2 | JAARVERSLAG 2017

Digitale dreigingen en
internationale ontwikkelingen

Spionage en heimelijke
politieke beïnvloeding

Dreigingen voor vitale processen
in de samenleving

ISIS niet verslagen, jihadistischterroristische dreiging blijt

Salaistische aanjagers
dwingend en intimiderend

Rechts-extremisme: anti-islam,
anti-immigratie en anti-overheid

Links-extremisme:
anti-rechts en anti-overheid

Aanhoudende bedreiging
en intimidatie van politici

Ruim 45.000 veiligheidsonderzoeken uitgevoerd

Parlement stemt
in met nieuwe Wiv

3 | JAARVERSLAG 2017

Digitale dreigingen en internationale ontwikkelingen
De digitalisering van de samenleving
en de sterk daarmee samenhangende
globalisering hebben grote invloed op
het werk van de Algemene Inlichtingenen Veiligheidsdienst (AIVD).

De internationale context

Het dagelijks leven van ons allemaal speelt zich voor
een steeds groter deel af in de digitale ruimte. Ook
de dreigingen voor de nationale veiligheid hebben
door digitalisering een andere dynamiek gekregen.

De meest directe invloed op onze veiligheidssituatie
en die van heel West-Europa komt nog altijd vanuit
de ‘gordel van instabiliteit’. Deze loopt van de Atlantische
Oceaan bij Noordwest-Afrika via Noord-Afrika en
het Midden Oosten tot aan de Barentszzee.

Daarbij speelt het werk van de AIVD zich af tegen en
in een decor van internationale, onstuimige ontwikkelingen. Nederland is een soevereine staat, maar
we hebben beperkt invloed op ons eigen welvaren en
welbevinden. De veiligheidssituatie in ons land hangt
vrijwel altijd samen met ontwikkelingen die elders
plaatsvinden. De (heimelijke) intenties van andere
landen zijn van invloed op de internationale verhoudingen en op de (inter)nationale veiligheid. Zij spelen
daarmee een steeds grotere rol bij wat er in Nederland
gebeurt en ten aanzien van onze belangen buiten de
landsgrenzen.

Kortom: door digitalisering en globalisering zijn de
taken voor externe veiligheid en interne veiligheid
steeds sterker met elkaar vervlochten.

Noord-Afrika en het Midden-Oosten chaotisch
De instabiele politieke situatie in Libië zorgt ervoor
dat jihadistisch-terroristische groeperingen nog
steeds een bepaalde mate van bewegingsvrijheid
hebben. Doordat in Syrië en Irak Islamitische Staat
in Irak en al-Sham (ISIS) onder druk staat, is het voorstelbaar dat strijders uitwijken naar andere jihadistische
strijdgebieden zoals Somalië, Libië en Egypte. Dit
vormt een potentiële dreiging voor (West-)Europa
de komende tijd.

DE ‘GORDEL VAN INSTABILITEIT’
loopt van de Atlantische Oceaan bij
Noordwest-Afrika, via Noord-Afrika
en het Midden-Oosten, tot aan
de Barentszzee.

4 | JAARVERSLAG 2017

De veiligheidssituatie in Egypte is verontrustend.
Het land wordt geconfronteerd met een voortslepende
terroristische dreiging. Eind november kwamen bij
een grote aanslag op een moskee in de Sinaï meer
dan 300 mensen om het leven. Bovendien kent het
land grote sociaaleconomische problemen.
Het Syrische regime heet, met steun van Iran, Hezbollah
en Rusland, in 2017 voortgang geboekt in het streven
om weer militaire controle te krijgen over het volledige
grondgebied van Syrië. Het ISIS-territorium werd in
2017 bijna volledig heroverd door het Syrische regime
en de Syrian Democratic Forces.

Het werk van de AIVD speelt
zich af tegen en in een decor
van internationale, onstuimige
ontwikkelingen, die van invloed
zijn op de nationale veiligheid.

De strijd tegen ISIS in zijn huidige vorm lijkt in Irak
ten einde te komen. Nu de gezamenlijke vijand bijna
verslagen is, komen in Irak ook al langer spelende
politieke conlicten weer naar boven. Het referendum
voor onahankelijkheid dat de Koerden in september
2017 zelf organiseerden, heet uiteindelijk geleid tot
een verzwakking van hun positie.

Turkije vormt een belangrijk land in de regio voor
de verbinding tussen Europa en het Midden-Oosten.
President Erdogan haalde in 2017 een nipte overwinning
bij het referendum over de herziening van de Turkse
grondwet. Daarmee heet hij zijn machtspositie
versterkt.

Rusland laat zich gelden
Naast de conlicten in Syrië en Irak kenmerkt de situatie
in het Midden-Oosten zich door een verdieping van
het conlict tussen Iran en Saoedi-Arabië. Dit beïnvloedt de situatie in de gehele regio. In 2017 leidde
dit mede tot een politieke crisis rond de golfstaat Qatar.

De relatie tussen de Russische Federatie en Nederland
blijt door spanningen omgeven, mede door Russische
kritiek op het onderzoek naar het neerhalen van vlucht
MH17 en de vermeende anti-Russische houding van
Nederland.

De strijd tussen Saoedi-Arabië en Iran is medebepalend
voor de oorlog in Jemen die blijt voortduren.
Libanon probeert in het Syrische conlict en in de rivaliteit tussen Iran en Saoedi-Arabië een zo neutraal
mogelijke positie in te nemen, maar wordt daarbij
gehinderd door de sterke positie van Hezbollah in
het land. Deze groepering heet nauwe banden met
het sjiitische Iran.

In zijn algemeenheid is de relatie met het Westen niet
verbeterd, onder andere door beschuldigingen van
beïnvloeding van democratische processen, zoals de
verkiezingen in de Verenigde Staten. Rusland laat zich
gelden in zijn streven om zich opnieuw te manifesteren
als supermacht, bijvoorbeeld door middel van heimelijke
politieke beïnvloeding. Het land maakt daarbij gebruik
van de kwetsbaarheden van open en democratische
samenlevingen met hun digitale mogelijkheden.
Rusland tracht zich een rol toe te eigenen op het geopolitieke toneel in het Midden-Oosten, waarbij het
de regie wil voeren op een vredesoplossing in Syrië.

In de Palestijnse Gebieden sloten Hamas en de
Palestijnse Autoriteit afgelopen jaar onder buitenlandse druk een verzoeningsakkoord.

