Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 1044

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2023
Het lid Bontenbal heeft 10 oktober 2023 middels een schriftelijke Kamervraag het verzoek gedaan voor een brief met een kabinetsreactie op een
motie van de leden Rajkowski en Dekker-Abdulaziz van uw Kamer
(Handelingen II 2023/24, nr. 10; Regeling van Werkzaamheden). Bij dezen
voldoe ik aan dit verzoek. In de betreffende motie1 wordt het kabinet
verzocht om zich op Europees niveau te committeren aan het verbieden
van ontwrichtende aanbevelingsalgoritmes door bijvoorbeeld in de
lopende triloogonderhandelingen ten aanzien van de Al Act te pleiten
voor maatregelen en afspraken die dit verbod realiseren. Ook verzoekt de
motie de Kamer over de genomen stappen te informeren voor de
begrotingsbehandeling Digitale Zaken 2023.
In de geannoteerde agenda voor de informele Telecomraad van
23–24 oktober2 en het bijbehorend schriftelijk overleg wordt ingegaan op
de manier waarop het kabinet zich in de onderhandelingen over de
AI-verordening inzet volgens de motie. Het Europees Parlement heeft in
zijn positie aangegeven aanbevelingsalgoritmen van de allergrootste
online platforms als hoog-risico AI-systemen te willen aanmerken binnen
de systematiek van de verordening. Nederland heeft conform de motie bij
het Raadsvoorzitterschap aangegeven dat in de triloogonderhandelingen
te willen steunen. De onderhandelingen over de AI-verordening bevinden
zich momenteel in de laatste fase, en de verschillende onderhandelingsposities zijn in het belang van de onderhandelingen niet openbaar. Na
afronding van de triloogonderhandelingen kunnen we uw Kamer nader
informeren over de uitkomsten en de definitieve tekst van de
AI-verordening.
Daarnaast stelt de DSA die sinds 25 augustus 2023 van toepassing is voor
Zeer Grote Online Platforms en Zoekmachines en vanaf 17 februari 2024
1
2

kst-21501-33-1044
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstukken II, 2022/23, 30 821, nr. 193
Kamerstukken II, 2023/24, 21051–33,
21501–33, nr. 1038.
1034

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 1044

1

van toepassing zal zijn op alle platformen in de artikelen 27 en 38
voorwaarden aan het gebruik van aanbevelingsalgoritmes. Op grond van
artikel 38 DSA moeten Zeer Grote Online Platforms en Zoekmachines –
zoals TikTok, Instagram en YouTube – hun gebruikers ten minste één optie
aanbieden waarmee ze de dienst kunnen gebruiken zonder dat die dienst
gebruik maakt van profilering voor het doen van aanbevelingen.
Gebruikers van deze platformen en zoekmachines krijgen dus de
mogelijkheid om dit soort gepersonaliseerde aanbevelingssystemen uit te
zetten en in plaats daarvan gebruik te maken van een aanbevelingssysteem dat niet gebaseerd is op profilering. Dit is een belangrijke
waarborg voor gebruikers. Zeer grote online platforms en zoekmachines
zullen dan een andere manier moeten aanbieden voor het ordenen van de
informatie die zij toegankelijk maken of verspreiden.
Op grond van artikel 27 moeten alle online platforms – dus niet alleen de
allergrootste – bovendien transparant zijn over de belangrijkste
parameters die in hun aanbevelingssystemen worden gebruikt. Tevens
dienen zij transparant te zijn over eventuele opties voor afnemers van de
dienst om deze parameters te wijzigen of te beïnvloeden. Als gebruikers
de mogelijkheid hebben om het aanbevelingssysteem aan te passen, dan
moet die functionaliteit makkelijk toegankelijk zijn.
Daarmee is deze motie afgedaan.
Aanvullend daarop het volgende. Op 10 oktober 2023 heeft het kabinet het
WODC-rapport «rechts-extremisme op sociale mediaplatforms» met
beleidsreactie naar uw Kamer gestuurd4. De onderzoekers concluderen
dat «de rol van aanbevelingsalgoritmen bij rechts-extremistische
radicalisering binnen de online context volgens recent wetenschappelijk
onderzoek beperkt is.» Ook zal voor het einde van 2023 uw Kamer het
onderzoek ontvangen dat is uitgevoerd naar aanleiding van de motie van
het lid Gündogan5 waarin werd verzocht om te onderzoeken welke
aspecten van sociale media bijdragen aan de risico’s voor onze
democratie en daarbij ook expliciet de rol van anonimiteit mee te nemen.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A.C. van Huffelen

4
5

Bijlage bij Kamerstukken 29 754, nr. 690
Kamerstukken II, 2022/23, 30 821, nr. 192

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-33, nr. 1044

2