Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 830 XVI

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport 2020

Nr. 8

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 9 juni 2021
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport, de Minister voor Medische Zorg en de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 19 mei 2021 inzake
over het Jaarverslag Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
2020 (Kamerstuk 35 830 XVI, nr. 1).
De Ministers en Staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij brief
van 8 juni 2021. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Agema
Adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

kst-35830-XVI-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

1

Vraag 1
Waarom is in het verleden bij de jarenlange onderbestedingen bij het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport er niet voor gekozen een
deel van de onderbesteding via kasschuiven ter beschikking te stellen in
latere jaren, zoals nu mede door corona is gebeurd met middelen die in
2020 niet tot besteding zijn gekomen?
Antwoord:
Binnen het Rijk is afgesproken dat ministeries 1% van de omvang van de
begroting aan het eind van het jaar mogen meenemen naar het volgende
jaar, de zogenoemde eindejaarsmarge. Deze was de afgelopen jaren
grofweg 30 miljoen euro per jaar voor de VWS-begroting. Deze eindejaarsmarge is de afgelopen jaren voor het volledige bedrag benut om
onderbesteding op de VWS-begroting mee te nemen naar het volgend
jaar.
Daarnaast kunnen middelen gedurende het jaar door een kasschuif
worden verplaatst naar latere jaren. Dit komt voor wanneer beleid dat
gepland stond voor een bepaald jaar op een ander tijdstip wordt
uitgevoerd. Dit is op de VWS-begroting de afgelopen jaren meermaals
gebeurd.
Als er echter aan het eind van het jaar meer middelen over zijn dan de
eindejaarsmarge, dan vloeien deze terug naar de schatkist. Deze middelen
komen daarmee ten goede aan het aflossen van de staatsschuld. Als er
echter middelen alsnog nodig zijn in 2021, welke niet kunnen worden
opgevangen binnen de begroting, dan kunnen deze opnieuw worden
toegevoegd aan de begroting tijdens de Voorjaarsnota. Dit is bijvoorbeeld
gebeurd bij een aantal coronaposten omdat deze middelen in 2021 alsnog
noodzakelijk zijn.
Vraag 2
Wat was de raming voor Intensive Care (IC)-capaciteit de afgelopen tien
jaar? Kunt u een overzicht van het aantal structurele IC-bedden van de
afgelopen tien jaar geven? Hoeveel IC-personeel is er de afgelopen tien
jaar bijgekomen of verdwenen? Hoeveel intensivisten waren er in 2010,
hoeveel waren er vlak voor de coronacrisis en hoeveel zijn er nu? Hoeveel
IC-verpleegkundigen waren er in 2010, hoeveel vlak voor de coronacrisis
en hoeveel zijn er nu?
Antwoord:
Er is geen landelijke raming voor de IC-capaciteit. Ziekenhuizen baseren
de benodigde IC-capaciteit op basis van de IC-bezetting van het afgelopen
jaar.
In onderstaande tabel wordt het gemiddeld aantal operationele IC-bedden
voor de jaren 2013–2018 weergegeven. Deze gegevens zijn afkomstig van
de jaarverslagen van Stichting NICE (www.stichting-nice.nl). Het gaat
jaarlijks dus om circa 1200 daadwerkelijk operationele bedden. Een
overzicht van het gemiddeld aantal ic-bedden in de jaren 2010–2012 heb ik
niet tot mijn beschikking.
Jaar

Aantal IC-bedden (NICE)

2013
2014
2015
2016
2017
2018

1.208
1.210
1.210
1.191
1.209
1.208

Er is geen landelijke registratie van de hoeveelheid IC-personeel over de
afgelopen 10 jaar beschikbaar. Op peildatum 31 december 2013 waren er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

2

5.738 IC-verpleegkundigen (Landelijke rapportage ziekenhuisopleidingen
2014, Capaciteitsorgaan, juni 2014). Op peildatum 1 januari 2020, vlak
voor de coronacrisis, waren er 4.823 gediplomeerd IC-verpleegkundigen,
waarvan er 182 niet in loondienst waren (Capaciteitsplan 2020–2023,
deelrapport 8, FZO-beroepen en ambulanceverpleegkundigen, Capaciteitsorgaan, november 2020). De cijfers voor 2021 zijn nog niet beschikbaar.
Cijfers over de aantallen intensivisten zijn niet direct voorhanden. Dat
komt omdat de intensive care geneeskunde nog geen zelfstandig
specialisme is en de registratie daarvan bij zeven basisspsecialismen ligt.
Vraag 3
Hoeveel Spoedeisende Hulp (SEH)-posten en/of afdelingen acute
verloskunde waren er in 2010 en hoeveel zijn er nu?
Antwoord:

2010
2011
2015
2016
2017
2018
01–2019
Maart 2019
Maart 2020

Aantal SEH’s
24/7-uurs openstelling

Totaal aantal SEH’s (inclusief dag/avond)

Niet bekend
Niet bekend
91
90
89
86
84
83
80

Niet bekend
99
95
94
94
89
87
87
83

Hieronder vindt u een overzicht van het aantal Spoedeisende
Hulp-locaties (SEH’s) in Nederland vanaf 2010.
Hieronder vindt u een overzicht van het aantal locaties acute verloskunde
(AV) in Nederland in de jaren t/m maart 2020. Voor de jaren tot 2014 is
door het RIVM niet expliciet gevraagd naar het aanbod acute verloskunde
volgens de criteria. Destijds is gevraagd of de SEH van een ziekenhuis «8
poortspecialismen aanbiedt», acute verloskunde was 1 van die 8
poortspecialismen. Vanaf 2014 is de uitvraag specifieker, met uitvraag
naar aanwezigheid en beschikbaarheid van professionals en team.
Daarom zijn de cijfers voor 2014 niet helemaal vergelijkbaar met de
aantallen na 2014.
Aantal locaties met AV volgens criteria
2015
2016
2017
2018
Januari 2019
Maart 2019
Maart 2020

84
81
81
80
Niet bekend
75
74

Bron: RIVM; stand per 01-02-2020, geactualiseerd 5 oktober 2020.

Vraag 4
Hoeveel mensen met een buitenlands zorgdiploma werken in Nederland?
Hoeveel aanvragen zijn hiervoor ingediend de afgelopen vijf jaar? Hoeveel
zijn er goedgekeurd? Welke kosten zijn hiermee gemoeid voor het CIBG en
het Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG)-register?
Antwoord:
In totaal staan er 369.669 zorgverleners geregistreerd in het BIG-register,
van wie 11.987 zorgverleners met een buitenlands diploma (stand 3 mei
2021, zie ook https://www.bigregister.nl/over-het-big-register/cijfers/
buitenlands-diploma-en-nederlands-diploma). Voor de beroepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

3

apotheker, arts, bachelor medisch hulpverlener, fysiotherapeut,
geregistreerd-mondhygiënist, gz-psycholoog, psychotherapeut, klinisch
technoloog, orthopedagoog-generalist, physician assistant, tandarts,
verloskundige en verpleegkundige is een BIG-registratie vereist om in
Nederland zelfstandig het beroep te kunnen uitoefenen. Naar verwachting
is het overgrote deel van de BIG-geregistreerde zorgverleners met een
buitenlands diploma ook werkzaam in Nederland, maar exacte informatie
daarover is niet voorhanden. Er zijn van 2016 t/m mei 2021 in totaal 5.300
aanvragen voor BIG-registratie ingediend door zorgverleners met een
buitenlands diploma. Daarvan zijn 3.971 aanvragen goedgekeurd. Er zijn
349 aanvragen na een inhoudelijke beoordeling afgewezen. Meest
voorkomende redenen van afwijzing zijn het niet beschikken over een
bewijs van Nederlandse
taalvaardigheid of een Certificate of Current Professional Status (CCPS,
een verklaring van bevoegdheid en (voormalige) registratie in het
buitenland). De overige aanvragen zijn afgebroken, niet in behandeling
genomen (bv. omdat vereiste bewijsstukken niet zijn aangeleverd) of nog
in behandeling. De kosten van het CIBG voor erkenning van buitenlandse
diploma’s bedragen gemiddeld over de jaren 2016 t/m 2021 ca. 4 miljoen
euro op jaarbasis.
Vraag 5
Hoeveel vraagstukken zijn er in 2020 voorgelegd aan het «Juiste Loket»?
Hoeveel waren daarvan gerelateerd aan de geestelijke gezondheidszorg
(ggz)? Hoeveel zijn er niet opgepakt of niet «opgelost» en wat waren daar
de onderliggende oorzaken van?
Antwoord:
Bij het Juiste Loket zijn in 2020 4.054 vragen binnengekomen. Daarvan
gingen er 741 over de GGZ, waarvan 370 specifiek over de Wlz-GGZ
(toegang Wlz voor mensen met een psychische stoornis). Van het Juiste
Loket heb ik begrepen dat er geen vragen meer openstaan. Dit betekent
dat alle gestelde vragen een antwoord hebben gekregen. Het is mogelijk
dat dit niet voor alle vraagstellers ook het gewenste antwoord is geweest.
Vraag 6
Wat zijn de opbrengsten en wat is de effectiviteit geweest van de
Vliegende Brigade+?
Antwoord:
Vanuit het Actieprogramma «lokale initiatieven voor mensen met verward
gedrag» is het vanaf 2018 mogelijk om experts vanuit de Vliegende
Brigade+ van ZonMw in te zetten. Er zijn sinds de start van dit traject 177
vouchers toegekend in het kader van Vliegende Brigade+ en de huidige
aanpak loopt nog tot eind 2020. Ongeveer 50 van deze trajecten lopen
momenteel nog. Een evaluatie van de opbrengsten en van de Vliegende
Brigade+ is nog niet beschikbaar, maar zal meegenomen worden in de
evaluatie van het totale Actieprogramma die momenteel uitgevoerd
wordt. Voor het einde van het jaar zal uw Kamer hierover geïnformeerd
worden.
Vraag 7
Hoeveel geld gaat naar de maatschappelijke opvang en beschermd
wonen? Kunt u de omvang van het budget van de afgelopen tien jaar op
een rij zetten?
Antwoord:
In onderstaande tabel is weergegeven hoeveel middelen gemeenten
hebben voor de maatschappelijke opvang en beschermd wonen de
afgelopen tien jaar. Voor beschermd wonen geldt dat dit pas vanaf 2015
een gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Binnen de AWBZ is dit in de
periode 2011 t/m 2014 op een andere wijze geregistreerd, waardoor dit
niet meer goed inzichtelijk te maken is. In 2020 zijn voor de maatschappelijke opvang eenmalig middelen toegevoegd vanwege de coronacrisis (zie
het antwoord op vraag 9). Tevens zijn in de tabel voor de maatschappelijke opvang niet-geïndexeerde bedragen opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

4

Budgetten gemeentefonds Maatschappelijke opvang en Beschermd wonen (bedragen
x € 1 mln)
Uitkeringsjaar
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
1

Maatschappelijke opvang

Beschermd wonen1

307
299
301
299
385
385
385
385
385
476

onbekend
onbekend
onbekend
onbekend
1.412
1.439
1.540
1.634
1.809
1.938

beschermd wonen is per 2015 gedecentraliseerd naar gemeenten

Vraag 8
Hoe vaak wordt er gebruikgemaakt van beschermd wonen en wat is de
toename of afname in de afgelopen tien jaar?
Antwoord:
Uit cijfers van het CBS blijkt dat in het eerste halfjaar van 2020 in totaal
34.540 mensen gebruik maakten van beschermd wonen. In 2011 waren dit
nog ruim 13.000 cliënten (onder de AWBZ) en in 2012, 2013 en 2014
telkens ongeveer 20.000. In de periode 2015 tot en met 2020 is het aantal
mensen dat gebruik maakt van beschermd wonen onder de Wmo 2015
gegroeid naar 34.540.
Vraag 9
Hoeveel heeft het permanent openen van de maatschappelijke opvang
over 2020 vanwege de coronacrisis extra gekost?
Antwoord:
Er is geen inzicht in de precieze kosten voor het open houden van de
maatschappelijke opvang tijdens de perioden van lockdown. Wel is er
zicht op de totale meerkosten voor de maatschappelijke opvang in 2020
als gevolg van de coronacrisis. Op basis van onafhankelijk onderzoek is
vastgesteld dat de meerkosten die direct voortvloeien uit de coronamaatregelen van het kabinet en het volgen van de RIVM-maatregelen in de
maatschappelijke opvang in 2020 (maanden maart t/m december) 90
miljoen euro bedroegen. Gemeenten zijn hiervoor gecompenseerd. De
meeste meerkosten in de maatschappelijke opvang komen voort uit het
waarborgen van de anderhalvemeter-maatregel, bijvoorbeeld door de
huur van extra gebouwen.
Vraag 10
Hoeveel patiënten/cliënten vallen onder de Wet verplichte ggz (Wvggz) en
de Wet zorg en dwang (Wzd)?
Antwoord:
De Wvggz en Wzd zijn van toepassing op personen die vanwege hun
psychische stoornis respectievelijk psychogeriatrische aandoening,
verstandelijke beperking of daaraan gelijkgestelde aandoening ernstig
nadeel voor zichzelf of anderen veroorzaken. Als gedwongen zorg nodig is
om dat ernstig nadeel weg te nemen, bieden de Wvggz en Wzd daarvoor
het wettelijke kader. In zijn algemeenheid is niet te zeggen hoeveel
personen onder de reikwijdte van deze wetten vallen, omdat niet alle
personen met genoemde aandoeningen ook in aanraking komen met
gedwongen zorg. Hoeveel machtigingen jaarlijks op grond van de Wvggz
of Wzd worden afgegeven, is in het antwoord op vraag 49 vermeld.
Vraag 11
Hoeveel euro is er in 2020 over- of onderbesteed binnen de begroting van
het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van het jaar 2020,
exclusief de extra uitgaven die gepaard gingen met de coronacrisis?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

5

De VWS-begroting (begrotingshoofdstuk 16) had een onderuitputting van
273 miljoen euro in 2020 op de reguliere middelen (dus exclusief de
onderuitputting op coronamiddelen). De onderuitputting bij VWS treedt
vooral op bij de subsidiebudgetten (263 miljoen euro) en opdrachtbudgetten (43 miljoen euro); deze is verspreid over diverse beleidsartikelen.
De grootste individuele post betreft onderuitputting van circa 110 miljoen
euro op het stagefonds (subsidiebudget). Er zijn ook enkele overschrijdingen, zoals 27 miljoen euro op de bijdrage aan medeoverheden en 22
miljoen euro op de bijdrage aan agentschappen. Een belangrijke
aantekening hierbij is wel dat ook veel regulier beleid direct of indirect is
beïnvloed door de coronacrisis. Ter illustratie: de onderuitputting van de
stagefondsmiddelen is ontstaan door de noodzakelijke inzet van mensen
voor de uitvoering van de zorgbonus. Deze zouden normaal voor de
uitvoering van het stagefonds worden ingezet, maar om de zorgbonus
mogelijk te maken is het laatste deel uit het proces van de jaarlijkse
uitvoering van het stagefonds naar begin 2021 verplaatst. De uitgaven
voor het stagefonds vinden daarom alsnog plaats in 2021.
Vraag 12
Met hoeveel procent zijn de kosten in de zorg binnen de medischspecialistische zorg, per hoofd van de bevolking en inclusief eigenbetalingen en premies, gemiddeld gestegen?
Antwoord:
Voor de beantwoording is gekeken naar de premie gefinancierde,
brutouitgaven in de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg in 2019
en 2020. Deze brutouitgaven bevatten ook de uitgaven die worden gedekt
uit de ontvangsten eigen risico. Op basis van deze definitie zijn de
gemiddelde uitgaven in de geestelijke gezondheidszorg in 2019 € 230 per
hoofd van de bevolking. De gemiddelde uitgaven per hoofd van de
bevolking in 2020 bedragen € 241. Dat komt neer op een stijging van
4,7%. Dit betreft de totale groei, dus inclusief loon- en prijsontwikkeling
(waarvoor in het kader rekening is gehouden met een groei van 2,2%).
Hierbij is relevant dat de uitgaven 2020 inclusief de meerkosten corona en
de netto continuïteitsbijdragen corona zijn.
De definitieve uitgavenstanden voor 2019 en met name 2020 zijn nog met
onzekerheid omgeven als gevolg van de coronacrisis en doordat nog niet
alle declaraties ontvangen en geaccepteerd zijn.
Vraag 13
Met hoeveel procent zijn de kosten in de zorg binnen de geestelijke
gezondheidszorg, per hoofd van de bevolking en inclusief eigenbetalingen
en premies, gemiddeld gestegen?
Antwoord:
Voor de beantwoording is gekeken naar de premie gefinancierde,
brutouitgaven in de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg in 2019
en 2020. Deze brutouitgaven bevatten ook de uitgaven die worden gedekt
uit de ontvangsten eigen risico. Op basis van deze definitie zijn de
gemiddelde uitgaven in de geestelijke gezondheidszorg in 2019 € 230 per
hoofd van de bevolking. De gemiddelde uitgaven per hoofd van de
bevolking in 2020 bedragen € 241. Dat komt neer op een stijging van
4,7%. Indien je de meerkosten corona en de netto continuïteitsbijdrage
corona niet meerekent, komt het neer op een stijging van 2,8%. Daarin zit
ook nog een stukje prijsinflatie. Het definitief beschikbare macrokader
2020 bevatte een ophoging met loon- en prijsbijstelling van 2,2% ten
opzichte het beschikbare deelkader zoals vermeld in de VWS-begroting
2020.
De definitieve uitgavenstanden voor 2019 en met name 2020 zijn nog met
onzekerheid omgeven als gevolg van de coronacrisis en doordat nog niet
alle declaraties ontvangen en geaccepteerd zijn.
Vraag 14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

6

Wat gaat u concreet doen om zorgprofessionals voor de zorg te
behouden, aangezien de coronacrisis helder heeft gemaakt hoezeer de
inzet van de zorgprofessionals van belang is?
Antwoord:
Het behoud van medewerkers is één van de grootste uitdagingen waar de
zorgsector voor staat. We hebben iedereen nodig om goede zorg te geven
en kunnen blijven geven in de toekomst. Er zijn veel kritieke momenten
waarop iemand kan besluiten om toch wat anders te gaan doen. Te
beginnen tijdens de opleiding en de stage, maar ook op een later moment
tijdens de loopbaan. Aandacht voor werkdruk, balans werk-privé,
loopbaanontwikkeling en zeggenschap in het dagelijks werk zijn hierbij
essentieel. In de afgelopen periode heb ik stevig geïnvesteerd om aan het
behoud van medewerkers bij te dragen. Ten eerste zorgt VWS voor
structurele ondersteuning voor het opleiden van professionals. Op basis
van ramingen van het Capaciteitsorgaan is kostendekkende financiering
beschikbaar voor de opleiding van medisch specialisten, gespecialiseerd
verpleegkundigen en medisch ondersteunend personeel (jaarlijks ca. 1,3
mld euro). Zorgorganisaties kunnen tevens een beroep doen op het
Stagefonds voor ondersteuning bij de begeleiding van stagiairs (jaarlijks
112 mln euro). Ten tweede heb ik met het actieprogramma Werken in de
zorg aanvullend en stevig ingezet op het behoud van personeel. Het
zwaartepunt ligt in de regio met in iedere regio een eigen aanpak. Deze
regionale aanpakken worden ondersteund met verschillende instrumenten zoals: De subsidie SectorplanPlus (420 mln euro voor 2017–2021).
Via deze regeling kunnen zorgaanbieders subsidie aanvragen voor het
opleiden van (nieuwe) medewerkers. Binnen het vierde tijdvak (dat loopt
t/m 2021) is de regeling verbreed naar activiteiten gericht op het behoud
van medewerkers. Het Actieleernetwerk voor het delen en leren van
goede voorbeelden onder andere gericht op het behoud van personeel.
Het VWS-regio team om regio’s te helpen bij het verder ontwikkelen van
hun aanpak en het opzetten van concrete projecten in de regio. Daarnaast
faciliteert VWS een aantal specifieke, landelijke projecten, bijvoorbeeld
gericht op: het verhogen van de deeltijdfactor via stichting het Potentieel
Pakken; het geven van een impuls aan loopbaanoriëntatie via Sterk in je
werk; het vergroten van medewerkersbetrokkenheid via het project
Merkbaar Beter; het tegengaan van agressie en ongewenst gedrag op de
werkvloer via projectsubsidies op brancheniveau. Voor een uitgebreide
toelichting verwijs ik naar de meest recente voortgangsrapportage van het
Actieprogramma Werken de Zorg1. Ik realiseer me dat de schaarste aan
personeel ook de komende jaren een grote uitdaging zal blijven. Ik heb
daarom in de VWS-begroting 2021 structureel aanvullende middelen
beschikbaar gesteld, oplopend tot € 130 mln structureel per jaar vanaf
2023. Daarnaast heb ik de SER gevraagd om een advies met de belangrijkste knelpunten en oplossingsrichtingen die hieraan bijdragen. U heeft
dit rapport op 12 mei jl. ontvangen2.
Vraag 15
Welke lessen heeft u uit de coronacrisis in 2020 geleerd, ook waar het gaat
om het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zelf, bijvoorbeeld organisatorisch, financieel beheer, etc.?
Antwoord:
VWS heeft veel geleerd tijdens de coronacrisis. Eén van de lessen is dat
VWS en de VWS’ers in hoog tempo naast beleidsvorming ook geheel
nieuwe taken hebben kunnen oppakken. Net als binnen vele onderdelen
van de zorg is er heel hard gewerkt door heel betrokken medewerkers.
Wat daarbij ook is geleerd is dat het van toevoegde waarde kan zijn om de
bedrijfsvoering eerder en integraal te betrekken bij de beleidsvorming en
het organiseren van de uitvoering. De normale doorlooptijden van
1
2