5 | JAARVERSLAG 2017

De ontwikkeling van
massavernietigingswapens
De ontwikkelingen rond de diverse wapenprogramma’s in de ‘landen van zorg’, zeker waar het gaat om
Noord-Korea, vormen een toenemende dreiging
voor de internationale veiligheid.
Veel aandacht ging afgelopen jaar uit naar de grote
technologische stappen die Pyongyang heet gezet
in zijn programma’s voor massavernietigingswapens.
Een zesde nucleaire proef met een beduidend grotere
explosieve kracht en de lanceringen van 3 intercontinentale ballistische raketen zeten NoordKorea internationaal op de kaart en leidden tot
zware internationale sancties.
De AIVD heet veelvuldig gerapporteerd aan diverse
overheidspartijen over de gestage technische ontwikkelingen van Noord-Korea ten aanzien van zowel het
programma voor nucleaire wapens als het ballistischeraketprogramma. Dat doen wij samen met de
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD)
vanuit de gezamenlijk Unit Contraproliferatie (UCP).
Iran is verder gegaan met het vergroten van de nauwkeurigheid en het bereik van zijn raketen. Wij hebben
onderzoek verricht naar de bereidheid van Teheran

om zich aan de afspraken van het internationale
nucleaire akkoord te houden. Ook is gerapporteerd
over de ontwikkeling van het programma voor ballistische raketen in het land.
Ook vinden in het MiddenOosten nog steeds aanvallen plaats met chemische
strijdmiddelen, met als
dieptepunt de aanslag in
april in Khan-Sheikhoun in
Syrië. Hierbij kwamen tientallen mensen om en vielen
honderden gewonden.
Wij hebben vorig jaar herhaaldelijk gerapporteerd
over de mate waarin Syrië bereid is openheid van
zaken te geven over het eigen programma voor chemische wapens.
De vermoedelijke programma’s voor biologische en
chemische wapens in andere landen van zorg gaven
aanleiding tot diepgaander onderzoek en leidden tot
rapportages. Daarnaast leverden de AIVD en MIVD
technische bijstand aan het onderzoek naar de chemische en biologische dreiging van niet-statelijke
actoren in Syrië en Irak (in het bijzonder ISIS) en
de potentiële dreiging hiervan voor Nederland.

Verwerving van goederen en kennis
Landen als Iran, Syrië en Pakistan zoeken in Nederland
en ook in veel andere westerse landen naar hoogwaardige technologie voor hun programma’s voor
massavernietigingswapens.
Ook afgelopen jaar hebben wij onderzoek gedaan
naar pogingen om proliferatiegevoelige goederen
in of via Nederland te verwerven en wij hebben deze,
waar mogelijk, tegengegaan. Bij deze taak werken wij
nauw samen met andere partijen, zoals het ministerie
van Buitenlandse Zaken, de Douane en buitenlandse
partnerdiensten.
Ter ondersteuning van het Nederlandse (export)beleid
tegen proliferatie zijn in 2017 diverse rapportages
uitgebracht, waaronder 18 ambtsberichten aan Buitenlandse Zaken. Naast het verschafen van inlichtingen
heet de UCP in 2017 meerdere verwervingspogingen
van proliferatiegevoelige goederen verhinderd.
Daarnaast hebben wij het bewustzijn van bedrijven
en instellingen vergroot door te wijzen op mogelijke
risico’s van proliferatie.
Meer informatie over massavernietigingswapens vindt u
in het dossier op onze website.

6 | JAARVERSLAG 2017

Caribisch gebied:
een instabiel Venezuela
De grenzen van ons koninkrijk reiken tot aan de overkant
van de Atlantische Oceaan. De eilanden Sint Eustatius,
Saba en Bonaire zijn bijzondere Nederlandse gemeenten. Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zijn autonome
landen binnen ons koninkrijk. De territoriale integriteit
van Nederland reikt daarmee tot in Latijns-Amerika.

Venezuela raakt internationaal steeds geïsoleerder.
Vanuit de regio groeit de kritiek. De Verenigde
Staten en Canada hebben persoonsgerichte sancties
afgekondigd tegen Venezolaanse functionarissen
die zich schuldig maken aan ondermijning van de
democratie en aan mensenrechtenschendingen.
Ook de Europese Unie heet een sanctiepakket
aangenomen.

Daarbij is vooral de situatie in Venezuela zorgelijk
te noemen door de combinatie van een politieke
en een sociaaleconomische crisis. In het voorjaar en de
zomer heet dit geleid tot grootschalige protesten van
de Venezolaanse bevolking. Het regime is een autocratische weg ingeslagen. Daarbij is sprake van gebrek aan
respect voor politieke en humanitaire rechten.

Inmiddels hebben honderdduizenden Venezolanen
het land verlaten. De verwachting is dat de negatieve
trends voor Venezuela ook in 2018 zullen aanhouden.
De instabiele situatie in Venezuela heet een negatief
efect op de regionale veiligheidssituatie. Deze heet
hiermee mogelijk ook gevolgen voor de stabiliteit op
Aruba, Bonaire en Curaçao.

De economische belangen van China, Europa en Nederland
raken steeds meer verstrengeld. De ontwikkeling van
de ‘Nieuwe Zijderoutes’ is daar een goed voorbeeld van.

China zet voet tussen de deur
De economische belangen van China, Europa en
Nederland raken steeds meer verstrengeld. De ontwikkeling van de ‘Nieuwe Zijderoutes’ is daar een
goed voorbeeld van. De Chinezen willen daarmee een
betere toegang tot Europa krijgen. Voor de mainports
Roterdam en Schiphol zijn dit belangwekkende
veranderingen. Voor China is dit een belangrijk
economisch initiatief, maar het land breidt hiermee
tegelijkertijd zijn invloedssfeer uit.
Daarnaast werkt China verder aan de overgang van
een productie-economie, die vooral gericht is op export,
naar een hoogwaardige technologische economie.
Dat manifesteert zich onder meer in pogingen om
technisch-wetenschappelijke kennis te verwerven.
De Chinese overheid stimuleert in dit kader bovendien
Chinese (staats)ondernemingen om in het buitenland
te investeren, bijvoorbeeld door overnames, met als
doel de concurrentiekracht van de eigen ondernemingen
te vergroten. Dit kan leiden tot ongelijkheid in de
concurrentieverhoudingen, otewel een aantasting
van het level playing ield voor Nederland.

