Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 552

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2017)

Nr. 69

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2016
In de eerste termijn van uw Kamer in het plenaire debat over het pakket
Belastingplan 2017 op 15 november 2016 (Handelingen II 2016/17, nr. 22)
zijn vragen gesteld die zich beter lenen voor schriftelijke beantwoording.
Deze antwoorden treft u hierna aan. Ik zal vandaag (16 november 2016)
tijdens mijn eerste termijn op de overige vragen mondeling ingaan.
Pensioen in eigen beheer
In reactie op een vraag van de heer Omtzigt hierover kan ik bevestigen dat
het mij bekend is dat pensioenrechten op grond van de Wet verevening
pensioenrechten bij scheiding (Wet VPS) buiten de gemeenschap vallen.
In het voorbeeld in mijn brief van 10 november 2016 heb ik aangegeven
dat de partner – op basis van de actuariële berekeningen – recht heeft op
73% van de totale (commerciële) pensioenaanspraak. De heer Omtzigt
geeft aan dat de partner in de gemeenschap maar recht heeft op de helft
en dat daar een recht op compensatie uit voortvloeit. In de eerdergenoemde brief heb ik aangegeven dat door compensatie voorkomen kan
worden dat er een schenking door de ene partner aan de andere partner
ontstaat. Daarmee heb ik geenszins een recht op compensatie willen
benoemen. Hoe en of er onderling gecompenseerd wordt is aan de beide
partners.
De heer Omtzigt vraagt of de partner, in het gegeven voorbeeld in de
genoemde brief van 10 november 2016, recht heeft op 73% van zowel de
afwaardering naar fiscale waarde (€ 600.000) als de oudedagsverplichting
(€ 300.000). Dit is afhankelijk van het huwelijksgoederenrecht. De partner
heeft in principe recht op het bijzondere partnerpensioen en op de
uitbetaling van de helft van het in de huwelijkse periode opgebouwde
ouderdomspensioen. Door in te stemmen met een omzetting in een
aanspraak ingevolge een oudedagsverplichting verkrijgt de partner in het
voorbeeld recht op 73% van de waarde van de aanspraak ingevolge een

kst-34552-69
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 552, nr. 69

1

oudedagsverplichting. Daarnaast heeft de partner recht op 50% van de
waardestijging van de aandelen die ontstaat door het gedeeltelijk
prijsgeven van het pensioen. Deze aandelen stijgen in waarde met de
aangehaalde € 600.000. De partner heeft dus geen recht op 73% van de
waardestijging van de aandelen, maar op 50% van die waardestijging.
De heer Omtzigt merkt op dat ingeval partners andere afspraken willen
maken, bijvoorbeeld afkoop of de omzetting in een aanspraak ingevolge
een oudedagsverplichting, rekening moet worden gehouden met de Wet
VPS. Meer specifiek wijst hij op een passage uit de memorie van
antwoord van de Wet VPS1 waarin het volgende is geschreven: «De thans
door ons voorgestane oplossing houdt in dat in de wet wordt bepaald dat
de bedoelde uitsluiting c.q. afwijking alleen mogelijk is bij huwelijkse
voorwaarden of bij een schriftelijke overeenkomst met het oog op de
scheiding. Aldus zal buiten een scheidingssituatie steeds een notariële
akte vereist zijn.» De heer Omtzigt trekt hieruit de conclusie dat alle
directeur-grootaandeelhouders (dga’s) die getrouwd zijn voor de afkoop of
omzetting naar de notaris zullen moeten en hij vraagt mij dit te bevestigen. De door de heer Omtzigt aangehaalde passage uit de memorie van
antwoord heeft naar mijn mening betrekking op de uitsluiting van de
verdeling, dan wel een van de standaardverdeling afwijkende verdeling
van het opgebouwde pensioen, bedoeld in de Wet VPS. Zowel de
aangehaalde passage als artikel 2 en 4 van de Wet VPS maken duidelijk
dat het hier gaat om uitsluitingen dan wel afwijkende verdelingen in geval
van scheiding. De in de passage bedoelde tussenkomst van een notaris
zal ervoor moeten zorgen dat de partner bij de verdeling van de pensioenrechten bij scheiding niet onvolledig geïnformeerd of zelfs misleid wordt.
Volgens het wetsvoorstel is afkopen of omzetten alleen mogelijk na
instemming van de partner. Het door partijen in te vullen en aan de
Belastingdienst toe te sturen informatieformulier zorgt ervoor dat partijen
zich bewust zijn van de beslissing en zich over de voor- en nadelen zullen
laten informeren. Dat informeren kan door een notaris maar ook door een
andere deskundige adviseur plaatsvinden. Mijns inziens is de positie van
de partner hiermee afdoende geborgd.
De heer Omtzigt schetst de situatie van een dga met een gedeeltelijk
extern verzekerd pensioen die het pensioen op pensioeningangsdatum
weer terug wil halen naar eigen beheer. Dit is mogelijk tot en met
31 maart 2017. De heer Omtzigt geeft aan dat als de dga het contract met
de verzekeraar voortijdig beëindigt en het extern belegde kapitaal vóór die
datum wordt overgeheveld naar eigen beheer, de dga inlevert op het
overeengekomen garantiekapitaal en de rente van de verzekeraar. De heer
Omtzigt ziet hierin een inbreuk op het eigendomsrecht en het risico op
schadeclaims bij de overheid. Verder vraagt de heer Omtzigt of een
eigenbeheerlichaam een toegelaten verzekeraar kan blijven voor elders
verzekerde pensioenen in eigen beheer. Het kabinet heeft de keuze
gemaakt om het pensioen in eigen beheer (PEB) uit te faseren. Deze keuze
betreft het in eigen beheer opgebouwde deel van de oudedagsvoorziening, niet het extern opgebouwde pensioen. Deze externe opbouw mag
doorgaan tot aan de pensioeningangsdatum van de dga. Daarbij dient wel
een nieuwe pensioenbrief aan de dga te worden verstrekt, waarin wordt
vastgelegd dat alleen de extern ondergebrachte pensioenaanspraken
worden voortgezet. Het al dan niet uiterlijk 31 maart 2017 overhevelen van
het extern opgebouwde pensioen van de externe verzekeraar naar het
eigenbeheerlichaam is een keuze van de dga. Dit tast het eigendomsrecht
dan ook niet aan. Als het tot in lengte van dagen mogelijk zou blijven om
ook na afkoop van het eigenbeheersdeel van het pensioen het extern
verzekerde deel (inclusief het na 31 maart 2017 opgebouwde deel) terug te
1

