Projecten, onderzoeken en ontwikkelingen

Jaaroverzicht 2008
1

Nieuwe koers
In 2008 kwam het RIVM veelvuldig in actie. We kwamen
volop in het nieuws met zaken als de Q-koorts en de
besmetting van een Nederlandse toeriste met het
Marburgvirus. We leverden een cruciale bijdrage aan de
herbeoordeling van de zaak Lucia de B. We brachten de
Tweede Zorgbalans uit en verwierven met trots de status
van WHO Collaborative Centre for Nutrition.
Maar ook werden de gevolgen van de taakstelling voor het
RIVM duidelijk.
Vanwege de afspraken in het regeerakkoord zullen we in
de periode tot aan 2012 helaas sterk moeten krimpen en

Inhoud

ons werk met zo’n 200 mensen minder moeten gaan doen.
Dit heeft vele consequenties, zowel voor de betrokken
medewerkers als voor de organisatie. De bestuursraad
heeft zich in 2008 dan ook nadrukkelijk gebogen over de

3

Nieuwe koers

5

Profiel

6

Onafhankelijk kennis- en onderzoeksinstituut

Tegelijkertijd is er de laatste jaren sprake van een sterke

7

Projecten, onderzoeken en ontwikkelingen

uitbreiding en verandering van ons takenpakket. Door de

23

Organisatie en financiën

coördinatie- en regiefunctie die we vervullen, bijvoorbeeld

26

Jaarrekening 2008

bij bevolkingsonderzoeken en infectieziektenbestrijding,

29

Hoofdpunten Milieujaarverslag

spelen we een steeds grotere rol in de publieksvoorlichting.

30

Commissie van Toezicht

Het RIVM is niet langer alleen een onderzoeksinstituut,

strategische koers voor de komende jaren.

3

Jaaroverzicht 2008

Profiel
maar ook een kenniscentrum ten behoeve van

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

overheden, professionals en burgers. Daarnaast neemt

is een kennis- en onderzoeksinstituut, gericht op de

door de globalisering de schaalgrootte van ons werk-

bevordering van de publieke gezondheid en een gezond

en onderzoeksterrein toe. Voor het vervullen van onze

en veilig leefmilieu. De kerntaken van het RIVM, die zowel

maatschappelijke taak - nationaal én internationaal - zijn

in nationale als internationale context worden uitgevoerd,

we meer en meer afhankelijk van partners.

dienen als beleidsondersteuning voor de overheid.

Deze ontwikkelingen vergen een nieuwe koers waarbij
een permanente focus op nieuwe samenwerkings-

Taken

mogelijkheden essentieel is. Nieuwe kennisallianties

•

Beleidsondersteuning

zullen nieuwe mogelijkheden met zich meebrengen

•

Nationale coördinatie

voor het behoud en de verdere ontwikkeling van

•

Preventie- en interventieprogramma’s

onze toonaangevende positie op het gebied van de

•

Informatie aan professionals en burgers

volksgezondheid en het milieu.

•

Kennisontwikkeling en onderzoek

•

Ondersteuning aan inspecties

Dr. Marc J.W. Sprenger
Directeur-Generaal RIVM

Het RIVM is mede verantwoordelijk voor een onafhankelijke
en betrouwbare informatieverstrekking aan professionals
en burgers, op het gebied van gezondheid, geneesmiddelen,
milieu, voeding en veiligheid. Het doel hierbij is de
wetenschappelijke kennis en kunde optimaal te benutten
en toegankelijk te maken.

4

5

Jaaroverzicht 2008

Onafhankelijk kennis- en
onderzoeksinstituut
De opdrachtgevers van het RIVM zijn voornamelijk de
ministeries van VROM, VWS, LNV en SZW. Verder voert
het instituut opdrachten uit voor Defensie en andere
departementen en diensten, waaronder de inspecties en
internationale organisaties, zoals de Europese Unie en de
Verenigde Naties.
Het RIVM stelt zich ten doel een betrouwbare partner te
zijn voor de overheid en professionals. Opdrachtgevers
hebben echter geen invloed op de inrichting en
resultaten van de werkzaamheden. Het instituut heeft

Projecten,
onderzoeken en
ontwikkelingen

een onafhankelijke positie die is vastgelegd in de Wet
op het RIVM. Onafhankelijkheid is voor het RIVM een
cruciale randvoorwaarde, zowel bij het uitvoeren van zijn
taken als bij de afweging om strategische kennisallianties
aan te gaan. Het RIVM garandeert dat er geen
belangenverstrengeling zal plaatsvinden.
Beschikbare kennis en informatie mag door het RIVM
onafhankelijk van opdrachtgevers aan derden worden
verstrekt.
De wetenschappelijke kwaliteit wordt bewaakt door
de Commissie van Toezicht. Hierin heeft een aantal
gerenommeerde wetenschappers zitting. Op pagina 30
vindt u de samenvatting van het jaarverslag van de
Commissie van Toezicht.

