Werkprogramma 2014

Inspectie Veiligheid en Justitie

Werkprogramma 2014

Inspectie Veiligheid en Justitie

Februari 2014

Inhoudsopgave
Voorwoord

5

1

Inleiding
Ontwikkelingen
Internationale toezichttaak
Incidenten
Samenwerking

7
7
7
8
8

2

Nationale Politie
Opleiding en vakbekwaamheid

11
12

3

Versterking prestaties strafrechtketen
Slachtofferhulp

15
15

4

Nederland veiliger
Rampenbestrijding en crisisbeheersing
Eén meldkamerorganisatie
Brandweer
Opleiding en vakbekwaamheid
Crisisorganisatie luchthavens
Nuclear Security Summit
Cyber		

17
17
17
17
18
18
18
18

5

Sanctietoepassing
Doorlichtingen en thematische onderzoeken
Overlijden in detentie

21
21
21

6

Jeugd		
Toetsingskader
Samenwerkend Toezicht Jeugd

23
23
23

7

Immigratie en asiel
Toezicht terugkeer
Toezicht vreemdelingendomein

25
25
25

8

Lokaal bestuur
Bibob		
Informatie en Expertise Centra
Nationale politie en de gezagsrol van het lokale bestuur

27
27
27
27

9

Toezichttaken op de BES-eilanden
Toezicht op rechtshandhaving
Veiligheidswet BES

29
29
29

10 Professionalisering
Professionalisering en innovatie
Risicogestuurd toezicht
Omgeving
Raad van Advies

31
31
31
31
32

Bijlagen		
Bijlage I Hoofdlijnen programmering 2014
Bijlage II Matrix relatie met kernthema’s Veiligheid en Justitie 2012-2017
Bijlage III Uitgangspunten toezicht Inspectie VenJ

34
35
40
44

Voorwoord
Voor u ligt het werkprogramma 2014 van de Inspectie Veiligheid en Justitie (Inspectie VenJ).
De Inspectie VenJ is in 2012 opgericht en houdt onder de politieke verantwoordelijkheid van
de minister van Veiligheid en Justitie onafhankelijk toezicht op organisaties binnen het
domein van veiligheid en justitie.
Het domein veiligheid en justitie is onder invloed van maatschappelijke en politiek-bestuurlijke ontwikkelingen dynamisch en veranderlijk. Dit vraagt om een toezichthouder die
slagvaardig en snel onderzoek kan doen en op een transparante wijze tot een oordeel komt.
Ook is het domein in hoge mate incidentgevoelig. Incidenten, zoals het overlijden van de
Rus Dolmatov, laten zich niet voorspellen. Het werkprogramma van de Inspectie VenJ heeft
mede daarom een flexibel karakter.
Het toezicht van de Inspectie bevordert de naleving van in wet- en regelgeving en beleid
vastgelegde normen. Het draagt bij aan het verhogen van de kwaliteit van de taakuitvoering.
Bovendien heeft toezicht een reflectieve en risicosignalerende functie. Zo ondersteunt
toezicht de ministeriële verantwoordelijkheid.

Het Hoofd Inspectie Veiligheid en Justitie,
J.G. Bos

5

1

Inleiding
De minister en de staatssecretaris hebben zeven kernthema’s benoemd in het werkprogramma van het ministerie van Veiligheid en Justitie 2012-2017, te weten: Versterking prestaties
strafrechtketen, Nederland veiliger, Bestendiging en versterking rechtstaat, Nationale Politie,
Slachtoffer centraal, Immigratie en asiel en Kansspelbeleid. Deze kabinetsperiode staat in
het teken van grote veranderingstrajecten, zoals het programma Versterking Prestaties
Strafrechtketen (VPS), de hervorming en inkrimping van het gevangeniswezen en een verdere
realisatie van de Nationale Politie. Daarnaast staat het ministerie van Veiligheid en Justitie
voor een grote budgettaire opgave, ook dit heeft zijn weerslag op het beleid en de uitvoering
hiervan. Het toezicht van de Inspectie biedt inzicht in de kwaliteit van de taakuitvoering door
organisaties binnen het domein van veiligheid en justitie en in de samenwerking tussen deze
organisaties. Hiermee levert het toezicht een bijdrage aan de sturing binnen het departement en ondersteunt het de verantwoordelijkheid van de minister en de staatssecretaris.

Ontwikkelingen
De focus van de Inspectie ligt bij het bestendigen en verbeteren van het toezicht vanuit de
bestaande wettelijke taken en opdrachten én van de taken, waarvan duidelijk is geworden
dat deze aan het takenpakket van de Inspectie worden of zijn toegevoegd. Te weten, het
toezicht op het vreemdelingendomein, als uitvloeisel van het in 2013 uitgevoerde onderzoek
naar het overlijden van de Russische asielzoeker, de heer Dolmatov, het toezicht rond
terugkeer en vertrek, nu per 1 januari 2014 taken van de Commissie Integraal Toezicht
Terugkeer (CITT) zijn overgegaan naar de Inspectie VenJ, taken op het domein nationale
veiligheid, zoals het toezicht op het stelsel bewaken en beveiligen en ten slotte de verbreding
als gevolg van de nieuwe Jeugdwet, die een aantal extra toezichttaken voor de Inspectie met
zich meebrengt. De komende jaren moet duidelijk worden hoe het toezicht binnen VenJ zich
verder ontwikkelt. In hoofdstuk 10 wordt nader ingegaan op de ontwikkeling en verdere
professionalisering van de Inspectie zelf.

Internationale toezichttaak
De Inspectie VenJ is in het kader van het VN-verdrag tegen Foltering en andere Wrede,
Onmenselijke of Onterende Behandeling of Bestraffing (OPCAT) benoemd als coördinerend
‘national preventive mechanism’ (NPM). Het NPM moet toezien op humane detentieomstandigheden en behandeling van ingeslotenen. De Inspectie inspecteert structureel,
naast het gevangeniswezen, de situatie in politiecellen, ophoudkamers en gerechtscellen.
Jaarlijks stellen de bij NPM betrokken inspecties en organisaties voor NPM een jaarverslag op.
Bij het toezicht op terugkeer en vertrek houdt de Inspectie toezicht op basis van de
ministeriële regeling toezicht terugkeer vreemdelingen.

