Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 021

Goedkeuring van het op 13 oktober 2021 te Tel
Aviv tot stand gekomen Verdrag tussen de
regering van het Koninkrijk der Nederlanden en
de regering van de Staat Israël inzake de status
van hun strijdkrachten (Trb. 2021, 135)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
A. ALGEMEEN
1. Inleiding
Nederland en Israël werken al enige tijd samen op het gebied van
defensie. In 2014 hebben de toenmalige Ministers van Defensie de wens
geuit om een statusverdrag, ook wel Status of Forces Agreement (SOFA),
te sluiten om de juridische status/rechtspositie van het defensiepersoneel
te regelen wanneer dat op elkaars grondgebied aanwezig is in het kader
van die samenwerking.1 Sindsdien hebben Nederland en Israël onderhandeld over een meerjarig statusverdrag. Deze onderhandelingen zijn in
2021 afgerond2.
2. Doelstelling
Het doel van het Verdrag is om de juridische status/rechtspositie te
regelen van het defensiepersoneel van de Partijen bij aanwezigheid op
elkaars grondgebied in het kader van militaire activiteiten. (Zie hierna
onder «3. Samenwerking met Israël»). Zoals gebruikelijk bij statusverdragen, zal voor iedere concrete activiteit naar het Verdrag worden
verwezen. Het aangaan van het Verdrag betekent dus niet dat er bij
voorbaat toezeggingen worden gedaan over de aard en de invulling van
(toekomstige) samenwerking; het Verdrag biedt enkel het juridisch kader
voor samenwerkingsactiviteiten, als Partijen daartoe besluiten, en behelst
dus geen verplichting tot samenwerking.
3. Samenwerking met Israël
Het Verdrag regelt de juridische status/rechtspositie van defensiepersoneel bij aanwezigheid op elkaars grondgebied voor militaire activiteiten.
In een Memorandum of Understanding (MOU) tussen de Ministers van
Defensie van Nederland en Israël dat gelijktijdig met het Verdrag is
ondertekend, hebben de defensieautoriteiten van beide landen afspraken
1
2

kst-36021-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Zie Kamerstukken II 2013/14, 23 432, nr. 372 en Kamerstukken II 2013/14, 23 432, nr. 375.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 021, nr. 3

