Berenschot
Bijdrage tot archiefvorming
Ontwikkeling Sproncklaboratorium
documenten RIVM, VWS, RVB i.o.
2mei2001 tot 4juli 2013

20juni2014

Onderhavige rapportage betreft een bijdrage aan archiefvorming over de ontwikkeling van
het Sproncklaboratorium op basis van de documenten die door het RIVM,VWS en het RVB
i.o. aan Berenschot ter beschikking zijn gesteld.
Berenschot heeft gelet op de korte doorlooptijd geen gebruik kunnen maken van verifiërende
gesprekken. Daarnaast is een rapportage op basis een dossier dat eigenlijk al van voor 2001
speelt, per definitie niet uitputtend.

S

Berenschot
Archiefbijdrage Ontwikkeling Sproncklaboratorium
2mei2001 tot4juli 2013

Inhoud

Pagina

1. Inleiding

3

2. Chronologie

4

2.1 Voorbereiding en visievorming (2001-2007)
2.2 Bouwproces (2007-2010)
2.3 Oplevering (201 0-2011)
2.4 Afbouw laboratorium (2011-2013)

4
11
14
19

3. Ontwikkeling benodigde budget

26

4. Bronnen

29

2

Berenschot
1. Inleiding
Op verzoek van de plaatsvervangend secretaris-generaal van het ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS) en de directeur-generaal van het Rijksvastgoedbedrijf i.o. (RVB) hebben wij
bijgaand een bijdrage aan de archiefvorming over de ontwikkeling van het Sproncklaboratorium in
de periode januari 2000 tot en met 4juli 2013 opgesteld. Het is gebaseerd op stukken die wij
ontvingen van:
•

het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM),

•

de directie Publieke Gezondheid (PG) van VWS, en

•

van het RVB (voorheen Rijksgebouwendienst (RGD)).

Bij de stukken hebben medewerkers van het RIVM en het RVB toelichting gegeven. Een concept
van dit document is voorgelegd aan RIVM, VWS en RVB. Dit heeft aanleiding gegeven tot enkele
aanpassingen van feitelijke aard.
Uit de overlegde documentatie is gebruik gemaakt van documenten die beslismomenten markeren
in de opdrachtverlening, de budgettering en de aanloop naar het bouwproces, het daadwerkelijke
bouwproces en de besluitvorming omtrent de toekomst van het Sproncklaboratorium.
In dit document beschrijven we de verschillende fasen van de bouw van het Sproncklaboratorium,
een laboratorium uniek voor Nederland, waar geen bouw- en ontwerpervaring mee was. In deze
bijdrage tot archiefvorming besteden we aandacht aan de besluitvorming over het bouwproces en
de verschillende rollen van partijen hierbij. Voor de ontwikkeling van het benodigde budget voor het
Sproncklaboratorium brengen we de geaccepteerde offertes en de toegekende budgetten in beeld.
In hoofdstuk 2 beschrijven we de chronologie, in hoofdstuk 3 gaan we in op de ontwikkeling van het
benodigde budget.
Deze bijdrage tot archiefvorming bestaat naast de hierna volgende tekst uit een lijst met de
geïnventariseerde documenten die de bron vormden voor de tekst, inclusief een korte beschrijving
per document.

3

Berenschot
2. Chronologie

2.1 Voorbereiding en visievorming (2001 -2007)
Op 11 oktober 2001 schrijft de minister van VWS aan de Tweede Kamer dat de reeds geplande
bouw van een beveiligd laboratorium bij het RIVM met spoed zal worden opgepakt (1). De minister
besluit hiertoe vanwege de dreiging van bioterrorisme. Het eerste huisvestingsvoorstel voor dit
laboratorium dateert van juli 1996 (2).
Op 29 november 2001 brengt de RGD offerte uit om mandaat te krijgen om de plannen te
ontwikkelen. Gesteld wordt “De randvoorwaarden zullen gaandeweg het traject worden afgekaderd
en vastgesteld’ (2).
In een brief van 10 april 2002 aan het RIVM spreekt VWS zorgen uit over het traject rondom de
bouw van het laboratorium (3). ‘Vanwege onduidelijkheid over de structurele financiering van het
laboratorium is de opdrachtgever geneigd de situatie zelfs als ‘rood’ te beoordelen.’ VWS vraagt het
RIVM maximale inspanningen te leveren om gezamenlijk met het departement helderheid te
creëren over het huidige en toekomstige financiële plaatje. Op 2 mei 2002 verstrekt het RIVM aan
VWS de meerjarenbegroting inzake de bekostiging van het Biosafety level (BSL)-4 laboratorium (4).
Deze begroting gaat uit van een toegekend budget voor infrastructuur van €907.500 per jaar voor
de jaren 2002 tot 2006, en een additioneel budget van €175.000 per jaar vanaf 2003. In de brief
stelt het RIVM dat ze dit bedrag zoals afgesproken zal claimen bij VWS. Ook geeft het RIVM aan
dat bouwactiviteiten niet eerder in gang kunnen worden gezet dan nadat de gevraagde financiering
structureel is toegezegd.
VWS benadrukt in een brief van 3juni 2002 dat het om een gecombineerde BSL-3/4 faciliteit gaat
en vervolgt dat er een financieel knelpunt blijft bestaan (5). In dezelfde brief wordt er vanaf 2002
jaarlijks €1.361.500 toegekend.
Op 20 oktober 2002 wordt het proces verbaal van aanbesteding voor de nieuwbouw van het
laboratorium door de RGD opgemaakt. De openbare aanbesteding leverde vijf inschrijvers op.
Burgers Ergon scoort op de combinatie prijs en kwaliteit het meeste punten. Het totaal indicatief
inschrijfbedrag (met opslagpercentages en inclusief onderhoud) komt uit op €4.975.000,00.(6)
Op verzoek van het RIVM voert DNV een overall risicoanalyse uit voor het realiseren van het
laboratorium. Uit deze analyse komen 165 aanbevelingen, welke in de verschillende projectfasen
zullen moeten worden geïmplementeerd (7). Geconcludeerd wordt dat wanneer de genoemde
beheersmaatregelen en de voorgestelde additionele aanbevelingen worden uitgevoerd, er sprake is
van een beheerste situatie vanuit het oogpunt van veiligheid. De punten uit de overall risicoanalyse
worden verwerkt in het Programma van Eisen van 6 december 2002 (2).
Het RIVM vraagt op 13 december 2002 een bouw- en milieuvergunning voor een BSL-4
laboratorium aan bij de gemeente De Bilt. Echter, op basis van artikel 8.2 vierde lid Wet
milieubeheer (Wm) merkt de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu
(VROM) het BSL-314 laboratorium op 14 april 2003 aan als relevant voor de veiligheid van de staat

4

Berenschot
(8). VWS meldt dit ook aan de gemeente De Bilt (9). Hiermee wordt de minister van VROM bevoegd
gezag en wordt de vergunningverlening door deze afgehandeld.
Het Project-/Uitwerkingsplan microbiologisch diagnostisch laboratorium (2) meldt dat het RIVM in
april 2003 komt met het verzoek om het BSL-3/4 laboratorium van security voorzieningen te
voorzien, waardoor het bouwkundig ontwerp moet worden aangepast. Vervolgens wordt in mei 2003
een Definitief Ontwerp afgerond: het bouwkundig ontwerp door de RGD en het ontwerp elektro-,
klimaat- en lifttechniek door Deerns RI (10). Conform de opdracht stelt Burgers Ergon op basis van
het Definitief Ontwerp ramingen op. Deze ramingen zijn getoetst door RGD en Deerns RI (2). De
totale investeringskosten worden begroot op €15.043.000, exclusief afkoop restboekwaarde van
een te slopen gebouw en exclusief inventaris ad €2.099.000. Validatie aan gebouw,
gebouwgebonden installaties, gebruikersinstallaties en inventaris na ingebruikname wordt expliciet
buiten de raming gehouden. Een Validatie Master Plan (augustus 2003) beschrijft de aanpak van
kwalificatie- en validatiewerkzaamheden tot en met de ingebruikname van het gebouw. Vervolgens
krijgt Burgers Ergon met verwijzing naar de opdracht van het Definitief Ontwerp, het Validatie
Master Plan en bijbehorende kostenramingen, de opdracht documenten te ontwikkelen voor de
besteksfase. Aangegeven wordt dat een aantal onderdelen nog niet helemaal is ontwikkeld tot op
Definitief Ontwerp niveau, en dat de resultaatsverantwoording daarvoor ligt bij de RGD en Deerns
RI. Deze kritische ontwerpzaken die nog niet de status Definitief Ontwerp hebben, zijn bijvoorbeeld
de stalen BSL4-doos, de voorziening desinfectie VHP systeem, de killtankinstalliatie en validatie (2).
In de loop van 2003 blijken de kosten van het BSL-3/4 laboratorium hoger uit te vallen dan
oorspronkelijk berekend. Het RIVM schat de jaarlijkse exploitatiekosten op €4.760.300 en de
eenmalige kosten op €1.200.000 (11). VWS constateert dat deze kosten aanzienlijk hoger lijken uit
te vallen dan de oorspronkelijke ramingen en geeft aan dat dit wellicht tot een heroverweging van
de definitieve bouw van de faciliteit kan leiden (12). In een reactie hierop gaat het RIVM op zoek
naar besparingen. Deze worden o.a. gevonden in een reductie van begrote personeelskosten en
uitgaven aan beveiliging en vervanging van bestaande faciliteiten. Dit leidt tot een bijstelling van de
verwachte jaarlijkse exploitatiekosten naar €1.829.800 (13).
In antwoord op Kamervragen (september 2003) verklaart de minister van VWS die hoge kosten uit
de complexiteit van de bouw van zo’n faciliteit, samenhangend met de extreem hoge
veiligheidseisen (14). De minister geeft aan met het RIVM te overleggen over de mogelijkheid om
de kosten te beperken, danwel derden mee te laten financieren. Begin oktober 2003 geeft VWS in
een brief aan het RIVM aan dat de financiële zaken rondom de bouw van de faciliteit weinig reden
tot tevredenheid geven. Ook wordt gesteld dat de financiële gevolgen worden betrokken bij de
BUR2003. VWS verzoekt het RIVM geen irreversibele financiële verplichtingen aan te gaan zo lang
besluitvorming ontbreekt (15)..
Begin december 2003 brengt de RGD een offerte uit waarin de totale kosten voor de bouw van de
faciliteit en de sloop van bestaande bebouwing wordt geraamd op €15.512.398 (16).
Het ministerie van VWS geeft in december 2003 Twynstra Gudde de opdracht om een contra
expertise uit te voeren naar de bouwkosten en beheersingsprocedures voor de bouw van het
laboratorium (17). Uit deze contra-expertise komt een aantal actiepunten waaronder het opstellen