7

Incidenten
Het domein veiligheid en justitie is in hoge mate incidentgevoelig. De Inspectie VenJ kan
conform haar wettelijke taak gevraagd en ongevraagd incidentonderzoek doen. Naar
verwachting zal ook in 2014 capaciteit nodig zijn voor incidenten en actualiteiten. Door
middel van herprioritering wordt in voorkomend geval capaciteit vrijgemaakt. Het werkprogramma heeft daarmee deels een flexibel karakter.

Samenwerking
Door een slimme inzet van capaciteit en samenwerking met onder meer rijksinspecties en
onderzoeksinstanties, vergroot de Inspectie de effectiviteit en efficiency van haar toezicht.
Dit draagt bij aan de vermindering van toezichtlast. De Inspectie VenJ werkt in het bijzonder
samen met de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Inspectie voor de
Gezondheidszorg, de Inspectie Jeugdzorg, de Inspectie voor het Onderwijs en het Agentschap
Telecom. De Inspectie stemt haar activiteiten af met onderzoeksinstanties werkzaam op het
terrein veiligheid en justitie. Dit gebeurt onder andere met het Wetenschappelijk Onderzoeken Documentatiecentrum en de Auditdienst Rijk, om beschikbare kennis te vinden en te
benutten en dubbel werk en bevragingslast te voorkomen.
Daarnaast houdt de Inspectie rekening met de voorgenomen activiteiten van de Algemene
Rekenkamer, de Onderzoeksraad voor Veiligheid en de Nationale Ombudsman.

8

9

2
10

Nationale Politie
De Inspectie kijkt naar de taakuitvoering van de politie en toetst of de reorganisatie
op schema verloopt vanuit de perspectieven van de burgers, het bevoegd gezag en de
politieprestaties.
Sinds 1 januari 2013 is er één nationaal politiekorps. De minister van Veiligheid en Justitie is
rechtstreeks verantwoordelijk voor de organisatie en het beheer van deze Nationale Politie.
De reorganisatie is een grootschalig en complex project met verschillende sporen: omvorming naar één nieuwe organisatie met bijbehorende personele reorganisatie en het
doorvoeren van een inhoudelijke veranderagenda. De Inspectie heeft oog voor de omvang
en zwaarte van deze veranderopgave en de gevolgen daarvan. Als gevolg hiervan ligt de
prioriteit van de Inspectie net als in 2013 op het monitoren van het transitieproces en het van
daaruit benoemen van leer- en verbeterpunten. Wordt de organisatie gebouwd conform de
afspraken en leidt dat tot de gewenste verbetering van de kwaliteit. En gebeurt wat de
Inspectie in eerdere onderzoeken nog als aandachts- of knelpunt heeft ervaren.
Voorbeeld van het kwaliteitsdenken is het voorgenomen onderzoek naar aangiftes en
processen-verbaal (dit laatste overigens ook in relatie tot het traject Verbetering Prestaties
Strafrechtketen). Kwalitatief goede opname van aangiften en weerslag in processen-verbaal
is van essentieel belang voor het vervolg in de strafrechtketen. Vanuit OM en ZM (Openbaar
Ministerie en Zittende Magistratuur) komen signalen dat de kwaliteit niet op orde is.
Onvoldoende kwaliteit leidt tot inefficiency en capaciteitsverlies, niet alleen in het vervolg
van de keten OM en ZM, maar ook bij de politie zelf. Onderzoek dat leidt tot verbeterpunten
kan daarmee de uitvoering verbeteren en leiden tot ontlasting van OM en ZM en daarmee tot
meer efficiency.
Het toezicht is vormgegeven vanuit drie perspectieven: die van de burgers, het bevoegd gezag
en de politieprestaties. Een belangrijke opgave voor de Nationale Politie is het inrichting- en
realisatieplan. De Inspectie onderzoekt of een aantal reorganisatie- en operationele doelen is
behaald1. In 2014 brengt de Inspectie in dat kader halfjaarlijks een monitor uit, die aangeeft
hoe de transitie verloopt en signalen geeft voor verandering en verbetering van het proces.
Met deze monitor loopt ook mee het onderzoek naar klachtenbehandeling door de politie
naar aanleiding van een toezegging van de minister aan de Tweede Kamer.
Ook zal in 2014 een eerste beeld worden gegeven van de cultuurontwikkeling bij de politie.
Eind 2012 heeft de minister van Veiligheid en Justitie in de richting van de Tweede Kamer en
van de voorzitters van de politievakorganisaties afspraken gemaakt over het monitoren van
de voortgang van de cultuurverandering bij de transitie naar de Nationale Politie. De minister
heeft met de politievakorganisaties afgesproken de monitor met behulp van de wetenschap
1

Conform afspraken tussen de minister van Veiligheid en Justitie en de bonden.

11

te laten ontwikkelen. De monitor moet de Inspectie VenJ in staat stellen de in het
Realisatieplan beschreven cultuur(veranderingen) bij de politie systematisch en meerjarig in
beeld te brengen. Na oplevering van het instrument begint de Inspectie Veiligheid en Justitie
met de uitvoering van de eerste monitor.

Opleiding en vakbekwaamheid
Goede opleiding en training zijn belangrijke voorwaarden voor een professionele politieorganisatie. De Inspectie houdt toezicht op de kwaliteit van het politieonderwijs, verzorgd
door de Politieacademie en door de korpsen (duaal systeem). Rode draad van het toezicht
van de Inspectie is ‘vakbekwaam worden’ en ‘vakbekwaam blijven’. Eens in de vier jaar
brengt de Inspectie de Staat van het politieonderwijs uit. De eerstvolgende Staat komt uit in
2015. De Staat geeft een ‘heldere, actuele foto’ van het politieonderwijs. In 2014 voert de
Inspectie onderzoeken uit ter voorbereiding op die Staat. In het kader van ‘vakbekwaam
blijven’ verricht de Inspectie onderzoek naar de kwaliteit van docenten van de
Politieacademie en naar de parate kennis van politiepersoneel in de praktijk.