6

7

Jaaroverzicht 2008

Projecten, onderzoeken en ontwikkelingen

Kosten nieuwe geneesmiddelen
moeilijk te voorspellen
De kosten van nieuwe geneesmiddelen zijn moeilijk te voorspellen. Dat blijkt uit
onderzoek van het RIVM dat eerder gemaakte schattingen van de kosten vergeleek met
de werkelijke kosten. Dergelijke schattingen zijn dan ook van beperkte waarde bij het
nemen van de beslissing om een geneesmiddel al dan niet in het vergoedingssysteem op
te nemen. Het afwijken van de ramingen met de gerealiseerde kosten wordt in de meeste
gevallen veroorzaakt door een ander aantal (extramurale) gebruikers dan voorzien.
Bij geneesmiddelen met een grote indicatiedynamiek, groeiende gebruikersgroep of
grote kans op off-label-gebruik, kan monitoring van de kosten gedurende de eerste jaren
van gebruik voor beleidsmakers mogelijk zinvol zijn om reëel zicht te houden op de
kostenontwikkeling.

Uitbreiding hielprikprogramma
effectief

Europese vergelijkingen

In opdracht van RIVM/Centrum voor Bevolkingsonderzoek voerde TNO-Kwaliteit van

meer dan tachtig Europese gezondheidsindicatoren over onder andere

Leven in 2008 een evaluatie uit naar de uitbreiding van de hielprikscreening van drie

ziekte, leefstijl en preventie. Het onderzoek was mede ingegeven door de

naar zeventien aandoeningen. Hieruit blijkt dat sinds de uitbreiding per 1 januari 2007,

ambitie van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport uit 2006

circa 120 extra baby’s zijn opgespoord met ernstige aandoeningen, zoals sikkelcelziekte

om de Nederlandse volksgezondheid terug te brengen in de top vijf van

of een stofwisselingsziekte.

Europa.

Door de tijdige opsporing konden deze kinderen snel verwezen worden naar de zorg voor

Het rapport ‘Dare to Compare!’ laat zien dat Nederland op de goede weg

verdere diagnostiek en behandeling. Een snelle start van de behandeling is essentieel

is, maar dat er op een aantal gebieden nog een flinke inspanning nodig is

bij deze aandoeningen, die al in de eerste weken na de geboorte kunnen leiden tot

om Nederland één van de gezondste EU-landen te maken. Daarnaast bleek

onherstelbare schade aan de gezondheid.

dat er al veel gezondheidsdata beschikbaar zijn, maar dat de kwaliteit en

Het RIVM vergeleek in 2008 de gezondheid in Nederland met die van de
andere Europese lidstaten. Voor het eerst gebeurde dit aan de hand van

de vergelijkbaarheid nog wel verbeterd moeten worden.

8

9

Jaaroverzicht 2008

Projecten, onderzoeken en ontwikkelingen

Besmetting met het
Marburgvirus
Op 11 juli 2008 overleed in het Leids Universitair Medisch
Centrum een Nederlandse vrouw die tijdens vakantie in
Oeganda besmet was geraakt met het Marburgvirus.
Het virus veroorzaakt hemorragische koorts, een zeer
ernstige en zeldzame infectieziekte. Onder coördinatie van
het RIVM werden alle maatregelen getroffen om verdere
verspreiding van het virus te voorkomen. Zo werden
door onder meer ziekenhuizen en GGD’en 130 mensen
opgespoord die met de vrouw in contact waren geweest
tijdens de besmettelijke periode. Geen van hen bleek
geïnfecteerd en na een controleperiode van drie weken kon
worden vastgesteld dat het gevaar op verdere verspreiding
voorbij was.

Nieuwe wet publieke gezondheid

Aziatische tijgermug

Op 1 december 2008 zijn de Infectieziektenwet, de Wet collectieve preventie

Sinds 2005 worden er met enige regelmaat Aziatische tijgermuggen

volksgezondheid en de Quarantainewet opgegaan in de nieuwe Wet publieke gezondheid.

aangetroffen in Nederland. Deze mug is een potentiële vector van

Hiermee wijzigde de meldingsplicht van infectieziekten. Zo is het aantal meldingsplichtige

infectieziekten zoals knokkelkoorts. De tijgermug werd in 2008 32 keer

ziekten verhoogd van 36 naar 42. De nieuwe meldingsplicht geldt o.a. voor ziekten die in

aangetroffen, steeds in kassen van tuinders die het Chinese sierplantje

het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) zijn opgenomen. Daarnaast moeten tegenwoordig

Lucky Bamboo importeren. Er zijn echter geen aanwijzingen dat het

naast behandelende artsen ook laboratoria alle infectieziekten melden aan de GGD.

insect zich heeft gevestigd. Naast verspreiding via Lucky Bamboo vindt

Het RIVM maakte een praktische handleiding (vademecum) om artsen en hoofden van

wereldwijde verspreiding vooral plaats via de handel in oude autobanden.

laboratoria te ondersteunen bij de toepassing van de gewijzigde meldingsplicht.