Kamerstuk 29 282, nr. 416
Kamerstuk 29 282, nr. 437

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

7

procedures waren vaak te lang om de noodzakelijke snelheid van
handelen te organiseren. Hierdoor moet nog het nodige herstelwerk
gedaan worden. In termen van financieel beheer zijn de lessen geformuleerd in het Programma verbetering financieel beheer op basis waarvan
de Algemene Rekenkamer het bezwaar heeft opgeheven zoals versterking
van de financiële functie, bredere kennis vergaren van comptabele wet- en
regelgeving in de hele financiële keten en gerichtere en proactieve control
op begrotingsartikelen met de grootste risico’s gedurende het hele jaar.
Vraag 16
Waarom heeft u besloten de inkoop van beademingsapparatuur en
persoonlijk beschermingsmateriaal zelf te doen, terwijl het ministerie op
dit terrein geen ervaring had? Waarom is er niet besloten dit uit te
besteden aan organisaties die hier al jarenlange ervaring mee hebben?
Wie heeft besloten dat dit een taak werd voor het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport?
Antwoord:
De inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm’s) is zo snel als
mogelijk aan een daarvoor toegeruste marktpartij uitbesteed. VWS heeft
er voor gekozen de inkoopfunctie niet bij VWS zelf te beleggen. Bij het
uitbreken van de coronapandemie ontstonden wereldwijd, acute
problemen bij de levering van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM),
ademhalingsapparatuur en andere medische hulpmiddelen. De reguliere
toevoerkanalen bleken niet in staat om in de plots enorm toegenomen
vraag te voorzien. Nadat het Ministerie van VWS eerst zelf de additionele
inkoop van PBM en hulpmiddelen had opgepakt, is in maart 2020 het
Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) opgericht. Het Landelijk
Consortium Hulpmiddelen was een ad hoc samenwerking tussen
verschillende partijen (VWS, zorginstellingen, bedrijfsleven en academische centra) zodat de in Nederland beschikbare relevante kennis en
capaciteit – op gebieden zoals inkoop, logistiek en kwaliteit – benut
konden worden. Het doel was om de zorg zo snel mogelijk van voldoende,
kwalitatief goede persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) te voorzien.
Vanaf de start van de activiteiten van het LCH heeft VWS een faciliterende
en ondersteunende rol voor het LCH gehad bijvoorbeeld door middel van
bevoorschotting van de inkopen van PBM. Gedurende het traject is daarbij
ook een meer sturende rol bij gekomen bijvoorbeeld door het bepalen van
de scope van de activiteiten van LCH en de omvang van de in te kopen
producten. De rol in dit gehele traject was nieuw voor VWS waar al
doende invulling aan gegeven moest worden. Reeds op 24 maart 2020 is
met Mediq (als consortium partner) een overeenkomst gesloten om de
inkoop, verkoop en distributie van producten ter bestrijding van de
Covid-19-crisis op zich te nemen. VWS heeft daarmee alleen in de
beginfase zelf PBM’s ingekocht toen de extreme crisissituatie dat vereiste
en de voorbereiding werden getroffen om de inkoop door derden te laten
plaatsvinden. Wel zijn na 24 maart 2020 door VWS nog zelf inkopen
gedaan in het kader van Europese aanbestedingen in EU verband die niet
bij derden konden worden belegd voor de inkoop en in het kader van
productie in Nederland van bijvoorbeeld desinfectantia en recycling van
isolatiejassen. Alhoewel de inkoop van beademingsapparatuur in dezelfde
tijd speelde is hier een andere afweging gemaakt ten aanzien van de
uitbesteding vanwege het andere karakter van de producten. De Nederlandse ziekenhuizen zagen dat zij met elkaar aan het concurreren waren
bij de inkoop, dat prijzen van beademingsapparatuur absurd snel stegen
en dat de reguliere leveringskanalen niet meer konden leveren. Hieruit
ontstond de wens om de inkoop te coördineren. VWS heeft vanwege de
wereldwijde tekorten en onder dreiging van exportverboden door
sommige landen en de na consultatie van NVZ, NFU, NVIC, LNAZ en FME
besloten de inkoop van beademingsapparatuur zelf ter hand te nemen en
dit in nauw overleg met de NFU, NVIC, NVKF en medisch technologen uit
te voeren. Doorslaggevend argument voor het leggen van deze taak bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

8

overheid was de verwachte politieke druk die op landen/leveranciers zou
moeten worden uitgevoerd.
Vraag 17
Hoeveel IC-bedden zijn er daadwerkelijk bijgekomen sinds de coronacrisis? Zijn deze IC-bedden tijdelijk of structureel? Met hoeveel IC-bedden
kan er daarnaast maximaal opgeschaald worden bij een volgende
uitbraak?
Antwoord:
Het opschalingsplan op basis van het advies van het Landelijk Netwerk
Acute Zorg (LNAZ) is op te delen in drie stappen en gaat als volgt:
1. 100% structureel beschikbaar maken van de reeds bestaande
IC-capaciteit wat zou leiden tot 1150 IC-bedden.
2. Het structureel uitbreiden van de IC-capaciteit met 200 IC-bedden (en
400 klinische bedden) per 1 oktober 2020. Deze extra IC-bedden zijn
alleen bestemd voor COVID-19 patiënten die IC-zorg nodig hebben.
Totaal dus 1350 IC-bedden.
3. Verdere uitbreiding met 350 flexibele IC-bedden (en 700 klinische
bedden) per 1 januari 2021 die alleen worden ingezet voor COVIDpatiënten in geval van een onverhoopt grote piek, voor de duur van
de pandemie.
Totaal dus 1700 IC-bedden.
Het uitbreiden van de IC-capaciteit betreft dus een tijdelijke uitbreiding
voor de duur van de pandemie. Bij een volgende uitbraak kan er
maximaal met 550 IC-bedden worden opgeschaald (1150 + 550 =
maximaal 1700 IC-bedden). Het LNAZ geeft aan hoeveel bedden er
landelijk beschikbaar moeten zijn. Op het hoogtepunt van de derde golf
(eerste week van mei 2021) was er landelijk tot 1550 IC-bedden
opgeschaald.
Vraag 18
In hoeverre is het afschalen en uitstel van reguliere zorg geslaagd in de
afgelopen periode, aangezien een belangrijke les uit de eerste golf is dat
dit zoveel mogelijk voorkomen moet worden?
Antwoord:
In de eerste golf is de planbare zorg grotendeels afgeschaald geweest
door de grote instroom van Covid-patiënten. Om te voorkomen dat dit in
het vervolg van de Covid-pandemie de reguliere zorg weer opnieuw
volledig afgeschaald moest worden is de zorgsector medio vorig jaar aan
de slag gegaan met het opschalingsplan COVID-19 van het Landelijk
Netwerk Acute Zorg. Daarmee is er stapsgewijs buffercapaciteit met extra
IC-bedden en verpleegbedden bijgekomen. En is er fors geïnvesteerd in
het opleiden van personeel en het aantrekken van nieuwe medewerkers.
Helaas was de instroom van het aantal Covid-patiënten in de tweede en
derde golf te lang te hoog om de reguliere zorg volledig te kunnen blijven
geven. Sommige behandelingen moesten worden uitgesteld om
Covid-patiënten op te vangen. De Federatie Medisch Specialisten (FMS)
heeft op 30 oktober 2020 een raamwerk gepubliceerd dat artsen en
ziekenhuisbestuurders ondersteunt bij de keuzes waar ze voor staan
betreft het afschalen van reguliere zorg. Zo konden behandelingen op een
verantwoorde manier worden uitgesteld. Vorige week is het Kader
«Passende inhaalzorg MSZ» naar de Kamer gestuurd door de Minister
voor MZS. Daarin staat onder andere beschreven hoe we de zorg die het
afgelopen jaar uitgesteld moest worden, gaan inhalen.
Vraag 19
Heeft iedere zorgprofessional die recht had op de zorgbonus van 2020,
deze bonus inmiddels ontvangen?
Antwoord:
De bonus 2020 was bedoeld als blijk van waardering voor mensen die
bijzondere inzet hebben gepleegd voor COVID-19 patiënten dan wel in de
strijd tegen COVID-19, en niet als generiek inkomensinstrument voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

9

iedereen werkzaam in de zorg. Bij het opstellen van de bonusregeling is
ervan uit gegaan dat naar schatting 2/3 deel van de zorgprofessionals in
de sector zorg en welzijn mogelijk een uitzonderlijke prestatie heeft
geleverd in de strijd tegen COVID-19. We zien dat er in de praktijk breed
subsidie is aangevraagd: zorgaanbieders hebben gemiddeld genomen
voor ca 88% van hun personeelsbestand een bonus aangevraagd.
Op basis van CBS cijfers weten we dat er in de periode maart-september
2020 1,37 miljoen werknemers werkzaam waren in zorg en welzijn.
Daarvan verdienen circa 1,3 miljoen werknemers minder dan 2x modaal,
een subsidievoorwaarde. Samen met het aantal derden van circa 0,1
miljoen gaat het om circa 1,4 miljoen zorgprofessionals. Aan 1,144
miljoen van hen is een bonus uitgekeerd. Dit betreft ruim 1,06 miljoen
werknemers en bijna 84.000 derden (zzp’ers, uitzendkrachten en
ingehuurde schoonmakers). Dit betekent dat aan het merendeel van de
zorgprofessionals een bonus is toegekend. Ik heb geen aanwijzing, wel
enige signalen, dat er zorgprofessionals, die een uitzonderlijke prestatie
hebben geleverd in de strijd tegen COVID-19, zijn vergeten door zorgaanbieders in de toekenning van de bonus. Uiteindelijk is het een verantwoordelijkheid van de werkgevers die ze hebben aangevraagd. De toegekende
subsidies zijn allen uitbetaald aan de zorgaanbieders. Het was vervolgens
aan de zorgaanbieder om met deze subsidie zo spoedig mogelijk, doch
uiterlijk binnen vijf maanden na subsidieverlening, de bonus uit te keren
aan de zorgprofessionals die in aanmerking komen voor de bonus.
Vraag 20
Wordt al het coronatestmateriaal in een centrale database geregistreerd?
Wie houdt toezicht op het testmateriaal bij private partijen? Hoe wordt
voorkomen dat testmateriaal (met DNA-gegevens) oneigenlijk gebruikt
wordt door private partijen? Hoe borgt u dat commerciële bedrijven het
DNA en het burgerservicenummer (BSN) van mensen die zich laten testen
veilig bewaren?
Antwoord:
De testaanbieder, GGD of een private partij, is verantwoordelijk voor de
registratie en beveiliging van persoonsgegevens van mensen die zich
laten testen bij hun teststraat in hun eigen systeem. Alle positieve
covid-19 testuitslagen moeten door artsen en laboratoria op grond van de
Wet publieke gezondheid gemeld worden aan de systemen van de GGD.
De testaanbieder, GGD of een private partij, is verantwoordelijk voor het
nakomen van wet- en regelgeving bij het verwerken van persoonsgegevens en testmateriaal. Indien een testaanbieder, GGD of een private
partij, gebruik maakt van een laboratorium voor de analyse van de testen,
dan is het laboratorium eveneens gehouden aan de wettelijke verplichtingen omtrent verwerking van persoonsgegevens en testmateriaal. Voor
testmonsters is de afspraak dat de analyselaboratoria negatieve testmonsters enkele dagen en positieve testmonsters maximaal drie maanden
bewaren. Met de invoering van de tijdelijke wet coronabewijzen is de
maximale bewaartermijn voor testaanbieders en laboratoria van 20 jaar
verkort naar 1 jaar voor positieve coronatests en 4 weken voor negatieve
coronatests. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht
op de kwaliteit van testaanbieders en laboratoria, of zij zich houden weten regelgeving, waaronder de meldplicht aan GGD’en en of zij handelen
in lijn met de richtlijnen van het Landelijk Centrum voor Infectieziektebestrijding (LCI). De Inspectie Leefomgeving en Transport houdt toezicht op
de afvalverwerking van testmateriaal en het transport daarvan. De
Autoriteit Persoonsgegevens controleert of een testaanbieder of laboratorium zich houdt aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming
(AVG) en of de registratie en verwerking van persoonsgegeven op een
correcte manier gebeurt.
Vraag 21
In hoeverre is het in gelijke tred blijven van de capaciteit van de uitvoering
van bron- en contactonderzoek met de groei en capaciteit van testen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

10

geslaagd in de afgelopen periode, aangezien dit één van de lessen uit de
eerste golf is?
Antwoord:
Op basis van de vraagprognoses van de LCT en de ervaringen opgedaan
tijdens de eerste golf zijn de GGD’en vanaf september 2020 de
BCO-capaciteit sterk gaan opschalen. Op 1 oktober 2020 was in totaal
3.350 fte beschikbaar, op 31 december 2020 7.900 fte, een stijging van
gemiddeld 350 fte per week. Ook bij hoge aantallen testen en besmettingen (zoals in december 2020) was het daardoor mogelijk om in alle
gevallen BCO uit te voeren.
Vraag 22
Welke lessen trekt u uit de afgelopen periode over de werkwijze en de
organisatie van de Gezondheidsraad in een crisistijd?
Antwoord:
In 2020 heeft de Gezondheidsraad een recordaantal adviezen uitgebracht,
waarvan ook een groot deel op het gebied van COVID-19. Voor de
COVID-advisering heeft de Gezondheidsraad haar werkwijze aangepast,
waarbij ook gebruik wordt gemaakt van een flexibele commissie die
spoedvragen kan behandelen. De samenwerking verloopt goed en de
Gezondheidsraad weet de kwaliteit van adviezen ook te behouden zoals
we gewend zijn. De snelheid waarmee de adviezen worden opgeleverd is
hoger dan gebruikelijk bij de Gezondheidsraad. Toch blijft het een
uitdaging om de snelheid van de advisering tijdens de Covid- pandemie
goed af te stemmen op het tempo van de benodigde politieke besluitvorming en de gewenste uitvoering. Verdere lessen worden verwacht
naar aanleiding van bredere crisisevaluaties. Daarvoor is het nu te vroeg.
Vraag 23
Heeft er inmiddels al een nulmeting plaatsgevonden omtrent de juiste
zorg op de juiste plek en in de eigen omgeving, inzake de doelstelling
waarbij in 2030 zorg 50% meer (of vaker) in de eigen leefomgeving (in
plaats van in zorginstellingen) wordt georganiseerd, samen met het
netwerk van mensen? Wanneer komen er recente cijfers?
Antwoord:
De missie is geformuleerd voor het Missiegedreven Topsectoren en
Innovatiebeleid (MTIB) en diende met name inspirerend en ambitieus te
zijn om innovatie aan te jagen. Deze is niet één op één op de beweging en
het programma van de juiste zorg op de juiste plek te leggen.
De nulmeting voor MITB/Gezondheid&Zorg is inmiddels is gedaan en is te
vinden op https://www.volksgezondheidenzorg.info/
monitormissiesgezondheidenzorg/achtergrond
Vraag 24
Welke zorg wordt precies bedoeld die in het kader van deze doelstelling in
de eigen leefomgeving georganiseerd gaat worden? Wat betekent dit voor
de professionals die in de instellingen werken?
Antwoord
De missie is geformuleerd voor het Missiegedreven Topsectoren en
Innovatiebeleid (MTIB) en diende met name inspirerend en ambitieus te
zijn om innovatie aan te jagen. Deze is niet één op één op de beweging en
het programma van de juiste zorg op de juiste plek te leggen. De 50% zijn
omschreven in topsectorenmissies als « in 2030 wordt zorg 50% meer (of
vaker) in de eigen leefomgeving georganiseerd, in plaats van in zorginstellingen».
De zorg verplaatsen naar thuis of dichtbij huis is geen doel op zich;
gekeken wordt naar de individuele patiënt en waar en op welke wijze hij of
zij het beste verzorgd en ondersteund kan worden. Een specifieke
vertaling naar de gevolgen voor de professionals in instellingen is dan
ook niet te maken, aangezien het om een bredere invulling van zorg gaat.
Vraag 25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

11

Is de landelijke financiering inmiddels geregeld van digitale zorg en
e-health, waar extra op wordt ingezet? Wat was de groei van digitale zorg
tijdens de coronacrisis en is deze groei blijvend? Scheelt dit geld?
Antwoord:
Er zijn verschillende mogelijkheden om digitale zorg, daar waar mogelijk
en wenselijk en in overleg tussen patiënt en professional, in te zetten. In
verband met Covid-19 heeft de NZa in 2020 een aantal tijdelijke verruimingen mogelijk gemaakt voor inzet van digitale zorg aan patiënten. Een
aantal van deze verruimingen is vervolgens in overleg met het zorgveld
structureel gemaakt vanaf 2021. Tevens is in de medisch-specialistische
zorg in mei 2020 de facultatieve prestatie geïntroduceerd voor het
organiseren van vernieuwende zorg. Daarnaast stimuleert het Zorginstituut de inzet van digitale zorg in de praktijk en borging in de richtlijnen.
Gemeenten kunnen over de inzet van digitale zorg en e-health afspraken
maken met de door hen gecontracteerde aanbieders op grond van de
Wmo, Jeugdwet of de lokale preventieakkoorden. In reactie op de motie
van het lid Van den Berg (Kamerstuk 31 765, nr. 499) hebben de NZa en
het Zorginstituut VWS geadviseerd geen maximumtarief op het niveau
van de meest doelmatige leveringsvorm vast te stellen, bijvoorbeeld om
zo digitale toepassingen te stimuleren. Zij adviseren de bekostiging
situationeel te differentiëren en menen dat afspraken over (financiële)
doelmatigheidsprikkels het beste tot stand komen in overleg tussen
individuele zorgaanbieders en individuele zorgverzekeraars. Het RIVM is
op dit moment bezig met het vormgeven en uitvragen van de nieuwste
cijfers met betrekking tot het gebruik van digitale zorg. Het resultaat wordt
in december aan uw Kamer aangeboden. Uit onderzoek van het NIVEL
(Stand van zaken e-health 2020 | Rapport | Rijksoverheid.nl) onder
huisartsenpraktijken is wel gebleken dat 98% van de praktijken inmiddels
gebruik maakt van een vorm van digitaal contact. Het e-consult (84%) en
online recepten aanvragen (87%) werden door de meeste praktijken
ingezet. Ook het beeldbelconsult is aan een opmars bezig: 64% van de
huisartsen maakt nu hier meer gebruik van.
Het is niet bekend of op korte termijn financiële besparingen zijn bereikt
met inzet van digitale zorg. Wel heeft het een belangrijke bijdrage
geleverd aan continuïteit van zorg. In het eerste jaar van gebruik zijn
veelal investeringen nodig in aanschaf en/of aanpassingen van systemen
en werkprocessen. In en na de eerste golf van Covid-19, waarin veel
zorgorganisaties in zeer korte tijd flexibel bleken om snel over te gaan op
vormen van zorg op afstand, zagen we helaas een daling in het gebruik
van digitale zorg. Vanaf de zomer van 2020 bespreekt VWS met verzekeraars, zorgaanbieders en patiëntenorganisaties hoe het ontstane
momentum vastgehouden kan worden en te benutten in de transformatie
naar de inzet van slimme combinaties van digitale en fysiek zorg.
Vraag 26
Hoeveel zorginstellingen verkeerden in 2020 in financiële problemen? Zijn
er aanwijzingen voor aanstaande faillissementen?
Antwoord:
Het Ministerie van VWS beschikt niet over een integraal overzicht van
zorginstellingen in financiële problemen. Het CBS publiceert cijfers over
het aantal faillissementen per branche. In de branche «gezondheids- en
welzijnszorg» waren in 2020 88 faillissementen. Dat is beduidend minder
dan de jaren daarvoor (in 2017, 2018 en 2019 waren er respectievelijk 130,
129 en 156 faillissementen in deze branche). Dit lagere aantal faillissementen hangt mogelijk samen met de tijdelijke steunmaatregelen i.v.m.
covid-19. Zorgverzekeraars hebben hun eigen systemen uitgebreid en
signalen worden sneller gedeeld met de Nederlandse Zorgautoriteit (de
NZa), in het kader van het zgn. Early Warning System (EWS). In werkafspraken tussen de NZa, zorgverzekeraars en zorgkantoren is vastgelegd
op welk moment zorgverzekeraars en zorgkantoren mogelijke risico’s in
ieder geval moeten melden. Daarnaast leunt het EWS niet langer op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

12

informatie van zorgverzekeraars alleen. De NZa houdt zelf de financiële
positie van zorgaanbieders scherper in de gaten, bijvoorbeeld door
gebruik te maken van openbare informatie uit jaarrekeningen en
media-analyses. Tevens zijn in 2020 werkafspraken gemaakt tussen het
Ministerie van VWS en de NZa, waarbij een uitwisseling van signalen
plaatsvindt tussen de NZa en VWS over mogelijke risico’s op discontinuïteit. VWS wordt in een eerder stadium geïnformeerd over zorgaanbieders
waarvan de dreigende discontinuïteit een grote maatschappelijke impact
zou (kunnen) hebben. Dit brengt VWS in de positie om regie te nemen
zodra partijen er onderling niet uit dreigen te komen en daarmee de
continuïteit van zorg in gevaar komt. Niet met het doel om een zorgaanbieder koste wat kost overeind te houden, maar juist om te voorkomen
dat onverwachte faillissementen leiden tot onverantwoorde risico’s voor
de continuïteit, kwaliteit en veiligheid van de individuele patiënten-/
cliëntenzorg.
Vraag 27
Hoeveel datalekken in de zorgsector hebben in 2020 plaatsgevonden? Is
dit meer of minder dan in voorgaande jaren? Hoe wordt voorkomen dat
het aantal datalekken gaat toenemen nu steeds meer medische gegevens
digitaal uitgewisseld gaat worden? Hoeveel meldingen als gevolg van het
datalek bij de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) zijn er inmiddels
binnengekomen bij de fraudehelpdesk? Hoe worden deze mensen
begeleid?
Antwoord:
Van datalekken moet melding worden gedaan aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). In 2020 ontving de AP in totaal 23.976 datalekmeldingen,
waarvan 30% uit de zorg. Dit betekent dat er in 2020 ongeveer 7.100
datalekken in de zorg zijn gemeld. Vergeleken met 2019 is het aantal
meldingen vanuit de zorg gedaald met 4%.
Zorginstellingen dragen zelf de verantwoordelijkheid voor het op orde
houden van hun eigen informatiebeveiliging en het bestrijden van
datalekken. Ik help de zorg wel in het voorkomen van datalekken. Dit doe
ik door te ondersteunen bij de implementatie van het Actieplan Informatieveilig gedrag, door wettelijke borging van de verplichte informatieveiligheidsnormen (NEN 7510) via de Wet Aanvulling bepaling verwerking
persoonsgegevens in de zorg (Wabvpz) en de Wet elektronische
gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz), door partijen in de zorg aan te
moedigen om aan te sluiten bij Z-CERT en door kennisproducten zoals de
recent verschenen «Handreiking verlopen domeinnamen» te doen
ontwikkelen.
De fraudehelpdesk heeft ongeveer 75 meldingen ontvangen waarin de
GGD is genoemd. Van deze meldingen is er één waarvan het mogelijk is
dat deze te relateren is aan het datalek bij de GGD. Dat betekent niet dat
de andere meldingen niet ook aan dit datalek gerelateerd kunnen zijn, dat
heeft de fraudedesk echter niet kunnen vaststellen. Aan gedupeerden
wordt de mogelijkheid aangeboden om hulp te krijgen van Slachtofferhulp Nederland.
Vraag 28
Is bij de besparingen op geneesmiddelen buiten het ziekenhuis, die
oplopen tot 160 miljoen euro per jaar, de besparing die het preferentiebeleid van de zorgverzekeraars oplevert inbegrepen? Zo nee, hoeveel
bedraagt die besparing jaarlijks? Zijn bij de besparingen binnen het
ziekenhuis, die van eenzelfde orde zijn, de besparingen van de financiële
arrangementen inbegrepen? Zo nee, hoeveel bedragen die jaarlijks? Hoe
wordt de structurele besparing van jaarlijks 320 miljoen euro op geneesmiddelen ingezet? Blijft dit binnen het geneesmiddelenkader? Zo nee,
waarom niet? Wat is de totale jaarlijkse besparing van het preferentiebeleid sinds de invoering?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