5

Berenschot
van nieuwe berekeningen voor de vaststelling van een gebruikersvergoeding en het opstellen van
een nieuwe exploitatieraming. Daarnaast wordt het RIVM geadviseerd om een
projectbeheersingsplan op te stellen.
Eind januari 2004 vraagt een hoogleraar van het Erasmus MC in een brief aan VWS aandacht voor
zijn standpunt dat de nieuwe faciliteit over een proefdierfaciliteit zou moeten beschikken (18). In
februari 2004 vraagt VWS het RIVM met klem om uitgaande van het bestek zo snel mogelijk een
samenwerkingsovereenkomst met het Erasmus MC aan te gaan (19). Het ministerie geeft aan een
groot voorstander te zijn van een innige samenwerking met de Erasmus Universiteit bij het
realiseren en exploiteren van een BSL-4 laboratorium. In de brief stelt VWS begrepen te hebben dat
initieel geen wijzigingen in het bestek vereist zijn om een samenwerkingsovereenkomst aan te
gaan, maar dat er in de nabije toekomst wel een dierfaciliteit toegevoegd zal moeten worden. De
discussie over het mogelijke proefdieronderzoek en de samenwerking met het Erasmus MC is in het
tekstvak aan het einde van deze paragraaf nader beschreven.
Begin 2004 meldt het RIVM aan het ministerie van VWS dat de gemeente de Bilt heeft laten weten
dat in principe de bouwvergunning voor het op te richten laboratorium verleend zal worden (20).
Deze wordt op 4 oktober 2004 verleend (21).
Begin juli 2004 deelt het ministerie van VWS per brief aan het RIVM mee binnenkort de opdracht te
zullen verlenen voor de bouw, inrichting en exploitatie van een BSL-314 faciliteit (17). Op 13 oktober
2004 meldt de minister van VWS aan de Tweede Kamer dat er gewerkt wordt aan (het voorbereiden
van) de bouw van een beveiligd laboratorium (BSL-314) bij het RIVM (22).
In oktober 2004 voert Twynstra Gudde op verzoek van VWS een contra-expertise uit op de offerte
van de RGD. Geconcludeerd wordt dat de offerte compleet en volledig is en dat de omvang van de
kosten voor het uitwerken van de additionele kosten wat fors is, maar onderbouwd met offertes van
ontwerpende en adviserende partijen, en dat de kosten voor projectmanagement van RGD conform
hun opslagpercentages zijn (23). Een opzet van de exploitatiekosten van Twynstra Gudde van
februari 2005 raamt de toename van de totale investeringsomvang door de additionele eisen van
Erasmus MC op € 3,6 miljoen (van € 18,5 miljoen tot een totaal bedrag van €22,1 miljoen, inclusief
BTW en prijspeil juni 2006) (24).
Op 10 december 2004 stemt het RIVM in met de door de RGD opgeleverde stukken, zoals die in
samenwerking tussen het RIVM en de RGD tot stand zijn gekomen, namelijk het Programma van
Eisen van 6 december 2002 inclusief twee addenda op het gebied van veiligheid en
toegankelijkheid. Het RIVM bericht de RGD dat de stukken nog geen kostenramingen bevatten en
dat over zulke ramingen nog moet worden besloten. Wat betreft de cijfermatige onderbouwing
merkt de DG-RIVM op, dat hij met zijn instemming niet automatisch akkoord gaat met het maken
van kosten van gelijke omvang (25).
Halverwege 2005 spelen er binnen het RIVM personele wisselingen bij de aansturing van het
bouwproject BSL-314 laboratorium. Er treedt per 1 augustus 2006 een nieuwe projectleider aan bij

6

Berenschot
het RIVM (26, 27). In deze zelfde periode treedt ook bij de Rgd een nieuwe projectmanager aan
(28).
De bouwgemachtigde
1 levert in overleg met VWS een Projectbeheersplan op, dat het RIVM op 19
september 2006 aan VWS stuurt (30). In het document staat dat de bouwgemachtigde een
signalerende functie heeft met betrekking tot planning, kwaliteit en kostenbewaking van het project.
In de inleiding van het Projectbeheersplan wordt gemeld dat de voortgang van het oorspronkelijke
plan in 2004 tot stilstand kwam en dat na de (inter)nationale conferentie over de behoefte aan en
noodzaak van een BSL-4 onderzoeksfaciliteit eind 2005, het Projectbeheersplan voor finale
besluitvorming in de loop van 2006 is opgesteld, en het BSL 3-4 gebouw gerealiseerd kan worden.
VWS stemt op 10 oktober 2006 onder voorwaarden in met dit Projectbeheersplan (31). Een van de
voorwaarden is dat het definitieve bestek door een onafhankelijke deskundige wordt gevalideerd.
Daarnaast stelt VWS conform het Projectbeheersplan met ingang van 2008 tot en met 2015 jaarlijks
maximaal €1,7 miljoen ter beschikking, zijnde de dekking voor de exploitatiekosten van de faciliteit.
Over 2006 en 2007 zegt VWS een zelfde bedrag toe ter dekking van de incidentele
investeringskosten voor de technische inrichting en inventaris. Van het RIVM wordt een bijdrage uit
eigen middelen van €450.000 in 2007 en vanaf 2009 e.v. €227.000 verlangd.
Verantwoordelijkheidsverdeling
VWS meldt in februari 2005 dat de verantwoordelijkheidsverdeling als volgt is:
-

-

-

-

-

1 O.2.e

VWS geeft RIVM opdracht voor de bouw van een BSL3/4 faciliteit en financiert via het
RIVM de jaarlijkse huurlast aan de RGD.
RIVM voert de opdracht uit, gebaseerd op de dienstverlening van de RGD.
De RGD realiseert de bouw en wordt eigenaar.
Voor VWS is het RIVM het enige aanspreekpunt voor dit project. Uitzondering wordt gemaakt
voor de contacten met het EMC, vanwege de bijzondere situatie (32).

1

Diens start is aangekondigd in een brief van oktober 2004 van de DC RIVM aan VWS dat er, om
de gevraagde verzwaring van de stuurgroep voor de bouw van de BSL-3/4 faciliteit te faciliteren,
contact gelegd is met de
van het College Bouw (29).

7

Berenschot
Verantwoordelijkheidsverdeling (2)
In het namens het RIVM opgestelde Projectbeheersplan van 2006 staat dat het RIVM als
opdrachtgever verantwoordelijkheid draagt voor de specificaties van het programma van eisen en
de Rgd, als ontwerper en uitvoerder, voor de juiste uitwerking en realisatie daarvan. In het
Projectbeheersplan is verder de verantwoordelijkheidsverdeling voor de realisatie van het BSL-3/4
laboratorium als volgt weergegeven (30):
-

Het departement geeft het RIVM opdracht voor de bouw en exploitatie van het BSL-3/4
gebouw en financiert via het RIVM de jaarlijkse huurlasten aan de RGD.

-

Het RIVM voert de opdracht uit, gebaseerd op de dienstverlening van de RGD.

-

De RGD realiseert de bouw en wordt eigenaar.

-

-

Voor VWS is het RIVM het enige aanspreekpunt voor het BSL-3/4 gebouw.
Aan de RGD worden de volgende rollen en taken toebedeeld:
-

De rol van toekomstig eigenaar, exclusief de inventaris.
De rol van verantwoordelijke voor beheer en onderhoud van het eigenaardeel.

De rol van ontvanger van financiële vergoedingen in de vorm van een gebruikersvergoeding,
gerelateerd aan de hoogte van de bouwsom voor de bouw, voor het beheer en voor het
onderhoud van het eigenaardeel.
-

De rol van ontwerper van het gebouw en van de gebruikersinstallaties, bestaande uit
bouwkundige en uit installatietechnische componenten
-

De rol van coördinator bij het ontwerpen van de bouwkundige, werktuigbouwkundige en van
elektrotechnische componenten.
-

De RGD selecteert en contracteert de ontwerpende, adviserende en uitvoerende partijen en
is ook verantwoordelijk voor de aanbesteding, het contracteren en de prijsvorming van de
ontwerpende, adviserende en uitvoerende partijen.
-

De RGD is verantwoordelijk voor de directievoering tijdens de bouw en de oplevering,
inclusief de coördinatie.
-

-

De RGD is verantwoordelijk voor beheer en bewaken van het bouwbudget.

Op 20 januari 2005 bericht het RIVM aan VWS dat binnen het RIVM de directeur van het Centrum
voor Infectieziekten verantwoordelijk is voor de realisatie van het laboratorium en voor de
financiële gang van zaken (33).

Op 12januari 2007 komt de Rijksgebouwendienst (RGD) met een offerte â €16.035.000, waarbij
onder andere wordt aangetekend dat validatie na ingebruikname geen deel uitmaakt van de offerte

8

Berenschot
(34). Het RIVM besluit op 20 februari 2007 tot opdrachtverlening aan de RGD op basis van het
projectbeheersplan van september 2006 en de offerte van de RGD, onder voorwaarden rond
informatiebeveiliging en beveiliging bouwproces (35). De brief maakt melding van een rapport over
te treffen beveiligingsmaatregelen en een document over de beveiliging van het bouwproces t.b.v.
het realiseren van het BSL-3/4 laboratorium. In de bijlagen bij deze brief worden
beveiligingsmaatregelen genoemd, waarvan het RIVM aangeeft dat ze deel uit maken van het
bindende kader voor het realiseren van het bouwproces.
In 2007 volgen er verdere discussies over de beveiliging van het bouwproces van het BSL-3/4
laboratorium. De bouwgemachtigde heeft het RIVM geadviseerd dat de voorgestelde
beveiligingsmaatregelen tijdens het bouwen een risico opleveren voor de kwaliteit van het
bouwproces en het gebouw. Toch wordt in een workshop op 2 april nog een grote mate
overeenstemming bereikt over toegang tot het RIVM terrein en beveiliging van de bouwplaats en het
nut van een veiligheidsfunctionaris bij de RGD (36). Tijdens een workshop op 23 april ontstaat een
patstelling tussen het RIVM en de RGD over security (37).
Op 15 mei2007 adviseert Ernst&Young over de security van het laboratorium, resulterend in een
update van het beveiligingsplan uit 2003 over de fysieke beveiligingsmaatregelen van het nieuw te
bouwen laboratorium. Het rapport formuleert actiepunten op het gebied van bouwkundige en
elektronische beveiligingsmaatregelen, en stelt dat beveiligingsaspecten moeten worden
overgeheveld naar aparte, vertrouwelijke bestekken, zodat opdrachtnemers alleen need to know’
informatie krijgen (38).
Op 21 mei 2007 laat de RGD bij brief aan het RIVM weten dat de bouw van het MDL stil ligt
vanwege onduidelijkheid over de beveiliging van het bouwproces (39). De RGD geeft aan dat ze de
door het RIVM voorgestelde maatregelen, die zij geacht wordt te nemen ter beveiliging van het
project, niet kan accepteren. Deze conclusie volgt uit het door de RGD geconstateerde
spanningsveld tussen de security-eisen gesteld aan het bouwproces en de biosafety-eisen die
gesteld worden aan het laboratorium. De RGD doet onder meer op basis van overleg met de
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding een voorstel met concrete maatregelen om de
veiligheid van het project bouwproces te waarborgen. Na verder overleg tussen de partijen
bevestigt het RIVM op 6 juni 2007 de met de RGD gemaakte afspraken over de beveiliging van het
bouwproces (40). Hierbij wordt aangegeven dat de RGD de voorbereidingen van de uitvoering van
de opdracht verder ter hand kan nemen. Gesteld wordt dat de RGD de financiële consequenties zal
specificeren.
-

-

In december 2007 meldt het RIVM aan VWS dat ICT beveiligingsmaatregelen nog moeten worden
uitgewerkt in een programma van eisen en in een bestek (41).

9

Berenschot
Proefd ieronderzoek
In lijn met de voorkeur van VWS voor een innige samenwerking tussen het RIVM en het
Erasmus MC voor het exploiteren en het realiseren van de BSL-3/4 faciliteit, vraagt VWS van het
RIVM op 27 februari 2004 om een samenwerkingsovereenkomst met hem aan te gaan (19). In
de brief stelt VWS begrepen te hebben dat initieel geen wijzigingen in het bestek vereist zijn om
een samenwerkingsovereenkomst aan te gaan, maar dat er in de nabije toekomst wel een
dierfaciliteit toegevoegd zal moeten worden.
In december 2004 adviseert Twynstra Gudde aan de Stuurgroep om het Erasmus MC een
toetsende rol te geven ten tijde van het ontwikkel- en bouwtraject van het laboratorium (42).
Het RIVM bericht VWS op 23 december 2004 dat er overeenstemming is bereikt met Erasmus
MC over de hoofdlijnen van de aanpassingen van het vigerenci ontwerp om de samenwerking
met Erasmus MC mogelijk te maken. Aangegeven wordt dat er met de RGD overleg wordt
gevoerd over de aanpassing van het bouwplan en de financiële consequenties hiervan (43). De
RGD stelt op diezelfde dag intern dat aanpassingen aan het Definitief Ontwerp naar aanleiding
van de aanvullende eisen door samenwerking met het Erasmus MC zullen leiden tot activiteiten
rondom herontwerp tegen €407.000 bouwkosten. Op 14 november 2005 organiseert het RIVM
een internationale conferentie over de behoefte aan en noodzaak van een BSL-4
onderzoeksfaciliteit in Nederland. De conclusies van deze conferentie waren:
-

Start zo snel mogelijk met de bouw van de geplande diagnostiekfaciliteit;

Breng de technische mogelijkheden in kaart om een verbinding te maken met een nieuwe
dierenfaciliteit, pas indien nodig het ontwerp van het BSL-3/4 laboratorium hierop aan;
-

Start de voorbereidingen van een nieuwe dierenfaciliteit tot het niveau van niet-menselijke
primaten, parallel aan de constructiewerkzaamheden van het nieuwe BSL-3/4 laboratorium.