Het RIVM organiseerde in 2008 een expertbijeenkomst om het risico

Als coördinator van het RVP gebruikt het RIVM de informatie voor dagelijkse monitoring,

voor de volksgezondheid van de import van de tijgermug in Nederland

het beoordelen van de effectiviteit van vaccinaties en voor het tijdig signaleren van

opnieuw in te schatten en advies uit te brengen over mogelijke

landelijke epidemieën.

aanvullende maatregelen.

10

11

Jaaroverzicht 2008

Projecten, onderzoeken en ontwikkelingen

Schonere lucht door rookverbod
Uit cijfers van een gezamenlijk onderzoek van de Voedsel en Waren
Autoriteit (VWA) en het RIVM, blijkt dat de concentratie fijnstof (PM2.5)
in de lucht in een rookvrije ruimte gemiddeld negen keer lager is dan
wanneer in deze gelegenheden nog gerookt werd. Het rookverbod in de
horeca helpt daarmee de schadelijke effecten van meeroken te voorkomen.
Een verbod op roken in de auto in het bijzijn van kinderen komt er
vooralsnog niet. Onderzoek van het RIVM stelde vast dat het roken van één
enkele sigaret in de auto al kan leiden tot PM2.5-waarden die hoger zijn
dan waarden die gevonden worden in horecagelegenheden waarin zwaar
gerookt wordt.

Spelen met gezondheid
Jongeren met een ongezonde leefstijl beperken zich
doorgaans niet tot één ongezonde leefstijlfactor.

Huidallergie door
consumentenproducten

Dit bleek uit het RIVM-rapport ‘Spelen met Gezondheid’,

Nederland kent relatief veel mensen met een huidallergie in vergelijking

dat aantoont dat het vaak dezelfde jongeren zijn die
bijvoorbeeld alcohol drinken en roken. Dit gedrag leidt op

tot andere allergische aandoeningen, zoals astma, hooikoorts en

de lange termijn tot gezondheidsschade.

allergene stoffen uit consumentenproducten. De grootste veroorzakers

Daarnaast heeft het ook al direct effect op de gezondheid,

zijn nikkel in sieraden en geurstoffen in cosmetica. Dit bleek uit onderzoek

het welzijn en de ontwikkeling van de jeugd. Zo is bij een

van het RIVM in opdracht van de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA).

deel van de jongeren die vaak en veel alcohol drinken nu

Het onderzoek bevestigt het belang van het toezicht door de VWA op de

al sprake van blijvende gezondheidsschade.
Het is dus om meerdere redenen belangrijk in te zetten op

naleving van de verboden, limieten en etiketteringseisen voor allergene
stoffen bij de bescherming van consumenten. Inmiddels is het RIVM in

gezondheidsbevorderende interventies bij de jeugd.

opdracht van de VWA een meerjarenonderzoeksprogramma gestart om de

voedselallergie. Een groot deel hiervan komt door de blootstelling aan

kennis over consumentenproducten en bijbehorende ingrediënten die
kunnen leiden tot allergie verder uit te bouwen.

12

13

Jaaroverzicht 2008

Projecten, onderzoeken en ontwikkelingen

Groeiend aantal bezoekers
kiesBeter.nl
De openbare zorgportal kiesBeter.nl trok in 2008 ruim drie
miljoen bezoekers. Dit is een stijging van ongeveer 50% ten
opzichte van vorig jaar.
De site biedt informatie over zorg, zorgverzekeringen en
gezondheid en verschaft burgers inzicht in de keuzes die ze
kunnen maken op dit gebied.
kiesBeter.nl wordt gemaakt door het RIVM in opdracht van het
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De portal
ging eind januari 2005 van start, ter ondersteuning van de
stelselwijziging in 2006.