13

De besparing van naar schatting € 160 miljoen (m.b.t. Apotheekzorg)
betreft de besparing door de aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen. Besparingen door preferentiebeleid is geen onderdeel van de
€ 160 miljoen. Het is niet exact bekend wat preferentiebeleid jaarlijks
oplevert; daarvoor zouden de huidige uitgaven af moeten worden gezet
tegen een fictieve situatie waarin er in Nederland geen preferentiebeleid
zou zijn. Een dergelijke berekening is op dit moment niet beschikbaar.
Desalniettemin, de afgelopen jaren is de uitgavengroei bij extramurale
geneesmiddelen zeer beperkt gebleven, mede door het inkoopbeleid
vanuit verzekeraars. Een voorbeeld: sinds 2015 is er grofweg een miljard
euro op dit financiële kader overgebleven. Welk deel van de besparing
exáct het gevolg is van het preferentiebeleid is moeilijk vast te stellen,
maar het gaat wel om aanzienlijke bedragen. De besparing door de
aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen binnen de Medisch
Specialistische Zorg (MSZ) is een andere dan de besparing die behaald
worden door prijsarrangementen. Op basis van voorlopige cijfers hebben
dergelijke financiële arrangementen geleid tot een uitgavenverlaging (bij
MSZ) van € 277 miljoen in 2019, voor 2020 zijn er nog geen gegevens
hierover bekend (Kamerstuk 29 477, nr. 691). De besparing door de
aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen is m.b.t. de Apotheekzorg
(extramuraal) onderdeel van de taakstelling op extramurale genees- en
hulpmiddelen uit het regeerakkoord van 2017 (Bijlage bij Kamerstuk
34 700, nr. 34) (zie o.a. brief aan Tweede Kamer d.d. 15 juni 2018)
(Kamerstukken 29 477 en 32 805, nr. 489). De besparing binnen de MSZ
draagt bij aan de financiële doelstellingen bij de MSZ, waar in het
regeerakkoord een aparte taakstelling voor is opgenomen (Hoofdlijnenakkoord MSZ).
Vraag 29
Wanneer worden/zijn de huidige hoofdlijnenakkoorden geëvalueerd? Wat
neemt u daaruit mee voor de toekomst en eventuele toekomstige
hoofdlijnenakkoorden?
Antwoord:
Op dit moment loopt een evaluatie van de Hoofdlijnenakkoorden in de
curatieve zorg in het kader van het programma Lerend Evalueren. Het
adviesbureau SiRM (Strategies in Regulated Markets) voert deze evaluatie
uit. Eén van de onderdelen van dit onderzoek is het nadenken over het
gebruik van toekomstige hoofdlijnenakkoorden en in welke vorm dat zou
kunnen zijn. Wij verwachten u het rapport eind van het jaar te kunnen
toesturen.
Vraag 30
Kunnen de zorglasten per volwassene worden uitgesplitst naar belastingen, zorgpremie, eigen risico en eigen bijdragen? Kunt u een overzicht
geven van de afgelopen vier jaar?
Antwoord:
In onderstaande tabel staan de zorglasten uitgesplist voor de jaren 2017
tot en met 2020. Dit betreft de lasten van de uitgaven die vallen onder het
Uitgavenplafond Zorg (UPZ). Om de cijfers vergelijkbaar te houden is de
bijdrage via belastingen, die in 2017 en 2018 is geleverd ter dekking aan
de Wmo- en Jeugdzorguitgaven, niet meegenomen. Die bijdrage viel in
2017 en 2018 namelijk nog wel onder het UPZ en daarna niet meer.
Tabel – Zorglasten per volwassene (in €)

Nominale premie
Inkomensafhankelijke bijdrage
Zvw
Premie Wlz
Eigen risico Zvw en eigen
bijdragen Wlz
Belastingen

2017

2018

2019

2020

1.286

1.308

1.384

1.414

1.625
1.068

1.738
1.076

1.806
1.111

1.764
1.023

364
973

360
983

356
1.122

360
1.419

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

14

Zorgtoeslag
Totaal

2017

2018

2019

2020

– 312
5.004

– 336
5.130

– 354
5.425

– 373
5.606

Vraag 31
Zijn er in 2020 intensiveringen of ombuigingen geweest binnen het
budget voor het Actieprogramma Werken in de zorg?
Antwoord:
Binnen het budget voor het Actieprogramma Werken in de Zorg (Bijlage
bij Kamerstuk 29 282, nr. 303) zijn in 2020 geen ombuigingen nodig
geweest. Het budget is voor het overgrote deel ook conform planning
aangewend. Wel is er ruim € 62 miljoen van het voor 2020 gereserveerde
budget voor SectorplanPlus doorgeschoven naar 2021 (€ 20 miljoen) en
2022 (€ 42 miljoen) om de budgetverdeling over de jaren te laten
aansluiten op de liquiditeitsbehoefte. Binnen de meerjarige subsidie die
de werkgeversorganisatie Regioplus ontvangt voor onder andere de
uitvoering van het actieprogramma, is een intensivering van € 6,5 mln.
Vrijgemaakt voor activiteiten gericht op matching van tijdelijke
medewerkers. Los van het actieprogramma, zijn in 2020 om aanvullende
middelen vrijgemaakt voor Extra Handen voor de Zorg, de Nationale
Zorgklas, de Coronabanen voor de Zorg en de Zorgbonus.
Vraag 32
Wat heeft het contactpunt psychosociale ondersteuning gekost? Kunt u
dat uitsplitsen in eenmalig en structurele kosten? Tot wanneer blijft het
contactpunt toegankelijk?
Antwoord:
Het oprichten van het Steunpunt Coronazorgen heeft eenmalig
€ 521.097,39 gekost. Deze opdracht loopt tot 14 oktober 2022. Er zijn geen
structurele kosten begroot. Het Steunpunt was begroot voor de eerste
COVID-19 golf. De tweede en derde golf brengen extra kosten met zich
mee. Er is nog geen einddatum vastgesteld.
Vraag 33
Kunt u aangeven in hoeverre de verstrekte subsidie aan Extra handen
voor de Zorg en de Nationale Zorgklas geholpen heeft aan de inzet van
extra mensen die kunnen helpen in de zorg? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord:
Via Extra Handen voor de Zorg zijn er in de eerste golf circa 8000 mensen
voorgesteld aan zorgorganisaties, voor wie 2800 zijn geaccepteerd. In de
tweede en derde golf zijn er 6893 mensen voorgesteld, van wie er 2941
zijn geaccepteerd. Sommige van deze mensen zijn meerdere keren
voorgesteld en ingezet. In totaal is er in de tweede en derde golf 9260 keer
iemand voorgesteld, waarvan 3171 keer geaccepteerd (peildatum
28-5-2021). In een peiling van de Nationale Zorgklas gaf circa 1/3 van de
1344 respondenten aan dat zij in de zorg aan de slag zijn gegaan. Circa de
helft daarvan via Extra Handen voor de Zorg, de andere helft heeft op
eigen initiatief een baan gevonden.
Vraag 34
Hoeveel van de subsidie voor Extra handen voor de Zorg en de Nationale
Zorgklas is inmiddels aangesproken? Klopt het dat meer dan de helft van
de € 80 miljoen subsidie niet is gebruikt? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord:
Ik neem aan dat hier wordt gedoeld op de subsidieregeling Coronabanen
in de Zorg. In het eerste tijdvak is er voor € 38 miljoen subsidie aangevraagd. Daarmee kunnen 3740 mensen starten in een Coronabaan. Circa
950 doen dat met de ambitie om duurzaam in te stromen: zij volgen een
opleiding. De subsidieregeling Coronabanen wordt verlengd met een
tweede tijdvak ter grootte van € 40 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

15

Vraag 35
Wat is inmiddels geregeld voor het feit dat veel Nationale Zorgklas-alumni
de voorkeur gaven voor parttime werk terwijl zorgaanbieders juist een
fulltime kracht willen, zoals beschreven in het artikel van de Groene
Amsterdammer over Extra handen voor de Zorg3? Hoe is dit geregeld?
Antwoord:
VWS faciliteert maatschappelijke initiatieven zoals Extra Handen voor de
Zorg (EHvdZ) en de Nationale Zorgklas (NZK) gericht op (het opleiden
van) tijdelijk extra personeel. Van de mensen zonder medische achtergrond bij EHvdZ, is circa 60% 20 uur of meer per week beschikbaar. In
aanloop naar het eerste tijdvak van de Coronabanen, heeft EHvdZ de
deelnemers van de NZK die aangaven minder dan 20 uur beschikbaar te
zijn, benaderd met de vraag of zij bereid waren meer uren te werken.
Vraag 36
Waarom is het advies van de commissie Terpstra niet opgevolgd,
aangezien veel deelnemers die zich hebben aangemeld om te helpen in de
zorg, uiteindelijk geen baan kregen aangeboden?
Antwoord:
De Commissie Werken in de Zorg adviseert dat er niet méér mensen
moeten worden opgeleid via de Nationale Zorgklas (NZK) dan waar vraag
naar is vanuit zorgorganisaties. Dat advies is helder, maar zorgt ook voor
een dilemma. Want opleiden kost tijd. Als de NZK pas was gaan opleiden
op het moment dat de vraag vanuit zorgorganisaties was gekomen, dan
was men te laat geweest. Daarom is ervoor gekozen de NZK in staat te
stellen preventief te beginnen met het opleiden van deze mensen, zodat
zij klaar zouden staan mocht het nodig zijn. Dat brengt wel het door de
commissie gesignaleerde risico van frustratie bij de deelnemers met zich
mee. Daar is op verschillende manieren op geanticipeerd. De NZK is
gevraagd om in haar communicatie goed aan verwachtingenmanagement
richting deelnemers te doen. Met de coronabanensubsidie is het
aantrekkelijk gemaakt voor werkgevers om deze mensen in tijdelijke
dienst te nemen én goed te begeleiden. Tevens is er extra geïnvesteerd in
opleidingen. Kandidaten die de ambitie hebben om duurzaam in te
stromen in de zorg kunnen via de Nationale Zorgklas ook deelcertificaten
behalen op mbo-niveau 2 en 3. Ik blijf aandacht vragen bij de NZK voor
het zoveel mogelijk voor de zorg behouden van deelnemers met de
ambitie om duurzaam in de zorg aan de slag te gaan. Met de verlenging
van de subsidieregeling Coronabanen in de Zorg ontstaan opnieuw
kansen voor onder andere deze mensen op een baan in de zorg.
Vraag 37
Kunt u nader toelichten waarom extra ondersteuning niet nodig is
aangezien volgens de website van Extra handen voor de Zorg het huidige
bestand van deelnemers groot genoeg is om zorgaanbieders te voorzien
van extra ondersteuning, waardoor mensen zonder zorgachtergrond zich
niet meer kunnen aanmelden – terwijl het ziekteverzuim en de tekorten
aan zorgverleners erg hoog zijn?
Antwoord:
Extra Handen voor de Zorg (EHvdZ) is opgericht als crisisfaciliteit, waar
organisaties in acute nood een beroep op kunnen doen. We zien dat de
afnemende pandemisch druk zich uit in een afnemend aantal aanvragen
bij EHvdZ. Momenteel heeft Extra Handen voor de Zorg (EHvdZ) 2805
mensen zonder zorgachtergrond in het bestand die minimaal 20 uur in de
week beschikbaar zijn. Gelet op de ervaringen in deze coronacrisis is dat
meer dan genoeg om aan de (afnemende) vraag van zorgorganisaties te
voldoen op het gebied van ondersteuning door deelnemers die geen
zorgachtergrond hebben. Daarnaast neemt EHvdZ waar dat zorgorganisaties vooral behoefte hebben aan gekwalificeerd personeel. Het blijven
3

De Groene Amsterdammer, 5 mei 2021 «Een bakkie doen» (https://www.groene.nl/artikel/eenbakkie-doen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

16

inschrijven van mensen zonder zorgachtergrond kan dan ook leiden tot
teleurstelling bij mensen zonder zorgachtergrond. Dat wil EHvdZ
voorkomen. Met EHvdZ is afgesproken dat zorgorganisaties tot
1 september een beroep kunnen doen op hun matchingsfaciliteiten.
Parallel daaraan werken zij aan een plan om de mensen in het bestand
zoveel mogelijk te behouden, bijvoorbeeld als zij-instromer, herintreder of
als zorgreservist voor een nationale zorgreserve waarvan de mogelijkheden momenteel worden verkend.
Vraag 38
Wat heeft capaciteitsorgaan voor de benodigde instroom geadviseerd per
beroep? Hoeveel opleidingsplaatsen heeft u opengesteld en in hoeverre
wijkt dat af van het advies? Wat is er daadwerkelijk gerealiseerd? Kunt u
een overzicht geven van medisch specialisten en tandartsen van de
afgelopen tien jaar?
Antwoord:
Hieronder zijn de adviezen van het Capaciteitsorgaan voor de verschillende beroepen weergegeven zoals die golden voor 2020 (in 2020 heeft
het Capaciteitsorgaan nieuwe adviezen uitgebracht die gelden voor de
komende jaren). Tevens is het aantal beschikbaar gestelde plaatsen en het
verschil met het advies opgenomen. De grote verschillen bij huisartsen en
ggz-beroepen zijn het gevolg van politieke wensen (moties) om meer
opleidingsplaatsen beschikbaar te stellen voor deze beroepen. Over de
realisatie in 2020 zijn op dit moment nog geen gegevens beschikbaar.
Opleidingsplaatsen 2020
Opleiding

Advies

Beschikbaar

Verschil

Medisch specialist
Klinisch technologische specialist
Spoedeisendehulparts
Tandheelkundig specialist
Huisarts
Specialist ouderengeneeskunde
Arts verstandelijk gehandicapten
Arts publieke gezondheidszorg 2e fase
Arts publieke gezondheidszorg 1e fase
Beroepen geestelijke gezondheidszorg
Ziekenhuisopleidingen

1.090
52
40
22
630
186
24
60
126
1.3221
5.581

1.100
63
33
20
750
186
24
60
126
1.485
n.v.t.2

+ 10
+ 11
–7
–2
+ 120
0
0
0
0
+ 163

1

Inclusief 2-jarige opleiding verpleegkundig specialist ggz, die afhankelijk is van de opleidingsinstituten.
2
Er worden geen plaatsen beschikbaar gesteld; bekostiging gebeurt op basis van behaalde
diploma’s. In 2020 zijn 3020 plekken gerealiseerd.

In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van opleidingsplaatsen
medisch specialisten en tandartsen over de afgelopen 10 jaar. Tot 2018
raamde het Capaciteitsorgaan tandheelkunde niet op reguliere basis. Wel
is in 2013 incidenteel een raming uitgebracht. Voor gegevens over de
instroom bij de studie tandheelkunde verwijs ik u naar de Minister van
OCW.
Medisch specialisten

Tandartsen

Jaar

Advies (max)

Instroom

Advies

2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018

1.125
1.405
1.405
1.202
1.202
1.202
1.036
1.036

1.269
1.350
1.310
1.235
1.168
1.193
1.134
1.084

–
–
287
–
–
–
–
311

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

17

Medisch specialisten

Tandartsen

Jaar

Advies (max)

Instroom

Advies

2019
2020

1.036
1.090

1.128
1.100

320
359

Vraag 39
Waarom vindt u dat de aanpak van het programma (Ont)Regel de Zorg
zijn vruchten afwerpt als zorgverleners aangeven dat de ervaren werkdruk
slechts in beperkte mate is afgenomen? Hoeveel procent afname per
sector wilt u bereiken?
Antwoord:
Na een lange periode waarin de ervaren regeldruk onder zorgverleners
alleen maar opliep, is in de meest recente monitoringsinformatie van het
programma [Ont]Regel de Zorg (Kamerstuk 29 515, nr. 452) zichtbaar dat
deze voor het eerst is gedaald. Hoewel die daling mij nog niet ver genoeg
gaat en ook nog niet in de volle breedte van het zorgveld even merkbaar
is, zie ik hierin wel een kentering. Dit kabinet heeft de keuze gemaakt om
geen kwantitatieve doelstelling van een percentage afname of aantal
geschrapte regels aan het programma te verbinden, omdat ervaringen uit
het verleden leren dat een dergelijke doelstelling gemakkelijk verwordt tot
een boekhoudkundige vingeroefening waar de zorgverlener in de praktijk
niets mee opschiet. Aangezien het kabinet demissionair is, past het mij
ook niet alsnog een dergelijke doelstelling te introduceren.
Vraag 40
In hoeverre heeft het programma (Ont)regel de Zorg daadwerkelijk
geresulteerd in minder regelgeving en regeldruk? Hoe is dit meetbaar
gemaakt, dan wel te maken?
Antwoord:
In de afgelopen drie jaar zijn met het programma [Ont]Regel de Zorg
belangrijke stappen gezet om de regeldruk die zorgverleners ervaren
merkbaar terug te dringen. Dat heeft tal van concrete resultaten en mooie
voorbeelden opgeleverd. Uit de meest recente monitoringsinformatie
blijkt een voorzichtige positieve trend: de meerderheid van de bevraagde
beroepsgroepen geeft aan een lichte vermindering van de regeldruk te
ervaren. Kortheidshalve verwijs ik naar de uitgebreide voortgangsrapportage die uw Kamer over het programma heeft ontvangen (Kamerstuk
29 515, nr. 452). U kunt de voortgang ook te allen tijde volgen via
www.ordz.nl.
Vraag 41
Waarom worden er bij het bevolkingsonderzoek naar borstkanker geen
regionale ziekenhuizen ingezet, aangezien het feit dat daar geen D3 maar
D2-apparatuur voor handen is in deze situatie van ondergeschikt belang
is, volgens deskundigen? Is deze mogelijkheid onderzocht? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord:
In de brief van 4 maart 2021 (Kamerstuk 32 793, nr. 546) wordt aangegeven dat waar mogelijk beschikbare screeningscapaciteit bij ziekenhuizen zal worden ingezet. Op dit moment wordt verkend welke mogelijkheden er zijn. Voor de zomer zal uw Kamer hier nader over worden
geïnformeerd.
Vraag 42
Wanneer wordt exact de evaluatie verwacht van de bovenregionale
expertisecentra?
Antwoord:
De Kamer wordt periodiek over de voortgang van de bovenregionale
expertisecentra jeugdhulp geïnformeerd, recent met de brief van 28 mei

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

18

2021.4 In de slotrapportage van het programma Zorg voor de Jeugd wordt
uw Kamer geïnformeerd over de ervaringen en de geleerde lessen met
het programma.
Vraag 43
Wanneer wordt de evaluatie van het programma Geweld hoort nergens
Thuis verwacht?
Antwoord:
Het programma Geweld hoort nergens Thuis loopt tot eind 2021. In de
programmatische aanpak is al voorzien in evaluatieve momenten en zijn
elementen ingebouwd voor een continue leerproces. Zo biedt de
Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling zicht op
relevante indicatoren onder andere gericht op de impact van de aanpak
voor mensen en gezinnen waar huiselijk geweld en kindermishandeling
speelt. Tevens brengt het programma de voortgang in de regio’s in kaart.
Eind 2021 verschijnt het eindbeeld van de voortgang in de regio’s in de
Voortgangsrapportage van het programma.
Vraag 44
Hoeveel extra verpleeghuisplekken zijn er in 2020 gecreëerd?
Antwoord:
In de rapportage die is gemaakt naar aanleiding van «de ActiZ Ledenenquête; Capaciteitsontwikkeling verpleeghuiszorg 2020» (6 mei 2020)
gaven de ActiZ-leden die de enquête hadden ingevuld aan, dat er in 2020
naar verwachting 400 extra verpleeghuisplekken met verblijf zouden
worden gerealiseerd. Indien de steekproef als representatief wordt
beschouwd, betekent dit dat er landelijk in 2020 750 verpleeghuisplekken
met verblijf zijn gerealiseerd.
Vraag 45
Was zijn de meest recente cijfers met betrekking tot de wachtlijst voor
verpleeghuiszorg?
Antwoord:
In de tweede voortgangsrapportage capaciteit en wachtlijsten verpleeghuizen van 24 december 2020 (Kamerstukken 31 765 en 34 104, nr. 541)
heb ik aangegeven dat de informatie over de wachtlijst gaat veranderen.
In bijlage 2 bij deze brief heb ik aangegeven dat de statussen «actief
wachtend» en «niet-actief wachtend» worden uitgefaseerd in 2021. De
zorgkantoren hebben in 2020 samen met de zorgaanbieders het proces
van zorgbemiddeling doorgelicht. Resultante hiervan is dat er enkele
nieuwe statussen zijn geïntroduceerd: urgent plaatsen, actief plaatsen,
wacht op voorkeur en wacht uit voorzorg. Deze statussen geven een beter
beeld van de situatie en de beweegredenen van de cliënt. Zorgkantoren
nemen met elke cliënt contact op om te bespreken wat zijn behoefte is en
stemmen de zorgbemiddeling daarop af. De wachtlijst voor de sector V&V
is als volgt:
Wachtenden V&V
Urgent plaatsen
Actief plaatsen
Actief wachtend
Niet-actief wachtend
Wacht op voorkeur
Totaal

Okt 2020

Nov 2020

Dec 2020

Jan 2021

Feb 2021

Mrt 2021

Apr 2021

0
0
1.313
18.910
0
20.223

0
0
1.353
19.636
0
20.989

0
0
1.396
19.658
0
21.054

0
0
1.530
19.499
0
21.029

167
1.724
133
0
18.254
20.278

166
1.855
48
0
17.021
19.090

154
2.008
15
0
15.292
17.469

Bron: iWlz/Zorginstituut Nederland Het totaal aantal wachtenden is gedaald van ongeveer 21.000 naar 17.500. Dat komt doordat een deel van de
cliënten die voorheen «niet-actief wachtend« waren nu geregistreerd staan als «wacht uit voorzorg». Zij hebben aangegeven dat zij niet
wachtend zijn en zelf initiatief nemen om het zorgkantoor te benaderen voor zorgbemiddeling. Zij komen daarom niet op deze wachtlijst te staan.
Meer achtergrondinformatie is te vinden in de infographic van ZN: (zie https://assets.zn.nl/p/32768/none/Langdurige%20zorg/
Wachtlijsten%20langdurige%20zorg/ZN-Infographic.pdf. Elk zorgkantoor hanteert deze werkwijze. Op de recentelijk vernieuwde site van het Zorginstituut kunt u de wachtlijst in detail raadplegen (stand 1 april 2021), zie https://www.zorgcijfersdatabank.nl/toelichting/wachtlijstinformatie/
wachtlijsten-landelijk-niveau.

