Handreiking
studentenwelzijn
in Corona-tijd
Manieren om onder bijzondere omstandigheden de
stress voor studenten met een
ondersteuningsvraag te verminderen

Landelijke Werkgroep Studentenwelzijn

Over deze handreiking
Toegankelijk

inclusief

ondersteuningsvraag.

onderwijs

is

bepalend

Onderwijsinstellingen

voor

hebben

het

welzijn

vanwege

het

van

studenten

coronavirus

snel

met

een

moeten

omschakelen naar digitaal onderwijs en begeleiding op afstand. Een uitdaging die zowel resulteerde in
mooie initiatieven als de ervaring van obstakels op het gebied van studentenwelzijn.
Met deze handreiking onderstrepen we het belang van maatwerk door het aanbieden van informatie
en voorzieningen voor studenten met een ondersteuningsvraag in het hoger onderwijs, zodat zij hun
weg kunnen vinden en ook hun eigen verantwoordelijkheid hierin kunnen nemen.
De voorbeelden in deze handreiking kunnen hierbij als inspiratie dienen. De handreiking heeft als doel
om de onderwijsinstellingen praktisch te ondersteunen met inspirerende voorbeelden en aandachtspunten voor toegankelijk studeren met het oog op het aankomende studiejaar 2020-2021 en de
herstart van het fysieke onderwijs in september 2020.

Handreiking studentenwelzijn in Corona-tijd

1/7

Hybride onderwijs
Vanaf 1 augustus geldt dat instellingen hun onderwijsactiviteiten op de locatie van de instelling
kunnen laten plaatsvinden. Dat doen zij met inachtneming van de RIVM- en GGD-richtlijnen,
waaronder het bewaren van de 1,5 meter afstand tot elkaar, (zie servicedocument 7.0 van het
ministerie van OCW met handvatten voor knelpunten in het hoger onderwijs als gevolg van het
coronavirus). Desalniettemin lijkt het erop

dat, waar mogelijk, online en fysieke vormen van

onderwijs zullen worden gecombineerd. Een online leeromgeving kan ruimte bieden voor onderwijs,
ontmoetingen en coaching; het biedt (nieuwe) kansen. Voor een aantal studenten met een
ondersteuningsvraag is het online studeren vanuit huis van een meerwaarde, voor anderen is het een
extra belasting. Een goede verbinding tussen de onderwijsinstelling en het geheel van de
leergemeenschap is een belangrijke factor voor het succesvol starten en doorlopen van de studie voor
studenten met een ondersteuningsvraag. De juiste begeleiding, transparantie over verwachtingen en
middelen en een goede informatievoorziening is de kracht van toegankelijk inclusief onderwijs.
We formuleren daarom een aantal manieren om, tijdens een pandemie, de stress voor studenten met
een

ondersteuningsvraag

te

verminderen.

Dit

betreft

studenten

die

bijvoorbeeld

vanwege

belemmeringen als gevolg van een functiebeperking, chronische ziekte of psychische klachten,
vanwege zwangerschap en jong ouderschap, gendertransitie en bijzondere familieomstandigheden
zoals mantelzorg, extra ondersteuning nodig hebben bij het volgen van fysiek en of online onderwijs.
Tip:


Evalueer de nieuwe onderwijsvorm (enquêtes, medezeggenschapsraad) en leer van de ervaringen
van docenten en studenten met een ondersteuningsvraag van afgelopen periode. Zet het geleerde
in voor studiejaar 2020-2021.

Voorbeelden:



Onderzoeksresultaten welbevinden studenten en medewerkers (Radboud Universiteit).



Onderzoeksresultaten studeren, studievoortgang en welbevinden tijdens corona (ResearchNed).

Fysiek onderwijs
Voor een aantal studenten met een ondersteuningsvraag is juist de fysieke ontmoeting op locatie van
belang. Aan de andere kant zijn niet alle studenten in staat om fysiek onderwijs te volgen. Denk aan
studenten die behoren tot de kwetsbare groep in verband met een zwakke gezondheid, zij kunnen niet
naar de onderwijsinstelling zolang er geen vaccin voorhanden is. Hier is dus maatwerk nodig. Fysiek
onderwijs is mede van belang voor:


studenten die niet thuis kunnen werken vanwege bijvoorbeeld het ontbreken van de juiste
voorzieningen, zoals voorleessoftware, of een onveilige thuissituatie. Zij hebben behoefte aan een
plek op de onderwijsinstelling.



de herstart van het fysieke onderwijs voor eerstejaarsstudenten met een ondersteuningsvraag.
Denk aan het belang van sociale binding, het wegnemen van onzekerheden vanwege
onbekendheid met onderwijs en voorzieningen.

