Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

20 043

Parlementaire Vergadering van de Raad van
Europa

Nr. 137

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 september 2023
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 14 juni 2023 over de appreciatie van de Top van de Raad van
Europa van 16–17 mei in Reykjavik (Kamerstuk 20 043, BV/ nr. 135).
De vragen en opmerkingen zijn op 14 juli 2023 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 22 september 2023 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
R. Heerema
De griffier van de commissie,
Westerhoff

kst-20043-137
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

1

Inhoudsopgave
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie en
reactie van de bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie en
reactie van de bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie en
reactie van de bewindspersoon

2
2
9
10

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie en
reactie van de bewindspersoon
De leden van de VVD-fractie danken het kabinet voor de toegezonden
Appreciatie van de Top van de Raad van Europa van 16–17 mei in
Reykjavik. Zij merken wel op dat zij deze qua informatievoorziening op het
punt van het recht op een schone leefomgeving onder de maat vinden.
Hetzelfde geldt voor de beantwoording van de schriftelijke vragen over dit
onderwerp die op 12 juni naar de Kamer is gezonden.1 Zij stellen daarom
nog een aantal vragen.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het kabinet geen inhoudelijk
antwoord wil geven op de vraag wat de inzet en inbreng is geweest en
ook de komende periode is van Nederland tijdens de «CDDH Drafting
Group on Human Rights and Environment», maar slechts schrijft dat
Nederland «actief deelneemt»? Is het kabinet niet van mening dat de
Kamer desgevraagd recht heeft om te weten wat de Nederlandse inzet is?
Daarom nogmaals de vraag: wat was de inzet en inbreng van Nederland
en wat zal deze in de toekomst zijn? Daarnaast vragen de leden van de
VVD-fractie aan hoeveel van de inmiddels zeven ontmoetingen van de
Drafting Group Nederland heeft deelgenomen? Klopt het dat hier in de
regel Nederlandse diplomaten bij aanwezig waren? En kan de inzet van
Nederland bij elk van deze ontmoetingen met de Kamer worden gedeeld?
Zo niet, waarom niet? Als er verslagen worden gemaakt van de bijeenkomsten van de Drafting Group, kunnen die met de Kamer worden
gedeeld? Kan het kabinet ook aangeven waar de «actieve deelname» van
Nederland tijdens de vergaderingen van de werkgroep uit bestaat en de
komende periode zal bestaan? Luisteren de Nederlandse vertegenwoordigers alleen maar en maken zij notulen die vervolgens op het ministerie
in Den Haag worden bestudeerd, of mengen zij zich zelf ook in de
discussie en maken zij inhoudelijke opmerkingen tijdens de beraadslagingen? Indien het laatste het geval is, wat is de inbreng van deze
diplomaten en wat is het mandaat hiervoor? Is dit op het ministerie in Den
Haag afgestemd, en, zo ja, is dit geaccordeerd door de Minister of in de
ministerraad of een onderraad daarvan?
Antwoord van het kabinet
In antwoord op deze vragen ga ik graag allereerst in op het
precieze mandaat van het CDDH Drafting Group on Human Rights
and Environment (hierna: CDDH-ENV), alvorens nader in te gaan
op de Nederlandse deelname aan en inzet binnen deze
werkgroep.