-

Na deze conferentie bericht het RIVM op 16 december 2005 aan VWS dat een voorstudie
gestart zal worden naar mogelijkheden voor uitbreiding van de BSL-3/4 faciliteit met
proefdierwerk (44). Deze voorstudie van Smith Carter en DNV in samenwerking met het Head of
Special Pathogens, Public Health Agency of Canada wordt in november 2006 afgerond (45). De
rapportage bevat de bevindingen van een internationaal review team en concludeert dat het
ontwerp van het BSL-3/4 laboratorium een toekomstige uitbreiding met een proefdierfaciliteit niet
in de weg staat. Een tweede consultant ingehuurd door het RIVM concludeert in september
2006 dat proefdierfaciliteiten op BSL-4 niveau in Nederland van toegevoegde waarde zijn voor
(met name) virologisch wetenschappelijk onderzoek en dat daarvoor academische inbedding en
structurele financiering vereist zijn. Een dergelijke faciliteit vergt volgens
grote investeringen voor zowel het ontwerpen en bouwen als voor de exploitatie en onderhoud
van de faciliteiten (46).

10

1 O.2.e

Berenschot
Proefdieronderzoek (2)
In juli 2007 bericht het RIVM aan VWS over deze adviezen. Omdat het nog niet duidelijk is aan
welke eisen een eventuele uitbreiding met een proefdierfaciliteit moet voldoen, acht het RIVM
het niet opportuun om het ontwerp van het BSL-3/4 laboratorium structureel aan te passen (47).
En gelet op de ‘aanzienlijke kosten’ vraagt het RIVM zich per brief af of vanuit
volksgezondheidsoverwegingen het structureel aanpassen van het ontwerp van het BSL-3/4
laboratorium te rechtvaardigen zal zijn.
In oktober 2007 concludeert het ministerie van VWS over proefdieronderzoek in een brief aan
het RIVM dat de verwachte gebruiksintensiteit en de kosten voor realisatie en instandhouding
van een proefdierfaciliteit momenteel geen faciliteit op BSL-3/4-niveau rechtvaardigen (48).

2.2 Bouwproces (2007-2010)
Het ontwerp wordt begin augustus 2007 onderworpen aan een peer review evaluatie door DNV. De
experts geven aan dat de door hen ervaren professionaliteit en betrokkenheid naar verwachting zal
resulteren in een succesvolle BSL-3/4 faciliteit. Punten van aandacht zijn onder andere de kilI tank
en de autoclaaf (49). In oktober 2007 stelt het RIVM wijzigingen voor in het Programma van Eisen
(50):
•
•

•

wijziging van het BSL-3-laboratorium, begroot op €53.600 (o.a. vergroting uitpakruimte en
vergroting koelcapaciteit),
fysieke uitbreiding van het BSL-4-lab ten gevolge van de wens om onderzoek te kunnen
doen in het laboratorium, hetgeen leidt tot een groter aantal mensen dat er moeten kunnen
werken, begroot op €100.000 (voor vergroting van de pakken- en labruimte, meer
voorzieningen voor medewerkers ten aanzien van leeflucht en decontaminatie, een grotere
autoclaaf en aanpassing van de killtank/buffervat), en
aanpassing en uitbreiding van de laboratoriumuitrusting begroot op €300.000.

In november 2007 kiest het RIVM een naam voor het BSL-3/4 laboratorium: het
Sproncklaboratorium (51).
Op 14 december 2007 stelt het RIVM VWS voor een duidelijke beleidskeuze: er zijn financiële
risico’s verbonden aan de bouw van het BSL-3/4 laboratorium, maar de start van de bouw uitstellen
brengt volgens het RIVM teveel financiële nadelen met zich mee (41).
In het eerste kwartaal van 2008 wordt de fundering van het BSL-3/4 laboratorium gelegd, zodat het
risico op intrekken van de bouwvergunning door de gemeente De Bilt niet meer aanwezig is (52).
Op 1 april 2008 brengt de RIVM-projectleider het Programma van Eisen een compilatie naar buiten
van het Programma van Eisen van 6 december 2002, met addenda van 15 augustus 2003, 2juli
2004 en 1 april 2008 (53). Ging het in eerdere versies van het Programma van Eisen niet om het
uitvoeren van onderzoek in het laboratorium, maar uitsluitend om training en diagnostiek, in het

11

Berenschot
Programma van Eisen van 2008 wordt toegelicht dat het BSL-4 laboratorium gebruikt zal worden
voor:
•

Training in het kader van BioPreparedness (onderzoeksmethoden, biosafety, calamiteiten
procedures);

•

Diagnostiek van hoogrisico (virale) pathogenen in het kader van Outbreakmanagement;

•

Onderzoeksprogramma in het kader van extreem resistente tuberculose (mcl.
onderzoeksopdrachten voor derden; geen structureel onderzoek met (grote) proefdieren, alleen
incidenteel werk met kleine proefdieren op beperkte schaal).

In aanvulling daarop zal het BSL-3 laboratorium gebruikt worden voor diagnostiek van bacteriële
infecties uit risicogroep 3 (o.a. tuberculose) en emerging virale infecties (risicogroep 3) (53).
De RGD brengt in april 2008 een aanvullende offerte uit voor €2.248.940, die onderbouwd wordt
vanuit aanvullende planinhoudelijke zaken (o.a. beveiliging bouwproces, aanvullende fysieke en
ICT-beveiligingsmaatregelen, uitbreiding onderzoeksmogelijkheden BSL 4 laboratorium, wijzigingen
BSL 3 laboratoria) en aanvullende advieswerkzaamheden (54).
In een ‘highlight report’ van het RIVM over de voortgang van het bouwproject ten behoeve van een
‘klankbordoverleg’ met de DG op 22 april 2008 wordt onder meer benoemd dat er wijzigingen zijn
doorgevoerd in het oorspronkelijke ontwerp. ‘Deze hebben o.a. te maken met de toetsing van het
ontwerp (Peer Review) en voortschrjdend inzicht bij gebruikers, techniek en security.’ Beschreven
wordt dat de dekking van de extra kosten (€2.248.940) wordt gevonden in investeringsruimte binnen
de gebruiksvergoeding, een â fonds perdu bijdrage t.l.v. de subsidie van VWS voor 2008 en 2009
en een bijdrage van NCTb voor een deel van de extra security kosten. Als risico worden benoemd
dat de ramingen en specificaties voor labuitrusting en inventaris door het RIVM zijn opgesteld, maar
dat er geen extra voorzieningen in het projectbudget zijn getroffen voor het opvangen van
tegenvallers i.v.m. maatwerkoplossingen. Ook worden de randvoorwaarden i.v.m. de
beschikbaarheid van de subsidie in 2008 en rapportage aan NCTb als risico benoemd. In de memo
wordt uitgegaan van een oplevering van het laboratorium in september 2009 (55).
Op 17juni 2008 verleent de RGD opdracht aan Burgers Ergon tot de bouw van het BSL 3/4
laboratorium. De werkzaamheden hierover waren al op 22 februari 2008 op basis van een
vooropdracht gestart. De in de opdrachtverlening genoemde opdrachtsom bedraag € 9.226.586
exclusief btw (56).
Gedurende de bouw
2 komt de stuurgroep MDL ongeveer maandelijks bijeen. De stuurgroep bestaat
uit de projectleiders van RIVM en RGD, directeuren van RIVM en RGD, vertegenwoordiger(s) van
Financiën, Veiligheid en Huisvesting van het RIVM, de bioveiligheidsfunctionaris van het RIVM en
een bouwgemachtigde, en staat onder voorzitterschap van de directeur van het RIVM-CIb. De
stuurgroep bespreekt telkens de belangrijkste stappen in het bouwproces om tot
gemeenschappelijke besluitvorming te komen. De formele besluitvorming ligt bij de directeur van het
2

De datum van gunning door de RGD aan de aannemer is niet gebleken uit de ons ter hand gestelde stukken.

12

Bererischot
RIVM-Clb. Vanaf 2009 was er minstens eens per jaar een andere RGD-vertegenwoordiger in de
stuurgroep. Verslagen van de stuurgroep werden in kopie verzonden aan VWS.
Op 23 december 2008 wordt een risk assessment uitgevoerd door DNV op de programma- en
bestekswijzigingen, waarbij wordt geconcludeerd dat de belangrijkste potentiële risico’s naar
aanleiding van veranderingen in het bestek en toekomstig functioneren van de faciliteit
geïdentificeerd zijn (57). In maart 2009 meldt de RGD aan de Stuurgroep MDL dat Burgers Ergon
de eindoplevering voorziet voor juli 2010 in plaats van in september 2009 (58). Het RIVM dient op
18mei2009 een gewijzigde exploitatiebegroting in bij VWS, dit omdat er €1 .000.000 extra nodig is
voor de uitrusting van het laboratorium (59). Deze gewijzigde exploitatiebegroting is overigens
vooral ter kennisname, want de kosten voor de uitrusting worden opgevangen binnen de begroting
voor 2009 en 2010. VWS accordeert op 22juni 2009 de gewijzigde exploitatiebegroting (60).
In juni 2009 wordt in de stuurgroep een concept memo van de RGD over de overdracht van het
laboratorium na oplevering besproken. In dit memo wordt gesteld dat het gebouw bij oplevering in
principe gereed is voor gebruik en dat het moment van oplevering dus tevens het moment van
overdracht aan de gebruiker, het RIVM, is (61).
In de stuurgroep komen discussies over de validatie van het Sproncklaboratorium herhaaldelijk
terug (o.a. welke testprocedure, wie voert de testen uit). Onderdeel hiervan is wie verantwoordelijk
is voor de ‘performance qualification’ (PQ) van het laboratorium, en daarmee of die test voor of na
oplevering uitgevoerd moet worden.
In mei 2009 meldt de RGD aan de stuurgroep dat met de aannemer besproken is dat er een geheel
nieuwe invulling wordt gegeven aan de validatie. De RGD geeft aan dat dit in het
uitvoeringscontract met de aannemer niet expliciet is vastgelegd en dat dit als een omissie is te
zien. De RGD verwacht dat het contractueel repareren van deze omissie naar verwachting niet tot
een gunstig resultaat zal leiden, en stelt dat samenwerking met de aannemer in validatie het meeste
perspectief biedt. De RGD geeft tevens aan dat zaken die in de Performance Qualification na de
oplevering nog aan de orde komen, binnen de onderhoudstermijn zullen vallen (62).
Deels samenhangend met de discussies over de validatie van het laboratorium ontstaat er in juli
2009 discussie tussen het RIVM en de RGD over sturing op de kosten. Het RIVM geeft bij brief van
17juli 2009 aan geen financiële risico’s te mogen lopen en wil daarom dat de RGD afdoende
maatregelen neemt ter beperking van financiële risico’s ten gevolge van de volgende punten (63):
•
•
•

Het bestek en het validatieplan vertonen verschillen en zijn met verschillende partijen
gecontracteerd;
De uitvoeringsplanning is geformaliseerd nadat uitvoerende partijen waren gecontracteerd,
waardoor er ruimte kan ontstaan voor interpretatieverschillen;
Een overzicht van bestekswijzigingen is niet beschikbaar.

