-

Accountantsrapport
Voortgangsrapportage 13
Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

Colofon
Titel
Voortgangsrapportage 13
Hoogwaterbeschermingsprogramma 2
Uitgebracht aan

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Datum

9 april 2018

Kenmerk

2018-0000054758

Inlichtingen
Auditdienst Rijk
070-342 7700

-

-

Inhoud

1

Inleiding

5

2

De in de voortgangsrapportage 13 verantwoorde verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten
Controleverklaring

7
7

2.1
3

3.1
3.2
3.3
3.4
3.4.1
3.4.2
3.4.3

De volledigheid en de totstandkoming van de in de
voortgangsrapportage opgenomen informatie en de beheersing en het
beheer van het project
10
Inleiding
10
Criteria
10
Samenvatting van de verrichte werkzaamheden
11
Conclusies
11
De volledigheid van de informatie
11
De totstandkoming van de informatie
12
De beheersing en het beheer van het project
12

-

-

Voorwoord

In de Regeling grote projecten wordt in het kader van de voortgangsrapportage
een oordeel gevraagd over een aantal nader benoemde aspecten. In relatie tot
de geldende beroepsregels voor accountants leidt dit zo veel mogelijk tot een
assurance-opdracht.
Op grond van de beroepsregels hebben wij de opdracht drieledig verdeeld en
rapporteren wij als volgt:






verantwoording van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten:
controleverklaring (met onderliggende bevindingen);
volledigheid en totstandkomingsproces van de informatie in de
voortgangsrapportage voortgangsrapportage 13 en de toereikendheid van
de beheersing en het beheer van het project: assurancerapport met
conclusies (met onderliggende bevindingen);
rapportage van (feitelijke) bevindingen met betrekking tot de toegepaste
calculatiemethoden en risicoanalyses en overige bevindingen (geen
zekerheid).

In hoofdstuk 2 is de controleverklaring bij de verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten opgenomen.
In hoofdstuk 3 zijn conclusies geformuleerd met betrekking tot de volledigheid
van de financiële en niet-financiële informatie in voortgangsrapportage in relatie
tot de gestelde eisen in de Regeling grote projecten, met betrekking tot het
proces van totstandkoming van de toekomstgerichte financiële informatie en van
de niet-financiële informatie en met betrekking tot de beheersing en het beheer
van het project.

4 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

1

Inleiding

Opdracht
Het project Hoogwaterbeschermingsprogramma 2 is door de Tweede Kamer der
Staten-Generaal op 22 maart 2011 als groot project aangewezen. In het kader
van de Regeling grote projecten dient bij de voortgangsrapportage periodiek een
accountantsrapport gevoegd te worden met een oordeel over:





de beheersing en het beheer van het project, waaronder begrepen de
toereikendheid van de projectorganisatie, de kwaliteit van de bestuurlijke
informatievoorziening, de werking van de administratieve organisatie en de
werking van het systeem van interne controle;
de kwaliteit en de volledigheid van in de voortgangsrapportage opgenomen
financiële en niet-financiële informatie.

Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de minister van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW).
Beschrijving van het object van onderzoek
Wij hebben de voortgangsrapportage voortgangsrapportage 13 met als
peildatum 31 december 2017, die als bijlage bij dit rapport is gevoegd,
onderzocht. Deze voortgangsrapportage is opgesteld onder de
verantwoordelijkheid van de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).
De beheersing en het beheer van het project, zoals dat in 1 januari 2017 tot en
met 31 december 2017 plaatsvond, is eveneens door ons onderzocht.
Het is onze verantwoordelijkheid om:




een controleverklaring af te geven met betrekking tot de in de
voortgangsrapportage verantwoorde verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten over de periode 1 januari 2017 tot en met 31 december 2017;
conclusies te formuleren over:
o de volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen
financiële informatie in relatie tot de eisen gesteld in respectievelijk
artikel 12 van de Regeling grote projecten;
o de volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen nietfinanciële informatie in relatie tot de eisen gesteld in respectievelijk
artikel 12 van de Regeling grote projecten;
o het proces van totstandkoming (ordelijk, controleerbaar en
deugdelijk) van de in de voortgangsrapportage opgenomen
toekomstgerichte financiële informatie;
o het proces van totstandkoming (ordelijk, controleerbaar en
deugdelijk) van de in de voortgangsrapportage opgenomen nietfinanciële informatie;
o de beheersing en het beheer van het project.

