie mag gedelegeerde besluiten nemen om
voorwaarden te stellen aan de overdracht van data naar derde landen.
Ook moet de datahouder worden geïnformeerd over de overdacht van
data naar het derde land.
Voor alle data die onder de verordening valt, vereist artikel 30 bovendien
dat deze niet overgedragen mag worden indien dat leidt tot een conflict
met Unie- of nationaal recht.
Digitaal Kompas 2030
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij met de publicatie van het
Digitaal Kompas en de daarin opgenomen digitale ambities van de
Europese Commissie. Zij hebben hier nog wel enige vragen bij. Ziet de
Staatssecretaris een risico in een te hoog ambitieniveau dat ertoe zou
kunnen leiden dat digitalisering zo snel gaat dat belangrijke waarborgen
zoals goed toezicht op datagebruik en cybersecurity dusdanig achterop
raken dat daar niet meer aan voldaan kan worden? Hoe kan dit risico
worden tegengegaan?
Omgang met digitalisering vergt een hoog ambitieniveau als we tot een
grondige aanpak van maatschappelijke opgaven willen komen en als we
de kansen van digitalisering willen benutten om de economie en het
concurrentievermogen in Europa te versterken. Hetzelfde hoge ambitieniveau is nodig als het gaat om het borgen van essentiële randvoorwaarden als privacy, rechtsbescherming, vrijheid van meningsuiting,
veiligheid, eerlijke concurrentie en digitale weerbaarheid. Alleen dan
ontstaat het vereiste vertrouwen voor een succesvolle digitale transitie.
Deze focus op het benutten van kansen enerzijds en het borgen van
randvoorwaarden anderzijds is zowel in het Europese als het nationale
digitaliseringsbeleid het leidende principe. In de laatste update van de
Nederlandse Digitaliseringsstrategie gaat het kabinet hier uitgebreid op in
en staat daarbij ook stil bij de acties gericht op verantwoord datagebruik
en cybersecurity.26
Deze leden delen de ambitie voor betere digitale publieke diensten, maar
willen er tegelijkertijd voor waken dat de druk om dit snel te realiseren er
niet toe leidt dat overheden zich min of meer gedwongen zien om voor de
makkelijkste en goedkoopste optie op de korte termijn te gaan, bijvoorbeeld door Big Tech bedrijven te contracteren om online publieke
dienstverlening vorm te geven. Deelt de Staatssecretaris deze zorg? Is zij
bereid om dit uitgangspunt mee te geven aan de telecomraad?
Het Digitaal Kompas zet ambities neer voor dit decennium, dus voor 2030.
Het kabinet vindt deze termijn lang genoeg om eventuele veranderingen
in de online publieke dienstverlening betrouwbaar en adequaat in te
richten, iets wat in Nederland hoog in het vaandel staat. Het niveau van
26

Kamerstuk 26 643, nr. 755.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

18

digitale dienstverlening is in Nederland relatief hoog, zoals ook blijkt uit
onze positie in de DESI-index, en er is dan ook alle vertrouwen dat we de
digitale ambities zoals verwoord in Digitaal Kompas, in Nederland tijdig
en passend zullen kunnen waarmaken. Vooralsnog ziet het kabinet geen
noodzaak om op dit punt zijn zorgen te uiten in de Telecomraad.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij met de Europese ambities op
het terrein van micro-elektronica in het kader van digitale soevereiniteit.
Zij lezen in het BNC-Fiche dat het kabinet twijfels heeft bij de haalbaarheid
van de doelstelling van een Europees aandeel van 20 procent in de
wereldwijde halfgeleiderindustrie, en voorstelt om dit te wijzigen naar 20
procent van de productie van geavanceerde en duurzame halfgeleiders.
Wat verstaat de Staatssecretaris onder geavanceerd? Deze leden vragen
zich namelijk af of dat juist niet nog lastiger is om te bereiken, gezien het
feit dat alleen Samsung en Taiwan Semiconductor Manufacturing
Company (TSMC) de meest geavanceerde chips, van 5 nanometer,
kunnen produceren en het opbouwen van die capaciteit nog veel lastiger
is dan om een aandeel te verwerven in de wereldwijde halfgeleiderindustrie als geheel?
Binnen de halfgeleiderindustrie wordt er voor advanced vaak verwezen
naar de nanometer specificaties om aan te geven hoe geavanceerd chips
zijn. Dit geldt met name voor logic en memory chips, die sterk worden
gedreven door Moore’s Law (de stelling dat het aantal transistors in een
geïntegreerde schakeling door de technologische vooruitgang elke twee
jaar verdubbelt) en voor het steeds kleiner maken van de chips om
efficiënter, energiezuiniger en sneller te worden. De term geavanceerd is
in deze industrie echter een dynamische term, waardoor er verschillende
betekenissen aan kunnen worden toegekend op basis van het materiaal,
de toepassing of de productie. Zo zijn er halfgeleiderproducten die onder
deze term vallen doordat ze een geavanceerd type wafer materiaal
bevatten27, de geleiding niet via elektriciteit (elektronen) maar licht
(fotonen) plaatsvindt, of het doordat het gaat om het plaatsen van
geïntegreerde systemen op één chip. In al deze voorbeelden is uitdrukking
in nanometer niet zo zeer leidend. Vaak wordt dan ook gesproken over de
generaties van innovatie om te bepalen of het om geavanceerde
halfgeleiderproducten gaat.
Europa heeft een goede positie in een aantal (niche) markten in zowel de
upstream als de downstream markten. Door in te zetten op de geavanceerde en duurzame halfgeleiders is het behalen van 20% marktaandeel
voor Europa realistischer, dan wanneer het in competitie zal moeten met
de totale van de wereldmarkt waarvan (inderdaad) een hoge concentratie
is bij bedrijven als Samsung en Taiwan Semiconductor Manufacturing
Company (TSMC).
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom er, met betrekking tot
het voorstel om tot een verklaring te komen met een reeks digitale
beginselen en rechten, niet wordt ingezet op de verdere verankering van
digitale rechten in wetgeving? Is de Staatssecretaris bereid om hier in
Europees verband voor te pleiten?
De positie van Nederland die gedeeld wordt in Europees verband, is dat
waar het fundamentele rechten betreft wat offline geldt, ook online moet
gelden. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld de rechten die voortvloeien uit
het Europees Handvest en het Europees Verdrag voor de Rechten van de
27

Wafers zijn het basis materiaal voor chips. Deze kunnen uit verschillende materialen bestaan.
Per toepassing verschilt het wat het beste is om als basismateriaal te gebruiken. De meest
gangbare is silica.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

19

Mens. Verdere verankering door wetgeving op specifieke deelonderwerpen in het digitaal domein wordt door het kabinet al bepleit: Nederlands is actief betrokken bij de totstandkoming van nieuwe regelgeving,
zoals bijvoorbeeld het Commissievoorstel voor een AI-verordening en
geharmoniseerde regels voor AI.28

28

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende geharmoniseerde regels voor kunstmatige intelligentie (Wet kunstmatige intelligentie) en tot wijziging
van bepaalde Unie-wetgeving: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/
?uri=CELEX:52021PC0206.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-33, nr. 866

20