Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

24 036

Marktwerking, deregulering en
wetgevingskwaliteit

Nr. 349

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2008
In deze brief informeer ik u over de uitkomsten van de evaluatie van het
Relatiestatuut EZ-NMa1 en de wijze waarop ik de scheiding tussen het
mededingingsbeleid, dat tot de verantwoordelijkheid van de minister van
Economische Zaken (EZ) behoort, en taken ter uitvoering van de Mededingingswet (Mw) en enkele andere wetten door de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) zal aanscherpen. Hiermee kom ik tegemoet aan
mijn toezegging in het Algemeen Overleg met de Vaste Commissie voor
EZ over het NMa Jaarverslag 2007 en de bagatelvrijstelling op 14 mei jl.2
om uw Kamer hierover voor het zomerreces te berichten.
1. Evaluatie Relatiestatuut EZ-NMa
Het Relatiestatuut bevat afspraken over samenwerking tussen het ministerie van EZ en de NMa, voor zover deze niet wettelijk zijn geregeld. Ook
zijn afspraken tussen de ministeries van EZ en Verkeer en Waterstaat
(V&W) en de NMa opgenomen over de Vervoerkamer die onderdeel is van
de NMa. Conform artikel 24 van het Relatiestatuut is twee jaar na inwerkingtreding een organisatiebrede evaluatie bij EZ, de NMa en V&W uitgevoerd. Gebleken is dat het Relatiestatuut een helder kader voor samenwerking biedt en dat deze in de praktijk goed verloopt. De evaluatie is een
goede aanleiding om het organisatiebrede bewustzijn van de afspraken
verder te versterken en om de goede samenwerking te behouden. De
uitkomsten van de evaluatie zullen leiden tot enkele kleine wijzigingen in
het Relatiestatuut. De belangrijkste daarvan betreft het stroomlijnen van
het aantal reguliere overleggen tussen EZ en de NMa op de verschillende
niveaus. Het gewijzigde Relatiestatuut zal worden gepubliceerd in de
Staatscourant en aan uw Kamer worden gezonden.
2. Aanscherping scheiding beleid en uitvoering

Stcrt. 20 december 2005, nr. 247, p. 14.
Kamerstukken II, 2007–2008, 31 200 XIII/
24 036, nr. 58.

Als ninister van EZ ben ik verantwoordelijk voor het mededingingsbeleid,
de vertaling daarvan in de Mw en daarbij behorende lagere regelgeving,
en in generieke zin voor het functioneren van de NMa. In verband met die

KST120881
0708tkkst24036-349
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 24 036, nr. 349

1
2

1

verantwoordelijkheid kan ik er via beleidsregels voor zorgen dat het
optreden van de NMa in het verlengde ligt van de door de minister uitgezette beleidsmatige koers. De NMa is verantwoordelijk voor het toezicht
op de naleving van de mededingingsregels en is bevoegd om besluiten te
nemen in individuele mededingingszaken. Zoals elk bestuursorgaan kan
de NMa op grond van de Algemene wet bestuursrecht beleidsregels (in de
Mw «uitvoeringsregels» genoemd) opstellen ter verduidelijking van de
wijze waarop zij haar bevoegdheden toepast. Dat heeft zij in het verleden
meermalen gedaan. Die uitvoeringsregels zijn destijds met de minister
van EZ afgestemd.
De Mw is georiënteerd op de kaders in het EG-Verdrag en de Europeesrechtelijke jurisprudentie ter zake. De in de Mw opgenomen normen
inzake het kartelverbod, het misbruikverbod, de fusietoets en de handhavingsbevoegdheden (boetes en clementie) zijn ruim. Dit maakt de
uitvoeringsruimte van de NMa relatief groot. Daarom probeert de NMa in
haar uitvoeringsregels duidelijkheid te verschaffen aan het bedrijfsleven
over de wijze waarop zij die ruimte invult. Om werkelijk houvast te bieden
is het vaak onvermijdelijk dat die uitvoeringsregels uitvoerig en gedetailleerd zijn. Hierdoor kan de indruk ontstaan dat de NMa zich niet beperkt
tot uitvoering, maar beleid maakt. Onder andere vanuit uw Kamer is
dergelijke kritiek geuit. Ik kan mij inderdaad voorstellen dat niet altijd even
duidelijk is waar in de praktijk de verantwoordelijkheid van de minister
van EZ ophoudt en die van de NMa begint en omgekeerd. Daarom wil ik
de scheiding tussen beleid en uitvoering aanscherpen. Dit voorkomt dat
de NMa op de stoel van de beleidsmaker kan gaan zitten of andersom.
Ook verduidelijkt dit de grenzen waarbinnen de NMa slagvaardig en onafhankelijk kan opereren. Deze aanscherping zal vorm krijgen door twee
instrumenten: beleidsregels van de minister van EZ aangevuld met een
afkeuringsrecht voor de minister van EZ ten aanzien van uitvoeringsregels
van de NMa.
De bevoegdheid van de minister om zelf beleidsregels vast te stellen met
betrekking tot bevoegdheden van de NMa bestaat al en is opgenomen in
artikel 5d van de Mw. Dit is een belangrijk middel om ervoor te zorgen dat
het optreden van de NMa in het verlengde ligt van de door de minister
uitgezette beleidsmatige koers. Ik ben voornemens van deze bevoegdheid
gebruik te maken ten aanzien van de bevoegdheden van de NMa inzake
boetes en clementie1. Juist ten aanzien van de uitvoeringsregels «Boetecode 2007» en «Richtsnoeren clementie» van de NMa is vanuit uw Kamer
kritiek geuit dat zij daarin beleid maakt. Die uitvoeringsregels zijn namelijk
uitvoerig en gedetailleerd, en geven algemene kaders waarbinnen de
NMa in individuele zaken handhavend optreedt. Deze uitvoeringsregels
komen bij inwerkingtreding van mijn beleidsregels inzake boetes en
clementie te vervallen. Uiteraard blijft de bevoegdheid om in individuele
zaken boetes op te leggen of clementie te verlenen exclusief voorbehouden aan de NMa.

