Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 489

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2019
Op 4 juni 2019 heeft de Tweede Kamer mij in een motie (Kamerstuk
25 424, nr. 466) gevraagd om in overleg met alle betrokken partijen voor
1 januari 2020 een uitgewerkt wettelijk kader voor te bereiden, waarin de
mogelijkheid wordt gecreëerd dat alle psychiaters gaan meedraaien in de
avond-, nacht en weekend (ANW-) diensten in de ggz. Hierbij bericht ik u
over de voortgang.
Ik heb destijds aangegeven dat ik de invulling van de avond-, nacht- en
weekenddiensten van groot belang acht. Tegelijkertijd wil ik goed
uitzoeken wat er precies speelt en waar de knelpunten zitten. Bij de
ggz-instellingen waar ik kom vraag ik standaard naar de invulling van de
ANW-diensten. Het veld is hierin niet eenduidig maar toch klinkt vanuit
een deel van het veld wel degelijk de roep om ervoor te zorgen dat de
ANW-diensten gemakkelijker kunnen worden ingevuld. Een deel van de
aanbieders geeft aan dat het moeilijk is om psychiaters te vinden voor de
invulling van de ANW-diensten en dat (te) hoge tarieven worden
gevraagd.
Reden dus om hier serieus naar te kijken. Ik doe dit, zoals de motie ook
verzoekt, graag samen met de sector.
Tijdens het AO van 24 april 2019 heb ik uw Kamer gemeld dat ik in het
kader van de ANW- en de crisisdiensten in overleg ben met de partijen die
het hoofdlijnenakkoord ggz hebben getekend (Kamerstuk 25 424, nr. 470).
Mede in het licht van de motie heb ik dit overleg voortgezet. Tegelijkertijd
ben ik nagegaan wat de wettelijke mogelijkheden zijn om psychiaters te
verplichten ANW-diensten te draaien, zoals voorgesteld in de motie. Ik wil
daarbij nogmaals benadrukken dat het mijn sterke voorkeur heeft dat de
sector zelf met een oplossing komt.

kst-25424-489
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 489

1

Huidige situatie
Om de aanpak ten behoeve van de ANW-diensten vorm te geven hebben
de Nederlandse vereniging voor psychiatrie (NVvP) en GGZ Nederland
gezamenlijk besloten hun achterbannen te raadplegen. Zoals gezegd, ben
ik ervan overtuigd dat een oplossing voor de ANW-problematiek de
meeste kans van slagen heeft als deze vanuit de veldpartijen komt. Een
gedragen oplossing uit het veld is krachtiger dan een van bovenaf
opgelegde wettelijke verplichting. Ik juich het toe dat de partijen in het
veld elkaar hebben gevonden in het vormgeven van gezamenlijke acties
die de problematiek in kaart moeten brengen en tot oplossingen moeten
leiden. De NVvP en GGZ Nederland hebben daartoe enquêtes bij hun
achterban gehouden over het thema. Doel daarbij was om inzicht te
krijgen in de wijze waarop in de ggz wordt omgegaan met de beschikbaarheid van psychiaters voor crisis- en ANW-diensten.
In eerste instantie is naar mijn mening onvoldoende tempo gemaakt om
deze problematiek aan te pakken. Maar ik ben wel te spreken over de
concrete stappen die de NVvP en GGZ Nederland op dit moment zetten. Ik
vind het belangrijk dat zij deze stappen verder kunnen uitbouwen en dat
we op basis hiervan de problematiek structureel aanpakken. Hieronder ga
ik nader in op de acties waar de NVvP en GGZ Nederland mee aan de slag
gaan.
Acties veldpartijen
Naar aanleiding van de resultaten van de enquêtes hebben de NVvP en
GGZ Nederland een drietal stappen geformuleerd. Stap 1 betreft het
organiseren van regiobijeenkomsten, stap 2 het vergroten van inspraak
van psychiaters via bijvoorbeeld medische staven en stap 3 betreft
monitoring en bijsturen.
1. Regiobijeenkomsten
De NVvP en GGZ Nederland organiseren dit najaar in vijf regio’s bijeenkomsten. In Friesland zijn goede ervaringen opgedaan rondom het
aangaan van het directe gesprek met zoveel mogelijk psychiaters in de
regio, inclusief de vrijgevestigden. Deze gesprekken zullen nu breder in
het land worden gevoerd, om het met psychiaters te hebben over de
invulling van de crisis- en ANW-diensten in hun regio.
Op korte termijn (nog voor het einde van het jaar) worden regiobijeenkomsten georganiseerd in de regio’s Oost, Flevoland, Den Bosch,
Zuid-Holland Noord en Midden, en Noord-Holland.
De veldpartijen hebben bij mij in het Bestuurlijk Overleg op 24 september
2019 aangegeven dat de knelpunten in elke regio anders zijn. Daarom vind
ik het belangrijk dat we begin 2020 gezamenlijk bekijken wat er uit de
regiobijeenkomsten komt.
2. Inspraak psychiaters
In het hoofdlijnenakkoord is afgesproken dat goed werkgeverschap in elk
geval bestaat uit inspraak van de professional via bijvoorbeeld medische
staven en andere professionele adviesraden. Een medische staf zorgt voor
meer inspraak en meer betrokkenheid bij het instellingsbeleid. Dit is
belangrijk om psychiaters in loondienst te houden, zo bleek uit het
onderzoek dat de NVvP en de Landelijke vereniging van Artsen in
Dienstverband (LAD) hebben gedaan. In het onlangs bereikte cao-akkoord
is afgesproken dat elke ggz-instelling met specialistische ggz een
«georganiseerde vorm van inspraak» voor psychiaters regelt. Partijen
trekken samen op om de medische staven invulling te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 489