De RGD stelt in reactie daarop op 31juli 2009 dat het RIVM nog geen overzicht heeft gemaakt van
zorgpunten, tekortkomingen en interpretatieverschillen (64). De RGD zegt in dezelfde brief toe dat
voor de volgende stuurgroepvergadering een overzicht van de bestekswijzigingen toegestuurd zal
worden. Daarnaast heeft de Rgd met de aannemer gesproken over de interpretatieverschillen ten

13

Berenschot
aanzien van de uitloop van de planning en het meerwerk, en dat dat een bijstelling in de kosten
naar beneden tot gevolg heeft gehad. De RGD geeft aan te weten dat er bij het RIVM geen ruimte is
voor overschrijding van de realisatiekosten van dit project en dat de RGD daarom strak stuurt op
financiële risico’s. Ook stelt de RGD in de brief van 31juli 2009 dat afgesproken is met het RIVM
3
om wat betreft de oplevering aan de RGD en de overdracht aan het RIVM nader te overleggen.
In een Change Control Procedure van 28 oktober 2009 geeft de RIVM-projectleider de
controleprocedure en daarbij een overzicht van de uitgangspunten voor validatie, de wijzigingen ten
opzichte van bestek 2004 tijdens de voorbereidingsfase en de wijzigingen in plan en bestek tijdens
de uitvoeringsfase. Deze controleprocedure is vastgesteld door de projectmanager van de RGD
(65).Vervolgens wordt de Change Controle Procedure geaccordeerd in de Stuurgroep (66).
Het RIVM meldt in november 2009 in de Stuurgroep dat het validatiemasterplan, het bestek, het
uitvoeringsplan van de Rgd, het RIVM Projectbeheersplan en het Startdocument Validatie wat
betreft validatie / oplevering op een aantal punten leemtes bevatten en (deels) niet met elkaar in
overeenstemming zijn. Onduidelijk is of bij oplevering de zogenaamde performance qualification
(PQ) afgerond en goedgekeurd dient te zijn. Het RIVM stelt voor dat de RGD, op basis van het
Validatiemasterplan 2007, de uitwerking opstart van onder andere de PQ en een planning opstelt
van de diverse stappen. Ook stelt het RIVM voor dat de demarcatie en mandaten van de diverse
betrokken partijen eensluidend en helder omschreven moeten worden (67).
In december 2009 bespreken het RIVM en de RGD de validatie en moment van overdracht:
vastgesteld wordt dat dat er verschillen bestaan tussen het in opdracht gegeven bestek en het
] het bestek
4
Validatie Master Plan. Afgesproken wordt dat de RGD de verschillen tussen [validatie in
Voorts
is
vastgesteld
dat
het
moment
van
opleveren
en het Validatie Master Plan in kaart brengt.
niet per definitie gelijk is aan het moment van overdracht, en dat de overdracht een geprikt moment
dan wel een geconditioneerd proces kan zijn (68).
2.3 Oplevering (2010-2011)
In april 2010 stelt de stuurgroep de samenstelling van het validatie projectteam vast: RGD (eigenaar
gebouw), RIVM (gebruiker en eigenaar installaties t.b.v. bedrijfsproces (getuige bij de uitvoering
van testen), MWPI (onafhankelijke externe validatie experts), Burgers Ergon als aannemer, Burgers
Ergon als designer besteksfase (uitgezonderd de labuitrusting) (69, 70).

1O.2.e

Vanaf juni 2010 wordt

1

In de stuurgroepvergadering van 18juni2010 wordt over de levering van het labmeubilair gemeld
dat de opdracht is uitgegaan en de levering verwacht wordt in september (71).

Uit de ons ter hand gestelde stukken blijkt niet dat er een nader overleg tussen de RGD en het RIVM heeft
plaatsgevonden over oplevering aan de RGD en overdracht aan het RIVM.
‘

De woorden tussen haken ([]) zijn toegevoegd voor de leesbaarheid, maar staan zo niet in de bron

14

Berenschot
De RGD heeft met de aannemer, Burgers Ergon, een opleverdatum van 30 september 2010
afgesproken. Deze datum wordt niet gehaald, waarop de RGD op 11 oktober 2010 reageert en
meldt dat de korting op de bouwsom ingaat vanwege de overschrijding van de opleverdatum (72).
Aan het RIVM laat de RGD in een memo van 28 oktober 2010 weten dat de oplevering niet volgens
plan verloopt (73). De RGD meldt dat er op veel onderdelen kritische zaken open staan. En hoewel
de RGD aangeeft vertrouwen te hebben in de spoedige afronding, vindt ze toch dat er onvoldoende
aanleiding is om zonder meer de oplevering te accepteren. Tijdens de stuurgroepvergadering op 5
november 2010 spreekt de projectmanager van de RGD de verwachting uit dat het
Sproncklaboratorium nog die maand zal worden opgeleverd (74).
De RGD accepteert de oplevering in november 2010: Burgers Ergon stuurt op 26 november 2010
aan de RGD een verslag van oplevering met 25 openstaande punten (75). De RGD meldt aan de
Stuurgroep MDL op 30 november dat het MDL is opgeleverd door de aannemer. De belangrijkste
punten die de aannemer op korte termijn dient te herstellen zijn onder andere de aansluiting van de
leeflucht, de afvoer van de decontaminatiedouche, de luchtdichtheid BSL3, de luchthuishouding
BSL-3 en BSL-4 en de autoclaven (76).
In het businessplan 2011 van de RIVM projectleider ‘Ingebruikname Spronck Laboratorium’ van 30
november 2010 wordt uitgegaan van een overdracht aan het RIVM in de loop van december 2010
en een ingebruikname in 2011(77). Het businessplan vermeldt verder het kwaliteitsniveau, de
Organisatie en het budget van het laboratorium, en stelt dat er aandacht moet zijn voor de training
van gebruikers, onderhoud, ontmanteling van de andere BSL-3 laboratoria van het RIVM,
kostenreductie en het genereren van inkomsten door acquisitie van onderzoek en dergelijke.
In december 2010 start een discussie over de overdracht die tot ongeveer oktober 2011 duurt:
Het RIVM bericht op 17 december 2010 aan de RGD de overdracht van het gebouw niet te
accepteren (78). Deze brief gaat in kopie naar de stuurgroep. Het gebouw is volgens RIVM namelijk
niet afdoende gevalideerd, veilig, functioneel en gebruiksklaar, er liggen nog diverse restpunten. Het
RIVM wil ook de validatierapporten, de getekende rapportages van de testen van de aannemer en
de getekend opnamelijst van de opzichter inzien. Ook wil het RIVM dat er medewerking wordt
verleend aan een onderzoek naar de Bolidtvloer. Tot ingebruikname door het RIVM blijft de RGD
naar de mening van het RIVM verantwoordelijk voor het adequaat beheer, toezicht en gebruik van
het gebouw.
De RGD reageert op 28 december 2010 met een brief waarin het RIVM verzocht wordt om te
tekenen voor ingebruikname (79). Volgens de RGD is niet duidelijk op welke concrete punten het
RIVM het gebouw niet gereed vindt voor overdracht. In de periode tussen oplevering en
ingebruikname vindt de RGD het adequaat beheer, toezicht en gebruik van het gebouw een
gezamenlijke verantwoordelijkheid. Ook heeft de RGD niet de indruk dat het RIVM zich
verantwoordelijk voelt voor de spoedige afhandeling van de overdracht, onder meer doordat het
RIVM pas 1,5 maand na overdracht een overleg over restpunten heeft gepland. Wat betreft de
Bolidtvloer geeft de RGD aan dat de RGD vragen hierover heeft beantwoord, maar dat binnen het

15

Berenschot
RIVM mogelijk niet alle informatie is uitgewisseld. Verder stelt de RGD dat het RIVM het initiatief
kan nemen tot een nader overleg hierover.
Begin 2011 stopt de projectmanager vanuit de RGD. Hij wordt opgevolgd door een andere RGD
projectmanager (80).
Het RIVM beroept zich in een brief van 4 januari 2011 aan de RGD op het Projectbeheersplan van
2006 en uitspraken van de stuurgroep van december 2009 (81). Gesuggereerd wordt dat er een
gezamenlijk oordeel van RGD en RIVM had moeten zijn over de restpunten.
De briefwisseling tussen de RGD en het RIVM wordt opgevolgd met een aantal overleggen tussen
de RGD en het RIVM. Het RIVM verheldert de tekortkomingen met twee brieven, een op hoofdlijnen
van 2 februari 2011(82) en een met zeer veel detail (inclusief lijsten met vele tekortkomingen) op 4
maart 2011(83). In de brief van 2 februari 2011 geeft het RIVM bovendien aan dat de RGD de
oplevering eenzijdig heeft geaccepteerd.
Het RIVM besluit op 18 februari 2011 de RGD een vergoeding van rentelasten te betalen van
€250.000 (84).
Op 31 maart meldt het RIVM aan VWS dat het laboratorium vanwege gebreken nog niet is
opgeleverd aan het RIVM en dat dit te wijten is aan bouwfouten door uitvoerende partijen en
gebrekkig projectmanagement van de RGD (85). Het RIVM geeft aan dat de kosten van het
herstelplan grotendeels ten laste van de uitvoerende partijen en de RGD zullen komen’, maar dat
hierover pas zekerheid bestaat als het plan van aanpak en de financiële consequenties hiervan
beschikbaar zijn.
De Projectadviseur van de RGD stelt een Plan van Aanpak “Afrondingsfase project MDL” (86) op
dat eind april 2011 wordt besproken in de Stuurgroep (87) en definitief wordt aangeboden aan de
voorzitter van de Stuurgroep (88). Het doel van dit plan is:
•

Het opleveren van het MDL aan het RIVM in een kwaliteit, conform de gesloten contracten en
de geldende wettelijke eisen en procedures, die de gebruiker, de faciliterende partijen en
omwonenden een veilige omgeving biedt en het RIVM het met vertrouwen en zonder
terughoudendheid in gebruik kan nemen.

•

Dit op een meest economische wijze in een zo kort mogelijke tijd.

•

Het scheppen van een helder kader en resultaat voor elke fase van het project.