1

Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 2880

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

2

Het CDDH-ENV is een werkgroep, die zich binnen het mandaat
van het Stuurcomité mensenrechten van de Raad van Europa
(CDDH) bezighoudt met het thema mensenrechten en milieu. Het
CDDH, op zijn beurt, ontleent zijn mandaat aan een besluit van
het Comité van Ministers (CM), het beleidsbepalende orgaan van
de Raad van Europa (RvE). Er zijn binnen de intergouvernementele
structuur van de RvE vele gelijksoortige werkgroepen die zich op
allerhande thema’s richten. Het lidmaatschap voor deze
werkgroepen is open voor alle lidstaten van de RvE. Aan bijeenkomsten van het CDDH-ENV wordt door ongeveer vijftien
lidstaten deelgenomen. Het CDDH-ENV, en gelijksoortige
werkgroepen, zijn nadrukkelijk géén besluitvormende organen en
hier vinden derhalve geen stemmingen plaats. In de werkgroepen
wordt op expertniveau voorbereidend werk gedaan ten behoeve
van besluitvorming op politiek niveau.
Institutioneel rapporteert het CDDH-ENV aan het plenaire CDDH,
waarin alle 46 lidstaten zetelen. Teksten die zijn opgesteld in het
CDDH-ENV worden aan het CDDH voorgelegd, waar debat en
amendering kan plaatsvinden. Indien een tekst wordt aangenomen door het CDDH, wordt deze daarna in het CM voorgelegd
ter beslissing. Het CM bestaat uit alle Ministers van Buitenlandse
Zaken van de lidstaten, doorgaans vertegenwoordigd door hun
ambassadeurs in Straatsburg. De Nederlandse inzet in het CM
wordt interdepartementaal afgestemd op werkniveau. Waar nodig
of wenselijk wordt de inzet t.a.v. een specifiek beslispunt
voorgelegd aan één of meerdere bewindspersonen, afhankelijk
van het thema.
Het CDDH-ENV kan daarom worden gekenmerkt als een
werkgroep op ambtelijk niveau die zich bezighoudt met de
juridisch-technische voorbereiding van teksten waarover
besluiten worden genomen op politiek niveau. Het mandaat van
CDDH-ENV omvat drie taken, waarvan er reeds twee zijn
voltooid. Het betreft:
• Het werk aan een nieuwe editie van een handboek over
mensenrechten en milieu, onder het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens en het Europees Sociaal Handvest. Dit
werk is afgerond en na akkoord op niveau van het CDDH heeft
dit geresulteerd in de derde editie van het handboek (2022).
Het handboek is beschikbaar op de website van de Raad van
Europa en bevat een uiteenzetting van de relatie tussen
mensenrechten en milieu, alsook de bescherming van mensenrechten in dit kader, en hoe deze tot uiting komen in het werk
van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en
van het Europees Comité voor sociale rechten.
• De ontwikkeling van een niet-bindend instrument inzake
mensenrechten en milieu, zijnde een aanbeveling. Dit werk is
afgerond, en op basis van het door het CDDH-ENV opgestelde
concept is een door het CDDH geamendeerde aanbeveling
door het CM aangenomen. Daarin wordt staten aanbevolen te
reflecteren op de betekenis van het recht op een schoon,
gezond en duurzaam leefmilieu, en op basis daarvan actief te
overwegen dit recht in de nationale rechtsorde te erkennen
(CM/Rec(2022)20).
• Een onderzoek naar de noodzaak en haalbaarheid van een
eventueel aanvullend instrument op het gebied van mensenrechten en milieu. In uitvoering van dit laatste punt is het
CDDH-ENV bezig met het opstellen van een conceptrapport
inzake de noodzaak en haalbaarheid van zo’n instrument,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

