Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 985

Beleidsdoorlichting Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Nr. 5

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 mei 2010
In de begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 20091 heeft mijn ambtsvoorgangster aangekondigd een beleidsdoorlichting op de operationele doelstelling 4.2 «De bestuurlijke veiligheidspartners ondersteunen met kennis, instrumenten en expertise» uit te
voeren. De beleidsdoorlichting treft u bijgaand aan.2 Hieronder ga ik kort
in op de inhoud en context van de beleidsdoorlichting.
Beleidsdoorlichting operationele doelstelling 4.2
Focus beleidsdoorlichting
De aanleiding voor beleidsvorming op het gebied van integrale veiligheid
(artikel 4.2) is dat zowel burgers als het toenmalige kabinet Balkenende I
in 2002 het niveau van sociale onveiligheid te hoog achtten. Om deze
redenen is in 2002 door de toenmalige Ministers van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en van Justitie het Veiligheidsprogramma «Naar
een veiliger samenleving» ontwikkeld, met als doel de criminaliteit en de
overlast met 25% te reduceren in 2010 ten opzichte van 2002. Ook
integraal veiligheidsbeleid onder regie van de gemeente werd een
prioriteit. In het kader van het Veiligheidsprogramma «Naar een veiliger
samenleving» is het beeld ontstaan dat met name (middelgrote en kleine)
gemeenten achterblijven in het voeren van regie op integraal veiligheidsbeleid. Om die reden is het Project Veilige Gemeenten (PVG) opgestart. In
het PVG zijn de volgende vier concrete instrumenten ontwikkeld:
Kernbeleid veiligheid, het diagnose-instrument, organisatiemodellen en
(best practices) regionale samenwerking.

1

TK 2008–2009, 31 700 VII nr. 1.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

2

kst-30985-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De 25%-reductiedoelstelling voor criminaliteit en overlast, die zowel voor
het Veiligheidsprogramma «Naar een veiliger samenleving» als het PVG
uitgangspunt was, is overgenomen in het project «Veiligheid begint bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 985, nr. 5

1

voorkomen» (VbbV) van het kabinet Balkenende IV. Het kabinet heeft
besloten om binnen het project VbbV de aanpak van overlast en verloedering extra aandacht te geven. Dit heeft vervolgens zijn beslag gekregen
in het Actieplan overlast en verloedering, dat op 10 maart 20081 aan de
Tweede Kamer is aangeboden door de Ministers van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en van Justitie en de Ministers voor Wonen, Wijken
en Integratie en voor Jeugd en Gezin. Het Actieplan overlast en verloedering kent een veelheid aan maatregelen en beleidsinstrumenten2. In
totaal kent het Actieplan 51 maatregelen die vaak elk ook weer uiteenvallen in vele specifieke (deel)maatregelen. De inhoudelijke noemer
waaronder de meeste maatregelen gevat kunnen worden zijn: preventie,
bestuurlijke handhaving en strafrechtelijke handhaving.
De voorliggende beleidsdoorlichting is toegespitst het PVG en het
Actieplan overlast en verloedering, omdat het twee belangrijke en brede
beleidsplannen zijn die representatief zijn voor het beleid van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, dat gevoerd wordt ingevolge de
operationele doelstelling van artikel 4.2. De beleidsdoorlichting is niet
over de volle breedte ingezet, omdat op de verschillende gebieden nog
evaluaties lopen of omdat het nog te vroeg daarvoor is.
Concrete resultaten
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) is gevraagd om onderzoek te
doen naar de effectiviteit van de maatregelen uit het Actieplan overlast en
verloedering3. Hieruit blijkt dat de in het Actieplan opgenomen maatregelen een positief effect hebben op de vermindering van de overlast en
verloedering. Het SCP meent dat de intenties en principes van het
Actieplan in theorie plausibel zijn, maar tekent daarbij aan dat de
daadwerkelijke effectiviteit van een maatregel uiteraard afhankelijk is van
de uitwerking en implementatie op lokaal niveau. Met behulp van de
Integrale Veiligheidsmonitor (IVM) wordt gemeten of de gestelde
VbbV-doelen van 25% minder overlast en verloedering ook daadwerkelijk
behaald worden. Uit de IVM 2009 blijkt dat het hier gaat om een weerbarstige materie waarbij nog onvoldoende resultaat is geboekt4.
Belangrijkste resultaat van PVG is dat het belang van een sluitend
integraal veiligheidsbeleid (IV-beleid) hoger op de agenda staat binnen de
verschillende gemeenten dan voor aanvang van het PVG5. 76% van de
gemeenten geeft aan dat er integraal veiligheidsbeleid bestaat. Dit houdt
een stijging in ten opzichte van de nulmeting in 2005, waaruit bleek dat
62% van de gemeenten IV-beleid heeft. De instrumenten die binnen het
PVG zijn ontwikkeld zijn goed ontvangen door gemeenten. Het Kernbeleid
veiligheid springt eruit als een goed bruikbaar en nuttig instrument
waarvan in een bijzonder groot deel (68%) van de gemeenten gebruik
wordt gemaakt. Het diagnose-instrument, de organisatiemodellen en de
(best practices) regionale samenwerking worden minder geraadpleegd.
Dit hangt met name samen met de tijd die gemeenten kunnen besteden
aan deze instrumenten. De instrumenten worden vaak als vrij tijdsintensief beschouwd. Ten aanzien van de bekendheid van het PVG geeft
81% van alle gemeenten aan bekend te zijn met het project. PVG wordt
gewaardeerd met een 6,2.
1