Tweede Zorgbalans

Aandacht voor voedselveiligheid

In opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn

Voedselinfecties komen nog steeds veel voor. Jaarlijks veroorzaakt besmet voedsel

en Sport (VWS) bracht het RIVM in 2008 de tweede Zorgbalans

minstens 700.000 ziekte- en 80 sterfgevallen. Blijvende aandacht voor voedselveiligheid is

uit. De Zorgbalans schetst aan de hand van ruim honderd

daarom noodzakelijk. De levensmiddelenindustrie, maar ook de consument zelf, kan alert

indicatoren een breed beeld van de prestaties van de Nederlandse

zijn om voedselinfecties te voorkomen. Het RIVM heeft daarom in 2008, in samenwerking

gezondheidszorg. De Zorgbalans 2008 concludeert dat Nederland

met onder andere de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) en het Voedingscentrum, een

een toegankelijk zorgsysteem heeft en dat de zorguitgaven sinds

toolkit met voorlichtingsmateriaal over preventie van voedselinfecties samengesteld.

2004 jaarlijks met 5% stegen. De kwaliteit van zorg blijkt op veel

De toolkit bevat onder meer materiaal voor de campagne ‘Wat je moet weten, om veilig

onderdelen hoog, maar internationaal excelleert Nederland

te eten!’. Alle professionals die voorlichting willen geven beschikken zo over dezelfde

niet. Verbetering behoeft o.a. de afstemming in de zorg, de

breedgedragen en correcte publieksinformatie. Tevens publiceerde het RIVM in 2008

patiëntveiligheid en de doelmatigheid van de zorg in Nederland.

alle nieuwe informatie over de maatschappelijke gevolgen van voedselinfecties in het

De tweede Zorgbalans werd juni 2008 gepresenteerd tijdens

Nationaal Kompas Volksgezondheid (www.nationaalkompas.nl).

de WHO Ministerial Conference on Health Systems en is daar
enthousiast ontvangen als best practice wat betreft methodiek en
rapportage van nationale prestatiemeting.

14

15

Jaaroverzicht 2008

Projecten, onderzoeken en ontwikkelingen

Nanotechnologie in perspectief
Nanotechnologie maakt het mogelijk stoffen op de allerkleinste schaal te
beïnvloeden. Zo worden materialen sterker, elastischer of krasbestendiger
gemaakt. Inmiddels zijn er honderden producten op de markt waarin
nanodeeltjes zijn toegepast. Er ontbreekt echter nog veel kennis om de
potentiële risico’s voor mens en milieu in te kunnen schatten. Bij het RIVM is
daarom in 2008 het Kennis- en Informatiepunt Risico’s van Nanotechnologie
opgericht (KIR-nano). In een eerste signaleringrapport, ‘Nanotechnologie
in perspectief’, zijn door dit Kennis- en Informatiepunt de risico’s in kaart
gebracht voor vier belangrijke toepassingsgebieden: geneesmiddelen en
medische technologie, voeding, consumentenproducten en milieu. Door het
RIVM is zelf onderzoek uitgevoerd naar de meest efficiënte methoden voor
het onderzoeken van de (eco)toxiciteit van nanomaterialen.

Preventie van zwaar
overgewicht

Off-label voorschrijven
van geneesmiddelen

Mensen met zwaar overgewicht (obesitas) zijn vaker ziek

Uit een enquête van het RIVM onder 464 huisartsen en

en gebruiken meer zorg dan personen met een gezond

406 specialisten, en een beschouwing van medische

gewicht. Ook leven zij minder lang dan mensen met

richtlijnen van artsen, blijkt dat het off-label voorschrijven

een gezond gewicht. Over hun hele levensloop gezien

van geneesmiddelen een vanzelfsprekend onderdeel van

gebruiken mensen met obesitas daardoor juist minder

de medische zorg is. Het gaat hierbij om het voorschrijven

zorg dan mensen met een gezond gewicht. Preventie van

van geneesmiddelen voor aandoeningen of voor

obesitas levert dus veel gezondheidswinst op al nemen de

patiëntgroepen waarvoor deze middelen in principe niet

zorgkosten hiermee per saldo niet af. Dit blijkt uit analyses

zijn goedgekeurd door het College ter Beoordeling van

van het RIVM die in februari 2008 gepubliceerd werden in

Geneesmiddelen. Afhankelijk van het specialisme zegt

het vakblad PLoS Medicine.

22 tot 45% van de artsen ‘regelmatig’ niet te weten of
een voorschrift off-label is. Experimenteergedrag komt
‘zelden tot soms’ voor. Er blijkt een grote behoefte aan een
meldpunt en evaluatie binnen de beroepsgroep.