7 | JAARVERSLAG 2017

Voor een goed geïnformeerd
buitenlandbeleid
Nederland heet ziting in diverse internationale
bondgenootschappen, zoals de NAVO en de EU.
In 2018 komt daar het lidmaatschap van de
Veiligheidsraad van de VN bij. Instituties waarbij het
van belang is dat de Nederlandse regering goed geïnformeerd over geopolitieke ontwikkelingen aan tafel
zit. De AIVD heet de taak en de bevoegdheden om
onderzoek te verrichten naar de ware intenties en de
dubbele agenda’s van andere landen en de regering
daarover te informeren.
Met het onderzoek naar andere landen vergaart de AIVD
zogeheten politieke inlichtingen. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten biedt geen ruimte
om open te zijn over welke landen en onderwerpen
wij in dat kader precies onderzoeken. Vanuit de taak om
politieke inlichtingen over andere landen te verzamelen
heet de AIVD meer dan 200 inlichtingenrapporten en
analyses opgesteld voor diverse afnemers, zoals het
ministerie van Buitenlandse Zaken.

elders van invloed zijn op de veiligheid hier, onderstreept het belang van de gecombineerde inlichtingenen veiligheidsdienst die de AIVD is.
De regering van een bepaald land kan bijvoorbeeld
heimelijke intenties hebben om zijn economische
positie te versterken door in ons land bij bedrijven
digitaal blauwdrukken te stelen. Dit raakt dan zowel
aan onze politieke inlichtingentaak, het achterhalen
van de ware intenties van een ander land, als aan
de veiligheidstaak, het voorkomen van economische
cyberspionage-aanvallen.
Als wij achterhalen wat de werkelijke bedoelingen
van een regering zijn ten aanzien van zijn programma
voor chemische wapens, kunnen wij ook concluderen
welke sectoren in ons land in het vizier komen van
zo’n land voor de verwerving van goederen voor
de productie van dat soort wapens. Daarop kunnen
wij deze bedrijven en organisaties informeren.
Informatie over onderzoeken naar andere landen vindt u
op onze website.

Daarbij zijn vrijwel alle geschetste ontwikkelingen in
de wereld ook van belang voor onze eigen veiligheidssituatie. Het gegeven dat (politieke) ontwikkelingen

8 | JAARVERSLAG 2017

Spionage en heimelijke politieke beïnvloeding
Bespioneren en beïnvloeden van politieke
besluitvorming door andere staten is zo
oud als de weg naar Rome. Nog altijd
gebeurt dat door direct menselijke contact,
maar steeds meer worden (aanvullend)
digitale middelen ingezet.
De inzet van digitale aanvallen is laagdrempelig, goedkoop, moeilijk terug te voeren naar de daadwerkelijke
afzender en het potentiële bereik is veel groter.

Nederland als doelwit van spionage
De positie van ons land als internationale hub, als lid
van de VN Veiligheidsraad in 2018 en van de NAVO en
de EU, draagt bij aan een bovengemiddelde interesse
van statelijke actoren voor Nederland.

sprake van ‘klassieke’ Russische inlichtingenactiviteiten.
Zo vergaarden Russische functionarissen onder andere
inlichtingen op het terrein van economie, wetenschap,
politiek en defensie. Ook hebben wij (pogingen tot)
rekrutering en het gericht verzamelen van speciieke
informatie over (inancieel-)economische en politieke
onderwerpen door China vastgesteld.
Wij werken nauw samen met de MIVD en overheidspartners zoals het Nationaal Cyber Security Centrum
(NCSC) om gevaren te onderkennen en in te dammen.
De samenwerking met buitenlandse collega-diensten
op dit onderwerp is geïntensiveerd om de kennis over
dit soort operaties te vergroten en hier snel tegen te
kunnen optreden.

SCHIPHOL
mainport

ROTTERDAM
mainport

Toename van economische spionage
Steeds meer landen proberen door middel van digitale
spionage heimelijk informatie te bemachtigen die zij
gebruiken voor (geo)politiek gewin. Dergelijke operaties
zijn een aantrekkelijk alternatief voor of aanvulling op
conventionele militaire en inlichtingenoperaties.
In ons land was naast digitale spionage ook in 2017

Digitale spionage met een economisch motief blijt
een bron van zorg en de AIVD onderkent een lichte
toename van economische spionage in Europa in
vergelijking met vorig jaar. Diverse staten maken zich
hieraan schuldig. Wij hebben in 2017 digitale spionage
vastgesteld bij diverse Europese multinationals en

EINDHOVEN
brainport

INTERNATIONALE INSTITUTIES
Lid van EU, NAVO en VN Veiligheidsraad (2018)

9 | JAARVERSLAG 2017

onderzoeksinstellingen in de energie-, hightech-, en
chemische sector. Hieronder bevinden zich diverse
organisaties die intensieve samenwerkingsrelaties
hebben met Nederland of vestigingen hebben in
Nederland. Bij deze digitale inbraken zijn terabytes
aan vertrouwelijke gegevens gestolen die een substantiële economische waarde vertegenwoordigen.
Dergelijke hardnekkige digitale aanvallen vormen een
bedreiging van het economisch verdienvermogen van
Nederland.
Wij hebben diverse bedrijven en buitenlandse collegadiensten geïnformeerd over deze spionageactiviteiten.

Inzet sociale media bij spionage
Digitale spionage richt zich steeds meer op publieke
en private organisaties met grootschalige toegang tot
persoonsgegevens. Wij zien dat hierbij informatie
wordt buitgemaakt die zicht geet op de sociale
omgeving en werkkring van klanten en medewerkers
van de getrofen organisaties. Een statelijke actor
benadert voor hen interessante personen direct aan
de hand van verkregen gegevens over werkgevers of
sectoren, of op basis van de contacten die iemand
onderhoudt via (zakelijke) sociale media zoals LinkedIn.
Hiervan zijn ook voorbeelden in ons land bekend. Het
doel is om personen te vinden die kennis hebben van of

toegang hebben tot relevante economische, inanciële
of politiek-strategische informatie. Het betrefende land
probeert van personen die op deze toenaderingspogingen via LinkedIn en andere sociale media reageren
relevante informatie te verkrijgen voor geld of tegen
een andere vergoeding. Gaat iemand hierop in, dan
wordt deze persoon verder tot bron gevormd. In sommige gevallen wordt aangestuurd op een ontmoeting.
Deze ongewenste, heimelijke activiteiten passen
bijvoorbeeld in de brede strategie van China om
het land zeer snel economisch, wetenschappelijk
en militair naar een hoger plan te brengen.

Complexiteit van digitale
spionageaanvallen neemt toe
De AIVD constateert dat steeds meer landen digitale
spionageoperaties uitvoeren. De complexiteit van
dergelijke operaties neemt toe. Wij zien dat staten
steeds vaker legitieme sotwarefunctionaliteit en
bonaide toeleveranciers misbruiken om toegang
te krijgen tot speciieke slachtofers. Dit maakt
de inzet van malware overbodig, wat preventie
en detectie van dergelijke aanvallen bemoeilijkt.
Diverse Nederlandse organisaties in het bedrijfsleven,
de vitale infrastructuur en de overheid zijn hiervan
doelwit. Wij hebben hen hierover ingelicht.