4

Kamerstuk 31 839, nr. 778

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

19

Vraag 46
Hoe lang stond een oudere gemiddeld in 2020 op de wachtlijst voor een
plekje in het verpleeghuis?
Antwoord:
Op basis van de 12 maandelijkse overzichten van het Zorginstituut van
2020 is berekend wat de gemiddelde wachttijd is.
Gemiddelde wachttijd V&V

0–6 weken

6–13 weken

> 13 weken

Actief wachtend zonder Wlz-zorg
Actief wachtend met Wlz-zorg
Niet actief wachtend zonder Wlz-zorg
Niet actief wachtend met Wlz-zorg

87%
83%
49%
18%

8%
10%
15%
18%

5%
7%
36%
64%

De actief wachtenden worden door het zorgkantoor actief bemiddeld,
opdat zij binnen de Treeknorm (0–13 weken) passende zorg krijgen
aangeboden. De gearceerde cellen uit de tabel laten zien dat in ruim 90%
van de gevallen aan deze norm wordt voldaan. Bij de niet-actief
wachtenden was dit niet het geval, omdat veel cliënten aangeven nog niet
te willen verhuizen naar een verpleeghuis.
Vraag 47
Hoeveel verpleeghuislocaties voldeden in 2020 aan het Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg? Hoeveel zorgmedewerkers zijn er in de verpleeghuizen
tekort om op alle locaties te kunnen voldoen aan het Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg?
Antwoord:
Met het programma Thuis in het Verpleeghuis is de inzet van de Minister
van VWS erop gericht dat in 2022 alle verpleeghuislocaties voldoen aan
het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Om dat te bereiken is structureel
€ 2,1 miljard beschikbaar gesteld, met name bedoeld voor extra zorgpersoneel. Dit bedrag komt onder andere via het Kwaliteitsbudget in jaarlijkse
tranches beschikbaar. In 2022 loopt deze fasering ten einde en is het
volledige bedrag van € 2,1 miljard verwerkt in de integrale tarieven en de
contracteerruimte. In de vijfde voortgangsrapportage van het programma
Thuis in het Verpleeghuis die in maart 2021 naar de Tweede Kamer is
gestuurd, is uitgebreid ingegaan op de resultaten van het programma5.
Daaruit blijkt onder andere dat bewoners en naasten de verpleeghuiszorg
steeds hoger waarderen, dat een groot aantal verpleeghuizen goed op
weg is om aan het kwaliteitskader te voldoen en dat er steeds meer
personeel ingezet wordt in de verpleeghuiszorg. De uitstroom van
personeel en het ziekteverzuim blijven echter zorgwekkend hoog. Op het
niveau van verpleeghuislocaties kan geen uitspraak worden gedaan over
hoeveel er in 2020 wel of niet voldeden aan het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. In de vijfde voortgangsrapportage is aangegeven dat om op
landelijk niveau te voldoen aan het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg in
2022 34.600 fte extra ingezet moet zijn. Eind derde kwartaal 2020 was
daarvan 21.000 gerealiseerd. Dit is in lijn met het beoogde groeipad op
basis van het beschikbaar gestelde budget. Het betekent dat er nog 13.600
fte extra ingezet moet gaan worden vanaf het vierde kwartaal van 2020 tot
2022. Dat komt overeen met circa 22.000 extra werknemers voor verbetering van de kwaliteit.
Vraag 48
Wat is de bron van de nulmeting en actuele stand waarin het percentage
wordt genoemd van de medewerkers binnen de jeugdzorg dat (zeer)
tevreden is? Wat is de reden voor de toegenomen tevredenheid (69
procent in 2017 en 78 procent in 2019)?
5

Kamerstuk 31 765, nr. 546.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

20

Antwoord:
De bron voor de nulmeting en de actuele stand is de werknemersenquête
van het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW).
Zoals aangegeven in de Monitor van het Actieprogramma Werken in de
Zorg6 is er sprake van een methodebreuk omdat de uitvoerder van de
metingen is gewijzigd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) doet
vanaf 2019 de metingen voor het AZW-onderzoeksprogramma. De
uitkomsten van 2017 en 2019 kunnen dus niet met elkaar vergeleken
worden. Onlangs heeft het CBS de data gepubliceerd uit de werknemersenquête over het jaar 2020 en hieruit volgt dat 82% van de medewerkers
in de jeugdzorg aangeeft (zeer) tevreden te zijn. Er is sprake van een
toename van de tevredenheid (78% in 2019, 82% in 2020). Het is niet
bekend wat de reden is van de toegenomen tevredenheid tussen 2019 en
2020.
Vraag 49
Wat is het verschil in het aantal gedwongen opnamen (voorheen via de
Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ), in
2020 via de Wvggz en Wzd) tussen 2019 en 2020?
Antwoord:
Onder de Wvggz houdt een zorgmachtiging niet altijd een verplichte
opname in; ook ambulante dwangzorg is mogelijk. Onder de Wzd kan
onvrijwillige zorg worden opgelegd via het zogeheten «stappenplan»,
maar een onvrijwillige opname is alleen mogelijk met een rechterlijke
machtiging. De volgende cijfers volgen uit de Ketenmonitor Wvggz 2020
die op 30 april jongstleden is gepubliceerd. Deze ketenmonitor is te
raadplegen op www.dwangindezorg.nl. Voor de volledigheid zijn in
onderstaande tabellen ook de cijfers van 2018 opgenomen, omdat 2019 en
2020 bijzondere jaren waren. In onderstaande tabel staan de afgegeven
rechterlijke machtigingen (RM) op grond van de Wet Bopz, de zorgmachtigingen (ZM) op grond van de Wvggz en rechterlijke machtigingen op
grond van de Wzd (RM Wzd).
Jaar

RM Bopz

ZM Wvggz

RM Wzd

Totaal

2018
2019
2020

18.130
20.884
2.203

–
–
14.206

–
–
3.276

18.130
20.884
19.685

In onderstaande tabel staan de door de rechter afgegeven machtigingen
tot voorzetting van de inbewaringstelling (VIBS) op grond van de Wet
Bopz, de machtigingen tot voortzetting van de crisismaatregel (VCM) op
grond van de Wvggz en de VIBS op grond van de Wzd.
Jaar

VIBS Bopz

VCM Wvggz

VIBS Wzd

Totaal

2018
2019
2020

8.853
9.164
363

–
–
8.631

–
–
1.298

8.853
9.164
10.292

Opgemerkt zij dat voor één persoon meerdere machtigingen in een jaar
gegeven kunnen worden, bijvoorbeeld omdat iemand na een crisismaatregel op grond van een zorgmachtiging opgenomen wordt. Het totale
aantal rechterlijke machtigingen en zorgmachtigingen in 2020 is lager dan
het aantal rechterlijke machtigingen in 2019. In aanloop naar de inwerkingtreding van de Wvggz en Wzd zijn eind 2019 meer rechterlijke
machtigingen op grond van de Bopz afgegeven vanwege het overgangs6

Kamerstuk 29 282, nr. 416

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

21

regime. Tegelijkertijd is in 2020 een hoger aantal crisismaatregelen en
voortzettingen daarvan afgegeven, hetgeen mogelijk te maken heeft met
de overgang van de Wet Bopz naar de Wvggz en Wzd en de situatie
omtrent COVID-19. Als niet tijdig een zorgmachtiging kon worden
afgegeven was een crisismaatregel, en een voortzetting van de crisismaatregel, in sommige gevallen nodig om noodzakelijke verplichte zorg te
kunnen verlenen. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd ontvangt
gegevens van de verleende gedwongen zorg, waaronder opnames, op
grond van de Wvggz en Wzd. Naar verwachting zal de inspectie eind 2021
een beeld schetsen van de gedwongen zorg in Nederland.
Vraag 50
Wat is de situatie in andere landen in Europa omtrent psychische
problemen, aangezien ruim 1 op de 10 personen van 12 jaar en ouder in
Nederland te maken heeft met psychische problemen? Kan een overzicht
gegeven worden van de wachttijden voor geestelijke gezondheidszorg in
Europa in vergelijking met Nederland? Kan tevens een overzicht van de
vergoedingen voor psychische indicaties in Europa in vergelijking met
Nederland worden gegeven?
Antwoord:
Internationaal vergelijkbare gegevens op basis van harde klinische
diagnoses, over de wachttijden en over vergoedingen voor psychische
indicaties zijn niet beschikbaar. Met betrekking tot het eerste deel van uw
vraag verwijs ik graag naar de resultaten van het onderzoek dat in 2020
binnen de Europese Unie is uitgevoerd naar de prevalentie van psychlogical distress symptoms, waarin Nederland beter scoort dan het Europese
gemiddelde7. Uit het onderzoek komt het volgende naar voren:
Psychological distress symptoms
Portugal
Croatia
France
Greece
Bulgaria
Cyprus
Lithuania
Malta
Czech Rep.
Germany
Spain
Italy
Latvia
EU27
Belgium
Denmark
Sweden
Slovenia
Hungary
Romania
United Kingdom
Luxembourg
Austria
Netherlands
Estonia
Finland
Slovak Rep.
Poland
Switzerland
Norway
Ireland

7

23%
19%
17%
15%
14%
14%
14%
13%
12%
12%
12%
12%
12%
11%
11%
11%
11%
11%
10%
10%
10%
9%
8%
8%
7%
7%
7%
6%
6%
6%
5%

https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/82129230-en.pdf?
expires=1622444414&id=id&accname=ocid49027884&checksum=
71CA6654129AE53603CA1F38C7A63310

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

22

Vraag 51
In hoeverre wordt er met deze planning voldaan aan de regels uit de
Comptabiliteitswet voor beleidsdoorlichtingen? Hoe kan het dat sommige
artikelen niet in de periode 2015 t/m 2020 zijn geëvalueerd? Wanneer
worden deze wel geëvalueerd?
Antwoord:
De planning voldoet aan de regels uit de Comptabiliteitswet voor
beleidsdoorlichtingen, maar anders dan voorheen. In 2018 heeft VWS al
een vernieuwende opzet van de evaluatieagenda geïntroduceerd als
onderdeel van de pilot Lerend evalueren. Hierbij is voor de te evalueren
thema’s in de pilot een planning voor vijf jaar gemaakt. De thema’s zijn
complexe beleidsvraagstukken op het brede terrein van VWS. De inhoud
staat centraal en wordt niet begrensd door de begrotingsindeling van
VWS. Anders dan bij de beleidsdoorlichtingen van voor 2018 worden
naast de betreffende uitgaven op de VWS-begroting ook – waar dat aan
de orde is – de betreffende uitgaven die vallen onder het Uitgavenplafond
zorg betrokken in de evaluatieonderzoeken. Hierbij wordt zoveel mogelijk
in de geest van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) gewerkt,
maar er kan gemotiveerd van worden afgeweken. De pilot vervangt de
meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen uit de begroting.8 In de VWS
begroting 2021 staat de gemaakte ontwikkelslag in de evaluatieprogrammering voor de periode 2021–2023 nader toegelicht.9 Belangrijke nieuwe
elementen hierbij zijn: Versteviging evaluatieagenda en -functie door het
samenbrengen van belangrijke evaluaties in de SEA en voor de ondersteuning hiervan wordt het kennisnetwerk evaluaties opgezet. Meer
aandacht in de evaluaties van de wetten van het zorgstelsel voor de
doeltreffendheid en de effecten in de praktijk. Verbreding van de evaluatieagenda met beleidsevaluaties op het gebied van informatievoorziening,
innovatie en zorgvernieuwing. Verbreding van de evaluatieagenda door
toevoeging van onder meer interdepartementale beleidsonderzoeken
(IBO’s) en trajecten zoals Zorgkeuzes in Kaart (ZiK) en Brede Maatschappelijke Heroverwegingen (BMH). Versterking van de verbinding tussen
kennis, beleid en uitvoering door toevoegen van lerende evaluaties van de
verschillende concernorganisaties van VWS Opname van de belangrijke
monitors van de werking van het zorgstelsel om zo gebruik hiervan bij
beleidsontwikkeling in de praktijk (ex durante) te bevorderen.
Vraag 52
Wat is er concreet gekomen uit de ex-durante evaluatie Uitkomstgerichte
Zorg en hoe worden zaken doorvertaald?
Antwoord:
De evaluatie van de rol van VWS in ontwikkellijn 1 van het programma
Uitkomstgerichte Zorg (ontwikkeling uitkomstindicatorensets) geeft
antwoord op de vraag: «Op welke manier kan VWS het realiseren van
uitkomstinformatie voor 50% van de ziektelast het beste faciliteren?» In
2020 is de eerste van drie jaarlijkse cycli binnen deze evaluatie afgerond
door bureau SiRM. De onderzoekers constateren dat de beleidsbeslissingen van VWS tot nu toe grotendeels in goede aarde vallen bij de
veldpartijen met wie het programma Uitkomstgerichte Zorg wordt
uitgevoerd. Het veld ziet de inhoudelijke regie van veldpartijen binnen
programmalijn 1 met daarbij ondersteuning van het Zorginstituut als een
logische zet. Partijen hebben daarnaast aangegeven op een aantal punten
graag duidelijker beleid van VWS te willen zien. Concreet betrof dit het
bepalen van een realistisch tijdspad voor de doelen, het opstellen van
8

Kamerstuk 35 300 XVI, Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2020, Nr 2. B.2. Beleidsagenda – Pilot Lerend
evalueren.
9
Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 1, Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2021, Nr, 2.4 Meerjarenplanning
beleidsdoorlichtingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

23

criteria voor de te ontwikkelen indicatorensets, zorgen voor meer
verbinding met de andere programmalijnen en het aanbrengen van meer
samenhang met andere initiatieven op het terrein van Uitkomstgerichte
Zorg. In overleg met deze partijen hebben we die aanbevelingen
opgepakt. Mede ook naar aanleiding van de COVID-crisis is met partijen
het tijdpad voor het programma onder de loep genomen. Ook is in
samenwerking tussen programmalijn 1 en programmalijn 4 (de juiste
gegevens op de juiste plek met behulp van ICT) de aandacht gericht op de
implementeerbaarheid van de te ontwikkelen uitkomstensets via
zogenaamde «proof of concepts». Tot slot is een periodiek overleg met
alle coördinatoren van de verschillende programmalijnen ingericht
waarin, naast meer aandacht voor onderlinge afstemming tussen de
programmalijnen, ook verbinding wordt gezocht met andere initiatieven
omtrent Uitkomstgerichte Zorg. Deze laatste stap wordt ook zichtbaar op
het Kennisplatform Uitkomstgerichte Zorg dat vanuit de programmalijn
«Veranderaanpak» is geïnitieerd.
Vraag 53
In hoeverre voldoet de garantieregeling Waarborgfonds voor de
Zorgsector aan alle voorwaarden uit het rijksbrede toetsingskader
garanties en leningen?
Antwoord:
De garantieregeling Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ) voldoet
niet aan alle voorwaarden van het toetsingskader risicoregelingen. Zo
worden bijvoorbeeld voor de afgegeven garanties geen risicopremies
doorberekend en is dit op basis van de afgesloten contracten ook niet
mogelijk. De garantieregeling WFZ bestaat namelijk al vele jaren, terwijl
het vigerende toetsingskader van meer recente datum is. Het totaalbedrag
aan achterborgstellingen zou ook in het geval van WFZ alleen voor
rekening van de overheid komen in het theoretische geval dat alle
deelnemende zorginstellingen failliet zouden gaan en het onderpand dat
zij hebben niets meer waard zou zijn. De kans dat dit gebeurt is erg klein.
Vraag 54
Welke meetbare doelen en indicatoren zijn er vastgesteld voor het
beleidsartikel Volksgezondheid (1)?
Antwoord:
Op verschillende plekken in het Jaarverslag staan indicatoren en
doelstellingen benoemd; zowel in het beleidsverslag van het Jaarverslag
als bij het beleidsartikel zelf. In het beleidsverslag staan voor dit beleidsartikel meerdere indicatoren (sommige inclusief doelstellingen) met
betrekking tot gezondheidsbescherming en preventie benoemd:
Op pagina 26 van het Jaarverslag staan de volgende indicatoren met
betrekking tot gezondheidsbescherming benoemd:
– Vaccinatiegraad
– Aantal verloren gezonde levensjaren ten gevolge van voedselinfecties
– Voedselvertrouwen
Op pagina 29 van het Jaarverslag staan de volgende indicatoren met
bijbehorende doelstellingen met betrekking tot preventie benoemd:
– Roken (volwassenen)
– Roken (jongeren)
– Roken (zwangere vrouwen)
– Overmatig drinken (volwassenen)
– Overgewicht (volwassenen)
– Overgewicht (jongeren)
– Levensverwachting in goed ervaren gezondheid bij geboorte
– Verschil in levensverwachting in goed ervaren gezondheid tussen hoge
en lage SES
Op pagina 49 is de algemene doelstelling benoemd: Een goede volksgezondheid, waarbij mensen zo min mogelijk bloot staan aan bedreigingen
van hun gezondheid én zij in gezondheid leven.
Hierbij staan de volgende indicatoren op pagina 49:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

24

– Absolute levensverwachting in jaren (voor mannen en vrouwen)
– Waarvan in goed ervaren gezondheid (voor mannen en vrouwen)
In dezelfde paragraaf worden voor ziektepreventie de volgende indicatoren benoemd (op pagina 54):
– Percentage deelname aan Rijksvaccinatieprogramma
– Percentage deelname aan Nationaal Programma Grieppreventie
– Percentage deelname aan Bevolkingsonderzoek borstkanker
– Percentage deelname aan Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
– Percentage deelname aan Bevolkingsonderzoek darmkanker
– Percentage deelname aan hielprik
– Percentage deelname aan NIPT
Tot slot zijn er ook indicatoren met betrekking tot volksgezondheid te
vinden in de VWS-monitor (Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 1). Dit Kamerstuk is
op 19 mei 2021 naar de Tweede Kamer verstuurd en bevat verschillende
indicatoren, waaronder indicatoren voor volksgezondheid. Enkele van
deze indicatoren zijn bijvoorbeeld te vinden onder de publieke waarde
«Gezond Blijven».
Vraag 55
Welk van de gefinancierde maatregelen zijn bewezen effectief gebleken,
aangezien de actuele stand van het aantal rokers, overmatig drankgebruikers en het aantal mensen met overgewicht ondanks het preventieakkoord en een verdubbeling van het beschikbare budget niet (significant)
verminderd is?
Antwoord:
Met het Nationaal Preventieakkoord (NPA) (Kamerstuk 32 793, nr. 339)
hebben meer dan 70 partijen flinke ambities afgesproken voor het
terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik.
Hiertoe wordt door de partijen een samenhangende mix van ruim 200
maatregelen en acties ingezet om deze ambities te realiseren. Hierbij is
wel zoveel mogelijk gekozen voor effectief gebleken interventies en
aanpakken. Uit de wetenschappelijke literatuur is bekend dat maatregelen
gericht op prijs, beschikbaarheid en marketing effectief zijn om gezond
gedrag te stimuleren en beveelt de WHO lidstaten ook aan om maatregelen op die onderwerpen te nemen. Daarbij is in 2019 en 2020 ook extra
geïnvesteerd in onderzoek naar effectieve interventies ten behoeve van
het NPA. De aanpak van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik vergt een lange adem. De voortgang van de doelstellingen en acties
wordt daarbij jaarlijks op onafhankelijke wijze jaarlijks gemonitord door
het RIVM. De voortgangsrapportage over 2020 wordt vóór het zomerreces
aan uw Kamer gestuurd. Elke vier jaar rekent het RIVM bovendien door
wat het effect is van de inzet van het NPA op de trend zoals de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) deze voorziet, in 2023 rekent het
RIVM opnieuw deze trend door. Bij aanvang van het NPA heeft het RIVM
berekend dat de huidige inzet een stap op weg is, maar niet voldoende
om de gestelde ambities te realiseren. Het RIVM heeft op mijn verzoek
daarom geïnventariseerd welke aanvullende maatregelen overwogen
kunnen worden om deze ambities wel waar te maken 10. Overigens is het
aantal rokers van 18 jaar en ouder tussen 2018 en 2020 gedaald van 23,1%
naar 20,2%. Het is aan de partijen, aan een nieuw Kabinet en aan uw
Kamer om met de kennis uit dit rapport het NPA te versterken en de
ambities dichterbij te brengen.
Vraag 56
Hoeveel euro is er, over de artikelen heen en bij andere departementen,
extra besteed aan gezondheidsbevordering in 2020 en hoeveel was dit in
2019?
Antwoord:

10

Kamerstuk 27 565, nr. 179

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

25

Deze vraag kan ik enkel voor mijn eigen departement beantwoorden. Voor
de bestedingen van de andere departementen verwijs ik naar hun
jaarverslagen. Alle uitgaven van VWS met betrekking tot gezondheidsbevordering zijn gedaan onder artikel 1. In de budgettaire tabel op pagina 52
van het jaarverslag kunnen we deze gerealiseerde uitgaven terugvinden.
In 2020 was dit € 136,6 mln. en in 2019 € 127,6 mln. Van 2016 tot 2018
waren de bedragen tussen de € 96,7 mln. en € 105,8 mln.
Vraag 57
Kunt u een nadere precisering geven van wat de besteding is van de
subsidies onder Medische ethiek en aangeven waarom de realisatie hoger
is uitgevallen dan de vastgestelde begroting?
Antwoord:
De nadere precisering van de besteding van de subsidies onder Medische
ethiek is als volgt: Subsidieregeling Kunstmatige inseminatie met
donorsemen € 7,171 mln.; Indicatiecommissie Preïmplantatie Genetische
Diagnostiek € 0,044 mln.; Kwaliteitssysteem Nederlands Genootschap van
Abortusartsen € 0,156 mln.; Kweken van menselijke organen € 0,045
mln.; Maatschappelijke Dialoog Kiembaanmodificatie € 0,395 mln.; Van
Betekenis tot het Einde € 0,144 mln. De realisatie is hoger uitgevallen dan
de vastgestelde begroting doordat het beroep op de subsidieregeling
Kunstmatige inseminatie met donorsemen hoger was dan bij het
opstellen van de regeling is ingeschat.
Vraag 58
Kunt u uitleggen waaraan het geld voor Medische ethiek onder
opdrachten is besteed en waarom de realisatie lager is uitgevallen dan de
vastgestelde begroting?
Antwoord:
Het geld voor Medische ethiek onder opdrachten is aan de volgende
activiteiten besteed: Speciaal kweken van embryo’s € 0,047 mln.;
Maatschappelijke dialoog laatste levensfase € 0,042 mln.; Dragerschap
van erfelijke aandoeningen € 0,59 mln.; Onderzoek kosten abortusklinieken € 0,035 mln.; Ondersteuning Subsidieregeling Abortusklinieken
€ 0,077 mln.; Onderzoek opleiding abortusartsen € 0,028 mln.; Geslachtskeuze embryo’s € 0,018 mln.; Onderzoek euthanasie bij psychiatrie
€ 0,075 mln.; Verkenning niet-WMO onderzoeken € 0,083 mln.; Archief
patiëntendossiers voormalige CASA-klinieken € 0,029 mln. De realisatie is
lager uitgevallen dan de vastgestelde begroting door vertraging die is
opgetreden door de uitbraak van COVID-19 en vertraging in de facturering
door opdrachtnemers.
Vraag 59
Welke van de gesubsidieerde maatregelen zijn bewezen effectief,
aangezien in het kader van gezonde leefstijl en gezond gewicht in 2020
€ 7,5 miljoen meer aan subsidies is verstrekt, in totaal € 31,4 miljoen,
terwijl het aantal volwassenen met overgewicht zelfs toegenomen is?
Bent u bereid onderzoek te verrichten naar maatregelen die zoden aan de
dijk zetten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Ik hecht er net als u veel aan dat de aanpakken en interventies, zo goed als
mogelijk, bewezen effectief zijn. De subsidies die zijn verstrekt komen op
het thema overgewicht o.a. terecht bij JOGG aanpak, Gezonde School
aanpak en diverse aanpakken om zorg en ondersteuning op overgewicht/
diabetes bij kinderen en/of volwassenen effectief aan te pakken. Voor al
deze aanpakken geldt dat ze met regelmaat worden geëvalueerd op
effectiviteit11. De voortgang van de doelstellingen en acties wordt daarbij
jaarlijks op onafhankelijke wijze jaarlijks gemonitord door het RIVM. De
voortgangsrapportage over 2020 ontvangt u voor het zomerreces. Elke
vier jaar rekent het RIVM bovendien door wat het effect is van de inzet van
het NPA op de trend zoals de Volksgezondheid Toekomst Verkenning
11