1

gemaakt over de wijze waarop zij hun onderlinge defensiesamenwerking
vormgeven en vastleggen. In tegenstelling tot MOU’s met (defensie)autoriteiten van andere landen, bevat het MOU tussen de Ministers van
Defensie van Nederland en Israël geen opsomming van (concrete/
mogelijke) activiteiten die onderwerp van samenwerking kunnen zijn.
In het MOU is vastgelegd dat de bevoegde (defensie) autoriteiten van
beide landen jaarlijks afspraken zullen maken over de in het betreffende
jaar uit te voeren activiteiten op elkaars grondgebied. Deze activiteiten
worden in eerste aanleg besproken in een werkgroep, waarin vertegenwoordigers van de (defensie)autoriteiten van beide landen zitting zullen
hebben. De werkgroep komt eens per jaar afwisselend in Nederland en
Israël bijeen. De vertegenwoordigers in de werkgroep kunnen concrete
voorstellen doen, die zullen worden uitgewisseld via de kanalen die door
deze vertegenwoordigers worden bepaald. Op basis van deze voorstellen
wordt het Jaarlijks Samenwerkingsplan opgesteld, dat wordt ondertekend
door bevoegde vertegenwoordigers van de (defensie)autoriteiten van
beide landen (uiterlijk 1 december van het jaar voorafgaand aan de
uitvoering van de activiteiten). Het Jaarlijks Samenwerkingsplan kan te
allen tijde worden gewijzigd met wederzijds goedvinden van de vertegenwoordigers van de (defensie) autoriteiten van beide landen. Het Jaarlijks
Samenwerkingsplan bevat informatie over de titel van de activiteit, tijd en
plaats van uitvoering, en het aantal deelnemers. Indien nodig kan ook
aanvullende informatie worden toegevoegd. Voorbeelden van samenwerking zijn wederzijds gebruik van trainings- en oefenfaciliteiten, maar
ook gezamenlijke innovatiestudies en kennisuitwisseling.
4. Eenieder verbindende bepalingen
Naar het oordeel van de regering bevat het Verdrag enkele eenieder
verbindende bepalingen in de zin van de artikelen 93 en 94 van de
Grondwet, die aan rechtssubjecten rechtstreeks rechten toekennen of
plichten opleggen. In enkele bepalingen zijn afspraken opgenomen
waaraan door de Nederlandse rechter rechtstreekse werking zou kunnen
worden toegekend, dit betreft:
• Artikel V, zesde lid, waarin is bepaald dat alle strafvonnissen ten
uitvoer worden gelegd binnen het strafsysteem van de Zendstaat, in
overeenstemming met het op 21 maart 1983 te Straatsburg tot stand
gekomen Verdrag inzake de overbrenging van gevonniste personen
(Trb. 1983, 74). In geval Israëlisch Personeel in Nederland wordt
veroordeeld (indien wordt voldaan aan de in artikel V beschreven
voorwaarden), vindt de tenuitvoerlegging hiervan in Israël plaats, en
andersom.
• Artikel IX, vierde lid, waarin is bepaald dat verlies, schade en letsel die
door het Personeel van de Zendstaat (of van beide partijen) tijdens de
uitoefening van Militaire Activiteiten aan derden wordt berokkend,
door de Ontvangende Staat (mede) namens de Zendstaat zal worden
afgewikkeld in overeenstemming met de wet- en regelgeving van de
Ontvangende Staat. Ingeval Israëlisch Personeel aan Nederlandse
derden in dit kader dus verlies, schade of letsel berokkent, zal
Nederland deze schade namens Israël afwikkelen, en andersom. Een
vergelijkbare regeling is opgenomen in artikel VIII, vijfde lid, van het op
19 juni 1951 tot stand gekomen Verdrag tussen de Staten die partij zijn
bij het Noord-Atlantisch Verdrag, nopens de rechtspositie van hun
krijgsmachten (Trb. 1951, 114; hierna «NAVO SOFA»).
• Artikel XIII, waarin is bepaald dat Personeel van de Zendstaat, dat
aanwezig is op het grondgebied van de Ontvangende Staat of aan
boord is van een schip of vliegtuig dat geregistreerd is in de Ontvangende Staat, zonder de uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de
Zendstaat, door de Ontvangende Staat niet kan worden uitgeleverd of
anderszins kan worden overgedragen aan andere landen om welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 021, nr. 3

2

reden dan ook. Dientengevolge kan Israëlisch Personeel zonder
uitdrukkelijke goedkeuring van Israël, door Nederland niet aan een
ander land, waarmee Nederland een uitleveringsverdrag heeft, worden
overgedragen, en andersom.
5. Koninkrijkspositie
Het Verdrag zal alleen gelden voor het Europese deel van Nederland.
B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I
De definitie van «Personeel» omvat het militair personeel van de
strijdkrachten van beide Partijen, en ook het door de defensieorganisatie
van beide Partijen aangestelde burgerpersoneel. Wat betreft het militaire
personeel wordt niet uitgesloten dat buitenlands militair personeel, dat
integraal deel uitmaakt van militaire eenheden van de Zendstaat, deel kan
nemen aan Militaire Activiteiten in de Ontvangende Staat. Hiervoor is wel
vereist dat de Ontvangende Staat uitdrukkelijk instemt en de defensieautoriteiten nadere afspraken hebben gemaakt.
Het vierde lid van dit artikel definieert het begrip «Militaire Activiteiten» in
het kader van het Verdrag. Zoals hierboven onder «3. Samenwerking met
Israël» uiteengezet, is tussen de defensieautoriteiten van beide landen
gelijktijdig met het Verdrag een MoU ondertekend dat een kader biedt
voor de vaststelling van concrete activiteiten.
Het Verdrag is van toepassing op Militaire Activiteiten die plaatsvinden op
het grondgebied van beide verdragspartijen. Dit betekent dat activiteiten
in het kader van het Verdrag worden uitgevoerd binnen de internationaal
erkende grenzen van beide landen.3
Artikel II
In het eerste lid van dit artikel is vastgelegd dat de toegang tot en het
vertrek uit de Ontvangende Staat zal geschieden met de door de Ontvangende Staat erkende documenten en in overeenstemming met diens
wetten en regels. Voor Nederland is in dit kader tevens het recht van de
Europese Unie van toepassing.
Artikel III
Dit artikel bevat de bepaling dat de bevoegdheden op tuchtrechtelijk
gebied toekomen aan de autoriteiten van de Zendstaat en behoeft geen
nadere toelichting.
Artikel IV
In het eerste lid van dit artikel is een bepaling opgenomen dat het
Personeel van de Zendstaat zich dient te houden aan de op het grondgebied van de Ontvangende Staat geldende wet- en regelgeving, en zich
dient te onthouden van elke activiteit die niet in overeenstemming is met
de doelstelling van het Verdrag, in het bijzonder van politieke activiteiten
op het grondgebied van de Ontvangende Staat. Een vergelijkbare
standaardbepaling is opgenomen in artikel II van de NAVO SOFA.

