Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

28 741

Jeugdcriminaliteit

Nr. 31

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 2 februari 2017
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft op 18 januari 2017
overleg gevoerd met de heer Dijkhoff, Staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie, en de heer Van der Steur, Minister van Veiligheid en Justitie, over:
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
15 juni 2016 inzake onttrekkingen uit justitiële jeugdinrichtingen (jji’s) in de periode 2011 tot en met 2014 (Kamerstuk
24 587, nr. 656);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
4 juli 2016 inzake justitiële gedragsinterventies (Kamerstuk
29 270, nr. 112);
– de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie d.d. 6 september 2016 inzake lokale incidenten met jongeren (Kamerstuk 28 684, nr. 474);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
2 november 2016 inzake justitiële jeugd en adolescenten
(Kamerstuk 28 741, nr. 29);
– de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie d.d. 11 oktober 2016 over de situatie in de Zaanse wijk Poelenburg met
betrekking tot de overlastgevende jongeren (Kamerstuk
28 684, nr. 478);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
17 november 2016 over jeugdstrafrechtelijke onderwerpen
(Kamerstukken 28 741 en 24 587, nr. 30);
– de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie d.d. 17 januari 2017 inzake voortgang groepsscan en toezegging inzake
23-plussers die als jongeren behoorden tot een criminele
jeugdgroep (Kamerstuk 28 684, nr. 490).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-28741-31
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

1

Voorzitter: Ypma
Griffier: Hessing-Puts
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Bergkamp, Ten Broeke,
Geselschap, Van Nispen, Van Toorenburg en Ypma,
en de heer Dijkhoff, Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, en de heer
Van der Steur, Minister van Veiligheid en Justitie.
Aanvang 15.02 uur.
De voorzitter:
Ik heet de collega’s, de Minister en de Staatssecretaris en hun ondersteuning en alle belangstellenden van harte welkom bij dit algemeen
overleg over justitiële jeugd. We gaan gauw beginnen. We hebben een
spreektijd met elkaar afgesproken van vier minuten per fractie.
De heer Brouwer (PvdA):
Voorzitter. Ik zal mijn best doen. De PvdA vindt al jaren dat de aanpak van
jeugdcriminaliteit primair gericht moet zijn op resocialisatie, met doorlopende behandeltrajecten. De afgelopen jaren is door de afgenomen
bezetting een flink aantal voorzieningen gesloten. Wat overbleef, is een
beperkt aantal relatief grote voorzieningen. De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) concludeerde in maart 2015 dat met
deze grote voorzieningen het belang van het kind en de pedagogische
doelstellingen van het jeugdstrafrecht onvoldoende gediend werden. Hij
stelde voor het systeem te kantelen naar een stelsel dat gekenmerkt wordt
door kleinschaligheid, nabijheid van gezin, school en passende behandeling, flexibele beveiliging en doorlopende trajecten de samenleving in.
De PvdA is van mening dat de Staatssecretaris stap voor stap bezig is
deze veranderingen door te voeren en daar prijzen wij hem voor.
Voor nu heb ik nog enkele vragen. Het is goed om te zien dat het
adolescentenstrafrecht in Nederland vaker wordt toegepast. Door
rekening te houden met de onvoltooide ontwikkeling van de dader kan de
rechter op maat sanctioneren. Daarnaast kan er qua heropvoeding en
resocialisatie veel meer worden betekend voor een jongere dan in het
volwassenenstrafrecht. Dit kan criminaliteit onder jongeren terugdringen.
Het percentage toepassing van adolescentenstrafrecht is toegenomen.
Denkt de Staatssecretaris dat dit percentage nog zal stijgen en waar
baseert hij dat op?
Een opzet als die van de proeftuinen voor kleinschalige regionale
voorzieningen voor jongeren waar de beveiliging laag is en waar het
normale leven zoveel mogelijk wordt gecontinueerd, zouden we graag
meer willen zien. Het zwaar beveiligen en isoleren van jongeren heeft
vaak een averechts effect. Ook de proeftuin voor screening en diagnostiek
betreft een aanpak die de PvdA in de toekomst meer zou willen zien. Door
de dader ook op andere manieren te benaderen dan alleen in het justitiële
kader creëer je een situatie die houdbaarder is voor de toekomst. Wij
onderschrijven een aanpak die niet ophoudt zodra een jongere wordt
vrijgelaten.
Naast de proeftuinen, informeert de Staatssecretaris naar andere ideeën
voor een toekomstig stelsel van sanctionering waarbij andere partijen aan
zet zijn, zoals gemeenten en jeugdhulpaanbieders. Wil de Staatssecretaris
deze ideeën met de Kamer delen? Is dit onderdeel van het aangekondigde
visiedocument?
Sinds 2013 doen de jji’s (justitiële jeugdinrichtingen) mee aan het
leefklimaatonderzoek. Daar komt onder andere uit naar voren dat het
leefklimaat in de jji’s op een goed niveau is en stabiel is gebleven. Uit het
rapport komt ook naar voren dat de werkdruk is toegenomen. Vanuit jji’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

2

krijgen we het signaal dat de onzekerheid permanent gevoeld wordt.
Krijgt de Staatssecretaris deze signalen ook en, zo ja, hoe gaat hij hiermee
om?
In de doelstelling van gedragsinterventies van de Staatssecretaris kunnen
wij ons vinden. Het flexibel inzetten en doorlopen van een interventie
alsmede extra aandacht voor jeugdigen met een licht verstandelijke
beperking steunen wij, ook in de jeugdhulpverlening. De doelgroep van
de jeugdhulpverlening en jongeren in detentie verschillen vaak nauwelijks
van elkaar. Wat wij ons echter wel afvragen, is of dit soort gedragsinterventies wel voldoende zijn geïntegreerd in een totaalaanpak. Een
gedragsinterventie moet voortkomen uit een persoonlijke benadering van
een jongere. Het gaat er niet om een stukje van de jongere te reviseren en
die dan weer de samenleving in te sturen. Hoe zorgt de Staatssecretaris
ervoor dat men niet doorschiet naar een te mechanistische visie op
gedragsontwikkeling met de inkoop van gedragsinterventies?
Dan de brief van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Wij vinden het
dapper dat zij met de aanbeveling komt om de regels voor afgifte van een
vog (verklaring omtrent het gedrag) aan minderjarige zedendelinquenten
te versoepelen. Wij vinden het consequent om naar de rechten van alle
jeugdigen te kijken, ook van de jonge daders van seksuele delicten. Ook
voor hen geldt dat ze voor een vroege misdaad geen levenslang mogen
krijgen. Uiteraard willen wij ook toekomstige slachtoffers voorkomen. Hoe
staat de Staatssecretaris tegenover het verzoek van de nationaal
rapporteur? Als hij, net als wij, positief tegenover dit verzoek staat, zou hij
dan met een nadere uitwerking ervan willen komen?
Ik heb nog een heel klein stukje. Wij ontvingen gisteren een brief van V en
J over de voortgang groepsscan en toezegging (2036063). Wij onderschrijven de overgang van de shortlistmethode naar de groepsscan van
harte, evenals de integrale aanpak met alle ketenpartners van jongvolwassen en volwassen daders. Daar zijn wij blij mee. Wat gaat de
Staatssecretaris ondernemen om deze laatste aanpak te bevorderen?
De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. Wat is er aan de hand met een deel van onze jeugd? Bij een
deel van de jongeren lijkt het al het fatsoen tegenover anderen, zoals
buurtbewoners of medereizigers, verdwenen. Hoe is het mogelijk dat bij
een aantal tieners geen enkel ontzag meer is voor de politie en dat
jongvolwassenen zelfs geweld gebruiken tegen hulpverleners? Wat is er
aan de hand? Waar is de moraal gebleven? Waar is het fatsoen?
In diverse wijken zijn hardnekkige problemen. De kwestie in Poelenburg
staat op de agenda, maar zoals deze wijk zijn er natuurlijk meer. De vraag
die ik aan de Minister wil stellen, is of de problemen wel goed geanalyseerd worden en bij de kern worden aangepakt. Als jongeren ernstige
overlast veroorzaken, intimideren of geweld gebruiken, wordt er dan wel
steeds consequent en snel ingegrepen? Ik heb daar namelijk mijn twijfels
over. Volgens de Minister is er weinig aan de hand. Gemeentes hebben
veel mogelijkheden en het ministerie ondersteunt hen. De vraag blijft
echter of er voldoende capaciteit is en eigenlijk is dat niet eens meer een
vraag, want we weten dat het niet zo is. De wijkagent zou hier een
belangrijke rol moeten spelen. Die weet waar de jongeren zich bevinden,
wat hun netwerk is en hoe hun thuissituatie is. Op basis daarvan kan in
samenwerking met de jeugdhulpverlening veel aan preventie worden
gedaan. Juist de wijkagent, die zo’n belangrijke rol heeft, staat echter
onder druk. Waarom laten we dat gebeuren?
Uit onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut blijkt dat er verklaringen
zijn voor het feit dat migrantenjongeren tussen 12 en 16 jaar vergeleken
met niet-migrantenjongeren zowel vaker een delict plegen als vaker
ernstige delicten plegen. Dat is voornamelijk het geval doordat zij vaker in
achterstandswijken wonen en vaker verkeerde vrienden hebben en er
vanuit de thuissituatie onvoldoende toezicht wordt gehouden op hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

3

gedrag. Geconcludeerd is dat in het bestaande hulp- en preventieaanbod
weinig tot geen rekening wordt gehouden met de culturele achtergrond
van jongeren die een verhoogd risico lopen op crimineel gedrag of ander
probleemgedrag. Deze conclusie staat eigenlijk haaks op de constatering
van de Minister dat gemeenten genoeg kunnen. Wat wordt er gedaan met
deze conclusies?
De aanpak van criminele jeugd is ontzettend belangrijk. De criminele
jeugdige is de doorgewinterde crimineel van de toekomst, zo weten we uit
onderzoek. Vanuit de gedachte dat je criminele jongeren moet raken waar
het pijn doet, namelijk in de portemonnee, hebben we in het verleden al
voorgesteld om jonge veelplegers onder financieel toezicht te stellen. Dat
was in 2014. Dat deden we in navolging van de hoogleraar Weijers. Het
goede nieuws is dat in Utrecht een proef hiermee start. Die wordt eind
2017, dus al eind dit jaar, geëvalueerd. Ik vind dat echt heel erg goed
nieuws, maar ik ben tegelijkertijd ook bezorgd. Waar ik meestal bij
evaluaties vraag of het niet wat sneller kan, denk ik hier juist eerder: een
proef in slechts één plaats en een evaluatie binnen een jaar? Ik hoop niet
dat straks de conclusie is dat er te weinig gevallen waren en dat er te
weinig gegevens waren, dus dat er daarom maar mee gestopt moet
worden. Dat zou heel erg zonde zijn. Daar wil ik graag een reactie op.
We lezen in de stukken dat de justitiële gedragsinterventies worden
aanbesteed voor het jaar 2018. De vraag die de SP nog steeds heeft, is
waarom dat nu eigenlijk moet. Zijn de drie reclasseringsorganisaties waar
tot 2018 exclusief werd ingekocht niet goed meer? Wat gebeurt er met
hun expertise en kennis? Welke kwaliteitseisen worden er gesteld aan
aanbieders? Hoe wordt bureaucratie, zoals we die helaas zo vaak zien na
dit soort veranderingen, voorkomen? Dat is echt een belangrijk punt, ook
voor de reclassering.
Dan de justitiële jeugdinrichtingen. We horen nog steeds zorgelijke
berichten over goed functionerende justitiële jeugdinrichtingen die
sluiting boven hun hoofd voelen hangen. Kan de Staatssecretaris die
zorgen wegnemen? Ik wil aansluiten bij de opmerkingen van mijn collega
van de PvdA over de werkdruk. Het probleem van de werkdruk speelt al
heel erg lang. Juist dit personeel verdient zo veel beter, omdat het een
belangrijke rol speelt in een goede begeleiding en behandeling tijdens
jeugddetentie. Werken aan recidivebestrijding loont. Het voorkomt
slachtoffers. Wat wordt er gedaan om de werkdruk van juist deze mensen
in de frontlinie te verlichten? Kunnen wij op de hoogte worden gehouden
van de aanbevelingen die zijn gedaan en de maatregelen die zijn genomen naar aanleiding van het rapport van de Ombudsman over de
klachtenafhandeling binnen de justitiële jeugdinrichtingen? Het is heel
goed dat dit wordt opgepakt. Hoe worden wij op de hoogte gehouden van
de uitvoering ervan en de voortgang? Hoe wordt hierop toegezien?
Gebeurt dat door de inspectie of door de Ombudsman? Daar hoor ik nog
graag een reactie op.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Voorzitter. Ik begin met de interne notitie van de politie en het Openbaar
Ministerie die de Kamer ontving. Daarin stond één heldere conclusie: de
stelling dat Nederland veiliger wordt, kan volgens dit rapport niet op de
reguliere criminaliteitscijfers worden gebaseerd. Dat heeft ook betrekking
op de justitiële jeugd, waarover wij vandaag spreken. Veelvoorkomende
criminaliteit, zoals vernielingen, zakkenrollerij en andere vormen van
diefstal, betreft delicten waar vaak ook jongeren bij betrokken zijn. Ze
worden echter amper opgepakt en ze worden vaak ook niet meer gemeld.
Het beleid van de afgelopen jaren lijkt daarmee weinig doeltreffend te zijn
geweest. Mijn vraag aan de bewindspersonen is wat daar nu mee
gebeurt. Dit zijn cijfers waar je eigenlijk van schrikt. Mensen die met hun
voeten in de modder staan, geven aan dat er gewoon te weinig gebeurt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