Voorbeeld: www.rivm.nl/nieuws/daling-overgewicht-in-jogg-buurten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

26

(VTV) deze voorziet. In 2023 rekent het RIVM opnieuw deze trend door. Bij
aanvang van het NPA heeft het RIVM berekend dat de huidige inzet een
stap op weg is, maar niet voldoende om de gestelde ambities te realiseren. Het RIVM heeft op mijn verzoek daarom geïnventariseerd welke
aanvullende maatregelen overwogen kunnen worden om deze ambities
wel waar te maken12. Het is aan de partijen, aan een nieuw Kabinet en aan
uw Kamer om met de kennis uit dit rapport het NPA te versterken en de
ambities dichterbij te brengen. Het RIVM verwacht op basis van de VTV de
komende jaren een groei in percentage mensen met overgewicht richting
60% in 2040. Inzet is gericht om deze opwaartse trend te keren. De Laatste
CBS cijfers geven aan dat het aantal mensen met overgewicht nu enkele
jaren stabiel is rond de 50%.
Vraag 60
Welke meetbare doelen en indicatoren zijn er vastgesteld voor het
beleidsartikel Curatieve zorg (2)?
Antwoord:
Er zijn geen separate indicatoren opgenomen bij beleidsartikel 2 in het
VWS-Jaarverslag. Wel is er een algemene doelstelling opgenomen bij dit
beleidsartikel; «Een kwalitatief goed, toegankelijk en betaalbaar aanbod
voor curatieve zorg». Er wordt echter wel gemonitord. Bij de beleidsconclusies van dit beleidsartikel in het VWS-Jaarverslag worden verschillende
vormen van monitoring benoemd. Bij «Bevorderen contracteren» wordt
via Vektis gerapporteerd over het percentage niet-gecontracteerde zorg in
de GGZ en in de wijkverpleging (Kamerstuk 23 235, nr. 213), in de
Paramedische zorg heeft een kostenonderzoek plaatsgevonden en is er
een rapport opgeleverd over het ICT-landschap in deze sector. Dit was een
nulmeting en zal als uitgangspunt dienen om de gegevensuitwisseling te
verbeteren in de komende jaren. Verder is in het kader van de aanpak
gericht op personen met verward gedrag in 2020 een voortgangsbrief
(Kamerstuk 25 424, nr. 548) naar de Tweede Kamer gestuurd, waarin
wordt toegelicht wat het programma tot dusver heeft gebracht en welke
stappen er genomen worden. Ook is er in 2020 een voortgangsbrief over
de hoofdlijnenakkoorden in de curatieve zorg naar de Tweede Kamer
verstuurd. Ook zijn er indicatoren met betrekking tot de curatieve zorg
opgenomen in de VWS-monitor (Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 1). Dit
Kamerstuk is op 19 mei 2021 naar de Tweede Kamer verstuurd en bevat
verschillende indicatoren, waaronder indicatoren voor de curatieve zorg.
Enkele van deze indicatoren zijn te vinden onder de publieke waarde
«Beter worden» in de VWS-monitor, hieronder noemen we een paar
voorbeelden: Toegankelijkheid: Afzien van zorg vanwege de kosten
Kwaliteit 5-jaarsoverleving kanker Zorginfecties in ziekenhuizen Betaalbaarheid: Gebruik generieke geneesmiddelen Uitgaven dure intramurale
geneesmiddelen
Vraag 61
Waaruit blijkt dat in tegenstelling tot gecontracteerde zorg, ongecontracteerde zorg de kwaliteit van de zorg niet verbetert, de betaalbaarheid
vermindert en de toegankelijkheid onvoldoende waarborgt? Kunnen de
onderliggende rapporten en een paar praktijkvoorbeelden worden
gegeven? Wat zeggen patiënten hier zelf over? Is dit überhaupt onderzocht en zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Contractering is belangrijk omdat zorgverzekeraars en zorgaanbieders in
hun contracten afspraken maken over doelmatigheid, kwaliteit, innovatie,
organiserend vermogen en de juiste zorg op de juiste plek. Zonder
contract kunnen zorgverzekeraars en zorgaanbieders hierover geen
afspraken maken en kunnen zij ook geen experimenten doen waarvoor
contracteervereisten gelden. Onderzoek heeft uitgewezen dat in de
sectoren wijkverpleging en (delen van de) ggz het aandeel
12

Kamerstuk 27 565, nr. 179

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

27

niet-gecontracteerde zorg in de jaren 2015–2018 toenam. De kosten (per
cliënt bij een vergelijkbare zorgvraag) van niet-gecontracteerde zorg
bleken in deze sectoren veel hoger dan bij gecontracteerde zorg. De
verschillen in de gezondheidstoestand van de cliëntenpopulaties zijn geen
verklaring voor deze hogere kosten. De rapportages van deze onderzoeken zijn eerder naar de TK gestuurd; op 13 oktober 2020 heeft u de
laatste cijfers ontvangen13. In de hoofdlijnenakkoorden hebben de partijen
voor deze sectoren daarom afspraken gemaakt over het verbeteren van
het contracteerproces en het laten dalen van het aandeel
niet-gecontracteerde zorg. Dit bevordert dat cliënten voldoende keuzemogelijkheden hebben en erop kunnen rekenen dat capaciteit van zorgverleners wordt ingezet waar dat nodig is en de premies niet onnodig stijgen.
Daarnaast is de schaarste aan personeel een belangrijke reden om
gecontracteerde zorg te bevorderen. De werkdruk wordt door veel
zorgpersoneel als hoog ervaren en de krapte op de arbeidsmarkt is een
van de grootste vraagstukken van dit moment. Het is belangrijk de
capaciteit van zorgverleners zo eerlijk en zo effectief mogelijk in te zetten.
Door te sturen op betere samenwerking tussen gecontracteerde zorgaanbieders kan de zorg doelmatiger worden ingezet wat het personeelstekort
kan drukken. Er is maar beperkt onderzoek gedaan naar de ervaringen van
patiënten zelf. Uit onderzoek in de wijkverpleging14 bleek dat patiënten
niet op de hoogte zijn of hun zorgverlening wel of niet gecontracteerd is.
Zij gaven tevens aan dat voor hen vooral belangrijk is dat er geen
bijbetaling gevraagd wordt en dat zij geen declaratie hoeven af te
handelen.
Vraag 62
Wat is de stand van zaken van het wetsvoorstel Bevorderen zorgcontractering? Wanneer wordt dit aan de Kamer gestuurd?
Antwoord:
De wetswijziging zou de overheid de mogelijkheid geven om voor
bepaalde (deel) sectoren de hoogte van de vergoeding voor
niet-gecontracteerde zorg in (nadere) regelgeving vast te leggen en deze
dus niet langer over te laten aan verzekeraars en de daarover ontstane
jurisprudentie. In mijn brief van 13 oktober 202015 hebben wij u laten
weten dat de nieuwe cijfers over het aandeel niet-gecontracteerde
wijkverpleging en alle inspanningen die worden ingezet, met inbegrip van
een nieuw bekostigingsmodel, de noodzaak om dit wetsvoorstel in te
dienen verkleinen. De cijfers voor de ggz over 2019 komen pas in 2021.
Andere ontwikkelingen in de wijkverpleging en ggz, zoals de aanstaande
wijzigingen in de bekostiging, maken het aangaan van een contract naar
verwachting ook aantrekkelijker. Wij kiezen ervoor eerst te bezien of de
andere maatregelen voldoende bijdragen aan het verminderen van
niet-gecontracteerde zorg. Mocht blijken dat ondanks deze maatregelen
het percentage niet-gecontracteerde zorg onvoldoende daalt, dan kan
alsnog tot indiening van het wetsvoorstel worden overgegaan.
Vraag 63
Kan de overschrijding op de Regeling medisch noodzakelijk zorg
onverzekerden uitgebreider worden toegelicht?
Antwoord:
De oorspronkelijke berekening voor het gebruik (en het budgettaire
beslag) van de Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan
onverzekerden was gebaseerd op geschatte aantallen van personen met
verward gedrag in de regio Den Haag, en maakten aanbieders alleen
aanspraak wanneer zij acute zorg verleenden aan verzekeringsgerechtigde
onverzekerden. Sinds maart 2017 voert het CAK deze regeling uit. In 2018
zijn er aanpassingen op de regeling gedaan waardoor ook niet acute zorg
13

Kamerstuk 25 424, nr. 555 en Kamerstuk 23 235, nr. 213
Kamerstuk 29 689, nr. 885
15
Kamerstuk 25 424, nr. 555 en Kamerstuk 23 235, nr. 213
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

28

geleverd aan niet-verzekeringsgerechtigde onverzekerde onder de
regeling valt. Deze aanpassing en een bredere bekendheid van de regeling
lijken ertoe te leiden dat gebruik van de regeling toeneemt. Daarnaast
bleek tot vorig jaar ook het aantal onverzekerde personen dat in
Nederland verblijft toe te nemen. Eerst begin 2020 is volgens het CBS de
stijging van het aantal daklozen tot stilstand gekomen. Zie https://
www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/13/stijging-van-het-aantal-daklozen-totstilstand-gekomen.
Vraag 64
Waarom is er niet meer gebruikgemaakt van de subsidie om over te
stappen van naar loondienst door vrijgevestigde medisch specialisten?
Antwoord:
In 2020 is 1 keer gebruik gemaakt van de subsidieregeling. Uit evaluatieonderzoek van adviesbureau SiRM (Bijlage bij Kamerstuk 35 000 XVI, nr.
134) komt naar voren dat de subsidieregeling slechts in beperkte mate de
financiële belemmering lijkt te verlagen voor medisch specialisten om
over te stappen naar loondienst. Fiscale voordelen, vermeend verlies van
autonomie en het praktische punt of loondienst überhaupt mogelijk is bij
een vakgroep, zijn onder andere factoren die meespelen bij de keuze van
medisch specialisten om te werken in loondienst of als vrijgevestigde.
Vraag 65
Waarom is er geen verklaring voor de fors toegenomen uitgaven aan zorg
voor illegalen en onverzekerbare vreemdelingen? Wanneer wordt dit
onderzocht en wanneer komen de uitkomsten van dit onderzoek?
Antwoord:
De regeling voor de financiering van zorg aan onverzekerbare vreemdelingen en illegalen is opgenomen in artikel 122a Zvw. Voor deze regeling
wordt -gelet op de doelgroep- slechts een beperkt aantal gegevens van de
gebruikers geregistreerd, zoals geboortejaar en nationaliteit. Hierdoor is
het niet goed mogelijk een beeld te krijgen van het aantal unieke
patiënten. Ten opzichte van 2017 is het totale aantal declaraties gestegen
van bijna 38.000 in 2017 naar bijna 40.000 in 2020 (dus een stijging met
circa 2.000). Het zorggebruik wordt uiteraard geregistreerd maar het CAK
heeft geen verder inzicht, en kan dat op grond van de beschikbare
gegevens ook niet krijgen. Volgens het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid ligt het waarschijnlijke aantal onrechtmatig verblijvende
personen tussen de 23.000 en 58.000 (2018).
Vraag 66
Hoeveel extra plekken «tussen thuis en het verpleeghuis» zijn in 2020
gecreëerd aangezien het aantal initiatieven en projecten in het kader van
Langer Thuis in 2020 zijn verdubbeld?
Antwoord:
Dit is niet bekend. De monitor geclusterd wonen is ten aanzien van vorig
jaar aanzienlijk verrijkt. Begin 2021 zijn gegevens verzameld over
geclusterde wooneenheden in 81% van de gemeenten. In deze gemeenten
waren er 120.106 wooneenheden in 2.524 locaties. In 2020 betrof het
91.467 wooneenheden in 1.903 locaties in 66% van de gemeenten. Voor
de volgende meting wordt geprobeerd ook de verandering in een jaar te
meten. Doordat in veel gemeenten de gegevens ook zijn verrijkt en
verbeterd was dit nog niet mogelijk.
Vraag 67
Hoeveel extra seniorenwoningen zijn er in 2020 gecreëerd, aangezien het
aantal initiatieven en projecten in het kader van Langer Thuis in 2020 zijn
verdubbeld?
Antwoord:
In de tweede voortgangsrapportage Langer thuis wonen (Kamerstuk
31 765, nr. 523) is beschreven wat er in 2020 is gebeurd op het terrein van
ouderhuisvesting. Daarbij wordt onder meer ingegaan op de wijzigingen
op het algemene woningmarktbeleid, de activiteiten van de Taskforce

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

29

Wonen en Zorg, het ondersteuningsteam wonen en zorg en verdere
ondersteuning van lokale partijen, inzet van wooncoaches, de stimuleringsregeling wonen en zorg, de monitoring, aanpassing van regelgeving,
nieuw aanbod van geclusterde woonvormen voor ouderen en de
prijsvraag Who Cares. Rond de zomer ontvangt u de volgende voortgangsrapportage Langer thuis met een update van de acties op het terrein
van ouderenhuisvesting.
Vraag 68
Wat is er in 2020 concreet gebeurd op het gebied van ouderenhuisvesting?
Antwoord:
Dit is niet bekend. De monitor geclusterd wonen is ten aanzien van vorig
jaar aanzienlijk verrijkt. Begin 2021 zijn gegevens verzameld over
geclusterde wooneenheden in 81% van de gemeenten. In deze gemeenten
waren er 120.106 wooneenheden in 2.524 locaties. In 2020 betrof het
91.467 wooneenheden in 1.903 locaties in 66% van de gemeenten. Voor
de volgende meting wordt geprobeerd ook de verandering in een jaar te
meten. Doordat in veel gemeenten de gegevens ook zijn verrijkt en
verbeterd was dit eerder nog niet mogelijk.
Vraag 69
In hoeverre is de Wet zorg en dwang op thuiswonende ouderen
toegepast, aangezien het jaar 2020 voor deze wet een overgangsjaar was?
Antwoord:
De Wzd heeft het mogelijk gemaakt om, onder strikte voorwaarden,
onvrijwillige zorg in de thuissituatie toe te passen. Onder de Bopz was dit
niet toegestaan. We zien dat de Wet zorg en dwang in de thuissituatie nog
slechts sporadisch wordt uitgevoerd, omdat zorgaanbieders nog moeten
wennen aan de nieuwe instrumenten van de Wzd. Hierbij speelt ook mee
dat de coronacrisis een forse impact had en heeft op de thuiszorg. VWS
ondersteunt de implementatie van de Wzd in de thuissituatie door, in
samenwerking met o.a. ActiZ en ZorgThuisNL, praktijktuinen op te zetten
voor de ambulante setting.
Vraag 70
Wat is de reden dat de uitgaven voor de subsidie Inclusieve samenleving
15,4 miljoen hoger zijn uitgevallen?
Antwoord:
Dit is het gevolg van uitgaven aan de noodregelingen Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET) COVID-19. De SET COVID 19-regelingen vallen
onder het subsidie-instrument Inclusieve samenleving. Met de
SET-regeling wordt de slimme inzet van digitale zorg en ondersteuning
voor ouderen en mensen met een (risico op) chronische ziekte of
beperking die thuis wonen gestimuleerd. Met behulp van e-health wordt
hen zo de mogelijkheid geboden om langer zelfstandig thuis te blijven
wonen. Vanwege de coronacrisis zijn er, middels de SET COVIDregelingen, extra middelen beschikbaar gesteld voor digitale zorg en
ondersteuning.
Vraag 71
Waarom is er € 1,7 miljoen minder dan verwacht uitgegeven aan
persoonlijke beschermingsmiddelen van mantelzorgers?
Antwoord:
Bij het opstellen van de «Richtlijn Persoonlijke Beschermingsmiddelen
(PBM) voor mantelzorgers, PGB-gefinancierde zorgverleners en vrijwilligers in palliatieve zorg» is er een raming gemaakt van de kosten. Deze
raming is gebaseerd op een aantal aannames, waaronder de besmettingsgraad en het aantal mensen dat in aanmerking zou komen voor de
pakketten met beschermingsmiddelen. In de praktijk zijn er minder
pakketten verstrekt dan werd verwacht op basis van deze aannames. De
onderuitputting komt enerzijds doordat in de praktijk de besmettingsgraad
lager lag dan waar van tevoren rekening mee was gehouden. Anderzijds
zal ook niet iedere cliënt of individuele zorgverlener de middelen nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

30

hebben gevonden ofwel men was onvoldoende op de hoogte van deze
regeling.
Vraag 72
Wat is de verklaring voor de stijging van de uitgaven onder de Rijksbijdrage Wet langdurige zorg (Wlz) met € 0,9 miljard?
Antwoord:
De rijksbijdrage Wlz is er om te voorkomen dat er in het Fonds langdurige
zorg een tekort ontstaat. Op basis van de uitgavenramingen uit de
VWS-begroting en de raming van de Wlz-premies van het Ministerie van
Financiën was er een hogere rijksbijdrage Wlz nodig om een fondstekort
te vermijden. Ten opzichte van de raming in de begroting 2020 is de
raming van de uitgaven opwaarts bijgesteld (€ 0,9 miljard). In de zomer
van 2020 bleken de uitgaven in 2018 € 0,2 miljard hoger, in 2019 € 0,2
miljard en in 2020 € 0,5 miljard. Voor 2018 en 2019 betrof dit realisatiecijfers. Voor 2020 waren de grootste bijstellingen een tegenvaller van
€ 480 miljoen en meerkosten corona van € 190 miljoen. Tezamen vormt
dit de tegenvaller van € 0,9 miljard aan de uitgavenkant. Daarnaast zijn
ook de ontvangsten van de Wlz premie-inkomsten neerwaarts bijgesteld
(over 2018 tot en met 2020 samen circa € 1,8 miljard, waarvan het
grootste deel in 2020 in verband met de lagere economische groei
vanwege corona). De bijstelling van de rijksbijdrage is de resultante van
zowel de bijstelling van de Wlz-uitgaven als de bijstelling van de
inkomsten. Vanwege de tegenvaller bij uitgaven en inkomsten is een
hogere rijksbijdrage nodig, in totaal van € 2,85 miljard.
Vraag 73
Heeft de mutatie tussen begroting en realisatie betreffende de Rijksbijdrage Wlz effect gehad op het Fonds langdurige zorg?
Antwoord:
Ja, de rijksbijdrage Wlz is er om te voorkomen dat er in het Fonds
langdurige zorg een tekort ontstaat. De rijksbijdrage is dus juist bedoeld
om het Fonds langdurige zorg te beïnvloeden; daarom heeft er ook in
2020 een bijstelling van € 2,85 miljard plaatsgevonden (zie tabel 19 p. 230
van het Jaarverslag). In de begroting 2020 werd mede op basis van de
daarin opgenomen raming van de rijksbijdrage Wlz van € 3,05 miljard een
vermogen van het Fonds langdurige zorg per ultimo 2020 voorzien van
rond de nul. In de zomer van 2020 werd voorzien dat de Wlz-uitgaven
2018 tot en met 2020 opgeteld € 0,9 miljard hoger zouden uitkomen en de
Wlz-premie-inkomsten 2018 tot en met 2020 € 1,8 miljard lager. Er werd
daarom voorzien dat het vermogen van het Fonds langdurige zorg rond
de € 2,8 miljard lager zou uitkomen. Om dat te voorkomen is in de zomer
van 2020 besloten de rijksbijdrage met € 2,85 miljard te verhogen.
Daarmee werd bereikt dat de raming van het vermogen van het Fonds
langdurige zorg in de zomer van 2020 weer uitkwam rond de nul. De
rijksbijdrage wordt jaarlijks bij de begroting aangepast. Bij de opstelling
van het jaarverslag is gebleken dat de netto Wlz-uitgaven nog hoger zijn
uitgekomen (met € 0,35 miljard, vooral door meerkosten corona) en de
premie-inkomsten nog lager zijn uitgekomen (€ 0,85 miljard). Hierdoor
komt het vermogen van het Fonds langdurige zorg naar huidig inzicht uit
op – € 1,2 miljard.
Vraag 74
Wat is de reden dat de technisch noodzakelijke aanpassingen aan het
Persoonsgebonden budget (PGB) 2.0 systeem, die € 12,0 miljoen extra
hebben gekost, niet zijn voorzien in de vastgestelde begroting?
Antwoord:
In 2019 heeft Zorgverzekeraars Nederland het PGB2.0-systeem overgedragen aan VWS. Na de ontvangst van het PGB2.0 systeem, bleek dat er
additionele technische aanpassingen noodzakelijk waren om een stabiele
werking van het PGB2.0- systeem te garanderen bij grote aantallen
gebruikers. Daarnaast moet het PGB2.0-systeem voldoen aan de
zwaardere eisen van de overheid. Een voorbeeld hiervan is het binnen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

31

kaders van wet- en regelgeving autoriseren van medewerkers van
gemeenten, zorgkantoren en de SVB. In 2019 en 2020 zijn alle technisch
noodzakelijke aanpassingen in beeld gebracht en inmiddels zijn deze
gerealiseerd. De daarvoor noodzakelijke additionele kosten van € 12,0
miljoen zijn geclaimd bij Voorjaarsnota 2020 (Kamerstuk 35 450).
Vraag 75
Waarom was het noodzakelijk om de technisch noodzakelijke aanpassingen aan het PGB 2.0 systeem te intensiveren?
Antwoord:
Na de ontvangst van het PGB2.0-systeem naar VWS werd zichtbaar dat
het geschikt maken van PGB2.0 voor de publieke omgeving technisch
noodzakelijke aanpassingen vereiste. Deze aanpassingen waren noodzakelijk om een stabiele werking van PGB2.0 te garanderen bij grotere
aantallen budgethouders, zorgverleners en verstrekkers. De additionele
technische aanpassingen komen onder andere voort uit de overgang van
het Zorgdomein binnen PGB2.0 van een private naar een publieke
omgeving met zwaardere eisen. Een voorbeeld hiervan is het binnen de
kaders van wet- en regelgeving kunnen autoriseren van medewerkers van
gemeenten, zorgkantoren en de SVB. De technische aanpassingen zijn
inmiddels gerealiseerd.
Vraag 76
Komt er een evaluatie over de resultaten naar aanleiding van de extra
subsidieronde om jongeren te ondersteunen gedurende de coronatijd
m.b.t. de maatschappelijke diensttijd?
Antwoord:
In de recente tussentijdse evaluatie van de maatschappelijke diensttijd
(MDT) De experimenteerfase voorbij; MDT voor de toekomst (hoofdstuk 3,
bijlage bij Kamerstuk 35 034, nr. 21, maart 2021) is reeds aandacht besteed
aan de resultaten van de extra projecten van MDT die gericht zijn op het
ondersteunen van groepen in de samenleving die dit het meeste nodig
hebben tijdens de coronacrisis, waaronder ook jongeren zelf.
Doordat er in recente jaren voortvarend is gewerkt aan de opbouw van
een landelijk dekkend MDT netwerk, is het mogelijk gebleken om dit
netwerk snel in te zetten bij het ondervangen van de door de COVID 19
maatregelen veroorzaakte problematiek bij jongeren. Het doorlopende
onderzoek dat de programmadirectie MDT laat uitvoeren maakt het
mogelijk om al tijdens de uitvoering van de programma’s inzicht te geven
in de stand van zaken.
De #ookditisMDT-initiatieven (extra subsidieronde voorjaar 2020) zijn als
zeer positief ervaren: 90% van de 19 projecten is (zeer) tevreden over het
verloop van hun initiatief. Deze tevredenheid komt voornamelijk voort uit
de hoeveelheid geworven jongeren (circa 2.800) en de positieve
ervaringen met het snel schakelen om coronaproof te werken. Hierdoor
konden de jongeren in deze projecten op korte termijn worden ingezet bij
activiteiten die direct bijdragen aan de ondersteuning bij de crisis, o.a. het
on-line helpen van leerlingen in het onderwijs en online gesprekken/
activiteiten met ouderen en jongeren om bijvoorbeeld eenzaamheid te
bestrijden.
Naast de extra ronde in het voorjaar 2020 heeft MDT op verzoek van het
Veiligheidsberaad een belangrijke bijdrage geleverd aan het project Jeugd
aan Zet (JAZ). Dit, specifiek met en voor gemeenten opgezette project,
heeft tot doel om jongeren, die door corona te maken hebben met
gevoelens van eenzaamheid en verveling, een alternatief te bieden. Door
de inzet van het MDT netwerk was het mogelijk om hierin snel gerichte
stappen te zetten. In de 1e ronde van JAZ hebben 47 gemeenten
meegedaan (inschatting ruim 3.300 jongeren) en in de 2e ronde doen 309
gemeenten mee (inschatting ruim 20.000 jongeren). Voor Jeugd aan Zet is
in totaal € 3,6 miljoen ingezet (€ 10.000 per gemeente).
De evaluatie van JAZ wordt meegenomen in het volgende tussentijdse
evaluatierapport van MDT en komt later dit jaar beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