Het Plan van Aanpak stelt een werkwijze voor om knelpunten en bijbehorende oplossingen vast te
stellen, technische uitwerkingen te doen, marktpartijen te contracteren, validatiemethoden overeen
te komen en een raming van de kosten voor de uitvoerings- en validatiefase tot aan het einde van
de nazorgfase te maken. Voorgesteld wordt om in de uitvoerings- en validatiefase zoveel mogelijk
eerder betrokken partijen in te schakelen. Ook wordt voorgesteld om het juridische traject separaat
af te handelen: daarin moet duidelijk worden welke partij er verantwoordelijk is voor de kosten van
herstellen van de knelpunten. Het Plan van Aanpak stelt: “Tot zover is duidelijk dat de knelpunten

16

Berenschot
soms hun oorsprong vinden in het PvE, soms zijn ontstaan in de vertaling naar het bestek, soms
eerder als bezuiniging uit het project zijn gehaald, soms in de uitvoering zijn veroorzaakt en soms
voortkomen uit een extra klantvraag.” Ten slotte wordt een organisatiestructuur voorgesteld
bestaande uit een stuurgroep, een directieoverleg en verschillende werkgroepen.
Eind mei 2011 laat het RIVM aan VWS weten dat de RGD inschat dat de extra investeringskosten
om tot een uiteindelijke en veilige ingebruikname door het RIVM te komen op een bedrag tussen de
€2,5 en 3 miljoen uit zullen komen (89). Het betreft hier een voorlopige indicatie. Het RIVM geeft
aan dat beoordeeld zal moeten worden door wie de extra kosten gedragen zullen worden.
Op 4juli 2011 meldt het RIVM aan VWS dat de technische inventarisatie van knelpunten en
oplossingsvarianten plaatsvindt, zodat de RGD een offerte kan maken. Het RIVM geeft aan dat het
streven hierbij is om het BSL-3/4 laboratorium zo snel mogelijk in gebruik te nemen, hetgeen
inhoudt dat de BSL-3 voorzieningen wellicht eerder gereed zijn dan het BSL-4 laboratorium (90).
Ook geeft het RIVM aan dat de huisvestingssituatie van het gehele RIVM op basis van het recente
ministeriële besluit tot verhuizing van het RIVM naar de Uithof in 201 8 ook een rol speelt bij de
afronding van het bouwproject.
-

-

Begin augustus 2011 ontstaat er verschil van inzicht tussen de RGD, de aannemer en andere
contractpartijen over de afronding van het bouwproces (91). Gedurende deze periode start tevens
een proces om te komen tot een kostenverdeling van de meerkosten van het project. Beide dossiers
zijn in het tekstvak aan het einde van deze paragraaf nader uiteengezet.
VWS besluit op 7 oktober 2011 tot afbouw (92). Op die dag meldt VWS aan het RIVM over een
gezamenlijk met de RGD uitgesproken overtuiging over voortvarende afbouw van een veilig en
functioneel gebouw conform gestelde eisen. Onderdeel van de afspraken met de RGD is dat VWS
een voorstel van de RGD verwacht over de verdeling van de kosten voor de afbouw. Aangegeven
wordt dat gebleken is dat de RGD te weinig expertise heeft voor dit soort complexe
laboratoriumprojecten, en dat de RGD voor het vervolg externe expertise zal aantrekken. VWS geeft
in aansluiting daarop ook het RIVM opdracht tot intensivering van de aansturing van het
bouwproject.
Op 27 oktober 2011 vraagt de RGD aan VWS om zitting te nemen in de stuurgroep (93).
Op 25 november 2011 adviseert het RIVM aan VWS om op de nieuwe locatie van het RIVM geen
BSL4-faciliteit te bouwen, omdat gebruik gemaakt zou kunnen worden van het Sproncklaboratorium
of teruggevallen zou kunnen worden op een laboratorium in het buitenland (94).

http://www. rijksoverheid.nl/nieuws/201 1/06/1 5/rivm-naar-utrecht-science-park.html

17

Berenschot
Meningsverschil tussen RGD en contractpartijen over afronding
De RGD stuurt op 2 augustus 2011 en 12 september 2011 brieven aan de aannemer Burgers
Ergon over het onderhoud in relatie tot garanties van het Sproncklaboratorium (91, 95). Een van
de onderwerpen betreft het onderhoud van het laboratorium dat Burgers Ergon tenminste voor
de garantieperiode na herstel van gebreken uit zal voeren. Als ultimatum voor het uitvoeren en
valideren van de werkzaamheden geeft de RGD 31januari 2012.
Hiernaast is de RGD teleurgesteld in de validatiewerkzaamheden door M+W. Kosten die
gerelateerd zijn aan niet correcte validaties wil ze niet vergoeden, laat de RGD per brief op 18
augustus 2011 aan M÷W Netherlands weten (96).
Aannemer Burgers Ergon reageert op de brief van de RGD over de onderhoudstermijn door op
21 september 2011 te stellen dat preventief en correctief onderhoud er niet onder valt, en dat de
benoemde gebreken niet bekend zijn bij de aannemer, al geaccepteerd zijn door de RGD of
betrekking hebben op extra wensen van de RGD (97). Ook stelt de aannemer dat het voor de
overdracht aan het RIVM belangrijk is dat een en ander in overleg en met kennis en kunde van
het RIVM gebeurt. Het ultimatum van de RGD (31 januari 2012) ziet de aannemer als niet
realistisch; hij stelt pas een planning te kunnen maken na opdrachtverlening. Op 28 oktober
2011 meldt de aannemer aan de RGD dat de onderhoudstermijn op 19 november 2011 is
verstreken namelijk een jaar na de oplevering en dat opname kan plaatsvinden (98). Echter,
de RGD meldt aan de aannemer dat er gebreken zijn geconstateerd, dat onder andere de kill
tank in het geheel niet functioneert. De RGD stelt voor de brief met de geconstateerde gebreken
als opname te beschouwen. De aannemer reageert hier weer op (2 november 2011) door te
stellen dat er door de discussies tussen het RIVM en de RGD sprake is van een schorsing van
de werkzaamheden, en dat daardoor de besproken garantiepunten niet kunnen worden
afgerond (99).
—

—

18

Berenschot
Besluitvorming tussen RGD en RIVMNWS over de kostenverdeling
Op 26 augustus 2011 stuurt de RGD een offerte aan het RIVM, inclusief een projectplan,
projectplanning en raming van investeringskosten (100). De alternatieve oplossingen voor de
problemen zijn volgens de RGD in goed overleg met het RIVM tot stand gekomen, en voorzien
van een waardering op kosten, impact op de bedrijfsvoering, doorlooptijd en risico’s. In de
opgenomen planning wordt uitgegaan van een doorlooptijd naar beheer door het RIVM tot 31
oktober 2012. De totale investeringskosten worden geraamd op €7.244.200.
Het RIVM besluit VWS op 26 augustus 2011 te vragen om €2,5-3 miljoen voor afronding van de
werkzaamheden en meldt op dezelfde datum aan de RGD nog niet te kunnen reageren op de
offerte vanwege politieke en bestuurlijke implicaties (101). Met deze brief tilt het RIVM de
afhandeling van het conflict met de RGD naar ministerieel niveau.
VWS geeft in de brief aan het RIVM op 7 oktober 2011 aan dat de RGD een voorstel gaat doen
over de verdeling van de kosten (92). Op 27 oktober 2011 stuurt de RGD een brief aan VWS
met het voorstel om de kosten te verdelen: €3.565.000 te betalen door de RGD, €4.565.000
door het RIVM (91). Onderdeel hiervan is dat extra eisen t.a.v. het bestek voor 100% voor
rekening komen van het RIVM, dat de kosten voor andere extra werkzaamheden worden gesteld
op €700.000, dat de andere projectgerelateerde kosten worden gedeeld en waar mogelijk kosten
worden verhaald op marktpartijen. De RGD stelt dat dit een ‘worst case scenario’ is, dat met het
RIVM afgerekend zal worden op basis van daadwerkelijk gemaakte kosten..
Op 25 november 2011 gaat VWS akkoord met het voorstel van de RGD, waarbij VWS namens
het RIVM een bedrag van €4.565.000 voor zijn rekening neemt (102).

2.4 Afbouw laboratorium (2011-2013)
Tegen de achtergrond van de geconstateerde meerkosten (€3.565.000 te betalen door de RGD,
€4.565.000 door VWS) wordt de afbouw van het Sproncklaboratorium ter hand genomen. Er worden
begin 2012 tijdens de uitvoering steeds meer fouten in het Sproncklaboratorium ontdekt.
Er blijken nieuwe restpunten aan het licht te komen nu de kwaliteitsdocumenten worden
beoordeeld, nu de plafonds zijn geopend en meerdere afwijkingen worden geconstateerd, nu bij het
doorlopen van de Pl&D’s
6 door Deerns een nieuwe lijst met opmerkingen wordt gegenereerd. Dat
leidt er toe dat beide partijen naar elkaar kijken: de RGD vraagt het RIVM om meer inhoudelijke
deskundigheid, het RIVM vraagt de RGD naar de voortgang van de validatie en de budgetbewaking
en planning (103).
In het begin van 2012 blijkt uit verschillende bestuursrapportages dat er vanaf dan in het
bouwproces sprake is van een geïntensiveerde sturing op risico’s door het RIVM. Zo meldt het
6

Piping and instrumentation diagrams

19

Berenschot
RIVM al in de bestuursrapportage van januari 2012, dat de projectkaders 2011 over de gehele linie
worden overschreden (104). En in de bestuursrapportage uit maart 2012 meldt het RIVM dat voor
twee punten de projectkaders 2011 dusdanig worden overschreden, dat een beslissing hierover
noodzakelijk is (105). Het betreft een overschrijding van kosten en een overschrijding ten aanzien
van kwaliteitseisen. Uit de bestuursrapportage wordt niet duidelijk hoe hoog de kostenoverschrijding
is en van welke overschrijding ten aanzien van kwaliteitseisen sprake is.

Een en ander is in april 2012 aanleiding om een gezamenlijke quickscan uit te laten voeren door
een team van de RGD, het ministerie van VWS en het RIVM (106). Het team wordt samengesteld
uit personen die geen historie hebben met de bouw van het Sproncklaboratorium, zodat de
quickscan met een open blik uitgevoerd kan worden. De basis voor de quickscan zijn interviews met
sleutelfiguren. De centrale vraag voor het team is waarom er nu al weer een budgetoverschrijding
van €1,3 tot 4 miljoen wordt verwacht. Het team constateert dat in de afspraken tussen de RGD en
het RIVM in november 2011 onterecht de suggestie is gewekt dat het aanvullende budget
voldoende zou zijn voor de realisatie van het project. Het team stelt dat de projectplanning niet zal
worden gehaald omdat er bij inspecties en validatie nieuwe feiten gevonden zullen worden, er nog
(achterstallig) onderhoud moet worden uitgevoerd en de installaties nog integraal getest moeten
worden. Het team gaat uit van uitstel van minstens een halfjaar. Wat betreft de
budgetoverschrijding geeft het team aan dat een betrouwbare indicatie niet is te geven.
Achterliggende oorzaken voor de huidige situatie zijn volgens het team de slechte oplevering van
november 2010, waardoor het nu eigenlijk gaat om een herstelproject. Andere oorzaken zijn
volgens het team een onheldere inrichting van de governancestructuur, onvoldoende deskundigheid
en presteren bij alle partijen en een sfeer die niet bijdraagt aan een constructieve samenwerking.
Voorgesteld wordt om de stuurgroep te verkleinen en te laten voorzitten door de pDG van het RIVM.
In vervolg op de quick scan wordt in mei 2012 besloten dat het voorzitterschap van de stuurgroep
van de directeur RIVM-CIb overgaat naar de Chief Financial Officer (CFO)IpDG van het RIVM
(107). Ook wordt besloten dat de RGD de SAP lijsten 1.0 en 2.0 bundelt en het RIVM het
Programma van Eisen actualiseert. Vervolgens kunnen de SAP punten worden afgezet tegen het
PvE (107).
In de herstelfase onderneemt het RIVM in de periode mei-juli 2012 verschillende acties Lv.m.
benodigde wijzigingen in de Wabo- en milieuvergunning (108,109).
In juli 2012 rapporteert Deerns aan de RGD een uitgebreide lijst met afwijkingen (SAP 2.0 lijst) en
uit zich onder andere bijzonder kritisch over het grote aantal afwijkingen ten opzichte van de
kwaliteitsnormen die gelden voor een high-containment laboratorium en over dat deze afwijkingen
bij de uitvoering en oplevering niet zijn opgemerkt (110).

Naast de stuurgroep wordt een regiegroep gevormd bestaande uit de pSG van VWS, AD RGD, directeur
projecten RGD, DG-RIVM en de CFO/pDG RIVM. Deze regiegroep komt in formele setting eenmaal bijeen op
19december2012.