Openbaarmaking
De ADR is de interne auditdienst van het Rijk. Dit rapport is primair bestemd
voor de opdrachtgever met wie wij deze opdracht zijn overeengekomen. In de
ministerraad is besloten dat het opdrachtgevende ministerie waarvoor de ADR
een rapport heeft geschreven, het rapport binnen zes weken op de website van
de rijksoverheid plaatst, tenzij daarvoor een uitzondering geldt. De minister van

5 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

Financiën stuurt elk halfjaar een overzicht naar de Tweede Kamer met de titels
van door de ADR uitgebrachte rapporten en plaatst dit overzicht op de website.

6 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

2

De in de voortgangsrapportage 13
verantwoorde verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten

2.1

Controleverklaring

CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT
Afgegeven ten behoeve van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Verklaring betreffende de in voortgangsrapportage 13
Hoogwaterbeschermingsprogramma 2 opgenomen financiële
overzichten
Ons oordeel
Wij hebben de financiële verantwoording over de periode 1 januari 2017 tot en
met 31 december 2017 van Hoogwaterbeschermingsprogramma 2 gecontroleerd.
Deze financiële verantwoording bestaat uit de tabellen 10, 17 en 18 , zoals
opgenomen in hoofdstuk 6 Financiën van voortgangsrapportage 13.
Naar ons oordeel geven deze historische financiële overzichten een getrouw beeld
van de aangegane verplichtingen, gerealiseerde uitgaven en ontvangsten over 2017
in overeenstemming met de verslaggevingvoorschriften die zijn opgenomen in
Comptabiliteitswet 20161, de daaruit voortvloeiende regelgeving en de Regeling
grote projecten.
Voorts zijn wij van oordeel dat de in de historische financiële overzichten
opgenomen aangegane verplichtingen, gerealiseerde uitgaven en ontvangsten over
2017 voldoen aan de eis van comptabele rechtmatigheid als bedoeld in bepaling
5.11 van de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2018.

De basis voor ons oordeel
Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens het Nederlands recht, waaronder
ook de Nederlandse controlestandaarden vallen. Onze verantwoordelijkheden op
grond hiervan zijn beschreven in de sectie ‘Onze verantwoordelijkheden voor de
controle van de financiële overzichten’.
Wij zijn onafhankelijk van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zoals
vereist in de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij
assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante
onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de
Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).
Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt
is als basis voor ons oordeel.

1 Op grond van het overgangsrecht (artikel 10.2 van de Comptabiliteitswet 2016) blijven voor de verantwoordingen over
2017 de bepalingen van toepassing uit de Comptabiliteitswet 2001 en de daarop rustende bepalingen zoals deze golden
voor de inwerkingtreding van de Comptabiliteitswet 2016.

7 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

Beschrijving van de verantwoordelijkheden met betrekking
tot de financiële overzichten
Verantwoordelijkheden van de minister van Infrastructuur en
Waterstaat voor de financiële overzichten
De minister is verantwoordelijk voor het opmaken van de financiële overzichten
die de uitkomsten van de begrotingsuitvoering getrouw dienen weer te geven in
overeenstemming met de verslaggevingsvoorschriften die zijn opgenomen in de
Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving, waaronder de
Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2018 en de Regeling grote projecten. In dit
kader is de minister verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing die
de minister noodzakelijk acht om het opmaken van de financiële overzichten
mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van
fouten of fraude.
Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de financiële
overzichten
Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een
controleopdracht dat wij daarmee voldoende en geschikte controle-informatie
verkrijgen voor het door ons af te geven oordeel. Onze controle is uitgevoerd
met een hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid waardoor het
mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle materiële fouten en fraude
ontdekken. Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude of fouten en zijn
materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of
gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de beslissingen die gebruikers op basis
van deze financiële overzichten nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard,
timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het
effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel.
Wij hebben deze accountantscontrole professioneel kritisch uitgevoerd en hebben
waar relevant professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met
de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de
onafhankelijkheidseisen. Onze controle bestond onder andere uit:









het identificeren en inschatten van de risico’s dat de financiële overzichten
afwijkingen van materieel belang bevatten als gevolg van fouten of fraude,
het in reactie op deze risico’s bepalen en uitvoeren van
controlewerkzaamheden en het verkrijgen van controle-informatie die
voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel. Bij fraude is het risico
dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij
fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in
geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk
verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne
beheersing;
het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de
controle met als doel controlewerkzaamheden te selecteren die passend zijn
in de omstandigheden. Deze werkzaamheden hebben niet als doel om een
oordeel uit te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing van
het ministerie;
het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor
financiële verslaggeving en het evalueren van de redelijkheid van
schattingen door het ministerie en de toelichtingen die daarover bij de
financiële overzichten zijn opgenomen;
het evalueren van de presentatie, structuur en inhoud van de financiële
overzichten en de daarbij opgenomen toelichtingen; en
het evalueren of de financiële overzichten een getrouw beeld geven van de
onderliggende transacties en gebeurtenissen.

8 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

Wij communiceren met de leiding van het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat en Waterstaat onder andere over de geplande reikwijdte en timing
van de controle en over de significante bevindingen die uit onze controle naar
voren zijn gekomen, waaronder eventuele significante tekortkomingen in de
interne beheersing.

’s-Gravenhage, 9 april 2018
Auditdienst Rijk

9 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

3

De volledigheid en de totstandkoming van de
in de voortgangsrapportage opgenomen
informatie en de beheersing en het beheer
van het project

3.1

Inleiding
In dit hoofdstuk zijn conclusies geformuleerd met betrekking tot de volledigheid
van de financiële en niet-financiële informatie in de bijgevoegde
voortgangsrapportage voortgangsrapportage 13
Hoogwaterbeschermingsprogramma 2 in relatie tot de gestelde eisen in de
Regeling grote projecten, met betrekking tot het proces van totstandkoming van
de toekomstgerichte financiële informatie en het proces van totstandkoming van
de niet-financiële informatie en met betrekking tot de beheersing en het beheer
van het project.
De minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is verantwoordelijk voor
het opstellen van de voortgangsrapportage 13.
Wij hebben ons onderzoek verricht in overeenstemming met Nederlands recht,
waaronder Standaard 3000 “Assurance-opdrachten anders dan opdrachten tot
controle en beoordeling van historische financiële informatie” en Standaard 3400
“Onderzoek van toekomstgerichte financiële informatie”. Dienovereenkomstig
hebben wij ons onderzoek zodanig te gepland en uitgevoerd dat een redelijke
zekerheid is verkregen voor onze conclusies met betrekking tot de door ons
onderzochte punten. Een assurance-opdracht omvat onder meer een onderzoek
door middel van deelwaarnemingen van relevante gegevens. Wij zijn van mening
dat de door ons verkregen assurance-informatie voldoende en geschikt is als
basis voor onze conclusies.

3.2

Criteria
De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen financiële en
niet-financiële informatie is beoordeeld aan de hand van de eisen die hieraan
worden gesteld in de Regeling grote projecten.
Daarnaast zijn eventuele aanvullende afspraken met de Tweede Kamer over de
in de voortgangsrapportage op te nemen financiële en niet-financiële informatie
van belang.
Met betrekking tot de totstandkoming van toekomstgerichte financiële informatie
en de totstandkoming van niet-financiële informatie geldt dat de desbetreffende
informatie op een ordelijke, controleerbare en deugdelijke wijze tot stand komt.
De belangrijkste in dat kader vast te stellen aspecten zijn dat:





de verantwoordelijkheden en bevoegdheden goed in het
totstandkomingsproces zijn belegd;
het totstandkomingsproces achteraf reconstrueerbaar is;
de informatie die als uitkomst van het totstandkomingsproces is opgeleverd
op volledige en juiste wijze in de voortgangsrapportage is opgenomen.