32

In het voorjaar van 2021 heeft MDT in het kader van Perspectief voor de
Jeugd (plan Depla) nog een extra coronaproject opgezet, specifiek voor
gemeenten. In dit project werken gemeenten samen met al bestaande
MDT-organisaties met als doel om de negatieve maatschappelijke effecten
van de coronacrisis voor zowel de jongeren als de gemeenten te
bestrijden.
Net als de coronaronde in het voorjaar van 2020 is dit een MDT-light
project; in plaats van 80 uur is de tijdsduur bepaald op 32 uur.
In totaal doen 112 gemeenten mee aan dit project (ingezet budget totaal
€ 4,3 miljoen). Inschatting van het aantal deelnemende jongeren is 8.800.
De uitvoering van dit project loopt door tot na de zomer. De evaluatie
volgt later dit jaar. Onderaan zijn 2 voorbeelden opgenomen van
coronaprojecten binnen dit traject.
Naast de extra MDT-activiteiten voor jongeren in de coronatijd hebben
(ook) de reguliere MDT-projecten een grote mate van flexibiliteit en
wendbaarheid laten zien bij het aanpassen aan de coronasituatie. Om
door te kunnen gaan met hun activiteiten bogen projecten hun aanpak om
binnen de richtlijnen van het RIVM. Zo konden er aanvullend op de
oorspronkelijke projectplannen nieuwe #OokditisMDT initiatieven opgezet
worden. Voor alle projecten bleven de drie doelstellingen van MDT
onveranderd: iets betekenen voor een ander, bijdragen aan talentontwikkeling en ontmoetingen binnen en buiten de MDT-trajecten tussen
jongeren onderling en met mensen buiten hun gebruikelijke leefwereld. Al
kon de laatste doelstelling in de meeste gevallen niet fysiek plaatsvinden.
Het aanpassen van het reguliere MDT-programma op de coronamaatregelen en het opzetten van initiatieven in coronatijd brachten naast
uitdagingen ook voordelen en lessen met zich mee. Zo ontwikkelden
projectleiders op het vlak van talentontwikkeling een online trainingsaanbod dat duurzaam ingezet kan blijven worden, bleken digitale
ontmoetingen drempelverlagend voor verschillende jongeren en
bespaarden deze een hoop reistijd in vergelijking met fysieke bijeenkomsten, en verbreedden vele MDT-organisaties de mogelijkheden voor
jongeren om binnen hun project iets te doen voor een ander.
Voorbeelden van MDT coronaprojecten in het kader van Perspectief voor
de Jeugd (voorjaar 2021)
gemeente Arnhem: Het tweedelige verlanglijstje
Jongeren zetten zich in dit project in voor hun dak- en thuisloze leeftijdsgenoten, voor wie overleven op straat nog moeilijker is geworden sinds
de coronacrisis. De jongeren gaan als consultants aan de slag om dak- en
thuisloze jongeren te helpen bij het invullen van hun verlanglijstje: zowel
materiële zaken als electronica, kleding en cosmetica, als immateriële
zaken: cursussen als fotografie, deep democracy, filosofie, koken, of het
leren van een nieuwe taal. De jongeren gaan vervolgens, samen met de
MDT-organisatie, helpen met het vervullen van de verlanglijstjes. Ze gaan
op zoek naar de mogelijkheden, samen met dak- en thuisloze jongeren, en
leren meer over wat het betekent om dakloos te zijn.
gemeente Culemborg: «Identitijd»
In de gemeente Culemborg brengt het project Identitijd verschillende
generaties bij elkaar door jongeren te laten werken als kennisdetectives.
Ze gaan aan de hand van opdrachten en veldonderzoek met een oudere in
gesprek over «identitijd»: wat vormt je en hoe denken verschillende
generaties hierover? De jongeren maken vervolgens een reportage of vlog
over de vondsten van hun speurwerk. Ze gaan hiervoor aan de slag als
presentator, vlogger, cameraman/vrouw, redactiemedewerker en/of editor.
De vaardigheden hiervoor leren ze van professionals. Het project wordt
afgesloten met een feestelijke vertoning van de producties in de Culemborgse Gelderlandfabriek. De producties zijn daarna ook te zien via
Omroep Gelderland, lokale omroepen en andere mediakanalen.
Vraag 77

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

33

Kunt u een toelichting geven op de uitgaven van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor de BES-eilanden?
Antwoord:
Er is ca. 212 miljoen euro uitgegeven aan zorg, welzijn en jeugdzorg in het
Caribisch deel van Nederland. Met deze middelen willen we de zorg in het
Caribisch deel van Nederland waarborgen. Er is in het kader van de
coronacrisis in 2020 bijna 70 miljoen euro meer uitgegeven voor de
tijdelijke inzet van IC-personeel, levering van persoonlijke beschermingsmiddelen en het ondersteunen van de organisaties op het terrein van
publieke gezondheid. Zie ook pagina 86 in het jaarverslag.
Vraag 78
Hoeveel pleeggezinnen zijn er in 2020 bijgekomen?
Antwoord:
Jaarlijks stelt Jeugdzorg Nederland een factsheet pleegzorg op. Deze
factsheet geeft ook zicht op de instroom en uitstroom van pleegouders.
Jeugdzorg Nederland zal de factsheet over de cijfers van 2020 in juni
publiceren. Ik zal uw Kamer hierover informeren.
Vraag 79
Hoeveel gezinshuizen zijn er in 2020 bijgekomen?
Antwoord:
NJi publiceert samen met Gezinsinspiratieplein eind juni een factsheet
met het aantal gezinshuizen over 2020. Zodra de factsheet beschikbaar is
zal ik uw Kamer hierover informeren.
Vraag 80
Hoe staat het met de ontwikkeling van de kwaliteitsmonitor met leer- en
kennisfunctie hieromtrent?
Antwoord:
Per brief heb ik uw Kamer op 28 mei geïnformeerd over de stand van
zaken rond de bovenregionale expertisecentra jeugdhulp (hierna:
expertisecentra).16 Met de kennis- en leerfunctie van expertisecentra
willen we voorkomen dat zorgvragen van jongeren onnodig complex
worden, doordat tijdig passende hulp wordt geboden. Hiervoor is het
belangrijk dat professionals in staat gesteld worden om van én met elkaar
te leren: knelpunten signaleren, adresseren en verbeteren. Hierbij leren
we van de vragen van en met professionals, kinderen en hun ouders die
zijn vastgelopen in het zorgsysteem, zoals: hoe komt het dat hulpvragen
vastlopen? Wat zijn oplossingsrichtingen? En hoe kunnen wij die landelijk,
regionaal of lokaal organiseren? De expertisecentra werken hiervoor
samen met regionale kenniswerkplaatsen jeugd en de landelijke kenniscentra. Ter ondersteuning van het leren wordt, aan de hand van een reeds
ontwikkelde indicatorenset, een kwaliteitsmonitor gerealiseerd. De
implementatie van deze monitor vindt dit jaar plaats. In deze monitor zal
alle casuïstiek waar de expertisecentra bij betrokken zijn met dezelfde
indicatoren en informatie worden bijgehouden. Op basis van deze
informatie kan in de regio geanalyseerd en geëvalueerd worden
waar(door) casuïstiek vastloopt en op welke thema’s ingezet moet worden
via het netwerk van het expertisecentrum.
Vraag 81
Welke middelen worden er door andere ministeries ingezet voor sport?
Antwoord:
Er is geen integraal overzicht beschikbaar welke middelen er door andere
ministeries ingezet worden voor sport. Wel kunnen enkele voorbeelden
van uitgaven door andere ministeries gegeven worden zoals de Buurtsportcoachregeling (via BZK/Gemeentefonds) en activiteiten rondom de
energietransitie en de rol van de sport (vanuit BZK via het Kenniscentrum
Sport en Bewegen).
Vraag 82

16

Kamerstuk 31 839, nr. 778

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

34

Welke concrete uitgaven van de € 68 miljoen hebben tot concrete
resultaten geleid?
Antwoord:
Zoals in de toelichting bij de instrumenten in het Jaarverslag is aangegeven, zijn de uitgaven gedaan ten behoeve van programma’s en
activiteiten op de deelthema’s van het Sportakkoord. Een groot deel is
ingezet ten behoeve van het Topsportprogramma. NOC*NSF en de
sportbonden hebben de ambitie om bij de beste tien topsportlanden ter
wereld te horen. De rijksoverheid ondersteunt deze ambitie van de sport.
Het landelijke topsportbeleid is gefocust op (potentieel) succesvolle takken
van sport en topsporters om bij te dragen aan de doelstelling: meer
medailles, met meer impact, in meer sporten. Om deze doelstelling waar
te kunnen maken, voeren NOC*NSF en de sportbonden topsport- en
talentenprogramma’s uit. Daarnaast is een deel van de uitgaven ingezet
voor Topsportevenementen. Jaarlijks zijn middelen beschikbaar voor
(sport)organisaties voor het organiseren van aansprekende topsportevenementen in Nederland. Daarbij biedt het beleidskader sportevenementen
naast de focus op strategische evenementen met een grote maatschappelijke meerwaarde ook ruimte voor kleinere evenementen zoals een
Olympisch Kwalificatie Toernooi (OKT). Helaas heeft door de Coronacrisis
een aantal evenementen niet kunnen plaatsvinden of zijn deze doorgeschoven naar 2021. Voor andere thema’s uit het Sportakkoord geldt dat de
meeste van deze programma’s en activiteiten in de periode 2019–2020 in
gang zijn gezet en doorlopen door tot en met 2022. Voor de zomer vindt
een Commissiedebat Sport plaats. Uw Kamer wordt via een brief over de
laatste stand van zaken en tussentijdse resultaten geïnformeerd.
Vraag 83
Welke regelingen zijn er in werk gesteld om de onderbesteding van de
subsidies duurzame en toegankelijke sportaccommodaties alsnog
mogelijk te maken in 2021 en zelfs 2022?
Antwoord:
De Subsidieregeling Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties staat
jaarlijks van de eerste werkdag van het jaar tot en met 31 december open.
De regeling kent daarbij een «dakpaneffect» waarbij aanvragen uit eerdere
jaren met uitgaven in latere jaren ook voor rekening van dat latere jaar
komen. Daardoor zal deze regeling in de komende jaren steeds minder
onderbesteding laten zien. Daarbij komt dat een kleine jaarlijkse onderbesteding de sector investeringsrust geeft, wetend dat er altijd ruimte is om
een aanvraag in te dienen. Hierdoor heeft in tegenstelling tot het eerste
jaar (2019) er in 2020 en 2021 geen piek aan aanvragen in een korte
periode plaatsgevonden.
Vraag 84
Welk deel wordt niet uitgegeven van de € 17,1 miljoen onderbesteding,
aangezien deze maar deels wordt uitgegeven?
Antwoord:
Van het oorspronkelijk in 2020 geraamde budgettaire kader van € 86,9
miljoen voor de subsidieregeling bouw en onderhoud sportaccommodaties, is uiteindelijk een bedrag van € 17,1 miljoen niet tot besteding
gekomen. Het gehele bedrag van € 17,1 miljoen is daarom volledig aan te
merken als onderbesteding in 2020. De reden hiervan is dat er eind 2020
aanvragen ontvangen zijn, die niet meer in 2020 afgewikkeld konden
worden. De afwikkeling van deze aanvragen is begin 2021 gebeurd. Deze
komen echter ten laste van het beschikbare budgettaire kader van
begrotingsjaar 2021. De middelen worden daarmee alsnog uitgegeven.
Vraag 85
Wat is de reden dat een bedrag van € 1,2 miljoen niet tot besteding is
gekomen? Waar/bij wie is dat geld blijven liggen?
Antwoord:
Het niet tot besteding komen van € 1,2 miljoen kent verschillende
oorzaken. De belangrijkste is dat opdrachten niet zoals verwacht in 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

35

afgerond werden, maar pas in 2021. Hierdoor schuiven de betalingsverplichtingen ook door naar 2021. Daarnaast is een aantal opdrachten niet
doorgegaan of vallen deze goedkoper uit dan eerder geraamd.
Vraag 86
Hoe verhoudt de onderbesteding bij de subsidies van duurzame en
toegankelijke sportaccommodaties met regelingen als de Regeling
specifieke uitkering stimulering sport (SPUK) en de termijnen die daaraan
gekoppeld zijn?
Antwoord:
De BOSA en de SPUK kunnen niet gezien worden als complementaire
regelingen al kennen ze beide hun oorsprong vanuit de verruiming van de
BTW-sportvrijstelling. In overleg met de sportsector is de BOSA ingericht
als een stimuleringsregeling voor bouw en onderhoud van sportaccommodaties waarbij de SPUK in overleg met de gemeenten een BTW
compensatie regeling is. Bij de SPUK wordt daarom op basis van de
verantwoording van de gemeenten met de gemeenten afgerekend. Dit
gebeurt anderhalf jaar na afloop van het jaar waarop de regeling
betrekking heeft.
Vraag 87
In hoeverre wordt bij besluiten over de ouderenkorting rekening
gehouden met de gevolgen voor de verzilveringsproblematiek in de
inkomensheffing en de daardoor toenemende kosten voor de Tegemoetkoming Specifieke Zorgkosten? In hoeverre is aan te geven wat de
gevolgen van het verhogen van de ouderenkorting met € 10 of € 100 zijn
voor de Tegemoetkoming Specifieke Zorgkosten?
Antwoord:
Bij besluiten over de ouderenkorting wordt rekening gehouden met de
gevolgen voor de verzilveringsproblematiek in de inkomensheffing. Zo
wordt het effect van een aanpassing van de ouderenkorting in combinatie
met de mogelijke toepassing van Tegemoetkoming Specifieke Zorgkosten
(TSZ) meegenomen in de koopkrachtberekeningen. Er wordt echter niet
expliciet aandacht besteed aan de gevolgen daarvan op het beroep op de
TSZ als het gaat om de toenemende kosten van de TSZ. In plaats daarvan
beweegt de TSZ mee met het feitelijke beroep dat op de regeling gedaan
wordt, zodat de tegemoetkoming voor mensen die de fiscale aftrek niet
kunnen verzilveren in stand blijft. De actuele ontwikkelingen in de cijfers
wordt door VWS in een periodiek overleg met de Belastingdienst door het
jaar heen gevolgd. Waar nodig vindt dan bijstelling plaats. Het verhogen
van de ouderenkorting met respectievelijk € 10 en € 100 leidt op dit
moment bij benadering tot een toename van het bedrag aan TSZ van
respectievelijk € 0,6 en € 6 miljoen. Daarbij moet wel gezegd worden dat
het feitelijk tot aftrek leidende deel van de aftrek specifieke zorgkosten in
dat geval met hetzelfde bedrag afneemt.
Vraag 88
Waarom waren extra uitgaven voor het Europees Geneesmiddelenbureau
(EMA) gewenst en wat is de voorspelling voor uitgaven aan de EMA voor
de komende jaren?
Antwoord:
Vanwege het karakter van de EMA-bijdragen heeft bij eerste suppletoire
begroting een (technische) budgetoverheveling plaatsgevonden vanuit
artikel 10 (€ 5,4 miljoen) naar artikel 9 en worden de daarmee samenhangende uitgaven ook op artikel 9 verantwoord (€ € 5,1 miljoen), zie ook
pagina 110 van het Jaarverslag 2020. Er zijn derhalve geen extra uitgaven
voor het Europese Geneesmiddelenbureau (EMA) geweest in 2020. De
uitgaven in 2020 voor de EMA zijn juist lager dan begroot vanwege lagere
investeringsuitgaven voor de nieuwbouw van de EMA. De raming van de
uitgaven aan de EMA voor de komende jaren bedraagt een aflopende
reeks. Voor 2021 t/m 2025 bedragen de geraamde kosten aan de EMA:
2021: € 4,3 miljoen 2022: € 3,8 miljoen 2023: € 3,6 miljoen 2024: € 3,3
miljoen 2025: € 2,1 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

36

Vraag 89
Zijn er ook aanvragen gekomen vanuit de Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO) voor extra bijdragen vanuit Nederlands omdat voor 2020 exact het
bedrag is uitgegeven zoals begroot?
Antwoord:
Ja vanuit de WHO is verzocht om extra bijdragen voor de COVID-19
respons. VWS heeft een partnerschap programma met de WHO waarvoor
de bijdrage voor 2019 – 2023 al was vastgesteld. Deze is niet verhoogd.
Wel is 750.000 euro dat voor detachering gepland was, en door COVID-19
niet door kon gaan, op verzoek van de WHO ingezet om de Emergency
prepardness en International Health Regulations (IHR) implementatie bij
de WHO te versterken. Vanuit Buitenlandse Zaken is in 2020 vanuit
humanitaire middelen 7,5 miljoen euro aan het COVID-19 Strategic
Prepardness and Response Plan (SPRP) en 5 miljoen extra aan het
Contingency Fund for Emergencies van de WHO bijgedragen.
Vraag 90
Wat is de «Eigenaarsbijdrage RIVM» precies?
Antwoord:
Een bijdrage aan het RIVM voor onderzoek en andere werkzaamheden ten
behoeve van het ontwikkelen van kennis en expertise die nodig zijn om de
continuïteit van het Instituut te waarborgen. De eigenaar van het RIVM
(pSG VWS) financiert dit in het strategisch programma RIVM (SPR)
middels de jaarlijkse eigenaarsbijdrage.
Vraag 91
Wat zijn de extra kosten voor het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM) (corona en niet corona), het College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen (CBG) en de EMA in 2020 geweest ten opzichte van de
oorspronkelijke begroting?
Antwoord:
Hieronder vindt u een opgave van de extra kosten (corona en niet-corona)
in 2020 ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu Wettelijke taken en beleidsondersteuning zorgbreed De uitgaven voor de uitvoering van opdrachten op het
terrein van Wettelijke taken en beleidsondersteuning zorgbreed was in
2020 € 15,8 mln. hoger dan oorspronkelijk geraamd, waarvan € 4,1 mln.
corona en € 11,7 mln. niet-corona. Voor de verdere specificatie hiervan
verwijs ik u naar bladzijde 53 van het jaarverslag. Opdrachtverlening aan
kenniscentra De uitgaven voor de uitvoering van opdrachten door de
kenniscentra was in 2020 € 113,5 mln. hoger dan oorspronkelijk geraamd,
waarvan € 75,8 mln. corona en € 37,7 mln. niet-corona. Voor de verdere
specificatie hiervan verwijs ik u naar bladzijde 55/56 van het jaarverslag.
Bevolkingsonderzoeken De uitgaven voor vaccinaties waren in 2020 € 2,0
mln. (niet-corona) hoger dan oorspronkelijk geraamd. Dit wordt veroorzaakt door de uitbreiding van de neonatale hielprikscreening (NHS).
Vaccinaties De uitgaven voor vaccinaties waren in 2020 € 8,0 mln.
(niet-corona) lager dan oorspronkelijk geraamd. Voor de verdere
specificatie hiervan verwijs ik u naar bladzijde 56 van het jaarverslag.
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen De uitgaven voor het
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen waren in 2020 € 0,8 mln.
(niet-corona) hoger dan oorspronkelijk geraamd. Dit wordt veroorzaakt
door extra uitgaven voor het meldpunt tekorten, vaccinnetwerk en goed
geneesmiddelen gebruik. EMA Voor de EMA waren geen uitgaven
geraamd in 2020. De realisatie was € 5,1 mln. (niet-corona). Verder verwijs
ik u naar mijn antwoord op vraag 88.
Vraag 92
Wat is de koppeling tussen de Coalition for Epidemic Preparedness
Innovations (CEPI) en het Nederlandse Pandemic & Disaster Preparedness
Center (PDPC) en de uitgaven hiervoor?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

37

Beide instellingen zetten zich in voor o.a. pandemie preventie. CEPI doet
dit vooral vanuit de ontwikkeling van vaccins. PDPC richt zich vooral op
wetenschappelijke en technische innovatie. Nederland steunt CEPI
financieel, de Kamer is hier eerder al over geïnformeerd. Er is verder geen
sprake van een financiële koppeling tussen CEPI en het PDPC.
Vraag 93
Waarom was er in 2020 minder geld begroot voor het Apparaat Kerndepartement dan in 2019?
Antwoord:
Voor de apparaatsuitgaven van het kerndepartement is in 2020 niet
minder, maar meer budget dan in 2019 begroot. De begroting en realisatie
van de apparaatsuitgaven van het kerndepartement is als volgt:

Begroot
Realisatie

2019

2020

Verschil

198 mln.
275 mln.

218 mln.
321 mln.

+ 19 mln.
+ 46 mln.