3

Zie Kamerstukken II 2013/14, 23 432 nr. 372.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 021, nr. 3

3

Op grond van het gestelde in het tweede lid heeft de Ontvangende Staat
het recht om te verzoeken dat een personeelslid van de Zendstaat het
grondgebied van de Ontvangende Staat verlaat. Het lid behoeft geen
nadere toelichting.
Artikel V
De in dit artikel vastgelegde bepalingen stemmen in grote lijnen overeen
met de betreffende bepalingen in artikel VII van de NAVO SOFA. In dit
artikel is een rechtsmachtverdeling vastgelegd tussen de Zendstaat en de
Ontvangende Staat ten aanzien van vergrijpen die plaatsvinden tijdens
een verblijf in het kader van de uit te voeren Militaire Activiteiten. Dit komt
erop neer dat de autoriteiten van de Zendstaat, op grond van het gestelde
in het eerste lid, bij voorrang hun rechtsmacht uitoefenen over hun
personeelsleden. De autoriteiten van de Ontvangende Staat kunnen, op
grond van het gestelde in het derde lid, bij voorrang hun rechtsmacht
uitoefenen over het Personeel van de Zendstaat op basis van de vermelde
cumulatieve voorwaarden.
Op grond van het gestelde in het tweede en vierde lid zal de Partij die
voorrang van rechtsmacht heeft en besluit om deze niet uit te oefenen, de
andere Partij hiervan zo spoedig mogelijk en schriftelijk in kennis stellen.
In dit geval kan de andere staat besluiten om rechtsmacht uit te oefenen.
Daarenboven zullen, op grond van het gestelde in het vierde lid, de
autoriteiten van de Ontvangende Staat, indien deze voorrang van
rechtsmacht heeft, een verzoek van de autoriteiten van de Zendstaat om
afstand te doen van dit voorrangsrecht, in gevallen waarin dit van
bijzonder belang is voor de Zendstaat, in welwillende overweging nemen.
Op grond van het gestelde in het vijfde lid verlenen de Partijen elkaar hulp
bij de uitvoering van alle noodzakelijke nasporingen ter zake van een
vergrijp en bij het bijeenbrengen van bewijsmateriaal, in overeenstemming met toepasselijke wet- en regelgeving, en relevante vigerende
verdragen tussen de Partijen.
Artikel VI
Dit artikel bevat bepalingen omtrent invoerrechten, belastingen en
heffingen, en behoeft geen nadere toelichting.
Artikel VII
Het militaire Personeel van de Zendstaat mag, op grond van het gestelde
in het eerste lid, in het kader van de uitvoering van Militaire Activiteiten
op het grondgebied van de Ontvangende Staat, wapens in bezit hebben
en dragen voor zover zij hiertoe op grond van de wetgeving van de
Zendstaat gerechtigd zijn en onder voorbehoud van nadere regelingen
met de autoriteiten van de Ontvangende Staat, voor aanvang van de
betreffende militaire activiteit. Hierop volgt dat het gebruik van deze
wapens (alsmede het gebruik van munitie) door militair Personeel van de
Zendstaat is toegestaan op basis van de cumulatieve voorwaarden dat dit
in overeenstemming is met de wetten en regelgeving van de Ontvangende Staat, dat dit ter uitvoering is van Militaire Activiteiten op locaties
die voor dit gebruik specifiek door de Ontvangende Staat zijn aangewezen, en dat deze locaties tussen de bevoegde autoriteiten van de
Partijen zijn overeengekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 021, nr. 3