12

13

3
14

Versterking prestaties
strafrechtketen
De Inspectie richt zich in 2014 op aangiften, afdoening en het slachtofferperspectief.
Aangiften en processen-verbaal zijn essentieel basismateriaal in het strafrechtproces. Om
strafzaken succesvol af te handelen zijn kwalitatief goede aangiften en processen-verbaal
nodig. De Inspectie doet in 2014 onderzoek naar aangiften en processen-verbaal om zicht te
krijgen op de kwaliteit en bruikbaarheid in de strafrechtketen. Niet alleen in het kader van de
transitieafspraken, maar ook in relatie tot specifieke onderwerpen, zoals cybercrime.

Slachtofferhulp
Een veilige en rechtvaardige samenleving doet recht aan slachtoffers van strafbare feiten.
Rechten van slachtoffers spelen hierbij een sleutelrol. Eén van de kernopgaven voor het
ministerie deze kabinetsperiode is het verbeteren van de positie van slachtoffers voor, tijdens
en na afloop van het strafproces. De behoeften van het slachtoffer staan centraal.
De Inspectie voert in 2014 een oriënterend onderzoek uit naar de bejegening van het
slachtoffer. Het slachtofferperspectief wordt waar mogelijk ook meegenomen in andere
onderzoeken.

15

4
16

Nederland veiliger
De Inspectie toetst of de fysieke en cyberomgeving van burgers adequaat wordt
beschermd.

Rampenbestrijding en crisisbeheersing
De overheid moet er voor zorgen dat, onverlet de eigen verantwoordelijkheid van burgers,
bedrijven en instellingen, het risico op incidenten zo klein mogelijk is. Wanneer zich een
incident voordoet moet de burger er op kunnen vertrouwen dat de overheid dit adequaat
aanpakt. Ook het toezicht is gericht op deze onderdelen.
De Staat van de rampenbestrijding (2013), de evaluatie van het stelsel van rampenbestrijding
en crisisbeheersing en de evaluatie van de Wet veiligheidsregio’s (commissie Hoekstra2)
vragen een herijking van het bestaande toetsingskader, met meer aandacht voor de ‘outcome’: leidt het tot het leveren van de gewenste kwaliteit van prestaties. Hieraan worden
interventie-instrumenten (interventieladder) gekoppeld. Het veld3 wordt nadrukkelijk
betrokken bij deze vernieuwingen.
De volgende Staat van de rampenbestrijding komt uit in 2016. In de opmaat naar de volgende
Staat houdt de Inspectie in 2014 gerichter toezicht op de achterblijvende regio’s4 en monitort
zij de uitvoering van de aanbevelingen in de Staat van de rampenbestrijding.

Eén meldkamerorganisatie
In 2015 moet er één meldkamerorganisatie zijn, die verantwoordelijk is voor de meldkamers
in Nederland. Het aantal meldkamers gaat van 25 naar 10, alle meldkamers gaan op dezelfde
wijze werken. Dit moet leiden tot een betere samenwerking, waardoor de gewenste hulp
sneller op de juiste plaats komt. In 2014 doet de Inspectie onderzoek of meldkamers tijdens
de transitie voldoende robuust ingericht blijven om hun taken te kunnen uitvoeren.

Brandweer
Per 1 januari 2014 dient de brandweer in alle veiligheidsregio’s te zijn geregionaliseerd. Het
brandweerveld wil meer accent leggen op de taakuitvoering aan de voorkant van de
veiligheidsketen. De inspectieonderzoeken Opkomsttijden (2012) en Dekkingsplannen (2013)
laten ook zien dat dat nodig is. De Inspectie onderzoekt hoe de brandweer de preventieve en
repressieve taakuitvoering aan elkaar koppelt, zodat dit voor de burger een betere brandveiligheid oplevert. Onderdelen die hieraan bijdragen zijn: de vakbekwaamheid en de arbeidsveiligheid van het brandweerpersoneel. Dit alles in opmaat naar een periodiek uit te brengen
Staat van de brandweer, die inzicht geeft in de kwaliteit van de brandweer en brandweerzorg.

Kamerstukken TK, 26 956, nr. 181.
Het veld: commissarissen van de Koning, Veiligheidsberaad, etc.
4
uit de Staat van 2013.
2
3

17

Opleiding en vakbekwaamheid
De competenties die hulpverleners opdoen en onderhouden tijdens opleidingen en
trainingen bepalen de kwaliteit van de taken die men in de praktijk uitvoert. In het kader van
de Staat van de rampenbestrijding en de Staat van de brandweer is er daarom ook nadrukkelijk aandacht voor de vakbekwaamheid van het personeel en de borging hiervan in de
organisatie. In 2014 onderzoekt de Inspectie met name de kwaliteit van het onderwijs
gegeven door docenten in het brandweeronderwijs.

Crisisorganisatie luchthavens
De Inspectie is belast met het toezicht naar grootschalige incidenten op het gebied van de
beveiliging van de burgerluchtvaart. In het verlengde van eerder onderzoek voert de Inspectie
in 2014 een verkennend onderzoek uit naar de crisisorganisaties op de kleinere burgerluchtvaartterreinen in Nederland.

Nuclear Security Summit
Het doel van de Nuclear Security Summit (NSS) is om op het hoogste niveau aandacht te
vragen voor de beveiliging van nucleaire materialen en zo nucleair terrorisme te voorkomen.
Op verzoek van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) zal
IVenJ de coördinerende en uitvoerende rol van de NCTV tijdens de NSS evalueren. Hierbij zal
gebruik worden gemaakt van het door de IVenJ ontwikkelde toetskader Nationale Veiligheid.
Daarnaast zal de Inspectie in overleg met de Inspectie Leefomgeving en Transport bezien op
welke wijze het toezicht op de beveiliging van nucleaire installaties vanuit de toezichtrol op
crisisbeheersing wordt vormgegeven.

Cyber
Een van de speerpunten van de minister van Veiligheid en Justitie is de ontwikkeling van
een effectieve aanpak van cybercrime en het bevorderen van cybersecurity. Voor de periode
2013-2015 staan de volgende toezichtthema’s centraal; de opname en afhandeling van
cybercrime door de politie, de aansluiting van de opsporings- en vervolgingsdiensten bij de
aanpak van cybercrime en de kwaliteit van beveiligingsadviezen van de Nationaal Cyber
Security Centrum (NCSC), dit mede in het licht van de nieuwe Nationale Cyber Security
Strategie, op basis waarvan de minister de Inspectie gevraagd heeft onderzoek te doen.