16

17

Jaaroverzicht 2008

Projecten, onderzoeken en ontwikkelingen

Status WHO Collaborating
Centre for Nutrition
In september 2008 heeft de World Health Organization (WHO) het RIVM
de status toegekend van WHO Collaborating Centre for Nutrition. De WHO
beoogt met deze samenwerking extra expertise en ervaring in huis te halen.
Het nieuwe centrum gaat het Europese kantoor in Kopenhagen adviseren
op het terrein van voeding, beweging, overgewicht en gezondheid.
Het is een virtueel centrum, waarvan de activiteiten zoveel mogelijk zullen
worden ingepast in het reguliere werk. Voorbeelden van activiteiten zijn het
uitvoeren van kosteneffectiviteitstudies van interventies, het analyseren van
beleidsdocumenten, het onderbouwen van leefstijlinterventies, deelname
aan expert meetings, het adviseren bij Europese WHO-projecten en het
schrijven van rapporten en artikelen.

Overlast AWACS
Geilenkirchen

Peuters en kleuters eten niet gezond
genoeg

In opdracht van het Ministerie van VROM voerde het

Het RIVM peilde de voedselconsumptie van bijna 1300 kinderen in de leeftijd van twee

RIVM in 2008 een verkenning uit naar de gezondheids- en

tot en met zes jaar. Uit het rapport, dat in 2008 verscheen, blijkt dat peuters en kleuters

belevingseffecten van het vliegverkeer rond de NAVO-

in Nederland te weinig groenten, fruit, vis en vezelrijke voedingsmiddelen eten. Boven-

vliegbasis Geilenkirchen. Uit de resultaten van deze

dien bevat de voeding van kleuters te veel verzadigde vetzuren. Met uitzondering van

verkenning blijkt dat ongeveer 20% van de inwoners in de

vitamine D en foliumzuur was de inneming van vitamines en mineralen voldoende.

Nederlandse regio rond de vliegbasis ernstige geluidhinder

De ongezonde voeding van deze kinderen kan leiden tot overgewicht en op latere leeftijd

ervaart. Bij kinderen kan het geluid mogelijk tot zwakkere

tot chronische ziekten. Er is beleid nodig om een gezond eetpatroon bij kinderen te

leesprestaties leiden. Volwassenen in de regio Onderbanken

stimuleren.

hebben mogelijk een groter risico op een verhoogde
bloeddruk.

18

19

Jaaroverzicht 2008

Projecten, onderzoeken en ontwikkelingen

Herbeoordeling in de zaak
Lucia de B.
Het RIVM heeft een herbeoordeling gedaan in de zaak Lucia de B.
De ex-verpleegster werd in 2003 veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf
voor de moord op een baby door het toedienen van een overdosis digoxine.
De uitgebreide gegevens die het RIVM ter beschikking stonden, deden
niet denken aan een digoxinevergiftiging. Het is het meest waarschijnlijk
dat de baby een natuurlijke dood is gestorven. Op basis van deze conclusie
is Lucia de B. in april 2008 vrijgelaten en heeft de Hoge Raad op 7 oktober
2008 de zaak heropend.

Haaronderzoek Corus
Tijdens de Zembla-uitzending over Corus van 18 mei
2008 kwam een onderzoek ter sprake naar concentraties

Versterking samenwerking
SZW en VenW

zware metalen in het haar van kinderen. In antwoord

Het RIVM beschikt over kennis die ook van toepassing te maken

op Kamervragen werd het RIVM gevraagd om te

is op de beleidsterreinen van de ministeries van Sociale Zaken en

beoordelen of de concentraties die zijn aangetroffen

Werkgelegenheid (SZW) en Verkeer en Waterstaat (VenW).

een gezondheidsrisico vormen. Conclusie was dat

In januari 2008 tekende het RIVM een raamcontract met SZW voor

het bewuste onderzoek niet geschikt is om mogelijke

samenwerkingsmogelijkheden op het gebied van gevaarlijke stoffen,

gezondheidseffecten van Corus te beoordelen.

arbeidsparticipatie en fysieke veiligheid.

De resultaten van een breder onderzoek naar de

Voor VenW vormt het RIVM een nationaal expertisecentrum op het

samenhang tussen emissies, lokale milieukwaliteit en

gebied van Externe Veiligheid en Stofclassificatie. Een centrale plaats

de gezondheid van de omwonenden van Corus, worden

nemen ‘gevaarlijke stoffen’ in. Dit zijn stoffen die binnen de criteria

in 2009 verwacht.

vallen van het Globally Harmonised System for the Classification and
Labelling of Chemicals (GHS). Verder treedt het RIVM op als adviseur en
vertegenwoordigt zij VenW bij bijeenkomsten van de Verenigde Naties
over transport van gevaarlijke stoffen en het GHS.