20

Berenschot
Van de honderden tekortkomingen rubriceert de RGD er 36 als punten die voortkomen uit nieuwe
eisen met betrekking tot de regelgeving of opmerkingen van goedkeuringsinstanties en enkele
punten die voortkomen uit voortschrijdend inzicht. Daarnaast zijn er 250 punten gerelateerd aan
GEP (good engineering practice): op deze punten zijn tekortkomingen geconstateerd, gerelateerd
aan goed vakmanschap. In totaal stelt de RGD dat er 44 punten kritisch zijn voor de veiligheid in het
gebouw (1 11).
In de Stuurgroepvergadering van 21juni 2012 wordt gemeld welke varianten er mogelijk zijn, nu de
vergunningverlener, I&M te kennen heeft gegeven de huidige opstelling BSL3 niet goed te keuren.
Op zeer korte termijn zullen RIVM/RGD een planwijziging opstellen dat voldoet aan de eisen voor
MLIII (112).
Vanaf 3 september 2012 vormen het RIVM en de RGD een gezamenlijke projectorganisatie. In de
stuurgroep van 4 september 2012 wordt besproken dat er de afgelopen maanden signalen zijn
ontvangen over stagnatie van het project. Ook het Programma van Eisen is nog niet geactualiseerd.
Er wordt aangekondigd dat de projectmanager van de RGD wordt vervangen. Binnen het RIVM lijkt
meer ondersteuning gewenst, maar welke is nog niet duidelijk. Wel zal het RIVM aanvullend
ondersteund worden door expertise uit buitenland (113).
De RGD bereidt intussen het overleg met Burgers Ergon voor. Een intern memo van de RGD laat
onder andere zien dat er problemen zijn met de aannemer over commissioning, het aannemersonderdeel van validatie. Het lijkt er op dat Burgers Ergon de expertise niet heeft om een plan te
maken voor de commissioning (114).
Vanaf oktober 2012 wijzigt de samenstelling van de stuurgroep; vanuit het RIVM is vanaf die datum
de inbreng beperkt tot de CFO/pDG (tevens voorzitter) en de teamleider van het
Sproncklaboratorium. De RGD is vertegenwoordigd vanuit de directie en met een projectadviseur.
VWS Directie bedrijfsvoering neemt dan ook zitting in de stuurgroep (115).
Op 28 november 2012 wordt een risicosessie gehouden met de betrokkenen van het RIVM en
RGD. Uit het verslag blijkt, dat er vrij uitvoerig is gesproken over onderlinge communicatie en
vertrouwen. Er worden nadere afspraken gemaakt over het besluitvormingsproces. Geconstateerd
wordt dat mogelijk versterking van de projectorganisatie nodig is. Onvoldoende kwaliteitsbewustzijn
van opdrachtnemers en hun personeel ziet men als een groot risico; voor de kwaliteitsborging wordt
afgesproken dat extern expert judgement wordt gevolgd, tenzij er steekhoudende argumenten zijn
om hiervan af te wijken (116).
In een notitie van 6 december 2012 over de resultaten van een review door twee buitenlandse
adviesbureaus (het Duitse MLT en Canadese Merrick), wordt gemeld dat MLT de uitvoering van de
luchtkanalen dermate slecht vindt dat de installatie niet geschikt is voor de beoogde processen.
Merrick geeft aan dat de opzet van het gebouw en de uitgangspunten van het ontwerp zeer goed
zijn maar komt met 33 aanbevelingen n om de uitwerking en uitvoering van aspecten zoals
luchtbehandeling, blusgasinstallatie, killtank en autoclaven te verbeteren. De notitie geeft weer dat
de meeste adviezen door het projectteam worden overgenomen (117).

21

Berenschot
Op 7 december 2012 vindt er bij het RIVM een interne brainstorrn plaats over afronding van het
Sproncklaboratorium (118). Aan de orde komt dat een onderzoeksprogramma als basis voor
toekomstige werkzaamheden in het Sproncklaboratorium ontbreekt, dat het niet erg efficiënt is om
na de verhuizing van het RIVM in 2018 BSL-3 faciliteiten te hebben op de Uithof en daarnaast ook
het Sproncklaboratorium in stand te houden, en dat het wellicht mogelijk is om het
Sproncklaboratorium te verkopen aan de koper van het Alt. Een van de opties die wordt besproken
is het niet afbouwen van het BSL-4 laboratorium.
Op 18 december 2012 stuurt de stuurgroep de nota besluitvorming herstelproject Sproncklab’ aan
de regiegroep Sproncklab (119). De nota schetst de recente geschiedenis m.b.t. het
Sproncklaboratorium, beschrijft de huidige stand van zaken en geeft aan welke besluiten door de
regiegroep genomen dienen te worden. Ook stelt de nota dat voor afronding van het bouwproject
€12 miljoen nodig is. Een deel van de kosten (ca. €2,5 miljoen) kan mogelijk op de aannemer
Heijmans° verhaald worden.
Op 20 december 2012 besluit de stuurgroep om in het licht van de verhuizing van het RIVM naar de
Uithof een aantal scenario’s m.b.t. het Sproncklaboratorium in kaart te brengen (120). Ook
anderszins begint dan de voorbereiding van een definitief besluit over de afronding van het
Sproncklaboratorium. Zo maakt de projectleider op 15januari 2013 een overzicht van de
berichtgeving over het Sproncklaboratorium door het RIVM, door media en door de minister van
VWS (121). Ook verschijnt er op 23januari 2013 een memo waarin verschillende BSL-4 laboratoria
wereldwijd worden vergeleken (122).
De scenario’s n.a.v. de verhuizing van het RIVM naar de Uithof worden op 17januari 2013
gepresenteerd (123):
1.

BSL-3/4 afronden volgens plan (kosten €29,3 + 10,7 miljoen, oplevering q2 2014)

2.

BSL-3 afronden, BSL-4 gebruiken als trainingsfaciliteit (kosten €29,3 ÷ 7,7 miljoen,
oplevering ql 2014)

3.

BSL-3 afronden, BSL-4 niet afronden (kosten €29,3 + 4 miljoen, oplevering q4 2013)

4.

).
10
Stoppen (kosten €29,3 miljoen

Uit de voortgangsrapportage afrondingsfase Sproncklaboratorium van 28 januari 2013 blijkt dat
wordt besproken dat er in februari aanvullend budget beschikbaar moet zijn en dat ingebruikname in
het tweede kwartaal van 2014 zal plaatsvinden (124).

8

De oorspronkelijke aannemer Burgers Ergon is inmiddels overgenomen door de firma Heijmans.
Uit de stukken wordt niet duidelijk aan wie de scenario’s worden gepresenteerd.

10

Dit betreft de kosten tot 2013.

22

Berenschot
In een memo van 1 februari 2013 concludeert de directie van het RIVM-CIb dat voor de diagnostiek
van zeldzame doch zeer ernstige bedreigende infectieziekten nu -in tegenstelling tot tien jaar
geleden- geen microbiologische laboratorium op BSL-4 niveau meer nodig is (125). De genoemde
redenen hiervoor zijn:
1.

2.

3.

Dat de diagnostiek van hoogrisico pathogenen is veranderd, dat die nu met moleculaire en
serologische testen kan plaatsvinden, waardoor de diagnostiek veilig kan worden
uitgevoerd in een BSL-3 laboratorium.
Dat er in Europa inmiddels vier werkende BSL-4 laboratoria en zeven of acht in aanbouw
zijn, en dat in een memorandum of understanding afspraken zijn gemaakt om snelle
diagnostiek te kunnen waarborgen.
Dat de ‘niche van onderzoek dat alleen in BSL-4 laboratoria verricht kan worden, niet
noodzakelijk is voor het RIVM-Clb.

In vervolg hierop wordt aan de ministers van VWS en W&R op 6 maart 2013 gemeld dat er anno
2013 geen behoefte is aan een Nederlandse BSL4- voorziening voor diagnostiek en/of voor
onderzoek (126).
In een brief van 8 april 2013 van het ministerie van VWS aan de RGD wordt aangegeven dat de
insteek van VWS is gericht op het zoeken naar een gemeenschappelijke oplossing (127).
Aangegeven wordt: ‘in onderling overleg hebben we vastgesteld dat de onderhandse verkoop van
het totale ALT-terrein, inclusief het niet afgebouwde Sproncklaboratorium zowel financieel als
politiek de meest gunstige oplossing is, afgaand op de huidige stand van zaken’. Opgemerkt wordt
dat het alsnog afbouwen conform het oorspronkelijke plan begroot is op circa €12 miljoen en dat
aan valt te nemen ‘dat ook de RGD, gezien eerdere discussies, een deel van dit bedrag voor haar
rekening had moeten nemen’. VWS stelt dat de RGD ‘al dan niet impliciet’ eerder heeft aangegeven
gedeeltelijk aansprakelijk te zijn voor de vertragingen en tekortkomingen. Het uitgangspunt van
VWS is dat de nog te dekken kosten na saldering met de opbrengsten van de verkoop van het ALTterrein door RGD en VWS 50/50 worden gedeeld.
Op 9april2013 verschijnt een concept bijlage Impact Analyse “Stoppen Sproncklab Project” waarin
de gevolgen van drie scenario’s samenhangend met verhuizing naar de Uithof zijn weergegeven:
‘stoppen’ of ‘stoppen en fatsoenlijk afronden’ of andere opties om het Sproncklaboratorium in stand
te houden en voor te bereiden op verkoop (128). In een memo van het projectmanagement
Sproncklab (projectleider RIVM en projectmanager RGD) aan de stuurgroep wordt de stand van
zaken op 9april 2013 weergegeven (129). Aangegeven wordt dat de bodem van het projectbudget
is bereikt. ‘Er is nog circa €1 30K gereserveerd voor offertes welke ter beoordeling liggen ten
behoeve van de uitvoering van de projectdoelstelling die nog steeds van toepassing is, het
realiseren van een BSL3 en BSL4 laboratorium.’ Door het projectteam zijn de (bouw)activiteiten
stopgezet of opgeschort in afwachting van een besluit. In de memo wordt op hoofdlijnen de stand
van zaken op een aantal dossiers beschreven, waaronder (niet uitputtend);
•

‘Heijmans claimdossier’: ‘Met Heijmans zijn een aantal overleggen geweest over het
claimdossier. Heijmans lost een groot aantal gebreken om niet op. Over een aantal dossiers is

23

Berenschot
overeenstemming over de afhandeling. (
nog in behandeling zijn:

Aangegeven wordt dat de volgende onderwerpen

o

Heijmans zal m.b.t. de killtankinstallatie een aantal tekortkomingen om niet
oplossen. Andere punten worden door Heijmans gezien als extra wensen, waarvoor
het bedrijf zich niet verantwoordelijk voelt.

o

‘Voor het terugbrengen van de geluidsoverlast ligt er nu een ontwerp dat door
Deerns in samenwerking met het projectteam en Heijmans tot een aanvaardbaar
geluidsniveau moet leiden’

o

‘Na het uitvoeren van een aantal metingen en schoonblazen van de kanalen, kan
Heijmans een offerte maken voor het uitvoeren van de herstelwerkzaamheden. Het
projectteam is echter niet voornemens een financiële bijdrage te leveren aan de
uitvoering hiervan’.

•

‘Voor wat betreft de slechte montage en vervuiling van de luchtkanalen, ziet het er naar uit dat
Heijmans hier geen bedrage aan een oplossing wil geven. Met is van mening dat er volgens de
verwerkingsvoorschriften is gemonteerd, het projectteam bestrijdt dit. Afhankelijk van wat er met
BSL3 gaat gebeuren is er een mogelijkheid om te volstaan met het reinigen van de
luchtkanalen.’Labuitrusting RIVM: Het merendeel van de labuitrustingen zijn ingebouwd in het
Sproncklab. Het labmeubiliar is echter afgekeurd en uit het gebouw verwijderd. Nieuw meubilair
is ingekocht en kan worden geplaatst.’