Digitale aanvallen met
als doel beïnvloeding
Andere landen zeten ook steeds vaker digitale
middelen in om politiek-bestuurlijke besluitvorming,
publieke beeldvorming en/of dissidenten in andere
landen te beïnvloeden.
Met name Rusland is zeer bedreven in het heimelijk
digitaal beïnvloeden van (politieke) besluitvormingsprocessen, beeldvorming en publieke opinie in andere
landen. De afgelopen jaren vormen beïnvloedingsoperaties een steeds belangrijker onderdeel van
de Russische buitenlandpolitiek. Daarbij geldt dat
het strategisch belang van de Nederlandse politiek
en rechtspraak voor Rusland sterk is toegenomen
sinds het neerhalen van vlucht MH17.
Wij hebben vastgesteld dat een aantal staten door
de inzet van ofensieve digitale middelen gericht
inlichtingen verzamelt over hun diaspora in Nederland.
Ook proberen deze landen deze personen met digitale
middelen te intimideren en, ook Nederlandse, criticasters monddood te maken. Wij hebben hierover die
instanties geïnformeerd, die hierop handelend kunnen
optreden.

10 | JAARVERSLAG 2017

Dreigingen voor vitale processen in de samenleving
De AIVD ervaart dat bij de overheid en
het bedrijfsleven het veiligheidsbewustzijn
is toegenomen. Toch zien wij ook dat dit
bewustzijn vaak nog tekort schiet. Dit is
zowel ten aanzien van digitale als van
fysieke dreigingen.
Juist bij processen die van vitaal belang zijn voor de
nationale veiligheid is alertheid hoogst noodzakelijk.

Dreigingen van digitale sabotage
De AIVD heet vastgesteld dat staten in toenemende
mate zowel gerichte als ongerichte digitale aanvallen
uitvoeren op organisaties wereldwijd. Deze aanvallen
hebben ook gevolgen voor ons land. Zo is bijvoorbeeld
de Roterdamse haven getrofen door de nevenefecten
van de geavanceerde sabotage-aanval ‘NotPetya’,
wat tot aanzienlijke economische schade leidde.
Met name de schaalgroote en geavanceerdheid
van deze aanval wijzen naar een statelijke actor.
Digitalesabotage-aanvallen kunnen vooral grote
impact op een samenleving hebben wanneer vitale
infrastructuur zoals de elektriciteits-, communicatie-

en energievoorziening wordt lamgelegd. Wij zien
steeds vaker activiteiten die erop gericht zijn om
sabotage van vitale infrastructuur in Europa (in de
toekomst) mogelijk te maken, doordat andere landen
zich innestelen in bepaalde systemen.
Met betrekking tot veiligheidsbewustzijn binnen
vitale sectoren hebben wij daarom in 2017 meer dan
200 presentaties, brieings en workshops gegeven
aan organisaties binnen de overheid, de burgerluchtvaart en bij andere aanbieders van vitale
processen. Ook zijn in dit kader 3 dreigingsanalyses,
3 dreigingsinschatingen en 1 risicoanalyse opgesteld.

Wij nemen deel aan verschillende expertgroepen en
initiatieven om beveiliging zo eiciënt en efectief
mogelijk te richten. In afstemming met de Nationaal
Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
(NCTV) onderhoudt de AIVD een netwerk in relevante
(zowel vitale als niet-vitale) sectoren.
Meer informatie over digitale dreigingen en
veiligheidsbevordering vindt u in het dossier
op onze website.

AIVD-producten 2017
Inlichtingenrapporten

91
Ambtsberichten

401

105
Dreigingsproducten

11 | JAARVERSLAG 2017

Meer aandacht voor beveiliging
van digitale informatie
Ook beveiliging van vertrouwelijke informatie is noodzakelijk voor een goed functionerende samenleving.
De AIVD ziet dat ook op dat gebied het bewustzijn is
toegenomen. De experts van het Nationaal Bureau
voor Verbindingsbeveiliging (NBV) van de AIVD merken
dat detectie van en respons op digitale aanvallen
door andere landen steeds belangrijker worden.
Detectie en respons vormen een aanvulling op de
preventie van dit soort bedreigingen.
Het NBV is de plek waar hoogwaardige beveiligingsadviezen en -producten worden gemaakt op basis
van eigen expertise, geheime informatie uit onderzoeken en ontwikkelingen in de markt.

hebben wij een eerste versie van evaluatiecriteria
opgeleverd voor producten voor de verwerking van
hooggerubriceerde gegevens die resistent zijn tegen
quantumtechnologie. Dat helpt bedrijven bij het
maken van technische keuzes.
Bij het verbeteren van informatiebeveiliging zoeken
wij naar samenwerkingsverbanden in de academische
wereld. In 2017 is met de Radboud Universiteit
Nijmegen een gezamenlijk onderzoeksproject gedaan
op het gebied van het beveiligen van OpenVPN-NLverbindingen om die later aan alle gebruikers hiervan
beschikbaar te stellen. Wij hebben verder gewerkt
aan de ontwikkeling van smartcards voor een
gebruiksvriendelijke inzet van OpenVPN.

om de basisbeveiliging van informatie. Op deze
manier kan een organisatie een product dat zij zelf
gebruikt, laten testen op de mate van beveiliging.
Ook leveranciers van beveiligingsproducten zelf
kunnen zo een (indirecte) certiicering van hun
product van de AIVD krijgen.
Om het bewustzijn te vergroten hebben wij in 2017
samen met de MIVD een brochure uitgegeven: ‘Bent
u zich bewust van de risico’s van cyberspionage?’
Deze geet handvaten aan organisaties en ICTspecialisten om de beveiliging van de ICT op orde te
hebben.
Meer informatie over informatiebeveiliging vindt u in
het dossier op onze website.

Het afgelopen jaar zijn wij bij vele beveiligingsinitiatieven betrokken geweest. Zo hebben wij onder andere
advies gegeven over de beveiliging van gegevens bij
de Tweede Kamerverkiezingen en over de verdere
ontwikkeling van de toegangspas die rijksambtenaren
gebruiken.

Wij hebben dit jaar weer nieuwe cryptograische producten geëvalueerd en goedgekeurd voor toepassing bij
hooggerubriceerde informatie, zoals staatsgeheimen.
En we hebben de productie en distributie verzorgd van
alle goedgekeurde cryptomaterialen voor de gehele
Nederlandse overheid, de NAVO, de EU en de European
Space Agency.