20

21

Jaaroverzicht 2008

Organisatie
en financiën

Vaccinatie tegen HPV
November 2008 liet minister Klink van VWS de Tweede Kamer weten dat de HPVvaccinatie vanaf 2009 in het Rijksvaccinatieprogramma komt.
Een infectie met het humaan papillomavirus (HPV) verloopt in de meeste gevallen
onschuldig, maar enkele typen van het virus kunnen later kanker veroorzaken.
Tegen de twee typen, HPV 16 en HPV 18, die samen ongeveer 70% van alle gevallen
van baarmoederhalskanker in Europa veroorzaken, biedt vaccinatie bescherming.
In Nederland krijgen elk jaar ruim 600 vrouwen deze ziekte, ruim 200 sterven eraan.
Het RIVM voert de regie over het Rijksvaccinatieprogramma en coördineert de HPVvaccinatiecampagne die door de GGD’en wordt uitgevoerd. Daarbij is het instituut
tevens verantwoordelijk voor monitoring en flankerend onderzoek.

22

23

Jaaroverzicht 2008

Samenwerkingsverbanden

Organisatie en financiën

Organogram per 1 januari 2009

Het RIVM heeft nationaal én internationaal veel samenwerkingspartners. Zo werkt het RIVM
in Nederland bijvoorbeeld samen met onderzoeksinstituten als TNO, NIVEL, RIKILT, KNMI,
de Waterdienst van RWS, Deltares, SenterNovem en diverse universiteiten. Ook de contacten

Directeur-Generaal

met de planbureaus zijn belangrijk. Bovendien worden nauwe en functionele banden
onderhouden met gemeenten, provincies en GGD’en.
Internationaal maakt het RIVM deel uit van diverse netwerken ter ondersteuning van de
Europese Commissie. Daarnaast werkt het RIVM samen met instituten als het European

Centrum Infectie-

Sector Volks-

Sector Voeding,

Sector Milieu

Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) in Stockholm, de European Food Safety

ziektebestrijding

gezondheid en Zorg

Geneesmiddelen

en Veiligheid

Authority (EFSA) in Parma, de Organisation for Economic Co-operation and Development

(CIb)

(VenZ)

en Consumenten-

(MEV)

(OECD) in Parijs, het European Medicines Agency in Londen (EMEA), de European Directorate

veiligheid (VGC)

for the Quality of Medicins (EDQM) in Straatsburg en de European Environment Agency in
Kopenhagen. Ook met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Wereldbank heeft
het RIVM goede contacten.

Jaarvergadering IANPHI bij het RIVM

Afdeling Corporate

Directie Bedrijfs-

Directie Financiën

Communicatie

continuïteit,

(FIN)

(COM)

Veiligheid en

Facilitair Bedrijf (FB)

KAM-zorg (BVK)

Van 12 tot en met 15 oktober 2008 vond de jaarvergadering van de International

Bureau Bestuurs-

Directie Human

Association of National Public Health Institutes (IANPHI) bij het RIVM plaats.

ondersteuning

Resources

De organisatie, die formeel in 2006 is opgericht, telt inmiddels vijftig leden.

Strategie en

Management (HRM)

Het wereldwijde netwerk zet zich in voor de verbetering en optimalisatie van de publieke

Internationaal (BSI)

gezondheidszorg en is een katalysator voor de ontwikkeling van nationale instituten voor
de volksgezondheid. Tijdens de bijeenkomst bij het RIVM stonden veel interactieve sessies
over ziektemonitoring en strategische planning op de agenda.
Daarnaast bood het programma uiteraard veel gelegenheid tot netwerken en kennis- en

Directeur-Generaal: dr. Marc Sprenger

informatieuitwisseling.

Plaatsvervangend Directeur-Generaal: drs. Niek Parlevliet
Directeur Centrum Infectieziektebestrijding: prof. dr. Roel Coutinho
Directeur sector Volksgezondheid en Zorg: dr. ir. Moniek Pieters
Directeur sector Voeding, Geneesmiddelen en Consumentenveiligheid: dr. ir. André Henken
Directeur sector Milieu en Veiligheid: dr. ir. Reinout Woittiez

24

25

Jaaroverzicht 2008

Organisatie en financiën

Jaarrekening 2008
Balans per 31-12-2008 (bedragen x € 1.000)