TK 2007–2008, 28 684, nr. 130.
In de bijlage van het Actieplan (TK 2007–
2008, 28 684, nr. 130) zijn alle 51 maatregelen
en bijbehorende submaatregelen nader
geconcretiseerd.
3
TK 2008–2009, 28 684, nr. 239.
4
TK 2009–2010, 28 684, nr. 276.
5
Rapportage evaluatie PVG (Berenschot,
2008).
2

Het huidige beleid
Het kabinet heeft (bestuurlijk) instrumentarium ontwikkeld voor de aanpak
van overlast en verloedering. Te denken valt aan het wetsvoorstel
Maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast, de
wijziging van de Drank- en Horecawet, de handleiding hokken en keten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 985, nr. 5

2

agressiepreventietrainingen in de horeca en het in kaart brengen en
aanpakken van jeugdgroepen.
Ondanks dat het in Nederland aantoonbaar veiliger is geworden, blijft de
door burgers ervaren ernstige overlast en fysieke verloedering zorgen
baren. In de verantwoording VbbV die op 23 april 2010 aan de Tweede
Kamer is verstuurd wordt hierop nader ingegaan.1 Dat de resultaten van
al deze maatregelen niet zichtbaar terug te vinden zijn in de resultaten van
de IVM 2009 kan worden verklaard door de volgende omstandigheden. De
uitvoering van het Actieplan is in de tweede helft van 2008 gestart en de
gegevens van de IVM 2009 geven een beeld van de situatie in 2009. Het
daadwerkelijke effect van de maatregelen van het Actieplan zal dan ook –
naar verwachting – op een later moment zichtbaar worden. Daarnaast
meet de IVM de beleving (perceptie) van overlast bij de bevolking, terwijl
de maatregelen van het Rijk en de gemeenten rechtstreeks ingrijpen op de
oorzaak van overlast en verloedering, zoals zwerfvuil, hangjongeren en
graffiti. Het kabinet heeft in 2009 een extra impuls gegeven aan de aanpak
van overlast en verloedering en het ondersteunen van gemeenten bij het
vormgeven van integraal veiligheidsbeleid. Op deze twee specifieke
punten zal ik nader ingaan.
Extra inzet op overlast en verloedering
In 2009 heeft het kabinet op verschillende wijzen een extra impuls
gegeven aan het terugdringen van overlast en verloedering. Met veertig
gemeenten is het «Manifest bestrijding overlast en verloedering»
opgesteld. Deze gemeenten hebben elk vijf maatregelen benoemd om de
overlast en verloedering te verminderen. Zij doen ook mee aan de
landelijke opschoondag in het voorjaar van 2010 en 2011. Het Manifest
heeft focus en versnelling gebracht bij de aanpak van de problematiek.
Hoofdthema’s zijn jeugdoverlast, alcoholmisbruik door veelal jongeren en
fysieke verloedering. De aanpak van de oververtegenwoordiging van
Marokkaans-Nederlandse jongeren bij overlast en criminaliteit is in 2009
met een intentieverklaring bekrachtigd.
Eind vorig jaar heeft het IVA beleidsonderzoek en adviesin opdracht van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatiesonderzoek
gedaan naar de vraag hoe de perceptie van overlast en verloedering tot