Kamerstuk 21 893, nr. 5, blz. 1 en 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 552, nr. 69

2

halen naar het eigenbeheerlichaam, zou de facto de opbouw van een PEB
kunnen worden voortgezet. Dat is in strijd met de doelstelling van het
wetsvoorstel.
De heer Omtzigt vraagt waarom de kring van mogelijke gerechtigden bij
een lijfrente ruimer is dan bij de oudedagsverplichting. Hij vindt het
logischer dat een pensioen alleen aan de partner toekomt, in plaats van
aan alle erfgenamen. Gelet op de vraagstelling doelt de heer Omtzigt op
een lijfrenteverzekering en niet op bancaire lijfrenteproducten. Een
lijfrenteverzekering is een andere vorm van een oudedagsvoorziening dan
een aanspraak ingevolge een oudedagsverplichting. Weliswaar kunnen bij
een lijfrenteverzekering bepaalde andere gerechtigden worden opgenomen, maar uiteindelijk eindigt een lijfrente met het overlijden van de
(laatste) gerechtigde. Daarna gaat er niets meer over op erfgenamen, ook
al is het opgebouwde verzekerde kapitaal misschien nog niet volledig
uitgekeerd. Bij een lijfrente in de vorm van een lijfrente(spaar)rekening of
een lijfrentebeleggingsrecht gaan in geval van het overlijden van de
gerechtigde de resterende aanspraken – op vergelijkbare wijze als bij de
oudedagsverplichting – echter over op diens erfgenamen.2 Ook voor de
lijfrente(spaar)rekening en het lijfrentebeleggingsrecht is niet bepaald dat
de uitkeringen uit de lijfrente(spaar)rekening per definitie overgaan op de
partner. De voorgestelde bepaling omtrent de aanspraak ingevolge een
oudedagsverplichting sluit zoals gezegd bij deze regeling voor de
lijfrente(spaar)rekening en het lijfrentebeleggingsrecht aan. Als de dga wil
dat de partner de (resterende) uitkeringen uit de oudedagsverplichting
ontvangt, staat het hem vrij om dit in een testament te bepalen.
De heer Bashir stelt dat er drie regelingen komen die één regeling zullen
vervangen en dat de regeling vooral ten goede komt aan rijke gepensioneerde dga’s. Hij vraagt of dit beoogd is. Verder stelt de heer Bashir dat er
geen oplossing bestaat voor de mogelijkheid dat de partner terugkomt op
diens instemming met de afkoop van het PEB. Hij gaat ervan uit dat bij
twijfel door dga’s niet wordt afgekocht en vraagt of dat de bedoeling is.
De heer Van Weyenberg sluit zich bij deze vragen aan. Er is geen sprake
van drie regelingen naast elkaar. Na afkoop is er geen sprake meer van
een PEB. Er zullen dus alleen situaties met een oudedagsverplichting en
situaties met een bevroren PEB-aanspraak resteren. Dat is inherent aan
het afschaffen van een langlopende regeling zoals het PEB, waarbij een
fatsoenlijke overgangstermijn wordt geboden. Op termijn wordt het doel
van de vereenvoudiging volledig bereikt. Maar ook per direct treedt
vereenvoudiging op. Zo hoeven geen jaarlijkse actuariële berekeningen
meer te worden gemaakt en hoeven geen nieuwe PEB’s meer te worden
beoordeeld. De voorstellen met betrekking tot het PEB zijn bedoeld voor
de volledige groep dga’s. In dit kader is voor alle dga’s zowel afstempeling
in combinatie met afkoop of omzetting in een oudedagsverplichting als
het bevriezen van het PEB mogelijk. Er is dan ook geen sprake van een
bevoordeling van een enkele groep.
Mede naar aanleiding van een verzoek van uw Kamer is in het wetsvoorstel ter bescherming van de partner van de dga een regeling opgenomen.
Die is zodanig vormgegeven dat mijns inziens voldoende tegemoetgekomen wordt aan de zorgen van de heren Bashir en Van Weyenberg.
Afkopen of omzetten in een oudedagsverplichting kan alleen na
instemming van de partner. Speciaal daarvoor komt er een formulier dat
ervoor zorgt dat partijen zich bewust zijn van de beslissing en zich over de
voor- en nadelen zullen laten informeren. De adviseur heeft bij zijn
advisering een zorgplicht. Op basis van dat advies en de op het formulier
gegeven handtekening is de partner bij een eventuele latere discussie
2