3

hetgeen de mogelijkheden voor zowel een bindend als een
niet-bindend instrument omvat. Deze exercitie vindt haar
oorsprong in een resolutie van de Parlementaire Assemblée
van de Raad van Europa (PACE) van 29 september 2021
(2396/2021).
In een werkgroep zoals het CDDH-ENV nemen doorgaans experts
vanuit de nationale autoriteiten deel. Voor Nederland zijn dat in
dit geval juristen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Nederland neemt sinds begin 2022 deel aan het CDDH-ENV.
Nederlandse deelname aan de werkgroep is ingegeven door de
noodzakelijkheid de snelle ontwikkelingen op het gebied van
mensenrechten en milieu binnen de RvE op de voet te volgen.
Deelname aan de werkgroep biedt ook de mogelijkheid om, waar
gewenst, invloed uit te oefenen op de richting van deze ontwikkelingen. De Nederlandse inzet en inbreng in het CDDH-ENV
worden ambtelijk afgestemd binnen het Ministerie van Buitenlandse Zaken, en interdepartementaal met de Ministeries van
EZK, LNV, IenW, JenV, FIN en BZK.
Inzake het onderzoek naar de noodzaak en haalbaarheid van een
eventueel aanvullend instrument op het gebied van mensenrechten en milieu heeft het CDDH-ENV een strikt verkennende, en
uitdrukkelijk geen beleidsmatige of politieke rol. De inhoud van
de overleggen en de uiteindelijke teksten dienen beperkt te
blijven tot een technisch-juridische aard. Het uitgangspunt voor
Nederland is dan ook dat er niet moet worden vooruitgelopen op
de uitkomsten van deze verkenning op expertniveau. Ook is het
uitgangspunt dat de beleidsbepaling van het kabinet gebaseerd
moet worden op het uiteindelijke rapport van de expertgroep,
waarbij het op dat moment vigerend kabinetsbeleid uiteraard de
richting zal bepalen van de positie.
Dit betekent concreet dat de Nederlandse inbreng in het
CDDH-ENV gericht is op een zo gebalanceerd en neutraal
mogelijk conceptrapport over de noodzaak en haalbaarheid van
een nader instrument op het gebied van mensenrechten en
milieu, waarbij Nederland uitdrukkelijk geen specifieke beleidspositie inneemt. Met een dergelijk gebalanceerd en neutraal
onderzoek wordt bedoeld dat alle voor- en nadelen van nadere
instrumenten, en de verschillende vormen daarvan, waardevrij in
kaart worden gebracht. Wanneer passages zijn opgenomen in het
concept-rapport die niet evenwichtig zijn, dan kaart Nederland
dit nadrukkelijk aan. De verslagen van de werkgroepen zijn te
vinden op de website van het CDDH-ENV in de vorm van meeting
reports.2
Het rapport zal na afronding in de werkgroep eerst aan het CDDH
worden voorgelegd en tenslotte het CM. Mogelijk zal het CDDH
op basis van het rapport aan het CM een aanbeveling doen voor
vervolgstappen. Het is dan aan het CM om hierover een beslissing
te nemen. Indien het CM concludeert dat een aanvullend
instrument nuttig en noodzakelijk is, zal zeer waarschijnlijk aan
het CDDH worden opgedragen dit nader uit te werken. Daartoe
zal dan naar verwachting een nieuw op te richten speciaal comité

2

Environment and Human Rights (CDDH-ENV) – Human Rights</br>Intergovernmental
Cooperation (coe.int)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