stand komt en wat de beïnvloedende factoren en mechanismen hierbij
zijn. Eind februari 2010 heeft dit geresulteerd in het rapport «Omgaan met
de perceptie van overlast en verloedering». De aanbevelingen uit dit
rapport worden de komende periode in concrete actiepunten uitgewerkt.
Daarnaast is de zogenoemde «Tafel van Twaalf» over de aanpak van
onveiligheidsgevoelens door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties ontwikkeld. Dit instrument staat vanaf januari 2010 op
de website van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid
(CCV) en richt zich op de verbetering van de lokale veiligheidszorg en
veiligheidsbeleving door lokale «veiligheidsmedewerkers» zelf.
Extra inzet op de ondersteuning van gemeenten
Uit de evaluatie van het PVG2 bleek dat de ondersteuningsbehoeften van
gemeenten in de toekomst tweeledig zijn. Enerzijds ondersteuning bij een
effectieve invulling van de regierol, zowel beleidsmatig als in de
uitvoering. Anderzijds ondersteuning bij het verder vormgeven van het
IV-beleid op specifieke thema’s evenals innovatieve en doeltreffende
methodieken (zoals stappenplannen) in de uitvoering.
1

TK 2009–2010, 28 684 nr. 276.
Rapportage evaluatie PVG (Berenschot,
2008).
2

Om die reden is geïnvesteerd in de contacten met gemeenten om de
verbinding te leggen tussen beleid en uitvoering bij de aanpak van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 985, nr. 5

3

problemen. Dit gebeurt onder andere door het organiseren van regionale
bijeenkomsten, afzonderlijke contacten en zogenoemde praktijkteams.
Door het inzetten van praktijkteams worden (regio’s van) gemeenten
ondersteund bij het effectief vormgeven en uitvoeren van jeugd- en
alcoholbeleid. Er wordt directe ondersteuning op maat geboden voor een
periode van ongeveer een jaar. Bijkomend effect is dat de regionale
samenwerking een impuls krijgt. In 2009 zijn er zes praktijkteams opgezet
die zich richten op de thema’s jeugdoverlast / jeugdgroepen en overmatig
alcoholgebruik onder jongeren.
Tevens is er een praktijkteam opgericht dat multidisciplinair wordt
ingezet bij acute problemen in gemeenten die te maken hebben met
overlast door Marokkaans-Nederlandse jongeren.
Tot slot
Zoals toegelicht is het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties met verschillende observaties die ook uit deze beleidsdoorlichting
naar voren komen aan de slag gegaan. Ook worden de uitkomsten van
deze beleidsdoorlichting benut bij nieuwe beleidsontwikkelingen. Voorts
blijkt uit de contacten met de gemeenten blijkt dat het terugdringen van
overlast en verloedering hoog op de agenda staat en zij daarin ook veel in
investeren, ook in andere maatregelen dan die uit het Actieplan. De
aanpak werpt vruchten af, maar dit vertaalt zich helaas nog niet in de
landelijke cijfers.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 985, nr. 5

4