2/7

Handreiking studentenwelzijn in Corona-tijd



internationale studenten die last hebben van eenzaamheid of psychische klachten. Zij krijgen bij
het herstarten van fysieke begeleiding en ontmoeting op locatie een ‘sense of belonging’. Een
minder breed sociaal netwerk maakt hen extra kwetsbaar.

Tips:


Stem als studentbegeleider met de student af waar de urgentie zit voor individueel maatwerk en
zelfregie van de student. Zo worden zij in staat gesteld om naar vermogen onderwijs te volgen.



Goede informatievoorziening over fysieke onderwijs: informeer studenten over wat ze kunnen
verwachten, welke regels gehanteerd worden (qua onderwijs en gebruik gebouw), en eventuele
alternatieven voor fysiek onderwijs.

Online onderwijs
Online onderwijs kan bijdragen bij aan de studeerbaarheid van de opleiding door bijvoorbeeld
studenten die vanwege hun gezondheid geen colleges kunnen bijwonen. Het is daarbij van belang dat
er voorzieningen worden getroffen voor digitaal toegankelijk onderwijs voor bijvoorbeeld studenten
met een auditieve of visuele beperking. Daarbij is het ook van belang dat helder is wat de
verwachtingen van de instelling zijn: hoe wordt hier getoetst en is dat ook toegankelijk voor
studenten met een ondersteuningsvraag? Daarnaast kan het helpen om de middelen, waarvan gebruik
kan worden gemaakt om het onderwijs te volgen en de toets te maken, al vanaf het begin
beschikbaar te stellen en hierover duidelijk te communiceren.
Voorbeelden:


Efficiënt online studeren: 10 tips voor motivatie, inzet, welzijn, actieve betrokkenheid, binding en
engagement van studenten (Hogeschool InHolland).



Richtlijnen voor toegankelijk digitaal onderwijs ten tijde van de coronacrisis (Universiteit Leiden).

Momenteel is niet duidelijk hoeveel studenten buiten beeld zijn en hoeveel studenten moeite hebben
met het volgen van online onderwijs. Inzicht hierin is nodig om vorm te kunnen geven aan
ondersteuning en begeleiding.
Tips:


Betrek de medezeggenschapsraad.



Zorg voor duidelijke communicatielijnen tussen docenten en begeleiding, zodat studenten in beeld
blijven. Bijvoorbeeld bij absentie van studenten.

De waarde van informatievoorziening in onzekere tijden
Goede informatievoorziening is bepalend voor het welzijn van studenten en van extra belang voor
studenten met een ondersteuningsvraag. Juist in onzekere tijden, met meer onderwijs en begeleiding
op afstand, is goede digitale informatievoorziening van groot belang. Denk aan extra aandacht voor de
vindbaarheid en toegankelijkheid van het ondersteuningsaanbod en informatie over gewijzigde

Handreiking studentenwelzijn in Corona-tijd

3/7

situaties. Informatie voor zowel studenten als onderwijsprofessionals waarbij extra rekening wordt
gehouden met de diverse fases in het onderwijs en de specifieke behoeften van de student met een
ondersteuningsvraag. Dit betreft informatie en de juiste doorverwijzing binnen de onderwijsinstelling
en naar externe hulporganisaties of hulpbronnen.
Het onderzoek naar Laagdrempelige Psychische Hulpverlening toont het belang van goede (interne)
doorverwijzing aan. Het gaat hierbij om een vindbaar en toegankelijk ondersteuningsaanbod voor
studenten, dat de welzijnsproblematiek bespreekbaar is onder studenten en dat ondersteuningsmethodieken de eigen kracht en zelfredzaamheid van de student vergroten.

Informatievoorziening vanuit de onderwijsinstelling


Studenten hebben behoefte aan duidelijkheid over de verschillende fases in het onderwijs, zoals
de introductieperiode, het eerste jaar (P-jaar / BSA), de stage, het afstuderen en het promotieonderzoek en de herstart van fysiek onderwijs.



Informeer eerstejaars studenten nu al online over de start van het studiejaar met praktische
zaken zoals roosters, boekenlijst en de beschikbare voorzieningen die zij vanwege hun
ondersteunings-vraag nodig hebben.



De informatievoorziening moet digitaal toegankelijk zijn voor studenten met auditieve of visuele
beperkingen, zie ook de richtlijnen en handreikingen op de website van ECIO.



Zorg ook voor voorlichtingsmateriaal over bijvoorbeeld fysieke en mentale fitheid, gezondheidsklachten, financiële zaken, tips voor online studeren.



Informeer over welke medewerkers weer fysiek op de instelling aanwezig zijn (ondersteunend,
uitvoerend en adviserend personeel).