4

de opdracht krijgen. Hieraan kunnen wederom experts deelnemen
en dat resultaat volgt dan dezelfde weg via het CDDH naar het
CM.
De leden van de VVD-fractie hebben ook nog vragen over de redenering
van het kabinet dat zij pas een geïnformeerd standpunt kan innemen over
een juridisch instrument ten aanzien van het recht op een schone
leefomgeving als «noodzaak en haalbaarheid in kaart zijn gebracht». Op
zichzelf begrijpen de leden van de VVD-fractie dat er op dit moment nog
geen definitief kabinetsstandpunt ligt, maar zij vragen zich wel af wat de
uitgangspunten van het kabinet zijn omtrent noodzaak en haalbaarheid?
Kan het kabinet hier meer over zeggen? Op welke criteria worden de
noodzakelijkheid en haalbaarheid van een nieuw apart recht op schone
leefomgeving beoordeeld? En worden deze criteria ingebracht door de
Nederlandse diplomaten tijdens de vergaderingen van de Drafting Group?
Voor de analyse ten aanzien van de noodzaak en haalbaarheid
hanteert de werkgroep een juridische methodologie. In het kader
van de noodzaak wordt gekeken naar de verschillende ratio’s
voor een nieuw instrument, waaronder een mogelijke leemte in
verplichtingen van staten onder het internationaal milieurecht en
mensenrechten, bijdragen aan het discours ten aanzien van
mensenrechten en milieu, en de nationale bescherming van het
recht op een schoon, gezond en duurzaam leefmilieu.
Ook de haalbaarheid wordt op basis van juridische criteria
getoetst, zoals de mogelijke gevolgen van een aanvullend
instrument voor bijvoorbeeld een bestaand verdragsregime, zoals
het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Het
gaat hierbij nadrukkelijk niet om een toets op praktische
gevolgen voor beleid of op politieke haalbaarheid.
Daarnaast merken de leden van de VVD-fractie op dat zij in vraag drie van
de eerdergenoemde schriftelijke vragen informeerden naar de actieve
inzet van het Nederlandse kabinet en diplomatieke dienst. Hierop volgt
een ambtelijk passief geformuleerd, beschrijvend antwoord («pas
wanneer de noodzaak en haalbaarheid van een nader instrument op het
gebied van mensenrechten en milieu, waaronder klimaatverandering, in
kaart zijn gebracht») dat wegschrijft dat Nederland zelf ook aan tafel zit.
Klopt het dat Nederland zelf ook deelneemt aan dit in kaart brengen? Zo
ja, kan het kabinet dan aangeven wat de inbreng is? Zo nee, wie brengen
het dan in kaart en waarom doet Nederland niet mee aan het in kaart
brengen?
Antwoord van het kabinet
In antwoord op deze vragen ga ik graag allereerst in op het
precieze mandaat van het CDDH Drafting Group on Human Rights
and Environment (hierna: CDDH-ENV), alvorens nader in te gaan
op de Nederlandse deelname aan en inzet binnen deze
werkgroep.
Het CDDH-ENV is een werkgroep, die zich binnen het mandaat
van het Stuurcomité mensenrechten van de Raad van Europa
(CDDH) bezighoudt met het thema mensenrechten en milieu. Het
CDDH, op zijn beurt, ontleent zijn mandaat aan een besluit van
het Comité van Ministers (CM), het beleidsbepalende orgaan van
de Raad van Europa (RvE). Er zijn binnen de intergouvernementele
structuur van de RvE vele gelijksoortige werkgroepen die zich op
allerhande thema’s richten. Het lidmaatschap voor deze
werkgroepen is open voor alle lidstaten van de RvE. Aan bijeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