4

Op grond van het gestelde in het vierde lid is het militaire Personeel
gerechtigd tot het dragen van het nationale militaire uniform bij de
uitvoering van de Militaire Activiteiten, zodat het Personeel lokaal
herkenbaar is.
Artikel VIII
Dit artikel bevat de bepaling omtrent het gebruik van rijbewijzen door het
Personeel van de Zendstaat. Zij mogen op het grondgebied van de
Ontvangende Staat voertuigen besturen van de categorie die hun, door de
Zendstaat afgegeven, rijbewijs toestaat. Israëlisch Personeel heeft dus een
dergelijk recht wanneer het zich tijdelijk op het grondgebied van
Nederland bevindt. Het Personeel bevindt zich in het internationaal
verkeer; rijbewijshouders die zich in het internationaal verkeer bevinden,
mogen in Nederland met hun nationale rijbewijs rijden (artikel 108, eerste
lid, onderdeel f, Wegenverkeerswet 1994).
Artikel IX
Op grond van het gestelde in het eerste lid, doen Partijen over en weer
afstand van aanspraken jegens elkaar, ter zake van schade aan of verlies
van hun eigendommen in gebruik bij hun strijdkrachten en ter zake van
letsel (met inbegrip van letsel dat de dood tot gevolg heeft) van hun
Personeel, toegebracht in het kader van de uitoefening van de dienst. Een
vergelijkbare regeling is opgenomen in artikel VIII lid 1 en 4 van de NAVO
SOFA.
Het afstand doen van aanspraken is niet van toepassing in geval van opzet
(tweede lid). De Partijen bepalen gezamenlijk of hiervan sprake is en
bepalen in dat geval tevens de kosten die verband houden met de
afwikkeling van de claim.
In het derde lid wordt de procedure beschreven ingeval tijdens Militaire
Activiteiten schade of letsel wordt toegebracht door Personeel van de ene
Partij aan Personeel van de andere Partij en dit Personeel schadeloos
wordt gesteld. In beginsel wordt deze schade in der minne geregeld.
Indien echter een personeelslid van een van de Partijen een claim indient
bij de andere Partij naar aanleiding van door hem geleden schade of letsel
en laatstgenoemde Partij betaalt deze schade, dan kan deze Partij de claim
terugvorderen bij de Partij van het personeelslid. Deze schade zal tevens
omvatten de kosten en uitgaven voor het uitvoeren van de noodzakelijke
procedures. Terugvordering zal niet kunnen plaatsvinden indien het
verlies, de schade of het letsel het gevolg is van opzet. De Partijen bepalen
gezamenlijk of sprake is van opzet.
Op grond van het gestelde in het vijfde lid kan verlies, schade en letsel
aan derden, toegebracht door Personeel van de Zendstaat buiten de
uitoefening van Militaire Activiteiten, op basis van een ex gratia betaling
door de Ontvangende Staat namens de Zendstaat en na verkregen
toestemming van deze laatste worden vergoed. Daartoe zendt de
Ontvangende Staat een goed onderbouwd advies naar de Zendstaat.
Afhandeling vindt plaats in overeenstemming met de wet- en regelgeving
van de Ontvangende Staat. De Zendstaat zal de hieraan verbonden kosten
terugbetalen aan de Ontvangende Staat. Een vergelijkbare regeling is
opgenomen in Artikel VIII in het zesde lid van de NAVO SOFA.
Ingeval door de Zendstaat gebruik wordt gemaakt van niet militaire
voertuigen, die beschikbaar worden gesteld aan het Personeel van de
Zendstaat, dan zal de Zendstaat op grond van het gestelde in het zesde
lid, bij de eigenaar of de verhuurder nagaan of deze voertuigen deugdelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 021, nr. 3