18

19

5
20

Sanctietoepassing
De Inspectie toetst de uitvoering van sancties aan de regelgeving.
De komende jaren staan de organisaties binnen het sanctietoepassingstelsel voor een forse
taakstelling. In 2013 heeft de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie in het Masterplan DJI
(Dienst Justitiële Inrichtingen) aangegeven welke maatregelen genomen worden om deze
besparingen te realiseren. Randvoorwaarden bij het vervullen van de financiële opgave zijn
dat DJI haar kerntaak blijft uitoefenen, dat de veiligheid van personeel en justitiabelen niet
onder druk komt te staan en dat deze geen heenzendingen tot gevolg heeft.

Doorlichtingen en thematische onderzoeken
De Inspectie heeft de afgelopen jaren alle penitentiaire inrichtingen en forensisch psychiatrische centra doorgelicht. De komende jaren is het onderzoek van de Inspectie VenJ voor deze
inrichtingen vooral gericht op het signaleren van kwetsbare punten en risico’s voor de
taakuitvoering binnen het sanctietoepassingstelsel die de uitvoering van het Masterplan DJI
2014-2018 met zich meebrengt.
In 2014 zet de Inspectie daarnaast de doorlichtingen bij justitiële jeugdinrichtingen (JJI’s) en
reclasseringsorganisaties (RO’s) voort. De doorlichting van JJI’s voert de Inspectie uit in het
verband van Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ). In hoofdstuk 6 Jeugd wordt nader
stilgestaan bij STJ.

Overlijden in detentie
Sinds 2013 heeft de Inspectie VenJ de coördinerende rol bij onderzoeken naar sterfgevallen
in detentie. Alle meldingen van sterfgevallen komen binnen bij de Inspectie VenJ. Indien de
melding daar aanleiding toe geeft, onderzoekt de Inspectie VenJ in samenwerking met de
Inspectie voor de Gezondheidszorg het sterfgeval.

21

6
22

Jeugd
De Inspectie toetst of de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen voor jeugdigen
conform regelgeving verloopt.
Naar verwachting zal op 1 januari 2015 de nieuwe Jeugdwet in werking treden. Met deze wet
worden de uitvoering van jeugdbescherming, jeugdreclassering en jeugdhulp gedecentraliseerd naar gemeenten. De rijksinspecties blijven, evenals de voorgaande jaren, belast met
het toezicht op het jeugdstelsel. De precieze invulling van de toezichttaken in het jeugddomein zal in de komende periode in nauwe samenwerking met de Inspectie Jeugdzorg (IJZ)
worden uitgewerkt. Het toezicht van de Inspectie VenJ richt zich op de elementen waar de
bewindspersonen van VenJ verantwoordelijk voor zijn.

Toetsingskader
De taak die voortvloeit uit de nieuwe wet is breder dan de huidige toezichttaak van de
Inspectie VenJ. In het ontwikkeljaar 2014 zal een toetsingskader worden opgesteld en inzicht
worden vergaard in risico’s op het jeugddossier. Het toezichtarrangement en de rolverdeling
worden eveneens verder uitgewerkt. Naast deze ontwikkeling zet de Inspectie ook bestaande
taken op het jeugddossier voort.

Samenwerkend Toezicht Jeugd
De Inspectie VenJ werkt op het jeugddomein nauw samen met de Inspectie Jeugdzorg (IJZ),
en de Inspectie van het Onderwijs (IvhO), Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en
Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW) binnen Samenwerkend Toezicht Jeugd
(STJ).
Dit samenwerkingsverband zal worden voortgezet, waarbij in 2014 naast de doorlichting van
JJI’s (zie hoofdstuk 5) de volgende onderzoeken zullen plaatsvinden op het terrein van
Veiligheid en Justitie:
• Halt: In de huidige situatie is er geen toezicht op Stichting Halt. De staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie heeft in 2012 aangegeven dat moet worden voorzien in extern
toezicht op de Halt-sector. In 2013 hebben de Inspectie Veiligheid en Justitie en de
Inspectie Jeugdzorg het toezicht gezamenlijk vormgegeven en een toetsingskader
opgesteld. In 2014 start de uitvoering van het eerste toezichtonderzoek.
• Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling: De Wet verplichte meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling is 1 juli 2013 in werking getreden. In de periode 2013-2014
doen de Inspecties Veiligheid en Justitie, Jeugdzorg, Gezondheidszorg en Onderwijs
onderzoek naar de toepassing en de werking van de meldcode in hun domein.
• Ontwikkelen toetsingskader kwaliteit: Voor het toezicht op de kwaliteit in algemene zin
ontwikkelt STJ in 2013 een toetsingskader, IVenJ levert hier ook een bijdrage aan. Het
toetsingskader moet transparant maken wat belangrijk is voor het begrip verantwoorde
hulp en kwaliteit in algemene zin. Daarnaast moet duidelijk zijn welke normen er
gehanteerd worden en welk normenadressaat het betreft.
23

7
24

Immigratie en asiel
De Inspectie toetst of de verbetermaatregelen naar aanleiding van het overlijden van de
heer Dolmatov worden uitgevoerd en houdt toezicht op de gedwongen terugkeer van
uitgeprocedeerde vreemdelingen.
‘Immigratie en asiel’ is één van de zeven kernthema’s in het Werkprogramma 2012-2017 van
het ministerie van Veiligheid en Justitie. De inspanningen van het departement zijn gericht
op een zorgvuldige, rechtvaardige en humane uitvoering van het vreemdelingenbeleid.
Er kunnen zich incidenten voordoen die politieke en maatschappelijke onrust veroorzaken.
Het overlijden van de Russische asielzoeker Alexander Dolmatov in januari 2013 is daarvan
een voorbeeld geweest. Naar aanleiding van dit incident heeft de Inspectie een onderzoek
uitgevoerd5. De beleidsreactie van de staatssecretaris van VenJ op het rapport en het
daaropvolgende Kamerdebat hebben ertoe geleid dat de Inspectie VenJ in 2013 en 2014 de
uitvoering van de uiteenlopende toezeggingen en maatregelen zal onderzoeken op naleving
en werking.