5

komsten van het CDDH-ENV wordt door ongeveer vijftien
lidstaten deelgenomen. Het CDDH-ENV, en gelijksoortige
werkgroepen, zijn nadrukkelijk géén besluitvormende organen en
hier vinden derhalve geen stemmingen plaats. In de werkgroepen
wordt op expertniveau voorbereidend werk gedaan ten behoeve
van besluitvorming op politiek niveau.
Institutioneel rapporteert het CDDH-ENV aan het plenaire CDDH,
waarin alle 46 lidstaten zetelen. Teksten die zijn opgesteld in het
CDDH-ENV worden aan het CDDH voorgelegd, waar debat en
amendering kan plaatsvinden. Indien een tekst wordt aangenomen door het CDDH, wordt deze daarna in het CM voorgelegd
ter beslissing. Het CM bestaat uit alle Ministers van Buitenlandse
Zaken van de lidstaten, doorgaans vertegenwoordigd door hun
ambassadeurs in Straatsburg. De Nederlandse inzet in het CM
wordt interdepartementaal afgestemd op werkniveau. Waar nodig
of wenselijk wordt de inzet t.a.v. een specifiek beslispunt
voorgelegd aan één of meerdere bewindspersonen, afhankelijk
van het thema.
Het CDDH-ENV kan daarom worden gekenmerkt als een
werkgroep op ambtelijk niveau die zich bezighoudt met de
juridisch-technische voorbereiding van teksten waarover
besluiten worden genomen op politiek niveau. Het mandaat van
CDDH-ENV omvat drie taken, waarvan er reeds twee zijn
voltooid. Het betreft:
• Het werk aan een nieuwe editie van een handboek over
mensenrechten en milieu, onder het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens en het Europees Sociaal Handvest. Dit
werk is afgerond en na akkoord op niveau van het CDDH heeft
dit geresulteerd in de derde editie van het handboek (2022).
Het handboek is beschikbaar op de website van de Raad van
Europa en bevat een uiteenzetting van de relatie tussen
mensenrechten en milieu, alsook de bescherming van mensenrechten in dit kader, en hoe deze tot uiting komen in het werk
van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en
van het Europees Comité voor sociale rechten.
• De ontwikkeling van een niet-bindend instrument inzake
mensenrechten en milieu, zijnde een aanbeveling. Dit werk is
afgerond, en op basis van het door het CDDH-ENV opgestelde
concept is een door het CDDH geamendeerde aanbeveling
door het CM aangenomen. Daarin wordt staten aanbevolen te
reflecteren op de betekenis van het recht op een schoon,
gezond en duurzaam leefmilieu, en op basis daarvan actief te
overwegen dit recht in de nationale rechtsorde te erkennen
(CM/Rec(2022)20).
• Een onderzoek naar de noodzaak en haalbaarheid van een
eventueel aanvullend instrument op het gebied van mensenrechten en milieu. In uitvoering van dit laatste punt is het
CDDH-ENV bezig met het opstellen van een conceptrapport
inzake de noodzaak en haalbaarheid van zo’n instrument,
hetgeen de mogelijkheden voor zowel een bindend als een
niet-bindend instrument omvat. Deze exercitie vindt haar
oorsprong in een resolutie van de Parlementaire Assemblée
van de Raad van Europa (PACE) van 29 september 2021
(2396/2021).
In een werkgroep zoals het CDDH-ENV nemen doorgaans experts
vanuit de nationale autoriteiten deel. Voor Nederland zijn dat in
dit geval juristen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

6

Nederland neemt sinds begin 2022 deel aan het CDDH-ENV.
Nederlandse deelname aan de werkgroep is ingegeven door de
noodzakelijkheid de snelle ontwikkelingen op het gebied van
mensenrechten en milieu binnen de RvE op de voet te volgen.
Deelname aan de werkgroep biedt ook de mogelijkheid om, waar
gewenst, invloed uit te oefenen op de richting van deze ontwikkelingen. De Nederlandse inzet en inbreng in het CDDH-ENV
worden ambtelijk afgestemd binnen het Ministerie van Buitenlandse Zaken, en interdepartementaal met de Ministeries van
EZK, LNV, IenW, JenV, FIN en BZK.
Inzake het onderzoek naar de noodzaak en haalbaarheid van een
eventueel aanvullend instrument op het gebied van mensenrechten en milieu heeft het CDDH-ENV een strikt verkennende, en
uitdrukkelijk geen beleidsmatige of politieke rol. De inhoud van
de overleggen en de uiteindelijke teksten dienen beperkt te
blijven tot een technisch-juridische aard. Het uitgangspunt voor
Nederland is dan ook dat er niet moet worden vooruitgelopen op
de uitkomsten van deze verkenning op expertniveau. Ook is het
uitgangspunt dat de beleidsbepaling van het kabinet gebaseerd
moet worden op het uiteindelijke rapport van de expertgroep,
waarbij het op dat moment vigerend kabinetsbeleid uiteraard de
richting zal bepalen van de positie.
Dit betekent concreet dat de Nederlandse inbreng in het
CDDH-ENV gericht is op een zo gebalanceerd en neutraal
mogelijk conceptrapport over de noodzaak en haalbaarheid van
een nader instrument op het gebied van mensenrechten en
milieu, waarbij Nederland uitdrukkelijk geen specifieke beleidspositie inneemt. Met een dergelijk gebalanceerd en neutraal
onderzoek wordt bedoeld dat alle voor- en nadelen van nadere
instrumenten, en de verschillende vormen daarvan, waardevrij in
kaart worden gebracht. Wanneer passages zijn opgenomen in het
concept-rapport die niet evenwichtig zijn, dan kaart Nederland
dit nadrukkelijk aan. De verslagen van de werkgroepen zijn te
vinden op de website van het CDDH-ENV in de vorm van meeting
reports.3
Het rapport zal na afronding in de werkgroep eerst aan het CDDH
worden voorgelegd en tenslotte het CM. Mogelijk zal het CDDH
op basis van het rapport aan het CM een aanbeveling doen voor
vervolgstappen. Het is dan aan het CM om hierover een beslissing
te nemen. Indien het CM concludeert dat een aanvullend
instrument nuttig en noodzakelijk is, zal zeer waarschijnlijk aan
het CDDH worden opgedragen dit nader uit te werken. Daartoe
zal dan naar verwachting een nieuw op te richten speciaal comité
de opdracht krijgen. Hieraan kunnen wederom experts deelnemen
en dat resultaat volgt dan dezelfde weg via het CDDH naar het
CM.
In het antwoord op vraag zeven van de eerdergenoemde schriftelijke
vragen is te lezen dat in de Drafting Group wordt onderzocht of het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) de bevoegdheid zou
moeten krijgen om te oordelen over een eigenstandig recht op een
schoon, gezond en duurzaam leefmilieu. Wat is de inbreng van Nederland
bij dit onderzoek? Welke organisaties en belanghebbenden zijn er bij dit
onderzoek en specifiek de Nederlandse inzet daarbij betrokken? En wat
3