Informeer over de beschikbare online alternatieven voor ondersteuning en het organiseren van
aanpassingen en voorzieningen zodat studenten zo weinig mogelijk belemmering tijdens hun
studie ervaren.

Tips:


Voor een vast ritme en contactmoment kan een digitaal ochtendritueel, om de dag mee te starten,
worden georganiseerd voor onderwijsprofessionals en studenten.



Een telefonische hulplijn voor het vergroten van de vindbaarheid van het decanaat als handvat
voor studenten voor het kunnen stellen van onderwijsgerelateerde hulpvragen.



Het instellen van een financieel spreekuur voor studenten met (verwachte) financiële problemen.

Voorbeelden:


Tips voor succesvol thuis studeren (Hanzehogeschool Groningen).



Handige Apps voor studiesucces (Hanzehogeschool Groningen).



Factsheet

Inholland:

Studentenwelzijn

in

coronatijd:

aandachtspunten

en

practices

van

hogescholen (VH-netwerk Studentenwelzijn).

4/7

Handreiking studentenwelzijn in Corona-tijd



Tips en tools voor (online) studiebegeleiding, psychologische ondersteuning, thuisstudie en in
contact blijven met de campus (Radboud Universiteit).



Ochtendritueel voor studenten: gezellig én stok achter de deur (Hogeschool Rotterdam).



Virtuele campus om studenten en personeel een gevoel van gemeenschap te bieden tijdens de
coronacrisis (Erasmus Universiteit Rotterdam).



Crowdfundingscampagne, georganiseerd door Alumni van de Universiteit Utrecht: ‘Are you OK out
there?’ met handvatten en initiatieven om het welzijn van studenten te verbeteren.



Moodpep voor studenten voor verbondenheid en studiestimulans (Universiteit van Leiden).



Community Radio brengt de TU/e-gemeenschap samen met de TU/e (Technische Universiteit
Eindhoven).



Digitale zomerscriptiegroepen waar studenten samen met andere studenten werken aan hun
scriptie: begeleiding, structuur, tips voor beter, sneller en geconcentreerder werken. (Universiteit
Utrecht).



Wellbeing week met activiteiten voor studenten voor een betere balans tussen studie en
ontspanning (Universiteit Utrecht).

Informatievoorziening over hulpbronnen en hulpverleners


Verwijzing naar hulpverlenende instanties voor mentale ondersteuning ten tijde van het
coronavirus.



Verwijzing naar extra financiële voorzieningen waar studenten met een ondersteuningsvraag zoals
bij autisme, concentratieproblemen of angstklachten, in bepaalde situaties aanspraak op kunnen
maken, zoals de factsheet: financieel slim studeren.



Studenten die vanwege de coronacrisis door bijzondere persoonlijke omstandigheden (verwachte)
studievertraging oplopen,
profileringsfonds.

kunnen aanspraak maken op financiële ondersteuning

Studenten

met

een

ondersteuningsvraag

konden

vanwege

uit het

bijzondere

omstandigheden al voor de coronacrises aanspraak maken op het profileringsfonds. Lees ook het
Servicedocument (update 16-06-2020) en de Kamerbrief van 15 mei 2020 van het Ministerie van
OCW.
Studenten die aanspraak kunnen maken op het profileringsfonds zijn:
o studenten die zelf ziek zijn (geweest) door het coronavirus en daardoor studievertraging
oplopen.
o studenten met (mantelzorg voor) zieke familieleden die door de zorg studievertraging oplopen.
o studerende ouders die vanwege de corona-maatregelen onderwijs thuis moeten combineren
met zorg voor kinderen waardoor ze studievertraging oplopen of verwachten op te lopen.
Aandachtspunten:


Enerzijds moet er ruimte zijn voor maatwerk, anderzijds moet er voor het borgen van de
onderwijskwaliteit ook samenhang zijn in het maatwerk voor studenten. Gelijksoortige problemen
verdienen gelijksoortige oplossingen, met aandacht voor het feit dat studenten gelijk behandeld
worden.

Handreiking studentenwelzijn in Corona-tijd

5/7



Zorg binnen de onderwijsinstelling voor (crisis)beleid dat voorziet in aanvullende tegemoetkoming
voor studenten met een ondersteuningsvraag vanuit het lumpsumbudget.