Toezicht terugkeer
Sinds 2007 voert de Commissie Integraal Toezicht Terugkeer (CITT) het toezicht op de
(gedwongen) terugkeer van vreemdelingen uit. Deze toezichttaak richt zich op alle handelingen die bedoeld zijn om de vreemdeling te doen terugkeren naar het land van herkomst
of een ander land. De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft in het voorjaar 2013
besloten om de CITT op te heffen en haar taken onder te brengen bij de Inspectie VenJ.
Als gevolg hiervan voert de Inspectie VenJ vanaf 1 januari 2014 concrete toezichtactiviteiten
gericht op de terugkeer van vreemdelingen uit. Deze betreffen in ieder geval het toezicht op
de feitelijke gedwongen uitzettingen van vreemdelingen. De Inspectie VenJ beoordeelt
hiermee in het licht van de Europese richtlijn te zake in hoeverre het terugkeerproces integer,
humaan, zorgvuldig en efficiënt plaatsvindt en hoe de samenwerking tussen de betrokken
ketenpartners verloopt. Deze reguliere toezichttaak vult de Inspectie preciezer in met behulp
van risicoanalyses van voorgenomen uitzettingsvluchten en rekening houdend met
beschikbare capaciteit.

Toezicht vreemdelingendomein
In het verlengde van deze verantwoordelijkheid treft de Inspectie voorbereidingen om het
toezicht op het gehele vreemdelingendomein op een meer structurele basis in te richten en
uit te voeren. In dit verband richt de Inspectie VenJ zich in 2014 op de ontwikkeling van een
toezichtkader, de uitvoering van een risicoanalyse en het opstellen van een daarop gebaseerd, zo mogelijk meerjarig, onderzoeksprogramma. Bij de risicoanalyse betrekt de
Inspectie VenJ onder meer de uitkomsten van de Monitor Vreemdelingenketen naar
aanleiding van de zaak Dolmatov, het nog uit te brengen rapport van de Onderzoeksraad
voor Veiligheid en het jaarverslag 2013 van de CITT. Afhankelijk van de uitkomsten van de
risicoanalyse, zal de Inspectie VenJ in de loop van 2014 besluiten of en welke thematische
onderzoeken op het vreemdelingendomein worden uitgevoerd.
5

Inspectierapport ‘Het overlijden van Alexander Dolmatov’ (januari 2013).

25

8
26

Lokaal bestuur
De Inspectie kijkt naar de toepassing van de instrumenten van het lokaal bestuur voor
de veiligheidstaak in de praktijk.
Het lokale bestuur heeft de afgelopen jaren een zwaardere rol gekregen in de rechtshandhaving. Om deze rol waar te kunnen maken heeft het bestuur de beschikking over een aantal
instrumenten. De Inspectie onderzoekt hoe deze instrumenten in de praktijk werken en/of
gebruikt worden.

Bibob
De Wet Bibob is een (preventief ) bestuursrechtelijk instrument. Als er een ernstig gevaar
dreigt dat bijvoorbeeld een vergunning wordt misbruikt, kan het bevoegde bestuursorgaan
de aanvraag weigeren of de afgegeven vergunning intrekken. In het kader van de onlangs
uitgebreide reikwijdte van de Wet Bibob doet de Inspectie onderzoek naar de werking en
toepassing van de Wet Bibob. In 2014 voert de Inspectie eerst een monitor uit. Op basis van
de monitor start mogelijk een inspectieonderzoek. De uitkomsten van het onderzoek naar de
Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC’s) en het Landelijk Informatie- en Expertise
Centrum (LIEC) worden hier bij betrokken.

Informatie en Expertise Centra
De Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC’s) en een Landelijk Informatie- en
Expertise Centrum (LIEC) helpen het bestuur bij de aanpak van georganiseerde misdaad.
De RIEC’s zijn expertisecentra op het gebied van de (bestuurlijke) aanpak van georganiseerde
criminaliteit. Zij ontwikkelen en ondersteunen regionaal bestuurlijke interventies en
combineren die eventueel met de fiscale en strafrechtelijke aanpak. Het LIEC is een shared
service center voor de RIEC’s en heeft tot doel de werkwijzen van de RIEC’s zoveel mogelijk te
stroomlijnen en de onderlinge afstemming te ondersteunen. In 2014 doet de Inspectie
onderzoek naar de werking van de RIEC’s en het LIEC.

Nationale Politie en de gezagsrol van het lokale bestuur
Het lokale gezag is een belangrijke hoeksteen in het nieuwe politiebestel. Zoals aangegeven
in het hoofdstuk Nationale Politie betrekt de Inspectie de gezagsrol van het lokale bestuur bij
de transitiemonitor Nationale Politie.

27

9
28

Toezichttaken op de
BES-eilanden
De Inspectie levert een bijdrage aan het toezicht op de veiligheid en rechtshandhaving
op de BES-eilanden.
De Inspectie VenJ is op grond van de Veiligheidswet BES en de Rijkswet Raad voor de
rechtshandhaving verantwoordelijk voor respectievelijk betrokken bij de uitvoering van het
toezicht. Zij voert op meerdere kernthema’s van Veiligheid en Justitie onderzoeken uit in
Caribisch Nederland, te weten Versterking prestatie strafrechtketen en Nederland veiliger.