•

Brandveiligheid: ‘Op dit moment worden een aantal aanpassingen uitgevoerd. Dit wordt nu
getemporiseerd omdat vanwege de ML-lll aanpassingen, wijzigingen moeten worden
meegenomen, zones wijzigen en daarom wijzigt ook het PvE, de ontruimingsinstallatie,
brandmeldpanelen en dergelijke. Afhankelijk van wat de keuze wordt, kan hier de juiste
aanpassing worden doorgevoerd.’

•

Security: ‘Een offerte waarin de laatste aanpassingen worden aangeboden ter waarde van circa
€ 56K, is in afwachting van een besluit, opgeschort. (...) De hoge security eisen worden vooral
ingegeven door de BSL4-faciliteit. (...)‘

•

Validatie: ‘Het validatieproces is de afgelopen periode nog eens kritisch nagelopen. Dit heeft
geresulteerd in een aangepast en geactualiseerd VMP (Validatie Masterplan). (...)‘

•

Projectteam: ‘Het projectteam Rgd/RIVM werkt aan de projectdoelstelling, maar temporiseert.
De werkzaamheden richten zich op de werkzaamheden van en claim op Heijmans, de validatie,
documentatie en op dit moment op de controle van het detail design. Daarnaast worden testen
uitgevoerd ten behoeve van de luchtbehandeling.’

In vervolg op de beschreven scenario’s vraagt VWS in mei juridisch advies over het scheiden van
het Sproncklaboratorium van het RIVM, zodat het laboratorium een aparte milieuvergunning zou
kunnen krijgen (130).

24

Berenschot
Ten slotte schrijft de minister van VWS mede namens de minister voor Wonen en Rijksdienst- op 4
juli 2013 een brief aan de Tweede Kamer (131). Ze schrijft dat de ontwikkelingen van het ALt
terrein, zoals het vertrek van het RIVM naar de Uithof, de verkoop van het terrein en het feit dat het
BSL-4 laboratorium nog niet is afgebouwd, aanleiding waren voor een heroverweging van dit
project. ‘Zeker nadat begin dit jaar duidelijk werd dat de afbouw nog een forse investering vergt.’ Ze
geeft aan dat het voor de infectieziektebestrijding niet nodig is dat er een BSL-4 laboratorium is.
Daarvoor worden de eerste twee argumenten uit het memo van 1 februari 2013 aangehaald, met
dien verstande dat het aantal werkende BSL-4 laboratoria wordt gesteld op zes in plaats van op
vier. Ook worden de afspraken m.b.t. snelle diagnostiek nader gespecificeerd. Ten slotte geeft de
brief aan dat naast deze overwegingen ook de problemen rond de bouw van het laboratorium een
rol spelen in de heroverweging. In overleg met de minister voor Wonen en Rijksdienst heeft de
minister daarom besloten om de afbouw van het BSL-4 laboratorium stop te zetten. ‘De beoogde
capaciteit is immers niet nodig en de afbouw zou nog de nodige miljoenen vragen. Het pand waarin
het BSL-4 lab gevestigd zou worden kan als hoogwaardig BSL-3 lab tegen aanzienlijk mindere
kosten afgebouwd worden en zal mee verkocht kunnen worden met het Alt-terrein.’
-

25

Berenschot
3. Ontwikkeling benodigde budget

Eind 2003 brengt de RGD voor het eerst een offerte uit voor de bouw van een Microbiologisch
Diagnostisch Laboratorium (MDL), deze offerte wordt door het RIVM niet geaccepteerd. Het totale
investeringsbedrag van deze offerte bedraagt inclusief sloop oudbouw, nieuwbouw en installaties
€15.512.398 (16).
Het RIVM laat door Twynstra Gudde een contra-expertise uitvoeren en stelt op basis van de
aanvankelijke offerte en de contra expertise een raming van de exploitatiekosten op, welke wordt
opgenomen in een projectbeheersplan (30). In dit plan is een prognose opgenomen van €2.580.000
voor de jaarlijkse exploitatiekosten van de faciliteit. De dekking van deze kosten is als volgt
vormgegeven:
Projectbeheersplan 2006
Vanuit programma financiering VWS
SOR
Additionele bijdrage VWS jaarlijks
Financiering door RIVM
Jaarlijkse exploitatiekosten vanaf 2008

€ 553.000
€ 100.000
€ 1.700.000
€ 227.000
€ 2.580.000

Op 10 oktober 2006 geeft het ministerie van VWS aan het RIVM de formele opdracht voor de bouw
van een BSL-314 faciliteit conform het door het RIVM ingediende projectbeheersplan. Deze kosten
worden deels gedekt door een jaarlijkse bijdrage van €1,7 miljoen van het ministerie aan het RIVM.
Over 2006 en 2007 strekt deze bijdrage zich tot financiering van incidentele kosten voor de
technische inrichting en inventaris. Met ingang van 2008 wordt deze jaarlijkse bijdrage toegezegd
als dekking van de jaarlijkse exploitatiekosten en het in stand houden van de faciliteit. Het RIVM
gaat uit van een eigen eenmalige bijdrage van €450.000, een jaarlijkse bijdrage uit eigen middelen
van €227.000 en een jaarlijkse bijdrage uit SOR-gelden van €100.000.
De tot 2009 toegezegde budgetten zijn in onderstaande tabel weergegeven.
Nr.

Toegezegd budget d.d.

Toegezegd door

Periode

Totaalbedrag

A

11 september2006 i.c.m. 10
oktober 2006

RIVM

Eenmalig

€450.000

8

11 september2006 i.c.m. 10
oktober 2006

RIVM

Jaarlijks

€227.000

C

11 september2006 i.c.m. 10
oktober 2006

RIVM (SOR)

Jaarlijks

€ 100.000

D

10 oktober 2006

Ministerie van VWS

Jaarlijks

€ 1.700.000

26

Berenschot
Op 12januari 2007 brengt de RGD voor de tweede maal een offerte uit (34). Het geraamde
investeringsbedrag van deze offerte bedraagt €16.035.000, dit is exclusief de sloopkosten van de
bestaande bebouwing (€200.000) en exclusief door de RGD te leveren laboratoriumuitrusting (€1,3
miljoen). De offerte wordt op 20 februari 2007 door het RIVM geaccepteerd (35). De
investeringskosten worden deels â fonds perdu in rekening gebracht en deels via een
gebruikersvergoeding.
Op 14december2007 stelt het RIVM in overleg met het ministerie van VWS een bijgestelde
exploitatiebegroting op (41). De mutaties ten opzichte van het projectbeheersplan liggen in de orde
grootte van 15-20% hoger.
Naar aanleiding van aanvullende eisen van het RIVM op het gebied van security, uitbreiding en
wijziging van onderzoeksmogelijkheden, planverbeteringen en advieswerkzaamheden, wordt op 30
juni2008 door de RGD een aanvullende offerte van €2.113.221 uitgebracht. De investeringskosten
worden gedeeltelijk â fonds perdu in rekening gebracht en gedeeltelijk via de gebruikersvergoeding.
Het RIVM gaat akkoord met de aanvullende offerte.
Het overzicht van uitgebrachte offertes tot 2009 ziet er als volgt uit:
Nr.

Offerte d.d.

Status

Totaalbedrag

1

December2003

Niet geaccepteerd

€ 15.512.398

2

12januari2007

Geaccepteerd

€ 16.035.000

3

12 januari 2007 (labuitrusting)

Geaccepteerd

€ 1.300.000

4

30juni2008

Geaccepteerd

€ 2.113.221

Op 26 augustus 2011 doet de RGD een voorstel voor de afronding van het Sproncklaboratorium
van €7.244.200 (100). Deze offerte wordt door het RIVM niet geaccepteerd. De RGD brengt op 23
november2011 een offerte uit van €8.130.000 (132). In dit bedrag is een post van €500.000
onvoorzien opgenomen. De RGD stelt voor om hiervan €3.565.000 voor haar rekening te nemen en
het RIVM een aangepast offerte â €4.565.000 te sturen. Op 25 november gaat het ministerie van
VWS akkoord met dit voorstel, waarbij wordt aangegeven dat het ministerie de bijdrage namens het
RIVM voor haar rekening zal nemen (102).
Het overzicht van offertes in de periode 2009 tot en met 2011 ziet er als volgt uit:
Nr.

Offerte d.d.

Status

Totaalbedrag

5

26 augustus 2011

Niet geaccepteerd

€ 7.244.200

6

23november2011

Geaccepteerd

€8.135.000

27

Berenschot
Het overzicht van toeqezeçide budcietten ziet er in de reriode 2009 tot en met 2011 als volat uit:
Nr.

1

Toegezegd budget d.d.

Toegezegd door

D

27 oktober 2011

Rijksgebouwendienst Eenmalig

€ 3.565.000

E

25 november2011

Ministerie van VWS

€ 4.565.000

Periode

Eenmalig

Totaalbedrag

Eind 2011 maakt de RGD voor de stuurgroep een budgetoverzicht van de tot dan toe gemaakte
kosten (133). Deze komen uit op een bedrag van €21.150.226. Het betreft een afrekening tot en
met het einde van 2010. Dit bedrag is exclusief de aanvullende offerte van €8,1 miljoen. De totale
investeringskosten van de faciliteit komen hiermee uit op €29,3 miljoen.

28

Berenschot
4. Bronnen

Deze rapportage bevat verwijzingen naar nummers van bronnen. In onderstaand overzicht is per
bron de datum van het document, een korte omschrijving en een bestandsnummer opgenomen.
De bestanden waar met een nummer naar verwezen wordt, zijn te vinden in de bestandsmap
geïndexeerde documenten’. Het bestandsnummer is onderdeel van de bestandsnaam van het
document waar naar verwezen wordt.
Ook is een Excel-bestand beschikbaar met een samenvatting van de in onze rapportage gebruikte
bronnen, inclusief een verwijzing naar het bestandsnummer waaronder het originele bestand is
gearchiveerd.
Bron
1

Datum
11-10-01

Document

2

23-11-03

Project Uitwerkingsplan MDL van RGD

158

3

10-04-02

Brief VWS aan RIVM inzake invulling projecten bioterrorisme

96- p12

4

2-05-02

Brief RIVM aan VWS inzake verantwoording invulling
projecten bioterrorisme

69

5

3-06-02

Brief VWS aan het RIVM inzake invulling projecten
bioterrorisme

91

6

30-1 0-02

Proces verbaal van aanbesteding RGD

146

7

1-12-02

Risk assesment DNV

103

8

14-04-03

Brief staatssecretaris VROM aan staatssecretaris VWS inzake 50
aanmerken laboratorium als relevant voor de veiligheid van de
staat

9

160403

Brief VWS aan burgemeesterde Bilt inzake aanmerken BSL
3/4 lab als relevant voor de veiligheid van de staat

51

10

23-05-03

Definitief ontwerp MDL

209

11

9-05-03

Brief RIVM aan VWS inzake financiële gevolgen BSL 3/4
faciliteit

96- P.
9

12

6-06-03

Brief van DC volksgezondheid (VWS) aan het RIVM inzake
financiële gevolgen BSL 3/4 faciliteit

91

Minister VWS schrijft in kamerbrief over komst beveiligd
laboratorium

Bestand
61

-

P. 13

P. 7

29

Berenschot
Document

Bron
13

Datum
11-06-03

14

26-09-03

Beantwoording kamervragen minister VWS

52

15

1-10-03

Brief van DG volksgezondheid (VWS) aan het RIVM inzake
zorgen financiële zaken

91

16

4-12-03

Offerte RGD realisatie MDL

88

17

08-07-04

Brief ministerie van VWS aan RIVM inzake voornemen formele 93 p. 12
opdrachtverlening realisatie BSL 3/4 faciliteit

18

27-01-04

Brief Erasmus MC aan RIVM inzake uitbreiden BSL 4 faciliteit
met dierproeffaciliteiten

92 p. 67

19

27-02-04

Brief VWS aan RIVM inzake samenwerking EUR en RIVM

76

20

18-02-04

Brief RIVM aan VWS inzake verlenen bouwvergunning

92 P. 57

21

4-10-04

Bouwvergunning Gemeente de Bilt voor BSL 3/4 faculteit

102

22

1 3-1 0-04

Brief minister van VWS aan de Tweede Kamer over
voorbereiding BSL-3/4 laboratorium bij het RIVM

135

23

26-1 0-04

Contra-expertise Twynstra Gudde

199

24

28-02-05

Opzet exploitatiekosten Twynstra Gudde

132

25

10-12-04

Brief van het RIVM ter vermelding van de oprichting van de
stuurgroep MDL en ter bevestiging van de goedkeuring van
het programma van eisen

147

26

26-05-05

Brief projectleider RIVM aan de directeur van het Centrum
1 nfectieziektebestrijding (RIVM) i .v. m. neerleggen functie

67

27

23-05-06

Verslag afstemmingsoverleg BSL 3-4 gebouw, melding
projectleider per 1-8-2006

134

28

7-09-06

Notitie Stand van zaken BSL 3/4 laboratorium

157

29

5-1 0-04

Brief DG-RIVM aan DG VGZ van VWS

198

30

1109-06

Projectbeheersplan BSL 3/4 laboratorium

40

31

10-10-06

OpdrachtbriefVWS aan RIVM inzake realisatie BSL 3/4
faciliteit

44

Brief RIVM aan VWS inzake aanpassing begroting BSL3/4
faculteit

Bestand
96 -p.4

-

p. 5

-

-

30

Berenschot
Bron
32

Datum
1 0-02-05

Document

33

20-01-05

Brief DG-RIVM ter verduidelijking dat de directeur van het
Centrum Infectieziektebestrijdingverantwoordelijk is voor het
BSL 3/4 project en dat hij ondersteund wordt door de
projectdirecteur.