Environment and Human Rights (CDDH-ENV) – Human Rights</br>Intergovernmental
Cooperation (coe.int)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

7

vinden andere lidstaten zoals Duitsland, Frankrijk en het Verenigd
Koninkrijk in de Raad van Europa belangrijk bij de beantwoording van
deze vraag of het EHRM deze bevoegdheid zou moeten krijgen?
Antwoord van het kabinet
Het opstellen van een Protocol bij het EVRM, waarin het recht op
een schoon, gezond en duurzaam leefmilieu wordt gecodificeerd,
is één van de vele mogelijkheden die worden onderzocht. Met
zo’n protocol zou het EHRM de bevoegdheid krijgen te oordelen
over schendingen van het recht op een schoon, gezond en
duurzaam leefmilieu. De Nederlandse inbreng inzake deze en
andere opties is hierboven reeds uiteengezet, en ziet slechts op
het op een neutrale wijze in kaart brengen van de juridische vooren nadelen van de verschillende opties, zonder enige vorm van
positiebepaling. Zonder nader in te kunnen gaan op de posities
van andere lidstaten, bestaat er binnen CDDH-ENV een breed
gedeelde wens om tot een neutraal en gebalanceerd conceptrapport te komen op basis waarvan een gedegen beslissing kan
worden genomen. Met deze analyse wordt niet vooruitgelopen op
een voorkeur voor een bepaald instrument.
Om de parlementaire betrokkenheid bij het voorliggende initiatief te
versterken zouden de leden van de VVD-fractie, naast een adequate
beantwoording van bovenstaande vragen, graag zien dat het kabinet
voorafgaand aan iedere bijeenkomst van de Drafting Group een geannoteerde agenda naar de Kamer stuurt, waarin de inzet van Nederland
uiteen wordt gezet. Is het kabinet daartoe bereid? De leden van de
VVD-fractie merken op dat dit gezien de mogelijk verstrekkende gevolgen
van een uitbreiding van het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens (EVRM) passend zou zijn en dat vergelijkbare parlementaire
betrokkenheid ook plaatsvindt bij de totstandkoming van EU-regelgeving
via onder andere BNC-fiches, het parlementair behandelvoorbehoud en
de subsidiariteitstoets. Dat deze instrumenten niet zijn geformaliseerd in
de Raad van Europa kan en mag volgens de aan het woord zijnde leden
geen reden zijn voor het kabinet om de Kamer nauwelijks te betrekken bij
de gesprekken die worden gevoerd. Is het kabinet het daarmee eens?
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie of het kabinet bereid is,
wanneer de conclusies van de Drafting Group zijn vastgesteld, voorafgaande aan besluitvorming door het Comité van Ministers deze
conclusies met de Kamer te delen, zodat over de inhoud van deze
conclusies debat kan worden gevoerd voorafgaand aan deze besluitvorming. Zo nee, waarom niet?
Antwoord van het kabinet
Zoals aangegeven in eerdere antwoorden, is de aard van het werk
dat wordt verricht binnen de werkgroep slechts verkennend en
qua inhoud juridisch-technisch. Tevens is uitgelegd wat het
proces behelst zodra het rapport binnen de werkgroep is
afgerond. Op dit moment is er nadrukkelijk geen sprake van
uitbreiding van het EVRM, het Europees Sociaal Handvest, of de
totstandkoming van een ander instrument onder de Raad van
Europa, noch kan dat de uitkomst van het werk in het CDDH-ENV
zijn. Indien zal worden overgegaan tot het opstellen van een
aanvullend bindend instrument, zal Nederland deelnemen aan de
onderhandelingen over deze tekst. Uw Kamer zal in dat geval
worden geïnformeerd over de Nederlandse inzet in, en de
voortgang van, de onderhandelingen. Na de afgeronde onderhandeling heeft Nederland de keuze om het instrument al dan niet te
ondertekenen en ratificeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