1

Overigens zal ik om andere redenen dan de
aanscherping van de scheiding tussen beleid
en uitvoering ook beleidsregels opstellen
inzake de regulering van het gastransportnet
(Kamerstukken II, 2007–2008, 29 023, nr. 58) en
de fusietoets in de zorg (aangekondigd in de
brief «Kiezen voor bereikbaarheid en kwaliteit
in de zorg» van de minister van VWS aan uw
Kamer van 27 juni jl.).

Vaak zal het niet mogelijk of wenselijk zijn normen uit de Mw vooraf in te
kaderen. De normen inzake het kartel- en misbruikverbod en de fusietoets
zijn gericht op het tegengaan van negatieve effecten van economische
macht. Of daarvan sprake is, is afhankelijk van vele factoren in het individuele geval en dat laat zich niet vooraf regelen. Voorafgaand inkaderen
van dergelijke normen kan soms zelfs onbedoelde effecten hebben:
verboden wordt wat niet schadelijk is of toegestaan wordt wat juist wel
schadelijk is. Uitvoeringsregels van de NMa ter invulling van zulke
normen bevatten dan vaak ook nauwelijks algemene kaders of criteria,
maar veelal een reeks (cijfer-)voorbeelden. Zo licht de NMa bijvoorbeeld
in haar technische «Richtsnoeren samenwerking ondernemingen» aan de
hand van voorbeelden toe hoe zij samenwerking in bepaalde gevallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 24 036, nr. 349

2

beoordeelt. Om te waarborgen dat ook zodanige uitvoeringsregels van de
NMa binnen de door de minister uitgezette beleidsmatige koers blijven,
acht ik het wenselijk dat deze voortaan vooraf aan de minister van EZ
worden voorgelegd. Indien de uitvoeringsregels volgens de minister in
strijd zijn met het recht of het algemeen belang, dan kan hij die uitvoeringsregels afkeuren. Deze kunnen dan niet in werking treden voordat de
NMa de noodzakelijke wijzigingen heeft aangebracht. Indien nodig kan de
minister van EZ gebruik maken van zijn bevoegdheid om zelf beleidsregels op te stellen. Als geen gebruik wordt gemaakt van het afkeuringsrecht, dan treden de uitvoeringsregels van de NMa wel in werking. Het
afkeuringsrecht waarborgt dat de bevoegdheid van de NMa om
uitvoeringsregels op te stellen blijft bestaan en tegelijkertijd dat de NMa
daarin geen beleid maakt.
Anders dan de bevoegdheid van de minister van EZ om zelf beleidsregels
vast te stellen, bestaat het afkeuringsrecht op dit moment nog niet. Ik zal
het afkeuringsrecht op korte termijn introduceren door dit mee te nemen
in de hiervoor genoemde aanpassing van het Relatiestatuut. Het afkeuringsrecht zal gaan gelden voor nieuwe uitvoeringsregels van de NMa en
aanpassingen in bestaande uitvoeringsregels van de NMa. Al bestaande
uitvoeringsregels hoeven niet alsnog te worden voorgelegd. Op de
langere termijn overweeg ik het afkeuringsrecht wettelijk te regelen.
Alsdan ligt het voor de hand dat te doen bij de aanpassing van de Mw
naar aanleiding van de Kaderwet ZBO’s.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 24 036, nr. 349

3