4

en dat ze te weinig oppakken. Heeft dat inderdaad te maken met een
capaciteitsprobleem?
De inspectie heeft de negen justitiële jeugdinrichtingen doorgelicht. Er
blijkt een rode draad te zijn. Niet alleen zijn de instellingen niet in staat om
tijdig informatie van school te betrekken, er zijn ook problemen met de
bezetting en het trainen van medewerkers in het omgaan met agressie en
geweld. Ik vind dat nogal forse conclusies. Wat gaat de Staatssecretaris
hieraan doen? Hoe kunnen we voorkomen dat we nog een jaar doorgaan
op dezelfde manier, met onvolledige dossiers en ongetrainde medewerkers? De inrichtingen hebben een verbeterplan gemaakt voor de omgang
met klachten. Hoe loopt dat nu eigenlijk? Hoe kunnen we ervoor zorgen
dat ook de doorlooptijd wordt verkort?
Dan iets positiefs. Er stond laatst een artikel in Het Parool – ik ken de
aanpak zelf ook – over het Preventief Interventie Team (PIT) uit Amsterdam. De afgelopen jaren heeft men zich gebogen over 1.300 risicojongeren. Al deze kinderen hebben vroegtijdige begeleiding gekregen. Ze
lieten daarmee ook minder grensoverschrijdend gedrag, agressief gedrag,
zien en hadden minder sociale problemen. Als we zo’n aanpak hebben en
die succesvol blijkt te zijn, lijkt me het heel mooi om die verder uit te
rollen. Wil de Staatssecretaris daarover nadenken en bekijken hoe we dat
kunnen faciliteren?
We hebben het eerder gehad over Schakenbosch. Dat was overigens niet
de enige instelling waar het voorkwam dat jongeren zonder rechterlijke
machtiging werden opgesloten. De Inspectie Jeugdzorg heeft zogenaamde bodemeisen opgesteld, eisen waar instellingen aan moeten
voldoen om dat in bepaalde situaties toch toe te staan. Ik hoor heel graag
vandaag van de bewindspersonen dat alle instellingen nu voldoen aan die
bodemeisen. Ik begrijp dat de inspectie nog een na-onderzoek zou doen,
na 1 oktober 2016. Ik ben heel benieuwd hoe het daarmee staat.
D66 vindt het belangrijk dat jongeren een tweede kans krijgen en dat ze
normaal kunnen terugkeren in de samenleving. Proeftuinen waarin wordt
geëxperimenteerd met het uitzitten van een straf waarbij gelijktijdig wordt
gestimuleerd dat een zo normaal mogelijk leven kan worden geleid, met
school, werk en ouders, dragen daaraan bij. Kunnen de resultaten – ik
weet dat er druk geëvalueerd wordt – direct aan de Kamer worden
gestuurd? Ik ben namelijk reuzebenieuwd of die proeftuinen een succes
zijn.
Dan het rapport over leefkwaliteit. De kwaliteit van leven in instellingen
laat te wensen over, horen we regelmatig. De Staatssecretaris lijkt echter
tevreden. Jongeren, vooral in de groep 18-plus, hebben meer behoefte
aan zingeving. Wat leren we van best practises uit Duitse jeugdinstellingen?
We spreken vandaag over de justitiële jeugdinrichtingen. Onlangs
verscheen het boek De achterkant van Nederland. Dat is eigenlijk meer
dan een boek. Het is mede geschreven door onderzoekers. Uit dat boek
blijkt heel duidelijk dat er wijken in Nederland zijn waar sprake is van
achterstand en verloedering en waar het toch voor een grote groep
jongeren aantrekkelijker is om in drugs te handelen dan om op het rechte
pad te blijven. Meer repressie lijkt ons niet de oplossing. We horen graag
een reactie van de Minister op dit boek. Is hij het met D66 eens dat dit ook
vraagt om een sociaaleconomische aanpak? Dat laatste hopen wij.
Verder sluit ik me aan bij de woorden van mijn collega van de PvdA over
de vog en het verzoek van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel.
De heer Geselschap (VVD):
Voorzitter. In de lokale winkelstraat in mijn wijk kwam ik zo’n vijf à tien jaar
geleden liever niet als het donker was. De hangjongeren daar gaven je
een onprettig en onveilig gevoel. Ook maakten zij zich schuldig aan
vernieling van straatmeubilair en winkelruiten. Mijn favoriete snackbar liet
ik ’s avonds soms links liggen. Als ik mij als volwassen vent al niet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

5

mijn gemak voelde, hoe zou een jonge vrouw of een ouder iemand zich
dan voelen? Niet alleen in de winkelstraat waren er problemen, ook bij het
metrostation. Wat daar soms gebeurde, was erger. Kinderen werden
beroofd van hun mobieltje en vrouwen van hun tas en een oudere man
werd in elkaar geslagen. Als ik bij een volgend metrostation kon uitstappen, dan deed ik dat.
Door die hangjongeren en criminele jeugdgroepen voelde een deel van de
buurtbewoners zich, net als ik, niet op hun gemak in hun eigen wijk.
Gelukkig is het tij gekeerd. De criminele en overlastgevende groepen zijn
met succes aangepakt. Men komt weer met plezier in de winkelstraat, ook
na zonsondergang, en bij het metrostation voelt zelfs mijn zoon van 13
zich in zijn eentje tegenwoordig volledig op zijn gemak. In de huis-aanhuisbladen lees je ook veel minder over incidenten dan vroeger. Natuurlijk
gebeurt er nog steeds weleens wat, zoals een gestolen fiets of een
vernielde vuilnisbak, maar het is substantieel minder dan vroeger.
Nu begrijp ik dat zo’n voorbeeld uit de eigen wijk nog geen bewijs is dat
het overal beter gaat, maar voor mij is het wel een bevestiging van de
landelijke statistieken die een grote daling laten zien van de jeugdcriminaliteit. Zo is bij minderjarigen sinds 2007 het aantal aangehouden
verdachten met 64% gedaald en is het aantal criminele jeugdgroepen
teruggebracht van 150 naar 44. Dat is goed nieuws voor Nederland, goed
nieuws voor ons allemaal.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Als iemand zo positief eindigt, met dat het goed is voor Nederland, is het
altijd naar om toch een kritische vraag te stellen, maar het past wel bij dit
onderwerp. In mijn inbreng heb ik al gezegd dat de politie en het
Openbaar Ministerie een interne notitie hebben geschreven waarin toch
heel duidelijk de conclusie was dat de criminaliteitscijfers en de stelling
dat Nederland veiliger wordt niet kloppen. Heel veel mensen melden niet
en heel veel zaken worden niet aangepakt. Ik hoor van de VVD het verhaal
dat Nederland alleen maar veiliger wordt. Ik probeer dat te zien in relatie
tot deze notitie van mensen die daadwerkelijk dag en nacht bezig zijn met
het aanpakken van de criminaliteit. Hoe verhouden die zich tot elkaar?
De heer Geselschap (VVD):
Bij minderjarigen spreken we bijvoorbeeld over een daling van 64%. Dat is
natuurlijk vertekend. Daar zitten zaken in als dat er minder wordt geregistreerd, zoals we in het rapport lezen, en misschien het tekort bij de
opsporing waar u aan refereerde. Er zullen allerlei maatschappelijke
factoren in zitten, zoals demografische ontwikkelingen en het feit dat we
sinds mensenheugenis steeds minder crimineel worden als mensen. Er
zijn tal van factoren. Het beleid met de dadergerichte aanpak dat wij
hebben is daar ook duidelijk een element in. Dat draagt daar zeker aan bij.
Zoals het raar zou zijn als ik zou claimen dat een daling van 64% volledig
het gevolg zou zijn van het kabinetsbeleid, zou het raar zijn om te stellen
dat het kabinetsbeleid met de dadergerichte aanpak geen positieve
bijdrage hieraan zou hebben geleverd.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik ben toch wel blij met de nuancering van de VVD en dat zij wel degelijk
ziet dat het beleid van de afgelopen jaren toch voor een deel niet effectief
is geweest, zoals te lezen is in de notitie van het Openbaar Ministerie en
de politie. Om alleen een eurekaverhaal te houden dat het allemaal goed
gaat met de veiligheid, zou ik, kijkend naar de mensen om wie het gaat,
een onterecht signaal vinden. Ik begrijp dat er toch enigszins een
nuancering komt, dat het niet alleen maar eureka is en dat het goed gaat
met de veiligheid, maar dat de VVD wel degelijk oog heeft voor de
mensen die dagelijks werken in de criminaliteitsbestrijding. Dan hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

6

we het over het Openbaar Ministerie en de politie. Die kant is onderbelicht
en daar zou veel meer aandacht aan besteed moeten worden.
De heer Geselschap (VVD):
Ik heb helemaal niet gezegd dat het regeringsbeleid niet effectief is. Ik heb
alleen gezegd dat een deel van de daling toegerekend kan worden aan het
regeringsbeleid en dat een ander deel van de daling aan andere factoren
ligt. Naar mijn mening was het regeringsbeleid zeer zeker effectief en
heeft het hier een positieve bijdrage aan geleverd. Ik ben het absoluut met
u eens dat we er nog niet zijn en dat er nog stappen noodzakelijk zijn,
mevrouw Bergkamp. In uw eigen betoog zei u bijvoorbeeld dat veelvoorkomende criminaliteit minder wordt gemeld, bijvoorbeeld doordat die
door boa’s (bijzondere opsporingsambtenaren) wordt afgedaan in plaats
van door politieagenten. Dat wil niet zeggen dat je aan de cijfers over de
ernstigere criminaliteit, waarin ook een daling zichtbaar is, geen conclusies kunt verbinden.
De heer Van Nispen (SP):
Dat je conclusies kunt verbinden aan de cijfers over de daling van ernstige
criminaliteit, waag ik zeer te betwijfelen. Ik ken uit mijn eigen omgeving
een verhaal van een zware mishandeling op een uitgaansavond, een geval
van zinloos geweld, onder toezicht van camera’s die niet direct werden
uitgelezen. De persoon wil aangifte doen en wat wordt er gezegd bij de
politie? Wij hebben hier geen capaciteit voor, wij hebben geen capaciteit
om die beelden uit te lezen, dus doet u maar geen aangifte. Er is gewoon
een ontmoedigingsbeleid bij de politiebureaus voor het doen van aangifte
van bijvoorbeeld een zware mishandeling. Dit is één voorbeeld. Daarmee
claim ik in principe helemaal niets. Ik plaats echter wel kanttekeningen bij
de bewering dat het door het kabinetsbeleid veiliger is geworden in
Nederland. Laten we de cijfers en de jubelstemming van de afgelopen
jaren nu eens achterwege laten. Heeft de heer Geselschap de notitie
gelezen die gisteren openbaar is geworden? Daaruit kun je volgens mij
maar één conclusie trekken, of twee. Laten we er twee trekken. De eerste
is dat er een ernstig tekort is aan capaciteit bij de politie en het Openbaar
Ministerie en de tweede dat de VVD zich de afgelopen jaren ten onrechte
op de borst heeft geklopt over dat het veiliger is geworden in Nederland.
Kan de heer Geselschap daarop reageren?
De heer Geselschap (VVD):
Uiteraard heb ik het zelf ook gelezen. Er moet zeker wat worden gedaan
aan de opsporingscapaciteit. Daarom is de VVD ook erg blij met de 450
miljoen die extra worden besteed. Dit is echter niet het enige rapport. Ik
heb ook andere stukken gelezen, waaronder de Veiligheidsmonitor, die
zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Daar haal ik toch echt uit
dat de dadergerichte aanpak van Justitie een van de aannemelijke
factoren is van de daling die heeft plaatsgevonden. Ik werp verre van mij
dat het kabinetsbeleid geen positieve effecten heeft. Natuurlijk kan het
altijd beter. Het voorbeeld dat u geeft dat de politie afraadt om aangifte te
doen, is absoluut van den zotte. Dat zouden we absoluut niet moeten
willen. Ik neem aan dat de Minister of de Staatssecretaris daar ook nog op
reageert.
De heer Van Nispen (SP):
Ik vind het toch een magere erkenning van de werkelijkheid. Het begint er
al mee dat al in de eerste zin wordt gezegd dat er 450 miljoen wordt
geïnvesteerd. Vertel dan het hele verhaal en niet alleen dat wat er minder
wordt bezuinigd. Dat is het namelijk. Nog steeds wordt er per saldo
bezuinigd op de politie, op het Openbaar Ministerie en op het Nederlands
Forensisch Instituut. Het zijn nog steeds bezuinigingen. Die zijn gelukkig
het afgelopen jaar iets verzacht, onder druk van met name de oppositie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

7

Kom nu niet aan met het verhaal dat er wordt geïnvesteerd en dat er in de
volgende periode nog een tandje bij kan. Erken nu als VVD dat het de
afgelopen jaren niet goed is geweest, dat er een vertekend beeld is
gegeven, consequent, en dat er heel erg hard is bezuinigd op alle
organisaties die nu juist Nederland veiliger hadden moeten maken.
De heer Geselschap (VVD):
Ik constateer dat ik van de SP geen enkele reactie hoor op de referenties
aan bijvoorbeeld de monitor en ander wetenschappelijk onderzoek waarin
heel duidelijk staat dat de dadergerichte aanpak van Justitie daadwerkelijk
een factor is geweest. Natuurlijk is dat niet het enige en natuurlijk is er
altijd meer nodig. Ik mag hopen dat dat bij de volgende kabinetsformatie
ook weer hoog op de agenda zal staan.
De voorzitter:
Ik zie nog twee interrupties. Ik geef daartoe eerst het woord aan de heer
Brouwer.
De heer Brouwer (PvdA):
Ik wil er geen gewoonte van maken, maar in dit geval wil ik toch de VVD
een beetje bijvallen. Ik schrok gisteren ook van die cijfers en van het
verschil van de 4,5 of 4,6 miljoen delicten en die iets minder dan 1 miljoen
die door de politie worden opgepakt. Door min of meer een toevalligheid
kwam ik op een onderzoek uit 2001. Daarin werd het aantal delicten
geschat op 4,5 miljoen en wat de politie oppakte op rond de 1,5 miljoen.
Het verschil, dat niet wordt opgepakt, is 3,5 miljoen tegen 3 miljoen.
Daarmee zag ik dat dit niet ineens een verschijnsel is dat heel groot is. Het
verschil tussen hetgeen gebeurt in de samenleving en hetgeen wordt
opgepakt is kennelijk al vijftien jaar hetzelfde.
De voorzitter:
Wat is uw vraag? Dit was immers een interruptie, of was het stiekem iets
anders?
De heer Brouwer (PvdA):
Dat is waar. Mijn vraag is of de Staatssecretaris dit kan bevestigen.
De voorzitter:
Het was een interruptie op de heer Geselschap. Ik begrijp dat het eigenlijk
geen interruptie was. Dan ga ik verder met mevrouw Van Toorenburg, die
ook een interruptie heeft.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik zat een beetje te twijfelen, omdat de heer Geselschap eigenlijk nog
maar zo vers in ons gezelschap is. Er is natuurlijk altijd enige schroom om
iemand meteen aan te pakken op wat hij zegt. Toch denk ik dat ik het wel
moet doen. De VVD schetst hier eigenlijk toch het beeld dat het allemaal
goed gaat. Als ik met het veld spreek, vind ik het akelig om te moeten
horen dat sommige mensen zeggen dat het eigenlijk heel goed gaat
ondanks dit kabinet. Een aantal dingen is goed ingezet, in de vorm. Kijk
naar het adolescentenstrafrecht. Ik ben de VVD er nog steeds dankbaar
voor dat zij dat samen met de PvdA verder heeft gebracht, nadat we het in
het vorige kabinet hebben ingezet. Als ik in het veld praat met officieren
van justitie en politie hoor ik ze zeggen: er ligt een fantastische tool voor
ons, maar naar adem snakkend lukt het ons niet eens om die volledig uit
te bouwen. Kan de VVD nu niet net een tandje minder doen en zeggen dat
er inderdaad in de structuur het een en ander is neergezet, dat de
gemeentes fantastische dingen hebben opgepakt, maar dat het echt
betreurenswaardig is hoe weinig er door dit kabinet daadwerkelijk is
bereikt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