8

Indien de onderhandelingen leiden tot een aanvullend juridisch
bindend instrument (een verdrag) dat wordt aangenomen, is het
aan de regering om te besluiten of dit voor Nederland wordt
ondertekend. Voordat een dergelijk ondertekend verdrag voor
Nederland in werking kan treden, is parlementaire goedkeuring
vereist.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie en reactie
van de bewindspersoon
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsappreciatie van de Raad van Europa-top. Zij hebben daarover de volgende
vragen en opmerkingen.
Allereerst vinden deze leden het jammer dat de brief van het kabinet van
14 juni veeleer een verslag is en géén appreciatie, met uitzondering van
de een na laatste zin. De leden van de SP-fractie hadden verwacht dat een
appreciatie de vinger legt op de zere plek: wat weerhoudt de Raad van
Europa om zijn volle potentieel te benutten?
Deze leden zijn net als het kabinet blij met de herbevestiging en bekrachtiging van het bestaande normatieve kader. Toch vragen de leden van de
SP-fractie wat het kabinet concreet anders gaat doen voor een «sterkere
en effectievere Raad van Europa» en hoe het kabinet gaat bijdragen aan
bovengemiddeld belangrijke elementen uit de eindverklaring als
«vergroting van de betrokkenheid van lidstaten» en «versterken van
toezicht op de naleving van uitspraken van het Europees Hof voor de
Rechten van de Mens»?
Antwoord van het kabinet
Het kabinet zet in op een sterkere rol voor de RvE binnen het
multilaterale bestel, op basis van complementariteit met andere
internationale organisaties, met name de EU. Het toetreden van
de EU tot het Verdrag van Istanboel en het voorlopige akkoord
dat is bereikt m.b.t. het toetreden van de EU tot het EVRM is dan
ook een positieve ontwikkeling. Het kabinet zal blijven inzetten
op de promotie van open instrumenten zoals het Verdrag van
Istanboel, en richt zich daarbij ook op derde landen.
Daarnaast zet het kabinet zich in voor een effectievere organisatie door te pleiten voor toebedeling van voldoende middelen
voor de kerntaken van de RvE. Deze middelen dienen mede door
middel van heldere prioritering en verdere hervormingen van het
secretariaat gevonden te worden.
Tevens acht het kabinet het van belang dat er voldoende financiële steun wordt geleverd aan het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens (EHRM) voor een effectieve afhandeling van zaken.
Om het toezicht op de naleving van uitspraken van het EHRM te
versterken, zet het kabinet zich in voor een vergroting van de
capaciteit van het Department for the Execution of Judgments
(DEJ) dat het CM ondersteunt in haar toezichthoudende taak op
de tenuitvoerlegging van EHRM-uitspraken. Naast de vrijwillige
bijdragen van lidstaten, waaronder Nederland, dient een
verhoging van het budget zoveel mogelijk uit centrale middelen
te worden bekostigt. Nederland zal zich hiervoor blijven
hardmaken.
De leden van de SP-fractie missen ook een appreciatie van de verhouding
tussen de Raad van Europa en de Europese Politieke Gemeenschap, in het
bijzonder het hoge duplicatiegehalte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