Exploitatiestaat 2008 (bedragen x € 1.000)
31-12-2008

31-12-2007

Immateriële activa

1.332

923

Materiële activa

8.414

6.550

Activa

- grond en gebouwen

Omschrijving

A
Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

B
Realisatie

C=B-A
Verschil

15.774

13.578

2.196-

-

-

1.857

1.960

Opbrengst VWS-eigenaar

- overige materiële activa

6.557

4.590

Opbrengst VWS-opdrachtgevers

67.074

107.524

40.450

Voorraden

13.876

-

Opbrengst VROM

45.351

50.010

4.659

- installaties

Debiteuren

13.012

9.616

Overige vorderingen

3.243

44

Nog te ontvangen en vooruitbetaald

3.879

1.998

Nog te factureren omzet projecten

Baten

Opbrengst LNV

1.350

632

718-

Opbrengst overige departementen

2.625

4.764

2.139

Opbrengst derden

29.000

144.967

115.967

500

4.029

3.529

0

4.243

4.243

161.674

329.747

168.073

157.941

318.608

160.667

3.714

5.339

Rentebaten

Liquide middelen

129.126

70.622

Vrijval voorzieningen

Totaal activa

176.597

95.092

Totaal baten

Eigen vermogen

9.724

10.270

Apparaatskosten

- exploitatiereserve

13.391

8.342

Rentelasten

Passiva

Lasten

- verplichte reserve

0

Afschrijvingskosten

- onverdeeld resultaat

3.667-

1.928

Dotaties voorzieningen

Voorzieningen

16.803

12.750

Totaal lasten

Crediteuren

10.246

8.075

Overige schulden

1.322

465

Vooruit ontvangen termijnen

47.271

36.907

Overlopende passiva

91.230

26.625

Totaal passiva

176.597

95.092

26

Saldo van baten en lasten

213

428

215

3.520

5.559

2.039

-

8.819

8.819

161.674

333.414

171.740

0

3.667-

3.667-

27

Jaaroverzicht 2008

Organisatie en financiën

Toelichting financiën

Hoofdpunten Milieujaarverslag

Ten opzichte van de begroting is de realisatie van zowel baten als lasten aanzienlijk

Het RIVM deelt het terrein met het Nederlands Vaccin Instituut (NVI) en het Planbureau

hoger. Dit houdt verband met de voorgeschreven systematiek voor het opmaken van

voor de Leefomgeving (PBL). De nieuwe milieuvergunning is afgegeven voor het gehele

de begroting, waarbij slechts de harde toezeggingen van de primaire opdrachtgevers

terrein en diverse milieuaspecten worden gedeeld zoals afvalwater en afvalinzameling.

worden meegenomen. In de realisatie zijn ook begrepen de baten en lasten van de in

Hierdoor geeft het milieujaarverslag een weergave van het RIVM, NVI en PBL.

de loop van het boekjaar verstrekte en uitgevoerde opdrachten. Daarnaast heeft het

In 2008 heeft het RIVM een gecombineerde nieuwe vergunning (zogenaamde

RIVM met ingang van 2008 de provinciale entadministraties voor de uitvoering van het

Vergunning Op Hoofdzaken) verkregen in het kader van de Wet Milieubeheer

Rijksvaccinatieprogramma overgenomen. De financiële gevolgen daarvan konden niet

en de Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren. Tevens is een Bedrijfsmilieuplan

in de begroting geraamd worden, maar zijn wel begrepen in de realisatiecijfers en in de

rechtsgeldend voor de periode 2007 tot en met 2010. In het Bedrijfsmilieuplan zijn

balans per ultimo 2008.

diverse verbetermaatregelen opgenomen zoals een Warmte/Koude-opslagsysteem,

Het resultaat over 2008 is voornamelijk toe te schrijven aan:

bodembeschermende voorzieningen en een centraal chemicaliënregistratiesysteem.

- een iets gunstiger uitgevallen exploitatieresultaat van de sectoren;

De milieubelasting van het RIVM, NVI en PBL in het jaar 2008:
•	Het waterverbruik is in vergelijking met 2007 met 4,6% toegenomen tot 135.600 m 3 als

- hogere huisvestingskosten als gevolg van verbouwingen en renovaties;
- hogere rentebaten;
- het treffen van voorzieningen ter dekking van toekomstige kosten.

gevolg van de toename van het sterilisatieproces.
•	De hoeveelheid vervuilingseenheden is afgenomen tot 665 als gevolg van minder

lozingen van organische stoffen.

Personeel

•	De totale hoeveelheid afvalstoffen is in vergelijking met 2007 met 14% afgenomen

tot 801 ton. De hoeveelheden geautoclaveerd labafval, mest, zaagsel en oud ijzer zijn
namelijk aanzienlijk afgenomen.

Eind 2008 had het RIVM 1625 medewerkers in dienst, dit is inclusief de nieuwe eenheid

In 2008 hebben het RIVM, NVI en PBL circa 5 miljoen euro uitgegeven aan milieu-,

Regional Coördinatie Programma’s (112 mensen). In dit jaar verlieten 130 medewerkers

energie- en waterkosten (onder andere energieverbruik, afval en heffingen voor

het RIVM en er werden 87 nieuwe medewerkers aangesteld. Van onze medewerkers heeft

afvalwater).