Ook hebben wij op diverse (inter)nationale symposia
en bij universiteiten onze visie op de beveiliging tegen
de dreiging van quantumcomputers gedeeld. Verder

Wij hebben verder een initiatief uitgewerkt om beveiligingsproducten te laten certiiceren door andere
partijen die door de AIVD zijn erkend. Het gaat daarbij

12 | JAARVERSLAG 2017

ISIS niet verslagen, jihadistisch-terroristische dreiging blijt
In Nederland vond in 2017 geen aanslag
plaats, in veel andere westerse landen
wisten terroristen wel toe te slaan.
In totaal vonden 29 aanslagen plaats, iets
meer dan in 2016. Een veelvoud daarvan
werd voorkomen door ingrijpen van de
autoriteiten in die landen.
De terroristische dreiging in Nederland vloeit voornamelijk voort uit de mondiale jihadistische beweging.
In internationaal opzicht stond die onder grote druk.
De meest in het oog springende variant van het jihadistisch terrorisme, ISIS, verloor bijna al zijn grondgebied in Syrië en Irak. Van het ‘kalifaat’ is geograisch
weinig over. Mede daarom reisden nauwelijks nog
jihadisten naar die landen.
De groepering bleef echter gevaarlijk en wist haar
aanhangers te inspireren tot vele aanslagen in het
Westen. Het is de verwachting dat ISIS ondergronds
zal overleven en zal blijven proberen aanslagen te
organiseren, ook in het Westen.

ISIS blijt grote behoete houden aan aanslagen die in
naam van de groepering worden gepleegd. Naast de
aanhoudende motivatie binnen de jihadistische ideologie om aanslagen te plegen tegen ‘ongelovigen’, wil
ISIS in zijn propaganda laten zien dat de groepering
‘wraak’ kan nemen op de internationale coalitie, waar
Nederland deel van uitmaakt. Tevens wil ISIS aan
jihadisten wereldwijd laten weten dat de groepering
er ondanks militaire nederlagen in Syrië en Irak nog
toe doet, en zo een prominente positie behouden als
internationale jihadistische organisatie.
Geïnspireerde en gestimuleerde aanslagen worden
in deze context steeds belangrijker voor ISIS.
Aanhangers in Europa die een aanslag overwegen,
voelen meer dan ooit de druk vanuit Syrië en Irak om
in eigen land tot actie over te gaan. ISIS speelt hier in
de propaganda bewust op in. Bovendien heet elke
nieuwe aanslag weer de potentie om nieuwe aanslagplegers te inspireren.
Ook Al Qaida bleef actief in diverse landen in het
Midden-Oosten, Afrika en Azië en koestert ambities

om aanslagen in het Westen te plegen. Zeker nu ISIS
onder grote druk staat. Zowel ISIS als Al Qaida heet
afdelingen (‘ailiates’) in andere landen. Ook hiervan
richten sommigen zich in hun aanslagplanning op
westerse landen.

Jihadistische beweging
blijt actief in Nederland
Ook in Nederland bleven jihadisten in 2017 actief.
De beweging kent in ons land enkele honderden aanhangers. Slechts een zeer beperkt aantal jihadisten
lukte het afgelopen jaar om nog te vertrekken naar
Syrië en Irak. In totaal bevonden zich eind 2017 nog
zo’n 185 personen uit Nederland in Syrië en Irak.
Minstens 175 minderjarigen met een Nederlandse
link verblijven in Syrië en Irak. Minder dan een derde
is door één of beide ouder(s) meegenomen naar het
strijdgebied, ruim twee derde is daar geboren. Dit
betekent dat meer dan de helt van de minderjarigen
jonger is dan 4 jaar. De verhouding tussen jongens
en meisjes is ongeveer gelijk. De meerderheid van
de kinderen bevond zich bij ISIS.

13 | JAARVERSLAG 2017

Nog geen 10% van de minderjarigen is 9 jaar of ouder
en zou dus, gezien hun leetijd, training hebben kunnen
ontvangen van ISIS en ingezet kunnen zijn voor de strijd.
Dit geldt zeer waarschijnlijk niet voor meisjes bij ISIS
en minderjarigen die zich bijvoorbeeld bij strijdgroepen
bevinden die aan Al Qaida gerelateerd zijn.
Het blijt lastig signalen van zwangerschappen of
geboorten in het strijdgebied op te vangen of te
bevestigen, vooral van bijvoorbeeld Nederlandse
uitreizigers die met lokale vrouwen zijn getrouwd.

maatschappelijke impact kunnen hebben, onderzoeken
wij ook deze vormen van terrorisme in combinatie
met digitale dreiging.
Uit ons onderzoek blijkt dat de belangrijkste cyberjihadistische hackersgroepen niet beschikken over
geavanceerde capaciteiten om complexe digitale
aanvallen uit te voeren. Ook zijn ze niet vergevorderd
met het verwerven van dergelijke capaciteiten.

Ze willen het wel, maar kunnen het (nog) niet.
De essentie van digitale aanvallen door jihadisten is
dat relatief eenvoudige aanvallen voor behoorlijk wat
onrust kunnen zorgen. Het publiceren van zogenaamde
dodenlijsten heet een dergelijk efect.
Meer informatie over digitale terroristische dreiging vindt
u in het dossier op onze website.

Uitreizigers en terugkeerders
Er keerden in 2017 nauwelijks mensen terug. Wij verwachten meer terugkeerders nu ISIS zijn grondgebied
bijna geheel kwijt is. Het gaat daarbij vooral om vrouwen
en kinderen. De terugkeer zal vermoedelijk geleidelijk
plaatsvinden. Van terugkeerders gaat een serieuze
dreiging uit omdat zij vaak al lang in het gebied hebben
verbleven. Zij hebben waarschijnlijk zelf deelgenomen
aan ernstige gewelddadigheden of zijn er getuige van
geweest. Ook kinderen.

20%

28%

teruggekeerd

overleden

Digitale terroristische dreiging
Jihadisten gebruiken het internet primair om propaganda te verspreiden. Een klein deel van hun activiteiten is gericht op het uitvoeren van digitale aanvallen.
Omdat digitale aanvallen door terroristen wel grote

17%
teruggekeerd

55%
in strijdgebied

80%

in strijdgebied

14 | JAARVERSLAG 2017

AIVD-onderzoek om anderen
te kunnen laten handelen
De AIVD verricht intensief onderzoek naar jihadistische
personen en organisaties, zowel in het buitenland als
in Nederland. Ook doen wij onderzoek naar uitreizigers
en terugkeerders. Wij atenderen samenwerkingspartners via ambtsberichten opdat zij maatregelen kunnen
nemen, waardoor bijvoorbeeld terugkeerders kunnen
worden aangehouden en zo mogelijk strafrechtelijk
vervolgd. Wij brengen ambtsberichten uit opdat andere
organisaties maatregelen kunnen nemen. In 2017 werden
aan het Openbaar Ministerie meer dan 40 ambtsberichten
uitgebracht over jihadistisch-terroristische dreiging.
Zo werd in november een 31-jarige Roterdammer
veroordeeld tot vier jaar cel voor het beramen van
een terroristische aanslag. Hij was in december 2016
gearresteerd nadat wij kort daarvoor een ambtsbericht
over hem hadden uitgebracht. Uit AIVD-onderzoek
bleek dat een Nederlander direct betrokken was bij
de publicatie van een zogenoemde dodenlijst in april.
Na het uitbrengen van een ambtsbericht heet de politie
deze persoon kunnen arresteren. De AIVD verstrekt
ook aan andere partners, zoals de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ), de Immigratieen Naturalisatiedienst (IND) en het lokaal bestuur