9

Antwoord van het kabinet
Het kabinet ziet de Europese Politieke Gemeenschap (EPG) en de
RvE als twee complementaire fora, die van elkaar verschillen,
zowel qua opzet als mandaat. De EPG is voornamelijk een forum
voor politieke dialoog en samenwerking tussen Europese landen
ten aanzien van onderwerpen van gemeenschappelijk en
regionaal belang. Zo stonden tijdens de afgelopen top in Chisinau
onderwerpen zoals veiligheid, energie en klimaat centraal. Tevens
kent de EPG geen institutionele structuur en toezichthoudende
organen. Ook werd tijdens de afgelopen EPG bijeenkomsten niet
gewerkt met slotverklaringen. Dit is in lijn met de inzet van het
kabinet om de structuur en de agenda van de EPG bijeenkomsten
flexibel te houden. De Raad van Europa is een intergouvernementele organisatie die standaarden zet en monitort op het
terrein van democratie, mensenrechten en rechtsstaat. Veiligheid
in termen van nationale defensie is expliciet uitgesloten van het
mandaat van de Raad van Europa.
Tot slot betreuren deze leden dat de premier deze top aanwendde om
nieuws over F-16’s voor Oekraïne met de wereld te delen, iets wat toch
nauwelijks in lijn met de geest van deze top was, namelijk multilaterale
samenwerking voor vrede en recht.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de kabinetsbrief
inzake de Appreciatie van de Top van de Raad van Europa van 16–17 mei
in Reykjavik. De inbreng van dit lid in het schriftelijk overleg hierover lijkt
inhoudelijk erg op haar inbreng in het schriftelijk overleg van 13 juli 2023
over de geannoteerde agenda voor de Raad Buitenlandse Zaken. Het lid
van de BBB-fractie wil daarom ook naar dat schriftelijk overleg verwijzen.
In dit schriftelijk overleg heeft het lid van de BBB-fractie nog één aanvullende vraag.
Deze ene vraag gaat over de intensiverende samenwerking van internationale organisaties, met name de EU. Het lid van de BBB-fractie vindt het
belangrijk dat Nederland niet nog meer soevereiniteit overdraagt aan de
EU. Samenwerken prima, maar niet nog meer macht naar Brussel. Uit de
stukken komt niet naar voren wat er concreet met de intensiverende
samenwerking bedoeld wordt. Kan de Minister uitleggen wat hiermee in
de praktijk bedoeld wordt? Op welke beleidsterreinen gaat Nederland de
samenwerking intensiveren en hangen hier consequenties aan vast?
Antwoord van het kabinet
Het kabinet zet in op een intensivering van samenwerking tussen
de RvE en andere internationale organisaties, waaronder de EU,
teneinde overlap te voorkomen en effectiviteit van de organisaties te versterken middels complementariteit. Een voorbeeld is
het gebruik van RvE-rapporten, zoals die van de Venetië
Commissie, in het kader van de EU-toetredingsprocessen.
Middels het vergroten van synergiën tussen internationale
organisaties zorgen we er ook voor dat de capaciteit en middelen
efficiënter kunnen worden ingezet. Dit alles is gericht op
effectiviteit, efficiëntie en complementariteit en brengt geen
verschuiving in bevoegdheden teweeg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 137

10