8

De heer Geselschap (VVD):
Dat het ondanks het kabinetsbeleid zou zijn, vind ik een enorme
karikatuur. Ik heb al een paar keer gerefereerd aan rapporten. Ik zal nu ook
citeren, uit het stuk van het WODC over terugval en recidive. Dit
onderzoek schetst uiteraard hoe ingewikkeld het is om alle factoren van
elkaar te onderscheiden, omdat er sprake is van een veelheid van
factoren. Er staat echter ook dat het onderzoek stevige aanwijzingen
oplevert dat ter zake gericht beleid van invloed is geweest. Ik ben zelf die
wetenschapper niet, maar ik mag aannemen dat die zijn wetenschappelijke integriteit heeft en zijn werk gedegen doet. Er wordt dus gezegd dat
het ondanks is, terwijl hier in een wetenschappelijk rapport staat dat het
juist dankzij het dadergericht beleid is. Dat het een van de factoren is
naast heel veel andere, onder andere maatschappelijke en sociale factoren
die we hebben gehoord, geef ik ruiterlijk toe. Om te zeggen dat het niet
dankzij het beleid is, dat dat niet ook een factor zou zijn, vind ik echt een
karikatuur.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik ben blij dat voormalig Staatssecretaris Teeven dan nog publiekelijk
durfde erkennen wat hij deed, namelijk de dadergerichte aanpak van Ernst
Hirsch Ballin uitrollen, en dat dat succesvol is. Ik denk dat dat goed is. Ik
denk dat het goed is dat het kabinet daarmee voort is gegaan. Dat is
terecht. Iedereen heeft het ook gesteund, dus de hele Kamer is daar blij
mee. Ik vraag me dan toch af of de heer Geselschap ook met mensen
heeft gesproken die zeggen dat het er allemaal ligt, dat het succesvol is en
dat het kan en vragen waarom zij dan niet de ruimte krijgen, de wijkagenten niet en de mensen in de jeugdinrichtingen niet, om hier daadwerkelijk een succes van te maken. Waarom heeft het kabinet juist die kans zo
laten liggen? Ziet hij daar dan zelf als VVD’er geen verantwoordelijkheid
in?
De heer Geselschap (VVD):
Ik moet toegeven dat ik waarschijnlijk minder mensen gesproken heb dan
u, mevrouw Van Toorenburg. Daar ben ik eerlijk in. Ik spreek ook weleens
mensen. Meestal in het Rotterdamse, waar ik woon. Zeker ook de wijkagent, die heel actief is in Crooswijk. Daar ontvang ik die signalen niet op
deze manier.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Volgens mij zijn de interrupties voorbij. Mag ik u vragen
om uw betoog te vervolgen, mijnheer Geselschap?
De heer Geselschap (VVD):
Ik ben blij dat de collega’s mij geen rust gunnen, want dat hoort bij een
mooi debat. Zoals ik zei, is de dalende jeugdcriminaliteit goed nieuws.
Toch blijft elk delict er een teveel. Als je het slachtoffer bent van juist dat
ene delict, koop je er niets voor dat andere mensen minder last hebben.
Het moet dus nog beter. Daarvoor wil ik drie zaken uitlichten.
Ten eerste de justitiële jeugdinrichtingen. Om een jeugdbende te
ontmantelen, is het vaak nodig om de echte rotte appels eruit te halen en
die op te sluiten. Daarna is het veel makkelijker om de meelopers op het
rechte pad te krijgen. We weten echter ook dat criminele minderjarigen na
het opsluiten niet per definitie als herboren brave burgers uit de jeugdinrichting komen. Daarom hecht de VVD aan het uitproberen van mogelijke
effectievere alternatieven, zoals de kleinschalige lokale voorzieningen met
meer mogelijkheden voor contact met ouders en voor zaken als school,
stage en werk. De VVD is dan ook blij met de proeftuinen in onder andere
Amsterdam. Wanneer de eerste resultaten hiervan bekend zijn, ontvangt
de VVD, net als D66, graag een rapportage hierover.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

9

Ten tweede is er aandacht nodig voor jonge kinderen op wie het strafrecht
nog niet van toepassing is. Hoe eerder we ingrijpen, hoe beter. Daders
worden immers steeds jonger. De VVD heeft eerder gepleit voor het
inzetten van het strafrechtelijk instrumentarium in het civiel recht. Het is
goed om in een Kamerbrief te lezen dat de Staatssecretaris het ook
belangrijk vindt dat justitiële jeugdinterventies beschikbaar zijn bij
jeugdhulpverlening. Iets belangrijk vinden is één, maar belangrijker is of
het daadwerkelijk mogelijk is. Wordt het toegepast of zijn er zaken die het
tegenhouden en, zo ja, hoe gaat de Staatssecretaris die barrières dan
wegnemen?
Ten derde moet je iemand natuurlijk in beeld hebben voordat je kunt
ingrijpen. De VVD heeft eerder aandacht gevraagd voor jongeren die van
de radar verdwijnen en dus kwetsbaar en ontvankelijk zijn voor radicalisering en criminalisering, maar ook voor het zelf worden van slachtoffer.
Er zijn ruim 60.000 onzichtbare jongeren die wel op een adres staan
ingeschreven, maar die geen werk, diploma of uitkering hebben en niet
naar school gaan. Daarnaast zijn er nog de spookjongeren, die zelfs niet
op een adres staan ingeschreven. Geopperd is om de aanpak van
Rotterdam te volgen, waar men werkt met het programma risicojongeren.
Als Rotterdammer doet het mij deugd dat de Staatssecretaris die aanpak
warm heeft aanbevolen, maar welke concrete stappen zijn op dit terrein
gezet? Welke resultaten gaan we zien?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
In de begroting van V en J staat dat dit kabinet juist voornemens is om de
leeftijdsgrens omhoog te brengen of in ieder geval plannen daartoe wil
uitwerken. De VVD heeft voorgesteld om de leeftijd waarop iemand
strafrechtelijk aansprakelijk is, van 12 jaar naar 14 tot 16 jaar omhoog te
brengen. Hoor ik de VVD-woordvoerder nu zeggen dat dit geen goed idee
is?
De heer Geselschap (VVD):
Toen dit onderwerp aan de orde was, is mijn collega Brigitte van der Burg
hierover zeer duidelijk geweest. Zij heeft duidelijk gesteld dat de VVD het
echt niet gaat meemaken dat niet kan worden opgetreden tegen een
13-jarige die een ernstig vergrijp pleegt zoals een verkrachting of wat dan
ook. Uit hetgeen ik kon teruglezen, begreep ik dat het toen trouwens
angstvallig stil was aan de zijde van het CDA. Wij willen niet dat een
13-jarige dan zijn straf kan ontlopen. Wij verwachten dan ook dat de
Minister hiermee rekening houdt als hij een voorstel doet.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Het is heel goed dat de nieuwe collega al zo veel heeft gelezen. Hij heeft
blijkbaar nog niet alles gelezen, maar dat geeft niet. Wij zijn namelijk zeer
kritisch op het verhogen van die leeftijdsgrens. Ik hoor nu gelukkig van de
nieuwe woordvoerder dat hij dat ook geen goed idee vindt. Ik schrok
even. Ik dacht «we gaan dat alsnog meemaken», maar blijkbaar vindt de
VVD in de Kamer dat uiteindelijk toch ook niet. Mooi.
De voorzitter:
U bent door uw tijd heen, mijnheer Geselschap. U mag nog één of twee
zinnetjes uitspreken, maar ik vraag u om daarna af te ronden.
De heer Geselschap (VVD):
Laten we met de genoemde drie punten, met de nuttige punten die
collega’s aandragen en met de ideeën uit het veld de jeugdcriminaliteit
nog verder terugdringen. Dat willen wij natuurlijk allereerst opdat
iedereen onbezorgd kan winkelen en wandelen door de eigen buurt, maar
wij willen dat ook om de kinderen zelf een betere toekomst te geven en de
samenleving veel overlast en geld te besparen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

10

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Ik denk dat verschillende leden van de Kamer al hebben
aangegeven dat het toch een beetje te veel eer is om jezelf zo op de borst
te kloppen als het kabinet doet door te zeggen dat de jeugdcriminaliteit en
zeker de groepsmatige jeugdcriminaliteit zo vreselijk is gedaald dankzij dit
kabinet. Alle partijen hebben hier heel terecht gezegd dat het laatste
rapport dat wij onder ogen hebben moeten krijgen, toch een heel ander
beeld laat zien. Juist criminaliteit die door jongeren wordt gepleegd wordt
helemaal niet meer opgepakt omdat men denkt dat het niet eens zin heeft
om daarmee naar de politie te gaan. Zelfs bij de wat heftiger criminaliteit
zoals mishandelingen – op televisie was nog een akelig beeld te zien van
een inbraak – wordt letterlijk gezegd: doe maar geen aangifte. We komen
hier nog uitvoerig over te spreken, maar ik denk dat het kabinet niet kan
stellen dat de jeugdcriminaliteit daalt dankzij dit kabinet. Op onderdelen is
deze, zo moet ik helaas constateren, bijna óndanks dit kabinet gedaald.
Maar goed, een aantal dingen is in ieder geval wel goed opgepakt. Laat ik
daar dan ook complimenteus over zijn. We gaan opnieuw bekijken hoe we
met jeugd moeten omgaan. Dat was een goed voorstel van de Staatssecretaris dat door het veld stevig is opgepakt: kunnen wij het kleinschaliger
maken, kunnen wij nog meer doen door de combinatie behandelen en
straffen, kunnen wij er meer netwerken bij betrekken? Het is helemaal
prima dat dit uiteindelijk is opgepakt. Het komt dan wel bij mij op dat wij
dat voor een deel al hadden. We hadden al op veel meer plekken een
justitiële jeugdinrichting. Ik denk bijvoorbeeld aan Utrecht, waar men
hiermee veel duidelijker bezig was. Dat geldt trouwens voor verschillende
plekken, ook voor Breda. Dat is onder dit kabinet juist allemaal afgebroken. We gaan gelukkig weer een beetje de goede kant op, maar helaas is
dit inmiddels wel kapotgemaakt. Het is bijvoorbeeld goed dat de
proeftuinen in Amsterdam terugkomen nadat daar onder dit kabinet eerst
een inrichting is gesloten. Helaas. Dat was een gemiste kans om daar iets
van te maken. Uiteindelijk, nu dus, keren wij gelukkig op onze schreden
terug.
Ik sluit me aan bij de woordvoerders die zeggen dat de mensen die in de
jeugdinrichtingen werken, ondertussen vreselijk zijn overbelast. Zij willen
veel meer. Er wordt terecht veel geïnvesteerd in opleiding en vaardigheden, maar juist daardoor kan zo veel personeel niet op de werkvloer
aanwezig zijn; dit werd gezegd door iemand uit de ondernemingsraad die
ik laatst nog sprak. Omdat daarin eigenlijk niet wordt geïnvesteerd,
verhoogt het de druk voor hun collega’s. Hierop wil ik nog wel een
antwoord van de Staatssecretaris. Is hij met de bonden en de ondernemingsraden in gesprek over juist dit punt? Het lijnenspel in de jeugdinrichting is misschien wel goed op orde, maar de bezetting blijkt toch
iedere keer een groot probleem te zijn. Ik zeg het vaak.
Ik lees dat het eigenlijk allemaal fantastisch gaat op het vlak van criminele
jongeren, maar tijdens de jaarwisseling zie ik jongeren die zich totaal
onaantastbaar achten. Ik hoor de Minister zeggen dat hij opnieuw in
gesprek gaat over de vraag wat hij nou aan die totale normenloosheid kan
doen. Het is inderdaad een veel fundamenteler probleem. Dit kabinet
heeft dat misschien laten liggen, maar feit is dat het wordt opgepakt. Dat
is dan weer mooi nieuws. Ik heb hierover wel een vraag. Ik heb nog eens
even heel goed gekeken naar al die interventies die beschikbaar zijn. Juist
voor deze jongeren zijn er heel veel interventies waar ouders bij betrokken
worden. Als ik het lijstje lees, zie ik dat dit juist de kracht is van hetgeen
allemaal in het veld is bedacht. Bijvoorbeeld in Vlissingen is van alles
gebeurd. Heel grote groepen hebben de politie geterroriseerd. Niemand is
getraceerd en niemand heeft dus een interventie aangeboden gekregen.
In de wijk De Koppel in Amersfoort zijn 48 arrestanten na een heel korte
tijd vrijgelaten. Het lijkt erop dat daar niks mee gebeurt. Zijn dat niet juist
jongeren voor wie de interventies waarbij de ouders worden betrokken
voor het oprapen liggen? Waarom worden die dan niet opgepakt? Daarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

11

hoor ik graag een reactie van dit kabinet. Worden al die jongeren die
uiteindelijk worden opgepakt, alleen maar aangepakt in hun sociale
netwerk? Het kabinet schrijft terecht dat het een verhaal is dat wij met
elkaar moeten oplossen, maar waar dwingen wij dan de aanwezigheid
van de ouders af? Ik vind het toch een beetje een gemiste kans. Ik wil
graag een reactie hierop. Dit punt maakt het ook zo belangrijk – dat zegt
de politie tegen ons – dat alle agenten worden uitgerust met bodycams,
want dan kunnen zij het aan de ouders laten zien: u denkt wel dat uw kind
braaf is op straat, maar kijk eens wat uw kind echt flikt. Ik denk dat dit heel
belangrijk is. Er is dus des te meer reden om ervoor te zorgen dat die
overal aanwezig zijn.
Ik ga in op het adolescentenstrafrecht.
De voorzitter:
U bent door uw tijd heen, mevrouw Van Toorenburg. Verder zie ik dat de
heer Geselschap u wil interrumperen.
De heer Geselschap (VVD):
Dan krijgt u nog wat tijd om daarop te antwoorden, mevrouw Van
Toorenburg, en misschien kunt u dan ook uw andere punt maken.
De ouders zijn inderdaad een bijzonder belangrijke schakel in het geheel.
Daarom was ik nieuwsgierig te vernemen wat het CDA vindt van de
Rotterdamse aanpak van de risicojongeren. Daarbij is eigenlijk sprake van
een «drangaanpak», een vorm tussen dwingen, strafrechtelijk opleggen
en vriendelijk vragen, waarmee op die ouders een steviger beroep wordt
gedaan. Is dat iets wat het CDA ook van harte ondersteunt?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
In de tien jaar dat ik in de Kamer ben, heb ik zo ongeveer in ieder debat
waarin ik sprak over ontspoorde jongeren de rol van de ouders genoemd.
Heerlijk dat ik nog even de ruimte krijg om het opnieuw te zeggen! Als er
iets is wat het CDA bepleit, dan is het om de ouders erbij te betrekken. Dat
is de enige manier om kinderen bij te sturen. Daarom hebben wij ooit het
amendement ingediend dat ertoe strekt dat ouders aanwezig moeten zijn
op een zitting die hun kind betreft. Dat stuitte nota bene op weerstand bij
de rechters, die zich daartegen verzetten omdat dit in strijd was met de
efficiëntie van de rechtbank. De stelling van het CDA was echter altijd dat
je geen kind kunt berechten als je de ouders er niet bij haalt. Dat is de
enige manier om nog iets te kunnen betekenen.
Tot slot wil ik nog iets zeggen over het adolescentenstrafrecht. Het is
terecht dat dit wordt geanalyseerd. Van het veld hoor ik dat dit een
fantastisch instrument is waar heel veel mee kan, maar ik hoor ook dat het
uiteindelijk nog steeds op onderdelen vastloopt omdat de samenwerking
en het zicht op de instrumenten onvoldoende zijn. Ik begrijp dat het
kabinet dit gaat evalueren. Mag ik het kabinet ook vragen om dat
enigszins aan te jagen om er zo echt voor te zorgen dat het een succes
wordt?
De voorzitter:
Dan gaan we door met de beantwoording door het kabinet in eerste
termijn. Ik stel voor de Minister te vragen om eerst te antwoorden zodat
wij hem kunnen verexcuseren als hij naar de zin van de leden in voldoende mate heeft geantwoord. Daarna kan ik het woord geven aan de
Staatssecretaris. Ik zie dat de leden het daarmee eens zijn.
Minister Van der Steur:
Mij zijn vijf vragen gesteld, die ik graag zal beantwoorden.
Allereerst maak ik een algemene opmerking over het debat dat hier is
gevoerd over de criminaliteitscijfers. Laat ik vooropstellen dat het van
groot belang is dat wij onderzoeken hoe de criminaliteit in Nederland zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