informatie opdat zij kunnen optreden tegen personen
die zich schuldig maken aan terroristische activiteiten,
of radicaliseren. Ook dat kan in de vorm van een
ambtsbericht, maar ook door middel van inlichtingenproducten en brieings.
Voor het bredere publiek brachten wij in 2017 meerdere
publicaties uit over het jihadistisch terrorisme. Onze
openbare publicaties beogen fenomenen of trends
voor een groter publiek te beschrijven en te duiden.
Zij worden opgesteld vanuit onze diepgaande kennis
van en ervaring met het onderwerp.
‘Terugkeerders in beeld’ gaat over de dreiging die
uitgaat van mensen die terugkeren uit het strijdgebied.
Zij kunnen zelf een terroristische aanslag plegen, maar
ook anderen radicaliseren of rekruteren.
De publicatie ‘Minderjarigen bij ISIS’ gaat over de
indoctrinatie van kinderen door ISIS. Kinderen zijn in de
eerste plaats slachtofer, maar er kan wel een dreiging
van hen uitgaan richting het Westen, omdat zij van jongs
af aan geconfronteerd worden met ernstig geweld.
In ‘Jihadistische vrouwen, een niet te onderschaten
dreiging’ schetsen wij dat vrouwen meestal een ondersteunende rol hebben in jihadistische netwerken, maar
dat het zeker niet uitgesloten is dat zij overgaan tot het

gebruik van geweld. Zij zijn vaak minstens zo fanatiek
ten aanzien van het jihadistische gedachtegoed als de
mannen.

Internationale samenwerking bij
contraterrorisme noodzakelijk
Ook in 2017 bleek internationale samenwerking tussen
inlichtingen- en veiligheidsdiensten uitermate belangrijk
bij het bestrijden van terrorisme. Deze is deels verankerd
in de Europese Counter Terrorism Group (CTG), maar
vindt ook plaats met diensten die daarbij niet zijn
aangesloten. De AIVD had ook in 2017 een voortrekkersrol binnen het operationele informatieplatform
dat de CTG-landen in 2016 inrichten om voortdurend
en uiterst actueel informatie uit te wisselen over
terroristische personen en aanslagplannen.
Meer informatie over terrorisme vindt u in het dossier
op onze website.
Het team van de AIVD waar meldingen binnenkomen van
politie, burgers en buitenlandse collega-diensten, die niet
direct aan een speciiek team zijn toe te delen, verwerkte in
2017 bijna 3800 tips. Dat is een daling van iets minder dan
30 procent ten opzichte van 2016. De grote hoeveelheid
meldingen in 2016 had vooral te maken met terroristische
aanslagen in het buitenland. In 2017 heet het team 245
vooronderzoeken behandeld. Dat zijn er nagenoeg evenveel
als in 2016.

15 | JAARVERSLAG 2017

Salaistische
aanjagers dwingend
en intimiderend
De AIVD heet aandacht voor het salaisme
vanwege de zorgen over het gebruik van
het gedachtegoed om onverdraagzaamheid,
antidemocratische activiteiten en
polarisatie te legitimeren.

De AIVD werkte in 2017 op zowel landelijk als lokaal
niveau met bestuurlijke en maatschappelijke partners
aan een groeiende bewustwording over dergelijke
activiteiten vanuit veiligheidsperspectief. Daarbij leggen
wij onder meer de nadruk op gedragingen en praktijken
waarmee salaistische aanjagers met een beroep op
vrijheid van religie en meningsuiting diezelfde en
andere vrijheden van anderen trachten in te perken.
Ook hebben wij de gevolgen van buitenlandse inanciering van salaistische instellingen onder de aandacht
gebracht.
Meer informatie over salaisme vindt u in het dossier op
onze website.

Een opvallende ontwikkeling binnen het salaisme in
Nederland is de toenemende mate waarin salaistische
aanjagers hun ideologische verschillen opzij schuiven
om uit naam van de islam gezamenlijk hun doelen te
verwezenlijken. Deze doelen zijn onder meer het monopoliseren van het aanbod van islamitisch onderwijs,
(geestelijke) verzorging en andere uitingsvormen.
Tegenspraak wordt daarbij niet geduld. Op dwingende
en vaak intimiderende toon wordt een beroep
gedaan op de loyaliteit van moslims aan de islam in
het algemeen.

Rechts-extremisme:
anti-islam,
anti-immigratie en
anti-overheid
De standpunten tegen islam en immigratie
zijn sinds enige jaren de belangrijkste
ideologische drijfveren voor de rechtsextremistische scene in Nederland.
Recenter is daarbij een anti-overheidssentiment ontstaan.

overheid wordt gezien als boosdoener. Haar beleid
De confrontaties tussen links- en De
maakt de opkomst van de islam in Nederland mogelijk,
rechts-extremisten in eigen land is de redenering.
een nieuwe ontwikkeling is dat dit jaar groepen
worden steeds grimmiger. Of het Nog
zijn opgestaan die vanuit ideologische standpunten
nu gaat over het immigratiebeleid, streven naar het ‘zuiver houden’ van het blanke ras.
Zij geven de ‘politieke elite’ de schuld van ‘omvolking’.
de islam of Zwarte Piet.
Daarmee bedoelen ze dat politici beleid invoeren dat
op de lange termijn kan leiden tot het uitsterven van
het blanke ras.

16 | JAARVERSLAG 2017

In ons land manifesteerde rechts-extremisme zich in 2017
vooralsnog vooral door geweldloze of licht verstorende
acties. Een beperkte groep in de rechts-extremistische
scene is weliswaar bereid geweld te gebruiken, maar
dit komt niet of nauwelijks tot uiting. Wel gaat men
méér dan voorheen de confrontatie aan met ‘linkse’
personen en groeperingen.

Links-extremisme:
anti-rechts en
anti-overheid

Ook in 2017 hebben wij de ontwikkelingen binnen het
rechts-extremisme in kaart gebracht om inzicht te krijgen
in de radicalisering van rechts-extremistisch geïnspireerde
personen en groepen in Nederland. Hierbij spelen de
inlichtingendiensten (ID’s) in de regio een belangrijke
rol. De afstemming van de inlichtingenposities van
ID’s en AIVD heet de spanwijdte van het onderzoek
vergroot en zorgt voor meer eiciëntie.

Op links-extremistisch gebied vormden
de rellen rond de G20-top in Hamburg
internationaal een dieptepunt. Het waren
de ernstigste ongeregeldheden in Duitsland
in decennia.