Toezicht op rechtshandhaving
Het toezicht op de rechtshandhaving op de Openbare Lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (BES-eilanden), Curaçao en Sint Maarten is belegd bij de Raad voor de rechtshandhaving. Wat betreft haar toezichthoudende taken op de BES-eilanden dient de Raad gebruik
te maken van de inzet en expertise van de Inspectie VenJ. In 2014 verricht de Inspectie, onder
verantwoordelijkheid van de Raad, de volgende onderzoeken:
• Effectmeting onderzoek aangifteproces
• Beheer van in beslag genomen goederen
• Toepassing politiegeweld
• Executie strafrechtelijke vonnissen
• Beveiliging gezagdragers
• Infrastructuur ter bestrijding van corruptie

Veiligheidswet BES
Op grond van de Veiligheidswet BES ligt het toezicht op de rampenbestrijding en de crisisbeheersing op de BES-eilanden bij zowel de Inspectie VenJ als bij de Rijksvertegenwoordiger.
De Rijksvertegenwoordiger is belast met de plantoetsing en beschikt over een aanwijzingsbevoegdheid richting bestuursorganen indien deze tekortschieten in de taakuitvoering. De
Inspectie ziet toe op de taakuitvoering door de verantwoordelijke bestuursorganen en de
hulpverleningsdiensten. Beide partijen stemmen hun toezicht op elkaar af. De rampenplannen voor de eilanden zijn in de tweede helft van 2013 bestuurlijk vastgesteld en door de
Rijksvertegenwoordiger getoetst. Rekening houdend met de vastgestelde plannen voert de
Inspectie VenJ in 2014 op Bonaire, Sint Eustatius en Saba een nulmeting uit om vast te stellen
of de bestuurlijk vastgestelde plannen in de praktijk kunnen worden uitgevoerd.

29

10
30

Professionalisering
In 2014 voert de Inspectie een programma van onderzoeken uit zoals in de eerdere
hoofdstukken is beschreven en daarnaast werkt de Inspectie ook aan verdere professionalisering van de eigen organisatie.

Professionalisering en innovatie
De Inspectie heeft in haar ontwikkelprogramma acties geformuleerd voor het verbeteren
en vernieuwen van werkmethodieken, informatiehuishouding, communicatiestrategie,
kwaliteitssysteem en de professionalisering van medewerkers. De bestaande toezichtarrangementen op de diverse domeinen worden geëvalueerd en waar nodig aangepast. De Inspectie
draagt daarnaast ook bij en maakt gebruik van de activiteiten en producten die in het kader
van de samenwerkende rijksinspecties in de Inspectieraad worden ontwikkeld. In de
Inspectieraad zijn alle hoofden van de rijksinspecties vertegenwoordigd. In het meerjarenprogramma van de Inspectieraad geven de rijksinspecties invulling aan de opdracht uit het
regeerakkoord om de toezichtlasten te verminderen en om te werken en denken als waren zij
één rijksinspectie. De Inspectie VenJ draagt in dat verband actief bij aan de samenwerking,
afstemming en de verdere ontwikkeling en professionalisering van het toezichtvak.

Risicogestuurd toezicht
Een belangrijk aspect van de professionalisering is het risicogestuurd toezicht. Op het terrein
van risicogestuurd toezicht zet de Inspectie in om per domein nog beter te kunnen blootleggen wat de grootste risico’s zijn. Hiervoor werkt de Inspectie aan een goede informatiepositie. De Inspectie richt hiervoor een kenniscentrum in. Dit kenniscentrum moet zorgen
voor een versterking en borging van de kennis- en analysefunctie binnen de Inspectie.
Daarnaast kijkt de Inspectie hoe elementen van risicogestuurd toezicht in de bestaande
werkwijze kunnen toegevoegd. Zo draait de Inspectie hiervoor een pilot op ten minste één
van de bestaande domeinen.

Omgeving
De Inspectie VenJ heeft op het domein veiligheid en justitie een coördinerende rol ten
opzichte van andere rijksinspecties.
Door een slimme inzet van capaciteit en samenwerking met onder meer rijksinspecties en
onderzoeksinstanties, vergroot de Inspectie de effectiviteit en efficiency van haar toezicht.
De Inspectie VenJ werkt al samen met een aantal rijksinspecties. Dit zijn de Inspectie Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, de Inspectie voor de Gezondheidszorg , de Inspectie Jeugdzorg,
de Inspectie voor het Onderwijs en het Agentschap Telecom. Daarbij gaat het zowel structurele samenwerkingsverbanden, zoals Samenwerkend Toezicht Jeugd, als om tijdelijke
samenwerking. Op het terrein van incidenten heeft de Inspectie bijvoorbeeld in 2013
samengewerkt met het Agentschap Telecom voor het onderzoek naar 112-storingen. De
Inspectie wil de samenwerking verder versterken en borgen. In 2014 worden convenanten of
samenwerkingsovereenkomsten afgesloten met andere rijkstoezichthouders (ISZW, IvhO en
31

IGZ) met afspraken over bijvoorbeeld doelmatige taakverdeling, samenwerking en informatie- en expertise-uitwisseling.

Raad van Advies
De Inspectie wil een stevige gesprekspartner zijn binnen het veiligheidsveld en met het
departement. Gezien de ambitie en ontwikkelopgave wil de Inspectie een kritische en
constructieve blik van buiten. Daartoe is een Raad van Advies ingesteld die de Inspectie VenJ
voorziet van inhoudelijk deskundig advies over het toezicht, de organisatie en de positie van
de Inspectie ten opzichte van het ministerie, het veld en de samenleving.

32

33

Bijlagen
34

Bijlage I
Hoofdlijnen programmering
2014
Onderwerp

Toelichting

Reorganisatie
Transitiedoelen NP (2x in 2014)

Onderzoek naar de realisatie van de transitiedoelen NP, focus op
tevredenheid burgers, bevoegd gezag en politieprestaties.
Aandachtspunten voor 2014 zijn:
• De kwaliteit van aangiften en processen verbaal
• Klachtenafhandeling
• De eerste cultuurmonitor

Nationale Politie

Toezeggingen en verplichtingen
Toezicht op politiecellen

Thematisch onderzoek naar politiecellencomplexen in drie politieregio’s

Wapenverloven

Vervolgonderzoek naar de vergunningverlening van wapenverloven

Wet wapens en munitie,

Vervolgonderzoek naar de invoering en werking van de afgesproken

inbeslaggenomen drugs

maatregelen

Opleiding en vakbekwaamheid
Staat politieonderwijs 2015

Onderzoek naar bekwaam worden en blijven. Het gaat om de kwaliteit
van het politieonderwijs en de werking in de praktijk.
Voor 2014 ligt de focus op:
• onderzoek naar de kwaliteit van docenten
• onderzoek naar de parate kennis van politie-ambtenaren
• opzetten monitor politieonderwijs

35

Onderwerp

Toelichting

Kwaliteitsverbetering strafrechtketen
VPS

Onderzoek naar de kwaliteit van processen-verbaal in relatie tot de

Strafrechtketen

maatregelen uit het programma Versterking Prestaties Strafrechtketen.