164

34

120107

Brief RGD aan RIVM inzake offerte realisatie MDL

38

35

20-02-07

Brief RIVM aan RGD m.b.t. opdrachtverlening realiseren BSL
3/4 laboratorium

48

36

2-04-07

Verslag workshop Security tijdens bouwproces van het BSL34 laboratorium

203

37

23-04-07

Verslag workshop Security tijdens bouwproces van het BSL34 laboratorium -2

206

38

23-05-07

Rapport EY over beveiligingseisen BSL3/4 lab

159

39

21-05-07

Brief RGD aan RIVM

133

40

6-06-07

Brief RIVM aan RGD inzake bouwprocesbeveiliging BSL 3/4
laboratorium

42

41

14-12-07

Brief RIVM aan VWS inzake stand van zaken realisatie BSL
3/4 laboratorium

29

42

16-12-04

Memo Twynstra Gudde aan Stuurgroep

165

43

23-12-04

Brief RIVM aan VWS tav samenwerking met Erasmus MC

145

44

16-12-05

Brief RIVM aan VWS inzake stand van zaken voorgenomen
nieuwbouw BSL 3/4

71

45

06-1 1-06

Rapport Smith Carter, Head of Special Pathogens, PHA
Canada

70

46

30-09-06

Proefdierfaciliteiten op BSL4 niveau, consultant ingehuurd
door RIVM

72

47

4-07-07

Brief RIVM aan VWS inzake proefdieronderzoek in BSL 4 lab

39

48

5-10-07

Reactie VWS op rapporten proefdieronderzoek

60

Brief VWS aan het RIVM inzake
verantwoordelijkheidsverdeling

Bestand
92 p17
-

31

Berenschot
Bron
49

Datum
8-08-07

Verslag peer review workshop DNV

Bestand
104

50

23-10-07

Memo’s RIVM aan Stuurgroep

171

51

19-11 -07

Memo inzake keuze RIVM voor ‘Sproncklab’ als naam BSL 3/4 105
faciliteit

52

21-02-08

Voortgangsrapportage BSL 3/4 faciliteit

106

53

01-04-08

Programma van Eisen MDL RIVM

172

54

14-04-08

RGD Voorstel opdrachtverstrekking en aanvullende offerte

139

55

22-04-08

Intern verslag hoogtepunten overleg met DG

173

56

170608

Brief hoofdopdracht RGD verlening aan Burgers Ergon

152

57

23-12-08

Risk assessment on BSL 3/4 Design Changes

90

58

23-03-09

Memo RGD aan Stuurgroep MDL

169

59

18-05-09

Brief RIVM aan VWS inzake herziene exploitatiebegroting
High Containment Faciliteit

73

60

22-06-09

Brief VWS aan RIVM inzake akkoord op herziene
exploitatiebegroting High Containment Faciliteit

74

61

29-06-09

Memo overdracht BSL 3/4 faciliteit

107

62

29-05-09

Memo van RGD aan stuurgroep over commissioning en
validatie

121

63

17-07-09

Het RIVM vraagt per brief aan de RGD aandacht voor
financiële risico’s MDL project

6

64

31-07-09

De RGD reageert op brief van het RIVM d.d. 17-07-2009 m.b.t 7
risicobeheersing MDL project

65

01-10-09

Change Control document RIVM

178

66

18-12-09

Actielijst en verslag SG vergadering

155

67

09-11-09

Memo Stuurgroep

176

68

18-12-09

Verslag overleg RGD en RIVM over overdracht MDL

168

69

23-05-10

Actielijst en verslag stuurgroep vergadering

108

Document

-

-

-

RIVM

reactie op RGD memo van 26-6-2009

32

Berenschot
Bron
70

Datum
14-04-10

Document
Interne Memo RGD -Validatieteam

Bestand
175

71

18-06-10

Actielijsten verslag stuurgroep vergadering

110

72

11-10-10

Brief van RGD aan Burgers Ergon over oplevering

10

73

28-10-10

Memo van RGD aan stuurgroep over opname van de stand
van zaken voor gereedheid MDL

74

5-11-10

Actieljst en verslag stuurgroep vergadering

111

75

26-11-10

Opleveringsverslag Burgers Ergon

53

76

30-11-10

Memo RGD aan Stuurgroep MDL over oplevering

182

77

30-1 1-10

Businessplan 2011 ‘ingebruikname Spronck laboratorium’

112

78

17-12-10

Brief RIVM aan RGD over periode tussen oplevering en
overdracht MDL

79

28-12-10

Brief RGD aan RIVM over periode tussen oplevering en
overdracht MDL

12

80

28-01-11

Actiehjsten verslag stuurgroep vergadering

113

81

4-01-11

Brief RIVM aan RGD over periode tussen oplevering en
overdracht MDL

13

82

2-02-11

Brief RIVM aan RGD over periode tussen oplevering en
overdracht MDL

27

83

4-03-11

Brief RIVM aan RGD inzake staat van aandachtspunten MDL

31

84

18-02-11

Brief RIVM aan RGD inzake verhoging budget t.b.v.
nieuwbouw Sproncklaboratorium

85

31-03-11

Brief RIVM aan VWS inzake stand van zaken realisatie
Spronck-laboratorium

30

86

8-04-11

Plan van Aanpak RGD afrondingsfase MDL

144

87

29-04-11

Actielijst en verslag stuurgroep vergadering

114

88

20-05-11

Plan van aanpak RGD voor afronding MDL

128

89

24-05-11

Brief van RIVM aan VWS inzake voortgang realisatie
Sproncklaboratorium

89

-

33

Berenschot
Bron
90

Datum
4-07-11

Document

91

2-08-11

Brief RGD aan Burgers Ergon i.v.m. reactie op brief inzake
vervallen garanties i.v.m. onderhoud

17

92

7-10-11

Brief VWS aan RIVM inzake oplevering Sproncklab

21

93

27-10-11

Brief RGD aan VWS inzake voorstel kostenverdeling MDL
Sproncklab

22

94

25-11-11

Memo DG-RIVM over BLS4 labcapaciteit in nieuwbouw RIVM

130

95

12-09-11

Brief RGD aan Burgers Ergon i.v.m. geconstateerde gebreken
MDL gebouw in onderhoudstermijn

19

96

18-08-11

Brief RGD aan M+W Netherlands inzake nakomen afspraken
en contractuele verplichtingen

18

97

21-09-11

Brief Burgers Ergon aan RGD i.v.m. geconstateerde gebreken

20

98

28-10-11

Brief Burgers Ergon aan RGD i.v.m. verzoek opname na einde 23
onderhoudstermijn

99

2-11-11

Brief Burgers Ergon aan RGD over stagnatie

56

100

26-08-11

Brief RGD aan RIVM betreffende offerte voor afrondingsfase
MDL

15

101

26-08-11

Brief RIVM aan RGD inzake voortgang realisatie Sproncklaboratorium

16

102

25-11-11

Brief VWS aan RGD (cc. RIVM) inzake reactie voorstel
Sproncklab

25

103

29-03-12

Vergaderverslag stuurgroep, met o.a. het document
procesfiow overdacht,

208

104

26-01-12

Bestuursrapportage realisatie Spronclab RIVM aan RGD,

59

Brief RIVM aan V\NS inzake aanpak knelpunten Sproncklab

Bestand
32

vws
105

12-03-12

Bestuursrapportage realisatie Sproncklab

65

106

25-04-12

Quickscan van gelegenheidsteam inzake problematiek
Sproncklaboratorium

64

107

3-05-12

Actielijsten verslag stuurgroep vergadering

115

34

Berenschot
Bron
108

Datum
31-0512

Bestand
63
Brief l&M aan RIVM inzake concept wijzigingsaanvraag Wabovergunning Sproncklab

109

11-07-12

Verzoek RIVM aan VWS tot verlenging vergunning i.v.m.
vertrag ing

62

110

12-07-12

Oplegnotitie bij rapportage afwijkingen van Deerns aan RGD

126

111

10-09-12

Interne Memo aan RGD met daarin informatie betreffende een
wijziging in de projectorganisatie.

190

112

21-06-12

Actielijst en verslag stuurgroep vergadering

193

113

4-09-12

Actielijst en verslag stuurgroep vergadering

116

114

10-09-12

Intern memo over de onderwerpen die besproken kunnen
worden door Heijmans (BE) en de RGD.

201

115

10-10-12

Actielijst en verslag stuurgroep vergadering

117

116

28-11-12

Verslag risicosessie

195

117

6-12-12

Terugkoppeling MLTen Merrick

196

118

7-12-12

Interne brainstorm RIVM over Sproncklaboratorium

57

119

18-12-12

nota RGD/RIVM t.b.v. regiegroep Sproncklab
(RGD,VWS,RIVM) 19-12-2012

58

120

20-12-12

Actielijst en verslag SG vergadering

118

121

15-01-13

Memo
aan directie RIVM m.b.t. communicatie
dossier Sproncklab

1

122

23-01-13

Memo RIVM inzake benchmark BS4 labs

45

123

28-01-13

Presentatie scenario’s BSL 3/4 lab

46

124

28-01-13

Gezamenlijke voortgangsrapportage RIVM en RGD inzake
afrondingsfase Sproncklab

47

125

1-02-13

Memo directie CIb ‘Heeft Nederland nog een BSL-4
laboratorium nodig’

49

126

6-03-13

Nota aan ministerVWS en ministerW&R

35

127

8-04-13

Brief VWS aan RGD inzake financiële afwikkeling

119

1O.2.e

Document

35

Berenschot
Bron
128

Datum
9-04-13

129

09-04-13

Notitie Quickscan RGD aan stuurgroep

154

130

22-05-13

Juridisch advies m.b.t. BSL 3/4 faculteit

131

4-07-13

Brief van Minister van VWS aan Tweede Kamer: Minister laat
weten de afbouw van het BSL 4 lab stop te zetten

101
p27
4

132

23-11-11

Aangepaste offerte RGD afrondingsfase MDL

86

133

22-12-11

Budgetoverzicht

120

Document
T.b.v. impactanalyse zijn drie scenarios om te stoppen met
ontwikkeling Sproncklab in kaart gebracht

Bestand
3

-

36