Tips:


Er is geen one-size-fits-all-oplossing. Evaluatie met de instelling en medezeggenschapsraad is
nodig om te bepalen of de gehanteerde initiatieven ook echt de juiste blijken te zijn, ofdat er toch
ergens anders behoefte aan is. Manieren die kunnen bijdragen aan het verminderen van stress bij
studenten met een ondersteuningsvraag te verminderen zijn:
o

een centraal aanspreekpunt, zoals een telefonische hulplijn van de studentendecanen.

o

laagdrempelig contact met de studieloopbaanbegeleider of studieadviseur via telefoon of
een video-applicatie.

o

duidelijkheid over financiële en coachende ondersteuning wanneer de studie van een
student met een ondersteuningsvraag vertraging dreigt op te lopen.

o

de vindbaarheid van online hulp door studentpsychologen.

o

het doorverwijzen naar online supportgroepen of een peer-to-peer platform voor contactmomenten voor het ondersteunen en coachen van de studenten met een ondersteuningsvraag.

o

het aanbrengen van een dagstructuur met studiebijeenkomsten op vaste tijdstippen.

o

vaste roosters maken voor activiteiten.

o

het doorverwijzen naar online mindfullness-trainingen.

Voorbeelden:


Student coaching voor ondersteuning voor onderwijsprofessionals gericht op studentenwelzijn,
zoals inspiratie, tools, voorbeelden enzovoort (Fontys).



Tips in tijden van Corona rondom psychische klachten, fitheid, mentale gezondheid, studiebegeleiding, mindfulness (Universiteit Utrecht).

Samen zijn we sterker
In deze handreiking zijn verschillende initiatieven en goede praktijkvoorbeelden, die zijn opgepakt
tijdens deze pandemie, benoemd. Het is een goede zaak dat de activiteiten rondom studentenwelzijn
door de coronatijd in sneltreinvaart nog meer (bestuurlijke)aandacht binnen de instellingen hebben
gekregen.
Aandachtspunten voor een betere samenwerking gericht op studenten met een ondersteuningsvraag.
Grijp deze kans en vestig de aandacht tijdens een pandemie op:


het belang van een plan voor extra hulp en begeleiding die studenten straks wellicht nodig
hebben.



het duurzaam beleggen van deze initiatieven en de ondersteuning van onderwijsprofessionals en
studenten in het hoger onderwijs, als houvast voor de onzekere toekomst.

6/7

Handreiking studentenwelzijn in Corona-tijd

Doorpakken op duurzame initiatieven
Niet opnieuw het wiel uitvinden maar voortborduren op duurzame initiatieven: een gezamenlijke
verantwoordelijkheid waarbij het Landelijk Netwerk Studentenwelzijn HO en het VH-netwerk
Studentenwelzijn actief zijn met het structureel delen van kennis en goede voorbeelden. Zo geven zij
mede vorm aan studentenwelzijn, met als doel het verbeteren van de studie-ervaring voor studenten
met een ondersteuningsvraag.

Laat je inspireren en doe mee!
Wat versta jij als professional nu precies onder studentenwelzijn? Wat kan jouw onderwijsinstelling
doen om het welzijn van de studerende generatie te bevorderen? Wat is de taak van de
onderwijsinstelling hierin? Vind niet opnieuw het wiel uit en sluit je aan bij het Landelijk Netwerk
Studentenwelzijn hoger onderwijs via Joyce van der Wegen (algemeen@ecio.nl). Hogescholen kunnen
zich ook aansluiten bij het VH-netwerk Studentenwelzijn via Saskia Cornets de Groot
(cornetsdegroot@vereniginghogescholen.nl).

Meer informatie?
Voor meer informatie, neem contact op met ECIO, het Expertisecentrum inclusief onderwijs (voorheen
handicap + studie) dat de Landelijke werkgroep Studentenwelzijn faciliteert en onderwijsinstellingen
ondersteunt bij expertise- en beleidsontwikkeling zodat ook studenten met een extra ondersteuningsvraag met succes hun opleiding kunnen doorlopen.

juli 2020
Auteurs: Landelijke Werkgroep Studentenwelzijn
De Landelijke Werkgroep Studentenwelzijn is in 2019 ingesteld door Minister van Engelshoven en bestaat uit
vertegenwoordigers van VSNU, Vereniging Hogescholen, Universiteit voor Humanistiek, ISO, LSVb, ECIO en OCW.
De werkgroep heeft de volgende vier taken:
1.
2.
3.
4.

Het monitoren van de voortgang van de landelijke activiteiten in het hoger onderwijs op de vijf thema’s
van de gezamenlijke ambitie.
Het rapporteren van de eigen bijdrage aan de afspraken in de gezamenlijke ambitie.
Het stimuleren van de individuele instellingen in het hoger onderwijs en andere partijen om, samen met
medezeggenschap, mee invulling te geven aan de gezamenlijke ambitie.
Het agenderen van actuele kwesties binnen het studentenwelzijn HO.

Handreiking studentenwelzijn in Corona-tijd

7/7