36

Dit is onderdeel van het onderzoek naar de transitie NP.
Slachtoffer centraal

Onderzoek naar de werking in de praktijk met betrekking tot (de positie
van) het slachtoffer bij één of meerdere organisaties binnen het domein
van VenJ

Identiteitsvaststelling in de

Onderzoek naar identiteitsvaststelling in de strafrechtketen bij betrokken

strafrechtketen

partijen

Onderwerp

Toelichting

Security
Bewaken en beveiligen

Doorlopende evaluatie van het stelsel

Cyber

Voor de periode 2013-2015 staan de onderwerpen gepland:
• Crime: opname en opvolging cybercrime (dit is onderdeel van het
onderzoek naar de transitie NP) en aansluiting van de opsporing bij
digitalisering van criminaliteit.
• Security: invulling en naleving van beveiligingsadviezen van het NCSC

Veiligheid/crisis organisatie

Verkennend onderzoek naar crisisorganisaties van luchtvaartterreinen

luchthavens
NSS

Evaluatie coördinerende en uitvoerende rol NCTV

Nederland veiliger

Rampenbestrijding en crisisbeheersing
Staat van de Brandweerzorg

Onderzoek naar de kwaliteit van de taakuitvoering van de brandweer

Staat van rampenbestrijding

Verkenning naar vormgeving systematisch toezicht

effectmeting staat rampenbe-

Effectmeting en tussentijdstoezicht ‘achterblijvers’ Staat van de

strijding 2013

rampenbestrijding 2013

Meldkamers (multidisciplinair)

Onderzoek naar het functioneren van de meldkamers in het transitieproces

Toezichtsrol op IFV (brandweer-

Onderzoek naar de kwaliteit van het brandweeronderwijs met het oog op

onderwijs)

de kwaliteit van docenten in het brandweeronderwijs

Slachtofferregistratie

Afronding van onderzoek naar de slachtofferregistratie bij rampen
(onderzoek afgerond, publicatie begin 2014)

Kwaliteit van de vergunnings-

Vervolgonderzoek i.s.m. IGZ naar de kwaliteit van vergunningverlening

verlening bij publieksevene-

op het niveau van de veiligheidsregio’s

menten
Incidentenonderzoek

Doorlopende incidentenonderzoeken naar:
• de brand in het centrum van Leeuwarden op 19 oktober 2013
• de vondst van mosterdgas in een kelderbox in Ede op 17 oktober

37

Onderwerp

Toelichting

Doorlichtingen

• De reclasseringsorganisaties in de regio’s Noord-Holland en
Rotterdam-Dordrecht
• Twee JJI’s (in STJ-verband)
• Doorlichtingen DC Schiphol en DC Zeist

Sanctietoepassing

sanctietoepassing

Nadere verkenning

Verkenning van doorlichtingen als systematiek

doorlichtingen ST
Risico’s Masterplan DJI

Onderzoek naar risico’s van het Masterplan voor de dagelijkse praktijk

NPM jaarverslag

In 2014 zal het jaarverslag worden geschreven, afgestemd en bijeenkomsten worden bijgewoond. Het jaarverslag kijkt met name terug op het
afgelopen jaar welke activiteiten er zijn uitgevoerd als nationaal
preventiemechanisme (NPM) in het kader van OPCAT.

Onderwerp

Toelichting

Toetskader toezicht op jeugd

Verkenning naar vormgeving toezicht op jeugd

Onderzoeken in STJ-verband (zie ook Sanctietoepassing)
Jeugd

Meldcode huiselijk geweld

Onderzoek naar toepassing en werking van de meldcode in het
VenJ-domein

Halt

Onderzoek i.s.m. IJZ naar het functioneren van Halt, zowel repressie als
preventie

Ontwikkelen toetsingskader
kwaliteit

38

Opstellen en valideren toetsingskader

Immigratie en asiel

Onderwerp

Toelichting

Overname CITT-taken

De IVenJ neemt de taken op het terrein van gedwongen terugkeer over en
zal hiervoor in 2014 doorlichtingen, thematisch onderzoek en incidentenonderzoek uitvoeren.

Verbetermaatregelen

Onderzoek naar het vervolg van het onderzoek naar Dolmatov en richt

vreemdelingenketen

zich op bestaan, uitvoering en werking in de praktijk

Meerjarig toezichtkader

Verkenning naar een meerjarig toezichtkader

vreemdelingendossier

Onderwerp

Toelichting

Lokaal bestuur

Instrumenten bestuurlijke aanpak
Bibob

Onderzoek naar toepassing evaluatie en uitbreidingswet Bibob. Focus ligt
op vereenvoudigde toepassing en vergrote bereik.

Taakuitvoering Riec’s en Liec in

Onderzoek naar de groepsgerichte aanpak in de praktijk. Een belangrijk

relatie tot behoefte bestuur

instrument voor de aanpak hiervan is de wet bibob. De samenwerking
van betrokken partijen vindt met name plaats in Riec’s.

Onderwerp

Toelichting

Deelname aan onderzoeken

1. Effectmeting onderzoek aangifteproces

Raad voor de rechtshandhaving

2. Beheer van in beslag genomen goederen
3. Toepassing politiegeweld

BES

4. Executie strafrechtelijke vonnissen
5. Beveiliging gezagdragers
6. Infrastructuur ter bestrijding van corruptie
Veiligheidswet Bes

Rampenplannen toetsen op werking in de praktijk

Bovenstaande programmering is op hoofdlijnen. Als gevolg van actualiteiten en incidenten kunnen de
onderwerpen wijzigen.