Vraag 94
Waarvoor waren de extra uitgaven voor de ICT binnen het Apparaat
Kerndepartement?
Antwoord:
De ICT-uitgaven binnen het kerndepartement vallen € 3,6 miljoen hoger
uit dan begroot en komen uit op € 6,1 miljoen. De hogere ICT-uitgaven
houden met name verband met de uitgaven ter vervanging van het
ICT-systeem voor de Tuchtcolleges (€ 2,1 miljoen) en de budgetbijstelling
in verband met de Wet open overheid (€ 0,9 miljoen).
Vraag 95
Hoeveel extra medewerkers heeft het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport aangetrokken voor de crisisaanpak?
Antwoord:
In het eerste tertaal van 2020 is de coronacrisis in de eerste plaats
opgevangen door extra inzet van het eigen personeel. Ook vanuit andere
departementen is tijdelijk «om niet» bijgesprongen. De instroom van extra
medewerkers ten behoeve van de COVID-19 crisis die daarna plaatsvond
betrof met name de functiefamilies Beleid, Kennis en Onderzoek en
Project- & Programmamanagement. De piek van deze instroom lag na de
zomer o.a. als gevolg de oprichting van de tijdelijke programmadirectie
COVID-19. In totaal betreft het een concernbrede uitbreiding van 429 fte.
Daarnaast heeft als indirect gevolg van de crisis de uitvoering van de
bonusregeling voor medewerkers in de zorg geleid tot een tijdelijke
uitbreiding bij de Dienst Uitvoering Subsidies aan instellingen (DUS-I).
Vraag 96
Kunt u hier ook een kwantitatieve en financiële uiteenzetting geven,
aangezien de uiteenzetting van de bereikte resultaten vooral tekstueel en
kwalitatief is?
Antwoord:
De toename in de eigen personeelskosten bij het Kerndepartement heeft
voor € 5,9 miljoen betrekking op de aan de begroting toegevoegde
middelen in verband met de corona-pandemie. De hogere uitgaven aan
de inhuur van extern personeel bij het Kerndepartement houden voor
€ 7,9 miljoen samen met corona-gerelateerde inhuur.
Vraag 97
Voor welke vaccins heeft Nederland een «lager tarief» ontvangen en
hoeveel lager was dit tarief uiteindelijk dankzij de Nederlandse bijdrage
aan het «Emergency Support Initiative»?
Antwoord:
De EU koopt de vaccins in op basis van zogenaamde Advanced Purchase
Agreements (APA’s). Het betreft hier een contractvorm die erop is gericht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

38

dat landen producten kopen die nog niet op de markt zijn en waarvan op
het moment van het sluiten van het contract, ook nog niet vaststaat of het
product marktoelating verkrijgt. De EU doet hiertoe een voorinvestering,
die wordt betaald vanuit het ESI-budget. Daarmee heeft de producent de
financiële ruimte om te werken aan het vaccin. In ruil krijgt de EU korting
op de vaccins wanneer deze tot de Europese markt wordt toegelaten en
landen tot afname verplicht zijn. Deze korting geldt voor alle vaccins
gekocht onder een APA. Inmiddels hebben de vaccins van AstraZeneca,
BionTech/Pfizer, Moderna en Janssen markttoelating gekregen en krijgt
ook Nederland de korting voor deze vaccins. De prijzen van de vaccins
vallen onder de geheimhoudingsplicht. De korting betreft een paar Euro
per vaccin
Vraag 98
Wanneer kunnen we de conclusies verwachten ten aanzien van de
doelstelling: het sneller en efficiënter opsporen van besmette mensen,
aangezien de werking van CoronaMelder-app blijvend zal worden
geëvalueerd?
Antwoord:
Het evaluatieteam van CoronaMelder heeft na negen maanden een
overzicht van elf onderzoeken naar de app opgesteld. In mijn laatste stand
van zaken covid-19 kamerbrief van 28 mei jl. (Kamerstuk 25 295, nr. 1241)
heb ik u nader geïnformeerd over de resultaten en conclusies uit deze
onderzoeken, ook in relatie tot de doelstellingen van CoronaMelder. Het
rapport is bijgevoegd en ook te vinden op www.coronamelder.nl. Een
voor iedereen toegankelijke publieksversie zal daar ook worden gepubliceerd.
Vraag 99
Wie is eigenaar van de huidige voorraden persoonlijke beschermingsmiddelen en hulpmiddelen?
Antwoord:
De voorraden van de persoonlijke beschermingsmiddelen die door VWS
zijn ingekocht zijn eigendom van VWS. Daarnaast is VWS op 24 maart
2020 een garantstellingsovereenkomst met Mediq aangegaan voor de
inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen voor de zorg. Voortvloeiend uit deze garantstellingsovereenkomst heeft Mediq persoonlijke
beschermingsmiddelen ingekocht die in juridische zin eigendom zijn van
Mediq en in economische zin eigendom zijn van VWS. Gezien de
financiële omvang van de inkopen zijn de inkopen met bevoorschotting
vanuit VWS gerealiseerd. Op dit moment zijn we in overleg om te bezien
op welke wijze en wanneer de overdracht van de voorraad persoonlijke
beschermingsmiddelen door Mediq aan VWS en de afrekening van de
bevoorschotting wordt gerealiseerd.
Vraag 100
Kunt u in een tabel een overzicht geven van het aantal bestelde en
geleverde producten per leverancier uitgesplitst (zo nodig geanonimiseerd), waarbij ook uitgesplitst is om welk product het daarbij gaat
(mondkapjes, medische apparatuur, testen etc.). Kunt u daarbij ook per
(geanonimiseerde) leverancier aangeven om welke bedragen het gaat?
Kan daarnaast per (geanonimiseerde) leverancier aangegeven worden
voor welk bedrag er geen ordentelijke factuur is?
Antwoord:
In bijgaand overzicht is opgenomen welke producten in het kader van de
coronacrisis aan persoonlijke beschermingsmiddelen en hulpmiddelen
zijn besteld en geleverd. Van al deze inkopen is een ordentelijke factuur
aanwezig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

39

Leverancier

MONDMASKERS

Opdrachtwaarde

A

besteld 19.290.723 FFP2/KN95 mondmaskers 10.520.471
geleverd
besteld 18.000.000 mondmaskers FFP2
8.220.390 geleverd
besteld 800.000 FFP2 en 2.000.000 FFP3 mondmaskers.
Geleverd 399.000 FFP3 mondmaskers in 2020

€ 38.404.759

B
C

D

E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
Q
R
S
T
U
V
W

X
Y
Z
AA
AB

Bestelling is gelijk aan levering
1.025.560 FFP2 mondmaskers, 127.020 vuurwerkbrillen,
35.000 chirurgische maskers, vervoerskosten, opslag/
handling en organisatiekosten
1.500.000 mondmaskers FFP2
500 FFP2 mondmaskers
163.500 FFP 1 mondmaskers
954 mondmaskers FFP2
900 FFP2 mondmaskers
490 FFP2 mondmaskers met ventiel
400 FFP2 en 4698 FFP3 mondmaskers
M Mondkapjes 6000 stuks FFP2
2.300 FFP 1 mondkapjes
4 miljoen chirurgische mondmaskers IIR
7.920 mondkapjes FFP2
20.000 mondkapjes FFP2
400.000 mondkapjes FFP2
32.160 mondkapjes FFP2
76.500 chirurgische mondkapjes
5.400 FFP2 mondkapjes
3.220 IIR chirurgische mondmaskers
1,4 mln chirurgische mondmaskers
13.840 FFP3 mondmaskers, 700 FFP2 maskers 20.000 filters
voor maskers, 12.250 brillen, 3.500 gezichtsmaskers,
200.000 ml desinfectantia in flacons
DESINFECTANTIA
levering 5742 eh handgel
100.000 liter handalcohol
verpakken 100.000 liter handgel
Handalcohol
Leveringen Desinfactant tbv ROAZ

AN
AO
AP
AQ
AR
AS
AT
AU
AV
AW
AX
AY
AZ

BEADEMINGSSYSTEMEN
450 beademingssystemen
106 beademingssystemen en upgrade
500 beademingssystemen
600 beademingssystemen
1.209 beademingsystemen
450 beademingssystemen
50 beademingsapparaten
69 beademingssystemen
20 beademingssystemen
1.000 stuks ziekenhuisapparatuur
225 beademingssystemen, IC monitoringsystemen,patiëntbewakingssystemen en revisie systemen
100 beademingssystemen
500 beademingssystemen
120 beademingssystemen
80 beademingssystemen
332 beademingssystemen
2.410 stuks IC apparatuur
93 beademingstoestellen
80 beademingsapparaten
450 aansluitslangen voor beademingstoestellen
10 prototypen beademingsapparatuur
Revisie IC apparatuur tbv covid
500 beademingssystemen
IC monitoringsapparatuur

BA
BB
BC

HANDSCHOENEN EN ISOLATIEJASSEN
4.950.000cmedische handschoenen
46.400 stuks isolatiejassen
82.000 isolatiejassen

AC
AD
AE
AF
AG
AH
AI
AJ
AK
AL
AM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

€ 56.755.000
€ 6.920.000

€ 5.114.983
€ 4.119.370
€ 4.235
€ 260.513
€ 6.926
€ 4.889
€ 1.708
€ 46.967
€ 28.677
€ 16.214
€ 2.199.093
€ 38.333
€ 59.600
€ 1.784.000
€ 129.338
€ 19.439
€ 32.400
€ 4.586
€ 643.080
€ 843.032

€ 580.595
€ 402.429
€ 1.761.384
€ 145.192
€ 806.765
€ 4.444.136
€ 5.231.137
€ 10.837.262
€ 1.976.518
€ 11.202.967
€ 6.277.500
€ 1.174.037
€ 2.715.155
€ 247.634
€ 27.794.782
€ 5.443.366
€ 2.017.088
€ 4.960.597
€ 2.392.431
€ 1.200.765
€ 2.333.809
€ 1.286.150
€ 5.583.583
€ 1.292.280
€ 89.287
€ 131.000
€ 1.650.914
€ 7.813.581
€ 1.512.258
€ 209.633
€ 37.074
€ 471.500

40

Leverancier

MONDMASKERS

Opdrachtwaarde

BD
BE
BF
BG
BH
BI
BJ
BK
BL
BM
BN
BO
BP
BQ
BR
BS
BT
BU
BV
BW
BX
BY
BZ
CA
CB
CC

TESTMATERIALEN TM 1 SEPTEMBER 2020
Leveringen test materialen bvo labs
Labbenodigdheden voor bvo labs
Aansluiting ivm testen
Materialen voor BVO labs
Inrichten pandemielaboratorium
Logistiek testkits naar ziekenhuizen
Laboratoriumkits
Test equipment en verbruiksmateriaal
Neusswabslevering aan BVO labs
Testmaterialen BVO labs
Testmaterialen
Levering lysisbuffer
Testmaterialen
Kosten opzetten testen
12.000 tekstkits
5 PCR kabinets voor bvo labs
lektesters, matrijs en process cartridges
test materialen
150.000 testsoftware voor bvo labs
Softwaremodules tbv testapparatuur
PCR apparatuur
apparatuur PCR test sample system
Testmateriaal
testmaterialen software
Vervaardigen matrijs
testen

€ 298.733
€ 64.807
€ 11.410
€ 108.197
€ 181.847
€ 194.776
€ 2.885.850
€ 8.294.230
€ 86.260
€ 465.443
€ 509.829
€ 160.295
€ 542.080
€ 129.307
€ 4.871.750
€ 14.389
€ 40.459
€ 1.252.300
€ 89.298
€ 30.493
€ 260.143
€ 484.000
€ 187
€ 4.356
€ 130.518
€ 3.167

CD
CE

BEREIDSTELLINGSKOSTEN COVID-GENEESMIDDELEN
Uitbetaalde garantie ivm bereidstelling geneesmiddelen
Uitbetaalde garantie ivm bereidstelling geneesmiddelen

€ 1.288.380
€ 194.306

Vraag 101
Kunt u het bedrag en het percentage aangeven van de fouten en
onzekerheden per soort product dat is ingekocht in het kader van de
noodmaatregelen die het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport heeft getroffen voor de aanpak van COVID-19?
Antwoord:
Nee, er is geen integrale accountantscontrole geweest op alle posten,
waardoor geen exacte bedragen of percentages zijn te geven. Op dit
moment onderzoekt VWS de aansluiting tussen de geld / goederenbeweging. De aansluiting bestaat uit de 3 way match: vaststellen van het
aantal en de prijs conform contract (aangeleverd door VWS), aantal
geleverde goederen bij het LCH en de factuur qua aantallen (via gegevens
LCH en de factuur via VWS).
Vraag 102
Waarom heeft u niet direct actie ondernomen aangezien u er in september
op gewezen bent dat het financieel beheer op de coronacrisis-uitgaven
ernstig tekort is geschoten en € 5,1 miljard aan uitgaven mogelijk
onrechtmatig was? Heeft u de Kamer geïnformeerd?
Kunt u de Kamer een overzicht sturen van de € 5,1 miljard euro aan
uitgaven die niet rechtmatig is uitgegeven? Welk deel hiervan werd zowel
niet rechtmatig als niet doelmatig uitgegeven?
Antwoord:
VWS heeft al vroeg in de coronacrisis oog gehad voor de rechtmatigheidsrisico’s. Hierover is uw Kamer geïnformeerd op meerdere
momenten, waaronder de corona-debatten, de voortgangsbrieven van
24 juni 2020 (Kamerstuk 25 295, nr. 428) en 21 september 2020 (Kamerstuk
25 295, nr. 543), de Incidentele Suppletoire Begrotingen en de vragen die
naar aanleiding daarvan zijn gesteld. Om die rechtmatigheidsrisico’s aan
te pakken heeft VWS continu de balans moeten zoeken tussen het acuut

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

41

bestrijden van de crisis en bezien wanneer het mogelijk was om de
verrichte handelingen conform de geldende wet- en regelgeving te doen.
Tevens is gekeken of tussentijds ook aandacht kon worden besteed aan
het comptabel-technisch op orde brengen van de dossiers (informatievoorziening en voor de accountantscontrole). Daarbij liep VWS er
tegenaan dat dezelfde mensen die nodig waren in de beheersing en
kennis en ervaring hadden met de noodmaatregelen, daarnaast ook de
informatievoorziening en controledossiers op orde moesten brengen.
Daarbij werd ook duidelijk dat de financiële- en de beleidskolommen
overbelast waren. Met andere woorden: VWS deed al het maximale dat
gedaan kon worden gegeven de bemensing. Opschaling met externen
was vanwege de specifieke kennis en ervaring niet mogelijk zonder de al
overbelaste medewerkers nog meer te belasten. Het feit dat de ADR en de
AR onrechtmatigheden en onzekerheden hebben geconstateerd over de
noodmaatregelen in 2020, wil niet zeggen dat VWS niet bezig is om de
geconstateerde fouten en onzekerheden, waar mogelijk, te reduceren.
Immers, het tijdpad van de controleplanning is in 2020 afgeweken van het
tijdpad waarlangs de verantwoording van noodmaatregelen plaats kon
vinden. Zo werkt VWS momenteel aan het door een externe accountant
laten valideren van de voorraad persoonlijke beschermingsmiddelen bij
het LCH en de rechtmatigheid van de gedeclareerde PCR-test door
laboratoria. Met deze acties kan ook beter de vraag van de doelmatigheid
worden beantwoord. Overigens is de veronderstelling dat € 5,1 miljard
aan uitgaven niet rechtmatig is besteed niet juist. Zoals de door de
bedrijfsvoeringparagraaf van het jaarverslag van VWS vermeldt, en in het
rapport van de Algemene Rekenkamer, is er aan de uitgavenkant sprake
van € 1,5 miljard fouten in de rechtmatigheid (waarvan € 0,95 miljard
door het niet tijdig informeren van het parlement) en is een bedrag van
€ 0,6 miljard onzeker. In de bedrijfsvoeringparagraaf zijn de fouten en
onzekerheden verder toegelicht.
Vraag 103
Hoe kijkt u terug op het particuliere bezit van persoonlijke beschermingsmiddelen voorafgaand aan de coronacrisis? Wat zijn de lessen voor de
toekomst?
Antwoord:
Het is duidelijk dat de (mondiale) productie- en leveringsketens zoals die
waren ingericht vóór het uitbreken van de corona niet opgewassen waren
tegen een crisis van deze omvang. Zo waren er grote afhankelijkheden
van leveranciers ver weg, veelal in Azië, en was de productie van
bepaalde producten, zoals handschoenen, in handen van slechts enkele
fabrikanten. Daarnaast was het aanhouden van voorraden in de zorg voor
de crisis gericht op het «just in time» principe (kleine omvang). Dat
maakte de Nederlandse zorg kwetsbaar. Hier zijn lessen uit getrokken. De
Minister voor MZS heeft u daarover geïnformeerd, ten eerste in haar brief
over de ijzeren voorraad aan PBM en medische hulpmiddelen ten
behoeve van toekomstige crisis en daarnaast in haar verslag over de
Ronde Tafels Leveringszekerheid.17
Vraag 104
Heeft u, de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, persoonlijk
contact gehad met de heer van Lienden inzake de mondkapjesdeal?
Antwoord:
De heer Van Lienden heeft mij, zoals reeds toegelicht in het antwoord van
de Minister voor MZS op Kamervragen d.d. 1 juni 2021. (Aanhangsel
Handelingen II 2020/21, nr. 3044) in die periode verschillende berichten
gestuurd om zijn activiteiten onder de aandacht te brengen. Deze
berichten zijn doorgestuurd naar de verantwoordelijke Minister voor
Medische Zorg de heer Van Rijn.
Vraag 105
17

Zie Kamerstukken 32 805 en 25 295, nr. 114, en Kamerstuk 29 477, nr. 703.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

42

Was u, de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, op de hoogte
van de mondkapjesdeal met de heer van Lienden?
Antwoord:
Dat sprake was van een overeenkomst tussen LCH en Van Lienden was
publiekelijk bekend. Met de inhoud van de overeenkomst was ik niet
bekend; bij de besluitvorming ben ik niet betrokken geweest.
Vraag 106
Is er (persoonlijk) contact geweest tussen u, de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de heer van Lienden? Hebben jullie elkaar
bijvoorbeeld op het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
ontmoet? Was er over de deal contact tussen de heer van Lienden en u in
persoon, via de telefoon, tekstberichten of e-mail? Kunt u ons een
overzicht sturen van alle deals die zijn gesloten met betrekking tot
persoonlijke beschermingsmiddelen?
Antwoord:
De heer Van Lienden heeft mij in die periode verschillende berichten
gestuurd om zijn activiteiten onder de aandacht te brengen. Deze
berichten zijn doorgestuurd naar de verantwoordelijke Minister voor
Medische Zorg de heer Van Rijn. De Minister voor MZS heeft recent
aangegeven nader onderzoek te laten doen naar deze casus en naar de
inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen tijdens de coronacrisis18.
Daaruit zal moeten blijken hoe deze en andere deals tot stand zijn
gekomen, welke keuzes er daarbij zijn gemaakt en waarom. Voor het
gevraagde overzicht verwijs ik u naar vraag 100.
Vraag 107
Was u op de hoogte dat de mondkapjesdeal niet conform de marktprijs
was? Zo ja, wanneer? Was dat voor het sluiten van de deal? Wanneer
werd bekend dat deze mondkapjes onbruikbaar waren? Gaf de heer Van
Lienden voordat de deal gesloten werd aan dat de mondkapjes bruikbaar
waren?
Antwoord:
Het LCH gaf aan dat de prijs die door Relief Goods Alliance gevraagd was
op dat moment binnen de bandbreedte viel van wat als een redelijke en
realistische prijs werd gezien, gelet op de toenmalige marktomstandigheden. De mondkapjes die werden aangeboden hadden een geldige
CE-markering. Daarmee zijn ze formeel toegelaten tot de Europese markt
en dus inzetbaar voor de zorg.
Vraag 108
Hoe vaak is in 2020 een «escalatieprocedure» gestart om bewust een
onrechtmatigheid aan te gaan? Hoe vaak is het bewust aangaan van een
onrechtmatigheid door u goedgekeurd in 2020?
Antwoord:
In het kader van de «escalatieprocedure» van VWS ten aanzien van het
inkoopbeheer in 2020 houdt VWS bij hoeveel afwijkingsverzoeken zijn
gehonoreerd. In 2020 bedroeg het aantal keren dat akkoord is verleend
om bij een inkoopopdracht bewust af te wijken van de aanbestedingswetgeving elf keer. Volledigheidshalve zij opgemerkt dat de procedure
onlangs is verzwaard door niet de Secretaris-Generaal, maar de Minister
van VWS te laten beslissen over afwijkingsverzoeken. Overigens is voor
veel corona-inkopen een beroep gedaan op de in de aanbestedingswet
genoemde uitzonderingsgrond «dwingende spoed», waarmee niet
afgeweken wordt van de aanbestedingswet. Beroep doen op deze
uitzonderingsgrond is rechtmatig en behoeft daarom geen akkoord van de
leiding. De ADR constateerde eind 2020 echter dat de motivering voor het
beroep doen op deze uitzonderingsgrond te algemeen was vastgelegd en
daarmee voor elk individueel inkoopdossier en beoordeelde dientengevolge veel inkopen als onrechtmatig. Hier is dus sprake van een onrechtmatigheid die achteraf is geconstateerd en er was dus geenszins sprake
18

Kamerstuk 25 295, nr. 1279

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

43

van bewust afwijken aan de voorkant van het inkoopproces van de
aanbestedingsregels. De uitzonderingsprocedure is nu aangepast zodat de
schriftelijke motivering voor een beroep op dwingende spoed nu per
inkooptraject wordt opgesteld en vastgelegd.
Vraag 109
Wanneer is het onderzoek van de «externe accountant» om de voorraden
te valideren afgerond en kan de Kamer dit onderzoek na afronding zo
spoedig mogelijk ontvangen?
Antwoord:
Het onderzoek van de «externe accountant» om de voorraden te valideren
is naar verwachting in juni gereed. Uw Kamer zal dit onderzoek zo
spoedig mogelijk ontvangen.
Vraag 110
Kan er een overzicht gemaakt worden van wie de ontvangers zijn van de
verschillende verleende subsidieregelingen in 2020? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
U kunt een overzicht van de ontvangers raadplegen via de dataset
financiële instrumenten op rijksfinancien.nl. Het betreft het overzicht voor
alle ministeries en meerdere instrumenten. Als u in het bestand filtert op
begrotingshoofdstuk XVI en het instrument subsidies, vindt u de
ontvangers van alle subsidieregelingen van VWS. Rechtstreekse link:
Overzicht Datasets | Ministerie van Financiën – Rijksoverheid (rijksfinancien.nl)
Vraag 111
Hoeveel gevallen van zorgfraude zijn in 2020 ontdekt? Welke bedragen zijn
daarmee gemoeid? Wat wordt er gedaan om deze vormen van fraude
duurzaam te voorkomen?
Antwoord:
Onze belangrijkste bron van cijfers over de omvang van zorgfraude is
Zorgverzekeraars Nederland (ZN). ZN brengt jaarlijks door zorgverzekeraars aangetoonde fraude in kaart. De cijfers en bedragen over 2020 zijn
nog niet bekend, en zullen later dit jaar door ZN gepubliceerd worden.
Afgelopen jaren zijn diverse trajecten gestart om zorgfraude op een
duurzame wijze te voorkomen. De Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ)
heeft een sturende rol in de aanpak van fouten en fraude in de zorg.
Betrokken partners zijn gefocust op preventie, controle, toezicht en
handhaving en opsporing. De afgelopen jaren is deze ketenbrede
samenwerking geïntensiveerd met medische professionals, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, zorgkantoren, gemeenten, toezichthouders,
opsporingsdiensten, inspecties en het Openbaar Ministerie. Tevens is het
toezicht in het sociaal domein verbeterd, onder andere door kennisopbouw op het gebied van fraudepreventie, controle en handhaving bij de
uitvoering van de Jeugdwet en Wmo 2015. Ten slotte maakt het
Wetsvoorstel Bevorderen Samenwerking en Rechtmatige Zorg (Wbsrz) het
in de toekomst mogelijk om andere gemeenten en zorgverzekeraars voor
fraudeurs te waarschuwen, en signalen van fraude in de zorg samen te
brengen. Hiermee wordt zorgfraude eerder herkend en effectiever
aangepakt. De Wbsrz is onlangs door uw Kamer controversieel verklaard.
Vraag 112
Kunt u een lijst geven van gemeenten die niet aangesloten zijn bij het
Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ)?
Antwoord:
Inmiddels hebben 213 gemeenten zich aangesloten bij het huidige
samenwerkingsverband Informatieknooppunt zorgfraude (IKZ). Het aantal
aangesloten gemeenten blijft toenemen. Aansluiting van gemeenten op
het huidige samenwerkingsverband is altijd op basis van vrijwilligheid en
vindt plaats middels een verwerkersovereenkomst. Door de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG) en het IKZ worden gemeenten zoveel
mogelijk voorgelicht, gestimuleerd en gefaciliteerd om zich aan te sluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