2

3. Monitoren en bijsturen
GGZ Nederland en de NVvP hebben aangegeven dat zij gezamenlijk gaan
monitoren en bezien waar, naast de regiobijeenkomsten, aanvullende
maatregelen nodig zijn. Ook zullen zij de invulling en werking van de
«medische staven» gaan monitoren. Ze willen beoordelen of deze
bijdragen aan het behoud van psychiaters in loondienst. Tot slot gaan zij
zich gezamenlijk inzetten op andere maatregelen die kunnen helpen om
psychiaters te behouden voor instellingen. Hierbij denken zij onder andere
aan het verminderen van regeldruk.
Acties VWS
Vanuit de zijde van VWS zet ik mij ervoor in om tot een structurele
oplossing voor ANW-diensten te komen. Dat betekent dat ik actie
onderneem op verschillende terreinen.
(Ont)Regel de zorg
Uit de enquêtes van partijen blijkt dat psychiaters nog steeds veel
administratieve last ervaren. Dit heeft ontegenzeglijk invloed op de
beleving van het beroep van psychiater en het werkplezier. Met het
programma (Ont)Regel de zorg wordt actie ondernomen om de regeldruk
te verlagen en zo het beroep van zorgverlener/ psychiater in de ggz
aantrekkelijker te maken. Dit draagt ook bij aan het oplossen van de
huidige problematiek. Met de brief «Voortgang programma (Ont)Regel de
zorg» (Kamerstuk 29 515, nr. 441) bent u op 4 oktober 2019 bericht over de
voortgang daarvan.
Contractering
Ik ga het gesprek aan met verzekeraars en aanbieders over hoe zij de
invulling van ANW-diensten kunnen meenemen in de contractering, net
zoals dat met het thema wachttijden gebeurt. Voordat ik samen met deze
partijen bekijk hoe dit een plek kan krijgen in de contractering, moet
echter scherp zijn waar het probleem precies zit. Ik bezoek regelmatig zelf
ggz-instellingen en vraag dan ook naar de invulling van de ANW-diensten.
Dan wordt vaak niet duidelijk of er een probleem is en als dat er wel is,
waar dat dan precies in zit. Dat maakt een gedegen analyse des te
belangrijker: wat is de omvang van het probleem, waar manifesteert het
zich en wat is de precieze oorzaak? Daar wil ik begin 2020 via de regiobijeenkomsten eerst antwoorden op krijgen vanuit de sector.
Wettelijk kader
Naar aanleiding van de motie (Kamerstuk 25 424, nr. 466) heb ik een
verkenning gedaan naar de mogelijkheden van een wettelijk kader om te
bewerkstelligen dat alle psychiaters deelnemen aan ANW-diensten.
Bij een effectief wettelijk kader zal de regelgeving moeten voorzien in:
a) Een verplichting voor psychiaters om te participeren in ANW-diensten;
b) Een aanwijzing aan aanbieders, waar ANW-diensten deel uitmaken van
de bedrijfsvoering, dat zij niet alleen ANW-diensten verzorgen, maar
ook verplicht zijn psychiaters toe te laten tot de ANW-diensten;
c) Een normstelling over de omvang van de participatie in de
ANW-diensten;
d) Een sanctiestelsel, het toezicht op en de handhaving van de naleving
van de wettelijke verplichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 489