Meer informatie over rechts-extremisme vindt u in het
dossier op onze website.

Rond de gewelddadigheden in Hamburg zijn ook
Nederlanders aangehouden en veroordeeld. Gezien
het vaak internationale karakter van het links-extremisme wisselen wij geregeld informatie uit met
buitenlandse collega-diensten.
In 2017 hebben wij het beeld over individueel of
in groepsverband verrichte activiteiten door linksextremisten kunnen actualiseren. De activiteiten van
links-extremistische groeperingen kennen een grillig
verloop met een wisselende intensiteit.
Links-extremisten zijn vaak actief op meerdere terreinen,
acteren in wisselende samenstelling (gelegenheidscoalities) en opereren soms internationaal.

De ontwikkeling van links-extremisme wordt grotendeels bepaald door de ontwikkelingen van extreemrechts. Daarbij moet worden aangetekend dat
links-extremisten het begrip ‘extreemrechts’ zeer
ruim nemen.
De confrontaties tussen links- en rechts-extremisten
in eigen land worden steeds grimmiger. Of het nu gaat
over het immigratiebeleid, de islam of Zwarte Piet.
Deze confrontaties vinden veelal plaats in woorden via
sociale media, maar steeds vaker zoeken extremisten
elkaar ook op straat op. Een demonstratie van (extreem)
rechts tegen asielzoekers kan steevast rekenen op een,
veelal niet aangevraagde, tegendemonstratie van
links waarbij ook links-extremisten komen opdagen.
Extremisten hebben verder in 2017 een website
gelanceerd met de naam ‘Ontmasker de DT&V!’.
Op de website zijn namen en gezichten geplaatst van
ambtenaren die werken bij de Dienst Terugkeer en
Vertrek van het ministerie van Justitie en Veiligheid.
In aanloop naar de verkiezingen van 15 maart 2017
zijn bekladdingen uitgevoerd bij leden van de Partij
Voor de Vrijheid. Ook is de voordeur beklad van
Thierry Baudet, voorman van Forum voor Democratie.

17 | JAARVERSLAG 2017

Door verwachtingen ten aanzien van dreiging in een
juist perspectief te plaatsen, kregen andere partijen de
mogelijkheid om adequate beveiligingsmaatregelen
te trefen en gewelddadige incidenten te voorkomen.
Om nog beter zicht te houden op ontwikkelingen op
dit aandachtsgebied is in 2017 ook de afstemming
tussen de inlichtingendiensten in de regio en de AIVD
verder aangescherpt.
Meer informatie over links-extremisme vindt u

De verhoudingen staan nog steeds op scherp. De AIVD
onderzoekt de PKK-strategie ten aanzien van Europa
en de dreiging die daarvan uitgaat.
De Turkse links-extremistisch-terroristische organisatie
DHKP/C is in ons land een marginaal verschijnsel.
De AIVD heet een aantal ambtsberichten uitgebracht
over enkele leidende iguren binnen de organisatie.
Daarop heet het ministerie van Buitenlandse Zaken
hun tegoeden bevroren.

in het dossier op onze website.

Spanningen rond
Turkije in Nederland
In 2017 duurde het conlict tussen de Turkse
regering en de PKK nog altijd voort.
Geruchten over de vermeende dood van PKK-leider
Öcalan waren in Nederland aanleiding voor demonstraties door Koerden, waaronder PKKsympathisanten en nationalistische Turken.

taak, ook dit jaar de NCTV voorzien van een brede analyse van dreigingen tegen politici. Daarnaast hebben
wij een dreigingsanalyse voor het nieuw aangetreden
kabinet-Rute III uitgebracht.
Ook ten aanzien van grote nationale evenementen
zoals Koningsdag, dodenherdenking, veteranendag
en Prinsjesdag zijn dreigingsanalyses opgesteld.
Daarbij werd de doelwitkeuze van jihadistischterroristen, te weten: vrij toegankelijke, makkelijk
benaderbare locaties, meegenomen.

Aanhoudende bedreiging Ons land kent een groot aantal internationale gerechtshoven en tribunalen. In 2017 hebben wij de contacten
en intimidatie van politici met hen versterkt. Hierdoor kunnen wij nog beter
voldoen aan de behoete bij deze organisaties om
inzicht te hebben in de tegen hen gerichte dreigingen.

In de ogen van extremisten en jihadisten
vormen politici en bestuurders om uiteenlopende redenen een gerechtvaardigd
doelwit. Daadwerkelijk fysiek geweld tegen
politici doet zich slechts zelden voor.
Wel werden diverse politici ook in 2017 geconfronteerd
met bedreiging en intimidatie. Net als in de afgelopen
jaren hebben wij, vanuit onze veiligheidsbevorderende

In 2017 hebben wij 2 risicoanalyses, 11 dreigingsanalyses, 47 dreigingsinschatingen en 22 mededelingen
uitgebracht in het kader van het Stelsel bewaken en
beveiligen.
Meer informatie over het Stelsel bewaken en beveiligen
vindt u in het dossier op onze website.

18 | JAARVERSLAG 2017

Ruim 45.000 veiligheidsonderzoeken uitgevoerd
De AIVD en de mandaathouders (Nationale
Politie en Koninklijke Marechaussee) hebben
in 2017 ruim 45.000 veiligheidsonderzoeken
uitgevoerd naar personen die een vertrouwensfunctie (wilden gaan) vervullen. Dat
zijn er bijna 30 procent meer dan in 2016.
Deze stijging wordt vooral veroorzaakt
door de onderzoeken op B-niveau.
De stijging in het aantal onderzoeken houdt verband
met een inhaalslag die wij hebben moeten maken
door de afronding van de personele reorganisatie bij
de Nationale Politie. Ook speelt de arbeidsmobiliteit
door de bloei van de economie een rol. Tot slot vormt
een groter aantal aanvragen vanuit de sector Burgerluchtvaart onderdeel van deze stijging.
Zelf hebben wij meer dan 8.800 besluiten genomen
over een verklaring van geen bezwaar (VGB). Dat zijn
er meer dan het jaar ervoor. In bijna 650 gevallen is
geen VGB verleend. Van de veiligheidsonderzoeken die
de AIVD heet uitgevoerd, is 89% binnen de maximale

beslistermijn van 8 weken afgerond. Door de stijging
van het aantal onderzoeken hebben wij de doelstelling van de gewenste 90% net niet gehaald.
Door eiciëntere bedrijfsvoering in de werkwijze zijn
de kosten voor veiligheidsonderzoeken op A-niveau
opnieuw aanzienlijk gedaald. Bij B- en C-onderzoeken
is sprake van een verbreding van het administratieve
onderzoek. Dat is ten goede gekomen aan de kwaliteit
ervan. Dit heet wel geleid tot een lichte stijging van
de kosten voor deze onderzoeken.
De op te richten Unit Veiligheidsonderzoeken, waarbinnen de MIVD en de AIVD gaan samenwerken op
het gebied van veiligheidsonderzoeken, is in september
2017 een stap dichterbij gekomen. Een aantal medewerkers van het Bureau Veiligheidsonderzoeken
Defensie is toen geplaatst in het gebouw van de AIVD.
Meer informatie over veiligheidsonderzoeken vindt u in
het dossier op onze website.