Artikel 3.126a, vierde en zesde lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 552, nr. 69

3

gebonden – hij heeft immers na advies zelf ingestemd. Mijns inziens biedt
dat voldoende waarborgen.
Schenkbelasting
De heer Krol vraagt of de leeftijdsgrens van veertig jaar voor de schenkingsvrijstelling eigen woning niet kan vervallen. Hij vraagt tevens of de
voorwaarde dat de schenking aan de eigen woning moet worden besteed,
niet kan vervallen. Tijdens de behandeling van het Belastingplan 2016 is
uitgebreid gesproken over de leeftijdsgrens voor de schenkingsvrijstelling
eigen woning. Tot 40 jaar komt het vaker voor dat de eigenwoningschuld
hoger is dan de waarde van de eigen woning. Wanneer de leeftijdsgrens
zou komen te vervallen, kan de schenker de schenking uitstellen tot het
moment van (bijna) overlijden en de vrijstelling van schenkbelasting
tendeert dan meer naar een vrijstelling in de erfbelasting. Het loslaten van
de leeftijdsgrens zou daardoor tot honderden miljoenen derving per jaar
leiden. De bedoeling van de eenmalig verhoogde schenkingsvrijstelling is
het bijdragen aan een reductie van de eigenwoningschuld. Het loslaten
van de bestedingseis past daarom niet bij het doel waarvoor de
vrijstelling is geïntroduceerd. Het loslaten van de bestedingseis leidt
tevens tot een budgettaire derving. Om belastingvrij te kunnen schenken
zonder dat er eisen worden gesteld aan de besteding van het geschonken
bedrag, bestaat al de jaarlijkse vrijstelling van ruim € 5.000 voor een
schenking van ouders aan kinderen.
Aftrek voor rijksmonumenten en scholing
De heer Omtzigt vraagt wanneer de analyse over de aftrek voor het
onderhoud van monumenten is opgesteld. Het analyseverslag geeft een
overzicht van de resultaten van analyses die afgelopen zomer zijn gedaan,
toen cijfers van de Belastingdienst beschikbaar kwamen. Op dat moment
was de omzetting van de fiscale aftrek in een subsidieregeling al in beeld.
Een deel van de analyses heeft zich gericht op de invulling van een
overgangsregeling. Een ander deel heeft zich gericht op een nadere
onderbouwing van het al eerder bestaande beeld dat het stimuleren van
onderhoudskosten van monumentenpanden gerichter en efficiënter zou
kunnen. De resultaten van deze analyse hebben de redenen voor
omzetting bevestigd en versterkt en het kabinet doen besluiten uw Kamer
bij brief van 20 september jongstleden te informeren over het besluit. Het
analyseverslag dat op verzoek van uw Kamer op 14 november jongstleden
door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap naar u is
gestuurd, is wel van recente datum, omdat de gegevens die in de zomer
zijn gebruikt voor de analyse geaggregeerd moesten worden om te
voorkomen dat deze herleidbaar zouden zijn naar individuele belastingplichtigen.
De heer Krol vraagt om een reactie op zijn stelling dat de voorgenomen
bezuiniging en voorwaardelijke subsidieregeling voor scholingskosten op
gespannen voet staat met een leven lang leren. De voorgenomen
omzetting van de fiscale aftrek scholingskosten in een subsidieregeling
met vouchers moet in het bredere kader van het levenlanglerenbeleid
gezien worden. Daarover debatteert uw Kamer met de Ministers van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Sociale Zaken en Werkgelegenheid
op 24 november 2016. Hierbij zal ook het recente advies van de onderwijsraad over een persoonlijk scholingsbudget voor werknemers
(«vakmanschap voortdurend in beweging») worden betrokken. Uw Kamer
heeft het kabinet verzocht een kabinetsreactie op dit advies te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 552, nr. 69