5

zijn verzekerd in overeenstemming met de wetgeving van de Ontvangende Staat.
In het zevende lid is bepaald dat een lid van het Personeel van de
Zendstaat niet onder de bevoegdheid van de rechtbanken van de
Ontvangende Staat valt voor claims ingevolge verlies, schade en letsel,
die voortvloeien uit de vervulling van Militaire Activiteiten. Ingeval
Israëlisch Personeel aan Nederlandse derden dus verlies, schade of letsel
berokkent tijdens de uitoefening van Militaire Activiteiten, zullen zij door
deze derden niet kunnen worden gedagvaard voor Nederlandse rechtbanken, en andersom. Een vergelijkbare bepaling is opgenomen in
Artikel VIII lid 5 g van de NAVO SOFA.
Artikel X
Op grond van het gestelde in dit artikel zal tussen Partijen de uitwisseling
van informatie in relatie tot de Militaire Activiteiten alsmede de in het
kader van deze activiteiten gegenereerde informatie onderwerp zijn van
nadere afspraken. Het ontbreken hiervan vormt geen belemmering voor
potentiële samenwerking, maar het maken van goede afspraken wordt
over het algemeen wel wenselijk geacht.
Artikel XI
Dit artikel betreft de vrijgave van informatie en behoeft geen nadere
toelichting.
Artikel XII
Dit artikel bevat de bepalingen omtrent medische en tandheelkundige
zorg, en behoeft geen nadere toelichting.
Artikel XIII
Dit artikel betreft de bepaling omtrent het niet uitleveren van Personeel
van de Zendstaat aan derde landen. De bepaling is door Nederland tijdens
de onderhandelingen uitdrukkelijk beperkt tot uitlevering aan andere
landen en niet aan derden in het algemeen, onder meer vanwege de
situatie waarin het Koninkrijk gehouden is te voldoen aan zijn verplichtingen uit hoofde van het op 17 juli 1998 te Rome tot stand gekomen
Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (Trb. 1999, 13). (Zie
ook hierboven onder «4. Eenieder verbindende bepalingen»).
Artikel XIV
In dit artikel zijn bepalingen vastgelegd inzake zoek- en reddingsacties als
gevolg van een ongeval, een incident of noodgeval dat in het kader van
Militaire Activiteiten plaatsvindt op het grondgebied van de Ontvangende
Staat of in diens vluchtinformatiegebied, dat wil zeggen het luchtruim van
de Ontvangende Staat, waarin vluchtinformatiediensten en alarmeringsdiensten worden verleend. De algemene verantwoordelijkheid voor deze
acties ligt bij de Ontvangende Staat. Na voorafgaande coördinatie met
bevoegde autoriteiten van de Ontvangende Staat mogen Personeel en
andere vertegenwoordigers van de Zendstaat deelnemen aan zoek- en
reddingsacties en mag ook materieel van de Zendstaat voor deze
doeleinden worden gebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 021, nr. 3

6

Artikel XV
Dit artikel bevat bepalingen omtrent het overlijden van een personeelslid
van de Zendstaat en behoeft geen nadere toelichting.
Artikel XVI
Dit artikel behandelt de veiligheidsonderzoeken naar voorvallen (zoals
ongevallen en incidenten) die in het kader van de Militaire Activiteiten
plaatsvinden op het grondgebied van de Ontvangende Staat of in diens
vluchtinformatiegebied. Op grond van het gestelde in het eerste lid vindt
het veiligheidsonderzoek plaats in overeenstemming met de wet- en
regelgeving van de Ontvangende Staat. Indien bij een voorval Personeel
is betrokken van de Zendstaat, dan zal het Personeel of zullen vertegenwoordigers van de Zendstaat op grond van het gestelde in het tweede lid
gerechtigd zijn om deel te nemen aan het onderzoek. Als de Zendstaat
hierom verzoekt zal de Ontvangende Staat in overeenstemming met diens
wet- en regelgeving de bevindingen of het rapport hiervan aan de
Zendstaat bekend maken. De Zendstaat zal de bevindingen of het rapport
vertrouwelijk behandelen en zal ze niet overdragen mits dit niet door
diens wet- en regelgeving wordt vereist en op voorwaarde dat hieraan
coördinatie voorafgaat met de Ontvangende Staat.
Artikel XVII
Op grond van dit artikel wordt bewerkstelligd dat het belang van
milieubescherming wordt erkend in de uitoefening van Militaire Activiteiten in de Ontvangende Staat. Zij worden gehouden aan de wettelijke
regels van de Ontvangende Staat met betrekking tot de bescherming van
het milieu. Een algemene verplichting inzake het zich houden aan de weten regelgeving van de Ontvangende Staat is reeds opgenomen in artikel
IV, eerste lid, van het Verdrag, maar gelet op het belang van milieubescherming, hebben Partijen dit nog eens separaat in dit artikel benadrukt.
Artikel XVIII
Dit artikel bevat bepalingen omtrent de installatie en het gebruik van
communicatiesystemen, en behoeft geen nadere toelichting.
Artikel XIX tot en met Artikel XXII
Deze artikelen bevatten gebruikelijke slotbepalingen omtrent wijziging van
het Verdrag (artikel XIX), geschillenbeslechting in het kader van de uitleg
en toepassing van het Verdrag (artikel XX), de territoriale reikwijdte
binnen het Koninkrijk der Nederlanden (artikel XXI, zie ook hierboven
onder «5. Koninkrijkspositie»), en de inwerkingtreding en beëindiging van
het Verdrag (artikel XXII) en behoeven geen nadere toelichting.
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 021, nr. 3

7