39

Bijlage II
Matrix relatie met
kernthema’s Veiligheid en
Justitie 2012-2017

40

41

X
X
X

National Security Summit

Staat van de brandweer

Staat van de

rampenbestrijding

X

X

Cyber

Veiligheid luchthavens

X

Stelsel Bewaken en beveiligen

X

X

Identiteitsvaststelling

Slachtofferzorg

X

strafrechtketen

Kwaliteitsverbetering

Staat van het politieonderwijs

inbeslaggenomen drugs

X

X

X

Werking maatregelen Wet

wapens en munitie en

X

Wapenverloven

X

Bestendiging Nationale
en versterPolitie
king
rechtstaat

X

X

Nederland
veiliger

Toezicht op politiecellen

Politie

Transitiedoelen Nationale

Versterking
prestatie
strafrechtketen

X

X

X

Slachtoffer
centraal

Immigratie
en asiel

Kansspelbeleid

42

X

X

Halt

Terugkeer

vreemdelingenketen

Verbetermaatregelen

kwaliteit

Ontwikkelen toetskader

X

Meldcode huiselijk geweld

Risico’s Masterplan DJI

jeugdinrichtingen

Doorlichtingen justitiële

Reclassering

publieksevenementen

vergunningverlening bij

Kwaliteit van de

wijs)

Toezicht IFV (brandweeronder-

Ede en brand Leeuwarden

X

X

Incidentonderzoeken:

X

X

X

Doorloop 2013 mosterdgas

X

Meldkamers (multidisciplinair)

Nederland
veiliger

rampenbestrijding 2013

Effectmeting Staat van de

Versterking
prestatie
strafrechtketen

Bestendiging Nationale
en versterPolitie
king
rechtstaat

Slachtoffer
centraal

X

X

Immigratie
en asiel

Kansspelbeleid

43

Veiligheidswet BES

bestrijding van corruptie

BES: Infrastructuur ter

BES: Beveiliging gezagsdragers

vonnissen

BES: Executie strafrechtelijke

BES: Toepassing politiegeweld

genomen goederen

BES: Beheer in beslag

aangifteproces

BES: Effectmeting

irt behoefte bestuur

Taakuitvoering RIEC’s en LIEC

Wet Bibob

X

X

X

X

Versterking
prestatie
strafrechtketen

X

X

X

X

Nederland
veiliger

X

X

X

X

X

Bestendiging Nationale
en versterPolitie
king
rechtstaat

Slachtoffer
centraal

Immigratie
en asiel

Kansspelbeleid

Bijlage III
Uitgangspunten
toezicht Inspectie VenJ
De Inspectie Veiligheid en Justitie gaat uit van de principes van goed toezicht zoals die zijn
geformuleerd in de Kaderstellende Visie op Toezicht II. Dit betekent dat het toezicht van de
Inspectie VenJ voldoet aan de zes principes van goed toezicht; transparant, onafhankelijk,
professioneel, selectief, slagvaardig en samenwerkend.
• Het toepassen van de principes van goed toezicht betekent dat de Inspectie VenJ transparant is in haar werkwijze en totstandkoming van haar programmering. Jaarlijks worden
onderzoeksthema’s vastgesteld op basis van risicoanalyse, onderdeel daarbij is nadrukkelijk ook consultatie van het veld. De Inspectie publiceert haar jaarwerkplan, jaarverslagen,
toezichtkaders, werkwijzen, al haar onderzoeken en andere relevante publicaties op haar
website.
• De Inspectie VenJ is gepositioneerd onder de secretaris-generaal van het ministerie van
Veiligheid en Justitie. Door deze positionering is er sprake van scheiding tussen toezicht en
beleid. Daarmee is een belangrijke organisatorische voorwaarde geschapen voor onafhankelijk toezicht.
• Het oordeel van de Inspectie VenJ komt onafhankelijk tot stand. Dit houdt in dat de
Inspectie in haar onderzoeken tot een objectieve feitelijke rapportage komt, zonder
tussenkomst van de minister en de staatssecretaris. Het inspectierapport wordt voorzien
van een beleidsmatige reactie van de bewindsperso(o)n(en) aan de Tweede Kamer
aangeboden.
• De professionaliteit wordt bevorderd door voortdurend aandacht te hebben voor
verbetering en vernieuwing van werkwijze en het up-to-date houden van kennis en
vaardigheden in het kader van toezicht en het toezichtdomein. Inhoudelijke kennis en
expertise wordt ook bevorderd door het invullen van enkele aangewezen detacheringplekken voor experts werkzaam in het toezichtdomein.
• De selectiviteit van de Inspectie VenJ komt tot uitdrukking door het jaarlijks toepassen
van risicoanalyse ten behoeve van de totstandkoming haar werkplan. De Inspectie laat zich
leiden door enerzijds de inschatting van maatschappelijke veiligheidsrisico’s en anderzijds
door de vraag waar zij met haar toezicht maximaal kan bijdragen aan het realiseren van
beoogde (beleids)effecten. In haar werkprogramma’s, jaarverslagen en rapportages
worden de gemaakte keuzes en gevolgde werkwijzen verantwoord.
44

• De Inspectie VenJ draagt haar bevindingen actief uit. Zij geeft daarmee de minister, de
staatssecretaris en de onder toezicht staande besturen en organisaties inzicht in hun
bijdragen aan de kwaliteit van het veiligheidsniveau en de praktische uitwerking van het
gevoerde beleid. De Inspectie wil bereiken dat betrokken partijen permanente aandacht
voor verbetering hebben. Door het actief uitdragen van duidelijke en gerichte aanbevelingen streeft de Inspectie naar een slagvaardige en gezaghebbende positie in het domein
veiligheid en justitie.
• De Inspectie VenJ zoekt actief samenwerking met andere partijen van beleid, uitvoering,
toezicht en onderzoek. De Inspectie investeert in samenwerking, informatie-uitwisseling
en afstemming met andere toezichthouders en onderzoeksinstanties, en neemt daartoe
het initiatief.

45

46

Onze missie
“De Inspectie Veiligheid en Justitie houdt toezicht op
instellingen en organen die actief zijn op het terrein van
veiligheid en justitie.
Hierdoor draagt de Inspectie VenJ bij aan verbetering van de
kwaliteit van de taakuitvoering binnen haar toezichtdomein en
aan een veilige en rechtvaardige samenleving.”

Dit is een uitgave van:
Inspectie Veiligheid en Justitie
Ministerie van Veiligheid en Justitie
Turfmarkt 147 | 2511 dp Den Haag
Postbus 20301 | 2500 eh Den Haag
www.ivenj.nl
Februari 2014 | j-22578
Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden
ontleend. Vermenigvuldigen van informatie uit
deze publicatie is toegestaan, mits deze uitgave als
bron wordt vermeld.