12

ontwikkelt. Dat wordt door wetenschappelijke instituten op een wetenschappelijke basis gedaan aan de hand van internationaal erkende
standaarden. Dat betekent dat de uitkomsten van die onderzoeken serieus
zijn. Indien de geregistreerde criminaliteit daalt en de aangiftebereidheid
gelijk blijft – beide hebben we laten onderzoeken – betekent dat dus dat de
criminaliteit zoals die in Nederland wordt geregistreerd, per saldo
absoluut daalt. Daar kun je geen speld tussen krijgen. Wij weten echter
dat er een verschil is tussen de criminaliteit die geregistreerd wordt en de
criminaliteit die onzichtbaar blijft. Dat los je op door slachtofferenquêtes
te houden. Die slachtofferenquêtes worden ook gedaan op basis van
wetenschappelijk onderzoek door middel van het op een heel slimme
manier uitzetten van wetenschappelijk significante enquêtes. Ik zal er niet
te veel over zeggen, maar daaruit blijkt dat er inderdaad een verschil is
tussen de criminaliteit waarvan wij dankzij de registratie weten dat die er
is en de criminaliteit waarvan wij het bestaan wel kennen door de
slachtofferenquêtes maar die wij niet terugzien in de geregistreerde
criminaliteit. Wij noemen dat het handhavingstekort. Het aardige is dat de
laatste jaren ook de criminaliteit daalt die door de slachtoffers in die
wetenschappelijk verantwoorde onderzoeken is weergegeven.
Daarnaast is er een derde vorm van criminaliteit; daar is helemaal geen
discussie over tussen de regering en de Kamer. In de nota wordt deze de
«haalcriminaliteit» genoemd. Deze zien we niet noodzakelijkerwijs terug in
slachtofferenquêtes of in de geregistreerde criminaliteit omdat wij die zelf
moeten gaan zoeken. Voorbeelden daarvan zijn fraude en ondermijning.
Op dat punt zullen wij ons de komende jaren moeten blijven inzetten;
daarover bestaat helemaal geen discussie. Wij hebben dat gedaan bij de
criminaliteit in Zuid-Nederland en bij de drugscriminaliteit in algemene
zin. Dat doen we dag in, dag uit op een aantal terreinen en dat doen we de
laatste jaren steeds meer op het gebied van cybercrime. Daar zien we iets
heel bijzonders: de laatste jaren daalt de geregistreerde criminaliteit op
het gebied van cybercrime, terwijl wij allemaal weten dat er per saldo
vermoedelijk meer cybercrime is.
Dit kabinet mag dus terecht zeggen dat de registreerde criminaliteit daalt
en het mag ook zeggen dat het aantal slachtoffers in Nederland daalt. Dat
is echt allemaal goed nieuws. Dat wil echter niet zeggen dat het kabinet
daarmee zegt dat dit het einde van het verhaal is. Dat heeft het kabinet
nooit gezegd en dat zal het kabinet ook nooit zeggen. Wij weten immers
heel goed hoe het systeem in elkaar steekt en om die reden zetten wij in
op cybercrime en om die reden gaan wij verder met en investeren wij in
de aanpak van ondermijning. Wij weten immers heel goed dat die vormen
van criminaliteit ook moeten worden aangepakt en dat wij daarbij niet
mogen verslappen. De boodschap is dus dat Nederland weliswaar veiliger
wordt, maar ook dat wij niet rustig achterover kunnen zitten omdat we er
zijn, want dat is absoluut niet het geval.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik denk dat we binnenkort een uitgebreid debat gaan voeren. Blijft dit
kabinet zeggen dat Nederland veiliger is geworden, ondanks het feit dat
de politie meldt dat zij het niet meer aankan en ondanks het feit dat het
Openbaar Ministerie aangeeft dat het niet eens meer weet waar die
plaatsvindt? Moet ik dit nou echt serieus zo samenvatten? Je ziet dat een
heleboel mensen die slachtoffer zijn van een delict, überhaupt geen zin
meer hebben om te zeggen dat zij slachtoffer zijn en er niet eens meer aan
meedoen. Jongeren steken hun middelvinger naar de politie op, richten
vernielingen aan en komen daar lachend mee weg. Gaat dit kabinet op
2 februari in het debat echt serieus zeggen dat het dankzij dit kabinet
veiliger is geworden? Dat mag ik toch niet meemaken.
Minister Van der Steur:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

13

De cijfers zijn de cijfers. Daar kunnen we niet omheen. Dat wil niet zeggen
dat ik mijn ogen sluit voor de problemen die mevrouw Van Toorenburg
signaleert. Wat er gebeurt tussen jongeren maar ook volwassenen en
mensen die hulpverlener zijn, vind ik volstrekt onacceptabel. Ik vind het
volstrekt onacceptabel dat er mensen zijn die op oudjaar of op een ander
moment menen zich allerlei uitingen te kunnen veroorloven tegenover
mensen die er voor hun veiligheid zijn. Ik vind het volstrekt onacceptabel
dat jongeren zich zo gedragen en zeker tegenover agenten, ambulancemedewerkers of brandweermensen. Daar is helemaal geen discussie over.
Dat debat voer ik graag. Ik vind het ingewikkeld om daar iets aan te doen.
De politie treedt altijd tegen dat soort gedrag op, ook uit eigenbelang, als
dat moet en als dat kan. Ik vind dat wij er met elkaar voor moeten zorgen
dat dit gedrag verandert. Dat doet echter niet af aan het feit dat de
wetenschappelijke onderzoeken wel gewoon de wetenschappelijke
onderzoeken zijn. Daar kan mevrouw Van Toorenburg echt niks aan
veranderen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Als er íets is waar je iets aan kunt veranderen, is het de duiding van
wetenschappelijk onderzoek, zeker als je daarnaast legt de geluiden van
politie en justitie dat zij zich totaal niet herkennen in deze beweging, dat
de lichte criminaliteit voor lief wordt genomen omdat mensen denken dat
het toch geen zin heeft om aangifte te doen en dat de zware criminaliteit
niet wordt gezien. Je kunt er onderzoeken tegenaan leggen, maar
uiteindelijk is het beeld heel helder: helaas kunnen we met elkaar niet
zeggen dat Nederland veiliger is geworden en dat de criminaliteit daalt. Ik
vind het heel teleurstellend dat de Minister hierbij blijft. Maar goed, het
debat hierover zullen we nog uitvoeriger voeren.
Minister Van der Steur:
Mevrouw Van Toorenburg zegt terecht dat het debat hierover nog
uitvoerig zal worden gevoerd. Het zal, denk ik, niet tot nieuwe inzichten
leiden, zo te horen. Eén ding is echter wel zeker. Tot op heden hebben alle
regeringen, ook die waarin het CDA zat, zich terecht altijd op dit standpunt
gesteld. Tegelijk hebben ze nooit de ogen gesloten voor het feit dat er
haalcriminaliteit is, dat er uitdagingen zijn en dat de aangiftebereidheid op
een aantal terreinen echt omhoog moet, zoals ik in mijn recente brief ook
heb aangegeven. Tegelijkertijd zeg ik tegen de heer Brouwer dat hij
volkomen gelijk heeft met zijn analyse dat er altijd al een behoorlijk blok
van zaken is die je niet kunt oppakken, zoals ook in de nota van het OM en
de politie staat, doordat er gewoon geen opsporingsindicaties zijn. Dan is
de vraag: zijn we vervolgens altijd in staat om ook nog eens een stap
verder te zetten, om verder te kijken? Dat moet ook gebeuren waar dat
kan. Dat is absoluut waar. Maar dat doet niet af aan het feit dat de heer
Brouwer wat dat betreft een juiste analyse heeft gegeven.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik wil toch mevrouw Van Toorenburg hierin bijstaan en haar verhaal
bevestigen. In de notitie van 22 december 2016 staan conclusies waar je
echt van schrikt. Laat ik er één noemen: de forensische opsporing wordt
door capaciteitsgebrek gewoon niet opgepakt. We hebben het dan niet
over «lichte» dingen maar over bijvoorbeeld een gewelddadige overval.
Veel mensen melden zaken niet meer, doen geen aangifte meer. Maar er
zijn ook heel veel zaken die niet meer worden opgepakt door de politie. En
het gaat daarbij dus echt niet alleen over «lichte» zaken. Ik heb in mijn
inbreng het verhaal van de burgemeesters uit Brabant aangehaald. Zij
zeggen: het is echt out of control in Brabant. Ze noemden daarbij een
aantal wijken in Tilburg. En dan is het signaal van de Minister: er is
wetenschappelijk onderzoek, er wordt geregistreerd en dit zijn de
registraties. D66 is een onderzoekspartij en dus zullen we nooit een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

14

onderzoeksrapport in twijfel trekken. Maar het gaat wel om een verhaal uit
de praktijk. Als je dat ernaast ligt, dan vind ik het verhaal van de Minister
echt te luchtig. En de burgemeesters zeggen: we voelen ons niet gehoord.
Het hele boek gaat erover dat mensen zich niet gehoord voelen. Als ik dan
de Minister beluister, denk ik: deze mensen worden nu weer niet gehoord.
Ik vraag de Minister om een toch iets genuanceerder verhaal dan «het
gaat heel goed met de veiligheid in Nederland».
Minister Van der Steur:
Ik heb het net al gezegd: we hebben in Zuid-Nederland een enorme klus te
klaren. In een van de recente rapporten daarover die we aan de Kamer
hebben gestuurd – ik heb dat zelf geschreven – staat dat de extra aandacht
die we aan de ondermijning geven, laat zien dat het probleem dat we
hebben, veel groter is dan we misschien in eerste instantie dachten. Dat
sluit dus helemaal aan bij de nota van het OM en de politie. We weten wat
men daar opschrijft. We weten dat de capaciteit op forensisch gebied
beperkt, te beperkt is. Daarom investeren we er ook extra in. We weten dat
er op een aantal terreinen zeker verbeteringen nodig zijn. We weten dat er
echt grote slagen moeten worden gemaakt in de kwaliteit van de
recherche, zoals ook keurig staat in het rapport van het OM en de politie.
Dat komt precies overeen met het beleid zoals we dat met elkaar voeren.
Niemand zegt dat we klaar zijn. We zeggen wel, precies ook op basis van
de wetenschappelijke onderzoeken naar de slachtoffers en de geregistreerde criminaliteit, dat de criminaliteit daalt. Maar dat er daarnaast nog
een hoop werk te doen is en dat er sowieso een hoop werk te doen is,
daar doet niemand iets aan af.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Dan blijft mijn vraag toch nog staan. Er zijn bijna verkiezingen. Uit het
verhaal van de Minister beluister ik dat er nog heel veel gaat gebeuren
tussen nu en de verkiezingen. Maar waarom zo laat? Wordt de Minister
onvoldoende geïnformeerd over de signalen uit de praktijk? Hij geeft aan
dat er een capaciteitsprobleem is en dat hij dat wil aanpakken. Maar het
lijkt zo laat. Kijk naar de afgelopen vier jaar. Ik steun mevrouw Van
Toorenburg op dit punt. Het lijkt heel laat om nu tot een aantal acties te
komen. Het is niet voor niks dat de burgemeesters in Brabant zeggen: we
voelen ons niet gehoord. Eerlijk gezegd vind ik het ook nog maar weinig
concreet wat de Minister in de komende periode gaat doen voor in ieder
geval de burgemeesters die dit rode signaal hebben afgegeven. Ik wil toch
een iets inhoudelijker verhaal van de Minister.
Minister Van der Steur:
De burgemeesters in het zuiden van Nederland, in Brabant, heb ik bijna
allemaal zelf gesproken. Ik ben overal geweest, bij alle taskforces en in
alle regio’s. Ik heb met alle burgemeesters gesproken. Mijn voorganger
deed dat ook al. Die heeft al 125 man extra neergezet in een taskforce die
zich bezighoudt met de ondermijning in Zuid-Nederland. Ikzelf heb er nog
extra geld voor vrijgemaakt en heb die taskforce voortgezet. Dat hebben
we gedaan juist omdat we heel goed luisteren naar die burgemeesters. Ik
denk dat burgemeester Noordanus, als regioburgemeester, de eerste zal
zijn om te zeggen: als er iemand een luisterend oor in Den Haag heeft
ervaren, dan ben ik het wel. Het zou mij zeer verbazen als hij er anders
over zou denken. Er wordt echt op alle mogelijke manieren heel kundig
met Brabant, Zeeland en Limburg op dit terrein samengewerkt. Daarom
stellen we ook vast dat er een noodzaak is om de daar genomen maatregelen, om die specifieke aandacht voort te zetten. Dat werpt zijn vruchten
af. Maar het blijft echt ook een kwestie van lange adem, precies zoals ik
heb geschreven aan de Kamer. Daar is namelijk een groot probleem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