3

Meer concreet betekent dit dat onderstaande punten in ieder geval verder
zouden moeten worden uitgewerkt:
Ad a Psychiaters zullen verplicht moeten worden te participeren in een
ANW-dienst. Het beroep van arts is gereguleerd in de Wet BIG. Het beroep
van psychiater, dat een specialisme is van het beroep van arts, is dat
echter niet. De regulering van de specialismen gebeurt door de beroepsverenigingen op basis van door de Minister MZS goedgekeurde,
privaatrechtelijke reglementen. Een psychiater moet daardoor niet alleen
als arts in het BIG-register zijn geregistreerd, maar ook als psychiater in
het register van zijn beroepsvereniging. De Minister MZS erkent de titel,
waardoor deze beschermd wordt. Om verplichtingen aan psychiaters op
te leggen, zou de wet meer zeggenschap moeten krijgen over het
verenigingsregister van de psychiaters. Voor psychiaters zou in dat geval
een ander regime gaan gelden van voor de andere erkende specialismen.
Ad b Om aan de wettelijke voorwaarden te voldoen, zullen de
ANW-diensten gespecificeerd en geformaliseerd moeten worden. Zonder
een formalisering in de wet, is het niet mogelijk rechten en plichten aan
een dergelijke dienst op te leggen. Dit is bijvoorbeeld belangrijk om te
kunnen beschrijven in welke gevallen een aanbieder verplicht is om
psychiaters in de organisatie te laten te participeren. Die verplichting is
van cruciaal belang omdat een psychiater slechts aan een participatieverplichting kan voldoen als een aanbieder hem daartoe in de gelegenheid
stelt.
Ad c Ook zullen er voorwaarden moeten worden gesteld die op de
participatie van toepassing zijn, zoals voorwaarden over de beschikbaarheid en de vergoedingen daarvoor.
Ad d Er moeten sancties kunnen worden opgelegd aan psychiaters die in
strijd met de wettelijke verplichtingen niet participeren in ANW-diensten
(daarbij bijvoorbeeld ook rekening houdende met de gevallen dat er niet
voldoende aanbod van ANW-werk is om aan de normen te voldoen). Deze
sancties zullen moeten worden bepaald.
Er moet een organisatie worden belast met het toezicht op de naleving
van de participatienormen.
Noch de Wet BIG, noch andere wetgeving biedt op dit moment een
wettelijke grondslag om zowel ten aanzien van psychiaters, als ten
aanzien van aanbieders van ANW-diensten, bij lagere regelgeving regels
te stellen die enerzijds kunnen afdwingen dat psychiaters deelnemen aan
het verrichten van ANW-diensten en anderzijds kunnen afdwingen dat
organisaties van ANW-diensten gedwongen kunnen worden psychiaters
in die diensten te laten participeren. Daarvoor zou eerst nieuwe, formele
wetgeving tot stand gebracht moeten worden.
Hoewel de Minister voor Medische Zorg in het kader van bestaande
wetgeving de deelname aan ANW-diensten niet kan opleggen, is het
onder omstandigheden wel mogelijk om op basis van die regelgeving de
naleving van verenigingsnormen te ondersteunen. Een voorbeeld is het
draaien van de ANW-diensten in de huisartsenzorg. Zo geldt voor
huisartsen dat zij verplicht in voldoende mate ANW-diensten moeten
verrichten, willen zij zich laten herregistreren in het register van de
beroepsvereniging. Deze eis heeft de beroepsvereniging zelf opgesteld en
daarop heeft VWS geen directe sturingsmogelijkheden. Uit de beroepsnormen van de huisartsen vloeit voort dat huisartsenzorg 24-uurszorg is.
Om aan die norm te kunnen te voldoen, sluiten huisartsen met collegahuisartsen waarneemovereenkomsten of sluiten zij zich aan bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 489