44

Maar het is aan iedere gemeente zelf om te besluiten zich al dan niet aan
te sluiten bij het IKZ. Er is nu geen lijst beschikbaar van gemeenten die
niet zijn aangesloten op het IKZ en de VNG is niet voornemens die te
publiceren. In het Wetsvoorstel bevorderen samenwerking en rechtmatige
zorg (Wbsrz) wordt het IKZ een door de Minister aangewezen stichting
met een eigen wettelijke taak en eigen wettelijke bevoegdheden. Alle
gemeenten zijn na inwerkingtreding van de Wbsrz verplicht om signalen
van fraude in de zorg uit te wisselen met het IKZ. Het wetsvoorstel is op
dit moment controversieel verklaard.
Vraag 113
Wat heeft het programma «Rechtmatige Zorg 2018–2021 – de aanpak van
fouten en fraude in de zorg», dat dit jaar afloopt, opgeleverd? Hoe wordt
de aanpak van fraude in de zorg in de toekomst voortgezet?
Antwoord:
Zoals nader toegelicht in de derde, en tevens laatste, voortgangsrapportage Rechtmatige Zorg (Kamerstuk 28 828, nr. 126) zijn er diverse en
noodzakelijke stappen gezet in de aanpak van fraude en fouten in de zorg
in het programma «Rechtmatige Zorg 2018–2021». Zo zijn grootschalige
(strafrechtelijke) onderzoeken in de sectoren farmacie en wijkverpleging
succesvol afgerond. Tevens zijn de acties uit de sectoraanpak grotendeels
voltooid en ruim 50% van de gemeenten is inmiddels aangesloten bij het
Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ). Voor de structurele borging van
de aanpak is de afgelopen jaren wet- en regelgeving ontwikkeld. Het
Wetsvoorstel bevorderen samenwerking rechtmatige zorg (Wbsrz) is
onlangs door uw Kamer controversieel verklaard. De Wet toetreding
zorgaanbieders (Wtza) en de Aanpassingswet (A)Wtza treden per 1 januari
2022 in werking.
Het stellen van eventuele nieuwe prioriteiten in het beleid is met de
afronding van het programma aan een nieuw kabinet.
Vraag 114
Wat zijn de kosten van de getroffen voorzieningen om medewerkers van
het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport thuis te kunnen
laten werken?
Antwoord:
Om medewerkers van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport thuis te kunnen laten werken zijn in 2020 diverse uitgaven gerealiseerd. Gedacht kan worden aan uitgaven voor ICT-middelen,
bureaustoelen, licenties voor diverse applicaties en uitgaven om
videoconferencing mogelijk te maken. De totale kosten in 2020 bedragen
circa € 1,8 miljoen.
Vraag 115
Van welke aard waren de «arbeidsmarktoverwegingen» op basis waarvan
de Wet normering topinkomens (WNT)-norm 2020 is overschreden? Is
door betrokkenen aangegeven dat men een beter aanbod elders had
ontvangen? Is dit aanbod geverifieerd? Is er geen functionaris die de
betrokkenen kon vervangen voor een lager tarief zodat wel aan de
WNT-norm wordt voldaan? Zo nee, waarom zorgt het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport er niet voor dat betrokkenen indien
nodig (ziekte, ander werk, et cetera) vervangen kunnen worden?
Antwoord:
De overschrijding van de WNT-norm bij twee medewerkers is mede
veroorzaakt door een eenmalige uitbetaling het Individueel Keuzebudget
(IKB). In beide gevallen heeft de aanstelling en inschaling in het verleden
plaatsgevonden conform de op dat moment geldende regelgeving, na een
selectieprocedure gebaseerd op kennis en ervaring.
In het licht van de ministeriële verantwoordelijkheid en de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer worden geen persoonsgegevens van
medewerkers van het ministerie verstrekt. In ons parlementaire stelsel is
het immers de Minister die verantwoording aflegt aan de Staten-Generaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

45

Vraag 116
Hoe kan de onderbesteding van € 52,4 miljoen binnen de eerstelijnszorg
verklaard worden?
Antwoord:
Vergeleken met de 2e suppletoire begroting 2020 is er in het Jaarverslag
een onderbesteding van € 52,4 miljoen binnen de eerstelijnszorg. VWS
baseert zich daarbij op ramingen vanuit de zorgverzekeraars. De ramingen
worden door de zorgverzekeraar regelmatig bijgesteld op basis van hun
declaratiecijfers en modellen. Zorgverzekeraars hebben aangegeven dat
hun ramingen vanwege de coronacrisis met meer onzekerheden zijn
omgeven dan normaal. Zo is er aan de ene kant zorguitval geweest, aan
de andere kant hebben zorgverzekeraars afspraken gemaakt met
zorgaanbieders over continuïteitsbijdragen om te voorkomen dat
zorgaanbieders in financiële problemen zouden komen. Deze onzekerheden leiden tot schommelingen in de begroting. Zoals te lezen is op
pagina 203 van het Jaarverslag, was in de Ontwerpbegroting 2020 voor de
eerstelijnszorg een totaalbedrag van bijna € 6,3 miljard euro geraamd.
Wanneer we de stand in de Ontwerpbegroting met het Jaarverslag
vergelijken, komen we op een overbesteding van € 48,4 miljoen. De
afwijking voor de hele eerstelijnszorg bedraagt daarmee slechts 0,8%.
Vraag 117
Hoe kan de onderschrijding van € 1.058,4 miljoen van het Uitgavenplafond Zorg 2020 verklaard worden?
Antwoord:
Het Uitgavenplafond Zorg is bij de Startnota van het kabinet-Rutte III voor
de periode 2018–2021 vastgesteld. Het Uitgavenplafond Zorg wordt
conform de begrotingsregels bijgesteld voor loon- en prijsontwikkelingen
en overboekingen tussen de Uitgavenplafonds Zorg, Rijksbegroting en
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (SZA). Daarnaast is het Uitgavenplafond in 2020 bijgesteld in verband met noodmaatregelen corona. Het
kabinet acht het niet wenselijk om voor deze noodmaatregelen andere
uitgaven te verminderen. Daarom zijn voor deze maatregelen zowel de
netto zorguitgaven als het Uitgavenplafond Zorg bijgesteld.
De onderschrijding van het Uitgavenplafond geeft aan hoeveel lager de
uitgaven in enig jaar zijn uitgekomen dan waar bij de start van het
betreffende kabinet op werd gerekend. Uit de onderstaande tabel blijkt dat
de onderschrijding van het Uitgavenplafond Zorg sinds de Startnota € 1,1
miljard bedraagt.
Deze onderschrijding is als volgt te verklaren:
– In de ontwerpbegroting 2019 is een onderschrijding gemeld van € 0,5
miljard.
– In de ontwerpbegroting 2020 is de onderschrijding toegenomen met
€ 0,8 miljard en opgelopen tot € 1,3 miljard.
– In het jaarverslag 2020 is de onderschrijding afgenomen met € 0,2
miljard, waardoor de stand van de onderschrijding is uitgekomen op
€ 1,1 miljard.
Kortom de onderschrijding is reeds in de ontwerpbegroting 2019 en 2020
ontstaan, dus vóór de coronacrisis uitbrak. We zien juist een afname van
de onderschrijding met € 0,2 miljard in de cijfers van het jaarverslag 2020.
De afname van de onderschrijding met € 0,2 miljard wordt voornamelijk
veroorzaakt door de opwaartse bijstelling van de netto Wlz-uitgaven naar
aanleiding van het maartadvies 2020 van de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa). Bij de Zvw zijn de bijstellingen van de netto zorguitgaven beperkt
gebleven, enerzijds door extra uitgaven als gevolg van corona, anderzijds
heeft een deel van de reguliere zorg geen doorgang kunnen vinden.
De onderschrijding van het Uitgavenplafond Zorg is een saldo van zowel
neerwaartse bijstellingen van het Uitgavenplafond Zorg als neerwaartse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

46

bijstellingen van de netto zorguitgaven. Onderstaande tabel toont deze
uitsplitsing.
Ontwikkeling van het Uitgavenplafond Zorg en de netto zorguitgaven voor het jaar
2020 (in miljoenen euro’s)
2020
Uitgavenplafond Zorg
Startnota Kabinet Rutte III
Loon- en prijsontwikkeling
Overboekingen tussen Uitgavenplafonds
Noodmaatregelen corona
Bijstelling
Jaarverslag 2020 (A)

77.581
– 1.935
– 1.182
473
– 2.644
74.937

Netto zorguitgaven
Startnota Kabinet Rutte III
Zvw
Wlz
Begrotingsgefinancierd
Bijstelling
Jaarverslag 2020 (B)

77.581
– 3.280
– 703
281
– 3.702
73.879

Onderschrijding (B-A)

– 1.058

Bron: VWS-begroting 2019,2020 en jaarverslag 2020

Uit de bovenstaande tabel valt af te leiden dat sinds de Startnota het
Uitgavenplafond Zorg neerwaarts met € 2,6 miljard is bijgesteld,
voornamelijk als gevolg van lagere loon- en prijsontwikkeling (€ 1,9
miljard), overboekingen vanuit het Uitgavenplafond Zorg naar het
Uitgavenplafond Rijksbegroting (€ 1,2 miljard) en de opwaartse bijstelling
als gevolg van noodmaatregelen corona (€ 0,5 miljard).
Verder valt op te merken dat de netto zorguitgaven eveneens neerwaarts
zijn bijgesteld met € 3,7 miljard, voornamelijk als gevolg van lagere
Zvw-uitgaven (€ 3,3 miljard), lagere Wlz-uitgaven
(€ 0,7 miljard) en hogere begrotingsgefinancierde uitgaven (€ 0,3
miljard).
Per saldo is er dus sprake van een onderschrijding van € 1,1 miljard (€ 3,7
miljard -/- € 2,6 miljard).
Bron voor de onderschrijdingen van het Uitgavenplafond Zorg:
– Ontwerpbegroting 2019 (Kamerstuk 35 000 XVI, nr. 2) pagina 192, tabel
2.
– Ontwerpbegroting 2020 (Kamerstuk 35 300 XVI, nr. 2) pagina 186, tabel
2.
– Jaarverslag 2020 (Kamerstuk 35 830 XVI, nr. 1 ) pagina 196, tabel 5.
Vraag 118
Hoe kan de bijstelling van € 420,5 miljoen van de bruto Zorgverzekeringswet (Zvw)-uitgaven jaarverslag 2020 verklaard worden?
Antwoord:
De Zvw-uitgaven in het jaarverslag 2020 (Kamerstuk 35 830 XVI, nr. 1) zijn
ten opzichte van de stand ontwerpbegroting 2020 (Kamerstuk 35 300 XVI,
nr. 2) neerwaarts bijgesteld met € 420,5 miljoen. Na de ontwerpbegroting
2020 zijn de zorguitgaven voor het jaar 2020 op verschillende momenten
in 2020 bijgesteld. Zo zijn er bijstellingen geweest bij de 1e suppletoire
begroting 2020 (Kamerstuk 35 450 XVI, nr. 2) de ontwerpbegroting 2021
(Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 2), de 2e suppletoire begroting 2020
(Kamerstuk 35 650 XVI, nr. 2) en bij het jaarverslag 2020. In het
VWS-jaarverslag 2020 is een inhoudelijk overzicht van deze bijstellingen
opgenomen in tabel 7 op pagina 198 en 199 en wordt tabel 7 verder
toegelicht op pagina 199–202. Onderstaande tabel toont bijstellingen
groter dan € 50 miljoen uit die tabel 7. De bijstellingen kleiner dan € 50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

47

miljoen uit tabel 7 zijn bij elkaar opgeteld en onder het kopje «Overige» in
onderstaande tabel opgenomen. Onder onderstaande tabel staat een
toelichting op de posten van groter dan € 50 miljoen.
2020
Actualisering Zvw-uitgaven
Ramingsbijstelling apotheekzorg en hulpmiddelen
Besparingsverlies vertraging Wgp
Subsidie(s) wijkverpleging
Overige1
Totaal

– 256,1
– 167,5
87,5
– 60,0
– 24,4
– 420,5

Betreft diverse bijstellingen kleiner dan € 50 miljoen, zie voor een overzicht van deze bijstellingen tabel 7 op pagina 198 en 199 van het Jaarverslag

1

Actualisering Zvw-uitgaven Op basis van voorlopige realisatiecijfers van
het Zorginstituut Nederland zijn de Zvw-uitgaven 2020 op diverse
momenten geactualiseerd. In totaal zijn op basis van deze actualiseringen
de Zvw-uitgaven voor het jaar 2020 met € 256,1 miljoen neerwaarts
bijgesteld. Ramingsbijstelling apotheekzorg en hulpmiddelen De uitgaven
aan apotheekzorg in 2020 zijn op basis van cijfers van het Zorginstituut
Nederland naar verwachting lager dan eerder geraamd. Dit heeft geleid
tot een neerwaartse bijstelling van de uitgaven aan apotheekzorg van
€ 120 miljoen in 2020. Daarnaast is in 2020 een ramingsbijstelling van
€ 47,5 miljoen verwerkt op het hulpmiddelenkader op grond van de
verwachting dat de uitgaven lager zijn dan het beschikbare budgettaire
kader. Besparingsverlies vertraging Wgp Door uitstel van de aanpassing
van de Wet geneesmiddelenprijzen (Wgp) is een besparingsverlies
ontstaan (Kamerstukken 29 477 en 25 295, nr. 651). De kosten hiervan
bedragen € 87,5 miljoen in 2020. Subsidie(s) wijkverpleging Dit betreft de
overheveling vanuit de sector wijkverpleging (Uitgavenplafond Zorg) naar
de VWS-begroting voor specifieke doeleinden binnen het Hoofdlijnenakkoord wijkverpleging, zoals de Stimuleringsregeling E-Health Thuis (SET),
een nog op te zetten regeling voor deskundigheidsbevordering en
scholing voor zorgprofessionals en/of ICT-investeringen door (kleine)
zorgaanbieders.
Vraag 119
Hoe kan het dat er op de wijkverpleging (wederom) een onderschrijding
plaatsvindt in 2020?
Antwoord:
De onderschrijding is in lijn met de onderschrijdingen in de afgelopen
jaren. Ik heb door Equalis onderzoek (Kamerstuk 23 235, nr. 210) laten
doen naar de steeds verder oplopende onderschrijding in de afgelopen
jaren in de wijkverpleging. Het betreft een kwalitatief onderzoek waarin
gezocht is naar verklaringen voor deze onderschrijdingen alsmede de
vraag of de onderschrijdingen gevolgen hebben gehad voor de toegankelijkheid van zorg. Het onderzoek laat zien dat met name het zorginkoopbeleid van de zorgverzekeraars, de scherpere discussie die gevoerd wordt
over rechtmatigheid in combinatie met de verschuiving van «zorgen
voor» naar «zorgen dat» en in mindere mate de toenemende arbeidsmarktproblematiek de belangrijkste verklaringen vormen voor de
onderschrijding op het financieel kader wijkverpleging. Het onderzoek laat
overigens ook zien dat cliënten nog steeds de zorg krijgen die zij nodig
hebben, maar dat de druk op de wijkverpleging toeneemt.
Vraag 120
Is bij de inschatting van de totale uitgaven voor de herstelzorg paramedie
coronapatiënten rekening gehouden met een verlenging van dit
programma tot na 1 augustus 2021?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

48

In het jaarverslag 2020 is alleen beschreven dat het uitgavenplafond zorg
in verband met de voorwaardelijke toelating van paramedische
herstelzorg in 2020 is opgehoogd met € 11,8 mln. Voor de regeling tot
1 augustus 2021 is € 28 miljoen beschikbaar. In de voorjaarsnota 2021 is
opgenomen dat er € 28 mln. buiten het reguliere uitgavenplafond om is
vrijgemaakt voor de verlenging van de regeling tot 1 augustus 2022.
Hiervan is € 25 mln. bestemd voor 2021 en € 3 mln. voor 2022. Daarmee
is er in totaal voor de jaren 2020 t/m 2022 € 56 miljoen beschikbaar voor
paramedische herstelzorg.
Vraag 121
Kan er een uitsplitsing worden gegeven van de verschillende oorzaken die
hebben geleid tot een tekort van € 550 miljoen euro in het budgettaire
kader van de Wlz?
Antwoord:
De NZa heeft in haar Maartbrief 2020 (Bijlage bij Kamerstuk 34 104, nr.
278) over de benutting van het budgettaire kader Wlz 2020 een tekort van
€ 550 miljoen geraamd. Dit tekort wordt voornamelijk veroorzaakt door
groeiende aanspraken in de ouderenzorg. Zo is het aantal uitstaande
indicaties voor verpleging en verzorging toegenomen van ruim 162.000
op 1 januari 2019 naar bijna 170.000 op 1 januari 2020. Dat is een groei
van bijna 5 procent op jaarbasis en aanzienlijk hoger dan de trendmatige
demografische groei van 1,7%. De NZa signaleerde in haar Maartbrief
2020 dat hierdoor het Wlz-kader 2020 op 1 januari 2020 vrijwel geheel
benut werd met de zorg voor de cliënten die eind 2019 al in zorg waren.
Daarmee zou er onvoldoende ruimte zijn voor de verwachte groei van het
aantal cliënten in de rest van het jaar. Om de zorg in de Wlz voldoende
toegankelijk te houden heb ik daarom op grond van het advies van de NZa
het Wlz-kader verhoogd.
Vraag 122
Wat is de reden om na het aftrekken van het gereserveerde geld voor de
herverdelingsmiddelen (€ 70 miljoen) het resterende tekort van € 480
miljoen op te vullen door verlaging van de uitgavenraming van de
wijkverpleging?
Antwoord:
In de afgelopen jaren zien we een toenemende onderschrijding in het
financieel kader wijkverpleging; (€ 132 miljoen in 2017, € 235 miljoen in
2018 en € 441 miljoen in 2019). Mede naar aanleiding van de uitkomsten
van het Equalis-onderzoek (TK 2019/2020, 23 235, nr. 210) is na overleg
met de partijen van het hoofdlijnenakkoord het kader structureel verlaagd
en is € 341 miljoen van deze onderschrijding structureel ingezet voor de
hogere uitgaven aan de Wlz. Van jaar op jaar stijgt het kader wijkverpleging overigens nog steeds omdat de in de HLA overeengekomen
volumegroei van de uitgaven onverkort van kracht blijft (jaarlijks 2,4%
ofwel circa € 100 miljoen), evenals de toedeling van de loon- en prijsbijstelling van ongeveer € 100 miljoen per jaar. Hierdoor blijft er ruimte om
te blijven investeren in (de groei van) de wijkverpleging. De toegankelijkheid van de wijkverpleging is dus niet verminderd. Bovendien is
afgesproken de financiële ontwikkeling te monitoren.
Vraag 123
Heeft de verlaging van de uitgavenraming van de wijkverpleging
consequenties gehad voor het uitvoeren van wijkverpleegkundige zorg?
Antwoord:
Op basis van realisatiecijfers is al enige tijd een onderschrijding van het
kader wijkverpleging zichtbaar. Dit cijferbeeld is uitvoerig besproken met
de HLA partijen wijkverpleging, en heeft geleid tot het (in het antwoord op
vraag 119) genoemde onderzoek door Equalis. Uiteindelijk is in het
voorjaar van 2020 in overleg en afstemming met deze partijen besloten
om op het kader wijkverpleging een ramingsbijstelling vanaf 2020 te
verwerken. Het macroprestatiebedrag wordt daarmee vanaf 2021 ook
verlaagd. Mede gezien de omvang van de onderschrijding is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

49

verwachting dat de uitgaven structureel lager zullen uitvallen. M.a.w.
partijen verwachten niet dat de onderschrijding later alsnog wordt
uitgegeven. Hierbij is relevant dat de in de HLA overeengekomen
volumegroei van de uitgaven onverkort van kracht blijft (jaarlijks 2,4%
ofwel ca € 100 mln), evenals de jaarlijkse loon- en prijsbijstelling.
Hierdoor blijft er ruimte om te blijven investeren in (de groei van) de
wijkverpleging. Ik benadruk dat deze ramingsbijstelling niets af doet aan
de afspraken die zijn gemaakt in het hoofdlijnenakkoord wijkverpleging
(Kamerstuk 29 689, nr. 911). Mochten de uitgaven alsnog op het niveau
van het oorspronkelijke HLA-kader komen, dan is dat conform de
gemaakte afspraken in het hoofdlijnenakkoord en volgen er geen
budgettaire maatregelen. Dat geldt alleen als de uitgaven boven het
oorspronkelijke MBI-kader uitkomen.
Vraag 124
Waarom is ervoor gekozen om het tekort van € 480 miljoen op het
budgettaire kader Wlz te dekken met een verlaging van de uitgavenraming
van de wijkverpleging? Wat is daarvan het effect op de toegankelijkheid
van de wijkverpleging?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 122.
Vraag 125
Hoe wordt het tekort van € 16,9 miljoen euro voor het overhevelen van
mobiliteitshulpmiddelen van de Wmo naar de Wlz verklaard?
Antwoord:
Mobiliteitshulpmiddelen voor Wlz-cliënten in een zorginstelling worden
vanaf 1 januari 2020 vanuit de Wlz gefinancierd. Op basis van een raming
is een voorlopige reeks overgeheveld van de Wmo naar de Wlz. Tevens is
door het Ministerie van VWS en de VNG afgesproken deze overheveling
zo nodig te corrigeren op basis van de gerealiseerde uitgaven aan
mobiliteitshulpmiddelen in de Wlz in 2020. De gerealiseerde uitgaven
bleken € 16,9 miljoen hoger dan de oorspronkelijke raming. De overheveling vanuit de Wmo naar de Wlz is voor het jaar 2020 gecorrigeerd. Voor
latere jaren wordt deze correctie verwerkt in de Voorjaarsnota 2021
respectievelijk de eerste suppletoire begroting van VWS.
Vraag 126
Is te verwachten dat het effect van de coronacrisis op de in- en uitstroom
in de intramurale zorg en daarmee op de te verwachte ontvangsten uit
eigen bijdragen in dit kader, langere tijd van invloed zal zijn op de
begroting van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport?
Antwoord:
Inmiddels worden de effecten van de vaccinatiecampagne steeds
duidelijker zichtbaar in de Wlz. Het CIZ rapporteert dat het aantal
V&V-indicaties weer stijgt en het CBS meldt dat het aantal V&V-cliënten in
intramurale zorg weer toeneemt. De verwachting is daarom dat we
terugkeren naar het normale in – en uitstroompatroon in de intramurale
zorg als de coronacrisis achter de rug is. Daarmee verwacht ik geen
structurele effecten op de ontvangsten uit eigen bijdragen Wlz na 2021. Ik
zal de ontwikkeling van de ontvangsten uit eigen bijdragen zoals
gebruikelijk blijven monitoren en rapporteren via de begroting en het
jaarverslag van het Ministerie van VWS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 8

50