Veiligheidsonderzoeken
A-niveau door de AIVD

1.813 | 16
B-niveau door de AIVD

6.600 | 617
C-niveau door de AIVD

551 | 14
Totaal onderzoeken
2016

35.516

2017

npositieve besluiten | nnegatieve besluiten

45.459

19 | JAARVERSLAG 2017

Parlement stemt in met nieuwe Wiv

211 nieuwe medewerkers

In februari stemde de Tweede Kamer
in met de Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017).
De laatste dag voor het zomerreces
volgde ook de Eerste Kamer.

Binnen de AIVD wordt hard gewerkt om de organisatie
klaar te stomen voor de inwerkingtreding van de
nieuwe wet. De ingangsdatum is gesteld op 1 mei 2018.

In 2017 zijn 211 nieuwe medewerkers in
dienst getreden bij de AIVD. De formatie
van de AIVD stond eind 2017 op 1796 te.

De nieuwe wet zorgt voor extra waarborgen, bijvoorbeeld door de instelling van de Toetsingscommissie
Inzet Bevoegdheden. Zo’n 150 processen en
procedures voor het aanvragen van bijzondere
bevoegdheden moeten daarvoor worden aangepast.
Voor de implementatie van de nieuwe Wiv is in 2016
een projectgroep in het leven geroepen.

Het kabinet maakte in 2015 extra geld vrij voor
capaciteitsuitbreiding, omdat ons land te maken
kreeg met toenemende dreigingen.

De wet zorgt voor modernisering van de bevoegdheden
van de AIVD en de MIVD en voor een versterking van
de grondrechtelijke waarborgen en het toezicht.
In het regeerakkoord van het nieuwe kabinet is een
passage over de nieuwe Wiv opgenomen. Daarin stelt
de regering dat alleen doelgericht onderzoek op de kabel
mag plaatsvinden, omgeven door stevige waarborgen.
Daarnaast bepaalt de nieuwe wet dat informatieuitwisseling zich beperkt tot partnerdiensten waarover
een wegingsnotitie is opgesteld, tenzij de minister
toestemming geet voor uitwisseling met nietpartnerdiensten. Twee jaar na de inwerkingtreding
zal de wet worden geëvalueerd.

Daarnaast zijn de voorbereidingen getrofen
om onderzoek ‘op de kabel’ te kunnen uitvoeren,
zodat wij met onderzoeksopdrachtgerichte interceptie
(OOG-interceptie) speciieke digitale datastromen
kunnen bekijken. Dit is een van de grootste (technische) wijzigingen ten opzichte van de oude wet.
Meer informatie over de nieuwe Wiv vindt u in het dossier
op onze website.

Sindsdien en de komende jaren groeien wij gestaag.
De meeste nieuwkomers zijn operationele medewerkers
en ICT-specialisten. In 2018 treden naar verwachting
opnieuw circa 200 nieuwe medewerkers in dienst.
Daarnaast hebben wij geïnvesteerd in innovatie op
het gebied van onze werkzaamheden en processen.

20 | JAARVERSLAG 2017

Cijfers en (ken)getallen
Tabel 1 Aantal afgeronde veiligheidsonderzoeken door de AIVD
zelf en door gemandateerde instanties.
Positieve Negatieve
besluiten besluiten

Totaal aantal
besluiten

A-niveau door AIVD

1.797

16

1.813

B-niveau door AIVD

4.609

64

4.673

B-niveau overgenomen
van KMar, Nationale Politie,
Dienst Bewaken en Beveiligen

1.374

553

1.927

C-niveau

537

14

551

Totaal door AIVD

8.317

647

8.964

B-niveau gemandateerd
aan KMar, Nationale Politie,
Dienst Bewaken en Beveiligen

36.495

44.812

36.495

647

45.459

Tabel 2 Ahandeling van bezwaar- en (hoger)beroepsprocedures
naar aanleiding van besluiten veiligheidsonderzoeken.
Ongegrond

Gegrond Niet-ontvankelijk

Totaal

Tabel 3 Klachten over de AIVD bij de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.
In behandeling op 1 januari 2017

6

Ingediend

19

Bezwaar

Beroep

Hoger beroep

Niet gegrond verklaard

8

Afgehandeld

105

90

10

2

Ongegrond

105

7

5

Niet in behandeling genomen

4

Gegrond

-

-

4

Naar tevredenheid van klager informeel afgedaan

7

Niet-ontvankelijk

-

83

1

Nog in behandeling op 31 december 2017

4

Ingetrokken

-

-

-

Deels gegrond verklaard

Tabel 7 Aantal notiicatieberichten.

Tabel 4 Klachten over de AIVD bij de Nationale ombudsman.
In behandeling op 1 januari 2017

2

2017

Ingediend

4

Meer informatie over de notiicatieplicht van de AIVD leest u op onze website.

Niet gegrond verklaard

2

Deels gegrond verklaard

1

Niet in behandeling genomen

3

Doorgestuurd aan de minister ter behandeling

-

Nog in behandeling op 31 december 2017

-

Meer informatie over klachten over de AIVD vindt u op onze website.

Beslissing
op bezwaar

39

18

8

65

Beslissing
op beroep

7

2

-

9

Beslissing op
hoger beroep

5

-

-

5

Eigen persoon

95

95

24

79

Overleden familielid

19

18

10

Totaal

Tabel 5 Aanvragen tot kennisneming van informatie aanwezig bij
de AIVD (inzageverzoeken) per soort.
Gegevens over

51

20

8

Tabel 6 Bezwaar- en (hoger)beroepsprocedures met betrekking
tot kennisneming van informatie aanwezig bij de AIVD
(inzageverzoeken).

Ingediend Afgehandeld Gehonoreerd

Derden

13

10

1

Bestuurlijke aangelegenheid

185

213

25

Totaal

312

336

60

Meer informatie over inzageverzoeken vindt u in het dossier op onze website.

30

Tabel 8 Aantal uitgebrachte rapporten van de CTIVD over het
werk van de AIVD.
2017

4: nummer 51, 52, 53 en 54.

Meer informatie over het toezicht op de AIVD vindt u op onze website.

Dit is een uitgave van
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Meer informatie over de onderzoeken en activiteiten
van de AIVD in 2017 op www.aivd.nl/jaarverslag2017.

maart 2018