4

huisartsenpost, zodat hun patiënten ervan verzekerd zijn dat zij ook buiten
de praktijkuren niet uitstelbare zorg kunnen krijgen. Huisartsen die niet
aan de beroepsnormen voldoen kunnen bij de tuchtrechter ter verantwoording worden geroepen of de Minister kan een aanwijzing geven en
een termijn stellen waarbinnen alsnog een behoorlijke waarneemregeling
moet worden getroffen. Dit is eventueel te handhaven door middel van
een dwangsom.
Om te bezien of op basis van bestaande wetgeving op verglijkbare weg
tot een oplossing voor de ANW-diensten in de psychiatrie kan worden
gekomen, is het noodzakelijk dat ik eerst de uitkomsten van de regiobijeenkomsten ken en daarover in overleg treed met de veldpartijen. Als
blijkt dat het mogelijk is en er bereidheid bestaat om normen te ontwikkelen die binnen de bestaande wetgeving zijn in te passen heeft dat de
voorkeur, omdat dat opgelegde regelgeving kan voorkomen en tot meer
draagvlak zal leiden.
De stappen bestaan nu dus op korte termijn uit het volgen van de
regiobijeenkomsten en het creëren van meer inspraak voor psychiaters
binnen instellingen. Naar aanleiding daarvan volgen eventueel aanvullende maatregelen. Daarnaast gaat VWS verder met het traject (Ont)regel
de zorg en vindt het gesprek plaats over hoe de ANW-diensten een plek
krijgen in de contractering.
Mocht dat niet voldoende opleveren, dan zijn er nog veel vragen te
beantwoorden voordat een wettelijke regeling in werking zou kunnen
treden. Daarbij gaat het niet alleen om de hierboven concreet beschreven
thema’s (zoals de verplichtingen om aan ANW-diensten deel te nemen of
om een psychiater tot de diensten toe te laten, de normen over de
omvang van de verplichtingen, de vergoedingen, sancties en toezicht),
maar ook om vragen die nog verdere uitwerking behoeven. Te denken valt
onder meer aan de rol van kwaliteitsstandaarden, de CAO, de afbakening
van diensten en de positie van crisisdiensten in het geheel.
Hoewel er dus juridische mogelijkheden lijken te bestaan, ben ik ervan
overtuigd dat het de voorkeur verdient om de bemensing van de
ANW-diensten via een afsprakenstelsel te regelen, net zoals dat bij de
huisartsen gebeurt. De bezwaren die hierboven naar voren komen
steunen mij in die overtuiging. Daarnaast zie ik ook meer in een gedragen
oplossing vanuit de aanbieders en de zorgverleners die het werk moeten
doen, de psychiaters, dan in een van bovenaf opgelegde verplichting. Een
wettelijke verplichting waar psychiaters niet om hebben gevraagd zal het
vak niet aantrekkelijker maken. Daarnaast zullen ook de aanbieders via
wettelijke regulering een verplichting krijgen opgelegd die hen minder
flexibiliteit in de bedrijfsvoering biedt. Ik blijf dan ook eerst met de partijen
verder werken aan de vraagstukken die nu voorliggen en zal uw Kamer in
het voorjaar van 2020 op de hoogte stellen van de voortgang van het
traject.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 489

5