15

ontstaan. We moeten met een lange adem en met veel energie effectief
eraan werken om daar een eind aan te maken. Dat zijn we nu ook aan het
doen.
Ik ga nu antwoord geven op de vraag ...
De voorzitter:
U mag nog heel even wachten, want ik zag dat de heer Van Nispen van de
SP ook nog wil interrumperen.
De heer Van Nispen (SP):
Ik ben het volkomen eens met mijn collega’s van het CDA en D66. Dat zal
niet verbazen, want naast deze partijen is het de SP die consequent heeft
gevraagd om extra capaciteit voor de politie, het OM en de hele keten om
Nederland veiliger te maken. De Minister zei volgens mij iets heel geks. Hij
zei dat de geregistreerde criminaliteit daalt en dat ook uit de slachtofferenquêtes blijkt dat de criminaliteit daalt, en dat Nederland dus veiliger
wordt. Tegelijkertijd zei de Minister ook dat je de haalcriminaliteit – dat is
de criminaliteit die je niet zomaar ziet, waarnaar je op zoek moet omdat
mensen er geen aangifte van doen of omdat mensen er belang bij hebben
dat het allemaal geheim blijft – niet ziet en dat die dus niet wordt
gemeten. Hoe kun je concluderen dat Nederland veiliger wordt als je
tegelijkertijd erkent dat haalcriminaliteit niet wordt gemeten? Het is goed
dat het onderzoek naar de Kamer is gekomen. Ik had zo gehoopt dat de
Minister na de publicatie hiervan de signalen van de politie en het OM wat
serieuzer had genomen dan hij vandaag laat zien. Waarom doet de
Minister dat niet?
Minister Van der Steur:
De Minister neemt alle signalen van de politie en het OM zeer serieus. Dat
is al jaren het uitgangspunt van het functioneren van de Minister van
Veiligheid en Justitie. Dat kan ook niet anders, want zij zijn onze partners,
samen met al die andere partners, waarmee we de criminaliteit moeten
bestrijden. De nota is niet bedoeld voor de Minister maar voor het
bestuurlijk ketenberaad (BKB), een organisatie die ik met groot enthousiasme mede zelf heb ingesteld, samen met de Raad voor de rechtspraak,
het Openbaar Ministerie, de politie en een groot aantal andere partners,
om de strafrechtketen met alle uitdagingen die daarin liggen, optimaal
vorm te geven, teneinde antwoord te geven en te blijven geven op de
criminaliteitsproblemen die we in Nederland hebben. Dat beraad heeft
een onafhankelijke voorzitter. In dat beraad is discussie gaande, gevoed
door alle mogelijke stukken en informatie die daar hoort te zijn. Daar hoort
deze nota bij. Uiteindelijk zal er een conclusie uit het bestuurlijk ketenberaad komen, die ik vervolgens ga gebruiken voor mijn beleidsvorming.
Zo werkt het systeem. Als je beleid wilt maken, zorg je ervoor dat
deskundigen daar met elkaar over praten. Daar hoort deze nota ook bij.
Deze moet tot debat in het bestuurlijk ketenberaad leiden. Dat zal
ongetwijfeld gebeuren. Dan komt men tot een conclusie. Die krijg ik van
het ketenberaad en vervolgens ga ik daarmee aan de slag. Ik zal de Kamer
daarover informeren. Het is dus van groot belang dat het debat in het
bestuurlijk ketenberaad plaatsvindt. Dat is de opvolging van de VPS
(Versterking prestaties strafrechtketen), het plan van aanpak voor de
versterking van de prestaties van de strafrechtketen. Het is van groot
belang dat het bestuurlijk ketenberaad snel tot conclusies komt, en wel
om de simpele reden dat we heel benieuwd zijn naar de uitkomsten, die
we vervolgens kunnen omzetten in ons beleid. Dat gaan we ermee doen.
Dat is de afspraak die we hebben gemaakt. Ik ben daar heel tevreden over,
want ik vind het een heel goed proces dat alle partijen samen tot dit soort
conclusies komen. Dit is een van de bouwstenen daarvan.
De heer Van Nispen (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

16

Het is ontluisterend wat je hier en daar in het rapport leest. Zo is sprake
van «onvoldoende of onvoldoende gekwalificeerde opsporingsmedewerkers». Over digitale criminaliteit staat er: «Van aard en omvang is
waarschijnlijk nog maar een zeer beperkt deel in beeld.» De nota staat bol
van dit soort voorbeelden en opmerkingen. En dan zegt de Minister nu, in
de blessuretijd van dit kabinet, nadat de VVD sinds 2010 de bewindspersonen op Veiligheid en Justitie leverde: goh, wat interessant, ik ga hier
eens naar kijken. Ik kan alleen maar blij zijn dat dit nu kennelijk wel serieus
wordt genomen door de Minister. Mijn vraag was echter: waarom al die
jaren jezelf op de borst kloppen – het gaat heel goed, Nederland wordt
veiliger en de criminaliteit daalt – terwijl dit kennelijk voor de Minister
helemaal nieuw is en hij dit signaal ook niet kende? Kende hij het wel, dan
heeft hij een misplaatst beeld gegeven van de aard en omvang van de
criminaliteit en van de ernst van het capaciteitstekort bij de politie en het
OM.
Minister Van der Steur:
Een groot deel van de vragen van de heer Van Nispen is een herhaling
van al eerder gestelde vragen. Eén punt is nieuw, en dat is dat de heer Van
Nispen zegt dat er volgens de nota een probleem is met de kwaliteit van
de opsporing. Laten wij nou toevallig al maanden geleden de opdracht
hebben gegeven om daar, samen met het OM en de politie, heel goed
naar te kijken. De signalen waren er en die zijn serieus genomen. Al in de
herijkingsnota, die we samen, ook met de heer Van Nispen, uitgebreid
hebben besproken, heb ik aangekondigd dat hier grote stappen gezet
moeten worden. We hebben daarvoor ook extra geld beschikbaar gesteld.
We hebben daar onderzoek naar laten doen. Dat onderzoek herinneren de
Kamerleden zich nog wel. De heer Van Nispen vond daar ook van alles
van. We deden dat onderzoek middels gesprekken met mensen uit het
veld om te weten te komen waar precies de problemen liggen. De
problemen kwamen daarbij ook naar boven. Vervolgens kwam er een heel
debat over het feit dat die problemen er waren. Ja, natuurlijk, want daar
was ik naar op zoek! Je moet de problemen weten te vinden om ze
vervolgens te kunnen oplossen. Zo hebben we dat gedaan. We lossen de
problemen ook op. Op een aantal terreinen worden er ook extra vacatures
opengesteld, juist omdat we zien dat er problemen zijn die moeten
worden opgelost. De heer Van Nispen wordt dus op zijn wenken bediend.
Voor het overige was het een herhaling van de eerder al gewisselde
argumenten.
Mevrouw Bergkamp stelde dat alleen repressie niet werkt bij jongeren en
dat dit uit onderzoek blijkt. Ze vroeg of ik dat onderschrijf. Vanzelfsprekend onderschrijf ik dat. Het wordt ook door een heleboel onderzoeken onderschreven. Als je effectief wilt zijn, ook op het gebied van
jongeren, moet je een combinatie hebben van zorg, bestuurlijke aanpak
en als sluitstuk straf waar dat nodig is. Dat is ook de winst in de aanpak
van problematische jeugdgroepen. Alle partijen moeten hieraan
bijdragen: de lokale partijen, maar ook de partijen betrokken bij werk en
inkomen, onderwijs en hulpverlening. Repressie alleen is absoluut niet
genoeg.
De heer Van Nispen vroeg wat er wordt gedaan met de conclusie dat
bepaalde migrantengroepen niet ontvankelijk zijn voor de aanpak. Laat ik
vooropstellen dat alle criminaliteit wordt aangepakt. We voeren geen
doelgroepenbeleid in Nederland. Dat werkt ook. Maar natuurlijk zitten er
ook jongeren tussen die niet zomaar ontvankelijk zijn voor de aanpak. Dan
moet er maatwerk worden geleverd, onder regie van de gemeente. Er
wordt dan consequent en integraal opgetreden.
De heer Van Nispen vroeg: worden de problemen goed geanalyseerd en
goed aangepakt? Ik zou bijna de grap willen maken: ja, we analyseren met
wetenschappelijk onderzoek, maar dat betekent niet altijd dat de heer Van
Nispen het daarmee eens is. Gemeenten pakken problemen integraal aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

17

Met partners wordt daarvoor een plan opgesteld. Vervolgens is er een
persoonsgerichte benadering. Gemeenten zijn in staat om met partners de
problemen aan te pakken. Hierbij wordt bijvoorbeeld ook gekeken naar de
gebeurtenissen in Zaanstad, waarnaar ook de heer Van Nispen al verwees,
en in Ede. Als je ziet hoe het daar nu gaat, dan vind je daarin de bevestiging dat de integrale persoonsgerichte aanpak zijn vruchten afwerpt.
De heer Van Nispen vroeg ten slotte ook wat de stand van zaken is wat
betreft de uitwerking van de pilot financieel toezicht 18-minners. Het
Veiligheidshuis Regio Utrecht werkt daar op dit moment mee. Het
ontwikkelt een interventie financieel toezicht. Daar wordt uitgebreid naar
gekeken in het kader van een proeftuin. Ik ben het met de heer Van Nispen
eens: als er te weinig mensen aan deelnemen, dan is het van groot belang
dat die pilot wordt verlengd. Je moet namelijk wel een significant aantal
deelnemers hebben. Ik ben het met hem eens dat we er niks aan hebben
om aan het eind van de oorspronkelijk voorziene termijn, tot en met
september, te zeggen: jammer genoeg weten we niks. Dan moet je
gewoon verlengen. We zullen daar dus de tijd voor nemen. Die toezegging
kan ik aan de heer Van Nispen doen.
De heer Geselschap vroeg aandacht voor de spookjongeren. Dat zijn
jongeren die niet staan ingeschreven in de Basisregistratie Personen. Zij
hebben over het algemeen geen legaal werk, doen geen beroep op een
uitkering en staan niet bij een school ingeschreven. Dat maakt het moeilijk
om daarop beleid te voeren. Er zijn namelijk geen aanknopingspunten om
te zien waar deze mensen zich bevinden. Als deze spookjongeren in het
jongerenwerk worden gesignaleerd, dan wordt geprobeerd om hen in te
schrijven en om hulp te bieden. Het programma voor risicojongeren «Elke
jongere telt» richt zich vooral op acties om het aantal onzichtbare
jongeren die wel staan ingeschreven, te verminderen door zo veel
mogelijk te voorkomen dat ze uit beeld verdwijnen en door onzichtbare
jongeren zichtbaar te maken. Ik heb nog een lijst met concrete maatregelen die uit dat programma voortvloeien. Misschien kan ik er heel snel
wat noemen. Medewerkers van het Jongerenloket en jongerenwerkers
zoeken onzichtbare jongeren zonder startkwalificatie op. Er wordt
aangesloten bij landelijke ontwikkelingen, zoals die van OCW en Sociale
Zaken. Er wordt samen met het Rijk deelgenomen aan onderzoek naar
spookjongeren. Dat gebeurt in het kader van het onderzoek naar de
adreskwaliteit. Bij het Jongerenloket worden vervolgafspraken na vier
weken ingevoerd. Risicojongeren worden tijdens en na die vier weken
begeleid door het jongerenwerk. Dat betekent dat er heel veel maatregelen zijn om te proberen om het aantal spookjongeren terug te dringen.
Naar zijn aard is het wel een probleem, want als je je echt helemaal
onzichtbaar maakt, blijven er indringende vragen over, zoals hoe je dan
voorziet in je levensonderhoud. Dat kan eigenlijk alleen op illegale wijze.
Dat is nu precies een risicofactor die we moeten proberen om in beeld te
krijgen en effectief op te pakken. Daar wil ik de heer Geselschap graag in
steunen.
De voorzitter:
Ik hoorde u een toezegging aan de heer Van Nispen doen over de
uitkomst van de pilot financieel toezicht 18-minners. Kunt u aangeven
wanneer die op schrift komt aan de Kamer?
Minister Van der Steur:
De pilot was voorzien om te duren tot september 2017. Mocht blijken dat
er dan onvoldoende significante deelname is geweest, dan zal ik uw
Kamer in het najaar van 2017 berichten of de pilot succesvol is afgerond
qua omvang of dat die wordt verlengd.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

18

Hartelijk dank. Ik kijk even mijn collega’s aan. De heer Van Nispen heeft
nog een vraag.
De heer Van Nispen (SP):
Ik wil de Minister danken voor deze toezegging, omdat ik dit een
belangrijk punt vind. Ik maak nog een opmerking. De Minister suggereerde dat ik met mijn vragen wetenschappelijk onderzoek niet serieus
neem. Dat was misschien een grap. Laten we het daar maar op houden. Ik
heb dat namelijk niet gedaan. Ik heb alleen een vraag gesteld over de
conclusie van de Minister. Ik neem het wetenschappelijk onderzoek
serieus waaruit blijkt dat de geregistreerde misdaad daalt. De slachtofferenquêtes neem ik ook zeer serieus. Maar de conclusie van de Minister
«dat het dus veiliger wordt» kunnen we op basis daarvan niet trekken,
gelet op de haalcriminaliteit en wat we daarover hebben gezegd. Dat heeft
dus niets te maken met de waardering van wetenschappelijk onderzoek.
Minister Van der Steur:
Ik neem daar goede nota van.
De voorzitter:
Dan danken wij u voor uw aanwezigheid. Ik geef het woord aan de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Voorzitter. Ik dank de leden van de Kamer voor de inbreng in eerste
termijn. Volgens mij heeft ieder van u aandacht besteed aan het traject
Verkenning Invulling Vrijheidsbeneming Justitiële Jeugd – ik zal het verder
«de verkenning» noemen – en de implementatie van het adolescentenstrafrecht. Ik zal met die twee thema’s beginnen.
De verkenning geeft een koers aan waarbij de jongere centraal staat en de
behoefte die er is aan ondersteuning binnen de kaders van het jeugdstrafrecht. Via maatwerk proberen we zo snel mogelijk iemand weer op het
rechte pad te krijgen en doen we ons best om recidive te voorkomen.
Daardoor krijg je een gedifferentieerd palet aan zorg- en beveiligingsniveaus. Die moet je dan ook zien te faciliteren. Het is natuurlijk wel zo dat
een lager beveiligingsniveau alleen gehanteerd kan worden na zorgvuldige toetsing door de professionals, omdat de doelen van het
strafrecht helder zijn: vergelding, genoegdoening, behandeling, en
recidive voorkomen. De samenleving, alle mensen in Nederland, moeten
natuurlijk beveiligd worden, ook tegen hen die de wet hebben overtreden.
Bij jeugdstrafrecht heb je nog een extra doel, het pedagogisch aspect en
heropvoeding, ook om de recidive weer te voorkomen. Daar heeft deze
verkenning meer oog voor dan voorheen. Ze hangt nu ook inmiddels
samen met de bredere verkenning bij de Dienst Justitiële Inrichtingen
(DJI) over koers en kansen, zeg ik ook tegen de heer Brouwer, die zich
afvroeg hoe we het verder zien. Daarin wordt gekeken naar robuuste,
toekomstbestendige invulling voor de hele justitiële populatie als het gaat
om vrijheidsbeperkende en vrijheidsbenemende sancties.
Mevrouw Bergkamp en de heer Geselschap hebben gevraagd naar het
verdere verkenningstraject en de besluitvorming daaromheen. In de brief
leest u over veel acties die zijn ingezet ten behoeve van de koers voor de
herziening. Ik vind het ook een goed idee, zoals mevrouw Bergkamp
suggereerde, om de Duitse ervaringen erbij te betrekken. We werken nu
met proeftuinen. Drie zijn gericht op kleinschalige voorzieningen. Dat zijn
Amsterdam, Groningen en Nijmegen. Er zijn er drie die vooral op
screening en diagnostiek zijn gericht, waarvan er één overlapt, namelijk
Groningen. Daarnaast heb je De Hartelborgt in Spijkenisse en Den
Hey-Acker in Breda. De proeftuinen worden gemonitord. Eind dit jaar
verwacht ik de resultaten hiervan. Behalve met proeftuinen is DJI bezig
met een advies rond de inrichting van de landelijke specialistische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