4

Ombouw kantoorpanden tot woningen
De heer Van Weyenberg stelt enkele vragen over de afbakening tussen
woningen en omgebouwde kantoorpanden voor de overdrachtsbelasting.
Hij vraagt of die afbakening niet gemakkelijker kan, bijvoorbeeld door
aansluiting te zoeken bij de Wet gemeentelijke basisadministratie (Wet
GBA). Volgens de heer Van Weyenberg zou in dat geval namelijk duidelijk
sprake zijn van een woning. Allereerst hecht ik eraan te benadrukken dat
ik in de brief naar aanleiding van het wetgevingsoverleg uiteengezet heb,
dat de door de heer Van Weyenberg gesuggereerde gevallen onder de
reikwijdte van het verlaagde tarief gebracht kunnen worden. Een wijziging
van de wetgeving in die zin leidt tot een te dekken derving van € 30
miljoen. In het antwoord op de door de heer Van Weyenberg tijdens het
wetgevingsoverleg gestelde vraag heb ik alleen willen aangeven dat met
die verruiming eventuele nieuwe afbakeningsproblemen kunnen ontstaan
en dus niet alleen budgettaire aspecten een rol spelen. Aansluiten bij de
Wet GBA of, beter gezegd, haar rechtsopvolger de Wet basisregistratie
personen (Wet BRP) is niet de oplossing. De nieuwe Wet BRP sluit
namelijk niet aan bij het begrip woning, maar bij het ruimere begrip
woonadres. Een woonadres hoeft echter niet altijd een woning te zijn en
om die reden kan die aansluiting geen oplossing zijn voor de afbakeningsproblemen. Zoals ik eerder heb uiteengezet, betekent een verruiming in
het geval van transformatiebouw dat de grens alleen maar zal worden
verlegd, met als gevolg dat nieuwe discussies zullen ontstaan over de
scheidslijn tussen «tot woningen te verbouwen panden» en alle andere
niet-woningen. Met name kan hierbij worden gedacht aan discussies over
de vraag in welk stadium de verbouwing zich op het moment van
verkrijging zou moeten bevinden om te kunnen spreken van een tot
woning te verbouwen pand. Of sprake is van een woning blijft afhankelijk
van de feiten en omstandigheden die zich op het tijdstip van de verkrijging voordoen.
Wijnaccijns
De heer Omtzigt vraagt waarom hij geen wijzigingen meer kan aanbrengen in de wijnaccijns en wat de achtergrond is van de verlaging van
de champagneaccijns. Per 1 januari 2017 wijzigt de categorie-indeling
voor de accijns van wijn en tussenproducten waarbij het onderscheid
tussen mousserend en niet-mousserend vervalt. Deze vereenvoudiging
van de wijnaccijns, waaronder het vervallen van het onderscheid tussen
mousserende en niet-mousserende wijnen, heeft uw Kamer goedgekeurd
in de Wet uitwerking fiscale maatregelen Begrotingsakkoord 2013 (Wet
UFM). Deze categoriewijzigingen zijn al in de systemen verwerkt. Het
ongedaan maken van de nieuwe categorie-indeling en dus weer terugkeren naar de situatie van vóór de Wet UFM is niet eerder mogelijk dan
1 juni 2017.
In het wetsvoorstel Overige fiscale maatregelen 2017 is uitsluitend een
tariefaanpassing op de reeds door uw Kamer geaccordeerde geüniformeerde tarieven opgenomen. Natuurlijk is het nog wel mogelijk de
tarieven volgens de nieuwe categorie-indeling van de Wet UFM te
wijzigen, indien de wijzigingen uiterlijk 15 december bekend zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 552, nr. 69

5

Bbz-problematiek
U treft als bijlage3 het concept van de regeling aan waarmee de
zogenoemde Bbz-problematiek wordt opgelost, naar aanleiding van mijn
toezegging aan de heer Omtzigt.
De Staatssecretaris van Financiën,
E.D. Wiebes

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 552, nr. 69

6