10 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

Verder geldt dat de toekomstgerichte financiële informatie en de niet-financiële
informatie niet strijdig mag zijn met andere in de voortgangsrapportage
opgenomen informatie.
Waar nodig dient de niet-financiële informatie te zijn voorzien van een duidelijke
bronvermelding.
Voor de beoordeling van de beheersing en het beheer van het project is het door
de minister vastgestelde en met de Tweede Kamer gecommuniceerde
beheersmodel als toetsingskader gehanteerd.
Naast dit beheersmodel zijn de in artikel 12 van de Regeling genoemde aspecten
van toepassing, alsmede de eventueel door de Tweede Kamer aanvullend
gestelde eisen.
3.3

Samenvatting van de verrichte werkzaamheden
De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen financiële en
niet-financiële informatie
Ter zake van de volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen
financiële en niet-financiële informatie, zijn wij nagegaan of de volgens artikel 12
van de Regeling grote projecten op te nemen informatie is opgenomen in de
voortgangsrapportage. Wij zijn nagegaan of de aanvullende afspraken met de
Tweede Kamer in over de in de voortgangsrapportage op te nemen financiële en
niet-financiële informatie zijn nagekomen.

Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
toekomstgerichte financiële informatie
Ter zake van de in de voortgangsrapportage opgenomen toekomstgerichte
financiële informatie zijn wij nagegaan dat deze informatie ordelijk,
controleerbaar en deugdelijk tot stand is gekomen.
Voorts zijn wij nagegaan dat de opgenomen toekomstgerichte financiële
informatie niet strijdig is met de historische financiële informatie en de nietfinanciële informatie in de voortgangsrapportage.

Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
niet-financiële financiële informatie
Ter zake van de in de voortgangsrapportage opgenomen niet-financiële
informatie zijn wij nagegaan dat deze informatie ordelijk, controleerbaar en
deugdelijk tot stand is gekomen.
Voorts zijn wij nagegaan dat de opgenomen niet-financiële informatie niet strijdig
is met de financiële informatie in de voortgangsrapportage.
De beheersing en het beheer van het project
Wij hebben de opzet, het bestaan en de werking van de beheersing en het
beheer van het project beoordeeld aan de hand van het binnen het ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) vastgestelde beheersmodel voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma 2, door middel van interviews en de
beoordeling van relevante documentatie ter zake.
3.4

Conclusies
Op grond van ons onderzoek komen wij tot de volgende conclusies:

3.4.1

De volledigheid van de informatie
De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen financiële en
niet-financiële informatie

11 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

De in artikel 12 van de Regeling grote projecten voorgeschreven financiële en
niet-financiële informatie is opgenomen in voortgangsrapportage.
De afspraken met de Tweede Kamer in over de in voortgangsrapportage op te
nemen financiële en niet-financiële informatie zijn nagekomen.
3.4.2

De totstandkoming van de informatie
Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
toekomstgerichte financiële informatie
De in de voortgangsrapportage opgenomen toekomstgerichte financiële
informatie is ordelijk, controleerbaar en deugdelijk tot stand gekomen.
Wij hebben vastgesteld dat de in de voortgangsrapportage opgenomen
toekomstgerichte financiële informatie, voor zover wij dat kunnen beoordelen,
niet strijdig is met de historische financiële informatie en de niet-financiële
informatie.
Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
niet-financiële informatie
De in de voortgangsrapportage opgenomen niet-financiële informatie is ordelijk,
controleerbaar en deugdelijk tot stand gekomen.
Wij hebben vastgesteld dat de in de voortgangsrapportage opgenomen nietfinanciële informatie, voor zover wij dat kunnen beoordelen, niet strijdig is met
de financiële informatie.

3.4.3

De beheersing en het beheer van het project
De opzet, het bestaan en de werking van de beheersing en het beheer van
Hoogwaterbeschermingsprogramma 2 voldeed in de periode 1 januari tot en met 31
december 2017 aan de eisen zoals gesteld in het binnen het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat (IenW) vastgestelde beheersmodel voor het project
Hoogwaterbeschermingsprogramma 2.

Wij zijn gaarne bereid een en ander nader toe te lichten.
Auditdienst Rijk
’s-Gravenhage, 9 april 2018

12 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

-

Bijlage

Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

13 | Voortgangsrapportage 13 Hoogwaterbeschermingsprogramma 2

-

Auditdienst Rijk
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
(070) 342 77 00