19

voorziening. Daarnaast is in het R&D-traject, waar andere partijen meer
aan zet zijn, een tiental voorstellen gehonoreerd om verder te werken. Je
ziet de betrokkenheid en het draagvlak bij heel veel partners waar we mee
samenwerken, zoals gemeenten, jeugdhulpaanbieders, wetenschappers
en praktijkdeskundigen.
Ten slotte zijn we ook nog bezig met een wat voorzichtige verkenning met
de Maatschappelijke Alliantie om te kijken of je hierbij publiek-privaat kunt
samenwerken. Al die bevindingen worden meegenomen in de besluitvorming. Ik denk dat u, gelet op de veelheid van zaken en de gewenste
zorgvuldigheid, kunt afleiden dat dit niet op de korte termijn klaar is. Het is
dus ook niet aan dit kabinet om hierover de besluitvorming af te ronden.
Als er tussentijds resultaten zijn, zal ik natuurlijk wel de Kamer op de
hoogte houden van de vorderingen, zodat de gedachtevorming niet pas
hoeft plaats te vinden aan het eind, als alle resultaten binnen zijn.
De heer Van Nispen vroeg of kleinschalige voorzieningen een alternatief
zijn voor jji’s of voor het sluiten van jji’s. We hebben vorig jaar gesproken
over de dalende instroom en het eventueel sluiten van jji’s. De Kamer was
er erg duidelijk over dat er deze kabinetsperiode geen besluiten worden
genomen over sluitingen van jji’s. Het verkenningstraject is inderdaad – ik
snap dat de heer Van Nispen die link legt – ingezet mede vanwege de
dalende instroom, maar is niet capaciteitsgericht. Het is ook heel
kwalitatief, ook omdat we de behoefte zien aan meer continuïteit van zorg
en aan maatwerk om in de omgeving van de jongere zelf aan de slag te
kunnen en een aanpak te organiseren die beter aansluit bij de levensloop
van die jongere. Of dat een alternatief is? Ik ben een beetje voorzichtig
met vooruitlopen daarop. Het is wel zo dat, nu we geen besluit hebben
genomen over eventuele sluitingen, die processen meer parallel kunnen
lopen. Je kunt je voordeel doen met die zaken in de besluitvorming over
eventuele wijzigingen. Maar, zoals ik al eerder zei, daar nemen we nu
geen besluiten over. Ik kan dus ook niet voorspellen wat daar uitkomt en
wat de conclusie dan is.
Een aantal leden heeft er terecht op gewezen dat alle ontwikkelingen en
verwachtingen en de dalende instroom en daar weer de discussies over,
impact hebben op de werkvloer. De mensen die daar hard werken en met
ziel en zaligheid dit moeilijke werk doen, kunnen hier ook last van hebben.
We zien in het leefklimaatonderzoek van 2015 dat medewerkers het
werkklimaat positief ervaren, maar dat ze wel werkdruk ervaren. Je kunt
natuurlijk zeggen: in 2014 en 2015 speelde er veel omtrent sluiting en
andere organisaties. Maar we kunnen nu ook weer niet zeggen dat er
nooit meer iets verandert. We zijn natuurlijk ook bezig met inhoudelijke
verbeteringen en de verkenning. Ik verwacht dus niet dat je nu kunt
zeggen dat dit geen factor meer is als het gaat om de werkdruk. Je moet
daar aandacht voor blijven hebben.
Er is ook op geacteerd. Er is ook naar de samenhang gekeken tussen dat
onderzoek en de uitkomsten van het onderzoek naar het leer-, leef- en
werkklimaat. Die uitkomsten zijn besproken om te kijken of ze herkenbaar
waren of dat er verklaringen waren voor uitkomsten die je kunt wegnemen. Er is gekeken waar het aan ligt en hoe je het kunt oplossen. Er zijn
ook bij bepaalde teams coaches ingezet om beter te kunnen omgaan met
de werkdruk, maar ook om de oorzaken ervan beter in kaart te krijgen en
weg te kunnen nemen. Het onderzoek laat ook zien dat de structurele
investering in deskundigheidsbevordering en ondersteuning en coaching
op zichzelf alweer bijdraagt aan een positief leef-, werk- en leerklimaat.
Dat zien we ook in de afgelopen drie jaar terug. Maar het is niet zo dat het
nu af is. Dit moet blijvend de aandacht krijgen. Jaarlijks verschijnen in mei
getallen over de actuele bezetting en de werkdruk. Als er aanleiding toe is,
zullen we met de or en bonden hierover in gesprek gaan, maar dat hangt
natuurlijk erg af van de situatie op dat moment.
Dan kom ik nu bij de gedragsinterventies. De heer Van Nispen vroeg
waarom we die nu gaan inkopen. Veroorzaakt dat niet heel veel bureau-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

20

cratie? Dat is natuurlijk niet het doel. Het doel is om scherper te kunnen
aansluiten bij actuele ontwikkelingen, zodat je meer open kunt staan voor
innovatie, en om aanbieders te prikkelen om zowel op de prijs als de
kwaliteit scherp te blijven. Daar zal ook de aanbesteding op worden
gericht. De inkoopspecialisten van DJI zullen zich daarop richten.
Bureaucratie moet daarbij natuurlijk voorkomen worden. De huidige
reclasseringspartners kunnen natuurlijk ook inschrijven en intekenen. In
die zin gaat hun expertise niet verloren. Wat er de afgelopen jaren
gebeurd is, is in het oog bij de aanbesteding zelf, bij de criteria en bij de
beoordeling. Zij kunnen ook zelf intekenen. Dan blijkt uit de aanbesteding
in hoeverre zij ook gekozen worden om het werk uit te voeren. Je zult ook
minder versnippering krijgen. Omdat je van meerdere organisaties
hetzelfde type interventie hebt, komt er meer lijn in en meer vergelijkingsmateriaal.
De heer Van Nispen (SP):
Om met dat laatste te beginnen: het risico op versnippering wordt
natuurlijk alleen maar groter als je iets gaat aanbesteden dat nu is belegd
bij reclasseringsorganisaties en je meer inschrijvingen krijgt. Daarnaast
ligt het risico op de loer dat aanbieders gaan kijken hoe ze dit het goedkoopste kunnen aanbieden. Dat is namelijk de essentie van dit probleem.
Dan gaat het toch ten koste van de kwaliteit. Dat zien we ook bij andere
aanbestedingen op justitieel gebied. Ik wijs op het Centraal Justitieel
Incassobureau (CJIB) bijvoorbeeld. Een ander punt is de bureaucratie. De
Staatssecretaris zegt wel dat dat niet het doel is, maar we weten uit dit
soort aanbestedingen in het verleden dat het tot allerlei problemen gaat
leiden. Ik noem de forensische zorg, het NIFP. Je wilt niet weten wat voor
klachten we de laatste jaren hebben gekregen over dat het bureaucratische processen zijn geworden. Dat zijn dus allemaal echte zorgen, over
de kwaliteit, over versnippering en over de bureaucratie, waardoor ik mij
afvraag waarom we hieraan moeten beginnen, wetende ook dat de
reclassering op dit moment goed werk levert.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik snap wat de heer Van Nispen zegt over versnippering. Als je hetzelfde
aantal dingen afneemt bij in een keer meer mensen dan daarvoor, zou dat
tot versnippering kunnen leiden. Maar het is ook de bedoeling om meer
uniformiteit te brengen in de interventies en om het aantal interventies
per aandachtsgebied, bijvoorbeeld agressie, te beperken. Daar krijg je een
stroomlijning in. Het is niet zo dat de heer Van Nispen ongelijk heeft met
de voorbeelden die hij noemt. Ik denk dat je goede vormen van aanbesteden hebt en slechte. Het is misschien vanuit partijkleuren verleidelijk,
maar we werpen onszelf vijftien jaar terug in de tijd als we een discussie
gaan voeren over de vraag of aanbesteden altijd goed is of altijd slecht.
Volgens mij zijn we die discussie voorbij. Het is inderdaad wel zo dat je
aandacht moet hebben voor hoe je aanbesteedt en juist de kwaliteit voor
ogen moet houden. Het moet geen verkapte manier zijn om hetzelfde te
kunnen doen voor minder geld. Dan zou je de kwaliteit uit het oog
verliezen. Kijk, ik kan niet de uitkomst voorspellen. Ik kan nu nog niet
zeggen hoeveel partijen uiteindelijk betrokken worden. Door er criteria en
eisen aan te hangen, kan dit een goede aanbesteding worden die ertoe
leidt dat er geen stolling plaatsvindt en dat je scherp blijft op de kwaliteit
van de geleverde interventies.
De heer Van Nispen (SP):
Ik ben er niet door overtuigd. De Staatssecretaris zegt heel eerlijk dat het
een goede aanbesteding kan worden. Dat is inderdaad heel eerlijk. Dat
hopen we dan maar. Volgens mij is er geen Kamermeerderheid om deze
aanbesteding tegen te houden. Ik zou wel heel graag een wat uitgebreidere onderbouwing zien hoe we ervoor gaan zorgen dat er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

21

versnippering zal plaatsvinden. Ik krijg graag garanties dat de kwaliteit in
ieder geval niet zal verslechteren ten opzichte van de huidige situatie en
ook garanties dat dit geen bureaucratisch gedrocht gaat worden in de
toekomst. Dat hoeft niet per se vandaag. Dat mag ook later per brief.
Wanneer krijgen we die nadere onderbouwing?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik denk dat het goed is om dat nog eens op papier uiteen te zetten. Het is
wel zo dat de oude situatie aan meer criteria toetste en dat het nu ook
mogelijk is om erkenning op meerdere niveaus toe te kennen. Ik denk dat
het beter is als ik dat op papier uiteenzet. Anders moet u al die technische
zaken die ik hier benoem, aanhoren en meteen beoordelen. Ik heb het idee
dat u als ik dat oplees zult zeggen: dat was nogal veel, misschien moet het
maar in een brief. Het is vrij technisch, dus dat kan ik u nu beter besparen,
denk ik.
De voorzitter:
Ik zie dat dat prima is. Op welke termijn kunt u dat aanleveren?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Binnen vier weken vanaf nu.
De voorzitter:
Hartelijk dank.
Staatssecretaris Dijkhoff:
De heer Geselschap vroeg of je interventies als agressieregulatie of
andere interventies uit het strafrecht ook civiel kunt inzetten. Ik wil niet te
star kijken naar waar het ooit voor bedacht is. Ik wil bekijken waar het
nuttig voor is. Ik denk dus dat je ze ook in de jeugdhulpverlening kunt
inzetten bij bepaalde groepen jongeren. Natuurlijk kan de strafrechter het
opleggen, maar ze kunnen ook in een civielrechtelijk kader of in de
jeugdhulp worden uitgevoerd. Dan moet door gemeenten na overleg met
gecertificeerde instellingen worden besloten dat ze worden ingekocht en
beschikbaar zijn. Dan kunnen ze worden gebruikt door de gemeenten. Ik
ben er voorstander van dat in gesprekken met gemeenten een directe
relatie ontstaat tussen degenen die de gedragsinterventies aanbieden en
de gemeenten zelf. Nu komt het namelijk nog te vaak voor dat men denkt
dat het via het ministerie moet. Dat kunnen we juridisch altijd snel
wegnemen, maar dan heb je ook de verantwoordelijkheid voor de
bekostiging. Dan moet de gemeente wel doorzetten. Het moet niet alleen
een goed idee zijn dat de rekening verschuift, men moet het inhoudelijk
ook een goed idee blijven vinden als het gedragen wordt op de plek waar
we bepaald hebben dat het hoort. Dat blijven we stimuleren. Wij hebben
de organisaties die interventies aanbieden, gestimuleerd om zelf aan
gemeenten duidelijk te maken wat hun aanbod is en hoe dat nuttig kan
zijn voor de taken die daar liggen.
De heer Brouwer vroeg of ik verwacht dat het gebruik van het adolescentenstrafrecht verder gaat toenemen. Dat is lastig te voorspellen. We zien
wel dat er nog aan bekendheid te winnen is voor de mogelijkheid om het
adolescentenstrafrecht toe te passen in de leeftijdscategorie 18 tot 23 jaar.
Als een mogelijkheid meer op het netvlies staat, groeit het gebruik ervan
vaak. De inspanningen van ketenpartners zijn erop gericht dat men weet
dat die optie er is en dat men een weloverwogen keuze kan maken.
Naarmate de bekendheid toeneemt, is het logisch en denkbaar dat het
percentage stijgt. Ik zal de Kamer informeren over dat verloop.
Mevrouw Van Toorenburg stelde een vrij logische vervolgvraag naar de
samenwerking van de ketenpartners. In de implementatiefase zijn
afspraken gemaakt over die samenwerking. Er is ook geïnvesteerd in
voorlichting en deskundigheidsbevordering. Inmiddels is er een nieuw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

22

ontwikkelde methodiek: reclasseren met adolescenten en jongvolwassenen. Daarbij maken de drie reclasseringsorganisaties en projustitiarapporteurs van het NIFP voor de leeftijd van 18 tot 23 de afweging
of er commuun strafrecht of jeugdstrafrecht wordt toegepast. Die
wegingskaders zijn in 2015 geëvalueerd om te bekijken of ze praktisch
bruikbaar waren en waar de knelpunten zitten. Ook het OM heeft met de
indicatielijst een soortgelijke wegingslijst. Doordat het proces gaat lopen
en men ermee aan de slag gaat, wordt de samenwerking steeds beter. Er
is ook een netwerk van landelijke contactpersonen bij alle ketenpartners
opgericht. Er is ook een samenwerkingsconvenant gesloten tussen de
Raad voor de Kinderbescherming en de reclasseringsorganisaties om de
aanpak te intensiveren. Momenteel wordt door het WODC een procesevaluatie uitgevoerd en worden er interviews afgenomen bij de ketenpartners
om te bekijken hoe het in de praktijk werkt. We hebben de structuren en
het contactpersonennetwerk. Het raamwerk staat dus, maar het is goed
om te blijven bewaken en bevragen of het ook in de praktijk werkt. Naar
aanleiding daarvan kunnen we bekijken of er knelpunten zijn – we hopen
natuurlijk van niet – waarop je nog verdere verbetering kunt boeken.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Heel goed. Ik denk dat het belangrijk is dat we daar meer zicht op krijgen.
Kan de Staatssecretaris naast deze partijen ook het feit meenemen dat er
rechters zijn die iemand niet veroordelen binnen het adolescentenstrafrecht omdat zij zien dat er toch geen plek voor hen is, in ieder geval niet
binnen drie maanden? Daar hebben wij indertijd een motie over ingediend. Met volledige steun van de oppositie vonden wij dat iemand
binnen drie maanden moet kunnen worden geplaatst op de plek die maakt
dat hij bijgestuurd kan worden. Dat element zou ik er graag aan toegevoegd willen zien. We hebben daar al eerder vragen over gesteld. Ik krijg
berichten van rechters die het heel graag willen doen en het als een kans
zien, maar weten dat iemand toch niet binnen drie maanden behandeld
kan worden en het daarom laten zitten.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik zal het WODC vragen om ook de rechtelijke macht hierbij te betrekken
en het element van tijdigheid en beschikbaarheid mee te nemen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dank.
Staatssecretaris Dijkhoff:
De heer Brouwer en mevrouw Bergkamp stelden vragen naar aanleiding
van geluiden over de vog en de screening van delinquenten op minderjarige leeftijd. Ik ben het met hen eens dat het geen dom systeem moet
zijn waarbij je alleen maar terugkijkt en zegt: er staat een zedenvinkje bij
een minderjarige dus nooit een vog. In de praktijk komt het dan ook
nauwelijks voor dat een vog geweigerd wordt. Er wordt namelijk per doel
van de aanvraag bekeken of het een disproportioneel effect heeft. Bij een
licht vergrijp wordt de terugkijktermijn vaak als disproportioneel gekwalificeerd, waardoor de vog toch verleend wordt als er verder geen zwaardere
zaken op gevolgd zijn. Een vog wordt dus alleen geweigerd als het belang
van de samenleving zwaarder weegt dan dat van de aanvrager. Bij jonge
aanvragers is daar speciale aandacht voor. Een geregistreerd zedendelict
betekent dan ook niet dat je nooit een vog krijgt of dat dit een belemmering is om aan de slag te gaan. Het verscherpt het terugkijken op
zedendelicten met onbeperkte terugkijktermijn, maar dat is alleen het
geval als het om kwetsbare groepen gaat, bijvoorbeeld als iemand met
kinderen wil werken. Ik snap dat de rapporteur vraagt of het niet te streng
is, maar in de uitwerking leidt het nauwelijks tot weigering en wordt de
disproportionaliteit van het weigeren heel vaak ingezien. Vaak wordt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

23

vog dus ook gewoon verleend. In de praktijk zie ik het probleem dus niet.
Ik zie ook nooit grote aantallen voorbeelden bij wie de vog geweigerd zou
zijn. Ik denk dat de uitvoering en de praktijk op dit moment goed werken
en aansluiten bij de waarschuwing die de rapporteur afgeeft voor een te
strenge, blinde of binaire blik op vinkjes.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Van de politie hoor ik dat ze soms dat vinkje maar niet aanzetten. Als
jongens van 13 dom zijn en blootfoto’s delen op social media zonder dat
zij zich realiseren dat zij zich schuldig maken aan een zedendelict, dan ziet
de politie dat ook en zet zij een ander vinkje, omdat ze denkt: dat moeten
we niet doen. Ik vraag de Staatssecretaris hierop te letten. Ik vind het aan
de ene kant heel terecht dat er kritisch wordt gekeken als iemand een
zedendelict heeft gepleegd, want dan wil ik dat diegene in beeld komt.
Aan de andere kant zijn kinderen die zo dom zijn om een fotootje te delen
en zich eigenlijk niet realiseren wat ze doen, niet de doelgroep waar we
onze pijlen op richten.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Dat is de precies de groep waaraan een vog dan ook gewoon verleend
wordt. Het is zelfs nog wel iets breder dan dat. Er zijn misverstanden over
en verschillende beelden van de consequenties van het vinkje. We zullen
bekijken of de uitvoering van het beleid goed onder de aandacht is bij alle
organisaties, ook bij de politie. In het begin kreeg ik al die uitzonderingszaken ook persoonlijk voorgelegd. Inmiddels hebben we afgesproken
welke categorieën per definitie door kunnen. Er wordt natuurlijk specifiek
wel naar gekeken. Dat is belangrijk, want als je er een patroon uit kunt
destilleren, wordt het een ander verhaal. Ik heb de informatie dus wel
nodig. Een vinkje leidt echter niet automatisch tot het niet verlenen van
een vog. In dit systeem wordt specifiek voor minderjarigen de conclusie
niet door de computer getrokken, maar door mensen die met het systeem
werken.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Heel goed. Ik denk dat het extra belangrijk is dat de politie daarbij wordt
betrokken. Het is goed om dit mee te nemen als de politie het te eng vindt
om het vinkje te zetten. Dan wordt het namelijk onder een andere noemer
weggeschreven, omdat zij niet willen dat een kind überhaupt dat vinkje
krijgt, omdat zij bang zijn dat zo’n vinkje gevolgen heeft. Dat traject moet
goed worden meegenomen. Ik zou graag zien dat de Staatssecretaris
toezegt dat hij daar heel scherp op is. Op zich hoor ik hem dat ook zeggen.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Zeker.
Ten slotte kom ik op een vraag van de heer Van Nispen en mevrouw
Bergkamp over de aanbeveling uit het rapport van de Kinderombudsman
over het klachtrecht. Ik onderschrijf dat er een toegankelijke, begrijpelijke,
goede en onafhankelijke klachtprocedure moet zijn. Ik heb de nodige
aanbevelingen van de Kinderombudsman overgenomen en de jji’s
gevraagd op die onderdelen verbeterplannen te formuleren.
Er is ook gevraagd naar de rol van de inspectie. Die kijkt bij de reguliere
doorlichting van de jji naar de toepassing van het klachtrecht. DJI houdt
toezicht op de implementatie van de verbeterplannen van de jji’s. De
voortgang nemen we mee in de algemene brief over justitiële jeugd, die
gepland staat voor eind dit jaar. Als we weten wat de uitkomsten zijn,
laten we weten of de aanbevelingen geïmplementeerd zijn en tot de
gewenste verbetering hebben geleid.
Mevrouw Bergkamp (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

24

Ik had nog een vraag gesteld over instellingen als Schakenbosch waar
kinderen en jongeren terechtkomen zonder rechterlijke machtiging. De
inspectie heeft op een gegeven moment bodemeisen geformuleerd. Vanaf
dat moment zouden alle instellingen zich daaraan moeten houden. Mijn
vraag was of dit nu geregeld is voor alle instellingen. Voldoen alle
instellingen aan de bodemeisen van de inspectie?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Dat zijn geen justitiële jeugdinrichtingen, dus dat weet ik zo niet. Dan zou
ik met collega Van Rijn contact moeten opnemen om te bekijken of hij de
Kamer daarover kan informeren.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Daar heeft de Staatssecretaris een punt. Wij hebben geregeld overleg met
deze twee Staatssecretarissen en het is soms een beetje verwarrend wat
je met wie kunt bespreken. Ik zou het op prijs stellen als hij ons daarover
op korte termijn kan informeren. Dit loopt namelijk al vanaf oktober 2016.
Ik heb nog een vraag over het Preventief Interventie Team in Amsterdam.
Wat vindt de Staatssecretaris ervan om dat eventueel landelijk uit te
rollen? Het blijkt namelijk heel succesvol te zijn.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Daar kom ik straks in tweede termijn op terug.
De voorzitter:
Dan gaan we nu door met de tweede termijn.
De heer Brouwer (PvdA):
Voorzitter. Ik heb een aantal puntjes waarop ik wil doorvragen. Ik begin
met de proeftuinen en het visiedocument dat eraan zit te komen. Ik heb
begrepen dat er in het voorjaar – ik zal maar zeggen: februari – een
document komt over detentie. Ik meen dat het Koers en kansen zou heten.
Ik meen dat dit ook over de toekomstvisie op jeugddetentie zou gaan. De
Staatssecretaris sprak over de proeftuinen. Daar zijn we lovend over, maar
er zijn nog geen eindconclusies. Die komen misschien aan het eind van dit
jaar. Verder is de Staatssecretaris met een aantal partijen buiten DJI bezig
om voor deze groep het een en ander te doen. Dat is zich ook nog aan het
vormen en is nog niet klaar. Ik concludeer daaruit dat dit niet in de
visienota opgenomen kan worden. Laat ik het anders zeggen: kan de
Staatssecretaris aangeven wanneer de visienota komt en wordt jeugddetentie daar onderdeel van? Of komt deze problematiek pas later naar
voren? Ik zou dat jammer vinden. De visie op detentie loopt namelijk door
van jongeren naar ouderen. Ik zou het mooi vinden als het in een keer
behandeld zou kunnen worden.
Ik was net als de heer Van Nispen niet heel tevreden over de reactie op de
vragen over gedragsinterventies, al is het misschien vanuit een iets
andere invalshoek. Als je op prijs en kwaliteit gaat inkopen, kun je bij
jongeren inkopen op agressie, wonen en omgaan met geld. Dat zijn
allemaal gedragsinterventies. Dat leidt snel tot versnippering. Volgens mij
is het van groot belang dat we samen met ketenpartners één integrale
aanpak voor jongeren organiseren. Ik ben er niet zo zeker van dat dit gaat
lukken. De Staatssecretaris heeft een brief beloofd. Kan hij ook toezeggen
dat deze integraliteit in de brief meegenomen wordt?
Ook over de reactie op de Nationaal Rapporteur Mensenhandel ben ik niet
helemaal tevreden. Ik hoor steeds dat het in de praktijk redelijk goed
afgewogen wordt, terwijl andere partners – naast de rapporteur ook
Rutgers – duidelijk aangeven dat dit een probleem is. Als de Staatssecretaris zegt dat het in de praktijk wel meevalt, kan hij dan ook in een brief
wat meer inzicht geven in de aanvragen en in de manier waarop dat
precies gaat? Ik ben daar namelijk nog niet zeker over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

25

De heer Van Nispen (SP):
De heer Brouwer stelt terecht kritische vragen over de integraliteit van
gedragsinterventies. Ik ben ook benieuwd naar het antwoord daarop. Is de
PvdA eigenlijk wel voorstander van het invoeren van marktwerking op
deze heel kleine en heel specifieke markt? Ik zou het eigenlijk niet eens
een markt willen noemen, maar er wordt wel aanbesteed. Waarom zou
dat eigenlijk moeten? Wat is er mis met de wijze waarop de reclassering
dat nu doet?
De heer Brouwer (PvdA):
Wij gaan ervan uit dat in de nieuwe situatie een x-aantal partijen een
integrale aanpak maakt. Dat moeten de meest deskundige partijen rond
kinderen en jeugdigen zijn. Als het op de een of andere manier met
inkoop kan, hebben wij daar geen principiële bezwaren tegen, maar wat
ons betreft hoeft het niet per se. Als het beter op een ander manier kan,
mag dat ook. Wij willen overtuigd raken van het feit dat de aanpak goed
is. Wij leggen daar niet in dat het onmogelijk is om in te kopen.
De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. Het is goed om te horen dat de PvdA nog door de brief van de
Staatssecretaris overtuigd wil raken van de noodzaak tot inkopen. Daar
ben ik erg benieuwd naar.
De markt waarop de aanbesteding van gedragsinterventies voor justitiële
jeugd plaatsvindt, is echt heel klein. Ik heb het al gehad over de versnippering, de kwaliteit, de mogelijk lage prijs en de bureaucratie. Mag ik de
Staatssecretaris nog twee zaken vragen die in de brief zouden kunnen
komen? Ik vraag hem om een herbezinning op de noodzaak om op dit
specifieke terrein tot marktwerking over te gaan. Moeten we dit wel doen?
Ik heb geen klachten gehoord dat het de laatste jaren zo verschrikkelijk
slecht gaat of uit de hand loopt. Wat gaat marktwerking voor verbetering
opleveren? En als het dan toch moet – ik spreek mezelf niet tegen – en het
onontkoombaar is om marktwerking in te voeren, houd het dan alsjeblieft
zo simpel mogelijk. Dat is ook een dringende oproep uit de praktijk. De
praktijk en de jongeren zijn daar uiteindelijk het meest bij gebaat.
Ik heb nog een kort punt. Gelukkig heeft de Staatssecretaris herbevestigd
dat er geen sluitingen van justitiële jeugdinrichtingen zijn in deze periode.
Dat wisten we inderdaad, maar de zorgen in de praktijk zijn er nog steeds.
Er is immers sprake van uitstel, niet van afstel.
De Staatssecretaris erkent gelukkig dat de werkdruk nog steeds een
probleem is. Hij zegt niet, wat ik even dacht te lezen in zijn brief, dat dit
iets is uit het verleden van 2014 en 2015 en dat het inmiddels allemaal is
opgelost. Gelukkig zegt hij dat niet en belooft hij blijvende aandacht
hiervoor. Ik ben daar blij mee. Het gaat namelijk over een heel moeilijke
doelgroep, waarbij het ontzettend belangrijk is dat we medisch
deskundige mannen en vrouwen op die groepen hebben staan. Dat is in
het belang van recidivevermindering, de veiligheid van onze samenleving
en deze jeugdigen zelf.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Voorzitter. Ik heb nog een paar kleine punten. Ik dank de Staatssecretaris
voor het meenemen van de best practices van de Duitse jeugdinstellingen
wat betreft de proeftuinen. Kan hij dit ook meenemen in zijn brief of
voortgangsrapportage?
Wat betreft het advies van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel krijg
ook ik signalen dat de praktijk veel weerbarstiger is. Die signalen krijg ik
bijvoorbeeld van Rutgers. Kan de Staatssecretaris met Rutgers en de
Nationaal Rapporteur Mensenhandel in conclaaf gaan om te bekijken of
hier iets zit of niet? Dit onderwerp komt namelijk elke keer weer boven.
De Staatssecretaris heeft gezegd dat hij terug zal komen op mijn vraag
over het Preventief Interventie Team in Amsterdam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

26

Jongeren die verblijven in een instelling zonder rechterlijke machtiging
vallen inderdaad onder de andere Staatssecretaris, maar mijn vraag was
of deze Staatssecretaris ervoor kan zorgen dat we binnen twee weken een
reactie krijgen op de vraag of de instellingen voldoen aan alle bodemeisen. Ik miste nog even die concrete deadline.
De heer Geselschap (VVD):
Voorzitter. De VVD is blij dat bij de proeftuinen met de kleinschalige lokale
voorzieningen kwaliteit absoluut vooropstaat. Daar draait het om, want
we zijn op zoek naar effectievere alternatieven.
Verder ging dit debat wat mij betreft vooral over de criminaliteitscijfers. Ik
wil toch benadrukken dat de cijfers van minderjarige jeugdcriminaliteit
echt enorm gedaald zijn, vele malen meer dan bij volwassenen.
Vervolgens wordt een rapport dat de hele linie betreft, gebruikt om te
zeggen dat het niet deugt. Er is echter een daling van 64% en soms zelfs
van meer dan twee derde. Dat is zo significant dat je daar volgens mij niet
omheen kunt. Iedereen die twijfelt over wat er bij mij in de buurt gebeurt,
nodig ik van harte uit om in Snackbar ’t Oosten te komen en met mij een
kroket te eten. Dan kunnen we aan de buurtbewoners vragen wat de
veranderingen in de afgelopen tien jaar zijn geweest rond jongerenoverlast, zowel crimineel als gewoon hinderlijk.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik heb dit onderwerp expres geen onderdeel van mijn tweede termijn
gemaakt, omdat de Minister er niet meer bij is. Nu de VVD toch duidelijk
aangeeft dat het zo goed gaat met de veiligheid in Nederland ...
De heer Geselschap (VVD):
Met de jeugdcriminaliteit.
Mevrouw Bergkamp (D66):
... wil ik de VVD erop wijzen dat er een notitie is gekomen van het
Openbaar Ministerie en de politie. Als je die leest, lijkt het alsof er twee
parallelle werkelijkheden bestaan, namelijk de werkelijkheid van de VVD
en de werkelijkheid van de praktijk. Ik vind dat de VVD daar te makkelijk
overheen stapt. Het is een belangrijk signaal. Ik vind dat we mensen van
de politie en het Openbaar Ministerie serieus moeten nemen. Ik ga heel
graag een keer een kroket met u eten en dan wil ik het er graag over
hebben met u. Ik vind het jammer dat de VVD nu weer het signaal geeft
dat het allemaal goed gaat.
De heer Geselschap (VVD):
Ik ben blij dat u op de uitnodiging voor een kroket ingaat. Mijn betoog
betrof vooral de jeugdcriminaliteit, onder minderjarigen dus. Dat was mijn
punt. U trekt het weer in den brede.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Het aandeel van jongeren is wel degelijk onderdeel van de rapportage. Als
de VVD aangeeft dat alleen volwassenen criminaliteit plegen en dat het
goed gaat met de afname van de jeugdcriminaliteit, wil ik toch aanbevelen
die notitie nog eens goed te lezen. Ik maak me zorgen over die parallelle
werkelijkheid. Aan de ene kant heb je onderzoek en aan de andere kant
heb je signalen uit de praktijk. Een heel verborgen werkelijkheid is nu
transparant geworden. Ik ben daar blij om. Ik vind het teleurstellend als
dan heel makkelijk wordt gezegd dat cijfers maar cijfers zijn.
De voorzitter:
Wij vervolgen dit debat op 2 februari in het AO Criminaliteitsbestrijding.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

27

Voorzitter. Ik vind het aardig dat mevrouw Bergkamp zegt dat we eens
naar Duitsland moeten kijken, maar ik herinner me nog dat twaalf jaar
geleden Duitsland naar Nederland kwam om te bekijken hoe goed het hier
ging. Ik heb ze toen zelf nog rondgeleid in allerlei jeugdinrichtingen. Het is
wel bijzonder dat het inmiddels zover is dat wij naar Duitsland moeten
kijken om te bezien hoe goed het daar gaat. Ik vind dat fascinerend, maar
dat terzijde.
Mijn vragen over het adolescentenstrafrecht zijn redelijk beantwoord,
maar ik mis nog het antwoord op de vraag naar de rol van ouders. Ik zou
daar graag een vrij serieuze brief over krijgen. Op heel veel terreinen
proberen we jongeren aan te pakken, maar spelen de ouders nauwelijks
een rol. We willen eigenlijk dat ouders verplicht worden erbij te komen en
dat ouders verplicht worden op het politiebureau te verschijnen als hun
kind daar heen moet. Ze moeten ook aan interventies meedoen. Dat is
echt de enige manier om dit aan te pakken. Ik zou de Staatssecretaris
willen vragen dit punt mee te nemen. Misschien kan ik hem een beetje
helpen: wat in Amsterdam PIT heet, heet in de rest van Nederland JIT; de
hoofdstad is altijd een beetje eigenwijs wat namen betreft. Het zijn de
Jeugd Interventie Teams die overal het goede werk doen. Ik denk dat we
een analyse kunnen krijgen van de manier waarop het het beste kan.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Voorzitter. De heer Brouwer had het over de visie Koers en kansen en
vroeg hoe die met de verkenning samenhangt. De verkenning was er
eerst. Die zijn wij in proeftuinen verder aan het verkennen. Koers en
kansen zit in dezelfde lijn, maar gaat breder dan alleen de jeugd. In die zin
haken ze in elkaar. Door met die proeftuinen te beginnen, ben je op
jeugdgebied verder en hoef je niet te wachten op het document dat zal
verschijnen. Ik weet niet precies of dat in februari of maart zal komen.
Zodra het er is, kunnen we het in ieder geval aan de Kamer zenden. Ik
weet het niet precies omdat het een document is dat expliciet iets van de
experts is, ook gezien het moment waarop het zal verschijnen, namelijk
net voor of net na de verkiezingen. Het komt echt vanuit het veld. De
politiek kan daar haar voordeel mee doen. Het is geen document dat per
se mijn visie is. Ik wil het niet te snel politiek kleuren, want dat maakt het
niet altijd populairder. Dit komt echt uit het veld, van de experts. Daar
moet iedereen zijn eigen kleur aan geven. Ik denk dat het goed is dat ik er
geen druk op probeer te zetten waardoor het nog in februari komt. Het
moet gewoon goed door kunnen lopen, ook met de proeftuinen die er
naar aanleiding van de verkenning zijn.
Ik kan me vinden in het meenemen van de integraliteit in de brief over
gedragsinterventies.
De heer Van Nispen vraagt om herbezinning. Als ik dat woord gebruik, lijkt
het net alsof ik ergens op wil terugkomen. Laat ik het zo zeggen: de vraag
waar het allemaal voor nodig is, zal ik ook beantwoorden in de brief. Ik zal
ook inzicht geven in de eenvoud van het beoogde systeem.
Het gesprek met de rapporteur en Rutgers ga ik graag aan. Ik ben namelijk
altijd benieuwd naar de getallen erachter. Volgens mij willen we hetzelfde.
Getalsmatig hebben we bij jongeren een afwijzingspercentage van 0,3%.
Daar kan ik het probleem dus niet uit afleiden. Dan zal ik het van concrete
voorbeelden moeten hebben. Die wil ik graag zien als ze er zijn. Eventueel
wil ik duidelijk maken dat ze er niet zijn.
Als de heer Brouwer meer inzicht wil, wijs ik hem op een werkbezoek dat
de Kamer een tijdje geleden heeft afgelegd bij Justis, de dienst waar het
allemaal gebeurt. Ik denk dat het nuttiger is dat te herhalen voor wie dat
wil, dan een brief te sturen. Daar krijg je echt veel beter zicht in de manier
waarop het systeem werkt en in de manier waarop ermee wordt
omgegaan door degenen die de beslissing nemen en uitschrijven.
De heer Brouwer (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

28

Dat laatste pak ik graag mee. Ik ben het eens met het vog-voorstel. Ik
schrok wel een beetje van dat visiedocument Koers en kansen. Vorige keer
hebben wij duidelijk gevraagd dit voor de verkiezingen voor elkaar te
krijgen. Dan kun je het na de verkiezingen meenemen in de onderhandelingen. Is het echt niet mogelijk om toe te zeggen dat het voor de
verkiezingen naar de Kamer gezonden wordt?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik weet nu niet of dat mogelijk is. Ik kan dus ook niet zeggen dat het
onmogelijk is. Als het goed is om dit mee te nemen in de formatie, kan dat
ook als het er in februari of maart is. Daarvoor hoeft het niet per se voor
de verkiezingen te komen. Het moet namelijk geen politiek statement gaan
worden. Daarom denk ik dat het goed is dat ze het pas sturen als het af is.
Als dat in maart is, net na de 15de, lijkt me dat voor het verdere proces
geen bezwaar opleveren.
De heer Van Nispen (SP):
Wat ik een herbezinning noemde, karakteriseert de Staatssecretaris als de
vraag: waar is het allemaal voor nodig? Dat vind ik ook goed. Ik vind het
goed dat die vraag wordt gesteld, maar ik zit wel met het volgende. Stel
dat ik niet overtuigd raak en mijn collega, die daar ook goede vragen over
heeft gesteld, ook niet. Ik wil me daarom graag het recht voorbehouden
om een VAO aan te vragen. Ik zeg niet dat ik nu een VAO aanvraag, maar
de brief die ons voor over vier weken is toegezegd, geeft ons volgens mij
nog precies de ruimte om in de laatste week voor het verkiezingsreces in
een VAO hier iets van te vinden; laat ik het maar even bescheiden zeggen.
Ik wil dus graag benadrukken dat die brief er in de voorlaatste week voor
het verkiezingsreces zou moeten zijn wat mij betreft.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Dat heb ik al aangekondigd.
Ik kom op de vraag over het PIT of het JIT; sommige dingen heten in de
republiek Amsterdam anders dan in het Koninkrijk der Nederlanden.
Inhoudelijk zijn wij daar erg van gecharmeerd. Wij vinden dat een goed
plan. We hebben drie proeftuinen in grote gemeenten ondersteund om dit
goede werk op deze manier te verspreiden. De uitkomsten waren echt
heel goed. Die zijn ook aan alle gemeenten ter beschikking gesteld. Er is
zelfs een URL van: wegwijzerjeugdenveiligheid.nl. Daar is een e-book
beschikbaar. Verder adviseren we alle gemeenten om op deze manier te
werken. We doen er veel aan om deze aanpak te verspreiden en ervoor te
zorgen dat meer gemeenten dan nu hier gebruik van maken. Dat is
uiteindelijk in het belang van ons allemaal.
Mevrouw Bergkamp wil binnen twee weken een brief over haar andere
vraag. Daar zullen we voor zorgen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter.
De voorzitter:
Mevrouw Van Toorenburg, ik zie dat u iets wilt vragen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Omdat u keek, dacht ik dat ik al iets mocht gaan zeggen. Excuus. Ik heb
eigenlijk nog te weinig gehoord over de ouders. Misschien heb ik dat
gemist, maar dit is de tweede keer dat ik het niet hoor.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Mijn beeld is dat de jji’s er heel veel voor doen om de ouders erbij te
betrekken, voor zover zij een onderdeel zijn van de oplossing. Ik ben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

29

huiverig voor verplichtstelling, omdat ouders soms ook onderdeel zijn van
het probleem.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dat bedoel ik niet. Ik bedoel dat er bij talloze interventies, ook als een
jongere is aangehouden, kansen zijn om ouders er goed bij te betrekken.
Ik merk in het veld dat dit heel vaak niet gebeurt vanwege tijdsdruk of
onbekendheid. Ik vind het belangrijk om daar nu eens de vinger achter te
krijgen. Worden ouders er altijd bij betrokken als hun kind door de politie
wordt opgepakt, omdat het zich misdraagt? Uit de brieven van het kabinet
zelf blijkt dat de sleutel vaak bij het netwerk ligt. Daar zou ik een keer een
analyse van het kabinet over willen ontvangen. Dat hoeft niet morgen te
zijn, maar kan het kabinet toezeggen om daar eens echt naar te kijken?
Wanneer gebeurt dat nou? Hoe gebeurt dat? Welke winst is er op dat vlak
nog te behalen?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik kan nu niet inschatten hoe makkelijk beschikbaar de relevante data zijn
en hoe snel wij zoiets dus kunnen opleveren. Ik vind het ingewikkeld om
een termijn daarvoor te geven, maar ik vind het zeker nuttig om zo’n
analyse te maken.
De voorzitter:
Zullen we de termijn dan op een halfjaar of zo zetten? Dat gaan we doen.
Dan blijft dit op ons lijstje staan. Akkoord.
Hiermee zijn wij aan het eind gekomen van dit algemeen overleg. Ik heb
gehoord dat er een VAO is aangevraagd voor de zekerheid, voor het geval
dat een bepaalde brief tegenvalt dus. Het lijkt mij verstandig om dat VAO
gewoon op het lijstje te zetten.
De heer Van Nispen (SP):
Dat vind ik prima, maar ik vind het omgekeerde ook goed. Wij hoeven nu
nog geen VAO aan te vragen, want een VAO kun je ook naar aanleiding
van de brief aanvragen. Maar wij kunnen ook nog steeds naar aanleiding
van dit AO een VAO aanvragen. Het is mij echt om het even. Ik vind dat
laatste ook goed.
De voorzitter:
Dan gaan we uit van het positieve, zoals wij gewend zijn om te doen. Er
zal dus pas een VAO aangevraagd worden als de brief tegenvalt. Wij
weten dat de heer Van Nispen zich dan zal melden als eerste spreker.
Ik heb een aantal toezeggingen genoteerd.
– De Kamer wordt in het najaar van 2017 geïnformeerd over de uitkomst
en de eventuele voortzetting van de pilot financieel toezicht
18-minners.
– De Kamer ontvangt binnen vier weken een uitgebreide toelichting op
de aanbesteding inzake gedragsinterventies, de herbezinning daarop
en de noodzaak daarvan.
– De Kamer wordt binnen vier weken geïnformeerd over het verloop van
het percentage van gedragsinterventies. Dat wordt in dezelfde brief
meegenomen.
Eventueel volgt op deze brief een VAO.
– De Kamer wordt eind 2017 geïnformeerd over de klachtenprocedure
van de Kinderombudsman.
– Het kabinet zal de Kamer informeren over de plaatsing in jeugdinstellingen zonder rechterlijke machtiging binnen twee weken.
– De Kamer wordt nader geïnformeerd over de rol van ouders binnen
een halfjaar.
Mevrouw Bergkamp (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

30

Ik had een vraag gesteld over de Duitse jeugdinstellingen. Die worden
meegenomen in de proeftuinen. Kan de Staatssecretaris daar in zijn
voortgangsrapportage of brief op terugkomen?
De voorzitter:
Akkoord. Die toezegging noteren wij ook.
De Staatssecretaris komt terug op de Duitse jeugdinstellingen.
De heer Brouwer (PvdA):
Ik had gehoord dat er een gesprek zou plaatsvinden over de vog. Ik zou
graag genoteerd hebben dat dit gesprek plaatsvindt en dat daar ook een
terugkoppeling op komt.
De voorzitter:
Akkoord. De termijn hangt af van het gesprek. Na overleg met de
Staatssecretaris noteren wij het volgende.
– Binnen twee maanden wordt de Kamer geïnformeerd over het gesprek
over de vog.
Ik dank de collega’s, de Staatssecretaris, alle ondersteuning en alle
belangstellenden hartelijk voor hun belangstelling.
Sluiting 16.53 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 741, nr. 31

31