47% een academische titel, 27% is gepromoveerd. Bij het RIVM zijn 19 hoogleraren in
dienst.
Van alle medewerkers was 46% vrouw. De gemiddelde leeftijd van de RIVM’er is 44 jaar,
de gemiddelde diensttijd 11 jaar.
In 2008 was het ziekteverzuimpercentage 3,8%. Ongeveer de helft daarvan is kortdurend
verzuim. Het verzuimpercentage is ruim lager dan de voor het RIVM vastgestelde
maximumnorm.

28

29

Organisatie en financiën

Jaaroverzicht 2008

Commissie van Toezicht
De Commissie van Toezicht heeft tot taak het wetenschappelijk niveau van het RIVM

In 2008 zijn de audit Volkgezondheid

te bewaken. Dit doet zij door toezicht te houden op én te adviseren over het niveau en

Toekomst Verkenningen (VTV) en Zorgbalans

de kwaliteit van uitvoering van het onderzoek en het kwaliteitssysteem van het RIVM.

bij de sector Volksgezondheid en Zorg (VenZ)

Op basis van haar bevindingen stelt de Commissie jaarlijks een verklaring op over het

en een wetenschappelijke audit op het gebied

kwaliteitsniveau van het onderzoek en het kwaliteitssysteem van het RIVM. Haar oordeel

van meten en modelleren van milieukwaliteit

rapporteert zij vervolgens aan de eigenaar van het RIVM.

bij de sector Milieu en Veiligheid (MEV)
afgerond. De positieve resultaten van de

Het RIVM heeft in 2008 een bewogen jaar achter de rug. Het RIVM is veelvuldig in het

audit VTV en Zorgbalans stemt de Commissie

nieuws geweest, onder meer de perikelen rondom het Marburgvirus hebben menigeen

tevreden. De Commissie is voornemens de

bereikt. De dynamiek rondom het RIVM is ook in de vergaderingen tot uiting gekomen.

evaluatie van de beleidsfunctie en de plaats

De Commissie is onder meer ingelicht over actuele zaken zoals de Q-koorts. Daarnaast

hierin van VTV en Zorgbalans nader te

is de Commissie ingelicht over het aankomend 100-jarig jubileum van het RIVM en de

bespreken. Ook heeft de audit aanbevelingen

toekomstige huisvesting.

opgeleverd voor verdere ontwikkeling van de
Zorgbalans.

De Commissie heeft zich uitvoerig laten informeren over de gevolgen van invulling van
de taakstelling die vanuit de rijksoverheid aan het RIVM is opgelegd. Om te kunnen

De Commissie verklaart op grond van

voldoen aan de taakstelling, zet het RIVM een ontwikkeling in van minder eigen

de verschafte informatie, de positieve

onderzoek naar meer regietaken. Daarmee kiest het instituut voor het continueren van

resultaten van de gevoerde audit VTV en

het werkveld in de volle breedte, maar minder door eigen onderzoek en meer door het

Zorgbalans en de gevoerde discussies met de

uitvoeren van regietaken.

instituutsleiding, dat het RIVM er uitstekend

Dit betekent dat de onderzoeksbasis binnen het instituut smaller wordt en dat het

in is geslaagd om de wetenschappelijke

instituut meer afhankelijk wordt van resultaten van onderzoek dat elders wordt

kwaliteit van het onderzoek te waarborgen.

uitgevoerd. Dat is voor de Commissie - vanuit het oogpunt van wetenschappelijke

De Commissie blijft de ontwikkelingen

kwaliteit - een punt van zorg. Een en ander betekent dat het instituut meer afstand krijgt

omtrent de taakstelling en de mogelijke

tot het daadwerkelijke onderzoek. Bovendien heeft het RIVM in die situatie minder

invloed daarvan op de wetenschappelijke

directe zeggenschap over de kwaliteit van het onderzoek en de resultaten. Het is aan

kwaliteit volgen, ook op het gebied van

de instituutsleiding om via afspraken met de betrokken partijen te zorgen voor het

internationale activiteiten.

waarborgen van de kwaliteit van (resultaten van) onderzoek dat elders wordt uitgevoerd.
De Commissie zal dit volgen.

30

Colofon
Teksten
Corporate Communicatie
Projectcoördinatie en eindredactie
Corporate Communicatie
Vormgeving
Uitgeverij RIVM
Dit jaaroverzicht is tevens in het Engels
verkrijgbaar.
Wilt u een extra exemplaar van het
jaaroverzicht ontvangen? Stuur dan
een e-mail naar info@rivm.nl.

31

Jaaroverzicht 2008

RIVM
Rijksinstituut
voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl