Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 288

Wijziging van de Zorgverzekeringswet en de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten ter
uitvoering van het Begrotingsakkoord 2013

Nr. 25

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 11 juli 2012
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
18 juni 2012 overleg gevoerd met minister Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over wijziging van de Zorgverzekeringswet en de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten ter
uitvoering van het Begrotingsakkoord 2013 (33 288).
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Smeets
De griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Teunissen

kst-33288-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

1

Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste
commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Maandag 18 juni 2012
Aanvang 10.00 uur
Voorzitter: Bosma
Aanwezig zijn 16 leden der Kamer, te weten:
Agema, Arib, Bashir, Bosma, Dijkstra, Dille, Van Gerven, Kooiman, Leijten,
Mulder, Smilde, Smits, Van Raak, Ulenbelt, Van der Veen en Voortman,
en mevrouw Schippers, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Aan de orde is de behandeling van
– het wetsvoorstel Wijziging van de Zorgverzekeringswet en de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten ter uitvoering van het
Begrotingsakkoord (33 288);
– de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 13 juni 2012 over de voorhangprocedure op grond van
artikel 124 Zorgverzekeringswet (29 689, nr. 396).
De voorzitter: Ik open de vergadering. Ik heet de minister hartelijk
welkom. Zij ziet er nog uitgerust uit. Om onduidelijke redenen heb ik
mezelf opgeworpen als vrijwilliger om deze vergadering te mogen
voorzitten. Vanochtend dacht ik daar ineens heel anders over, maar je bent
vrijwilliger of je bent het niet.
Dit is een commissievergadering. Wij zitten weliswaar in de plenaire zaal,
maar dit is wel degelijk een commissievergadering van de vaste
commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Er bestaat enige
onduidelijkheid over de sprekersvolgorde, maar inmiddels heeft zich een
duidelijke meerderheid gemanifesteerd, weliswaar informeel en hier, aan
de voorzitterstafel, om als sprekersvolgorde de inschrijvingsvolgorde aan
te houden. Dit betekent dat wij straks als eerste gaan luisteren naar de
vertegenwoordiger van de SP. Een ferme meerderheid was hiervoor. Als
een enkeling het daar niet mee eens is, heeft hij het recht om dat even
mede te delen. De heer Mulder was het hiermee zonet niet eens.
De heer Mulder (VVD): Ik ben benieuwd wat de regels zeggen over de
sprekersvolgorde. Laten wij ons dan aan die regels houden.
De voorzitter: Dit is een commissievergadering en dat is niet mijn
sterkste punt. Maar ik heb me laten vertellen dat in een WGO altijd wordt
uitgegaan van de fractievolgorde. Echter, ook een meerderheid van een
commissie gaat over de agenda. Er heeft zich zonet informeel een
duidelijke meerderheid gemanifesteerd voor het handhaven van de
inschrijvingsvolgorde. Ik denk dat iedereen het daarmee eens is, behalve
de fractie van de VVD. Zo gaan wij het dus doen.
Ik geef het woord aan mevrouw Leijten namens de fractie van de SP. Zij
heeft een spreektijd van één uur.
Mevrouw Leijten (SP): Voorzitter. Gisteren zagen wij een gesprek over
zorgkosten bij Buitenhof. Een van de grootste verzekeraars van ons land
zei dat er makkelijk 500 mln. te besparen is door betere inkoop van
hulpmiddelen. Laten wij dit even op ons laten inwerken: 0,5 mld. door
betere centrale inkoop is er in de zorg te besparen. Wij kunnen ook de
geneesmiddelenprijzen aanscherpen. Wij weten dat wij in Nederland zo’n
beetje de hoogste geneesmiddelenprijs van Europa hebben. Wij zitten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

2

daarmee in de hoge gemiddelde zone. Als wij daaraan iets zouden doen,
kunnen wij zo 300 mln. vinden. Als wij dat bij elkaar optellen, 500 mln.
plus 300 mln., hebben wij de dekking voor het eigen risico al gevonden.
Er gaat heel veel geld om in de zorg, en het bedrag dat in de zorg omgaat
stijgt. Waar gaat dat geld echter naartoe? Verspilling, bureaucratie, hoge
medicijnprijzen. Wij zien dat artsen fors binnenlopen, omdat zij betaald
worden per verrichting. Zorgverzekeraars maken reclames. Dat kost
60 mln., toch een hele hoop geld. Dat is net zoiets als zeggen: je kunt niet
beschermd wonen via de AWBZ. Wij zien dat zorgverzekeraars vorig jaar
620 mln. winst hebben gemaakt. Ouderenzorginstellingen hebben vorig
jaar 130 mln. winst gemaakt. Dat is gebleken uit een onderzoek naar 10%
van de ouderenzorginstellingen.
Er is zó veel geld, en zó veel te besparen ... Maar nee, vandaag hebben wij
het over: hoe geven wij de rekening opnieuw aan de patiënt? Straf de
patiënt. Die is de oorzaak van de zorgkostenstijging. Geef de patiënt een
eigen risico. Chronisch zieken en ouderen weten wel wat dat betekent. In
januari, februari of maart zijn zij dat geld al kwijt. De compensatie die
daartegenover staat is lang niet voor iedereen weggelegd, en lang niet
toereikend.
Ik kom straks op de inhoudelijke argumenten waarom onze fractie tegen
het eigen risico is. Maar laten wij het eerst even hebben over het
volgende: waarom dit debat en waarom vandaag in deze bijzondere
situatie? In de media is fors gespind. Er is over gesproken dat het voor de
SP zou gaan om een blokkade, dat het debat van vandaag tijdverspilling
zou zijn, dat de SP-fractie een filibuster zou opwerpen, het tegenhouden
van wetgeving. Dat was echter voor ons niet de aanleiding om ervoor te
kiezen om ons met meerdere leden van de fractie in te schrijven om de
behandeling van dit wetsvoorstel te doen.
Wij hebben gevraagd in de voorbereiding op deze behandeling waarom er
zo’n haast is. De vijf Kunduzpartijen, of hoe we die combinatie ook
noemen, hebben een akkoord gesloten omdat we van Brussel onder de
3% begrotingstekort moeten komen. In dat akkoord zitten vele onderdelen, waaronder de verhoging van het eigen risico. Die verhoging moet
en zou nu behandeld worden. Ik heb geen enkel inhoudelijk argument
gehoord waarom dat moet. Ik vraag de minister om aan te geven waarom
dit moet. Was het niet zo dat we de vorige verhoging van het eigen risico
rustig besproken hebben eind september, begin oktober vorig jaar? Op
12 september vinden verkiezingen plaats. We weten nog niet hoe de
meerderheid in de Kamer er daarna uit ziet. Het risico bestaat dat we het
voorstel in september opnieuw moeten behandelen omdat er dan een
andere meerderheid is die anders wil omgaan met het eigen risico. Wat is
erop tegen om het voorstel daarom niet nu te behandelen? Is het niet
ontzettende tijdverspilling, zo vraag ik de minister, dat wij dit wetsvoorstel
nu voor ons hebben liggen?
Veel dingen uit het Kunduzakkoord, zoals de belasting op het
woon-werkverkeer, al dan niet met de auto, al dan niet met de trein of met
de bus, worden uitgesteld. Over deze maatregel, de kilometerbelasting,
zegt de minister-president als VVD-campagneleider: als het aan ons ligt,
komt die niet in het programma. Er wordt openlijk over getwijfeld. Over
de aanpassing in de hypotheekrenteaftrek wordt gezegd dat die absoluut
niet kan worden besproken voor de verkiezingen. Op zich is dat ook
netjes, want de kiezer kan zich er dan over uitspreken. Maar waarom is het
dan nodig om de verhoging van het eigen risico wel te bespreken?
In de afgelopen tijd zijn er vele rapporten, evaluaties en parlementaire
commissies geweest. Die spraken er allemaal over dat de Kamer zich
gedraagt als lam en zich niet opstelt als controleur van de regering, maar
dat zij gedwee achter de regering aanloopt. De commissie-Dijsselbloem
onderzocht de onderwijsvernieuwingen. Daar kwam uit dat de Kamer zich
niet voldoende had vergewist van de gevolgen van die vernieuwingen. Er
kwam uit dat er werd doorgedrukt door een elite: snelheid in plaats van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

3

deugdelijkheid. De commissie-De Wit onderzocht de veranderingen in de
bancaire wereld en het financiële stelsel. Die waren er een beetje
doorheen gemoffeld. De Kamer stond niet buitenspel, maar liet zich
buitenspel zetten. De gevolgen van het voorstel, het verhogen van het
eigen risico, zijn groot. Ze zijn groot voor mensen, voor gezinnen, voor
gezinnen met kinderen, voor werkende mensen met een chronische
ziekte, voor ouderen met een klein pensioentje of alleen een AOW, die
geen mogelijkheid hebben om hun inkomsten te vergroten of te veranderen. Juist die gevolgen moet de Kamer bespreken. De Kamer moet niet
zeggen: we hebben een verzoek gekregen van de minister-president om
dit even in twee weken te behandelen. De Kamer moet zich afvragen wat
de consequenties zijn van het voorgestelde beleid, hoe het gaat uitwerken
voor mensen. Dat is de reden waarom de SP heeft gezegd: wij gaan
mensen vragen wat zij vinden van de verhoging van het eigen risico. We
vragen hun wat die betekent voor hun persoonlijke situatie.
Woensdagochtend hebben we die oproep gelanceerd. Binnen 48 uur
hadden we 2800 reacties. Daarvan waren er 100 voorstanders. Ik ga ervan
uit dat zij voldoende vertegenwoordigers in deze Kamer hebben die dat
standpunt zullen vertegenwoordigen. Immers, er is een Kamermeerderheid om dit wetsvoorstel er snel doorheen te drukken. Er kwamen 100
reacties binnen via weblog GeenStijl, dat had opgeroepen om met
nepverhalen te komen. Die hebben we eruit gehaald. Uit de 2 600
verhalen die overbleven, hebben we een selectie gemaakt, een selectie
van mensen en de gevolgen, de gevolgen van het eigen risico die nu al
merkbaar zijn en die voorzien worden met de verhoging. Mijn collega’s
zullen deze gevolgen hier te berde brengen. Als wij in het wetgevingsproces zo ontzettend kort bezig zijn dat wij de gevolgen voor mensen niet
voldoende kunnen afwegen, dan moeten we die gevolgen hier bespreken.
Ik ga ervan uit dat de minister op alle reacties reageert. Overigens wil ik
de opmerking maken dat wij, als wij alles zouden voorlezen – wat een
suggestie is geweest in de media – hier vrijdag nog zouden staan.
Het eigen risico gaat per 2013 naar € 350 per persoon. Die maatregel
hadden wij zeker verwacht van D66, het CDA en de VVD. De PVV
verdedigde deze maatregel vorige keer nog met verve, want de betaalbaarheid van de zorg zou in gevaar komen. Ik ben benieuwd naar wat de
PVV-woordvoerders vandaag zeggen. Van de ChristenUnie en GroenLinks
valt het mij echter erg tegen. Wij weten toch immers dat door het
opleggen van een eigen risico de zorgkosten helemaal niet dalen? De
totale zorgkosten bij de introductie van het eigen risico zijn niet gedaald;
alleen de manier waarop wij de rekening betalen is veranderd. Gezonde
mensen hoeven minder te betalen omdat chronisch zieken, zieken en
ouderen de rekening gepresenteerd krijgen. Ik vind het verwonderlijk dat
GroenLinks in de fuik is gelopen. Ik hoop dat zij eruit zwemt. Dat lijkt mij
ook nogal logisch, want in het eigen verkiezingsprogramma van deze
partij staat dat zij een inkomensafhankelijk eigen risico wil. Ik zal de vraag
straks ook stellen als de woordvoerder van GroenLinks op het spreekgestoelte staat, maar ik stel hem nu alvast: hoe valt dit te rijmen met het nu
verhogen van het eigen risico? Krijgen wij direct na de verkiezingen een
wetswijziging? Waarom ligt dit wetsvoorstel dan nu voor? Dient GroenLinks misschien amendementen in om het eigen risico nu al inkomensafhankelijk te maken? Hoe kunnen wij dan voldoen aan de bezuinigingsopdracht uit Brussel? Ik ben totaal in verwarring.
De keuzes van de Kunduzpartijen zijn niet progressief of hervormingsgezind. Het is een zeer primitieve keuze om het eigen risico te verhogen.
De rekening neerleggen bij zieken doet niets aan verspilling, doet niets
aan bureaucratie en doet niets aan de duurmakende marktwerking. Ik
vraag de minister om alle opties die als alternatief voor deze 800 mln. bij
de onderhandelingen betrokken zijn, met de Kamer te delen.
Vandaag gaat het debat over onze gezondheidszorg. Daarover kunnen wij
niet voldoende en lang genoeg debatteren. Wel zien wij dat het debat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

4

laatste jaren wordt gedomineerd door boekhouders en cijferfetisjisten. Zij
maken ons depressief door te pas en te onpas te zeggen dat de zorg te
duur is en dat je dus maar zelf moet betalen. Wat is echter «te duur»?
Nederland is een rijk land, een gezond land. Wij hebben mooie voorzieningen. Moeten die worden afgebroken omdat een paar mensen vinden
dat iets te duur is? Ik vraag de minister waarom het eigen risico op € 350
wordt vastgesteld. Welke analyse ligt daaraan ten grondslag? Had het ook
€ 325, € 375 of € 400 kunnen zijn, of is gewoon gekozen voor een
verhoging naar € 350 omdat we de bezuinigingsdoelstelling moeten
halen?
In het verleden is veel en lang gesproken over het eigen risico. Al vanaf de
invoering van de Ziekenfondswet zijn er voorstellen gedaan om een eigen
bijdrage in te voeren. Eerst hadden we het tientje van Veldkamp, in 1966.
Ik was er toen nog lang niet; mijn ouders moesten elkaar nog ontmoeten.
Er waren plannen voor een eigen bijdrage van het kabinet-Biesheuvel in
1973. Ook het kabinet-Van Agt/Wiegel had hiervoor plannen. Deze
sneuvelden al in de Kamer, want er was groot verzet. Er was een
actiegroep Stop het eigen risico. Overigens was het CDA toen nog
mordicus tegen. De VVD stond toen alleen. Wat dat betreft is de VVD
consequent: zij heeft altijd de rekening bij de patiënten willen leggen. In
1982 wordt de medicijnknaak ingevoerd, hoewel de Ziekenfondsraad
eerder concludeerde dat er geen overwegend positief effect van de eigen
bijdrage op medisch en verantwoord gebruik van verstrekkingen valt te
verwachten. Toch werd de medicijnknaak ingevoerd, ondanks hevig verzet
van ziekenfondsen, vakbonden, specialisten en huisartsen. In 1988 wordt
door het kabinet-Lubbers het specialistengeeltje ingevoerd. Zowel de
medicijnknaak als het specialistengeeltje is in 1990 weer afgeschaft.
Desalniettemin kwam twee jaar later, in 1992, de discussie over het eigen
risico en de eigen bijdrage weer op gang. Uiteindelijk komen de plannen
voor een verplicht eigen risico in het regeerakkoord van Paars. In 1997 is
een ingewikkeld eigenbijdragesysteem ingevoerd. In 1999 wordt dat weer
afgeschaft. De eigenbijdrageregeling geeft namelijk voortdurend
aanleiding tot maatschappelijke discussie. Omdat de regeling door alle
uitzonderingen erop, zeer hoge uitvoeringskosten had en geen remmend
effect bleek te hebben, werd die afgeschaft.
In 2005 kwam er een no-claim ten tonele. Na veel verzet werd die ook
weer afgeschaft. Sinds 2007 hebben wij het eigen risico en daarvan vindt
nu de derde verhoging plaats in vijf jaar tijd. Dit toont volgens de fractie
van de SP aan dat de gronden voor het eigen risico niet zijn dat wij
mensen meer zelf moeten laten betalen, omdat ze dan niet naar de dokter
gaan of dat wij mensen moeten remmen. Het eigen risico is gewoon een
melkkoe. Het is een reden en een regeling om geld te halen waar je het
eigenlijk niet zou moeten halen, namelijk bij de zieken.
Langzaamaan worden mensen die chronisch ziek en ouder zijn, uitgewrongen. Ons standpunt is dat de gezondheid en de belangen van
volksgezondheid belangrijker zijn dan geld. Wij willen dat er zorg is voor
iedereen die deze nodig heeft, voor jong en oud, voor gezond en niet
gezond en voor arm en rijk. Je moet dit dus solidair oplossen. Het is onze
principiële keuze om de toegankelijkheid van zorg voor iedereen als
uitgangspunt te nemen. Er zou dus geen plaats moeten zijn voor een
eigen risico. Premies zouden bovendien volkomen inkomensafhankelijk
moeten zijn. Dan kan iedereen bijdragen naar inkomen en vermogen. Dat
is het beste fundament om de gezondheidszorg voor iedereen bereikbaar
te houden.
Belangrijk is ook om te beseffen dat de zorg geen kostenpost is, maar een
vorm van beschaving. Als wij mensen helpen om gezond te blijven en om
ze gezond te houden, is dat een kwestie van beschaving. Het is echter ook
een kwestie van economisch voordeel. Er werken namelijk een miljoen
mensen in de zorg. Zij verdienen daar hun boterham. Zij zijn een
belangrijke motor van de economie. Zij dragen bij aan onze welvaart. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

5

gezonde populatie die kan werken, draagt ook bij aan de economie en aan
de aantrekkelijkheid van een land voor investeerders. Als wij de zorg als
kostenpost blijven zien, doen wij de samenleving tekort. Goede zorg levert
ons namelijk heel veel op.
Cijferfetisjisten zien wij eigenlijk overal. Het CPB beperkte zich vroeger tot
het doorrekenen van dingen tot vijf jaar, want men zei toen terecht dat het
moeilijk is om de toekomst te voorspellen. Wie had de bankencrisis ooit
voorspeld? Nu maakt het CPB echter doorrekeningen tot 2040; dat is
ongeveer 30 jaar vooruit. Het CPB zegt zelf dat de economie geen
wetenschap is, maar het zadelt ons wel op met doemscenario’s op het
vlak van de zorg. De ambtenaren van het ministerie van Financiën en van
het ministerie van VWS kijken vervolgens ook nog eens naar de zorg als
kostenpost. Is de minister bereid om op haar ministerie ook eens een keer
te spreken over de zorg als de motor van de economie, omdat een
gezonde samenleving een belangrijke voorwaarde is voor ons allemaal?
Het is niet goed voor kinderen om op te groeien in een gezin met zieke
ouders. Als wij dit kunnen voorkomen, voorkomen wij heel veel kosten
voor de toekomst. Waarom kijken wij daar niet naar? Van het onderwijs
weten wij ook dat het alleen maar geld kost. Dat is echter onzin, want door
mensen op te leiden en klaar te stomen voor de toekomst, zorg je ervoor
dat zij van waarde zijn. Moeten wij dit allemaal door kunnen rekenen?
Nee, want onderwijs is belangrijk. Het is van waarde voor onze samenleving. Als je echter sec naar de cijferfetisjisten zou luisteren, worden er
alleen maar kosten gemaakt voor de post onderwijs. Onderwijs is echter
niet alleen een kostenpost, maar ook een investering in de toekomst. Wij
zouden via de gezondheidszorg ook moeten investeren in de toekomst.
Het voorstel om naar een eigen risico van € 935 te gaan, getuigt echt van
een gebrek aan empathie. Het is wereldvreemd. Het komt uit de onderzoeksgroepen van het CPB en het ministerie.
Het uitgangspunt dat onverantwoord gedrag van patiënten in hoge mate
voor de zorgkostenstijging zou hebben gezorgd, doet het erg goed in
cafés, maar het is borrelpraat. Een eigen risico verschuift de kosten van
het collectief naar het individu. Het meest navrante daarvan is dat de
kosten niet naar elk individu worden verschoven, maar naar chronisch
zieken, gehandicapten en ouderen.
Het CPB berichtte afgelopen vrijdag dat de zorgkostenstijging deels in de
groei van het pakket zit; wij kunnen meer. Wij zien echter ook dat artsen
na de introductie van prestatiebeloning meer zorg per patiënt zijn gaan
leveren. Is dat nodig? Wordt de kwaliteit daar beter van? Het CPB zegt
geen bewijzen te hebben dat de kwaliteit is verbeterd, maar toch moeten
wij de patiënt de rekening geven omdat de arts meer zorg gaat verlenen.
Het is de wereld op zijn kop.
Wat te denken van een ligtaks in het ziekenhuis? Men bespaart thuis op
eten en drinken. Ik vind het een onzedelijke redenering. Krijgen familieleden die op bezoek komen in het ziekenhuis gratis koffie, thee of een
maaltijd? Zij sparen het immers thuis uit. Worden de kosten van ziek zijn
ook een ziekte? Worden werkuitval en reiskosten allemaal gecompenseerd? Waarom wordt er eigenlijk gekozen voor € 7,50 en niet voor een
tientje, € 15, € 5 of € 8? Die € 7,50 is toch gewoon gekozen om de
begroting sluitend te maken?
Ik sprak al over het recht op zorg. De toegang tot zorg is wat ons betreft
een principe waar wij niet van mogen afwijken. Wij zijn het aan onze
samenleving verplicht om dit principe voor de toekomst te handhaven. Op
basis van inkomensafhankelijke premies dienen te kosten van zorg te
worden opgebracht. Dat neemt echter niet weg dat er een hoop te
besparen valt waarbij de patiënt buiten schot blijft. De stelling dat de
premies te snel stijgen waardoor de solidariteit zou worden aangetast, is
echter niet waar. De premies stijgen te hard voor middeninkomens en
lage inkomens. De nominale premie is niet meer op te brengen. Er zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

6

300 000 mensen die de premie niet meer kunnen betalen. Zij komen in een
boeteregime terecht, waardoor zij er niet meer uitkomen.
Wat zegt dit eigenlijk? Dit zegt toch dat het juist voor middeninkomens en
lage inkomens onbetaalbaar wordt, dat de premies juist voor mensen die
hard werken onbetaalbaar worden? Hoeveel wanbetalers heeft de
minister nodig om in te zien dat je een zorgstelsel voor de happy few
krijgt, voor de mensen die het kunnen betalen, als je niet totaal inkomensafhankelijk premies heft?
Een andere leugen die in dit debat niet onvermeld mag blijven, is dat de
marktwerking de zorg beter en goedkoper zou maken. Wij hebben gezien
waartoe de marktwerking heeft geleid, namelijk tot een enorme stijging
van de kosten en een enorme toename van de bureaucratie. De invoering
van een verrichtingenstelsel, in de vorm van de dbc’s, heeft voor een
enorme fixatie op productie draaien, omzet draaien, gelegd. Zijn de
belangen van patiënten daarmee gediend? Zijn de professionele drijfveren
van verpleegkundigen en artsen daarmee gediend? Is de gezondheidswinst daarmee toegenomen? Op al die vragen moeten wij nee
antwoorden.
In het onderhandelbare vrije deel, het b-segment waarvoor geen budget is
vastgesteld, is in de afgelopen jaren een forse groei te zien. In het
vastgestelde segment, het a-segment, was in 2011 sprake van 0,3% groei.
In het b-segment was echter sprake van 5% groei. De afgelopen jaren zijn
de kosten van ziekenhuizen sterk gestegen, met 6% à 7%. Uit een
onderzoek van NYFER bleek onlangs dat ongeveer 1% van de kostenstijging door de vergrijzing te verklaren is. De bangmakerij dat ouderen te
duur zouden worden of dat zij onze gezondheidszorg te duur zouden
maken, is daarmee «doorgeprikt». Kostenbesparing die door marktwerking werd beloofd, is niet aangetoond.
De vrijgevestigde specialisten hebben wel extra geprofiteerd. Sommigen
zagen hun inkomen naar zes ton stijgen. In de huidige stand zijn er 6000
vrijgevestigde medisch specialisten – zij werken dus niet in loondienst –
die gemiddeld ver boven het salaris van deze minister verdienen. Waarom
doet ze daar niets aan? Waarom doet ze er niets aan dat voor de medisch
specialist de patiënt kassa is geworden en dat de medisch specialist zo
ontzettend veel verdient? Waarom moet weer de patiënt de schuld
krijgen?
Hoe nu verder met onze gezondheidszorg? De wezenlijke oplossing ligt
niet in het doorzetten van de marktwerking. Er is geen draagvlak bij de
mensen zelf, niet bij de mensen die zorg nodig hebben en niet bij de
mensen die de zorg verlenen. Er is geen draagvlak meer voor verrichtingenstelsels die leiden tot productie draaien. Laten we een punt zetten
achter de marktwerking. Laten we erkennen dat gezondheidszorg voor
iedereen toegankelijk moet zijn en dat de enige winst die in de zorg
behaald moet worden, gezondheidswinst is. Laten we er dan ook voor
zorgen dat de eigen vermogens en de winsten van de zorgverzekeraars
ten goede komen aan ons allemaal. De zorgverzekeraars hebben bijna
2 mld. op de planken liggen. Nee, maar we moeten wel de patiënt met een
eigen risico opzadelen. Het is om heel cynisch van te worden.
Wij stellen voor om te besparen op de volgende zaken. We maken de
premies inkomensafhankelijk, zodat de zorgtoeslag kan verdwijnen.
Daardoor hebben we de problematiek van honderdduizenden mensen die
de zorgpremie niet meer kunnen betalen, opgelost. We laten alle artsen in
loondienst werken en brengen hun salaris terug tot op het niveau van de
minister of daaronder; dat maakt ons niet uit. Wij scherpen de Wet
geneesmiddelenprijzen aan. Daar valt zeker 300 mln. tot 400 mln. mee te
besparen. We zijn op dit moment 16% duurder dan België. Vergeleken met
Polen zijn we procentueel nog duurder. Draai de marktwerking terug, in de
ziekenhuizen, in de geestelijke gezondheidszorg, maar ook gewoon in de
ouderenzorg en de gehandicaptenzorg. Waarom hebben we daar te
maken met ondernemers die winst moeten maken? De winst moet toch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

7

zitten in goede werkomstandigheden, voldoende personeel en een
fatsoenlijke oude dag? Investeer maximaal in de eerste lijn en in
preventie. We hebben de nota «Terug naar de praktijk» geschreven, die
gaat over huisartsen, de eerste lijn en de samenwerking. De minister heeft
zelf erkend dat het mogelijk is om de plannen uit deze nota uit te voeren
en dat dit een besparing oplevert. Deze investering levert dezelfde
besparing op. In de toekomst kunnen we misschien zelfs voorkomen dat
mensen dure ziekenhuiszorg krijgen. Dus breid preventie uit. Alle
preventieve maatregelen die effectief zijn, moeten zo snel mogelijk
ingevoerd worden. Als we deze maatregelen nemen, bereiken we
besparingen die niet leunen op de patiënt en geven we de rekening niet
aan mensen die die rekening niet kunnen dragen.
Is dan niets goed van wat we vandaag bespreken? We bespreken vandaag
namelijk ook de verzachting van de eigen bijdrage in de ggz. Ik vraag de
minister of het nou echt niet mogelijk was om die 144 mln. gewoon te
schrappen. Waarom moet er toch nog 100 mln. gehaald worden bij
mensen die geestelijke gezondheidszorg nodig hebben? Waarom blijft de
discriminatie bestaan van mensen die geestelijk in de knel zitten en zorg
nodig hebben ten opzichte van mensen met een gebroken been? Is dat
werkelijk nodig? En waarom moet het CAK dit gaan compenseren? Het is
daar een bureaucratische puinbak. Dat weet de minister heel goed. Het
Centrum Indicatiestelling Zorg is bijna een onvolkomenheid van het
ministerie, hebben wij gehoord van de Algemene Rekenkamer. We
kunnen niet meten wat ze daar doen. Je gooit er een kwartje in, maar
weet niet wat eruit komt. Dat geldt voor het CAK eigenlijk ook, maar dat is
niet opgenomen omdat de problemen al zo lang van structurele aard zijn.
Dit CAK gaat straks mensen met de laagste inkomens die in geestelijke
nood verkeren, achteraf compenseren voor hun eigen bijdrage. Het
probleem is niet dat zij een rekening krijgen waardoor zij afzien van zorg,
maar dat zij niet eens beginnen met noodzakelijke zorg. Is het bij alle
besparingen nou echt niet mogelijk om hier gewoon mee te stoppen?
Staatssecretaris Teeven van Veiligheid en Justitie heeft gezegd dat deze
maatregel veel meer kost dan ze oplevert. Wij zien het terug in openbareordeverstoringen, wij zien het terug bij de politie, wij zien het terug bij het
OM. Hier zien wij weer dat, als je simpelweg alleen maar kijkt naar
cijfertjes en de zorg ziet als kostenpost, je niet meeneemt wat de baten
voor onze samenleving zijn. Wat te denken van het voorstel om
beschermd wonen in de AWBZ onmogelijk te maken? Waar moeten
kinderen met een verstandelijke beperking heen die nu thuis wonen, die
graag een eigen woning willen, maar die dat niet op eigen kracht kunnen
doen, die in waardevolle beschermdwonenplekken terecht kunnen,
waardoor zij misschien een baan krijgen en met een beetje steun in de rug
zelfstandig kunnen zijn? Moeten die thuisblijven? Met welke gevolgen?
Wat gaat dat kosten? De besparing is zo, zo klein. Waar gaat het om:
20 mln.? Kunnen wij niets anders verzinnen? Kunnen wij echt niet tegen
die grote zorginstellingen zeggen: levert u allemaal dat salaris in, dan
hebben wij 50 mln. gevonden en hoeven wij mensen die beschermd
wonen nodig hebben niet op straat te zetten? Waar gaan wij die mensen
vinden, waar gaan wij die mensen terugzien? In een debat is door een van
de Kunduzpartijen gezegd: het is echt niet zo dat wij mensen die nu
beschermd wonen op straat gaan zetten. Dat wil ik echt nog wel geloven,
maar wat doen wij met de mensen die het nodig hebben, mensen die
psychiatrisch in de knel hebben gezeten en van wie wij het noodzakelijk
vinden dat zij niet weggestopt in een instelling wonen, maar dat zij in de
samenleving wonen met een steuntje in de rug? Dat zijn toch juist de
mensen die zoals dat dan heet zorgzwaartepakket 1, 2 of 3 krijgen? Dat zijn
toch juist die mensen voor wie wij de RIWB, het beschermd wonen,
hebben opgericht? Wat is hun toekomst? Waar komen die mensen
terecht? Ook nu geldt weer dat, als je naar de cijfertjes kijkt en niet naar de
mensen, niet naar wat het voor onze samenleving betekent dat wij dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

8

hebben opgebouwd, je de gevolgen over een jaar of vijf zult terugzien.
Maar ja, wie dan leeft, wie dan zorgt, zal deze minister denken: dat hoeven
wij nu niet te voorzien, wij hebben de 3% gehaald voor Brussel. Chapeau,
maar ten koste van wat?
Dan is er nog het punt van de 25% eigen bijdrage voor hoortoestellen en
functionele bekostiging. Ik ben er niet van overtuigd dat dat de boel
goedkoper maakt. Nu wordt er gezegd: je hebt een budget, daarbinnen is
er een vergoeding en wil je meer, dan moet je het daarboven zelf betalen.
Voor kinderen zouden wij een uitzondering moeten maken. Zij zouden
alles vergoed moeten krijgen net zoals brillen, wat wij binnenkort
geregeld hebben. Maar als iemand voor het duurste toestel kiest dat twee
keer zo duur is als het maximale bedrag nu en 25% eigen bijdrage betaalt,
zijn wij nog steeds 25% duurder uit. Ik zie de besparing van deze
maatregel dus niet. Volgens mij moeten wij zeggen: wij hebben een
budget en wij doen functionele bekostiging voor kinderen en voor die
mensen die gehinderd worden door hun gebrek.
De conclusie van vandaag is dat er heel veel geld is voor de zorg. Er wordt
ontzettend veel premie betaald. Wij brengen dat met z’n allen op. De zorg
is een heel mooie werkplek voor heel veel mensen. Er zijn mensen die
ervoor kiezen om ouderen te verzorgen en een goede oude dag te geven
of om met moeilijke psychiatrische patiënten te werken, om hen iets van
hun leven te laten maken. Er zijn mensen die zeggen: verstandelijk
beperkten geef ik een steun in de rug, ik wil hen krachtig maken zodat zij
misschien een baan kunnen hebben en aan de samenleving kunnen
deelnemen. Het is ontzettend mooi wat er gebeurt en wij hebben er veel
geld voor over. Maar iedereen heeft tabak van de graaiers, de verspilling
en de winsten. Het is niet uit te leggen dat er 130 mln. winst is gemaakt bij
10% van de ouderenzorginstellingen en dat er geen geld zou zijn voor
extra handen aan het bed. Het is niet uit te leggen dat wij mensen het
beschermd wonen ontnemen terwijl zorgverzekeraars een drievoud van
dat geld uitgeven aan reclame. Of kan de minister dat wel uitleggen? Dan
nodig ik haar uit, dat wel uit te leggen. Ik prijs mij gelukkig met wat er is
opgebouwd, wat er is aan beschikbare gezondheidszorg. Ik ben heel erg
bezorgd over de sneltreinvaart waarmee dat wordt afgebroken. Laten we
het geld halen waar het zit! Bij de miljardenwinsten van de geneesmiddelenindustrie kan echt nog wel wat worden gehaald. De miljardenwinsten
zitten niet bij chronisch zieken, gehandicapten en ouderen. De miljardenwinsten zitten niet bij een gezin dat getroffen wordt door de ziekte van een
ouder. Zij hebben sores aan hun kop: hoe rooi ik het met mijn kinderen
thuis, hoe bezoek ik mijn zieke partner? Nee, even € 350 aftikken en ook
nog eens € 7,50 per ligdag. En als je dan pech hebt, worden je geneesmiddelen niet vergoed en moet je dat ook nog zelf betalen. Wat is de
boodschap? U bent de schuld, u wordt ziek, had u maar niet ziek moeten
worden.
Ik herken mij niet in dat beleid. Het moet de andere kant op. Zorgverleners
weten waar het geld zit. Als je ergens komt, dan wijzen ze het aan. De
thuiszorg kwam laatst met de verspilling van verbandmiddelen, omdat
alles per persoon geleverd moet worden. Anders kunnen we het namelijk
niet controleren. En iets wat we niet kunnen controleren, kunnen we niet
beheersen en iets wat we niet kunnen beheersen, kunnen we niet
wegbezuinigen. Waar is het vertrouwen gebleven van mensen die werken
in de thuiszorg en die gewoon een mooie tas bij zich hebben met daarin
verband- en geneesmiddelen, en doen wat ze moeten doen? Het is beter
voor de mensen die het werk doen, het is goedkoper voor ons allemaal.
En het wordt er niet slechter, maar beter van. Waarom wordt er niet
geluisterd naar dit soort oproepen? Waarom wordt er niet geluisterd naar
apothekers die zeggen: als wij jaarlijks een medicijncheck doen voor die
ouderen die meer dan vijf medicijnen slikken – de één vaak het gevolg van
de ander – dan kunnen wij ervoor zorgen dat ouderen bepaalde
medicijnen niet meer nodig hebben en dus kunnen afbouwen. Dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

9

kunnen we de kosten drukken. Het is doorgerekend. Iedereen zegt het: we
besparen daar 200 mln. mee. De professionals zeggen hoe het kan. Het
levert gezondheidswinst op, het levert besparingen op, waarom doen we
het dan niet? Waarom zeggen we niet: we gaan om die oudere staan die
dement wordt, en zijn/haar familie? We zetten casemanagers in die het
proces begeleiden. Er kan 200 tot 300 mln. bespaard worden doordat het
gewoon allemaal menselijker, passender en minder bureaucratisch wordt,
en op termijn levert dat misschien 0,5 mld. op. Waarom doen we dát niet?
Waarom moeten we hier op een maandag, een bijzondere dag voor dit
parlement, een wet bespreken om een rekening te presenteren aan
mensen die ziek zijn of worden? Waarom komt de minister met een
bangmaakbrochure en een keukentafelgesprek, dat de zorg te duur wordt?
Waarom komt zij niet op voor de verworvenheden die we hebben?
Waarom zegt ze niet: beste mensen, ik ben er trots op, wij investeren in
ons allemaal als we investeren in gezondheidszorg? Het gaat om een
mooie werkplek, gezonde werknemers zijn productiever. We kunnen heel
veel doen met innovatie en dat misschien delen met andere landen.
Vergrijzing is niet iets om bang van te worden, het is iets waar we trots op
moeten zijn. Waar is de minister die dat zegt tegen ons?
Ik vind het heel jammer om eigenlijk te concluderen dat we vandaag het
ware gezicht zien van bezuinigingsdrift, van cijferfetisjisten, maar ook van
de Kunduzpartijen. Ik zeg het met pijn in mijn hart, want ik vind het
jammer dat GroenLinks hieraan meewerkt. Ik weet hoe D66 denkt, ik weet
hoe de VVD denkt en ik weet ook hoe het CDA denkt. Het zijn allemaal
maar kosten, het gaat niet om de mensen. Bezuinigen, bezuinigen,
bezuinigen. Maar dat deze bezuiniging voorligt en al die kleine maatregelen die gaan leiden tot verschraalde zorg, slechtere toegang, maar ook
tot hogere kosten in de toekomst, vind ik echt heel erg jammer. Ik begrijp
nog steeds niet waarom we deze wet vandaag moeten behandelen, omdat
12 september het woord is aan de kiezer.
Dan geef ik nu graag het woord aan ...
De voorzitter: Nee, u geeft aan niemand het woord, want dat is nou net
wat ik vandaag allemaal ga doen! Er is een vraagje.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Misschien heeft mevrouw Leijten wel
ambities voor het volgende Kamervoorzitterschap. Dat weet je maar nooit.
Ik heb een vraag over alle alternatieven die de SP aandraagt als het gaat
om geneesmiddelen, specialisten, preventie en verspilling in de zorg. Daar
is GroenLinks ook voor. Dat zijn echter grote wijzigingen die, zelfs als je ze
nu invoert, niet per 2013 te realiseren zijn. Wat gaat de SP nu doen om per
2013 wel tot besparingen te komen?
Mevrouw Leijten (SP): Wij besparen met de inkomensafhankelijke
zorgpremie, want dat kan nu ook al geregeld worden en dat kan per 2013
ook. Dan valt het hele bedrag van de zorgtoeslag weg. Dat is drie keer zo
veel als wat er vandaag voorligt.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Het inkomensafhankelijk maken van
de zorgpremies of het eigen risico is juist onderzocht en dat kan niet per
2013. Bovendien brengt dat ook nog een flink aantal uitvoeringskosten
met zich mee. Ik constateer dus dat de SP eigenlijk geen echte alternatieven heeft. Dan denk ik: liever een zo inkomensafhankelijk mogelijk
eigen risico en zo veel mogelijk bezuinigingen terugdraaien, pgb,
IQ-maatregel, passend onderwijs, sociale werkplaatsen en nog heel veel
meer, dan iets zeggen waarvan je weet dat dat niet per 2013 te bereiken is.
De SP vertelt de mensen eigenlijk fabeltjes.
Mevrouw Leijten (SP): Dat mag zo gezegd worden. Wij zeggen heel
duidelijk dat wij niet vinden dat wij volgend jaar onder die 3% hoeven te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

10

komen. Wij willen namelijk investeren in onze samenleving en wij willen
de gezondheidzorg duurzaam veranderen, zodat er geen marktprikkels
meer in zitten en je mensen in loondienst brengt. We kunnen wel degelijk
volgend jaar forse besparingen regelen als we de Wet geneesmiddelenprijzen aanpassen. Dat kan gewoon volgend jaar al. De zorgpremies
kunnen wel, dat hebben wij vorig jaar namelijk door laten rekenen. Het
CPB heeft toegezegd dat dat kon. Als het nu zegt dat het niet kan, dan
moet u bij het CPB zijn, want het heeft het altijd van ons geaccepteerd. Ik
vind het jammer dat wij niet zeggen, samen met bijvoorbeeld andere
landen in Europa: nu de boel kapot bezuinigen gaat leiden tot een langere
crisis. Dat u bepaalde dingen verzacht vind ik goed en dat heb ik ook
gezegd. Maar de prijs die daartegenover staat, vind ik fors. Chronisch
zieken, gehandicapten en ouderen krijgen namelijk de rekening. Ze
houden dan misschien een deel van hun pgb of het pgb blijft in stand,
maar die € 350 moeten ze wel aftikken in januari. De mensen die
geestelijk ziek worden, maar die niet tot het sociale minimum behoren,
moeten wel € 200 aftikken. Dat blijft allemaal gewoon staan. Ik zou daar
niet voor kiezen. Ik kies voor andere dingen. Ik vind het heel spijtig dat
GroenLinks accepteert dat er maatregelen doorgeschoven worden tot na
de verkiezingen, maar dat zij van dit zegt dat dat wel even door de Kamer
gedramd mag worden. Dat is jammer. U had ook kunnen zeggen: wij
hebben een Kunduzakkoord, dat was voor Brussel, nu komt de kiezer en
na 12 september gaan wij dit behandelen. Dan was er misschien ook wat
gekomen van uw inkomensafhankelijke eigen bijdrage, want dat punt ligt
vandaag niet voor.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Op het moment dat mensen met een
inkomen tot € 19 000 niets zullen merken van deze verhoging van het
eigen risico, want dat wordt namelijk helemaal gecompenseerd in de
zorgtoeslag – helaas hoor ik de SP daar niet over – is dat al een behoorlijke inkomensafhankelijkheid. Wat betreft het CPB vind ik het wel heel
interessant dat mevrouw Leijten de ene keer wel het CPB volgt, maar de
andere keer niet. Ik ben benieuwd of het kabinet-Roemer, als dat er ooit
zou komen, nog wel haar begroting zal durven laten doorrekenen of dat
het dan ook maar allemaal op de bonnefooi zou moeten.
Mevrouw Leijten (SP): Het plan voor de inkomensafhankelijke eigen
bijdrage hebben wij nu juist door laten rekenen, omdat iedereen daar zo’n
belang aan hecht. Als het gaat om de compensatie zou ik willen opmerken
dat als je in januari € 350 moet aftikken en je krijgt dat via de zorgtoeslag
terug, je nog steeds een groot probleem hebt. Mensen moeten leningen
aangaan voor dat eigen risico. Als u dan echt mensen met een laag
inkomen wilt compenseren, hef het daar dan niet, vind daar dan een
oplossing voor. Nu krijg je dat mensen die geen eigen risico hoeven te
betalen wel een hogere zorgtoeslag krijgen. Ik gun dat die mensen, maar
het is wel gek, want u zegt dat iedereen daarmee gecompenseerd wordt.
Dat is niet waar. En wat gebeurt er met de werkende chronisch zieke? Die
is het geld gewoon kwijt. Het is maar 10% van de bevolking, waarvan u
zegt dat die er wat aan heeft. Het is ook eerlijk om dat te zeggen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter. Ik word enorm uitgedaagd,
dus ik vind dat ik nog wel even mag reageren.
De voorzitter: Maar dan wel kort.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Mevrouw Leijten is heel creatief aan
het rekenen. Mensen met een inkomen tot € 19 000 krijgen het eigen
risico volkomen gecompenseerd. Dat leidt er dan inderdaad toe dat
mensen die het niet helemaal opmaken, erop vooruitgaan. Ik zou denken:
de SP is toch ook van de sterkste schouders de zwaarste lasten? Dan zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

11

ze ons hier toch juist in moeten steunen? Wij hebben altijd samen
gevochten voor mensen met een laag inkomen. Ik vind het dan wel heel
erg jammer dat de SP op dit punt niet thuis geeft.
Mevrouw Leijten (SP): Sorry hoor, maar een belasting op ziek zijn of ziek
worden heffen en dan zeggen «we compenseren dat voor lage
inkomens», is de omgekeerde weg. Je kunt het ook gewoon niet doen!
Mevrouw Smilde (CDA): Hoe ziet de SP het eigen risico? Is dat voor de SP
überhaupt niet aan de orde?
Mevrouw Leijten (SP): Wij zouden het liefst zien dat er geen eigen risico
bestaat.
Mevrouw Smilde (CDA): Dan constateer ik dat niet alleen het CDA sinds
1970, 1980 of 1985 – dat weet ik niet helemaal precies meer – is
opgeschoven als het gaat om het eigen risico, maar de SP ook. In het
verkiezingsprogramma van twee jaar geleden stond het immers nog niet.
Ik nodig mevrouw Leijten uit om aan te geven waarom dan nu wel, na dit
hele verhaal van drie kwartier.
Mevrouw Leijten (SP): Wij weten niet hoe het zit met doorrekeningen.
Daar heeft iedere partij last van. Wij willen het eigen risico heel graag fors
verlagen en sluiten niet uit dat we het ook kunnen afschaffen. Maar we
moeten ook fair zijn. Aan ons wordt ook gevraagd of wij de overheidsfinanciën gezond willen maken. Als wij het niet hadden ingevoerd, dan
hadden we het ook niet hoeven repareren. We zijn in onderhandeling met
het CPB. We weten echter ook dat een aantal zaken waarvan wij echt
evident denken dat daar een besparing op te halen is, wat ook gezegd
wordt in ziekenhuizen of doorgerekend is door dure accountants, door het
CPB niet ingeboekt worden. Dit is de dus de reden daarvoor. We zijn
voorzichtig. Wij krijgen altijd het verwijt dat wij dat niet zijn, maar dat is
nu de reden. Maar fors verlagen kan dus ook betekenen dat het bij ons
uiteindelijk uitkomt op nul.
Mevrouw Smilde (CDA): Ik constateer dat ook de SP niet uitsluit om het
eigen risico in te voeren. Ik constateer dat wij ervoor gekozen hebben om
met behoud van de compensatie, zoals mevrouw Voortman dat al aangaf,
er toch in ieder geval voor te zorgen dat er een stapje wordt gemaakt in
het beheersbaar en dus op lange termijn houdbaar maken van de
gezondheidszorg. Dat is niet het geval bij de SP, ondanks het feit dat ook
daar een eigen risico aan de orde is.
Mevrouw Leijten (SP): Al die verslechteringen die zijn ingevoerd door
onder andere het CDA, zouden wij met alle liefde willen compenseren en
terugdraaien. Maar we moeten ook eerlijk zijn als het gaat om de vraag of
we dat halen. Wij zijn gewoon heel eerlijk. Bij ons wordt het niet
verhoogd, maar fors verlaagd. En als wij de nul halen, dan wordt het nul.
Maar het wordt in ieder geval niet fors verhoogd. Mevrouw Smilde
spreekt over het beheersbaar houden van de zorgkosten. Zij zegt dat zij
dat doet, maar dat is helemaal niet waar. Zij is niet aan het beheersen, zij
is de rekening aan het doorschuiven. Dat is nu juist aangetoond bij het
eerder invoeren van al die eigen bijdragen. Daarom werden ze ingevoerd
en afgeschaft, en ingevoerd en afgeschaft. Die eigen bijdragen bleken
namelijk helemaal niet te leiden tot een rem op de groei. De groei zit bij de
artsen die extra handelingen bij patiënten verrichten. Men heeft dat
kunnen lezen in de stukken van het CPB. Het zou goed zijn als het CDA
daar wat aan zou doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

12

Mevrouw Dijkstra (D66): Ik hoorde mevrouw Leijten zeggen dat het niet
erg is dat de zorg zoveel kost en dat we daar ook gewoon in moeten
blijven investeren. Zij heeft het belang van de zorgsector voor de
economie benadrukt. Vindt zij het dan wenselijk dat we in pakweg 2040 de
helft van ons inkomen kwijt zijn aan de zorg?
Mevrouw Leijten (SP): Ik geloof niet zoveel in die berekening. Daar zal ik
maar heel eerlijk over zijn. Die berekening geldt voor ongewijzigd beleid
en het is een gemiddelde. We hebben bij de vorige begroting gevraagd
wat mensen met een laag inkomen, met een middeninkomen en met een
hoog inkomen betalen. Mensen met hoge inkomens betalen procentueel
veel minder aan de zorg. Daarom zeggen wij dus ook: je moet het
inkomensafhankelijk maken.
Mevrouw Dijkstra (D66): Ik hoor mevrouw Leijten zeggen: ik geloof niet
in die toekomstvoorspellingen; dat is helemaal niet waar, want bij die
voorspellingen wordt er niet van uitgegaan dat je iets gedaan hebt. Dat is
ook precies de reden waarom we iets moeten doen. Anders komen we uit
op de situatie waarin mensen de helft van het inkomen kwijt zijn aan zorg.
Dat is nu precies de reden waarom we moeten bezien wat wel thuishoort
in de zorgverzekering of de AWBZ, wat allemaal moet worden gerekend
tot echte zorg en wat niet. Mevrouw Leijten gaat volledig voorbij aan het
feit dat we in de jaren van voorspoed ongeveer alles daar maar hebben
ondergebracht. Dat is nu exact de reden waarom we met z’n allen
maatregelen moeten nemen. We moeten maatregelen nemen om dit
voorkomen.
Mevrouw Leijten (SP): Mevrouw Dijkstra stelt voor om zorg uit de
collectieve middelen te schrappen. Dan betalen we het niet meer met
elkaar. Als je dan getroffen wordt door ziekte, dan betaal je het zelf. Dan
kan het gebeuren dat mensen failliet gaan op de zorgkosten. Daarvoor
kunnen wij inderdaad ook kiezen. Dat systeem zien wij al aan de overkant
van de plas, in Amerika. Wij kunnen daarvoor kiezen, maar daarmee
ontstaat een heel ander toekomstbeeld, een heel ander beeld van de
samenleving. Mijn fractie is ervan overtuigd dat op de huidige zorg heel
wat te besparen is. Wij maken ons allemaal druk over de toekomst van de
ouderenzorg. Op dat punt kan gedacht worden aan de beschikbaarheid in
buurten. Dat moet echter niet gebeuren door de concurrentie op de
thuiszorgmarkt te prikkelen, maar door de beschikbaarheid via huisartsposten en gezondheidscentra te organiseren. Op die manier kunnen wij
ervoor zorgen dat mensen niet in die ouderenzorginstellingen komen. Die
zijn namelijk duurder en zorgintensiever. Ik wil daarover echt praten. Als
het voor iedereen eruit wordt gegooid, dan wordt de rekening
verschoven. Mensen worden echt niet sneller beter omdat de ziektekosten
niet collectief worden betaald.
Mevrouw Dijkstra (D66): Ik heb niet gezegd dat wij het de mensen
allemaal zelf moeten laten betalen. Ik heb gezegd dat de basiszorg die
noodzakelijk is, en waarin wij solidair willen zijn met degenen die dat niet
zelf kunnen opbrengen, moet blijven. Om ervoor te zorgen dat die
basiszorg blijft, willen wij een beroep doen op degenen die het wel zelf
kunnen en wel zelfredzaam zijn. Dat is de kern van het verhaal. Daarvoor
moeten nu maatregelen worden genomen. Naar mijn mening hadden wij
daarmee al moeten beginnen.
Mevrouw Leijten (SP): Daarom stellen wij een volledig inkomensafhankelijke premie voor. Daarmee wordt een beroep gedaan op de mensen die
het wel kunnen betalen en hoeft niet het spook van de zorg te worden
opgeroepen door te stellen dat het te duur wordt. Nu wordt van de
mensen die meer kunnen betalen niet om die bijdrage gevraagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

13

De voorzitter: Mevrouw Leijten heeft slechts 37 minuten van haar 60
minuten opgemaakt. Daarmee lopen wij in op het schema. De volgende
spreker van de SP-fractie is de heer Bashir. Spreekt u ook één uur,
mijnheer Bashir?
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Dit is een wetgevingsoverleg en de
spreektijden die wij hebben opgegeven, zijn indicatief. Ik zal het kort
moeten houden omdat ik straks naar een ander wetgevingsoverleg moet
over een ander wetsvoorstel dat ook nog snel voor de verkiezingen
erdoorheen gejast moet worden.
De voorzitter: Kunt u bij benadering aangeven wat «kort» betekent in uw
geval?
De heer Bashir (SP): Ik gok op een halfuurtje.
Voorzitter. Vandaag is een bijzondere dag in het parlement. Wij bespreken
een wetsvoorstel waarvan de houdbaarheid maar kort kan zijn. Sterker
nog, het kan net na de verkiezingen weer van tafel worden gehaald. Net
voor de verkiezingen snel nog een wetsvoorstel erdoorheen jassen, kan
ertoe leiden dat het direct na de verkiezingen meteen weer van tafel gaat.
Daarom moeten controversiële wetsvoorstellen niet snel nog voor
verkiezingen behandeld worden. Het zorgt voor onzekerheid bij de
mensen en het komt de betrouwbaarheid van de overheid niet ten goede.
Dit wetsvoorstel roept veel weerstand op bij de mensen. Het is ook niet
niks: een eigen risico van maar liefst € 350 invoeren.
Voorzitter. Wij hebben veel reacties gekregen. Wij laten graag een aantal
mensen aan het woord. Ik begin met Ron Kretzschmar. Ron vindt dat dit
wetsvoorstel moet worden teruggedraaid. Hij zegt dat mensen die de
pech hebben ziek te zijn, worden gepakt. Hij stelt terecht de vraag wie
erom vraagt ziek te zijn. «Zij hebben er toch niet voor gekozen?», zegt
Ron. Ron komt graag op voor zijn medemens, voor wie ziek is en daar
niets aan kan doen, maar hij is zich ook bewust van wat er kan komen. Hij
zegt: «Voor mijn situatie betekent het niet zoveel want ik verkeer gelukkig
in de omstandigheid dat ik gezond ben. Iets wat kan veranderen
aangezien ik niet zo jong meer ben.» Ik hoor graag de reactie van de
minister hierop.
Manfred Santing heeft zich via de website ook bij ons gemeld. Manfred
had liever gezien dat de buitensporige commerciële belangen achter de
zorg aangepakt worden. Manfred vindt verdienen oké, zolang dat
maatschappelijk verantwoord is. Salarissen mogen niet hoger zijn dan de
balkenendenorm. De balkenendenorm is een prima salaris voor een
maatschappelijke functie, zo betoogt Manfred. Een goed voorstel van hem
is om de balkenendenorm ook te hanteren voor leveranciers van
zorgproducten. Maatschappelijk verantwoord ondernemen moet weer de
norm worden, zo vindt Manfred. Het verhogen van het eigen risico heeft
ook voor Manfreds gezin gevolgen: hij wil stoppen met de aanvullende
verzekering. Ik citeer: «Eigen risico is zo hoog dat de voordelen van een
aanvullende verzekering minimaal zijn geworden. In dat opzicht is het
voor mij kostenneutraal, maar niet solidair met hen die wel veel kosten
moeten maken.» Ik vraag de minister of dit een wenselijke uitkomst is van
de verhoging van het eigen risico.
Dan is er René. Ook René vindt het verhogen van de eigen bijdrage een
heel slechte zaak. Ik citeer: «Mensen gaan er minder snel door naar de
dokter en het ziekenhuis. Problemen stapelen zich op, waardoor de
behandelingen die enkele euro’s kosten, duizenden euro’s zullen kosten.
Maak de zorg alsjeblieft inkomensafhankelijk. Geef mensen een positieve
prikkel als ze gezond zijn.»
René zegt nu al de ziektekosten niet meer te kunnen betalen. Ik citeer
weer: «Ik ben chronisch ziek. Ik heb een spierziekte. Ben al tijden niet meer
bij de specialist geweest. Ook bezoek ik geen dokter of huisarts. Ik kan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

14

eigen risico niet meer betalen. Heb nu een achterstand bij mijn zorgverzekering waardoor er beslag is gelegd op mijn uitkering. Ik krijg € 900
uitkering, waarvan € 150 bestuurlijke boete is omdat ik mijn zorgkosten
niet kon betalen. Daarnaast wordt er € 166 ingehouden omdat er beslag is
gelegd door de zorgverzekering. Vroeger was ik rond de € 46 per maand
kwijt aan zorg, zonder het eigen risico. Ik wil geen medelijden. Ik wil
gewoon niet de dupe zijn omdat ik «gehandicapt» ben. Ik wil gewoon mijn
eigen leven kunnen leiden. Er is mij zo veel afgenomen de laatste tijd door
de regeringen die bezuinigen. Vroeger kreeg je via de belasting geld terug
als je ziek was. Nu krijg je € 350. Dat verhoudt zich niet tot de € 3000 die
je vier jaar geleden terugkreeg als je ziek was of een chronische
aandoening had. Ik kan gerust met minder toe, maar van € 3000 naar
€ 350 is toch wel een heel groot verschil. Ik weet dat we allemaal moeten
bezuinigen.»
René draagt ook oplossingen aan om de zorg te verbeteren. Laten we de
dure toplaag bij de zorgverzekeringen weghalen, zo stelt René. René zegt:
«Een aanbieder voor alle zorg, welke inkomensafhankelijk is. Daarna eens
een onderzoek doen naar waar het meeste geld heen gaat in de zorg. Dat
doe je meestal als je je huishoudboekje op orde wilt krijgen. Ik zou het fijn
vinden om weer eens naar de dokter te gaan zonder ’s nachts wakker te
liggen of je het wel kunt betalen. De financiële situatie die ik nu heb,
draagt ook niet echt bij aan de ziekte. En ik snap best dat zorg geld kost.»
Ik krijg graag de reactie van de minister op het verhaal van René en haar
voorstellen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Misschien zou het goed zijn als de
hele mails naar de minister gingen. De vorige spreker eindigt met de
woorden «ik snap best dat zorg geld kost». Ook de spreker daarvoor
eindigt met een dergelijke opmerking. Toen besloot de SP-fractie blijkbaar
om een knip te maken in het verhaal. Stuur dan even het hele verhaal
mee; dan weten wij ook welke alternatieven deze mensen hebben
aangedragen. Waarschijnlijk zijn dat alternatieven die de SP wat minder
leuk vond.
De heer Bashir (SP): Wat hier wordt gesuggereerd, is volkomen onwaar.
Er is niet geknipt in de mails om dingen weg te laten. Ik kan de mails ook
integraal voorlezen. Ik heb er echter niet voor gekozen om het op die
manier te doen. Andere Kamerleden doen dat wellicht wel. Ik heb ervoor
gekozen om er een lopend verhaal van te maken. Ik ben uiteraard bereid
om de mails integraal te overhandigen aan de minister. Ik ben hier dus
geen dingen aan het weg censureren, zoals hier wordt gesuggereerd.
Voorzitter. P.S.M. Goosens vindt het belachelijk dat het eigen risico
verhoogd wordt. Goosens zegt: «Sinds een paar jaar betaal je eigen risico,
terwijl chronisch zieke mensen er niks aan kunnen doen dat ze chronisch
ziek zijn, en wel altijd moeten betalen.»
Goosens is student en lijdt aan het syndroom van Asperger. Ik citeer weer:
«Hierdoor is het voor mij niet mogelijk om naast mijn stage een bijbaantje
te hebben. Momenteel zijn de enige inkomsten die ik heb, studiefinanciering. Momenteel ben ik jaarlijks € 220 eigen risico plus € 200 bijdrage
aan ggz-zorg kwijt. Dit bedrag ben ik al jaarlijks extra kwijt bovenop mijn
verzekering.»
Goosens betaalt maandelijks een premie van € 150 en krijgt een
zorgtoeslag van € 70. De bijdrage aan ggz is maandelijks dus € 17, en het
eigen risico omgerekend nu al € 18. Dan is de verhoging niet eens
meegeteld. Ook betaalt Goosens kosten voor medicatie, namelijk € 12,50.
Totaal per maand dus € 127,50.
Ik citeer weer: «Aan studiefinanciering krijg ik ongeveer € 310 per maand.
Na de verplichte zorgverzekering heb ik dus maar € 182,50 per maand
over voor mijn studie en overige zaken.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

15

Wat vindt de minister van de situatie van deze student? Denkt zij dat de
financiële situatie de studie zal bevorderen?
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik neem aan dat de SP deze student
heeft laten weten dat dit wordt gecompenseerd via de zorgtoeslag. Deze
student heeft een laag inkomen. Dit zal dus helemaal via de zorgtoeslag
worden gecompenseerd. Heeft de SP dat laten weten aan deze student?
De heer Bashir (SP): Er wordt nu gesuggereerd dat mensen die niet ziek
zijn de zorgtoeslag niet ontvangen. Iedereen ontvangt de zorgtoeslag, of
hij nu ziek is of niet. Juist als je ziek bent, word je extra hard getroffen,
omdat je allerlei bijkomende kosten hebt. Uiteraard, de SP zal al die
mailtjes beantwoorden. De mensen zijn al geïnformeerd.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Het eigen risico heeft een maximum
van € 350. Iemand die dat helemaal opgebruikt en een laag inkomen
heeft, wordt dus helemaal gecompenseerd door de verhoging van de
zorgtoeslag met € 115. Ik vraag dus nogmaals: heeft de heer Bashir deze
student laten weten dat hij helemaal gecompenseerd wordt via de
zorgtoeslag?
De heer Bashir (SP): Zoals ik net zei, zal de SP al die mailtjes beantwoorden. Heel veel mails zijn al beantwoord en mensen zijn geïnformeerd. De mensen die de mailtjes hebben toegezonden die ik voorlees,
zijn ook allemaal om toestemming gevraagd voor het voorlezen van hun
mail. Ook mensen die niet het eigen risico betalen omdat zij gezond zijn,
krijgen de zorgtoeslag. Als je ziek bent, krijg je die ook. Je krijgt de
zorgtoeslag dus of je nu ziek bent of niet. Je kunt dan wel zeggen dat die
mensen worden gecompenseerd, maar het gaat erom dat straks de zieken
nog meer zullen betalen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dan ben ik even de weg kwijt.
Betekent dit nu dat de SP er een probleem mee heeft dat mensen € 115
extra zorgtoeslag krijgen, ook als zij gezond zijn, en dat mensen met een
laag inkomen er dus een stukje op vooruitgaan?
De heer Bashir (SP): Het eigen risico wordt verhoogd van € 220 naar
€ 350. Daar zijn wij uiteraard niet blij mee. Sterker, wij staan hier om
daartegen te vechten. Het verbaast mij heel erg dat hier juist door de
fractie van GroenLinks gedaan wordt alsof dit een heel goede maatregel
is. Het is geen goede maatregel. Wij hebben het liefst dat het eigen risico
helemaal wordt afgeschaft. Dat zou sociaal zijn. Dat zou ervoor zorgen dat
ziek niet meer betaalt voor gezond, maar dat via een inkomensafhankelijk
systeem iedereen naar draagkracht betaalt.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter ...
De voorzitter: Ik heb u drie keer gehoord, mevrouw Voortman. Wij gaan
weer even luisteren naar de heer Bashir.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Ook Moniek Falke heeft gereageerd.
Moniek zegt: «Ik werk met mensen met een verstandelijke beperking. Zij
worden al van alle kanten gepakt. En nu ook dit er weer bij. Dit gaat voor
veel mensen betekenen dat ze geen zorg meer gaan afnemen waar dat
eigenlijk wel heel hard nodig is. Ziekte is geen keuze, dus zo’n eigen risico
pakt de verkeerde mensen aan. Uiteindelijk komt het als een boemerang
teug, omdat de ziekte niet vanzelf weggaat en alleen maar erger wordt en
dan grotere en dus duurdere maatregelen vraagt.» Moniek is zelf gelukkig
in wat betere financiële omstandigheden. Ze zegt: «Maar ik zal wel eerst
drie keer nadenken voor ik gebruikmaak van zorg. Dit is ook niet alleen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

16

maar slecht. Echter, ik ging er al zo zuinig mogelijk mee om!» Graag hoor
ik van de minister wat zij ervan vindt dat mensen met een beperking weer
geraakt worden.
Harry Schoonewille schrijft dat hij en zijn vrouw jong zijn. Toch zijn beiden
getroffen door respectievelijk een herseninfarct en hartfalen. Beiden
zeggen om goed te kunnen functioneren levenslang medicijnen te moeten
gebruiken. Harry schrijft: «Steeds vaker vallen die medicijnen onder het
eigenbijdrageregime. In de eerste twee maanden van het jaar hebben we
ons eigen risico opgemaakt. Ik krijg de indruk dat het eigen risico is
ingesteld om het medicijngebruik tegen te gaan en mensen na te laten
denken over wat ze zoal slikken en gebruiken. Met ons zijn er velen die
daarin geen enkele keus hebben. Het eigen risico voelt dan ook als een
ordinaire lastenverzwaring. Verzekeringen innen de kosten dus ook maar
even in een keer en sturen een acceptgiro, die je dan even binnen veertien
dagen dient te voldoen. CZ heeft nu gelukkig de mogelijkheid het eigen
risico per maand te voldoen. Dus gewoon het bedrag gedeeld door twaalf
maanden. Het eigen risico betekent voor ons een premieverhoging,
waarvan we nu al weten dat we die in 2013 ook weer in januari moeten
betalen. Zorg en medicijnen afzeggen is géén optie. Dit kan levensgevaarlijk zijn. Wij verdienen beiden een goed salaris. Maar zo langzamerhand is de rand van het acceptabele bereikt. Steeds vaker staan we
rood en moeten dan bijvullen, vanuit het vakantiegeld of een einde
jaaruitkering.» Graag hoor ik van de minister wat zij ervan vindt dat
mensen geen keuze hebben, dat mensen die hun leven lang medicijnen
moeten slikken en het nu al financieel steeds moeilijker hebben, straks
een nog hoger eigen risico moeten betalen. Is de grens eigenlijk niet al
bereikt?
Ing. O. Wieber legt de vinger op de zere plek. Het verhogen van het eigen
risico is namelijk geen bezuiniging, maar een ordinaire lastenverhoging. Ik
citeer: «De burger is één grote melkkoe! Deze bezuinigingsmaatregel is
een voorbeeld van een weinig doordacht plan dat het begrotingstekort
moet terugdringen en geen stimulans is voor economische stimulering. Er
wordt hierbij geenszins rekening gehouden met de zwakkeren binnen
onze samenleving. Het voorstel van uw SP vind ik daarom ook een prima
plan, door een inkomensafhankelijk zorgpremie in te stellen.»
Ook vindt Wieber dat gekeken moet worden naar de zorgverzekeraars.
Wieber heeft een sterk vermoeden dat prijzen kunstmatig hoog worden
gehouden. «Laat Hans Hoogervorst (van die verschrikkelijke VVD), die in
het verleden dit nieuwe zorgstelsel heeft bewerkstelligd, op het matje
komen. Op korte termijn zullen door concurrentie de premies omlaag
gaan, stelde Hoogervorst. Ik zie hiervan niets terug. Wegens mijn astma
en bronchitis heb ik jaarlijks tussen de € 300 en € 400 aan medicijnen
nodig. Verder kerngezond en daardoor weinig kosten, behoudens controle
tandarts. Ik heb hierdoor gekozen voor een maximaal eigen risico,
waardoor de premie het laagst is. Maar ik weet wat voor invloed de
huidige omstandigheden ten aanzien van de zorgverzekeringen op
mensen heeft. Schandalig! Nederland mag zichzelf geen zorgstaat meer
noemen, omdat in de eerste plaats op veel noodzakelijke zorg het eigen
risico van toepassing is. Terwijl je ook maandelijks premie betaalt en
belangrijke zorg hiermee buiten de premie kosteloos gegarandeerd zou
moeten zijn! Ik ben boos over hoe de Nederlandse regering ook hierbij
met haar volk omgaat. Respectloos en beperkte langetermijnvisie. Den
Haag zuigt de Nederlandse bevolking binnen korte tijd financieel helemaal
leeg. Hoe wil je dan in vredesnaam daarna economische groei stimuleren,
als er eerst door Jan Modaal gaten in de gezinsbegroting moeten worden
gedicht?» Is de minister zich ervan bewust dat het invoeren van een
maatregel die na de verkiezingen nog teruggedraaid kan worden, mensen
onnodig in onzekerheid stort? Is dit de manier om de economie te
stimuleren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

17

Voorzitter. Omdat elders een debat plaatsvindt over de belastingmaatregelen van de Kunduzcoalitie, word ik ook in een andere zaal verwacht. Ik
laat het dus hierbij.
De voorzitter: Wij zullen dat verlies proberen te dragen.
De heer Ulenbelt (SP): Voorzitter. Als je in 48 uur 2 600 mailtjes krijgt van
bezorgde burgers, is er wel wat aan de hand in het land. Om van
mevrouw Voortman niet het verwijt te krijgen dat ik censuur pleeg, zal ik
de mailtjes die wij gekregen hebben, integraal voorlezen, inclusief de
vragen die wij gesteld hebben, zodat daarover geen misverstand kan
bestaan.
Ik begin met Annemieke. Wij hebben gevraagd: wat vind je van de
verhoging? «Ik vind het te bizar voor woorden.» Wij vragen haar wat de
verhoging voor haar betekent. «Dat ik nu al moet gaan sparen om het
volgend jaar te kunnen betalen. Ik ben elk jaar in maart al mijn eigen
bijdrage kwijt omdat ik veel medicijnen slik. Daarnaast ben ik 100%
afgekeurd; dat is financieel ook al geen vetpot. Het is echt abnormaal.» De
derde vraag die wij aan de mensen stelden, was: hebt u nog overige
opmerkingen? Annemieke schrijft: «Als de artsen nu eens wat minder
verdienden, hoofdzakelijk de specialisten, dan konden de normale
burgers, die al niet op hun ziekte zitten te wachten, eens een keertje niet
gepakt worden. Als je al niet depressief wordt van chronisch ziek zijn, dan
word je het wel door deze maatregelen. Maar nee, je kunt niet depressief
worden, want je moet € 200 gaan betalen voor de psychiater. Mensen die
meer dan € 50 000 per jaar verdienen, zullen het misschien niet missen,
maar het bedrag van € 220 aan eigen risico van nu is al haast
onbetaalbaar voor chronisch zieken en dan gooit de regering het nog een
keer omhoog. Wat een zorgstaat! We gaan terug naar 1 900, toen ook
alleen de rijksten een arts konden betalen.» Kan Annemieke een reactie
krijgen van de minister?
De volgende mail is van R.E. van Kouteren. De vraag was: wat vind je van
de verhoging? «Belachelijk! Ziek zijn overkomt je, daar kies je niet voor.
Dit wordt een drama voor degenen die toch al niets of weinig te besteden
hebben.» Wat betekent het voor je? «Dat ik langer met mijn medicijnen
voor astma moet gaan doen en het dus vaker benauwd zal hebben, omdat
ik vanwege de kosten mijn pufjes moet gaan doseren. Dat zal betekenen
dat ik op mijn werk mijn collega’s vaker zal moeten zeggen dat zij de
zware spullen moeten dragen voor mij. Voor mij voelt dat alsof ik mijn
collega’s in de steek laat. Niet fijn dus.» Bij de overige opmerkingen
schrijft de heer Van Kouteren: «Asociaal en een beschaafd land
onwaardig. Tegenhouden deze ellende!» Ik vraag de minister om een
reactie op de mail van de heer Van Kouteren.
De volgende mail is van Johan Damen. De vraag die wij hebben gesteld,
was: wat vind je van de verhoging? Zijn antwoord was: «Uitermate
onverstandig, gezien het feit dat al heel veel mensen zelfs de € 220 niet
kunnen betalen. En dat zijn er heel veel, gelet op de claims van
deurwaarders.» Wat betekent het voor je? «Ik ben door mijn leeftijd – ik
ben 62 jaar – van een zeer goede baan in een uitkering beland. Zo gaat dat
in dit land. Het zou voor mij desastreus zijn, gelet op het feit dat ik straks
qua pensioen ook niet veel meer overhoud.» Bij overige opmerkingen
schrijft de heer Damen: «Eigen risico en premiebetaling in het algemeen
moeten inkomensafhankelijk worden. Wie meer verdient, betaalt naar
verhouding meer. Dat noemen ze solidariteit, maar die is hier nu ver te
zoeken. Het vijfpartijenakkoord is voor mij een lachertje en roept meer
armoede dan koopkracht op. Ik besef wel dat er iets moet gebeuren. Het
moet echter redelijk gericht zijn naar inkomsten en bovendien moet men
proberen om mensen aan het werk te zetten, ook die van 62 jaar», aldus
Johan Damen. Kan de minister een reactie geven op deze mail van
Johan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

18

Nu volgt de mail van Nel. Op de vraag: «Wat vind je van de verhoging?»
antwoordt Nel: «Schandalig. Ik heb een uitkering en betaal al zo veel. Wij
hoorden dat de zorg 58 mld. per jaar kost. Ik vraag mij af wat er
binnenkomt aan premies. Dat zou wel gecompenseerd worden, maar daar
hoor je nog niet echt veel over. Ik ben altijd mijn eigen risico kwijt, wat al
een enorme slag toebrengt.» Op de vraag: «Wat betekent dit voor je?»
reageert Nel als volgt: «Ik zou niet weten waar ik het vandaan moet
toveren. Ik heb een uitkering van € 880. Met mijn woontoeslag komt dit
samen op € 1 130 uit. Daar gaat alleen al € 554 huur vanaf, € 145 aan gas
en licht, € 111 aan premie en ik ben altijd het eigen risico kwijt. Daarnaast
betaal ik begrafenispremie, water, brandverzekering, tv en internet, waar
je echt niet meer buiten kunt. Kun je nagaan wat ik overhoud om te eten,
laat staan om nieuwe schoenen, ondergoed en kleding te kopen. Ik hoop
echt dat jullie er wat aan gaan doen, want ik weet het niet meer.» Nel
wenst ons met vriendelijke groeten succes. Haar overige opmerkingen
zijn: «Het is de doodsteek voor mensen zoals ik, maar ook voor de
werkenden met een middeninkomen en een gezin.» Ik vraag de minister
om een reactie op deze boodschap van Nel.
Ik kom nu op de mail van de heer Van Tulden. Op de vraag «Wat vind je
van de verhoging?» antwoordt hij: «Met deze maatregel worden
nagenoeg uitsluitend de ouderen getroffen, aangezien deze mensen
gemiddeld genomen meer gebruik van medicijnen maken dan jongeren.
Per saldo betekent dit dus een lastenverzwaring voor 65-plussers van
€ 130 en voor een echtpaar nog meer.» Op de vraag: «Wat betekent dit
voor jou?» antwoordt hij: «Aangezien zowel mijn vrouw als ik gebruikmaken van medicijnen, betekent deze maatregel een lastenverzwaring van
€ 230 per jaar, naast een inkomensdaling van 6% door de verlaging van
de pensioenuitkering en een in de loop van de laatste vijf jaar reeds
opgelopen achterstand in inkomen vanwege het niet indexeren van de
pensioenen die 8% koopkracht kost. Alles bij elkaar spreken wij dus over
een teruggang in inkomen van meer dan 15%. Wie spreekt er dan nog
over rijke gepensioneerden? Aangezien vooral ouderen door deze
maatregel worden getroffen, is hier zeker geen sprake van het eerlijk
verdelen van lasten.» Ik vraag een reactie van de minister op deze
boodschap van de heer Van Tulden.
Het volgende bericht is van Wendy Kievit: «Ik ken ongelofelijk veel
mensen die jaarlijks de bijdrage kwijt zijn. Zij worden dus allemaal in de
portemonnee getroffen. Gelukkig geldt dit sinds kort niet meer standaard
voor mezelf, maar ik weet dat dit in een oogwenk kan veranderen. Ik heb
het dan ook helemaal gehad met onze reguliere zorg die enkel deelaanpakken kent. Onze gezondsheidszorg wordt door het putje getrokken.
«Zorg is voor de rijken» schijnt het motto te zijn. Wij zakken steeds meer
af naar het Amerikaanse stelsel, terwijl de Amerikanen daar juist zelf weer
wanhopig proberen uit te komen. Waarom moet die eigen bijdrage
omhoog? Wij betalen ons nu al scheel per maand. Ik heb door de
afgelopen verhogingen al besloten om mijn tandartsverzekering te laten
vallen. Het normale zorgpakket is al een ongelofelijke belasting op ons
budget. Ik vraag mij echt af hoelang dit goed kan gaan. In de landen om
ons heen gaat het een stuk beter met de zorg. Hoe kan dat? Zouden wij
gewoon eens moeten stoppen met het spekken van onze farmaceutische
machine? Ik denk dan vooral even in de richting van de griepprik en het
fiasco met de Mexicaanse griep. Is het niet opvallend dat landen die dit
niet kunnen betalen, een gelijk, zo niet lager, dodenaantal hebben?
Zouden daar de ouderen niet bij bosjes moeten neervallen, omdat zij geen
griepprik krijgen? Dat gebeurt dus niet. Laten wij maar eens kijken naar
zinvolle bijdragen in de zorg dan voor miljarden weg te gooien aan
ziekenmakende cocktails, die niet eens kunnen waarborgen dat je niet ziek
wordt, maar dat het minder heftig zou zijn als je ziek wordt.» Ik herhaal
mijzelf, maar ik vraag ook een reactie van de minister op deze boodschap
van Wendy Kievit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

19

Martin de Vos e-mailde ons ook. Wij vroegen hem: wat vind je van de
verhoging? Zijn antwoord luidt als volgt. «Ik heb altijd geleerd dat, indien
ik tekort kom, ik zuiniger met mijn geld moet omgaan in plaats van er
meer bij te vragen. Verhoging van het eigen risico is belachelijk.» Wat
betekent het voor jou? «Ik heb het financieel en qua gezondheid goed,
maar ik ben wel van mening dat iedereen recht moet hebben op goede en
betaalbare zorg. De trend die nu gezet wordt, houdt straks in dat er steeds
meer mensen zijn die goede zorg niet meer kunnen betalen. Dat lijkt me
een slechte zaak.» Zijn overige opmerkingen luiden als volgt. «Ziekenhuizen moeten omzet draaien. Elke behandeling wordt betaald. Ziekenhuizen zullen zo veel mogelijk behandelingen doen om zo veel mogelijk
omzet te draaien. De hoofdtaak van een ziekenhuis zou het genezen van
mensen moeten zijn en niet het genereren van omzet. De zorgverzekeraars of burgers moeten direct betalen De rekening komt dan uiteindelijk
toch bij de burger terecht.» Ik krijg ook graag een reactie van de minister
op de e-mail van Martin de Vos.
De volgende e-mail is van Ton. Hij antwoordt het volgende op de vraag:
wat vind je van de verhoging? «Te gek voor woorden! Bezuinigen op de
gewone man. Ja, dat is makkelijk. We kunnen nu al niet meer op vakantie.
En met die € 350 kan er helemaal niets meer. Zelfs het houden van ons
hondje wordt dan al een last. Doe het als in Zweden: je betaalt een beetje
extra belasting en alles gaat via de overheid. Weg met die zorgverzekeraars.» Wat betekent het voor jou? «Er valt niets meer extra te doen. Geen
cadeaus voor de kinderen, minder kleding kopen, enfin: op alles en alles
bezuinigen. Wij zijn 76 en 73 jaar. Wij hebben ons hele leven gewerkt,
geen dag zonder werk, geen cent nodig gehad als WW of iets dergelijks,
geen huursubsidie gehad of wat voor subsidie dan ook. En nu het met de
banken slecht gaat, wat zij zelf hebben veroorzaakt, kunnen wij het
ophoesten. Vreselijk allemaal. Je kunt maar beter dood gaan, maar zo’n
pilletje zit helaas niet in het zorgpakket.» Dat schrijft Ton van 76 jaar.
Graag krijg ik van de minister een reactie op de boodschap van Ton.
Wij hebben alle mensen gevraagd of wij hun naam mochten noemen. Een
aantal mensen wilde niet dat hun naam werd genoemd, maar die namen
zijn bij ons wel bekend. Ik lees nu nog een aantal anonieme reacties voor,
hoewel de volgende reactie wel weer op naam is. Ik ga eerst verder met
een anonieme reactie, maar de naam van diegene is dus wel bij de SP
bekend. Diegene antwoordde het volgende op de vraag: wat vind je van
de verhoging? «De zorgkosten gaan omhoog en dan moet men eens
kijken welke kosten dat zijn. Veel specialisten laten patiënten geregeld
terugkomen, terwijl dat eigenlijk niet nodig is. Ik heb het vermoeden dat
meer wordt gedeclareerd dan werkelijk het geval is. Te veel voorgeschreven medicijnen worden vernietigd bij niet-gebruik. Ik kan zo nog
honderden ideeën noemen waarop bespaard kan worden.» Wat betekent
het voor jou? «Na 42 jaar gewerkt te hebben en nu het bedrijf waar ik
gewerkt heb failliet gegaan is, zit ik met 62 jaar op bijstandsniveau. Het is
tellen en kijken waar ik nog op besparen kan. Brood kopen van gisteren. Ik
koop vlees dat is afgeprijsd. Ik koop geen A-merken enz. Als daar straks
ook nog overal 2% btw-verhoging bijkomt, weet ik echt niet meer hoe ik
het doen moet. Laat ik nog zwijgen over de verhoging van het eigen
risico. Werk krijgen met 62 jaar is bijna onmogelijk. Als het wel mogelijk
is, dan krijg je een loon dat gelijk is aan de bijstand, zodat we nog niet uit
de problemen zijn. Het is triest: 40 jaar betaald hebben, nu je gebreken
krijgen en in een hoekje gedumpt worden. Dit zijn maatregelen die je bijna
noodzaken om een einde aan je leven te maken. Laat de grootverdieners
in Den Haag eens drie maanden van een uitkering leven. Dan weten ze
pas wat het betekent.»
Een overige opmerking van deze anonieme mailer: «Wat ben ik blij met de
euro. Wij zijn er na de invoering van de euro steeds verder op achteruitgegaan. Alles is duurder geworden. Voor het guldenteken is nu het
euroteken in de plaats gekomen. Nog meer bestuurders in Brussel erbij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

20

Wat daar allemaal verspild wordt ... Het is een schande als op de oudere
zieke bespaard moet worden. Geef dan een pil uit die een einde maakt aan
ons leven. Een tip voor de jongens in Den Haag is een uitspraak van jaren
geleden van Henry Ford: ik kan produceren wat ik wil, maar als ik de
mensen het geld niet geef om mijn producten te kopen, hoef ik niet te
produceren.» Hij besluit: «Ik heb geen zin meer in dit leven en ik hoop dat
Onze-Lieve-Heer mij snel komt halen, zodat ik geen slapeloze nachten
meer heb over hoe ik alles moet betalen. Dan heb ik de eeuwige rust.» Ik
vraag de minister om ook op deze anonieme mail te reageren.
Wilma stuurde ons ook een mail. De eerste vraag was weer: wat vind je
van de verhoging? «Schandelijk. Je wordt gestraft voor ziekte, terwijl dit
toch echt geen keuze is. Ziektekosten moeten gedeeld worden op basis
van solidariteit. Zorg moet voor iedereen beschikbaar snel zijn, niet alleen
als je veel geld hebt.»
De volgende vraag: wat betekent het voor jou? «Voor ons gezin zijn wij
driemaal het eigen risico kwijt. Wij betalen dus elk jaar driemaal € 350. Dit
is een behoorlijke aanslag op ons gezinsinkomen. Mijn man gebruikt
chronisch medicatie, in verband met niet-aangeboren hersenletsel. Ikzelf
gebruik chronisch medicatie in verband met depressies. Onze zoon heeft
veel lichamelijke klachten en heeft ook chronisch medicatie nodig.
Daarbovenop komt nog drie keer de eigen bijdrage voor de ggz. Door
wachtlijsten en vertraging in de ggz en daardoor wachten op diagnose
kon nog geen Wajonguitkering worden aangevraagd voor mijn zoon. Die
krijg ik nu pas per juli.»
De overige opmerkingen. «Ik vind het een verkeerd signaal dat gebruikmaken van zorg een eigen risico heeft. We worden gewezen op het belang
van preventie en tijdige medische zorg, maar worden vervolgens gestraft
door een eigen risico. Zo werk je zorgmijders in de hand. Goede zorg is op
deze manier niet meer beschikbaar voor iedereen, maar alleen voor
mensen met geld.» Ik vraag de minister om een reactie te geven op deze
mail van Wilma.
De volgende mail komt van Marjon Takken. Wij vroegen haar wat zij van
de verhoging vindt. «Ik vind het een armzalig idee. Mijn gezin heeft nu al
een zorgverzekering die er telefonisch voor uitkomt zich te richten op
jonge mensen van 18 tot 45 jaar. Dat wordt volgend jaar weer een andere
zorgverzekering, want deze vergoedt ook geen kronen en bruggen.
Eenmaal naar de tandarts betekent dus dat je meteen al door je eigen
risico bent. De basiszorgverzekering en de aanvullende verzekeringen zijn
al uitgekleed. Waarom zou je met zo’n eigen risico nog een verzekering
afsluiten? Aan de andere kant, wij worden ook steeds ouder en wij hebben
dus meer nodig. Ik wil niet zeggen dat het met het ziekenfonds en
particulier verzekeren goed was, maar het was in ieder geval niet slechter.
Iedereen was verzekerd, geen gedoe met je verzekering niet meer kunnen
betalen – nu wel bij veel mensen – en je wist dat als je een bepaald
inkomen had je automatisch particulier verzekerd moest zijn. € 350 per
persoon eigen risico, forensen-/ov-belasting en wij werken allebei fulltime,
maar rondkomen? Verhoging eigen risico?» Een heel slecht idee voor veel
Nederlanders en een oplossing is het niet, aldus Marion Takke. Wederom
vraag ik de minister te reageren op de boodschap van Marion Takke.
De volgende is Liesbeth Nieuwenhuizen. Wat vind je van de verhoging,
was de vraag. Haar antwoord: een slechte zaak. «Mensen zullen aarzelen
goede hulp te gaan zoeken in verband met de kosten. Het kan op een
andere manier: medicijnen in minder grote hoeveelheden verstrekken
zodat verspilling tegengehouden wordt. Ook het eeuwige verwijzen naar
de huisarts is een overbodig kostenplaatje. Wanneer je al bij een specialist
bent, moet je niet nog eens opnieuw een verwijsbrief hoeven vragen bij
een arts die het toch al zo druk heeft.» En wat betekent het voor jou? «Ik
ben meer kwijt aan zorgkosten en moet nu meer betalen voor de
noodzakelijke fysiotherapie die ik wegens mijn slechte rug niet kan
missen. Ook bij ouder worden heb je helaas vaak meer consult nodig, ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

21

al doe je zo veel mogelijk zelf.» Wil de minister ook een reactie geven op
de mail van Liesbeth Nieuwenhuizen?
De vraag aan Ton van Empel was wederom: wat vind je van de
verhoging? «Schandalig, het was al extreem eerder verhoogd en als dit
doorgevoerd wordt, zal dit direct invloed hebben op mijn financiële
situatie. Het is inderdaad socialer om het inkomensafhankelijk te maken.»
En wat betekent het voor jou? «Het betekent dat ik, en velen met mij, het
niet meer kan betalen en dat ik dus niet meer gebruik kan maken van de
medicijnen die ik dagelijks nodig heb.» Zijn overige opmerkingen: «Ik ben
60 jaar, ik ben vorig jaar ontslagen doordat mijn werkgever failliet is
gegaan, er zijn geen banen beschikbaar en mijn financiële situatie is
dermate veranderd dat ik niet meer kan rondkomen. Elke euro wordt
diverse malen omgedraaid en dus zal deze verhoging een enorme impact
hebben op mijn uitgavenpatroon. Deze maatregel is asociaal en treft
alleen de toch al geteisterde groep in Nederland.» Aan de minister vraag
ik om ook te reageren op de mail van Ton van Empel.
Voorzitter. Dit is maar een kleine selectie uit de 2 600 mails die zijn
binnengekomen, maar wij zijn hier nog niet klaar. Ik weet niet of u het
weet, maar de volgende spreekster van de SP-fractie is Nine Kooiman.
Wat mij betreft, roept u haar nu op.
De voorzitter: Kan ik dit nog weigeren? Het woord is aan mevrouw
Kooiman van de fractie van de SP.
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Wij spreken vandaag met name over
de verhoging van het eigen risico. Daar gaan al onze mailtjes over die wij
allemaal voorlezen, zoals u al gehoord hebt. Ik vind het een hele eer. Ik
ben namelijk volksvertegenwoordiger. Vandaag mag ik mijn beroep in zijn
zuiverste vorm uitoefenen, want ik mag vandaag al deze mailtjes
voorlezen. Ik mag hen vertegenwoordigen en ik ben blij dat jullie er
allemaal zitten om dat te horen, want het is een belasting op ziek zijn. Het
gaat niet alleen maar over de laagste inkomens, zoals mevrouw Voortman
zei, die gecompenseerd worden. Laten wij wel wezen. Maar 10% is
gecompenseerd. Zoals mijn collega Renske Leijten al zei: waarom zullen
wij eigenlijk geld rondpompen, als wij het ook inkomensafhankelijk
kunnen maken? Waarom regelen wij het niet gelijk goed? Ik heb een heel
aantal voorbeelden van mensen die gewoon werken, een gewoon
inkomen hebben, die het heel hard treft, zonder compensatie. Het heeft
heel grote gevolgen, die ik graag aan de Kamer wil voorleggen.
Zoals bekend is een aantal vragen voorgelegd: wat vind je van de
verhoging van het eigen risico, wat betekent dit voor jou en hebt u nog
overige opmerkingen? Ik zal alles zo precies mogelijk proberen voor te
lezen, beginnend bij Evelien. Evelien zegt: «Op deze manier stijgen de
zorgkosten alleen maar. Als de eigen bijdrage nog hoger wordt, wordt de
financiële drempel om een beroep te doen op de gezondheidszorg alleen
maar hoger, met als gevolg dat niet alleen ik, maar ik denk heel veel
mensen met mij te lang wachten met naar de huisarts stappen en dat de
klachten alleen maar erger worden, klachten die met duurdere behandelingen verholpen moeten worden. Zoals ik hierboven al schreef, wordt de
drempel voor mij alleen maar hoger om een beroep te doen op de
gezondheidszorg. Wat mij dan aan het hart gaat, is dat mensen die er niet
voor kiezen om afhankelijk te zijn van de gezondheidszorg, dus de
chronisch zieken, uiteindelijk de dupe worden van alle bezuinigingsmaatregelen. Ze zouden juist ontzien moeten worden. Ik vind het niet kunnen
dat mensen die ongezond leven en een verhoogd risico hebben op
gezondheidsklachten, geen extra belasting hoeven te betalen over de
gezondheidszorg. Dit stimuleert mensen ook niet om hun leven te
veranderen. Zelf eet ik gezond, sport ik veel, rook ik niet en kan er beter
gekeken worden naar hoe je mensen kunt stimuleren om gezond te gaan
leven. Begeleidingstrajecten en korten op zorgpremie. Daar halen alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

22

partijen de winst uit, denk ik.» Dat alles zegt Evelien. Ik vraag de minister
om een reactie te geven op de brief van Evelien.
Zoals ook al gezegd, heeft een aantal mensen aangegeven dat ze niet met
naam en toenaam genoemd willen worden. Dat zijn mensen die bij ons
ook bekend zijn. Zo’n anonieme brief zal ik voorlezen. «Het is een gemiste
kans om de zorg efficiënt te maken. Op dit moment gebeurt het nog
steeds: als je bij twee verschillende specialisten onder behandeling bent,
moet je dezelfde dure onderzoeken ondergaan. Het is beter als artsen met
elkaar communiceren wie nou wat doet. Kostenbesparend en minder
belastend voor de patiënt. Onlangs maakte ik persoonlijk het volgende
mee. Mijn schoonmoeder moest een hartfilmpje laten maken in het
ziekenhuis. Naar aanleiding van het filmpje werd ze doorverwezen naar de
cardioloog. Er werd twee weken later weer een hartfilmpje gemaakt in
hetzelfde ziekenhuis. Dit gebeurt wel vaker. Als de politiek onder andere
dit soort zaken durft aan te pakken, kan de zorg wel goedkoper worden.
Daarnaast heb ik een chronische ziekte en moet ik mij aan een bepaald
zeer duur dieet houden. Doe ik dat niet, dan word ik meteen ziek. Zo word
je dubbel gepakt. Voor mij persoonlijk zijn de gevolgen groot. Ik neem
namelijk geen aanvullende verzekering meer. Dat heeft dus ook gevolgen
voor de verzekeraar: minder inkomsten. Ik ga mijn levenlang zuinig om
met mijn lijf, maar ik heb een chronische ziekte. Ik word, en velen met mij,
dubbel gepakt.» Graag een reactie op deze anonieme mail.
Dan hebben we het voorbeeld van Riek. Op de vraag over wat de
verhoging van het eigen risico betekent zegt ze: «Het is asociaal en niet
solidair met de zwakkeren in deze samenleving. Als de banken verkeerd
met ons geld omgaan, hoeven wij daarvoor toch niet extra gestraft te
worden? Dus ik ben gewoon tegen. Dat betekent voor mijn man, want die
heeft kanker, en mij – ik ben bedlegerig en heb last van polineuropathie –
dat er in januari € 700 extra van mijn rekening wordt afgeschreven, en dit
terwijl wij al € 600 aan ziektekosten en eigen bijdragen per maand moeten
ophoesten. Het is voor ons lichamelijk, sociaal en financieel geen pretje
meer. Kan er alsjeblieft meer rekening gehouden worden met de
opeenstapeling van ziektekosten voor ernstige en chronische zieken? Mijn
man zei, toen hij het hoorde van alle bijdragen: ik word gestraft op alle
fronten, ten eerste omdat ik kanker kreeg. Die straf vond ik op zich al
zwaar genoeg. Het is daarom een zonde dat Den Haag mij nog verder
moet kaalplukken. Waarom? Laten we de JSF-aankoop maar annuleren.
Bezuinigingen zijn geen lastenverhoging, maar minder uitgeven.» Graag
een reactie van de minister op de brief van Riek.
Ook Jo heeft ons geschreven. Jo zegt: «Zoals veel dingen, het is niet
bezuinigen, het is gaten dichten met het geld van de burger. Als ondernemer spreek ik veel met andere ondernemers. Zeker zzp’ers zitten vaak
ontzettend krap. Met de nieuwe verhogingen van van alles en nog wat, die
men steevast bezuinigingen noemt, zoals het eigen risico in de zorg,
wordt het alleen maar erger. Zelf heb ik twee studerende kinderen, waar ik
de zorgkosten voor betaal. Als wij alle vier naar de dokter moeten, ben ik
straks € 1 400 kwijt. Waar moet ik dat van betalen? De ene krijgt straks
ook nog een langstudeerboete, omdat zij is overgestapt naar een andere
studie. Dat wordt nog eens € 300 extra. U mag dan in de Tweede Kamer
denken dat wij het nog steeds goed hebben, maar het wordt snel al heel
veel minder. Toen ik mijn vader verzorgde bij mij thuis, die een vasculaire
dementie had, kwamen hier allerlei mensen over de vloer, zoals verzorgsters. Daar was ik op zich blij mee, maar er kwam ook een geheugenteam,
bestaande uit een verpleeghuisarts, een maatschappelijk werker en nog
wat mensen. Die kwamen mij vertellen dat mijn vader dement was. Joh,
dat wist ik zelf ook. En hoe ik hem moest verzorgen, maar dat hadden de
verzorgsters toch al uitgelegd? Kunnen wij op dat soort overdreven
clubjes niet bezuinigen? Ze lopen toch altijd alleen maar in de weg tijdens
de zorg en als ik daarmee bezig ben, heb ik toch geen tijd voor kletspraatjes.» Graag een reactie van de minister op de brief van Jo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

23

Dan een brief van G.H. de Grutter. Het is een stel en zij schrijven: «Wij zijn
70 jaar en hebben een aanvullend pensioen van € 240. Wij hebben
ploegendiensten in de papierindustrie in Eerbeek gedraaid. Het bedrijf is
twee keer failliet gegaan en daardoor hebben wij helaas een laag
pensioen. Ons is daar wel een kunstje mee geflikt. Mijn vrouw heeft
reuma en daarom ook een scootmobiel en daarom hebben wij onze eigen
bijdrage al opgemaakt. Mijn vrouw moet ook naar een revalidatiecentrum
en ook daar hebben wij een eigen risico voor. Verjaardagen vieren met de
vier kleinkinderen zit er gewoon niet meer in. Wij hadden ons echt een
zorgeloze oude dag voorgesteld, maar helaas zit dat er niet in. Ik wil niet
dat de politiek ons zo veel dingen ontzegt. Eigen risico en alles naar
draagkracht, er is geen ruimte meer voor.» Graag een reactie op het stel
De Grutter.
Dan Esther Frissen. Zij zegt: «Ik vind het een verschuiving van het
probleem. Dit betekent voor mij als alleenstaand ouder dat ik geen budget
meer overhoud om mijn studie aan de Open Universiteit voort te zetten en
dat zal niet alleen voor mij gelden. Op grote schaal betekent dit een lager
opgeleide bevolking, waardoor de Staat inkomensbelasting in een hogere
box misloopt. Gaat het daar nu echt heen met Nederland dat net als in de
Middeleeuwen, studeren een recht en een mogelijkheid wordt die slechts
voor de gegoede burgerij is weggelegd? Mijns inziens streeft een
beschaafd land als Nederland een maatschappij na waarin ieder zich naar
beste mogelijkheid kan ontwikkelen en op die wijze maximaal kan
bijdragen aan onze samenleving.» Graag een reactie van de minister op
de brief van Esther Frissen.
Dan mijnheer Hogenaar. Mijnheer Hogenaar zegt: «Gezond zijn wordt een
product. Een product dat alleen maar door zij die er geld voor hebben
aangeschaft kan worden. Op sluipende wijze wordt het Amerikaanse
model ingevoerd, terwijl Obama met alle man en macht probeert om daar
iets tegen te doen en niet voor niets. Zorg is daar alleen weggelegd voor
zij die het kunnen betalen. Wij in Nederland hebben kunnen leren van dat
model dat niet past in onze zorgstaat. Deze kennis zou de minister ook
moeten hebben. Er moet worden gewaakt dat gezondheid en gezond zijn
een algemeen goed blijft. Helaas moet ik concluderen dat dit snel weer
anders wordt. Ik ben momenteel nog jong en relatief gezond. Politieke
beslissingen bekijk ik dan ook nooit enkel op individueel niveau. Het is een
gemakkelijke manier van geldwinning. Zo worden mensen die ziek zijn
getroffen. Hierbij onze excuses voor dat wij ziek zijn. Wij zijn jonge starters
die hun leven willen opbouwen met nog een kleine erbij. Omdat wij
beiden werken, gaat dat nog goed. Maar met deze maatregel kan heel veel
veranderen. Ik heb zelf een chronische darmziekte en dus ben ik mijn
eigen risico al kwijt. Aangezien wij het gezin willen uitbreiden, zal dit ook
voor mijn vrouw gelden. Met deze maatregel alleen al gaan wij er per jaar
€ 260 op achteruit. En dan nog te spreken over de overige maatregelen:
kinderopvangtoeslag, de kilometervergoeding, stijgende prijzen van
brandstof en levensmiddelen. Het is allang niet meer te doen, omdat we
samen werken en kinderen krijgen. Helaas gaat het die kant wel op.» Ik
hoor graag een reactie op deze brief.
Voorzitter. Dan Niels Kloosterhuis. Hij zegt: «Zoals de SP ook aangeeft,
wordt de rekening van de zorgkosten neergelegd bij de mensen die geen
keuze meer hebben of ze wel of niet ziek zijn. Dit terwijl er wel degelijk een
keuze is, gezien het feit dat er binnen ziekenhuizen maatschappen kunnen
ontstaan met mensen die ver boven de normale salarissen worden
ingehuurd. In mijn persoonlijke situatie heeft de verhoging van het eigen
risico vele gevolgen. Ikzelf heb een chronische bronchitis waar ik dagelijks
medicijnen voor gebruik. Hierdoor kan ik prima functioneren. Omdat ik
zelf intensief sport en mijn conditie goed kan houden, heb ik daar geen
problemen mee. De medicijnen zijn echter wel noodzakelijk. Ik heb geen
keus en moet hiervoor betalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

24

Daarnaast heeft mijn vrouw een auto-immuunziekte die zich langzaam
ontpopt maar wel vele beperkingen met zich meebrengt, waardoor zij nu
zelfs aan de methadon is voor de pijnstilling. Omdat echter nog niet
vastgesteld kan worden welke auto-immuunziekte zij heeft, wordt zij ook
niet als chronisch ziek gezien. Hierdoor krijgt zij geen enkele vergoeding
en moet zij het volledige eigen risico betalen. Hierdoor hebben we dit jaar
al in februari twee keer een rekening gekregen waardoor we in een maand
€ 440 moesten betalen. Volgend jaar is dat zelfs € 700.
Graag zou ik ook nog even kwijt willen wat mij onlangs is opgevallen bij
de apotheek. Een vriendin moest laatst naar de dokter voor haar pasgeboren kind wegens een lactoseallergie. Omdat de apotheek dicht was,
heeft ze eerst speciaal voedsel in de drogisterij Kruidvat gekocht voor
€ 25. Toen ze het op recept ophaalde bij de apotheek, kostte precies
hetzelfde product maar liefst € 75. Ik snap er niets van dat er door de
apotheek € 50 bij het product werd opgeteld, wat wij met z’n allen moeten
betalen.» Ik vind dit een goed punt van Niels Kloosterhuis en hoor hierop
graag een reactie van de minister.
Dan nog een anonieme mail. Deze begint met: «Gewoon een slechte
maatregel! Voor mij persoonlijk is het nog wel te betalen. Ik zie tijdens
mijn spreekuren als psychiatrisch verpleegkundige nu al dat mensen geen
medicatie willen omdat zij het moeilijk kunnen betalen. Dat zal alleen
maar toenemen als de eigen bijdrage omhoog gaat. Het houdt mensen
tegen om noodzakelijke zorg te accepteren. Ik denk niet dat de kosten
omlaag gaan, omdat mensen minder consumeren. Echter, op de lange
termijn worden mensen ongezonder en gaan de kosten fors omhoog. Ik
begeleid mensen met diabetes en hypertensie. Preventie en vroeg
behandelen zijn daarbij winst. Als dat onbetaalbaar wordt voor de
patiënten, zullen er meer complicaties optreden waardoor de kosten in de
gezondheidszorg oplopen. De kwaliteit van leven neemt af, met alle
gevolgen van dien.» Ik hoor graag een reactie op deze anonieme brief.
Dan Franceska Wiegman. Zij zegt: «Ik vind dat het eigen risico in de zorg
abnormaal is gestegen. Toen dit zorgstelsel er kwam, zou het eigenlijk
allemaal goedkoper worden. In mijn gezin is de premie ongeveer gelijk
aan het salaris dat ik met mijn parttimebaan verdien. Ik werk dus feitelijk
voor het ziekenfonds en de kinderopvang, die trouwens ook niet te
betalen is. Tot op heden betekent de verhoging voor mij persoonlijk niet
zo heel veel. Elk jaar ben ik weer over het gehele jaar genomen mijn hele
eigen risico kwijt. Ik ga bijvoorbeeld niet meer naar de oogarts, want dat
moet ik zelf betalen. Waarom? Een consult van tien minuten kost minstens
€ 70. Ik ga wel naar de opticien. Zo zijn er nog wel meer voorbeelden te
noemen. Ik noem een bloedonderzoek. Liever niet, want dat kost ongeveer
€ 25. Leuk als je zwanger bent en een curve moet prikken, zoals ik vorig
jaar. Voor mij zijn er geen vaste kosten voor medicatie, maar ik ga
bepaalde medicatie bewust uit de weg omdat ik die simpelweg gewoon
niet kan betalen. Het hele eigen risico gaat dus helemaal nergens over.
Laat ze eens kijken naar de verspilling en de idioot hoge bonussen in de
managementlagen! Volgens mij is daar alleen al heel veel geld te halen.»
Graag een reactie op de brief van Franceska Wiegman.
Voorzitter. Guido van Beek schrijft: «Het is een schande. Over de rug van
mensen die het niet makkelijk hebben de zogenoemde stijgende kosten
terughalen. Pak eerst maar eens een keer de corruptie binnen de zorg aan,
te weten de valse declaraties. Tandartsen die zelf hun tarieven mogen
bepalen terwijl het tegelijkertijd onmogelijk is om naar een andere
tandarts over te stappen vanwege de wachtlijsten. De zo bejubelde
marktwerking levert alleen maar een grotere puinhoop op. De verzekeraar
bepaalt tegenwoordig welke hulp je krijgt en wat dat gaat kosten. Ik ben
elk jaar dit standaardbedrag al kwijt. Wegens de darmziekte colitis
ulcerosa die ik op mijn dertiende «mocht» krijgen, ben ik helaas sinds
1996 stomadrager. Uiteraard liever niet, maar dankzij de politici mag ik
jaarlijks mijn pakken, zakken en andere hulpmiddelen zelf ophoesten. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

25

krijg niets komma nul terug aan vergoedingen. Stoma’s worden namelijk
niet gezien als chronische ziekte en daarom mag je daarvoor de volle mep
betalen. Ik denk dat Vadertje Staat mij liever dood ziet dan levend. Het
kost namelijk gewoon te veel. Misselijkmakend walgelijk, want over twee
jaar wordt het misschien wel € 700 of € 800. Ik kan gewoon beter stopen
met werken. Ja, zelfs ik werk nog, ondanks mijn stoma.» Ik hoor graag een
reactie van de minister op de brief van Guido van Beek.
Voorzitter. Harry Luiks heeft ons ook geschreven. Hij begint gewoonweg
met: «Dit is schandalig. Ik spreek nu voor mezelf. Ik heb een AOW en een
piepklein pensioentje, samen € 1 500 netto per maand. Mijn echtgenote
verblijft in een psychiatrisch ziekenhuis in een andere gemeente dan waar
ik zelf woon. Ik ben volgens de Belastingdienst alleenstaand en heb dus
ook geen recht op huursubsidie. Ik mag elke maand € 261,22 aan het GAK
betalen. Daar komt volgend jaar nog € 7,50 per dag bij voor het eten en
drinken van mijn echtgenote; nog eens € 225 per maand. Ik moet dus
alles bij elkaar opgeteld iedere maand € 486 betalen omdat mijn
echtgenote in een psychiatrisch ziekenhuis verblijft. Van die overgebleven
€ 1000 per maand moet ik nog de huur, het gas, het water, de licht, de
telefoon, de ziektekostenverzekering en het internet betalen. Ik houd dus
ongeveer € 100 per maand over. Daar gaat ook nog het zak- en kleedgeld
van mijn echtgenote vanaf. Dat is ook ongeveer € 100. Ik moet dan nog
mijn reiskosten voor het openbaar vervoer ophoesten om mijn echtgenote
te bezoeken. Dat is iedere keer 52 km retour. Ik houd hier dus eigenlijk
niets over per maand. Geen rode rotcent. Fijn akkoord hebben jullie
gesloten. Daarover is echt niet nagedacht. Als mijn echtgenote niet ziek
was geworden, hielden wij ruim € 500 per maand over om van te leven.»
Ik hoor graag een reactie van de minister op de brief van Harry Luiks.
Ik kom te spreken over Carolien. Zij schrijft: «Het is een slecht idee. Ik heb
een aantal chronische ziekten waarvoor ik een speciaal dieet moet volgen.
Dat alleen al kost heel veel geld. Ik heb kanker gehad en kamp met een
aantal gevolgen waarvoor ik hulpmiddelen nodig heb. De kosten daarvan
vallen onder het eigen risico, alsof ik er zelf voor gekozen heb. Mijn
financiële situatie is verslechterd en omdat ik een glutenvrij dieet moet
volgen, heb ik veel extra kosten. Er moeten dus nog meer andere uitgaven
worden geschrapt: nog goedkopere boodschappen, nog minder kleding.
Ik ben dan meer voor een kleine verhoging van de premies voor de
ziektekostenverzekering. De kosten worden dan over iedereen verdeeld,
niet alleen over de mensen die ziek zijn.» Ik hoor graag een reactie op de
brief van Carolien.
Richard zegt het volgende. «Schande, men betaalt al zoveel om het recht
te hebben op basale zorg. Het tandartsbezoek is al een luxe geworden. Ik
ben een alleenstaande ouder met een minimumloon en ik moet de
periodieke kinderbijslag gaan opofferen aan het eigen risico.» Dat is kort
en krachtig, maar ik hoor toch graag een reactie van de minister hierop.
Rini zegt: «Als dit doorgaat, zullen wij ons huis moeten verkopen. Wij
komen nu al niet meer rond door alle lasten die wij moeten betalen. Hoe
komt men erbij dat iedere Nederlander € 40 000 op zijn spaarrekening
heeft staan? Het is het toppunt van arrogantie. Alles wat geprivatiseerd
wordt, kost alleen maar geld door de directies en de voorzitters. Leuke
dingen doen is er helemaal niet bij, hoor. Armoede. Voor ons betekent het
geen goede maaltijd meer elke dag, geen leuke dingen meer doen maar
vooral de medicijnen niet meer kunnen betalen en gebruiken. Mijn man is
hartpatiënt en diabeet en ikzelf heb reuma. Dit kaalplukken van mensen
met de krapste beurs moet ophouden. Meer geld om te besteden geeft
meer ruimte om dingen en behoeften te kopen, zodat de economie weer
gaat draaien. Maar men wil niet zien of snappen. Men denkt dat het
klootjesvolk gek is geworden en het gewoon verkeerd ziet.» Ik krijg graag
een reactie van de minister op de brief van Rini.
E. Haarsma schrijft: «Het is gewoon ronduit onacceptabel en Nederland
onwaardig. Ik weet gewoon niet meer hoe ik het moet betalen. Ik ben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

26

vanaf 1985 afgekeurd en ik moet mijn eigen therapie ook nog betalen.
Nog meer zorgbijdrage; ik snap het niet. Ik krijg steeds minder vergoed.
Hier klopt toch niets van? Het spreiden van de zorgkosten is een fabeltje.
De echte zieken betalen de lasten en hebben de zwaarste lasten. Wij
moeten dus eigenlijk alleen maar voor onszelf zorgen en niemand komt
meer voor ons op.» Ik krijg graag een reactie van de minister op de brief
van E. Haarsma.
Marja schrijft: «Het is een onfatsoenlijke, inhumane en zeer zorgwekkende
maatregel, die ertoe zal leiden dat de medische zorg voor grote, snel
toenemende groepen burgers met minimale tot modale inkomens
onbereikbaar wordt gemaakt. Dit kan niet waar zijn in een beschaafd
Nederland. Nederland heeft nota bene altijd de mond vol van mensenrechten in andere landen, terwijl wij ons hier zelf geen zorg meer kunnen
veroorloven. Sedert mijn echtgenoot op 50-jarige leeftijd bij de gemeente
werd wegbezuinigd, ontslagen, bevindt ons gezin zich in een situatie
waarin er geen geld meer is voor medische zorg duurder dan enkele
tientjes. Zelfs dan betekent dit al de rekeningen laten liggen, geen gebruik
meer kunnen maken van openbaar vervoer, geen kleding en levensmiddelen zoals fruit en vlees meer kunnen kopen en nergens meer heen
kunnen. Bij ziekte of bij letsel staan wij reeds nu voor de keuze om te laten
behandelen, waarbij een schuld wordt opgebouwd en er nauwelijks eten
of drinken kan worden gekocht, of het risico te nemen op zelfherstel
zonder medische behandeling of medicatie. Het is een moreel en ethisch
volstrekt onhaalbaar, inhumaan dilemma dat een land als Nederland
onwaardig is. Wij maken ons erg veel zorgen over de toekomst.» Ik krijg
graag een reactie van de minister op de brief van Marja.
Katinka Bechtold schrijft dat zij het een grove schande vindt: «De
verhoging naar € 220 vond ik al niet kunnen en dan willen ze het nog
verder verhogen. Wij kunnen dit al amper betalen en dan wordt het dus
nog hoger. Mijn man is alleenverdiener omdat ik chronisch ziek ben. Ik
kon mijn werkzaamheden niet meer uitvoeren en kwam thuis te zitten.
Helaas heb ik dus geen inkomen meer, want het is in Nederland al zo
krom geregeld dat dat dus zo maar kan. Iemand die er zogenaamd
verstand van heeft, beoordeelde mijn medische situatie en vond dat ik wel
weer aan de slag kon. Dat ik amper buiten de deur kan komen omdat ik zo
ziek ben, daar wordt niet naar gekeken. Wij zijn een gezin dat bestaat uit
vijf personen: twee volwassenen en drie kinderen. Zowel mijn man als ik
is chronisch ziek. Dat betekent dat mijn man en ik ons eigen risico er zo
doorheen jagen, en dan vooral ik. Dat zou betekenen dat wij naast de
belachelijk hoge maandelijkse premies van, schrik niet, dit jaar € 310,13 –
ik ben namelijk verplicht om de allerhoogste zorgverzekering te nemen
want anders worden mijn artsen niet vergoed – een bedrag dat volgend
jaar vast hoger wordt, er ook nog eens een keer € 700 bovenop krijgen.
Wij moeten nu al iedere maand de eindjes aan elkaar knopen om te
kunnen eten. Mijn man zijn inkomen is niet zo hoog, maar te hoog om in
aanmerking te komen voor de regelingen. Dus geen compensatie. Daar
komt nog eens bij dat ik en mijn dochters last hebben van allerlei
allergieën, waardoor wij een speciaal dieet moeten hebben en er nog
meer kosten bovenop komen. Wanneer het eigen risico omhoog gaat naar
€ 350 en de premies nog verder omhoog gaan, zullen wij in forse
financiële problemen komen. Het gaat dus totaal verkeerd in Nederland.
Wij mogen betalen voor het buitenland en ondertussen gaat het in eigen
land steeds slechter. De armen worden steeds armer en redden het
gewoon niet meer. Het wordt tijd dat daar iets aan gedaan wordt en daar
rekening mee gehouden wordt.» Ik wil graag een reactie van de minister
op de brief van de brief van Katinka Bechtold.
Ook Marco Hart heeft ons geschreven. Hij zegt: «Dit is weer eens
voorbeeld van hoe er niet bezuinigd moet worden. Wie zijn hier de dupe
van? De veroorzakers van de crisis? Nee. De chronisch zieken en de
gehandicapten mogen weer kromliggen om het tekort op het zorgbudget

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

27

te verkleinen. Het overgrote deel van de groep zorgafnemers heeft het al
niet breed en moet elk eurodubbeltje al meermalen elke maand
omdraaien om rond te kunnen komen. Kortom, het is een enorm asociale
bezuinigingsmaatregel. Op dit moment betekent het voor mij niet of
nauwelijks iets. Maar mocht ik straks langdurig ziek worden, dan kan ik
niet meer rondkomen. Ik leef van een bijstandsuitkering en ik kan de
eindjes net aan elkaar knopen dankzij de hulp van mijn familie. Een grote
klap ontvangen, zoals de verhoging van het eigen risico wanneer ik ziek
word, is echt niet mogelijk. Het lukt mij nu al niet om nieuwe kleren te
kopen, laat staan dat ik straks nog de zorg kan betalen. Dit moet over de
verkiezingen heen getild worden. Het liefst zie ik het SP-voorstel om een
inkomensafhankelijke zorgpremie in te voeren bewaarheid worden.»
Graag een reactie van de minister op de brief van Marco Hart.
Dan Ernest Maas. Hij schrijft: «Ik vind het asociaal om zieke mensen nog
meer kosten te laten betalen dan zij al doen. Ook de verzekering moet hier
aangepakt worden en de verhoging van premies ter wille van artsen en
medici die steeds meer willen verdienen. Kijk maar naar de directeuren
van ziekenhuizen. Die verdienen en buiten mensen uit op een grove
manier die niet meer menswaardig is. Ik ben woest. Ik zit in een verkeerde
WAO, wat het UWV niet wil rechtzetten waardoor mijn pensioen niet meer
klopt. Ik mag nu niets meer zeggen of praten over het UWV, want het zijn
gewoon criminelen. Daar komt nog eens een keer bij dat mij vrouw
zonder werk zit, na 35 jaar bij de ING gewerkt te hebben. Zij wordt 53 jaar.
Als zij in de bijstand komt, krijgt ze niets meer. Dan moeten wij gaan leven
van een verkeerde uitkering. Dat betekent voor ons dat wij moeten
verhuizen, dat wij de auto weg moeten doen, dat wij niet meer op
vakantie kunnen en dat wij geen theater meer kunnen bezoeken. En wij
maken geen deel meer uit van de economie, want wij zullen niet veel
meer kopen waardoor het nog steeds slechter zal gaan. Het is dus een
asociale maatregel. Wij betalen al te veel aan verzekeringen, terwijl we
van sommige dingen helemaal geen gebruik meer maken. Maar de
verzekering houdt daar geen rekening mee.» Graag een reactie van de
minister op de brief van Ernest Maas.
Dan hebben we nog een mooie brief van Arnoud van Gaal. Hij schrijft:
«Mensen gaan minder snel naar huisarts, wat leidt tot gevaarlijke
gezondheidssituaties die voorkomen hadden kunnen worden bij tijdig
ingrijpen. Gezien het feit dat mensen met een laag inkomen over het
algemeen in een minder gezonde gezondheidstoestand verkeren dan de
meeste mensen met een hoger inkomen, geeft dat in die groep extra
risico’s.»
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik wil graag even iets rechtzetten.
Mevrouw Kooiman zegt dat mensen minder snel naar de huisarts zullen
gaan. De huisarts valt niet onder het eigen risico.
Mevrouw Kooiman (SP): Het is goed dat mevrouw Voortman dit rechtzet.
Dat vind ik terecht. Wij hebben alle mailtjes – ik vind het goed om dat heel
even te zeggen – inhoudelijk bekeken en waar wij die recht moesten
zetten, hebben wij dat ook wel gedaan. Het is echter wel het beeld dat
leeft bij mensen en dat mag ook wel een keer gezegd worden. Je kunt
namelijk wel naar de huisarts gaan – daar hebben al die andere briefschrijvers natuurlijk wel gelijk in – maar die schrijft wel een medicijn voor.
Dat gaat wel ten koste van je eigen risico. Het is wel waar wat deze
mensen aangeven, dat zij daar wel de dupe van worden.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik ben er bij mee dat mevrouw
Kooiman aangeeft dat dit het beeld is dat leeft. In die zin vind ik het heel
nuttig dat wij al deze mails horen. Het is dan wel heel belangrijk dat wij
samen aangeven wat nu het echte beeld is. Het echte beeld is dat de
huisarts niet onder het eigen risico valt, dat mensen met een inkomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

28

lager dan € 19 000 hun eigen risico helemaal gecompenseerd krijgen en
dat het daarna verder wordt afgebouwd. Naar ik aanneem zal mevrouw
Kooiman dus ook duidelijk maken dat deze punten in de mails rechtgezet
zullen worden. Naar ik aanneem zal zij deze mijnheer vertellen dat de
huisartsenzorg niet onder het eigen risico valt. Naar ik aanneem zal de SP
die geruststelling doorgeven.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik kan helaas Ernest niet helemaal geruststellen.
Het consult bij de huisarts valt inderdaad niet onder het eigen risico, maar
mensen weten dat dit niet het enige is. Ik noem als voorbeeld mijn vriend.
Hij zit vandaag ziek thuis. Hij gaat straks naar de huisarts omdat hij een
oorontsteking heeft. Wij hopen dat hij van de huisarts een antibioticakuurtje krijgt. Dat hoop ik echt, want hij is behoorlijk ziek. De antibioticakuur moet hij straks wel zelf betalen. Ik geef toe dat wij dat wel kunnen
betalen, maar bijvoorbeeld deze Ernest kan dat niet.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Zegt de SP-fractie toe dat zij Ernest
laat weten dat het consult bij de huisarts niet onder het eigen risico valt?
Dan is hij in ieder geval op dat punt gerustgesteld.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik herhaal wat ik al heb gezegd. Wij hebben alle
schrijvers een mail gestuurd waarin wij onder andere schrijven dat een
consult bij de huisarts niet onder het eigen risico valt. Wij willen echter de
maatregelen uit het Kunduzakkoord die leiden tot verslechteringen, echt
niet gaan rechttrekken voor mevrouw Voortman. De kosten van de
medicijnen vallen immers daadwerkelijk onder het verschrikkelijke
Kunduzakkoord. Ernest is hierdoor behoorlijk de pineut.
De voorzitter: Helder. Mevrouw Kooiman vervolgt haar betoog.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik kom bij Arnoud van Gaal. Hij schrijft dat het
eigen risico voor de ggz zal worden uitgesteld. Toch worden volgens hem
mensen voor het voldongen feit geplaatst dat zij een verhoogd eigen
risico moeten betalen. Gemeenten doen er nu van alles aan om dit
financieel op te vangen. Dat betekent dat de gemeenten, die toch al
minder te besteden hebben, ook nog eens hun burgers financieel moeten
ondersteunen, omdat die burgers de dupe zijn van het overheidsbeleid.
Arnoud van Gaal schrijft verder: «De armoede zal wederom toenemen,
maar mijnheer Rutte mag nog steeds ontkennen dat armoede in
Nederland überhaupt bestaat. Dat doet hij samen met een aantal andere
mensen van de VVD. Vertel dat maar aan de armen zelf, aan de voedselen de kledingbanken, aan de incassobureaus en aan de deurwaarders. Ik
moet zelf nog meer op de kleintjes letten. Ik heb een prima baan binnen
de ggz, maar ik heb ook een gezin met drie groter wordende kinderen. Het
zijn pubers en tieners. Ik ben een eenverdiener. In mijn eentje breng ik
geen twee modale salarissen op. € 350 is weer een stapje dichterbij de
€ 700 die eerder is genoemd. Dat is gewoon niet op te brengen.
Bovendien zal ik altijd maagmedicatie moeten blijven slikken. De
vergoeding daarvan staat regelmatig ter discussie. Ik ben mijn eigen risico
dus bij voorbaat al kwijt. Dit voelt als zeer onrechtvaardig. De verhoging
van het eigen risico maakt uiteindelijk de gezondheidszorg duurder. Het
anders organiseren van zorg, het terugbrengen van zorg naar de eerste
lijn en de uitbreiding van de wijkgerichte zorg leveren wel geld op. Op het
vlak van de wijkgerichte zorg zijn op dit moment enorm veel initiatieven.
Helaas wordt er niet op dit soort initiatieven gewacht en moet alles in één
keer. Initiatieven worden te weinig gestimuleerd door de overheid en
zullen mogelijk onvoldoende voedingsbodem vinden en daardoor niet
lang kunnen bestaan.» Ik hoor graag een reactie van de minister op de
brief van Arnoud van Gaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

29

Ik kom bij een brief van Jacques Wagmans. Hij schrijft het volgende. «Ik
vind dat de stijgende kosten van de gezondheidszorg te veel en te
gemakkelijk over de rug van de zorgbehoevende burger worden
verrekend. Ik vind dat wij als bestuurders meer moeten reflecteren op wat
we hebben georganiseerd. Wij moeten dus niet de stijgende zorgkosten
op een repressieve wijze verrekenen bij de eindgebruiker. Wij moeten als
rechtvaardige zorgverleners op zoek gaan naar de causale verbanden. Het
is niet zo dat een stijgende vraag per definitie de belangrijkste oorzaak is
van een te hoge prijs. De wijze waarop en de mate waarin wij de
gezondheidszorg hebben georganiseerd, is daarvoor mede een oorzaak.
Die zijn vooral een redenen om te onderzoeken waar wij met minder geld
meer kunnen doen. Dus niet alleen de vraag naar zorg, maar vooral het
antwoord op de vraag wat wij hebben georganiseerd, is onderwerp van
gesprek. Maatschappen, te dure en exclusieve centralistische inkoop van
materialen, de salarissen, inefficiënt gebruik van apparatuur, te hoge en te
dure kantoorpanden en te hoge bestuurskosten, verkokering, versnippering, bureaucratie, spreadsheetfundamentalisme, overdreven certificeringseisen, dubbele raden van bestuur, marktwerking met al zijn perverse
prikkels: om maar een paar onderwerpen te noemen die in aanmerking
kunnen komen voor maatregelen waardoor de kosten zullen afnemen.
Het moeten andere tijden worden. Het is tijd om het echt anders te doen.
Mensen worden zorgmijders; zie de gevolgen van het verhogen van het
eigen risico in de ggz. Mensen wachten te lang met een bezoek aan de
gezondheidszorg, waardoor klachten en ziektes verergeren en de burger
zich de eerste keer veel zieker meldt dan nodig was geweest. De dan in te
zetten zorgsystemen zijn dan langduriger, duurder, intensiever en met
meer kans op onherstelbaar verlies van lichamelijke of geestelijke
functies. Penny wise, pound foolish.
Daarnaast heeft het een psychologisch effect op de zorg als werkgever.
Wij hebben al een groot tekort aan mensen in de zorg. Door de zorg zo te
belasten met onherstelbaar effect op de eindgebruiker, wordt de zorg een
steeds minder interessante werkgever voor de toekomstige werknemer.
Je kunt je voorstellen hoe het motiveert als je steeds maar moet
herstellen wat beleidsmakers hebben verklooid. Dat houd je even vol,
maar na een tijdje brand je volledig op. Dus ik als werkgever ben zeer
verontrust. Inkomensafhankelijk maken van de zorgpremies, daar ben ik
een voorstander van. Sterke schouders zijn solidaire schouders. Sterke
schouders blijven sterk nadat zij iets hebben kunnen betekenen voor de
minder bedeelden. Een goed functionerend economisch huis bouw je op
een solide fundering.» Graag krijg ik een reactie van de minister op deze
werkgever, Jacques Wagmans.
Ingrid Krommenhoek schrijft: «Het is oneerlijk, niet haalbaar voor mensen
met een kleine beurs. Hier kan toch niet over nagedacht zijn? Mijn zonen
zijn geboren met een zware vorm van autisme en daardoor 100%
arbeidsongeschikt en afhankelijk van de zorg en hulpverlening. Ons
gezamenlijk inkomen krijgt dus een kostenpost van € 390 op jaarbasis
door de verhoging van het eigen risico. Tel daarbij op dat heel veel
medicijnen tegenwoordig voor eigen rekening zijn, fysiotherapie
grotendeels uit het zorgpakket is gehaald, het aangepast vervoer minder
kilometers geeft om te reizen, de hulpverlening steeds verder wegvalt. Wij
kunnen het gewoonweg niet meer betalen om mee te mogen doen in deze
maatschappij.» Ik zou graag een reactie van de minister willen op de brief
van Ingrid Krommenhoek.
Marianne Pol schrijft in haar brief: «Ik vind een eigen risico nooit goed,
omdat het mensen met een klein inkomen altijd extra belast, en nu het zo
duur gaat worden al helemaal. Mensen met een flink inkomen die de zorg
nodig hebben, kunnen het bedrag wel makkelijker betalen, maar mensen
met een kleiner inkomen niet. Bovendien zijn veel chronisch zieken en
ouderen hier weer eens extra de dupe van. Denk aan diabetici, astmapatiënten, oogziektes, bloeddruk, eczeem et cetera. Voor ons betekent het dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

30

wij meer moeite gaan krijgen om rond te komen. Alleen mijn partner heeft
een inkomen. Tot voor enkele jaren was dit ruim genoeg om van rond te
komen. Wij konden zelfs sparen. Nu komen wij nog maar net rond. Een
extra verhoging kunnen we er echt niet meer bij hebben, en dat terwijl wij
juist zo trots waren dat wij ondanks onze chronische ziektes nooit ergens
een beroep op hoefden te doen. Het is dus belachelijk, schandalig en niet
eerlijk. Waar is de solidariteit gebleven? Bovendien denk ik dat veel
mensen zich niet meer extra laten bijverzekeren, bijvoorbeeld dat zij
strakjes ook niet meer naar de tandarts gaan.» Ik denk dat Marianne Pol
een goed punt heeft. Ik zou dan ook graag willen dat de minister daarop
reageert.
Ook Ton Jansen vindt het belachelijk. «Als je gezond bent, sta je er niet bij
stil over wat voor idiote bedragen wij het eigenlijk hebben. Ook het feit
dat hetzelfde bedrag voor iedereen gaat gelden, voelt gewoon niet eerlijk.
Wanneer je net in de categorie valt die geen zorgtoeslag krijgt maar wel
heel hoge kosten heeft, valt dit zwaar. Ik zou zeggen: voer een inkomensafhankelijke heffing in. Ik ben een chronisch patiënt. Ik heb zowel reuma
als diabetes. Deze maatregel houdt in dat ik in januari mijn eigen risico al
heb betaald. Omdat ik weet dat ik sowieso jaarlijks aan mijn eigen risico
kom, heb ik bij mijn zorgverzekering ervoor gekozen om deze kosten al
maandelijks uit te smeren. Dit houdt wel in dat ik maandelijks € 185 betaal
aan mijn verzekering. Dit wordt maandelijks meer dan € 200. Vergelijking:
toen dit nog het ziekenfonds was, was dit € 53. Het is een verkeerd
systeem, ook al omdat de lasten voor iedereen zwaar zijn en niet
afhankelijk van het inkomen. Mensen met een inkomen van 0,5 mln.
lachen hier gewoon om. Mensen met een modaal inkomen krijgen het
alleen maar zwaarder.» Ik vraag de minister om een reactie op de brief
van Ton Jansen.
Ook de brief van Trees van Antwerpen wil ik graag voorlezen. Zij heeft
deze gestuurd aan Renske Leijten. «Beste Renske, de verhoging naar
€ 350 eigen risico is belachelijk. Ik ga van een minimum-WAO in
november over naar een AOW zonder pensioen. Ik denk dat heel veel
mensen met mij het moeten doen met een klein budget. Het lijkt wel of je
in dit land eigenlijk alleen maar meetelt als je niks mankeert en als je geld
hebt. Het ziet ernaar uit dat het vakantiegeld vandaag gewoon naar het
eigen risico gaat. Treurig. Ik hoop dat het een en ander teruggedraaid kan
worden. Met vriendelijke groet, Trees van Antwerpen.» Deze brief heeft
Trees gestuurd aan Renske Leijten, maar ik zou het wel eerlijk vinden als
we ook de minister vragen om een reactie.
Ik kom bij de brief van Anita de Ruiter. «Geen eigen risico. Ik kan het wel
betalen, maar er zijn veel mensen die erdoor in de problemen komen.
Door de particuliere zorgverzekering is zorg te veel commercie geworden.
Zorg hoort naar mijn gevoel onder de verantwoording van de regering.
Deze dient niet uit te besteden opdat er winsten gemaakt kunnen
worden.» Dat is kort en krachtig van Anita de Ruiter. Graag een reactie van
de minister op deze brief.
Wouter van Dullink zegt: «Ik jaag het eigen risico bijna in de eerste maand
er al doorheen. Dat krijg ik in december weer terug. Dat is het
rondpompen van geld. Daardoor staat geen plus achter mijn naam dat ik
een eigen risico hoef te betalen. Dat scheelt al weer een hoop administratie. Waar ik mij zorgen over maak, is dat de mensen nu geen zorg gaan
vragen omdat ze hun eigen risico niet meer kunnen of willen betalen. Ze
wachten tot het te laat is. Dan zijn de kosten dus eigenlijk heel veel meer.
Het is heel irritant dat ik eerst geld uitgeef dat ik vervolgens weer
terugkrijg. Dat is heel raar. Waar was ons sociaal stelsel? Wat hebben we
opgebouwd in al die jaren? Door deze maatregel gaan we naar Amerikaanse praktijken en dat wil ik absoluut niet. Gooi bijvoorbeeld de
belasting omhoog, maak benzine duurder, gooi desnoods accijns op cola
– er staat tegenwoordig meer cola in de super dan alcohol – maar doe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

31

geen eigen bijdrage in de zorg. Daar blijf je vanaf!» Graag een reactie van
de minister op de brief van Wouter van Dullink.
Bastiaan is kort en krachtig. «De daadwerkelijke kosten van de zorg
worden niet aangepakt, dus het verhogen van de eigen bijdrage is
symptoombestrijding. Dat betekent dus hogere maandlasten, aangezien ik
zorg gebruik die meer kost dan de eigen bijdrage. Ik ga er dus € 11 per
maand op achteruit.» € 11 lijkt misschien weinig voor velen van ons – wij
hebben het met z’n allen in deze Kamer heel breed – maar voor heel veel
mensen is € 11 net die paar broden per maand die je nodig hebt. Graag
een reactie van de minister op de brief van Bastiaan.
Abra van der Velden schrijft: «Ik vind de maatregel niet prettig. Ik merk nu
al bij de € 220 dat ik met bepaalde aandoeningen al langer doorloop, met
als gevolg een sterker antibioticum dan eerst noodzakelijk was. Dat is niet
slim; dat weet ik. Ik houd aan het eind van de maand € 30 over, na huur,
boodschappen en verzekeringen. Ik zou mijn reserves dus aan moeten
spreken, die bijvoorbeeld bedoeld zijn voor het geval dat de wasmachine
kapotgaat. Ook mijn vakantiegeld gaat al in de reserves. Dit betekent dat
mijn vakantiegeld dus deels opgaat aan eventueel ziek zijn. Er zijn legio
mensen die niet vooruitkijken en er dus geen reserves op nahouden. Zij
hebben een dik jaar nodig om de min weg te poetsen bij de verzekeringsmaatschappij. Als deze maatregel doorgaat, waar houdt het dan op? Ik
had gedacht dat bij € 220 per persoon de grens al bereikt was.» Ik wil
graag een reactie van de minister op de brief van Abra van der Velden.
De volgende mail is van Yvonne Valk. Zij schrijft het volgende. «Is het niet
mogelijk om de premie inkomensafhankelijk te maken? Kunnen niet alle
artsen in dienst van het ziekenhuis een normaal salaris krijgen? De meeste
managers kunnen gewoon weg uit het ziekenhuis. Ik ben zelf 45 jaar
verpleegkundige geweest en de verspilling is enorm. Kunnen we
bijvoorbeeld de hogere inkomens afschaffen? Ik heb een kennis die dat
inkomen absoluut niet nodig heeft en met het geld elke maand haar
broers en zussen mee uit eten neemt. Of kunnen wij bijvoorbeeld de
kinderbijslag voor de hoogste inkomens inkomensafhankelijk maken? Wij
kunnen alle scholen openbaar maken en de regie bij het ministerie van
Onderwijs leggen. Als een demente oudere verpleegd moet worden in
een zorginstelling, zou het AOW-pensioen eigenlijk naar die zorginstelling
moeten. Sorry, ik zit gewoon mee te denken hoe wij uit deze narigheid
moeten komen. Eigenlijk ben ik best wel blij met deze tijd, want nu kun je
iets goeds doen en iets veranderen. Ik wens jullie heel veel succes!» Ik
wens ook de minister heel veel succes, want ik ga haar weer vragen om
een reactie te geven, op de mail van Yvonne Valk.
Ik kom op de brief van Jawat. Hij schrijft het volgende. «Het eigen risico
van € 220 is al te veel. Ik houd maandelijks niets over door alle lastenverzwaringen. Als het zo doorgaat, kom ik in financiële problemen en heb ik
geen financiële ruimte meer. Een kapot raam, een tegenvaller; ik kan dan
niet meer aan mijn financiële verplichtingen voldoen. Ik leef al in stress en
kan er niets meer bij hebben; ik kan het er niet bij hebben om mijn huis
uitgezet te worden. Haal geld bij de bankensector vandaan. Ik heb hard
gewerkt voor mijn geld en de banken hebben mijn zuurverdiende centen
verkwanseld.» Ik vind dat een leuke suggestie. Graag krijg ik een reactie
van de minister op de mail van Jawat.
N.T. Harmsen schrijft in zijn mail: «In de zorg wordt veel geld uitgegeven
aan zaken waarvoor het niet bestemd of bedoeld is. Er moet een parlementaire enquête komen naar de kosten van en uitgaven in de zorg. Met
een enquête zou alles goed in beeld moeten worden gebracht. Dan kan er
op dit soort zaken bezuinigd worden en hoeft het eigen risico niet
omhoog. Ik ben fysiek gehandicapt en moet straks nog veel meer zelf
gaan betalen dan nu. Mijn medische kosten zijn de hoogste kostenpost die
ik momenteel heb. Verder snap ik niet, hoe dit gecompenseerd zal worden
voor de mensen met een lager inkomen, zoals ik.» Graag krijg ik een
reactie van de minister op de brief van N.T. Harmsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

32

De laatste brief die ik zal voorlezen is van Dieneke Milker. Zij schrijft het
volgende. «Het is gewoon asociaal, a-so-ci-aal. Het is volstrekt duidelijk
wat een verhoging van het eigen risico betekent. De rijken zullen, net als
vroeger, geen centje pijn lijden; in veel gevallen zal dit waarschijnlijk
letterlijk en figuurlijk gelden. Goede gezondheidszorg is altijd te koop,
behalve dus als je een laag inkomen hebt. Dit land wordt geregeerd door
mensen die echt geen flauw idee hebben van de kosten, die zelf geen
centje pijn hebben noch hebben gehad. Het is zo langzamerhand
godgeklaagd.» Het zijn niet mijn woorden, het zijn de woorden van
Dieneke. «Er wordt in de gezondheidszorg ontzettend veel geld over de
balk gesmeten. Kijk bijvoorbeeld naar de heel hoge salarissen in de zorg,
de onkostenvergoedingen en de plezierreisjes van hoogleraren en
specialisten. Het is grof en asociaal, het is een schandaal. Kijk daar eens
kritisch naar, voordat de gewone mensen hun recht op goede gezondheidszorg wordt ontnomen. Daarna zijn wij miljarden verder en praten wij
verder. Waarschijnlijk is dat niet eens meer nodig, want dan is de
oplossing al gevonden.» Graag krijg ik een reactie op de brief van Dieneke
Milker.
Dit waren een heleboel brieven. Wees gerust, mijn collega’s hebben ook
enorm mooie brieven die zij met trots gaan voorlezen.
De voorzitter: De heer Van Raak is de volgende spreker van de SP. Wij
wachten ook nog op mevrouw Smit die, naar ik goed begrijp, vastzit in de
trein. Ik overweeg sterk om na de inbreng van de heer Van Raak te
schorsen voor de lunch.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Als je naar een casino gaat, neem je
een risico. Neem je ook risico als je naar een ziekenhuis gaat? Dat is
eigenlijk mijn enige vraag aan de minister. Wij staan hier namelijk niet om
ons eigen verhaal te vertellen. Wij staan hier ook niet om te filibusteren.
Wij staan hier omdat dit wetsvoorstel met pek en veren door de Kamer
moet en wij van deze dag gebruik willen maken om de minister, de
Kamerleden en het land te laten weten wat dit betekent voor mensen.
In 48 uur kregen wij 2800 reacties. 100 daarvan waren niet serieus. 100
reacties waren voor de eigen bijdrage. Bij de voorstanders was eigenlijk
niemand die vond dat de eigen bijdrage omhoog moet omdat hij minder
in het ziekenhuis wilde verblijven. Onder de andere 2 600 mensen die ons
hebben gemaild, was er eigenlijk niemand die het erg vond dat het eigen
risico omhooggaat omdat hij graag gratis naar het ziekenhuis wil.
Niemand wil gratis naar het ziekenhuis. Niemand gaat gratis naar het
ziekenhuis.
Ik heb een aantal brieven voor de minister. Ik zie dat zij lekker aan het
meeschrijven is. Dat is hartstikke goed, want dan kan zij straks mooi
iedereen een antwoord geven. Mijn eerste brief komt van een mijnheer
die ons anoniem het volgende heeft gemaild: «Mijn moeder is nu 79 jaar.
Bij deze leeftijd horen bijna altijd hogere zorgkosten door medicijnen.
Voor mijn moeder die nu leeft van de AOW en een aanvullend pensioentje
van € 90, betekent dit dat in april of mei het bedrag van het eigen risico al
bereikt is. Mijn moeder noemt het vakantiegeld daarom «zorgkostengeld».
Het is toch triest dat oudere mensen die niets meer aan de situatie kunnen
veranderen, op deze manier gepakt worden. Maak niet alleen de premie,
maar ook de eigen bijdrage inkomensafhankelijk», zegt deze anonieme
mijnheer. Gevraagd naar de gevolgen zegt hij: «Geen vakantie, bezuinigen
op andere uitgaven.» Hij heeft ook een aantal andere tips, zoals «breng in
beeld waarom de zorgkosten zo hoog zijn». Ligt dit aan de patiënten of
aan de medicijnen, de verspilling, de bureaucratie, de artsen? Waar zit de
verspilling eigenlijk? Toch niet bij deze mevrouw van 79? Deze mijnheer
schrijft ook: «Belachelijke specialistensalarissen en veel te dure managers.
Bij een salarisverhoging willen deze grootverdieners altijd procentueel
mee omhoog; als zij echter moeten betalen, dan willen zij dat niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

33

procentueel, maar gelijk voor iedereen. Belachelijk!» Verder schrijft hij:
«Mijn vrouw werkt in de thuiszorg. Vermoedelijk gaat ze volgend jaar
belasting betalen over haar reiskosten. Haar dure manager kan kiezen
voor een elektrische leaseauto en heeft dan geen bijtelling meer. Ook in
de zorg is door de marktwerking de zelfverrijking door het management
ontdekt.» Graag ontvang ik een reactie van de minister op dit alles.
Een oudere mailde ons. Zij schreef: «Deze maatregel, de verhoging van
het eigen risico, is heel erg voor ons als ouderen. Dat ik maandelijks als
oudere bijna € 185 aan zorgkosten moet gaan betalen, omdat mijn
zorgverzekeraar toestaat om het eigen risico in termijnen te betalen, is
heel aardig, maar wel een hele kostenpost. Ziet u het voor zich? € 185
plus andere vaste lasten betalen van een AOW met een klein nevenpensioentje?» Ik vraag de minister om een reactie op het feit dat ouderen die
hun eigen risico kwijt zijn, per maand een lastenverzwaring krijgen.
René van der Waal noemde het «behoorlijk schokkend». René schrijft:
«Het eigen risico is recentelijk al zo verhoogd. Met het ouder worden,
nemen helaas de kwalen en kwaaltjes toe. Met het vooruitzicht van het
aflopen van mijn arbeidscontract halverwege volgend jaar en het nu niet
bepaald voor het oprapen liggen van vacatures, houd ik mijn hart vast:
minder inkomen, stijgende kosten, waaronder ook deze geplande
verhoging van het eigen risico binnen de gezondheidszorg. Dit is een
slecht plan. Ik vraag mij al jaren af waarom niet alles naar rato verrekend
kan worden: belastingen, premies, eigen risico’s?» Ik hoor graag van de
minister of zij dit ook heeft onderzocht.
Gerrit Houterman schrijft het volgende. «Dit is de zoveelste strop om mijn
nek. Het heeft tot gevolg dat ik nog minder geld overhoud, elke maand
weer. Dit is de zoveelste rekening die als chronisch zieke op mijn
schouders valt. Ik kan mijn huis al bijna niet meer uit, omdat mijn
scootmobiel is wegbezuinigd. Ik ben aangewezen op een uitkering,
aangezien ik nooit meer zal kunnen werken. Ik weet nu al niet meer hoe ik
het financieel moet rondbreien, laat staan als straks deze zorgrekening er
ook nog eens bijkomt. Simpel gezegd: het leven wordt duurder, uitkering
en koopkracht dalen en voorzieningen worden duurder dan wel afgepakt»,
aldus Gerrit Houterman. Graag hoor ik van de minister hoe zij mensen die
financieel in de knel zitten, uitlegt dat zij nog meer moeten gaan betalen
omdat zij chronisch ziek zijn.
Henny Karsenberg noemt het te gek voor woorden. «Het is niet alleen het
eigen risico, maar de combinatie van eigen risico, eigen bijdrage,
premieverhoging, verhoging van de Zvw-bijdrage en dan ook nog liggeld
voor het ziekenhuis. Hoe bureaucratisch wil je het hebben?», vraagt
Henny Karsenberg. «Voor mij en mijn vrouw betaal ik, vergeleken met
twee jaar geleden, per jaar netto € 1310 meer voor alle eerdergenoemde
posten samen. Kosten reduceren is prima, maar dan wel efficiënt en
effectief en niet zo versnipperd als nu. Ik ben zelf in een ziekenhuis
geweest. Als ik dan meemaak hoe bureaucratisch er wordt gewerkt en
hoeveel dubbele onderzoeken er worden gedaan, dan word ik daar
behoorlijk ziek van», aldus Henny. Graag hoor ik van de minister waarom
zij geen voorstellen doet om de bureaucratie aan te pakken, maar wel
vindt dat patiënten de rekening van de crisis moeten betalen.
Ik ga verder met de reactie van mijnheer of mevrouw Litjens. «Ik vind het
een belachelijk voorstel. Het idee om het zorgstelsel te laten concurreren,
heeft totaal verkeerd uitgepakt. Het is er absoluut niet beter op geworden,
maar juist slechter. Wie moet dit nog kunnen betalen? Nog meer eigen
risico betalen, betekent dat er steeds minder mensen naar de dokter zullen
stappen om zich te laten behandelen, om zo de kosten te drukken. Door de
economische crisis gaan wij er al op achteruit. Met deze maatregel erbij,
betalen de mensen met lagere inkomens, zieken etc., de prijs hiervoor.»
De heer of mevrouw Litjens schrijft ook het volgende. «De zorgpremie en
het eigen risico moeten inkomensafhankelijk worden gemaakt. Als
chronisch zieke heb je al genoeg drama in je leven en daar komt bij dat je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

34

al een groot deel van je werkgelegenheid, en daarmee van je salaris, moet
inleveren. Je moet misschien zelfs alles inleveren omdat je niet meer kunt
werken. Het is niet erg om te betalen voor zorg die je nodig hebt, maar het
moet natuurlijk niet zo onbetaalbaar worden dat je maar van die zorg gaat
afzien, omdat je anders je rekeningen niet meer kunt betalen. Persoonlijk
zal deze verhoging betekenen dat ik moet gaan kiezen tussen bepaalde
zorg behouden of laten vervallen. Ik moet nog meer bezuinigen op andere
fronten en ik moet misschien zelfs wel de belangrijke beslissingen, zoals
zwangerschap, nog eens goed overdenken. Ik moet nog eens goed
overdenken of het daarvoor nu wel de tijd is.» Ik denk dus dat het
mevrouw Litjens is. «Volgens mij is het wel hoog genoeg en moet er
gewoon wat aan de marktpositie van geneesmiddelen en geneeskundige
zorg gedaan worden. Het is toch algemeen bekend dat een lcd-tv voor de
huiskamer of operatiekamer ongeveer hetzelfde kost? Waarom betaal je er
in de operatiekamer dan het tiendubbele voor? Dit geldt ook voor andere
geneesmiddelen», aldus mevrouw Litjens. Graag hoor ik van de minister
waarom zij niets aan de geneesmiddelenprijzen doet. Waarom pakt zij de
mensen, maar niet de producenten?
Chris Baggerman schrijft het volgende. «Belachelijk! Alsof mensen er
vrijwillig voor kiezen om ziek te worden. En dan nog maar niet te spreken
van chronisch zieken. Deze hebben vaak al een achterstand op het gebied
van arbeid door hun medische beperking. Mensen met minder draagkracht mogen procentueel dus weer het meest gaan bijdragen. Waarom
wordt er niet naar draagkracht gerekend, tot een maximum? Het fiscaal
loon van het voorgaande jaar zou bepalend moeten zijn voor het eigen
risico van het volgende jaar.» Chris stelt dus voor dat het belastbaar loon
over 2011 bepalend wordt voor het eigen risico in 2012. «Dit zou middels
een aangifte geregeld kunnen worden. Je voert het betaalde eigen risico
in en het bedrag dat je op basis van draagkracht te veel hebt betaald, kan
dan met een voorlopige aanslag worden uitbetaald.» Het is maar een
suggestie van Chris Baggerman. «Voor mijn situatie betekent dit ongeveer
€ 130 extra. Gelukkig heb ik zelf haast geen ziektekosten, maar mijn
partner is chronisch ziek en heeft dus elk jaar het maximale eigen risico zo
te pakken. Verhogen van het eigen risico», zegt Chris Baggerman, «is geen
besparing; het is puur het verschuiven van de rekening. Het zal de
groenteboer ook niet uitmaken of ik of mijn partner betaalt, als hij maar
betaald wordt. Dat geldt ook voor de medische wereld. Als de rekening
maar betaald wordt, zal het hun een zorg zijn wie het betaalt.» Graag hoor
ik van de minister of zij erkent dat het eigen risico de totale zorgkosten
niet doet dalen, zoals Chris Baggerman zegt.
De heer Somhorst vindt het ronduit asociaal: de mensen die chronisch
ziek zijn, worden hierdoor hard gepakt. En, zegt de heer Somhorst – dat
zal de minister aanspreken – hoewel ik zelf een liberale insteek heb, vind ik
dit niet kunnen. Daarom vraag ik de minister om extra te luisteren naar de
heer Somhorst. Het is het doorschuiven van de zorgkosten in plaats van
dat er structureel iets aan verandert, aldus deze liberaal. «Er zal naar mijn
mening een onderzoek moeten komen naar waar al het geld dat in de zorg
gestoken wordt naartoe gaat. Neem bijvoorbeeld de Wmo-voorzieningen,
rolstoelen et cetera. Heeft de minister al ooit eens op Marktplaats gezocht
naar een rolstoel of een rollator? Dat zijn prima hulpmiddelen die
gerecycled kunnen worden. Het is namelijk niet altijd nodig om voor een
persoon een 100% op maat gemaakte rolstoel te gebruiken. En als dat wel
nodig is, wat is er dan mis met het gebruik van een tweedehands die weer
op maat wordt gemaakt? Dat scheelt in de aanschafprijs.» Rollators zijn
natuurlijk helemaal een ramp. Zoals het programma Kassa een keer heeft
uitgezocht, zegt de heer Somhorst, zijn er rollators tussen de € 70 en
€ 370. Waar dit prijsverschil vandaan komt weet natuurlijk niemand, maar
wij betalen er wel met z’n allen voor om vervolgens, als oma of moeders
overleden is, de dingen op Marktplaats te knallen, aldus de heer Somhorst
– hij heeft een liberale insteek – om er nog even iets aan te verdienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

35

Rollators et cetera zouden teruggegeven moeten worden aan de verstrekkende organisaties en er moet op worden toegezien dat deze weer
worden ingezet voor nieuwe hulpbehoevenden. Maar dat schijnt in
Nederland allemaal niet te kunnen. Je krijgt dus een zwarte handel in
hulpmiddelen, terwijl aan de andere kant de legale handel steeds duurder
en duurder wordt, aldus de heer Somhorst. Wat het in onze situatie doet –
ik woon samen met mijn vriendin en die heeft een Wajong, aldus de heer
Somhorst – weet ik niet. Ik weet alleen dat mijn vriendin er nog verder op
achteruitgaat en dat ik nog meer moet bijspringen. Dit doe ik natuurlijk
met alle liefde. Maar als ik zie wat er allemaal misgaat in de zorg en wat
niet te rijmen is met de kosten die wij eraan hebben, vraag ik mij af:
waarom een verhoging van het eigen risico. Dat vraagt de heer Somhorst
aan de minister. Graag hoor ik van de minister waarom zij niet de
verspilling aanpakt, maar wel de mensen die al ziek zijn de rekening
presenteert. Voorts wil ik graag de erkenning, aldus de heer Somhorst, dat
de zogenaamde compensatie via de zorgtoeslag voor deze mensen niet is
weggelegd. Kan de minister hierop reageren?
Francine vindt het belachelijk: pak eerst de enorme papierwinkel eens aan
die sinds de invoering van de dbc’s is ontstaan. Ik heb een baan in de ggz,
zegt Francine, in de ondersteunende diensten. Ik zie mijn collega’s vooral
nog achter een computer zitten. Rapporten beslaan een steeds groter deel
van hun taak. Er is veel minder tijd voor de cliënten, aldus Francine, die
werkt in de ggz. Zorginstellingen worden geconfronteerd met een steeds
grotere administratieve druk. De financiële afdelingen worden steeds
groter en daar zitten dure jongens, zo vertelt Francine de minister. Mijn
moeder is 82, chronisch ziek en heeft alleen AOW. In januari maakt zij haar
hele eigen risico op. Daar kiest zij niet voor, zij mankeert gewoon van
alles. Dat betekent dat zij direct een derde van haar inkomen in die maand
kan overmaken naar de zorgverzekering. En wat krijgt zij ervoor terug?
Steeds minder. Ik hoor graag hoe de minister hierop reageert.
Ik snap dat er iets moet gebeuren om de zorg betaalbaar te houden, zegt
Henk Struis. Maar om dan de kosten direct bij de patiënten te brengen,
vind ik te gek voor woorden. Ik heb een probleem met mijn schildklier en
moet daarom regelmatig naar het ziekenhuis en slik medicijnen. Het is
voor mij geen – Henk herhaalt: geen – optie om dit niet te doen, want dat
gaat ten koste van mijn gezondheid. Geen keuze, waarom dan wel een
risico?
Daarnaast heeft mijn vrouw, aldus Henk, sinds vorig jaar een glutenallergie. Ook hiervoor moet ze regelmatig naar een specialist, en zalfjes
voor als het niet goed gaat. Dat betekent in ons geval dat we € 700 per
jaar aan zorg kwijt zijn, bovenop een premie van € 2 500, dus voor de zorg
zijn we gezamenlijk € 3 200 kwijt, anderhalf keer mijn maandsalaris. En
dat met een studerende vrouw, dat is best veel geld, aldus Henk. Als ik
dan terugdenk aan tien jaar terug, toen betaalde ik € 600 per jaar voor mij
alleen. Als ik dat doorreken naar mijn huidige situatie voor mij alleen, dan
betekent dit een stijging van € 1000 per jaar, een mooi percentage van
267. Kan de minister aangeven hoeveel mensen met een chronische ziekte
de afgelopen jaren procentueel meer zijn gaan betalen?
Wim Kemperman zegt: ik zal beginnen met mijn eigen situatie. Fulltime
werknemer bij een multinational: Philip Morris Holland BV. Bijdrage van
mijn werkgever is € 45 per maand. Mijn vrouw werkt parttime, 24 uur, als
teamleider in de gezondheidszorg bij de Zorggroep Rijnmond. We hebben
een jaarinkomen van ongeveer € 85 000. Niets te klagen, dus, aldus Wim
Kemperman, zolang we nog ontslagbescherming hebben, natuurlijk. We
gebruiken beide medicijnen, dus onze eigen bijdrage zijn we ieder jaar al
kwijt. Momenteel is het voor ons dus niet «leuk», zegt Wim, maar wel
betaalbaar. Daarbij krijg ik ongevraagd nog ieder jaar € 50 netto terug
voor medicatiegebruik. Dat bedrag heb ik helemaal niet nodig en ik
schenk dit ook aan een goed doel. Maar ik kan heel veel voorbeelden
geven, aldus Wim Kemperman, van mensen voor wie het niet meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

36

betaalbaar is. Zij gaan niet meer zo snel naar de huisarts of specialist, en
dan zijn de kosten bij bijvoorbeeld een spoedopname nog vele malen
groter. Die waarschuwing aan de minister komt van Wim Kemperman.
Wim kan het zelf makkelijk betalen, maar kijkt ook om zich heen. Dat vraag
ik de minister ook te doen: kijk ook om u heen naar al die mensen die dat
niet kunnen. Erkent de minister dat mensen die werken en meer inkomen
hebben dan 110% op geen enkele wijze gecompenseerd worden?
Ron Adriaans zegt: deze maatregel treft iedereen, maar met name die
mensen die het nu al moeilijk hebben. Het probleem van de stijgende
kosten in de gezondheidszorg wordt hiermee niet opgelost, aldus Ron, in
ieder geval niet op de lange termijn. Juist een langetermijnvisie is hierin
zeer belangrijk. De verhoging naar € 350 is kortzichtig en onacceptabel,
aldus Ron Adriaans. Gelukkig heb ik het goed, zegt Ron. De verhoging
naar € 350 kan ik nu nog wel opvangen, maar waar houdt de bezuinigingsdrift van deze neoliberalen op? Hopelijk na de komende verkiezingen. Met enige regelmaat lees ik over de winsten welke onder andere
de verzekeringsmaatschappijen en de farmaceutische industrie maken.
Deze winsten lijken ieder jaar groter te worden. Een deel van deze enorme
winsten zou toch kunnen worden gebruikt, vraagt Ron Adriaans. Ik wil
daarom een reactie van de minister hierop.
Henk Wieland zegt: het voorstel is volkomen absurd en betekent feitelijk
dat de overheid de fatsoenlijke burger die medische hulp nodig heeft,
volkomen negeert ten faveure van de keuzes die de medische elite maakt.
Binnen de medische wereld, dus ziekenhuizen, artsen, maatschappen en
verzekeraars, is nog zeer veel te winnen wat efficiency betreft. Het is in
ziekenhuizen niet nodig om elke twee jaar nieuwe apparatuur te kopen
omdat deze mooier glimt. De oude gaat dan veelal ongebruikt de kelder
in. Er zijn talloze voorbeelden, en de overheid moet dwingender zijn om
de kosten te beheersen of niet af te wentelen op de burger. Persoonlijk
heb ik, zegt Henk, last van nierinsufficiëntie. «Dat betekent concreet dat ik
vier keer per jaar het ziekenhuis bezoek en zeer veel medicijnen moet
slikken. Gemiddeld gesproken heb ik in de maand maart mijn eigen
bijdrage al betaald. De verzekeraar houdt dat in één keer in. Tevens is mijn
vrouw reumapatiënt. Voor haar geldt feitelijk hetzelfde. Ook zij dient
medio maart/april haar volledige eigen bijdrage aan de verzekeraar over
te maken. Momenteel is dit dus € 440, die wij in maart gereserveerd
moeten hebben. Dit wordt volgens de huidige plannen € 700. Dit is voor
ons niet realiseerbaar, en een klein bankroet dreigt dan ook. Wellicht mag
ik de betaling uitstellen, zodat ik met ons vakantiegeld de eigen bijdrage
wel kan betalen.» Is de minister er tevreden over dat mensen hun
vakantiegeld moeten inzetten om het eigen risico te betalen? Was dat de
bedoeling van deze wet?
Dan Joris Verbakel. Dit lost het probleem niet op van de hoge kosten in de
zorg, zegt ook Joris. «De zorg moet efficiënter gaan werken. Een
voorbeeldje: ik laat in ziekenhuis A een röntgenfoto maken van mijn rug
en ga in ziekenhuis B naar een orthopeed, want ik kan hier twee maanden
eerder geholpen worden. Ik moet dan opnieuw in ziekenhuis B foto’s laten
maken. Dubbele kosten en natuurlijk de tijd voor mij en mijn baas, omdat
ziekenhuizen blijkbaar niet goed communiceren.» Het is vervelend, maar
ik zal er niet echt last van hebben, zegt Joris Verbakel, maar iedereen die
nu al moeite heeft om rond te komen, kan dit echt niet gebruiken.
Joris is een van de vele mensen die ons mailde en zei: mij raakt het niet
meteen; het raakt mij wel, maar ik kan het wel aan. Maar al die andere
mensen niet. Hier zie je dat in Nederland onder de bevolking veel
solidariteit is, veel bereidheid om voor elkaar te zorgen. Dat is iets dat heel
erg opviel uit deze vele mails die ik kreeg. Dat is een groot verschil tussen
de regering en de Kamer aan de ene kant en de bevolking aan de andere
kant. Wij doen net alsof mensen vooral aan zichzelf denken en denken: als
ik maar minder hoef te betalen, dan zal het allemaal wel. Ikke, ikke en de
rest kan stikken. Dat is een beleid dat 25 jaar door de regering is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

37

gepromoot. Individualisme, competitie, kortetermijndenken, dat hebben
wij 25 jaar lang bij mensen erin gepompt: denk vooral aan jezelf. Het
mooie dat wij hier vandaag zien in deze duizenden mails die wij hebben
gekregen, is dat dat niet is gelukt. Liberalen en neoliberalen hebben het
geprobeerd, maar het is niet gelukt. Er is nog veel solidariteit onder de
Nederlanders. Er is veel behoefte om voor elkaar te zorgen, om een land
te maken waar de verschillen niet groter, maar kleiner worden, een land
dat niet harder en asocialer wordt, maar socialer en mooier. Dat is ook een
belangrijk onderdeel van het debat van vandaag, om nu eens niet de
ministeries, de bureaucraten, de zogenaamde zorgdeskundigen aan het
woord te laten, maar de echte zorgdeskundigen, de mensen die zorg
nodig hebben, de mensen die zorgen voor hun buren, de mensen die
willen zorgen voor elkaar.
De heer of mevrouw Van Strien noemt het te zot voor woorden. «Ik moet
gaan overleven, levenslang heb ik al gekregen. Dat wordt nu levenslang
en € 350 extra. Met woord «levenslang» bedoel ik dat ik al levenslang heb
gekregen omdat ik chronisch ziek ben. En waar is Robin Hood? Pak dan
ook onmiddellijk de graaicultuur in de gezondheidszorg aan. Meer handen
voor de patiënt, meer oren voor de patiënt, minder graaiers aan de top
van de gezondheidszorg.» Eerlijk zullen wij alles delen, dat gebeurt nu
zeker niet in Nederland, aldus C.M.J. van Strien, die ook zegt: wat het voor
mij voor gevolgen heeft, ik kan het niet goed overzien, ik leef momenteel
bij de dag als chronisch zieke. Zij zegt wel: SP, ga zo door. Dat zullen wij
dan ook doen, met Marja.
Marja zegt: «Het is een onfatsoenlijke inhumane en zeer zorgwekkende
maatregel, die ertoe zal leiden dat medische zorg voor grote, snel
toenemende groepen burgers, met minimale tot modale inkomens
onbereikbaar wordt gemaakt. Dit kan niet waar zijn in een beschaafd,
ontwikkeld land als het onze, dat nota bene altijd de mond vol heeft over
mensenrechten in andere landen, terwijl velen zich hier al geen zorg meer
kunnen veroorloven.» Sedert mijn echtgenoot op 50-jarige leeftijd bij de
gemeente werd wegbezuinigd, ontslagen, zegt Marja, bevindt ons gezin
zich in een situatie waarin geen geld meer is voor medische zorg, duurder
dan enkele tientjes. «Zelfs dan betekent dit al rekeningen laten liggen,
geen gebruik kunnen maken van openbaar vervoer, geen kleding kunnen
kopen, levensmiddelen, zoals fruit, vlees etcetera niet meer kunnen, niet
meer voldoende kunnen kopen, nergens meer heen kunnen. Bij ziekte of
letsel staan wij nu al voor de keuze om ons te laten behandelen, waarbij
een schuld wordt opgebouwd en wij moeten bezuinigen op eten of
kleding, of het risico nemen op een zelfherstel, zonder medische behandeling en medicatie. Het is een moreel en ethisch volstrekt onaanvaardbaar, inhumaan dilemma dat een land als Nederland onwaardig is.»
Wij maken ons erg veel zorgen over de toekomst, zeggen Marja en haar
echtgenoot.
Monique de Groot. Zij zegt: «Als ik in één keer € 350 plus de premie moet
betalen, ben ik blut. Dan heb ik geen geld meer om te eten of andere
rekeningen te betalen. € 220 was al een te hoge drempel. In mijn geval –
en dat geldt voor alle chronisch zieken en gehandicapten – krijg je dat in
één keer op je bordje. Aangezien we net genoeg geld hebben om rond te
komen, was € 220 al te veel.» Nu willen ze dat verhogen naar € 350. Ik
voorspel grote maatschappelijke problemen. Ziet de minister die ook? Of
heeft zij die niet gezien? Kan de minister zich voorstellen dat voor mensen
als Monique die verhoging heel groot is? Voor ons zou dat een relatief
kleine verhoging zijn, zeker voor de minister, maar voor Monique niet.
Andra. Andra is werkzaam in een maatschappelijk crisisopvangcentrum
en ziet, niet als patiënt maar als hulpverlener, hoe hoog de drempel wordt
met het eigen risico. Zij ziet mensen die psychische hulp nodig hebben
maar die niet kunnen krijgen, omdat ze het niet meer kunnen betalen.
Hierdoor blijven ze in een vicieuze cirkel ronddraaien en kosten ze de
maatschappij uiteindelijk alleen maar meer geld, want ze krijgen niet de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

38

kans om hun problemen aan te pakken. Het arbeidsperspectief daalt
hiermee ook. Ik vind het schrijnend. Ik wil met Andra aan de minister
vragen of zij het daarmee eens is. Zorgen we er met dit soort maatregelen
juist niet voor dat mensen minder eigen verantwoordelijkheid kunnen
nemen? Het is een maatregel waarmee wordt beoogd, vanuit ideologisch
oogpunt, om mensen meer eigen verantwoordelijkheid te geven. Zorgt dit
soort maatregelen er niet voor dat mensen juist minder eigen verantwoordelijkheid kunnen nemen en minder zorg kunnen krijgen en daardoor hun
eigen leven minder in eigen hand kunnen nemen? Ik hoor graag een
reactie van de minister.
Rob Brons vindt het te gek voor woorden. In plaats van te bezuinigen door
effectiever en efficiënter met de beschikbare middelen om te gaan, wordt
de stijging van kosten in de gezondheidszorg neergelegd bij de burger. Ik
ben dat met Rob eens. Kijk nu toch eens waar de verspilling zit! Verder
zegt Rob: hoewel wij er zelf niet voor gekozen hebben, zijn we allebei
ernstig ziek. Dit gaat dan om Rob en zijn partner. «Dit betekent dus dat we
volgend jaar gegarandeerd € 700 kwijt zijn in plaats van € 440. Dat is voor
ons een kostenstijging van meer dan 50%. Weer € 21 per maand minder
te besteden! Concreet betekent dit dat ik waarschijnlijk de muzieklessen
van mijn kinderen niet meer kan betalen.» Heeft de minister er rekening
mee gehouden dat dit soort maatregelen ook gevolgen heeft voor het
gezin? Was dat de bedoeling van deze maatregel? Wat het de bedoeling
dat mensen die chronisch ziek zijn, hun kinderen niet meer naar muziekles
kunnen sturen?
Mevrouw Spaan vindt het schandalig. Echt waar, ik heb er geen woorden
meer voor. Maar gelukkig heeft mevrouw Spaan die wel. «Ik kan nu al
bijna die € 220 moeilijk betalen. Ik moet een tot twee keer per jaar naar
het ziekenhuis voor een uitstrijkje. Moet ik dat dan maar niet doen, en dan
bijna zeker weten dat de baarmoederhalskanker weer terugkomt en dat ik
er dan te laat bij ben? Willen ze het zo hebben? Mag ik voor mijn eigen
gezondheid niet meer naar de specialist? Ik weet echt wel dat de gezondheidszorg duur is, maar waarom kan het in andere Europese landen wel
betaalbaar zijn? Ik denk echt dat we weer terug moeten naar het aloude
ziekenfonds. Of de hogere inkomens gaan meer betalen.»
Ik vind dat een ontzettend goed idee van mevrouw Spaan. Dat ziekenfonds, wat was daar eigenlijk mis mee? Kan de minister nog eens
uitleggen wat er nu precies allemaal mis was met het ziekenfonds? En
waar komt dat ziekenfonds eigenlijk vandaan? Was dat ooit bedacht door
ambtenaren? Was dat ziekenfonds ooit bedacht door managers? Was dat
ziekenfonds ooit bedacht door ondernemers? Of was dat ziekenfonds
bedacht door arbeiders die in de fabriek moesten werken en niet naar de
dokter konden. Als zij ziek werden, konden ze hun gezin niet onderhouden. Zij dachten: als we nu van onze laatste centen elke week een cent
apart zetten, dan kunnen we naar de dokter. Dan worden we weer gezond
en kunnen we ons gezin onderhouden. Is dat niet de basis van het
ziekenfonds? Is dat niet het ziekenfonds van de mensen? Is het ziekenfonds niet van de mensen? Is het niet zo dat het ziekenfonds van ons is
afgepakt door neoliberalen en dat het aan managers is gegeven die daar
nu dikke winst mee moeten maken, ook als ze lid zijn van de Partij van de
Arbeid? Ze moeten er dikke winst mee maken, zij kopen van ons zure
arbeidersgeld dikke auto’s en dikke huizen. Weet de minister waar het
ziekenfonds vandaan komt? Kan zij nog eens uitleggen waarom het
ziekenfonds nu zo slecht was?
De voorzitter: De heer Van der Veen komt ons even bijpraten.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik wil een kleine historische aanvulling
geven. Het ziekenfonds komt niet alleen van de arbeiders, het ziekenfonds
komt ook van de ondernemers en het ziekenfonds komt ook van artsen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

39

hulpverleners. Dat is dus wat breder dan alleen van de arbeiders. Dit
wellicht ter onderbouwing van uw verdere betoog.
De heer Van Raak (SP): De ziekenfondsen zijn begonnen in de kroeg,
waar mensen zeiden: Jan is ziek en kan niet naar het werk. Mensen
brachten toen geld bijeen, en dat was al heel wat. Iedereen leverde elke
week een cent in en iemand beheerde dat dan. Die persoon kon er echter
zomaar met de poet vandoor gaan. Daar is het idee van de ziekenfondsen
begonnen; niet bij bedrijven, maar bij arbeiders, want die hadden daar
belang bij. Ik vind het heel raar dat de PvdA zo ver van haar verleden is
afgedreven dat zij dat niet meer weet.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik kan mij voorstellen dat het politiek
onaangenaam is als historische correcties meteen naar de politiek worden
vertaald. Ik kan de heer Van Raak echt aanraden om eens te lezen over de
oorsprong van de ziekenfondsen. Die ligt niet alleen bij de arbeiders, maar
ook bij ondernemers – Stork, Philips en andere – en artsen. Ik geef dit
alleen maar aan om de kennis te verdiepen. Misschien kan de heer Van
Raak dan iets genuanceerder daarop reageren. Overigens ben ik het zeer
eens met zijn verdere betoog over het ziekenfonds, dat dat uiteindelijk wel
van mensen was. Daar kom ik vanmiddag op terug.
De heer Van Raak (SP): Dank u wel. De geschiedenis begint echter niet
op het moment dat sociaaldemocraten instituties bedenken. Dat is niet het
begin van de geschiedenis. De geschiedenis begint op het moment
waarop socialisten zich verenigen. Dat gebeurde ver voor de instituties.
Arbeiders zaten vaak in het café bij elkaar en besloten uit solidariteit om
hun laatste centen bij elkaar te leggen. Dat was het begin van de
ziekenfondsen. Die heetten toen nog niet zo, maar alles wat ontstaat,
ontstaat eerder dan de instituten. Dat het later is geïnstitutionaliseerd, had
heel goede redenen. Dat het later is verkocht, is een diepe schande.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik kom uit een milieu waarin drank, in die
tijd, gezien werd als iets heel slechts. Dat het ziekenfonds is ontstaan uit
initiatieven van arbeiders in de kroeg is echt niet waar. Er waren meerdere
redenen om dat tot stand te brengen. Die waren breder dan de vereniging
van de socialisten. Het waren wel organisaties en instituties die gebaseerd
waren op wat mensen zelf wilden en op zelforganisaties. Ik denk dat dat is
wat de heer Van Raak probeert over te brengen.
De heer Van Raak (SP): Dan zijn wij het ontzettend met elkaar eens. Ik
ben daar blij om want dan kunnen wij samen gezellig verder. Het is
gebaseerd op zelforganisatie. Wie hebben zichzelf georganiseerd?
Mensen. Het is een grof schandaal dat wat mensen ooit zelf hebben
georganiseerd, opgebouwd en betaald, is afgepakt door managers,
bestuurders en winstmakers. Dat is een grove schande. Als ik dan toch
persoonlijk een vraag mag toevoegen, dan leg ik deze graag voor aan de
minister.
Ik ga weer snel terug naar waar het vandaag om gaat. Mijn fractie ontving
het volgende anonieme bericht over de verhoging van het eigen risico: «In
één woord: schandalig. Als je de pech hebt hard medicijnen nodig te
hebben voor een psoriasisaandoening, dan ben je de eerste drie maanden
al ruim door dat bedrag heen. Het is niet alleen deze maatregel. Er is een
categorie mensen die onder een bepaalde loongrens valt en nu overal de
pineut mee zijn. Door ziekte ontvang ik WAO, een gedeelte loon en een
stukje uitkering van een arbeidsongeschiktheidsverzekering die ooit is
afgesloten. Belastingtechnisch zit ik niet goed, waardoor ik elk jaar voor
een kleine € 1 350 wordt aangeslagen. De gemeentebelastingen gaan
omhoog, evenals de ziektekostenverzekering. Zodra het vakantiegeld
binnenkomt, is het weg. Daar moet ook nog eens geld bij. Uiteindelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

40

vraag ik mij af waarom ik met alle geweld wil blijven werken. Het kost mij
nu alleen maar geld. Als ik op den duur toch niet ontslagen word; ik
verlies zoveel huidschilfers dat mijn werkgever genoodzaakt is om extra
schoon te maken na mijn werkuren. In mijn functie als telefonisch
receptioniste kan ik mij niet veroorloven om te zeggen: vergeet die zalven.
Ik wil nog enigszins representatief kunnen overkomen op mijn werkplek
en deze ook aanvaardbaar schoon houden.» Heeft de minister aan dit
soort gevolgen gedacht? Was het de bedoeling van dit wetsvoorstel dat
deze mevrouw misschien moet stoppen met werken? Ik heb geen lening,
zo zegt ze, geen schulden, val net buiten allerlei toelagen dus de rek is er
zo langzamerhand wel uit. Ik citeer: «Waar wel op bezuinigd kan worden,
vind ik, is op medicijnen. Ik heb bij ondervinding gemerkt dat er
medicijnen worden voorgeschreven door een arts. Deze medicijnen
blijken achteraf niet te werken, waardoor er weer een ander recept wordt
uitgeschreven. Wat ik begrepen heb, is dat de medicijnen die overbodig
zijn en teruggebracht worden naar de apotheek, vernietigd worden, terwijl
het nog afgesloten verpakkingen zijn met een houdbaarheidsdatum tot
bijvoorbeeld 2014. Deze zijn reeds betaald, of door middel van een eigen
bijdrage of via de zorgverzekering. Mijn mening is dat misschien niet alle
medicijnen, maar een heel groot gedeelte ervan niet hoeft te worden
vernietigd maar weer netjes in de apotheekladen kan voor hergebruik. Is
er niet een systeem denkbaar, zoals het heffen van statiegeld? Ik zie soms
mensen zakken vol terugbrengen naar een apotheek met medicatie,
verband of whatsoever dat niet gebruikt is. Zou dat niet een kostenbesparing kunnen zijn?» Misschien is dat een mooie suggestie voor de
minister.
Wiebe Giebels: «Het idee van verzekeren is dat je maandelijks geld betaalt
zodat, wanneer er iets is, je dat met de verzekering kunt betalen. Toch?»
Dit vraagt Wiebe Giebels en dat vraag ik dan ook maar aan de minister.
«Dit systeem werkt alleen maar omdat het verplicht is, anders zou een
groot deel afhaken. Waarom zou ik maandelijks betalen wanneer ik twee
jaar achter elkaar toch zelf voor alle kosten moet opdraaien? Begrijp me
niet verkeerd: ik ben een voorstander van een verplichte zorgverzekering,
maar ik denk dat er beter kan worden gekeken naar efficiënt en eerlijk
omgaan met zorg in plaats van steeds meer geld wegschrapen bij de
burger. Maak bijvoorbeeld verschil in een duidelijke keuze en geen invloed
op de situatie hebben» – dat vond ik ook een goede suggestie – «en kijk
hoe je de gezondheid van mensen kunt verhogen zodat een deel minder
zorg nodig heeft. Beter voorkomen dan genezen.» Laat dat nu ook altijd
het adagium van onze woordvoerder Renske Leijten zijn. «Doordat ik
sober leef en nog steeds vastzit op mijn kamer van 11 m2 terwijl ik al drie
jaar geleden met een master ben afgestudeerd, zullen de kosten voor mij
nog een groot probleem worden. Wel raak ik er terughoudend van. De
kosten zijn de afgelopen jaren flink gestegen, helemaal toen het hele
zorgstelsel werd veranderd. Ik vraag mij af waar al dat geld is gebleven.»
Dat was nog eens een goede vraag van Wiebe Giebels. Net afgestudeerd,
maar wel haarfijn doorhebben hoe het zit. Waar is al dat geld gebleven,
minister?
Marinus Bijl: «Het is een van de maatregelen in de zorg die de zorg voor
mensen met een chronische aandoening, gehandicapten, mensen met
een psychosomatische ziekte, zwakken, ouderen en mensen met een
smalle beurs ontoegankelijk maakt. De zorgkosten worden afgewenteld op
deze doelgroepen. De zorg wordt alleen betaalbaar voor mensen die een
goede baan hebben en niets mankeren. Er zijn andere kosten, zoals de
premie van zorg en dan ook nog een eigen bijdrage voor ligdagen. Ik heb
helaas ook een chronische ziekte. Deze maatregel betekent dat ik geen
aangepaste schoenen meer ga kopen. Gelukkig heb ik nog een paar waar
ik jaren op vooruit kan. Een paar schoenen: € 1200. Ik ga niet meer naar
de revalidatiearts. Ik heb een WAO-uitkering en zou dus keihard getroffen
worden door deze maatregel. Ik ben verpleegkundige. Momenteel heb ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

41

een flexcontract bij het ziekenhuis. Ik werk naar vermogen, zo’n vier dagen
in de maand. Ik weet hoe je kunt bezuinigen in ziekenhuizen en waar de
geldstromen naartoe gaan: dure mri-scans in elk ziekenhuis en prachtige
ICT-projecten, niet meer analoog maar alles digitaal. Het liefst heeft elk
ziekenhuis ook zijn eigen systeem; duur! Iedereen moet daarop geschoold
worden. Alles moet groter in de gezondheidszorg.» Alles moet groter.
Marinus weet dat dat niet beter en goedkoper is.
«Specialisten hebben topsalarissen. P&O-medewerkers zijn nu
HR-medewerkers met dito salarissen. Het middenkader is zo groot
geworden binnen grote ziekenhuizen. Overhead is belangrijker dan
handen aan het bed. Dit zijn middelen die van gehandicaptenzorg en
geestelijke zorg af worden gehaald. Zorg is een heilig huisje van vele
grootverdieners binnen de zorg. Bezuinig en gooi al die grootverdieners
eruit. Laat de verpleegkundigen en artsen hun werk doen.» Dat is dus een
roep vanaf de werkvloer, zo zeg ik tot de minister.
Een anonieme melding: «Ik ben het met jullie eens dat de regering eerst
wat moet doen aan de stijgende kosten, de steeds duurder wordende
medicijnen, de frauduleuze nota’s van specialisten, dokters en apothekers,
de graaicultuur van heel veel mensen die op een hogere positie zitten en
het komen halen bij Jan met de pet die altijd al de dupe is en steeds
minder overhoudt. Veel minder geld sturen naar andere landen. We
hebben het nu zo hard nodig in ons eigen land», zegt deze anonieme
melder. «Mijn man zit nog altijd met de gevolgen van een chemokuur die
hij kreeg in 2005–2006 ten gevolge van acute leukemie, een ziekte waar je
niets aan kunt doen. Hij heeft daar blijvende schade van overgehouden:
een tekort aan weerstand en veel te weinig bloedplaatjes doordat zijn
beenmerg niet meer volledig is hersteld. Gelukkig heeft hij deze ziekte wel
overleefd, maar hij moet nog altijd diverse malen per jaar naar het
ziekenhuis voor controle. Ook moet hij om de maand aderlaten omdat hij
een te hoge concentratie ijzer in het bloed heeft. Dus die € 350 ben ik dan
wel kwijt voor hem. Zelf heb ik MS en slik ik medicijnen voor hoge
bloeddruk en diabetes type 2. Dus ook ik kom een heel eind in de eigen
bijdrage per jaar. Nog even en dan moeten wij gewoon premie betalen en
ook een groter deel van onze zorg zelf betalen. Jammer als je ziek wordt.»
Zowel premie betalen als zelf betalen, was dat de bedoeling van deze wet,
zo vraag ik de minister.
Ed Clarijs schrijft: «Ik vind het echt schandalig om ouderen en zieken de
rekening te laten betalen. Er is al veel verborgen armoede bij ouderen, die
ook al minder pensioen krijgen en deze lasten dus niet meer kunnen
dragen. Mijn ouders hebben altijd erg hard gewerkt voor hun gezin. Dit
verdienen ze niet nu hun gezondheid ze in de steek laat. Een grof
schandaal. Stop deze bende en laat ze het geld halen waar het zit. Wij zijn
tweeverdieners en kunnen dit eenvoudig missen, maar het wordt ieder
jaar toch lastiger, ook nu met het ontslag van mijn vrouw. Het is echt te
gek om deze verhoging bij kwetsbare zieken en ouderen door te voeren.
Deze groep kan zich slecht laten horen. En de dikke salarissen van de
directie van ziekhuizen houden maar aan, en geblunder met oplopende
kosten. Stop deze waanzin!»
Een anonieme melding: «Ik ben tegen deze maatregel. Het oplossen van
het geldtekort wordt weer gelegd bij de zieke of oudere mensen die veel
medicijnen nodig hebben. Voor mijn situatie betekent dit dat ik doordat
mijn man chronisch ziek is weer gestraft word voor het gebruik van
medicijnen en ziekenhuis. Daarnaast heb ik een zoon die achttien jaar
wordt en die ook veel zorg en medicijnen nodig heeft. Hij wordt dus met
deze duurdere maatregel meteen geconfronteerd.»
De voorzitter: Mijnheer Van Raak, ik heb een praktische vraag aan u. Hoe
lang denkt u nog bezig te zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

42

De heer Van Raak (SP): Ik denk dat ik over een kwartier klaar ben,
misschien twintig minuten.
De voorzitter: Dan schors ik even voor twee minuten, op verzoek van de
minister.
De heer Van Raak (SP): Dat lijkt mij heel wijs, voorzitter.
De voorzitter: Dan kunt u even ademhalen en de benen strekken.
De heer Van Raak (SP): De minister moet zo veel opschrijven.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: Er zit weer een opgeluchte minister in vak-K. De heer Van
Raak gaat ons begeleiden richting de lunch. Het woord is aan hem.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Ik heb hier de mail voor me van een
anonieme melder. Hij schrijft het volgende. «Je betaalt via je salaris al
behoorlijk veel aan de zorg. Bovendien moeten we al uitgebreid verzekerd
zijn om de meeste kosten te laten dekken. Volgend jaar zal de premie ook
wel weer omhooggaan. Waar ligt de grens van wat mensen nog kunnen
hebben? Ik snap dat we allemaal moeten meebetalen. Maar als we de
medicijnuitgave eens anders organiseerden door niet alles tegelijk mee te
geven? Dat zou volgens mij al leiden tot veel besparingen. Mensen
hebben schrikbarend veel in hun medicijnkast liggen en heel veel wordt
niet gebruikt. Bovendien worden volgens mij veel onderzoeken onnodig
gedaan. Mijn man zit al veertien jaar in deze molen. We hebben nu
ontdekt wat hij heeft. Wat dat allemaal niet heeft gekost! Men is erg in het
eigen vakgebied bezig, en niet met de patiënt. Daardoor wordt de patiënt
te lang aan het lijntje gehouden. Mijn man kan nu, na vijftien jaar, een
redelijk bestaan opbouwen met een pilletje dat ons € 20 per maand kost.
Dit had veel eerder gekund. Het geld wordt daadwerkelijk over de balk
gegooid. Hopelijk kunt u iets betekenen voor de mensen die dit niet
kunnen betalen. Ik ben nu nog in de positie dat ik dit nog kan betalen,
maar hoe lang dat nog duurt, dat weet ik niet. Ik heb een gezin met twee
studerende kinderen.»
Een student schrijft anoniem het volgende. «Ik vind het de grootst
mogelijke streek om de zorgkosten op deze manier nog verder bij de
burger te leggen. Ernstig zieken, die vaak al moeten leven van een laag
loon of een uitkering, moeten nu € 130 meer betalen. Vaak moeten zij dit
in één keer betalen. Dit komt in de praktijk neer op geld lenen. Zij moeten
dus geld lenen voor zorgverlening. Dat is toch te gek voor woorden? Waar
is onze verzorgingsstaat gebleven? Ik ben een uitwonende student die nu
twaalf tot zestien uur per week moet werken om rond te komen. Als ik, net
als in de afgelopen jaren, steeds aan het volledige eigen risico kom zonder
dat ik daar zelf iets aan kan doen, dan betekent dit dat ik € 130 extra
kosten zal hebben. Dan zal ik elke maand een beetje moeten bijlenen. In
termijnen afbetalen bij de zorgverzekeraar zit er immers natuurlijk niet in.
Bovendien zal de premie waarschijnlijk ook weer stijgen en de dekking
minder worden. Dit is dus dubbelop dubbelop. Van alle kanten wordt er in
mijn portemonnee gegraaid, maar er komt nauwelijks meer iets bij. Als
straks de studiefinanciering eraf gaat en de langstudeerboete erbij komt,
kan het zelfs zijn dat ik terug moet naar mijn ouders. Dat is toch een
onwerkbare situatie? Dus, niet doen», zegt deze student. «De overheid
moet de economie stimuleren tijdens een crisis. Zij moet de boel niet
alleen nog maar erger maken. Blijf uit de portemonnee van de mensen
met de lage inkomens. Zij worden hierdoor het hardst geraakt.» Ik hoor
graag een reactie van de minister op deze noodkreet van een student. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

43

hoor graag een reactie op dit bericht over wat een en ander voor
studenten betekent.
Ik heb hier nog een anoniem bericht. «Momenteel ben ik werkloos. Dit ben
ik al drie jaar. In het verleden zat ik in de zakenwereld. Daar kon het niet
op. In de afgelopen drie jaar heb ik veel meegemaakt. Het is niet niks om
aan de kant te worden gezet en een handicap over te houden na een
ongeval. Als daarbij ook nog eens reuma komt, wat het functioneren
belemmert, kun je je lol wel op. De verhoging vind ik geen bezuinigingsmaatregel. Ik vind dat hiermee misbruik wordt gemaakt van een situatie.
De verhoging schept onderscheid tussen mensen.» Het gaat hierbij dus
om een melding van een zakenman die ziek is geworden en daardoor in
de grootst mogelijke problemen is gekomen. Dat bewijst dat deze
maatregel voor iedereen desastreus kan uitvallen. Deze oud-zakenman
schrijft ook nog het volgende. «€ 220 is momenteel nog te betalen. Als het
€ 350 wordt, wordt het al krapper met een WW- en WIA-uitkering. Mijn
partner zal dan moeten bijspringen. Als je beschikt over meer vermogen
en een hoger inkomen, is dit niets meer en niets minder dan het betalen
van meer premie. De lasten zijn dan voor iedereen op een gelijk niveau.
Het is wel van belang om dit in goede banen te leiden, want er zijn altijd
slimmeriken die proberen te ontkomen en creatief te werk te gaan.» Ik
hoor graag een reactie van de minister.
Gé Schuurmans noemt het voorstel voor verhoging van het eigen risico
«schandalig». Ziekenhuisdirecteuren en leden van een raad van toezicht,
specialisten en apothekers verdienen volgens hem over de ruggen van
zieke mensen. Gé Schuurmans heeft onlangs kanker gehad. Alle nazorg
valt niet onder de basisverzekering. Hij schrijft: «Met mijn inkomsten, op
een sociaal minimum is het heel moeilijk om de aanvullende premies te
betalen. Straks moet ik nog meer betalen. Ik moet wekelijks fysiobehandeling voor de lymfe hebben, maar dat kan ik niet betalen. Het is dus
wachten op oedeem, en dan wordt het weer wel vergoed, ziekenhuisopnames et cetera, maar wel veel duurder voor de zorgverzekering.»
Dat is ook een vraag die ik aan de minister wil stellen. Mensen met een
ziekte in een beginfase gaan misschien door deze maatregel niet naar de
dokter. Als de ziekte dan verergert, zijn zij veel duurder. Die duurdere
behandeling wordt wel vergoed, want dan ben je zieker. Is het dan niet
veel wijzer om ervoor te zorgen dat de huisarts een betere poortfunctie
kan vervullen en dat in ziekenhuizen juist mensen die beginnend ziek zijn,
preventief worden geholpen?
Wendy Bos. Ik vind het belachelijk en egoïstisch, aldus Wendy. «Wij
moeten steeds meer betalen en er wordt tevens steeds meer uit het
zorgpakket gehaald. Dat noem ik niet bepaald «compenseren».» Ik ben
student, aldus Wendy, dus leef van de studiefinanciering en een bijbaan.
«Mijn ouders hebben niet bepaald een hoog inkomen, dus die kunnen mij
financieel niet zo veel steunen. Als ik een ongelukje krijg of ziek word,
betekent dit dat er een grote kans is dat ik mijn eigen risico niet kan
betalen. En als ik dat wel kan, dan heb ik geen geld meer over om de
normale rekening van mijn zorgverzekering te betalen. Hierdoor kom ik in
de schulden terecht. Hier komt ook nog eens bij dat ik vaak al sowieso niet
meer naar de dokter toe ga als ik iets heb, omdat ik weet dat ik de
eventuele rekeningen die daarvan kunnen komen, niet meer kan betalen.
Compenseer dan op zijn minst in de zorgverzekering zelf, want hoe meer
er uit het pakket gehaald wordt, des te meer wij al zelf moeten betalen en
des te meer mensen ernstig ziek worden, in de schulden raken en
uiteindelijk alsnog duurder worden voor de overheid.» Was de bedoeling
van deze maatregel om mensen in de schulden te storten, vraag ik de
minister.
Linda Bonin. «Als het voor de komende jaren het probleem zou oplossen,
zou ik het beter te verteren vinden. Echter ben ik bang dat wij over twee
jaar weer opnieuw een verhoging door de strot gedrukt krijgen. Ik geloof
wel dat er door de vergrijzing steeds meer mensen van de zorg gebruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

44

gaan maken, maar dat dit de oorzaak van het probleem is, geloof ik niet»,
zegt Linda. «Kosten in de zorg moeten allemaal op een rij gezet worden,
ook de lonen en declaraties van specialisten, en er moet een speciale
werkgroep opgezet worden om dit aan te pakken en een oplossing voor
de toekomst te vinden.» Een mooie suggestie van Linda voor de minister,
dacht ik. Linda vertelt nog meer: «Ik ben een werkende gescheiden vrouw
met twee studerende kinderen. Ik heb een salaris van € 1450, geen
alimentatie, de kinderen geen studiefinanciering. Vaders inkomen wordt
bij het mijne opgeteld», zegt Linda. «Dit houdt in dat de kinderen van mijn
bijbaantje moeten leven en de boeken betalen. Daarom moet ik de zorg
betalen, wat een behoorlijke belasting is. Als het eigen risico dan ook naar
€ 350 gaat, betekent dit voor mij een eigen risico van € 1050. Waar is het
einde? Dit is niet de oplossing», zegt Linda Bonin. Ik vraag aan de minister
waarom zij het hiermee niet eens is.
Karin Smit-Bos zegt: «Deze maatregel is niet te rechtvaardigen. Het gevolg
is dat zorg voor veel mensen financieel te grote problemen geeft. Het
beoogde doel, zorg betaalbaar te houden, is niet realistisch, aangezien er
niet meer geld opgehaald moet worden, zeker niet bij degenen die het al
niet meer kunnen betalen, maar er gekeken moet worden waar de
onnodige kosten gemaakt worden. Naar mijn bescheiden mening», zegt
Karin, «is die ontstaan door de privatisering.» Is de minister het met Karin
eens? Karin zegt ook nog: «Ik kan het wel betalen, omdat ik een modaal
inkomen heb. Ondanks het feit dat ik door mijn astma veel medicijnen
nodig heb, ben ik gelukkig in staat om te werken, maar ik maak me ernstig
zorgen over de ouderen en zieken in onze samenleving die niet zo
bevoorrecht zijn als ik.»
Ik zei het al: wij hebben heel veel mails gekregen van mensen die ziek zijn
of chronisch ziek zijn en die door deze maatregel worden getroffen, maar
ook heel veel van mensen die het volgende zeggen. Ik kan het betalen,
maar ik wil dit niet in Nederland. Dit is mijn samenleving, zeggen die
mensen. Ik wil als burger ook inspraak hebben over de manier waarop wij
onze samenleving inrichten en onze zorg inrichten. Ik wil gewoon niet dat
wij de zorg op zo’n manier inrichten. Dit zeggen mensen die afstand
nemen van hun eigen positie en kijken naar de samenleving, naar het
algemeen belang, naar wat ons samenhoudt en bindt. Zij zeggen: ik wil
niet dat Nederland zo wordt. Daarnaast zegt Karin: «Zorg in Nederland kan
wel betaalbaar en voor iedereen toegankelijk zijn als we eens zorgen dat
de uitgaven naar de zorg gaan en niet naar allerlei nevenactiviteiten.»
Monique de Groot zegt: «Als ik een keer € 350 plus de premie moet
betalen, ben ik blut. Genoeg geld om te eten of andere rekeningen te
betalen heb ik dan niet.» Volgens mij had ik deze al gehad. Als dat niet zo
is ... Ja, deze had ik al gehad.
De voorzitter: Deze kwam ons inderdaad bekend voor.
De heer Van Raak (SP): Het is mooi dat iedereen goed oplet wie allemaal
geweest zijn!
Voorzitter. Ten slotte Marian Toepoel. «Dit is in- en intriest. Mijn dochter en
een halfzus hebben beiden sinds drie maanden borstkanker. Ze zijn al
geopereerd en hebben al 24 dagen bestraling gehad. Morgen begint de
chemokuur. Al die vervoerskosten worden niet vergoed. Ze hebben een
pruik besteld en moeten beiden honderden euro’s bijbetalen. Ze hebben
een vracht aan medicijnen. Ze moeten beiden na de chemo hun
eierstokken en borsten laten verwijderen. Het is financieel niet te
behappen. Om deze ziekte vraagt niemand, maar je wordt financieel wel
helemaal uitgekleed. Daar zit je dan samen met ieder twee kleine
kinderen. Ik vind dat je dubbel gestraft wordt als je echt ziek bent. Voor
mijn dochter is dit financieel een nachtmerrie. Ze rijdt zich een slag in de
rondte naar verschillende ziekenhuizen en wordt dan ook aan de pomp
met haar neus op de feiten gedrukt. De benzine is namelijk ook niet meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

45

te betalen. Je kunt beter zelf uit het leven stappen. Dan kost het niets meer
en heb je lekker nergens meer weet van.»
Mensen worden bang, bang omdat we in een samenleving terechtkomen
waarin we niet meer voor elkaar zorgen, waarin ze zich geïsoleerd voelen,
alleen voelen. In zo’n wereld willen zij niet leven, in zo’n samenleving
willen zij niet leven. Behalve alle concrete opmerkingen die zijn gemaakt
en alle persoonlijke verhalen die zijn verteld, gaat het er vooral om dat
mensen zeggen dat zij dit niet willen. Ze zeggen: dit kunnen jullie in de
Tweede Kamer wel bij elkaar verzinnen, maar dit willen we niet; in zo’n
land willen wij niet wonen.
De vergadering wordt van 13.28 uur tot 14.15 uur geschorst.
Voorzitter: Arib
Mevrouw Smits (SP): Voorzitter. Ik wil graag voorlezen wat Annelies Pol
te zeggen heeft over de verhoging van het eigen risico: «Ik vind deze
bezuinigingsmaatregel belachelijk. Volgend jaar wordt mijn man 65. Hij is
nu in de VUT. Wij moeten dus al een maand zelf overbruggen, wat op zich
al belachelijk is. Mijn man is daarbij chronisch ziek, maar komt opeens
vanaf vorig jaar niet meer in aanmerking voor een eenmalige bijdrage. Hij
moet dus het totale eigen risico betalen. Deze rekening komt meestal in
juni en dat is nu precies de maand die wij zelf moeten overbruggen. Ik heb
al gevraagd aan onze ziektekostenverzekeraar of het mogelijk is om iedere
maand iets meer te betalen voor de ziektekosten, zodat het eigen risico
niet in een keer betaald hoeft te worden. Maar dan kan niet. Als ik dan
pech heb, komt mijn eigen risico gelijk met dat van mijn man. Waar moet
ik dit alles van betalen? Mijn suggestie is om verzekeraars te verplichten
voor ziektekosten een regeling te treffen, zodat diegenen die altijd ieder
jaar aan het eigen risico zitten, deze in maandelijkse termijnen kunnen
voldoen.» Ik ben met de concrete suggestie van mevrouw Pol begonnen
en ik zou het waarderen als de minister daar antwoord op geeft.
Alephar zegt: «Ik ben sinds 2007 volledig arbeidsongeschikt en na vier
zware rugoperaties, en nog een paar in het verschiet, en het gebruik van
veel medicatie zit ik meestal voor eind maart al aan het verbruik van mijn
eigen risico. Van de jaarlijkse vergoedingen via de belasting van € 800
aftrek voor chronisch zieken is weinig meer over en de toeslag via het
CAK wordt minder. Straks nog € 7,50 per dag in het ziekenhuis betalen.
Omdat ik na vijftien jaar ellende met mijn rug en weinig hoop op
perspectief depressief ben, moet ik ook nog eens € 200 betalen voor de
psycholoog, wat ik dus maar niet doe. Het wordt tijd dat alles wat zorg
betreft uit de vrije markt wordt gehaald en dat iedereen naar inkomen
wordt aangeslagen voor ziektekosten.» Dat is een intelligente suggestie
van Alephar. Ik zou graag willen dat de minister daarop reageert. Alephar
zegt ook: «Nivelleren en resocialiseren zou voor ons land geen luxe zijn.
Dankzij rechts Nederland, dat nu nog steeds haar vingers aan het aflikken
is, leeft iedereen voor zichzelf en solidariteit is een vies woord geworden.
Maak dat de zorg weer bij de overheid komt, dat er naar inkomen wordt
betaald en dat de zorg efficiënter wordt ingedeeld: minder bureaucratie,
minder managers, minder onnodige tussenpersonen, meer kansen en
geld voor opleiding en omscholing. Dan kan het eigen risico veel minder
worden. Ziek worden doe je niet zelf. Ik heb ruim 35 jaar gewerkt, waarin
weken van 60 uur eerder regel dan uitzondering waren. Het was zwaar
werk en nu zit ik met de gevolgen.»
Nicole zegt het volgende. «Ik vind dat deze en vorige regeringen
inderdaad rekeningen doorschuiven naar burgers. Mijn moeder is al 32
jaar fysiotherapeut en via haar weet ik dat er in de zorg op vele vlakken
bezuinigd kan worden. Een voorbeeld: mijn moeder is getraind in het
herkennen van situaties in het huis van ouderen die blessures kunnen
veroorzaken; zij is een soort schakel tussen de thuiszorg en de arts. Dat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

46

erg nuttig en kan veel geld besparen. Er wordt echter nog nauwelijks
gebruik van gemaakt. Ga eens praten met de mensen op de vloer. Zij
kunnen jullie vele suggesties aanreiken, waardoor er veel geld bespaard
kan worden zonder het verlies van goede zorg.»
Nicole is 29 en heeft een chronische schildklierziekte. «Ik zal mijn
levenlang medicijnen moeten blijven slikken. Ik werk fulltime, heb een
vaste baan, spaar veel, blijf doorleren en help mee in de maatschappij,
maar ik moet meer belasting betalen. Met mijn salaris kom ik niet van
mijn studentenkamer af omdat ik de huur van een tweekamerappartement
niet kan betalen en ik nu al veel moet gaan sparen voor mijn pensioen,
terwijl volgens de berichten niet eens zeker is of ik mijn pensioen
uitbetaald zal krijgen. Moet ik nu ook nog meer en meer ziektekosten gaan
betalen? Ik handel juist, maar word voor mijn gevoel juist daarom steeds
gekort.» Strookt dit met het rechtvaardigheidsgevoel van de minister?
«Ik werk al drie jaar op de universiteit en ik heb daar gezien hoeveel geld
er door de overheid verspild wordt. Ik zal een voorbeeld geven. De
marketingafdeling van de bedrijfskundefaculteit heeft de afgelopen jaren
2,5 mln. uitgegeven aan een campagne waar tot op de dag van vandaag
meer dan 60% van de studenten niets van snapt. Die 2,5 mln. is weggegooid geld. Niemand wordt daarop aangesproken. In mijn team werkt een
vrouw die al 40 jaar op de universiteit werkt, maar momenteel nergens
meer voor ingezet kan worden en ook niet ontslagen wordt. Dat is weer
€ 50 000 per jaar. Houd toch eens op met bezuinigen op basis van de
peilingen, de volgende dag. Kijk naar je eigen achtertuin en stel daar orde
op zaken. Ik durf te wedden dat de minister daar zo veel kan besparen, dat
er geen extra bezuinigingen nodig zijn. Kom uit de ivoren toren, ga naar
de werkvloer en vraag daar waarop bezuinigd kan worden. Dat is niet het
eigen risico.»
Bea Koopmans schrijft het volgende. «Mensen gaan straks niet meer naar
een arts, omdat zij bang zijn om doorverwezen te worden naar het
ziekenhuis. Als je daar binnenstapt, is je eigen risico al opgebruikt. Artsen
moeten niet zo veel medicijnen voorschrijven en moeten bij herhalingsrecepten de patiënt één keer per jaar of één keer per halfjaar op het
spreekuur laten verschijnen om te kijken of de medicijnen hun werk
hebben gedaan. In mijn omgeving zie ik mensen van midden 50 die 8 tot
12 soorten medicijnen per dag slikken, soms al jarenlang. Specialisten in
het ziekenhuis moeten de nota eerst laten ondertekenen door de patiënt
en dan pas doorsturen naar de verzekeraar, opdat te controleren is of de
behandelingen die worden gedeclareerd bij de ziektekostenverzekeraar
inderdaad zijn uitgevoerd. Mensen met een laag inkomen worden met de
rug tegen de muur gezet en straks uitgesloten van zorg. Misschien gaan
zij dan eerder dood, maar dat vindt de minister wel goed met het oog op
de vergrijzing. Is dat de bedoeling van de verzorgingsstaat?» Dat hoor ik
ook graag van de minister.
Rick schrijft: «Alleen als het nodig is om de kosten te dekken, zou ik het
doen, maar als er een betere oplossing is, zou ik die kiezen.» Dat vind ik
nou verstandig van Rick, want die oplossingen zijn er; dat weet de
minister ook. «De zorgverzekering zou ik inkomensafhankelijk maken», zo
suggereert Rick zelf. «Wie meer inkomen heeft, betaalt dan ook meer. Hij
of zij moet natuurlijk wel netto meer overhouden, maar toch meer betalen
dan iemand met een lager inkomen. Dan kan iedereen de maatregel
accepteren en is deze eerlijk voor iedereen.»
Gerard mailde ons het volgende. «Alleen al het idee om zomaar, zonder
meer, het eigen risico te verhogen naar € 350 maakt de bedenkers rijp
voor opname in een psychiatrische instelling. Dan kunnen zij gelijk
ondervinden hoe het is om een eigen bijdrage te hebben. Maar voor
mensen zoals ik, die door omstandigheden van € 50 in de week moeten
leven, is dat een kapitaal dat zij nooit op kunnen brengen. Ik houd mijn
hart uit voorzorg vast om te voorkomen dat ik daarvoor moet worden
opgenomen. Waar houdt men rekening met het stapelingseffect? Want

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

47

wat te denken van de eigen bijdrage die men bijvoorbeeld voor de
hulpmiddelen moet betalen? Mijn hoortoestellen moeten worden
vervangen, maar daar heb ik geen geld voor. Het rechtse beleid heeft
bepaald dat horen een luxe is en dat je daarvoor moet betalen. Pech, als je
daar geen geld voor hebt en als jij als patiënt aan de zijlijn van de
maatschappij komt te staan. Dan heb ik het nog niet eens over het deel
van de medicijnen dat ik eigenlijk moet gebruiken, maar niet kan
gebruiken, omdat ik de eigen bijdrage voor deze medicijnen niet meer kan
betalen. Nu zijn dit weliswaar geen levensreddende medicijnen, dus ik kan
er zonder, maar eigenlijk is het te gek voor woorden dat medicijnen die
goed voor mij zijn, mij worden onthouden op basis van mijn inkomsten.»
Gerard zegt tegen de SP: «Wellicht ben je verbaasd dat ik de bovenstaande zaken niet kan betalen, maar wel een pc heb en een internetabonnement. De verklaring daarvoor is simpel. Vrienden vonden het te gek
voor woorden en wilden toch met mij kunnen communiceren en hebben
mij een pc gegeven. Zo kan ik toch nog contact met de buitenwereld
blijven maken.» Wat zegt de minister tegen Gerard?
Hans schrijft: «Het verhogen van het eigen risico is een ordinaire,
kostenverhogende maatregel. Op deze wijze wordt de premie die
maandelijks betaald moet worden extra verhoogd met bijna € 30 buiten
de jaarlijkse premiestijgingen om. In mijn situatie betekent dit dat ik voor
drie personen € 90 per maand meer kwijt ben aan ziektekosten, buiten de
verwachte premiestijgingen om.» Hans doet een concrete suggestie. «Het
wordt tijd dat de bureaucratie in de gezondheidszorg wordt aangepakt.
Ook zou men kunnen bezuinigen door niet telkens de huisarts in te
schakelen voor herhaalrecepten. De apotheker kan die ook controleren.
Nu moet een patiënt steeds bellen. De bureaucratie in de gezondheidszorg
en in de maatschapjes van artsen moet worden aangepakt. Dat kan ook
tot een verdere reductie van de kosten leiden. En de macht van de
verzekeringsmaatschappijen moet worden aangepakt en tot slot de
marktwerking want de marktwerking heeft nog niets opgeleverd voor de
patiënt.» Graag krijg een reactie van de minister op de suggesties van
Hans.
Mark vindt de verhoging van het eigen risico naar € 350 schandalig.
«Alsof een ziekte een winstgevende bezigheid moet opleveren voor
anderen.» Voor hem persoonlijk betekent dit niets, maar hij protesteert uit
solidariteit vanuit de grond van zijn hart. Hij schrijft: «Geachte leden van
het parlement. Wij kiezen steeds vaker voor winst. Het gaat steeds vaker
over de winstmarge op kankerpatiënten, diabetici, psychoten, chronisch
zieken, mensen voor wie wij zouden moeten zorgen. Zorgen is iets anders
dan aan die mensen verdienen. Ziekenhuizen en verzorgingshuizen maken
winst. Artsen verdienen tonnen per jaar. Zorgmanagers rijden in steeds
grotere auto’s. U begrijpt dat wij zieke medemensen hier niet voor kunnen
laten opdraaien. Zorgen voor een ander doe je uit menselijkheid en niet
uit economische overwegingen. Wij kunnen ons niet voorstellen dat u hier
anders over denkt, geachte leden van het parlement. Wij verwachten dan
ook dat u tegen de verhoging van het eigen risico stemt en danken voor
uw menselijke stem.» Ik waardeer het als de minister hierop reageert,
maar ik kan mij vooral ook voorstellen dat dit een oproep is aan de
Kamerleden.
Arnoud schrijft: «Mensen gaan minder snel naar de huisarts. Dit leidt tot
gevaarlijke gezondheidssituaties die voorkomen hadden kunnen worden
door tijdig ingrijpen. Gezien het feit dat mensen met lagere inkomens over
het algemeen in een minder goede gezondheidstoestand verkeren dan
mensen met een hoger inkomen, geeft dat in die groep extra risico’s. De
kosten zullen uiteindelijk dus hoger worden in plaats van lager.»
Verder hebben wij zojuist afgewend dat het extra eigen risico voor de ggz
uitgesteld zal worden, waardoor de mensen toch voor het voldongen feit
worden gesteld dat zij een verhoogd eigen risico gaan betalen.
Gemeenten doen er van alles aan om dit financieel mee op te vangen. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

48

betekent dat de gemeenten die toch al minder te besteden hebben, ook
nog eens hun burgers financieel moeten ondersteunen, omdat zij de dupe
zijn van dit overheidsbeleid. De armoede zal wederom toenemen, maar
premier Rutte mag samen met een aantal anderen van de VVD nog steeds
ontkennen dat armoede in Nederland überhaupt bestaat. Vertel dat maar
eens tegen de armen zelf of tegen de voedsel- en de kledingbanken, de
incassobureaus en de deurwaarders.
Arnoud schrijft ook het volgende. «Voor mijn eigen situatie betekent het
dat ik nog meer op de kleintjes moet letten. Ik heb een prima baan binnen
de geestelijke gezondheidszorg, maar ben met een gezin met drie groter
wordende kinderen, pubers, eenverdiener. In mijn eentje breng ik niet
twee modale salarissen op. € 350 is weer een stapje dichterbij de € 700
die eerder genoemd is. Dat is niet op te brengen. Bovendien slik ik
levenslang maagmedicatie, waarvan regelmatig ter discussie staat of die
al dan niet vergoed zal worden. Ik ben mijn eigen risico bij voorbaat al
kwijt en dat voelt als zeer onrechtvaardig. Verhoging van het eigen risico
maakt de zorg uiteindelijk duurder. Het anders organiseren van de zorg,
het terugbrengen van de eerstelijnszorg naar de eerste lijn in plaats van
de tweede lijn, het uitbreiden van de wijkgerichte zorg, waar op dit
moment enorm veel initiatieven zijn, levert wel geld op. Helaas wordt daar
niet op gewacht en moet alles in één keer. Initiatieven krijgen te weinig
stimulans van de overheid en zullen mogelijk niet voldoende voedingsbodem krijgen om lang te blijven bestaan.»
Het was mij een eer om dit hier als volksvertegenwoordiger te mogen
vertellen.
De voorzitter: Het woord is aan de heer Van Gerven van de SP-fractie. Ik
zie dat hij een boek bij zich heeft.
De heer Van Gerven (SP): Mevrouw de voorzitter. Ik heb inderdaad een
boek meegebracht.
Ik heb de hele ochtend naar alle bijdragen en verhalen zitten luisteren. Ik
moest daardoor aan de jaren zeventig denken, toen ik in Nijmegen
Medicijnen studeerde. Het eigen risico was toen een hot item, net zoals
nu. Het lijkt mij goed om eens te bekijken wat zich eind jaren negentig
afspeelde.
Ik ga voorlezen uit een gezaghebbend boek, getiteld Om welzijn of winst.
Dat boek gaat over honderd jaar ziekenfondsen en sociale zekerheid.
Daarbij wordt een heel duidelijk een relatie gelegd met wel of geen eigen
risico en het bestaansrecht van ziekenfondsen.
De heer Mulder (VVD): Ik neem aan dat de SP alle e-mails inmiddels heeft
voorgelezen en dat er niet meer volgen. Ik heb daar namelijk een vraag
over. De SP heeft vanochtend een aantal e-mails voorgelezen. Ik heb daar
met grote belangstelling naar geluisterd, maar het viel mij op dat er ook
een paar misverstanden in die e-mails stonden. Er wordt bijvoorbeeld
gesuggereerd dat de kosten van de huisarts onder het eigen risico vallen.
Er wordt bijvoorbeeld gesuggereerd dat wij geen inkomensafhankelijke
premie hebben, maar die hebben wij wel degelijk. De Zorgverzekeringswet is namelijk inkomensafhankelijk. Een deel van de zorg wordt uit
belastingopbrengsten betaald en de belastingen zijn inkomensafhankelijk.
De ABWZ is inkomensafhankelijk. Waarom maakt de SP in dit debat
gebruik van deze ongerustheid; waarom neemt zij de ongerustheid van
mensen niet weg? Nu de SP deze e-mails een-op-een voorleest, zonder de
onjuistheden eruit te halen, exploiteert zij eigenlijk de angstgevoelens van
mensen. Waarom doet de SP dat?
De heer Van Gerven (SP): Het is het bekende verhaal dat de
boodschapper de schuld krijgt. Ik stel voor dat de VVD dadelijk eens
uitlegt waarom een eigen risico van € 350, een straf op ziekte, noodza-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

49

kelijk is. Kom niet aan met het verhaal dat het huidige systeem inkomensafhankelijk is, want dat is slechts zeer ten dele waar. De VVD is verantwoordelijk voor de marktwerking in de zorg, voor de invoering van de
nominale, vaste premies die niet inkomensafhankelijk zijn. De € 100,
€ 110, € 120 of € 130 per maand – het eigen risico stijgt namelijk elk jaar –
moet iedereen betalen. Natuurlijk zegt de VVD dan: wij hebben de
zorgtoeslag en wij compenseren dat. Maar u compenseert dat slechts ten
dele en misschien voor de allerlaagste inkomens, maar de middeninkomens zijn de pineut. Dat laten de cijfers bij het huidige wetsvoorstel ook
zien.
De heer Mulder (VVD): Ik kom in mijn eigen termijn terug op datgene wat
de VVD vindt. Ik constateer dat de SP de minister beschuldigt van
bangmakerij, maar vervolgens al die ongerustheid, die voor een deel
onterecht is, in al die mails niet benoemt, sterker, die hier zelfs neerlegt en
daarmee vergroot. Waarom doet de SP dat? Welk belang heeft de SP erbij
om dit soort misverstanden in stand te laten?
De heer Van Gerven (SP): Nogmaals, wij vergroten niet. Wij laten geen
misverstanden in stand. Wij melden slechts hoe de mensen erover denken
en dat zij zich grote zorgen maken over de betaalbaarheid en de toegankelijkheid van de gezondheidszorg. Zij hebben gezien dat vanaf 2006, toen
het nieuwe marktwerkingstelsel in de Zorgverzekeringswet werd
ingevoerd, hun premies met wel 60% zijn gestegen, dat honderdduizenden mensen de premies niet meer kunnen betalen en dat zij daarvoor
een boete krijgen van 30% bovenop de nominale premie. Dat is de
werkelijkheid. Dat vertellen die mensen hier. Als u goed geluisterd hebt,
hebt u aan de bijdrage van mevrouw Kooiman kunnen horen hoe het zit
met het vraagstuk van de huisartsen. Mensen gaan naar de huisarts,
moeten dan vaak naar de apotheker of naar het ziekenhuis en krijgen
alsnog de rekening gepresenteerd.
De heer Mulder (VVD): Als je als volksvertegenwoordiger een mail krijgt
van mensen die denken dat de huisarts onder het eigen risico valt,
constateer ik dat je twee dingen kunt doen. Je zegt het hier tegen de
minister of je stuurt de mededeling terug dat dat niet het geval is. Dan doe
je je werk als volksvertegenwoordiger. Zo kun je al die misverstanden, die
onterecht zijn, herstellen. Als je dat niet doet als volksvertegenwoordiger,
sta je hier gewoon te verzaken.
De heer Van Gerven (SP): De VVD loopt hier nu te roepen dat de huisarts
niet onder het eigen risico valt. Laat het toch de VVD zijn en laat het toch
de minister van Volksgezondheid zijn die juist de huisarts ook onder het
eigen risico willen brengen. Of is het niet zo, vraag ik aan de geachte
afgevaardigde van de VVD, dat als het de VVD ligt ook de huisarts onder
het eigen risico zou moeten vallen en dat dit door vertegenwoordigers
van de VVD is gezegd?
De heer Mulder (VVD): Ik kan rustig zeggen wat de VVD wil ...
De voorzitter: U komt nog aan de beurt.
De heer Mulder (VVD): Dat zal ik ook doen. Het gaat erom dat de SP
doelbewust misverstanden in stand laat en niet reageert naar die mensen,
maar die misverstanden hier neerlegt en daardoor de indruk wekt dat het
ook echt zo is. Dan verzaak je als volksvertegenwoordiger, niet alleen de
heer Van Gerven, maar de SP helemaal.
De voorzitter: Ik stel voor dat de heer Van Gerven verder gaat met zijn
betoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

50

De heer Van Gerven (SP): Ik ga verder met mijn betoog, maar ik
constateer nog even dat de VVD er een voorstander van is om ook de
huisarts onder het eigen risico te brengen.
Dat brengt mij op de geschiedenis van het eigen risico. Wij kijken naar de
ambtsperiode van mevrouw Els Veder-Smit, een roemruchte voorgangster
van minister Schippers en erelid van de VVD, om het in de goede context
te kunnen plaatsen van de jaren zeventig. Terugziende op de ambtsperiode van mevrouw Veder-Smit zullen velen niet in de eerste plaats
denken aan haar omvangrijke wetgevende arbeid. Eerder gaan de
gedachten aan haar uit als diegene die hardnekkig poogde het eigen risico
in de ziekenfondsverzekering in te voeren. Dat is haar bijzonder kwalijk
genomen. Bij herhaling werd gedemonstreerd en dikwijls kwamen er
betogers naar het departement in Leidschendam om haar protestbrieven
aan te bieden en luidkeels blijk te geven van hun ongenoegen over de
voorgenomen beperkingen. Het moet gezegd: mevrouw Veder hield zich
dan niet verborgen, maar pakte een megafoon en sprak de betogers toe.
Het was haar sterke punt met iedereen in gesprek te blijven. Als het echter
ging om het eigen risico, lag er een wereld van verschil tussen de
vertegenwoordigers van de regering en de mensen die demonstreerden.
Een eigen risico werd door brede groepen niet geaccepteerd. Veder-Smit,
je pakt de zwakken, zong eens de zanger van een punkband op het
Binnenhof. Zo werd het inderdaad door velen gezien.
In het kader van Bestek «81 dacht de regering aanvankelijk aan een eigen
bijdrage op niet-klinische verstrekkingen van 100 gulden per gezin per jaar
en een tientje per dag – jawel, daar komt «ie – voor ziekenhuisverpleging.
Het laatste werd beargumenteerd met de opmerking dat wie in een
inrichting verbleef, toch de kosten voor voeding uitspaarde. Waar heb ik
dat vaker gehoord? Voor de bijbetaling van 100 gulden was eigenlijk geen
ander argument te horen dan dat het tot een aanzienlijke kostenbesparing
zou leiden van in totaal zo’n 560 mln. gulden. NVV en CNV lieten weten,
tegen de maatregel te zijn, omdat de laagstbetaalden extra hard zouden
worden getroffen. De Vereniging van Nederlandse ziekenfondsen, VNZ,
zei ernstige bezwaren te hebben, maar toonde zich wel bereid tot een
kritische doorlichting van het ziekenfonds- en AWBZ-pakket. Ook zou het
verplichte verzekeringsstelsel moeten worden doorgelicht. De VNZ vond
het namelijk onjuist dat men door bijbaantjes tegen een zeer geringe
premie – Anbeek noemde het een habbekrats – verplicht verzekerd kon
zijn.
Half oktober 1978 debatteerde de Tweede Kamer over de kwestie. De
oppositie was mordicus tegen. Maar ook de regeringspartijen hadden
bezwaren. Zo zag het CDA niets in de 100 gulden. Ik zeg het maar tegen de
huidige vertegenwoordiger van het CDA. Dat lijkt ons in strijd met het
beleid, de eerstelijnszorg te ontzien, zei woordvoerder Lubbers. Het
resultaat van de discussie was wat mistig. De Kamer nam een scherp
afwijzende motie van Dolman van de Partij van de Arbeid inzake de 100
gulden aan, maar een motie van dezelfde woordvoerder om ook het
tientje af te wijzen, haalde het niet. Wel werd een wollige motie van
Lubbers van het CDA aangenomen, die het eigen risico van 100 gulden
afwees, maar ruimte liet voor de regering om met een gewijzigd voorstel
te komen voor een bijbetaling voor ziekenhuisverpleging. Lubbers zei wel
iets voor bijbetaling te voelen als daaraan een zekere begrenzing werd
verbonden. Hij greep ook nu terug op de door de VNZ geopperde
gedachte om de stofkam door het ziekenfondspakket te halen en het
verzekerdenbestand.
Minister Albeda, die namens de regering antwoordde, kondigde aan dat
het kabinet het voorstel voor een eigen risico terugtrok. Wel zou de
Ziekenfondsraad om advies voor alternatieven worden gevraagd, want de
voorgenomen herziening moest doorgaan. De Ziekenfondsraad, door de
regering om advies gevraagd, vond een tientje eigen bijdrage per
verpleegdag te veel. Een bijdrage van vijf gulden zou misschien wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

51

anders liggen. Aan een andere uitspraak daarover waagde de raad zich
niet. De FNV- en CNV-vertegenwoordigers in de raad hadden de grootst
mogelijke bezwaren tegen het voorstel om deze opvatting als advies aan
de staatssecretaris kenbaar te maken. Daarvoor hield de Ziekenfondsraad
te veel slagen om de arm. Men sprak zich immers niet uit over de
wenselijkheid van een bijdrage van vijf gulden. De raad besloot daarom
met de vakbewegingstemmen tegen, niet van een advies, maar van een
voorlopig tussentijds bericht te spreken. Wat de vakbondsmensen
vreesden, gebeurde prompt. Mevrouw Veder liet weten dat met ingang
van 1 april 1979 vijf gulden per verpleegdag moest worden bijbetaald.
Bovendien zou de in bepaalde gevallen in de AWBZ geldende bijdragevrije periode worden teruggebracht van twaalf naar drie maanden. VNZ,
FNV, CNV en de hele pers hadden voor dit besluit geen goed woord over.
Het al eerder ontstane verzet kreeg vorm in de oprichting van tal van
actiegroepen. Deze werden gecoördineerd door de Landelijke initiatiefgroep Stop het eigen risico. Dan kijk ik met name naar mevrouw
Voortman. Als zij haar klassieken kent, weet zij wie de founding fathers
van Stop het eigen risico waren. In ieder geval speelde de CPN daar een
heel belangrijke rol in.
De groep, die meer dan 110 000 handtekeningen verzamelde, kreeg na
enige aarzeling ook de steun van de VNZ. De lagere VNZ-functionarissen
mochten deelnemen aan de door Stop het eigen risico georganiseerde
grote landelijke demonstratieve bijeenkomst in Den Haag. De weerstand
was zo groot, dat Van Agt nog voordat het debat plaatsvond, de terugtocht aanvaardde, en afstand nam van het vijfguldenplan. Het is niet het
neusje van de zalm zei hij tegen de pers. Hij noemde het niet ondenkbaar
dat het plan van de staatssecretaris de eindstreep niet zou halen. Dat zien
we tegenwoordig wel vaker. Veder-Smit besloot de maatregel uit te
stellen. Ze wilde een algemeen Kamerdebat over de beheersing van de
kosten. Kort na dit besluit, op 30 maart 1979, kwam de staatssecretaris
met een nota «Het beleid ter zake van de gezondheidszorg met het oog op
de kostenontwikkeling». Uit de nota bleek dat de regering van de
ziekenhuisbijdrage afzag. Nu werd overwogen om een eigen bijdrage aan
ziekenfondsverzekerden te vragen voor – jawel – geneesmiddelen, voor
fysiotherapie en voor poliklinische specialistische hulp. Het ziekenhuistientje was nu een verwijstientje geworden. Ook werd gedacht aan een
eigen bijdrage voor ziekenvervoer en plastische chirurgie en aan het
vragen van een bijbetaling bij bevalling in het ziekenhuis op medische
indicatie. De bijdragevrije periode voor de AWBZ zou worden teruggebracht van twaalf tot zes maanden in plaats van de eerder geplande drie
maanden.
De Ziekenfondsraad stelde de voorbereiding van het uit te brengen advies
in handen van de al eerder ingestelde commissie-Rang, genoemd naar
haar voorzitter prof. Rang. In de raadsvergadering van 27 september werd
het advies vastgesteld. Dit zag er als volgt uit. Invoering eigen bijdrage
per verwijskaart ad 10 gulden: afwijzend advies met 5 stemmen voor en
23 stemmen tegen. Invoering van een eigen bijdrage van 50% van de
kosten tot ten hoogste 3000 gulden bij niet strikt noodzakelijk te achten
plastische chirurgie: 17 stemmen voor, 9 tegen. Invoering eigen bijdrage
van 50 gulden per dertig dagen tot een maximum van 100 gulden per
kalenderjaar voor taxivervoer en openbaar vervoer alsmede afschaffing
van vergoedingen voor lokaal taxivervoer en openbaar vervoer binnen
een straal van 15 km: 18 stemmen voor, 10 tegen. Bij fysiotherapie per
behandeling naast oefentherapie of massage ten hoogste één applicatie
ten laste van het ziekenfondsfonds: instemmend advies. Bij bevalling in
het ziekenhuis bijbetaling van 30 gulden per dag, ook als het gaat om een
medische indicatie: 21 stemmen voor, 7 tegen.
De FNV en het CNV bleven bezwaar maken tegen het voornemen van
mevrouw Veder om de kosten in de gezondheidszorg terug te dringen
door het invoeren van een eigen risico. Gevreesd werd dat mensen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

52

lage inkomens daardoor in moeilijkheden zouden komen en soms zelfs
zouden afzien van het tijdig inroepen van medische hulp. De Vereniging
van Nederlandse Ziekenfondsen verzette zich tegen het invoeren van het
verwijstientje, maar ging met de overige voorstellen akkoord. Alleen de
vakbondsvertegenwoordigers in het VNZ-bestuur waren tegen. De VNZ
ontkende dat zij een ommezwaai had gemaakt. Opgemerkt werd dat ten
tijde van de discussie over de betaling van het verhuistientje of -vijfje al
was uitgesproken dat de ziekenfondsen bereid waren tot kritische
heroverweging van het verstrekkingenpakket. Welnu, daar ging het om en
dat was een acceptabele zaak.
In het VNZ-maandblad «Inzet» werd het allemaal uitgelegd. Het ging
erom, de koopkracht van Jan Modaal door een stabiele premie te
beschermen. Dat zelfs een kwaliteitskrant als het NRC Handelsblad er blijk
van had gegeven, dat niet te begrijpen, vond de VNZ jammerlijk maar niet
zo verwonderlijk. De meeste kranten hadden, niet gehinderd door een al
te grote kennis van achtergronden, de Veder-Smit-plannen negatief
benaderd.
Enkele ziekenfondsen daarentegen, met name Ziekenzorg Amsterdam en
Azivo Den Haag namen een ander standpunt in. Zij stelden zich achter de
opvatting van de vakbeweging en van de initiatiefgroep «Stop het eigen
risico». Het door de VNZ ingenomen genuanceerde standpunt werd
onjuist geacht. Het stond vast, zo meenden ook beide ziekenfondsen, dat
een eigen risico vooral de laagstbetaalden zou treffen. En het stond ook
vast dat bijvoorbeeld op medische indicatie bevallende kraamvrouwen in
feite het slachtoffer werden van een onvoldoende krachtige houding van
de ziekenfondsen. Het was immers al lang bekend dat in veel ziekenhuizen
de betiteling «medische indicatie» ten onrechte werd gebruikt. Dit ten
profijte van de verzekerde, maar ook van ziekenhuis en specialist. In plaats
van daar in te grijpen lieten de ziekenfondsen nu de vanwege echte
medische noodzaak opgenomen kraamvrouwen in de steek. En was ook
de situatie bij de fysiotherapie niet bekend.
De Ziekenfondsraad had zelf al bij de circulaire van 20 juni 1975 met
zoveel woorden de ziekenfondsen gewaarschuwd voor in die sfeer
heersende misstanden. In het door het uniebestuur destijds unaniem
aanvaarde rapport van de eigen instellingen was daar nogal eens de
aandacht op gevestigd en was met zoveel woorden gezegd dat alleen
loondienst een oplossing kon geven. In plaats van daarvoor te ijveren, zo
schreef Azivo in zijn jaarverslag 1979, blijven de ziekenfondsen echter
voortgaan met het verrichtingensysteem. «Als dat dan uiteindelijk
onbetaalbaar dreigt te worden, ziet de patiënt, de verzekerde, zijn rechten
teruggedrongen.» Wij schrijven 1979.
Bij het eigenrisicodebat in de Ziekenfondsraad kregen de raadsleden voor
de eerste maal te maken met actievoerders. De publieke tribune was te
klein om hen te bergen. Zij hadden zich met borden en spandoeken in de
vergaderzaal verspreid. Een enkel lid wilde dat niet accepteren, maar de
voorzitter vond dat de actievoerders wel wat ruimte mocht worden
gegund. Die voorzitter was voormalig NVV-secretaris H. Berends die in
1978 De Kort was opgevolgd. Mevrouw Veder-Smit besloot de adviezen
van de Ziekenfondsraad op te volgen, althans waar die de beperkingen
van verstrekking bij fysiotherapie, plastische chirurgie en kraamzorg
betroffen. Per 1 januari 1980 zou de nieuwe regeling van kracht worden.
Ten aanzien van het ziekenvervoer wilde de staatssecretaris nader advies
van de Ziekenfondsraad over eventuele invoering van de zogenoemde
«hardheidsclausule». Zo spoedig mogelijk na 1 januari zou dan het eigen
risico voor ziekenvervoer worden ingevoerd.
Overeenkomstig het advies van de Ziekenfondsraad besloot mevrouw
Veder af te zien van haar voornemen tot het vragen van bijbetaling van
een tientje voor de verwijskaart naar de specialist. In een naar de Kamer
gezonden nota legde de staatssecretaris haar beleidsplannen ter discussie
voor. De aldus gewijzigde plannen bleken niet voldoende om de tegen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

53

stand tegen het eigen risico weg te nemen. De protesten werden sterker.
De initiatiefgroep Stop het eigen risico kreeg de steun van een steeds
groter aantal, belangrijke, maatschappelijke organisaties. Daaronder
vielen de FNV, de samenwerkende bejaardenorganisaties, het Consumentencontact en de invalidenbond ANIB.
De Vereniging van Nederlandse ziekenfondsen deed aan de acties niet
langer mee. Deze was tegen een eigen risico voor huisarts en apothekershulp en tegen een ziekenhuis- of verwijstientje, maar had weinig
moeite met bijbetaling voor ziekenvervoer, plastische chirurgie en
kraamzorg. Voor de plaatselijke ziekenfondsen was het soms wat moeilijk.
Dikwijls werden zij benaderd met het verzoek om mee te werken aan
acties tegen het eigen risico. Gelet op de opstelling van de VNZ werd dat
op een enkele uitzondering na geweigerd.
Voorafgaand aan het Kamerdebat vond op 6 november 1979 in Den Haag
een demonstratie plaats tegen het eigen risico. Het Haagse ziekenfonds
Azivo verleende daaraan actief medewerking. Dat hielp overigens niet
veel. De Tweede Kamer gaf mevrouw Veder het groene licht voor het
vragen van eigen bijdragen. Van een geestdriftige stemming was echter
bepaald geen sprake. De oppositiepartijen wilden niets weten van de
plannen en de regeringspartijen steunden de staatssecretaris, maar lieten
merken dat met enige tegenzin te doen. De acties duurden ook na het
Kamerdebat voort. Mevrouw Veder kreeg op haar departement 60 000
briefkaarten aangeboden. Alleen al Azivo had er onder zijn leden 15 000
verzameld waarmee werd geprotesteerd. In een vergadering van de
Ziekenfondsraad waarin de uitvoeringsbesluiten aan de orde kwamen,
verschenen weer actievoerders. Het waren er dit keer zo veel dat enige
wanorde ontstond. Dat was reden voor de raad om in het gebouw
bepaalde veiligheidsvoorzieningen te laten aanbrengen.
Uiteindelijk werd op 1 april een eigen bijdrage ingevoerd voor de
plastische chirurgie, voor zover de behandeling uitsluitend dient ter
correctie van een onvolkomenheid die binnen de normale variatiebreedte
van het normale uiterlijk is gelegen. Zo werd dat toen genoemd. De
bijdrage werd gesteld op 50% van de kosten tot een maximum van
€ 3000. Het eigen risico kwam er echter niet, door de weerstand en de
acties van de mensen in de jaren zeventig. Ik heb dit vrij uitvoerig
voorgelezen met de bedoeling om de mensen die nu het debat voeren te
laten zien hoeveel gelijkenis er is met het debat dat toen werd gevoerd. Er
zijn verschillende dingen veranderd, maar één ding is gelijk gebleven,
namelijk het standpunt van de VVD. Die partij is gebleven bij de gedachtegang van Els Veder-Smit, het erelid van de VVD. Zij dacht dat in de jaren
zeventig. Haar nazaten denken er nog steeds zo over. Dat is dus niet
veranderd. Ik zie echter dat het standpunt ten opzichte van het eigen risico
bij een aantal partijen wel is gewijzigd. Ik vraag hen om toch nog eens na
te denken of het niet wijs is om eerst de kiezer maar eens te laten spreken
alvorens verder te gaan met het behandelen van dit wetsvoorstel en de
maatregel van het verhogen van het eigen risico van € 220 naar € 350.
De heer Mulder (VVD): Ik dank de heer Van Gerven voor zijn compliment
aan het adres van de VVD. Ik complimenteer hem graag terug, want ook
de SP is van standpunt veranderd. In het verkiezingsprogramma staat
namelijk dat zij het eigen risico in de zorg niet wil verhogen, maar juist
fors verlagen. Er staat echter niet bij dat zij het naar nul wil verlagen. Ook
de SP is nu dus zover dat er een eigen risico moet zijn, 40 jaar na de VVD.
De heer Van Gerven (SP): Dat klopt niet. De SP is een tegenstander van
het eigen risico en wil het afschaffen ...
De heer Mulder (VVD): In uw eigen verkiezingsprogramma staat «fors
verlagen»! Er staat nergens «afschaffen»!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

54

De heer Van Gerven (SP): Rustig, rustig. Geachte afgevaardigde van de
VVD, rustig nu maar. Er staat wat u hebt voorgelezen ...
De heer Mulder (VVD): U gaat nu al uw eigen verkiezingsprogramma ...
De voorzitter: Nee, nee.
De heer Van Gerven (SP): Luister, het is een conceptverkiezingsprogramma waarin staat dat de SP het eigen risico fors wil verlagen. Dat
betekent dat het ook nul kan worden. Wij kijken naar de realiteit; wij zitten
met een enorme crisis. Het principe staat echter keihard overeind: wat de
SP betreft komt er geen eigen risico. Als een meerderheid van de Kamer
dat wil, komt er geen eigen risico en wordt het eigen risico dat nu bestaat,
afgeschaft.
De heer Mulder (VVD): Het is goed om te zien dat de SP nu alweer haar
eigen verkiezingsprogramma wijzigt. Ik ben even heel precies. Er staat:
«fors verlagen». Kan het of moet het wat de SP betreft naar nul?
De heer Van Gerven (SP): Wij laten het nu doorrekenen door het CPB en
wij zetten alles op een rijtje. Wij hebben heel veel wensen. Wat de SP
betreft gaat het als het enigszins kan naar nul, want wij zijn tegen het
eigen risico.
De heer Mulder (VVD): Ik kan mijn compliment dus handhaven, want de
SP zegt niet dat het naar nul moet maar dat het, als het enigszins mogelijk
is, naar nul kan. Het moet dus niet naar nul; dat is helder. Het kost 40 jaar
maar dan komt u toch een heel klein beetje achter de VVD aan en ziet u
dat wij 40 jaar voorlopen op de SP.
De heer Van Gerven (SP): Nee. Wat de SP betreft gaat het eigen risico
naar nul zodra dat kan. Daarvoor hebben wij een meerderheid van de
Kamer nodig.
Mevrouw Dijkstra (D66): Ik dank de heer Van Gerven hartelijk voor zijn
interessante historische exposé. Ik vind het mooi dat eigenlijk alleen
bevestigd wordt dat wij hier met een onderwerp bezig zijn dat al heel lang
speelt en waarmee wij al heel lang worstelen. Wij hebben al heel lang
gekeken naar mogelijkheden om de kosten van de zorg een beetje binnen
de perken te houden. Ik vraag de heer Van Gerven of hij, naast de parallel
dat het in de jaren zeventig niet lukte en hij hoopt dat het nu ook niet lukt,
ook iets anders ziet. Ziet hij niet dat er in die 40 jaar heel wat is veranderd
op het vlak van demografie, emancipatie van patiënten, kostenbewustzijn
en ontwikkeling van de zorg?
De heer Van Gerven (SP): Ik constateer dat in bepaalde kringen al in 1966
werd gezegd dat de zorg onbetaalbaar zou worden. In VVD-kringen is dat
altijd een mantra geweest: minder collectief regelen, meer overlaten aan
het individu en kijken wat er allemaal uit het pakket kan. Dat is niets
nieuws; dat horen wij al 50 jaar. Wat zijn evenwel de feiten? De feiten zijn
dat de kosten van de gezondheidszorg in Nederland gemiddeld zijn,
vergelijkbaar met die in andere West-Europese landen. Wij hebben een
goed pakket, alleen lopen wij aan tegen het feit dat de premies steeds
verder oplopen en niet voldoende inkomensafhankelijk zijn. De premies
moeten meer solidair worden gemaakt. Dan verdwijnt het probleem van
de onbetaalbaarheid waarmee nu al honderdduizenden mensen worden
geconfronteerd. Er zitten 300 000 mensen in een boetesysteem. Zij betalen
nog eens 30% bovenop hun vaste nominale premie. Als wij zo doorgaan
met het verhogen van het eigen risico, voorspelt de SP dat dit aantal fors

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

55

zal groeien met naar schatting honderdduizenden mensen. Het zal niet
afnemen, zoals de minister in haar antwoord schreef.
Mevrouw Dijkstra (D66): De heer Van Gerven zegt dat wij eigenlijk nog in
dezelfde situatie zitten, want ik vroeg hem expliciet of hij geen verschil
ziet. Wij hebben niet alleen een kleine groep mensen die misschien vindt
dat de eigen bijdrage kan worden verhoogd. Alom in de zorg, in de gehele
sector, is men daar inmiddels van overtuigd. Dat moeten wij inderdaad
niet alleen doen met het verhogen van de eigen bijdrage, dat wil ik de
heer Van Gerven nageven. Wij moeten ook de verspilling in de zorg
aanpakken en wij moeten naar de salarissen in de zorg kijken, van
managers, specialisten en noem maar op. Dat moet allemaal ook
gebeuren. Wij moeten het echter allemaal doen, dat is het heel vervelende
van de huidige situatie. Ik zou heel graag met de SP zeggen: wij blijven
gewoon doorgaan, iedereen mag alles hebben wat hij nodig heeft en wat
hij wil. Daar zijn wij echter de fout mee ingegaan. Wij zijn heel veel dingen
gaan vergoeden die misschien op dat moment niet zo nodig waren. Het is
heel belangrijk om het kostenbewustzijn bij patiënten en cliënten te
vergroten.
De heer Van Gerven (SP): Ik denk dat het een misvatting is dat er
patiënten zijn die denken dat de zorg niets kost.
Mevrouw Dijkstra (D66): Dat zeg ik niet.
De heer Van Gerven (SP): Nee, maar er wordt heel vaak gezegd dat het
kostenbewustzijn van mensen vergroot moet worden. Wat de regering
heeft gedaan, is het invoeren van een eigen risico. Waar heeft dat toe
geleid, de invoering van een eigen risico van eerst € 170 en nu € 220? Dat
heeft er alleen maar toe geleid dat een collectieve rekening van ongeveer
1,3 mld. is verschoven naar een particuliere betaling. Dat heeft niet geleid
tot een daling van de uitgaven. Nee, het is een cosmetische rekening, op
papier, van collectief naar privaat. De mensen moeten het echter wel
gewoon betalen.
De SP heeft in haar inleiding al gevraagd waarom wij de artsen niet in
loondienst brengen, voor bijvoorbeeld een ministersalaris. Ik doel dan op
de vrijgevestigde specialisten. Dat zou 0,5 mld. kunnen opleveren. Dat is
niet afgesproken in het Kunduzakkoord.
Mevrouw Dijkstra (D66): Daar wordt onderzoek naar gedaan.
De heer Van Gerven (SP): Er had ook voor gekozen kunnen worden om
de Wet geneesmiddelenprijzen aan te scherpen. Dat levert 300 mln. op.
Samen is dat die 800 mln. die wordt bezuinigd over de rug van de patiënt
heen. Waarom zetten wij dan niet die koers in? Wij zijn het er allemaal
over eens dat er bespaard kan worden in de zorg, maar wentel de
rekening niet af op de patiënt.
Mevrouw Dijkstra (D66): Ik heb net al gezegd dat dit niet het enige is,
maar dat wij het niet alleen kunnen redden met de maatregelen die de SP
voorstelt. Ik stel ook vast dat de SP geen goed alternatief heeft om die
enorme kostenstijging in bedwang te houden.
De heer Van Gerven (SP): Wat D66 stelt, klopt niet. D66 was overigens
indertijd ook tegen het eigen risico. Ik wil mevrouw Dijkstra toch ook wel
even die spiegel voorhouden. D66 is in dat opzicht toch ook wel wat
veranderd.
Mevrouw Dijkstra (D66): In 40 jaar verandert deze partij, inderdaad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

56

De heer Van Gerven (SP): Ja, maar ik constateer dat slechts. Niet elke
verandering, zeg ik tegen de woordvoerder van D66, is een vooruitgang.
De SP stelt voor om wat goed is te behouden.
D66 zegt dat de SP geen alternatieven heeft. Vorig jaar was Emile Roemer
in debat met minister-president Rutte. Hij heeft een grote stapel rapporten
meegenomen met onze alternatieven. De kern van de alternatieven van de
SP is tweeledig. Het eerste is: laten wij de betaling van de zorg inkomensafhankelijk maken, dus inkomensafhankelijke premies. Het tweede is:
laten wij het verrichtingenstelsel afschaffen, en zo het persoonlijke
particuliere belang dat een aantal artsen en hulpverleners heeft om meer
te produceren. Laat artsen in loondienst werken zodat de oneigenlijke
prikkels om veel omzet te maken waardoor de zorg onnodig duur wordt
en te veel zorg wordt geboden die niet nodig is, verdwijnen.
De voorzitter: Is dit nog steeds een antwoord op de vraag van mevrouw
Dijkstra, mijnheer Van Gerven?
De heer Van Gerven (SP): Ja, maar het is ook een afronding.
De voorzitter: Oké, graag.
De heer Van Gerven (SP): Als wij het op die manier doen, krijgen wij de
zorg die nodig is met een fatsoenlijke rekening in plaats van een onnodige
rekening. Het stuit mij tegen de borst dat men altijd alleen naar de
economen luistert als men er in geldkwesties niet uitkomt. Altijd kiest men
dan de gemakkelijke weg in de vorm van de verkleining van het pakket en
het verhogen van het eigen risico. Dat is simpel, want daarbij kan men
gewoon een streep zetten. Dan zijn de boekhouders weer tevreden. Laten
wij ons met z’n allen echter eens gaan inzetten voor iets waardevols,
namelijk het recht op zorg voor iedereen.
Dank u, voorzitter.
De heer Mulder (VVD): De heer Van Gerven had het over de rapporten die
de SP heeft geschreven. Die partij heeft vorig jaar ook een alternatief
bedacht voor de invoering van het eigen risico. Zij heeft dit alternatief ook
laten doorrekenen door het Centraal Planbureau. Weet de heer Van
Gerven nog wat de conclusie was van het Centraal Planbureau? Weet hij
nog wat het CPB over dit alternatief schreef? Ik controleer hem, want ik
heb wat het CPB hierover schreef, hier voor mij op papier staan.
De heer Van Gerven (SP): Gaat uw gang, mijnheer Mulder.
De heer Mulder (VVD): Nee, ik vraag aan de heer Van Gerven om het mij
te zeggen.
De heer Van Gerven (SP): Gaat uw gang, mijnheer Mulder.
De heer Mulder (VVD): Dan zal ik zelf zeggen wat die conclusie was. Het
CPB schrijft dat het plan van de SP uiteindelijk leidt tot verlaging van de
werkgelegenheid en daarmee tot lagere belastinginkomsten. Die plannen
van de SP zijn dus allemaal slecht voor de economie. Wij hebben juist een
sterke economie nodig om al de mooie voorzieningen die wij in dit land
hebben, op een solidaire manier in stand te kunnen houden. Alle plannen
van de SP gaan ten koste van de economische groei, ten koste van het
verdienvermogen van Nederland en daarmee dus ook ten koste van de
voorzieningen. Daartoe leiden de plannen van de SP.
De heer Van Gerven (SP): Wij hebben daarover gediscussieerd met het
CPB. Wij hebben aan het CPB gevraagd: wilt u voor ons uitrekenen wat
onze plannen betekenen voor de premies van de mensen? Wat kwam er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

57

uit die berekening? Er kwam uit dat driekwart van de mensen erop vooruit
zou gaan. De mensen met een inkomen van boven de pakweg € 80 000
zouden er geleidelijk aan wat meer op achteruitgaan. Zij zouden wat meer
moeten bijbetalen in het kader van de solidariteit. Wij denken dat het
gerechtvaardigd is om deze mensen te vragen om de schandvlek op te
lossen die ontstaat doordat mensen die heel weinig verdienen grote
problemen krijgen met de betaling. Het gaat hierbij om honderdduizenden
mensen die nu eigenlijk veroordeeld zijn tot langdurige schuldhulpverlening en een betaling elke maand van € 30 tot € 50 boete.
De SP bestrijdt dus de visie van het Centraal Planbureau. Zij bestrijdt het
dat haar plan slecht zou zijn voor de economie. Mevrouw Leijten heeft in
onze inleiding betoogd dat wij willen investeren in de gezondheidszorg.
Gezondheidszorg is beschaving. Het is ook economie. In de gezondheidszorg kunnen banen worden geschapen. Een gezonde samenleving
leidt tot gezonde werknemers en medewerkers. Daar heeft iedereen profijt
van. Dat is goed voor onze economie. De SP is niet van de club die vindt
dat alles kapot moet worden bezuinigd, ook onze economie.
De heer Mulder (VVD): De SP zegt nu eigenlijk: we hebben een plan, maar
we geven het CPB de schuld omdat het ons plan afkeurt. De SP doet
daarmee hetzelfde als een voetbalteam dat verliest en de scheidsrechter
de schuld daarvan geeft.
De heer Van Gerven (SP): Nee, het CPB keurt ons plan niet af. Het trekt
alleen op het punt van de werkgelegenheid andere conclusies dan de SP
doet.
De voorzitter: Dank u wel. Het woord is nu aan mevrouw Dille. Zij voert
het woord namens de PVV-fractie.
Mevrouw Dille (PVV): Voorzitter. Mijn fractiegenoten gaan tot het uiterste
om de besluitvorming over het Europees noodfonds uit te stellen. Op
dezelfde manier ga ik tot het uiterste om de verhoging van het eigen risico
helemaal van de baan te krijgen. Ik wil in ieder geval dat de besluitvorming daarover wordt uitgesteld tot na de verkiezingen. Het verhogen
van het eigen risico is namelijk niet nodig, daar er ook gekozen kan
worden voor andere, meer rechtvaardige maatregelen. Bovendien past
het een demissionaire regering niet om dit soort radicale beslissingen er
nu doorheen te drukken. Straks zijn er verkiezingen. Het is aan de burger
om zijn stem hierover te laten horen. Het zou getuigen van respect voor
de democratie om op de stem van de burger te wachten.
De gehaaste besluitvorming over belangrijke zaken als het verhogen van
het eigen risico, is te danken aan Brussel en staat haaks op de anders zo
zorgvuldige behandeling van wetsvoorstellen in dit parlement. Om wel
zorgvuldige behandeling te betrachten, om met alternatieve maatregelen
te komen en om een pas op de plaats te maken voor maatregelen die
straks onomkeerbaar zijn en die zo diep ingrijpen in onze samenleving als
het gaat om solidariteit en betaalbaarheid, benut ik mijn parlementaire
recht om hierover een dag, desnoods twee dagen of nog langer, te
debatteren met de Kamer en de minister.
Onze demissionaire minister wil zo nodig dat mensen thuis aan de
keukentafel gaan praten over de kosten in de gezondheidszorg. Welnu,
dan neem ik het voortouw door eerst hier, in het parlement, de discussie
met de minister aan te gaan, want hier worden tenslotte de beslissingen
genomen over de kosten die de mensen aan de keukentafel moeten gaan
bespreken. Het getuigt van weinig respect voor onze democratie als de
minister vervolgens reageert met: het vertraagt, maar het houdt de
maatregel niet tegen. Dat is een liberale minister, die het volk vertegenwoordigt, onwaardig. Maar goed, zij is dan ook inmiddels demissionair.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

58

Niemand kan ontkennen dat aan dit wetsvoorstel de eisen van Brussel ten
grondslag liggen. Zonder Brussel hadden wij dit debat niet eens. Dan
hadden wij geen verhoging van het eigen risico en al die andere lastenverzwarende maatregelen, maar konden wij onze eigen zorgvuldige
afwegingen maken welke hervormingen in de zorg noodzakelijk zijn. De
Kunduzmaatregelen, zoals verhoging van het eigen risico, zijn namelijk
niet bedoeld als hervormingen om de kosten in de hand te houden, maar
zijn ordinaire lastenverzwaringen voor de burger, met name voor de
chronisch zieken en de ouderen, om een gedeelte van de crisis te betalen.
Niet snijden in eigen vlees, maar liever de bijl zetten in de ouderenzorg en
de zorg voor chronisch zieken en gehandicapten, dat is de keuze van de
Kunduzcoalitie. Daar kan mijn fractie niet mee akkoord gaan. Laat die
40 mld. voor het ESM maar hier. Dan bereiken wij het noodzakelijke
evenwicht en hebben wij 14 mld. extra te besteden aan onze gezondheidszorg en onze ouderen.
Mevrouw Leijten (SP): Herkent mevrouw Dille de volgende uitspraak? «In
dit opzicht zijn wij dus blij met de verhoging van het eigen risico, omdat
die de stijging van de zorgpremie heeft geremd. Wij hebben ook gezien
dat het huidige eigen risico en een verhoging daarvan niet het gewenste
remeffect hebben waar altijd van uit werd gegaan.»
Mevrouw Dille (PVV): Ja, deze uitspraak herken ik. Die is door een collega
gedaan tijdens een periode dat wij in een soort van gedoogconstructie
zaten. Toen moesten er inderdaad wel eens compromissen gesloten
worden. Nu zijn wij daar vrij van, en dus kunnen wij weer het ware
PVV-geluid laten horen.
Mevrouw Leijten (SP): Het is goed dat de PVV weet dat zij nog twee jaar
geleden blij was met de verhoging. Ik heb vaak discussies met de PVV
gevoerd over maatregelen die zij steunde toen deze minister nog
missionair was. Toen werd altijd gezegd: wij moeten ook vervelende
maatregelen treffen. De verhoging van het eigen risico was een van de
maatregelen, en daar was de PVV blij mee. Sterker nog, twee jaar
geleden, of liever gezegd één jaar geleden – wat ik voorlas dateert van
27 november 2011 – sloot de PVV nog helemaal niet uit dat het nodig was
om in de toekomst het eigen risico verder te verhogen. Ik vraag dus toch
graag: wil de echte PVV nu opstaan?
Mevrouw Dille (PVV): Hier staan wij.
Mevrouw Leijten (SP): Dus in verkiezingstijd zegt u: het eigen risico moet
bevroren worden. Vervolgens wordt het verhoogd, en bent u daar blij mee
en sluit u verdere verhogingen niet uit. Nu is het weer verkiezingstijd en
nu zegt u ...
Mevrouw Dille (PVV): Heel misschien gaat de SP nog meemaken dat zij
ook een keer regeringsverantwoordelijkheid zal dragen. Wij hopen het
natuurlijk niet, maar het zou zomaar kunnen gebeuren. Dan zou het ook
weleens kunnen gebeuren dat mevrouw Leijten wat compromissen moet
sluiten op enig niveau. Het is nu eenmaal niet anders. Dat is inderdaad
vaak heel erg vervelend, maar om aan de knoppen te kunnen zitten is het
af en toe nodig. Daar moet je inderdaad keuzes in maken. Dat zal
mevrouw Leijten vast wel gaan merken.
Mevrouw Leijten (SP): Dat snappen wij heel erg goed. Als je water bij de
wijn moet doen, moet de wijn nog wel drinkbaar blijven. Maar nu heb ik
het over deze veer die de PVV gelaten heeft. Een jaar geleden was de
collega van mevrouw Dille nog blij met de verdere verhoging van het
eigen risico. Ik stel vast dat het wel erg grote woorden zijn die mevrouw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

59

Dille nu weer gebruikt, want eigenlijk sloot zij een jaar geleden nog niet uit
wat nu de Kunduzcoalitie heeft gedaan.
Mevrouw Dille (PVV): Het «blij» staat wel in het teken van: blij dat wij
andere, vreselijkere dingen konden voorkomen. Zo simpel is het.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik sluit aan bij de vorige vraag. De
afspraken binnen de Kunduzcoalitie zijn niet altijd even stevig. Dat hebben
wij ook gemerkt met de forensentaks. Ik stel daarom een vraag aan
mevrouw Dille om te weten hoe duurzaam de maatregelen zijn. Bij de
vorige begroting heeft de PVV er bijvoorbeeld mee ingestemd om steun
bij stoppen met roken, dieetadvisering en nog een paar andere dingen uit
het pakket te halen. In het Kunduzakkoord wordt dat weer teruggedraaid.
Hoe kijkt mevrouw Dille daar tegenaan?
Mevrouw Dille (PVV): Ik kan nu het antwoord geven, maar het komt
dadelijk terug in mijn betoog. Wij zijn ontzettend blij dat die dingen
geschrapt waren. Wij vinden het te belachelijk voor woorden dat mensen
hun eigen verantwoordelijkheid niet nemen en dat wij moeten gaan
betalen voor antirookprogramma’s.
De heer Van der Veen (PvdA): In het missionaire kabinet – dat was vorig
jaar – is het pakket aan de orde geweest. Met instemming en gedoogsteun
van de PVV is toen een aantal zaken uit het pakket gehaald dat nu door de
Kunduzcoalitie weer wordt teruggedraaid. Hoe consistent en duurzaam is
de PVV? Kan het zijn dat de PVV alsnog voor die maatregelen kiest waar
zij in de gedoogsituatie voor was?
Mevrouw Dille (PVV): De PVV is in ieder geval niet duurzaam, want van
dat woord gruwelen wij. Wij zijn er wel voorstander van dat mensen hun
eigen verantwoordelijkheid moeten nemen en vinden dat antirookprogramma’s niet in het pakket thuishoren.
De heer Van der Veen (PvdA): In die zin hebt u moeite met wat hier
voorligt?
Mevrouw Dille (PVV): Ja.
Voorzitter. De Kunduzcoalitie creëert een samenleving die de verzorgingsstaat voorbijgaat, waarin patiënten bestempeld worden als mensen die
het net niet gered hebben. Ziek zijn heb je vooral zelf in de hand. Mocht je
toch ziek worden of oud en gebrekkig, dan moet je niet zeuren, want dan
had je je leven maar beter moeten inrichten. Patiënten zijn verworden tot
een risico en een schadepost voor de rest van de samenleving. De
solidariteit in de zorg is aan het verdwijnen. Het verhogen van het eigen
risico versnelt dit proces. Waarom? Omdat het hoge eigen risico voornamelijk de mensen treft die het huidige eigen risico moeten betalen en die
dit nauwelijks op kunnen brengen. Dat zijn de mensen met een handicap
of chronische ziekte. Het zijn onze ouderen die gebrekkig en dement
worden. Voor ouderen stijgen de zorgkosten als het eigen risico stijgt. Ze
gaan minder naar de dokter en gaan minder medicijnen gebruiken. Als
gevolg daarvan worden ze vaker in het ziekenhuis opgenomen en wordt
het remeffect en de daarmee beoogde besparing tenietgedaan. Een hoog
eigen risico voor ouderen of mensen met een chronische ziekte leidt dus
per saldo niet tot lagere ziektekosten.
De koopkracht krijgt door het Kunduzakkoord forse klappen te verwerken.
Dat bleek vorige week uit de langverwachte doorrekening van het
akkoord. Het CPB voorspelt voor 2012 een koopkrachtverlies van 2% tot
2,25% voor gepensioneerden. Daar komt in 2013 nog eens 0,25% bij voor
alle 65-plussers met een klein aanvullend pensioen. Ouderen worden
onevenredig hard getroffen door de effecten van het Kunduzakkoord. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

60

akkoord bevat bovendien nauwelijks maatregelen die ervoor kunnen
zorgen dat de koopkracht van ouderen op peil blijft. Je zult maar met z’n
tweetjes van je AOW moeten rondkomen. Aan het begin van het jaar kun
je gelijk € 700 neerleggen omdat je last hebt van reuma of diabetes en
medicijnen moet kopen. Bij ziekenhuisopname komt er opeens liggeld bij,
zogenaamd omdat je thuis kosten uitspaart. Het verzekerde pakket wordt
steeds kleiner en voor de aanvullende verzekering word je geweigerd of
moet je meer premie betalen. Hoe gaan onze ouderen dat redden?
Precies! Ze gaan het niet redden. Daarom moet dit vreselijke Kunduzakkoord van tafel.
Dat we niets opschieten met lastenverzwaringen maar dat we naar
hervormingen toe moeten, blijkt eveneens uit de cijfers van het CPB.
Daaruit blijkt namelijk dat in 2017 het eigen risico naar € 935 moet om de
kosten van de zorg op te vangen. Weet het CPB wel dat er veel mensen
zijn in Nederland die niet eens zo veel geld per maand binnen krijgen?
Verhogen van het eigen risico is echt de verkeerde oplossing, maar
natuurlijk wel de gemakkelijkste weg om geld op te halen. De vijf
Kunduzpartijen hadden natuurlijk ook geen tijd om gedegen na te denken
over hervormingen, want er moest snel een pakket aan maatregelen op
tafel liggen om de geldhonger van Brussel te stillen. Maar haastige spoed
is zelden goed. Daarom moeten we deze besluitvorming uitstellen tot na
de verkiezingen, zodat ook de burger in Nederland zijn stem hierin kan
laten horen en we vervolgens de juiste keuzes kunnen maken.
De verhoging van het eigen risico levert de Kunduzcoalitie 800 mln. op.
Dat is een groot bedrag. Hoe groot is het in verhouding met andere
maatregelen? Uit het onlangs verschenen rapport van het interdepartementaal beleidsonderzoek naar umc’s blijkt dat een combinatie van
maatregelen een besparing van 425 mln. kan opleveren bij de academische ziekenhuizen. Ik zeg: doen! Dat is al de helft. Kom maar op met die
maatregelen! Dit umc-voorbeeld laat zien dat er binnen de zorgsector
meer mogelijkheden tot besparingen zijn. Mijn fractie pleit ervoor om die
eerst te benutten. Er gaat meer dan 60 mld. om in de zorg. Daarop kunnen
wij besparen door niet-effectieve behandelingen te schrappen, door
verspilling van medicijnen tegen te gaan, door minder managers aan te
stellen en door efficiënter gebruik te maken van hulpmiddelen, om maar
wat te noemen. Hiermee is echter tijd gemoeid en deze regering heeft
geen tijd, want er moet zo nodig een akkoord naar Brussel. Daarom
mogen de zwakkere groepen nu de zwaarste lasten dragen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik zou graag van mevrouw Dille horen
hoeveel koopkracht een AOW’er met alleen een AOW-inkomen zou
verliezen als het Catshuisakkoord was doorgegaan.
Mevrouw Dille (PVV): Net als u ben ik ontzettend blij dat het Catshuisakkoord niet is doorgegaan. Wij hebben geweigerd daar onze handtekening
onder te zetten.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dit is het vluchtgedrag dat wij kennen
van de PVV. Het zou min 2% zijn geweest. AOW’ers zouden enorm
gebloed hebben als het Catshuisakkoord erdoor was gekomen. Geen
akkoord zou ook slecht hebben uitgepakt, maar dit akkoord pakt het beste
uit voor mensen met alleen een AOW-inkomen. Het koopkrachteffect is
namelijk plus 1%.
Mevrouw Dille (PVV): Zoals u al zei: 0,2% is voor de PVV totaal onaanvaardbaar. Fijn dat u dat even benadrukt.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Het Lenteakkoord pakt dus het beste
uit voor mensen met alleen een AOW-inkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

61

Mevrouw Dille (PVV): Droomt u maar verder.
Zoals mijn collega vijf jaar geleden al zei: ziek zijn is geen keuze, het
overkomt je. Ergens beseft iedereen dat een ongeluk of een ziekte je op
elk moment kan overkomen en dat dit niet te vermijden is. Daarom was er
nooit veel animo voor een vrijwillig eigen risico in de zorg. De particuliere
ziektekostenverzekeringen van vroeger kenden een vrijwillig eigen risico
en daar werd veel vaker gebruik van gemaakt. Dat kwam omdat de
premiekorting die je kreeg bij een hoger eigen risico vaak hoger was dan
het eigenrisicobedrag. De premiekorting die je nu krijgt bij een vrijwillig
eigen risico is veel lager. Pas als de premiekorting uitstijgt boven de
verwachte eigen betaling is het aantrekkelijk om te kiezen voor een
vrijwillig eigen risico. Het vrijwillig eigen risico onder de nieuwe wet is
echter gemaximeerd, omdat door de aanwezigheid van risicoverevening
zorgverzekeraars geen hogere premiekorting mogen geven in ruil voor
een vrijwillig eigen risico. Hierdoor heeft het vrijwillig eigen risico in het
nieuwe zorgstelsel nooit gewerkt.
Er is sprake van een additioneel effect op het nemen van een vrijwillig
eigen risico. Dat is van sociaaleconomische aard, namelijk het opleidingsniveau. De kans dat iemand met een hoog opleidingsniveau een vrijwillig
eigen risico heeft, is na correctie voor gezondheidsverschillen significant
groter – de kans is ruim twee keer zo groot – dan de kans dat iemand met
een laag opleidingsniveau een vrijwillig eigen risico heeft. Samengevat:
gezondere en hoger opgeleide mensen nemen eerder een vrijwillig eigen
risico dan minder gezonde en lager opgeleide mensen. De gemiddelde
zorgkosten van verzekerden met een vrijwillig eigen risico zullen lager zijn
dan die van verzekerden zonder vrijwillig eigen risico. Al met al leidt dit
tot weinig besparing op de zorgkosten, want het betreft voor het
merendeel gezonde mensen. Het verplicht eigen risico daarentegen treft
ongezonde populaties.
Opdat mensen zich ervan bewust worden dat de zorg niet gratis is, heeft
elk land wel een systeem van eigen bijdrage. Het uitgangspunt daarbij is
dat de eigen bijdrage een remmende werking heeft op het gebruik van
zorg. Het verlegt een deel van de collectieve kosten naar de private
burger. Deze eigen bijdragen moeten dan zo evenwichtig mogelijk
verdeeld worden en niet alleen bij de patiënten terechtkomen. Overigens
deden de eigen bijdrage of het eigen risico niet hun intrede bij de
invoering van de Zorgverzekeringswet in 2006. Zij bestonden al lang
daarvoor. Enkele voorbeelden hiervan zijn de medicijnknaak uit 1983 en
het zogenaamde specialistengeeltje uit de periode 1988–1990. Ook
minister Borst kondigde in 1996 een systeem van eigen bijdrage aan in de
sfeer van doelmatigheid en efficiency. Overigens werd in 2006 niet gestart
met het eigen risico, maar met de no-claimkorting, die echter al gauw ter
discussie kwam te staan. De regeling hield in dat verzekerden die jaarlijks
voor minder dan € 250 aan zorgkosten hadden, het verschil tussen hun
zorgkosten en die € 250 terugkregen.
De remmende werking bleek echter een fiasco en werd in de maatschappelijke discussie gezien als onrechtvaardig. Chronisch zieken en gehandicapten hadden namelijk vanwege hun gezondheidssituatie, waar zij
uiteraard niet om gevraagd hadden, nooit aanspraak op een teruggave.
Het was een aantasting van het solidariteitsbeginsel, dat uitgaat van de
bereidheid van de gezonde mens om mee te betalen voor de wat
ongezondere mens via zijn nominale premie. Dit werd als een onhoudbare
situatie gezien en dus werd in 2008 het verplicht eigen risico ingevoerd.
Het eigen risico is een variant op de eigen bijdrage. Een eigen risico is in
feite een 100% eigen bijdrage die gemaximeerd is tot een bepaald bedrag.
Het eigen risico heeft twee doelstellingen: een remeffect op het zorggebruik en een verschuiving van een deel van de collectieve lasten naar
privaat. Bij de invoering in 2008 betaalden wij met z’n allen naast de
zorgpremie en de belastingheffing via het eigen risico ook nog eens
1,8 mld. aan de financiering van de zorg. Dit aandeel wordt nu nog eens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

62

verdubbeld. De zorgkosten die een gemiddeld gezin betaalt, zijn daarmee
opgelopen tot bijna € 14 000 op jaarbasis. Dat is dan nog zonder het eigen
risico en zonder eigen bijdragen. Wij kunnen hier dus nog eens rustig
€ 1000 bovenop leggen. In totaal is een gezin met twee verdieners op
jaarbasis dus ongeveer € 15 000 kwijt aan zorgkosten. Dit komt neer op
ongeveer 21% van het inkomen.
Op mijn papier staat een erg ingewikkeld rekensommetje. Ik lees het met
liefde voor. Ik stel vast dat er inderdaad mensen zijn die daar behoefte aan
hebben. Zvw nominale premie: 2 x € 1222 = € 2444; Zvw inkomensafhankelijke premie: 2 x € 1671 = € 3342; AWBZ inkomensafhankelijke premie: 2
x € 4000 = € 8000; eigen risico: 2 x € 350 = € 700; overige eigen
betalingen: € 300. Conclusie: totaal € 14 786. Ik wil hiermee duidelijk
maken dat de zorgkosten fors zijn en veel harder zijn gestegen dan
beloofd bij de introductie van ons nieuwe zorgstelsel. In zes jaar tijd zijn
de kosten voor de zorg met bijna 50% toegenomen. In plaats van dat alles
beter en goedkoper werd, is het alleen maar duurder geworden. Dit ligt
niet alleen aan de vergrijzing van de bevolking. Het komt ook doordat er
medisch steeds meer kan en doordat er dure diagnostiek wordt ingezet
voor het vaststellen van diagnoses. Bovendien wordt er dure techniek
ingezet bij operaties. Dat willen wij ook, want hierdoor leven wij langer en
hebben wij een betere kwaliteit van leven. Wij kunnen ons echter afvragen
of nieuwe behandelingen, technieken en medicijnen wel altijd nuttig en
zinnig zijn. Deze discussie moet in de komende jaren gevoerd worden.
In plaats van een hervormingsagenda voor de kostenbeheersing van de
zorg op te stellen, komt de Kunduzcoalitie alleen maar met een nog
verdere verhoging van het eigen risico. Er kleven enkele nadelen aan het
eigen risico die ik nu even zal opnoemen. Ten eerste: negatieve gevolgen
voor de volksgezondheid. Het eigen risico kan namelijk drempels vormen
die mensen van het gebruik van noodzakelijke gezondheidszorg
weerhouden. Ten tweede: aantasting van de solidariteit tussen de zieke en
gezonde mensen. Gezondheid en ziekte zijn willekeurig en evenredig over
de bevolking verdeeld. De solidariteit zal begrensd worden als zorggebruikers de zorg gedeeltelijk zelf moeten betalen. Ten derde: aantasting
van de toegang tot zorgvoorzieningen. Dit kan leiden tot financiële
drempels bij de toegang tot zorgvoorzieningen. Vooral de laagsteinkomensgroepen moeten in verhouding tot hoge inkomensgroepen meer
uitgeven voor zorgvoorzieningen. Ten vierde: indirecte toename van
selectiemogelijkheden. Verzekeraars kunnen onderdelen van verzekeringspolissen door middel van eigen betaling onaantrekkelijk maken voor
personen met hoge risico’s.
Naast deze nadelen is er ook een aantal negatieve effecten. Ten eerste: het
inhaaleffect. Verzekerden die hun eigen betaling volledig hebben benut,
gaan zich gedragen als volledig verzekerden, waardoor de zorgconsumptie zal toenemen. Ten tweede: het anticipatie-effect. Verzekerden die
weten dat zij het maximum aan eigen betaling zullen bereiken, gaan zich
gedragen als volledig verzekerden, waardoor de zorgconsumptie zal
toenemen. Ten derde: het uitsteleffect. Verzekerden die aan het eind van
een periode in een keer zo veel ziektekosten maken dat het bedrag aan
eigen betaling wordt overschreden, zullen ziektekosten uitstellen tot aan
het begin van een nieuwe verzekeringsperiode. In dat geval kunnen zij
namelijk gedurende een langere periode van een volledige verzekering
genieten en ongeremd zorg consumeren.
De afweging tussen de doelstelling en de nadelen van het eigen risico is
een taak van de overheid. De overheid weegt de belangen van alle
partijen zo goed mogelijk af, zodat uiteindelijk een verbetering van de
welvaart mogelijk wordt. Dat gebeurt nu echter niet. Iedereen gaat er nu
op achteruit: de ouderen, de chronisch zieken en de gehandicapten het
meest. Deze demissionaire minister houdt de mensen voor dat de zorg in
de toekomst niet meer betaalbaar is. Ik zeg tegen de demissionaire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

63

minister dat de zorg helemaal niet meer betaalbaar is door het
doorvoeren van deze verhoging van het eigen risico.
Ik kom bij de merkwaardige constructie die de Kunduzcoalitie heeft
bedacht om de minima voor het eigen risico niet te compenseren via de
Compensatie eigen risico (Cer), de maatregel die hier speciaal voor in het
leven in geroepen is, maar via de zorgtoeslag. Deze regeling heeft niets
met het eigen risico te maken, maar was bedoeld om tegemoet te komen
aan de hoge kosten van de zorgpremie. Zij was ingesteld om voor de
vroegere ziekenfondspatiënten de overgang naar de nieuwe Zorgverzekeringswet te verzachten.
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft de
voorwaarden voor de compensatie van het eigen risico vastgesteld. Om in
aanmerking te komen voor de Cer 2012 moet men volgens de Zorgverzekeringwet voldoen aan een of meer van de voorwaarden die ik nu
allemaal zal oplezen.
1. «U krijgt geneesmiddelen voor bepaalde aandoeningen. Er wordt
gekeken naar de gedeclareerde medicijnen in de jaren 2010 en 2011.
Het gaat om specifieke stoffen die voorkomen op de lijst die het
ministerie van VWS voor deze regeling heeft opgesteld. Van deze
geneesmiddelen met een specifieke stof moeten er in 2010 en 2011
meer dan 180 standaard dagdoseringen aan u zijn geleverd.»
2. «U bent onder behandeling voor bepaalde aandoeningen bij een
ziekenhuis of een medisch specialist. Er wordt gekeken naar bepaalde
behandelingen in de jaren 2009 en 2010. De behandelingen zijn
ingedeeld in een zogenaamde diagnose kostengroep (DKG). Het gaat
om behandelingen die voorkomen op de lijst die het ministerie van
VWS voor deze regeling heeft opgesteld.»
3. «U verblijft langdurig in een AWBZ-instelling. U verbleef minstens
een halfjaar aan één stuk in een instelling op basis van de AWBZ. Het
gaat om een verblijf van 1 januari 2012 tot en met 1 juli 2012.»
Het is op zich een prima regeling, hoewel je vraagtekens kunt plaatsen bij
de lijst met geneesmiddelen die relevant zijn voor de compensatie van het
eigen risico.
Ik ga verder met de zorgtoeslag, een tegemoetkoming in de kosten van de
zorgverzekering voor mensen met een laag inkomen. De zorgtoeslag is
dus te vergelijken met bijvoorbeeld de huurtoeslag, die bedoeld is als
tegemoetkoming voor het betalen van de huur. De hoogte van de
zorgtoeslag is afhankelijk van de hoogte van het inkomen. Hoe lager het
inkomen, hoe hoger de zorgtoeslag. De zorgtoeslag heeft niets te maken
met het gebruik van zorg. Ook als je in 2013 helemaal niet ziek bent, geen
medicijnen bij de apotheek haalt en niet naar de polikliniek van het
ziekenhuis gaat, heb je op basis van je inkomen nog recht op zorgtoeslag.
De zorgtoeslag wordt niet door het ministerie van VWS geregeld, het gaat
allemaal via de Belastingdienst. De Belastingdienst zegt: «Zorgtoeslag is
een tegemoetkoming in de kosten van uw zorgverzekering. Met de toeslag
kunt u een deel van de nominale premie voor uw zorgverzekering
betalen.» Ik herhaal: «Met de toeslag kunt u een deel van de nominale
premie voor uw zorgverzekering betalen.» Zorgtoeslag heeft dus álles te
maken met de zorgpremie en niet met het eigen risico.
Mijn fractie heeft de minister vorige week gevraagd waarom de
zorgtoeslag wordt verhoogd voor het compenseren van het verhogen van
het eigen risico. Het antwoord luidde dat de regering ervoor heeft gekozen
om zieken met een lager inkomen te compenseren via de zorgtoeslag. «De
maatregel wordt evenwichtig over de zorggebruikers verdeeld in de zin
dat de laagste inkomens volledig ontzien worden en naarmate het
inkomen stijgt er meer betaald moet worden.» Mensen dit klopt niet. Niet
alleen zieken met een lager inkomen worden gecompenseerd, ook
gezonde mensen met een lager inkomen krijgen nu een hogere
zorgtoeslag. Waarom zouden gezonde mensen ter compensatie van de
verhoging van het eigen risico – dat hoeven zij niet betalen, want zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

64

maken dit niet op – alsnog automatisch een verhoging van hun
zorgtoeslag krijgen?
Hoezeer ik mensen met een lager inkomen de zorgtoeslag ook gun, zij
hebben geen recht op deze verhoging. Compensatie moet alleen gelden
voor mensen die gebruikmaken van de zorg. Ik wil van de minister weten
of deze maartregel juridisch wel klopt. Het betreft namelijk een compensatie voor kosten die niet gemaakt zijn. Overigens begrijp ik de maatregel
wel. Het is een noodgreep van de Kunduzcoalitie om de verhoging van het
eigen risico er doorheen te drukken en gunstig te laten afsteken. Via de
Cer was dit voor 2013 niet te verwezenlijken, maar wel via de zorgtoeslag.
Deze constructie heeft nog een voordeel, hoewel ik eerder zou spreken
van misleiding en gegoochel met cijfertjes.
De meerkosten die nu gemoeid zijn met hoge zorgtoeslag – die
meerkosten bedragen 560 mln. – behoren nu niet tot de uitgaven van het
budgettair kader zorg, maar komen voor rekening van de Belastingdienst.
Denk maar even na: een ingrijpende maatregel als de verhoging van het
eigen risico – die levert netto slechts 240 mln. op, namelijk een opbrengst
van 800 mln. minus de kosten van compensatie ter waarde van 560 mln. –
is immers niet te verkopen aan de burger die daarvoor een eigen risico
van € 350 moet gaan betalen. Ik vind het gewoon bedrog. Het ministerie
van VWS sleept 800 mln. besparing binnen, waaraan alle burgers moeten
meebetalen door een hoger eigen risico. Daar bovenop moeten de
burgers ook nog eens meebetalen aan de kosten van de compensatie van
mensen die misschien niet eens gebruikmaken van de zorg. Om dit
onrecht ten opzichte van mensen die afhankelijk zijn van de Cer nog te
vergroten, wordt de tegemoetkoming volgens de Cer volgend jaar niet
verhoogd. Deze mensen worden daardoor benadeeld. Er is dus geen
sprake van een evenwichtige verdeling van de lasten. Opnieuw constateer
ik dat de Kunduzcoalitie de lasten voor zieke mensen verzwaart. Omdat
deze constructie allerminst rechtvaardig is, heb ik hierover nog de
volgende vragen aan de minister.
Is de zorgtoeslag wel het juiste instrument om deze belachelijke
verhoging van het eigen risico te compenseren? Waarom vindt er geen
compensatie via de Cer plaats van het eigen risico? Is voor deze regeling
gekozen om de kosten van de uitvoering te verleggen, zodat deze niet ten
laste komen van het BKZ? Klopt het dat de laagste inkomens volledig
gecompenseerd worden door middel van een verhoging? Is het zo dat
deze groep in onze samenleving de meeste zorg vraagt of zijn er ook
andere groepen die veel zorg vragen? Wordt hier niet voorbijgegaan aan
het doel van het eigen risico, namelijk een rem op de zorgvraag? Vindt de
compensatie plaats aan het begin van het jaar zoals in de huidige
zorgtoeslagregeling? Wordt er daadwerkelijk gekeken naar zorggebruik?
Indien dat het geval is, wordt er dan ook teruggevorderd aan het eind van
het jaar. Indien dit niet het geval is, hoe rechtvaardig is deze maatregel
dan? Wat zijn de extra administratieve lasten en uitvoeringskosten van
deze maatregel? Wat zegt dat over de solidariteit van dit stelsel? Is het zo
dat voor het bedrag van € 220 compensatie plaatsvindt via de Cer voor de
overige € 115 via de zorgtoeslag? Waarom is er gekozen voor deze
bezopen constructie? Is dit juridisch getoetst? Is dit niet een verkapte
vorm van een inkomensafhankelijk eigen risico? Waarom wordt de Cer
niet verhoogd nu het eigen risico stijgt?
Mede door de toegenomen kosten kunnen steeds meer mensen hun
zorgpremies niet meer betalen. Het aantal wanbetalers is enorm en stijgt
almaar. Er is nu een ingewikkeld systeem opgetuigd om de wanbetalers
aan te pakken, maar veel heeft dat nog niet opgeleverd. Het lijkt onuitroeibaar en het kost de samenleving zo’n 0,5 mld. per jaar. In 2011
vroegen bij zorgverzekeraar UVIT 4000 mensen per maand om een
betalingsregeling. Menzis meldde onlangs hetzelfde. Toch beweert deze
minister dat er geen substantiële stijging van het aantal wanbetalers
wordt verwacht. Bij zo’n bewering wil ik dan graag een gedegen onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

65

bouwing, want ik verwacht samen met een heleboel andere partijen uit
het veld die stijging wel. Overigens zijn er geen cijfers bekend over
mensen die hun eigen risico niet betalen, want zij worden niet geregistreerd. Misschien wordt het tijd dat wij dat wel doen om er inzicht in te
krijgen hoeveel mensen door de verhoging van het eigen risico in
financiële problemen komen. De opmerking van de demissionaire
minister dat mensen alvast rekening kunnen houden met hoge zorgkosten
en daarom geld opzij kunnen zetten, getuigt van weinig realiteitszin. Ik
hoef alleen maar het koopkrachtplaatje van de AOW erbij te halen om aan
te tonen dat de ruimte om te sparen er gewoon niet is.
In 2005 werd de nieuwe Zorgverzekeringswet een mijlpaal genoemd door
voormalig minister Hoogervorst. Ik zet de hoogtepunten van de nieuwe
wet op een rij. Het onderscheid tussen het ziekenfonds en particulier
verzekerden verdwijnt. De basisverzekering is gelijk aan het huidige
ziekenfondspakket. Kinderen tot achttien jaar zijn gratis meeverzekerd. Om
de kosten voor burgers te beperken komt er een zorgtoeslag. Burgers
kunnen jaarlijks van verzekeraar wisselen. De verzekeraars moeten
iedereen tegen dezelfde premie het basispakket aanbieden. Dit moet
risicoselectie, het weren van mensen met een zwakke gezondheid,
voorkomen. Naast de verplichte basisverzekering kan de burger zich
aanvullend verzekeren voor extra medische hulp. Voor deze premie,
evenals voor de eigen bijdrage en het eigen risico, is er geen toeslag.
Verzekeraars moeten scherper met elkaar concurreren. Verder onderhandelen zij met de zorgaanbieders over de tarieven en de kwaliteit van de
medische hulp. Zij kunnen lagere prijzen of extra service afdwingen
omdat ze niet meer met elk ziekenhuis een contract hoeven af te sluiten.
Ik zag twee belangrijke doelstellingen bij de introductie van de nieuwe
Zorgverzekeringswet: het maken van een einde aan het onderscheid
particulier en ziekenfonds en een basispakket gelijk aan het toenmalige
ziekenfondspakket voor de gehele bevolking. Typerend voor de invoering
was de klassieke vraag van elke zorgverlener: bent u ziekenfondsverzekerd, of particulier? Dit had niet alleen betrekking op de financiële
afhandeling, maar ook op de behandeling. Immers, het open spreekuur bij
de huisarts zat altijd vol ziekenfondspatiënten, en de particulier verzekerden konden ’s middags op afspraak komen. Dus: ja, ik was blij dat deze
tweedeling in de zorg verdween.
Echter, met het steeds kleiner wordende basispakket en de steeds
uitgebreidere aanvullende pakketten, waarbij de verzekeraars overgaan
tot medische selectie of bepaalde patiëntengroepen uitsluiten voor de
aanvullende verzekering, tenzij tegen een veel hogere premie, zie ik de
tweedeling in de zorg weer terugkomen. In plaats van dat de overheid hier
iets aan doet, versterkt ze deze tweedeling nog meer door de invoering
van een nog hoger eigen risico, invoering van eigen betalingen en
verkleiningen van het pakket. De tweedeling in de zorg raakt dus in een
versnelling dankzij deze maatregelen.
In 2010 wisten we al na de evaluatie dat er geen remmende werking
uitgaat van het eigen risico, dat de totale zorguitgaven niet veranderen
door het eigen risico, dat huisartsen in hun voorschrijf- of verwijsgedrag
geen rekening houden met het eigen risico en dat de uitvoeringskosten
van het eigen risico hoger zijn dan verwacht.
Een jaar later werd de tweede fase van deze evaluatie gepubliceerd,
waarin de conclusies in lijn waren met het voorgaande. Voor 2012 geldt
het bovenstaande dus nog steeds. Samenvattend kunnen we concluderen
dat de Zorgverzekeringswet een aantal instrumenten bevat om de
risicosolidariteit veilig te stellen respectievelijk te versterken: acceptatieplicht, verbod op premiedifferentiatie en risicoverevening. Niettemin
bestaan er loopholes die de beoogde risicosolidariteit op termijn
aantasten.
De regeling voor het behoud van inkomenssolidariteit staat onder druk.
Aanleiding voor de Zorgverzekeringswet, zo staat in het SER-advies uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

66

1999, is om te komen tot een stelsel dat bestand is tegen toekomstige
ontwikkeling. In het licht van de vergrijzing moet dit genoeg solidariteit
kunnen organiseren. Hoe staat het daarmee? Ons zorgstelsel wordt
immers gedragen door de bereidheid van de gezonde burgers om te
betalen voor het gebruik van gezondheidszorg door de zieke burger. Het
spreekt voor zich dat we allemaal meebetalen aan de zwangerschap van
de buurvrouw, of aan de verzorging van de demente moeder, of aan de
kankerbehandeling van een ziek kind. Als jezelf plotseling iets overkomt of
je krijgt een ongeluk, dan wil je ook dat die zwangere buurvrouw aan jouw
kosten meebetaalt, zoals die demente bejaarde via de premie nog
bijdraagt aan de zorgkosten van ons allemaal. Dat is namelijk altijd de
basis geweest van ons zorgstelsel, en dit was ook het uitgangspunt bij de
nieuwe Zorgverzekeringswet.
Hoogleraar Martin Buskens zegt het volgende over solidariteit: collectiviteiten blijken voor zorgverzekeraars prima instrumenten te zijn om
marktactiviteiten te ontplooien in de richting van aspirant-verzekerden
met een gunstig risicoprofiel. Zo biedt Agis fikse kortingen aan aspirantverzekerden die aangeven een profiel te hebben op Hyves. Deze zorgverzekeraar weet natuurlijk heel goed dat deze site vooral onder jongeren een
hip imago heeft. Maar zolang sprake is van een collectieve verzekering en
een maximale korting op de basisverzekering die niet hoger is dan 10%
wordt hierin geen probleem gezien. Maar bij andere constructies van
onder andere CZ en Zilveren Kruis Achmea zijn geen collectiviteiten
betrokken. Het betreft hier het herverzekeren van het eigen risico van de
basisverzekering, wat buiten het bereik van de Zorgverzekeringswet ligt.
Het herverzekeren van het eigen risico gebeurt door het nemen van een
soms wel zeer goedkope aanvullende ziektekostenverzekering bij dezelfde
zorgverzekeraar. Die verzekering is een rechttoe, rechtaan schadeverzekering. Daarop is niet de Zorgverzekeringswet van toepassing, maar wel
het reguliere verzekeringsrecht van het BW. Dat recht verzet zich niet
tegen aan het schadeverzekeringsbedrijf inherente praktijken als premiedifferentiatie en risicoselectie. Zo sluipt dit toch ons zorgstelsel binnen.
Nu zullen jonge, gezonde mensen vrij gemakkelijk een dergelijke
aanvullende verzekering kunnen nemen, maar voor chronisch zieke,
doorgaans ongezonde ouderen ligt het anders. Als ze al niet geweigerd
worden, dan zullen ze meer dan waarschijnlijk toch een premie moeten
betalen die aanmerkelijk hoger ligt. Het prijsniveau van de vijftigplusverzekeringen die de zorgverzekeraars in kwestie aanbieden, ligt alvast
beduidend hoger. De chronisch zieken of minvermogende oudere heeft
dus niet in dezelfde mate toegang tot een aanvullende ziektekostenverzekering waarmee, als het erop aankomt, klaarblijkelijk ook noodzakelijke
gezondheidszorg bekostigd zal moeten worden. Bovendien gaan de
gezonde burgers die gebruik maken van de hierboven besproken
constructies minder bijdragen in de kosten die gemaakt worden voor de
zorgbehoeftigen. Hierdoor worden de lasten gedragen door minder
schouders en drukken die lasten dus meer op de schouders van diezelfde
zorgbehoeftigen.
Dit proces is al aan de gang en de Kunduzmaatregelen sturen dit nog
meer in de verkeerde richting. Er is nu duidelijk sprake van een lastenverschuiving naar de zieke patiënt. Je bent ziek, knap het zelf maar op. Kom
je in het ziekenhuis te liggen, dan betaal je maar € 7,50 per dag. Ook van
de ouderen wordt een actieve bijdrage aan de samenleving verwacht.
Zowel zieken als ouderen moeten blijven participeren. De AOW wordt
voor ouderen een worst case scenario. Het basispakket biedt alleen nog
maar een minimum aan zorg. Eigenlijk ben je te beklagen als je daarvan
afhankelijk bent. Je levensloop bepaal je toch zelf. Anders heb je pech. Het
is kortzichtig om een samenleving na te streven waarin ziekte of
ouderdom als een calculeerbaar risico wordt beschouwd waartegen je je
moet indekken. We wilden af van de situatie waarin we particulieren en
ziekenfondspatiënten hadden. Nu krijgen we mensen met een basispakket

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

67

en mensen met een aanvullende verzekering. De tweedeling is weer
helemaal terug, met daarbij mogelijkheden tot premiedifferentiatie en
risicoselectie.
Toch handhaaft deze demissionaire minister de stelling dat alle zorgmaatregelen in het Kunduzakkoord betrekking hebben op hervorming en
efficiënte zorgverlening, waarbij de verhoging van het eigen risico het
kostenbewustzijn van de burger dient te verbeteren. Maar hoe ik het ook
bekijk, ik zie niets van die hervormingen. Dat verhogen van het kostenbewustzijn middels het eigen risico is een lachertje. Het lijkt er meer op dat
een stelletje onzorgvuldige, bureaucratische boekhouders in zeer korte tijd
een flinterdun akkoord in elkaar hebben gedraaid waarvan ze de gevolgen
niet kunnen overzien. Van dit amateuristisch in elkaar gedraaide akkoord
zullen echter wel een heleboel mensen last krijgen in 2013. Daarom is het
een absolute noodzaak dat wij dit hier tegenhouden.
Nu, vijf jaar na het in werking treden van de wet, moet geconstateerd
worden dat er sprake is van een voortdurende stijging van de zorguitgaven. Deze uitgaven leiden tot forse premie- en andere kostenstijgingen
bij de consument. Ook is de dekking van zowel de basisverzekering als de
aanvullende verzekering versoberd en zijn er problemen met de betaalbaarheid en de houdbaarheid van het stelsel. Dit roept toch dringend de
vraag op of de wet wel aan haar doelstellingen voldoet of aanpassing
behoeft.
Ik ga over naar de voorhangprocedure in artikel 124 van de Zorgverzekeringswet. Ik constateer meteen dat de zo hoog in het vaandel staande
hervormingsmaatregelen van FC Kunduz ook op de pakketmaatregelen
slaan. Allereerst noem ik het opnieuw ordinaire bezuinigingen en
lastenverzwaringen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik hoor graag even van mevrouw Dille
welke hervormingsvoorstellen zijn doorgevoerd toen de PVV het kabinet
nog gedoogde.
Mevrouw Dille (PVV): Zoals u weet, is een aantal goede aanzetten
gegeven, onder andere de aanzet om ervoor te zorgen dat zorginstellingen geen last hebben van allerlei belachelijke regels en bureaucratische
onzin. Voor de rest hebben wij nog een aantal oplossingen die later in
mijn betoog terugkomen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik heb het over concrete hervormingen. De enige wijzigingen die ik me kan herinneren van de PVV, waren
de IQ-maatregel en het bijna geheel afschaffen van het persoonsgebonden budget. Die maatregelen hebben we gelukkig kunnen
terugdraaien.
Mevrouw Dille (PVV): Ik weet natuurlijk niet of het geheugen van
mevrouw Voortman haar in de steek laat, maar er zijn natuurlijk wel heel
duidelijk concrete stappen gezet om de zorg betaalbaar te maken,
bijvoorbeeld de stap om ervoor te zorgen dat allerlei therapieën die
gewoon niet bewezen effectief zijn, niet meer betaald worden. Er zijn dus
de nodige maatregelen genomen. Maar ik zal dadelijk ook nog ingaan op
een aantal nieuwe maatregelen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Welke therapieën dan? Ik hoor dan
graag concrete voorbeelden.
Mevrouw Dille (PVV): Met name op het gebied van gedragsbeïnvloedende therapieën zijn er veel therapieën waarvan wij denken: daar moet
de belastingbetaler niet voor gaan opdraaien. Die werden tot voor kort
altijd klakkeloos betaald. Ik heb zelfs een therapie gezien waarbij werd
uitgegaan van klankschalen. Dan werd je chakra meer geopend en zou je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

68

minder last hebben van depressiviteit. Laten wij het er maar op houden
dat wij dat onzin vinden. Wij willen terug naar de basiszorg.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik heb niet echt concrete voorbeelden
gehoord van grote PVV-hervormingen in de zorg. Dan moet ik concluderen dat die er niet zijn. Ik ben blij dat we in ieder geval af zijn van de
IQ-maatregel en de bezuiniging op het PGB.
Mevrouw Dille (PVV): Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog. In 2010 is de
gewogen gemiddelde ligduur in Nederlandse ziekenhuizen verder
gedaald. De gewogen gemiddelde ligduur in alle Nederlandse ziekenhuizen was in 2010 3,17 dagen. Dit betekent een daling van 4,5% ten
opzichte van 2009. Nederland kent al de kortste ligduur van alle landen
om ons heen. Een efficiencyslag valt hier dus helemaal niet te halen.
Kortom, de demissionaire minister kan onmogelijk volhouden dat het
introduceren van een eigen bijdrage van € 7,50 per ligdag is ingegeven
vanuit een hervormingsmaatregel dan wel vanuit een efficiencyoogpunt.
Ik kom bij de volgende maatregel: de procentuele eigen bijdrage voor
hoortoestellen. De maximale vergoeding voor hoortoestellen wordt
vervangen door een eigen bijdrage van 25% van de kosten. Ik stel
opnieuw de vraag of dit een hervormingsmaatregel of een efficiencymaatregel is. Ik ben ervan overtuigd dat de big business in de hoortoestellenbranche moet worden aangepakt. Daarover zijn al meerdere malen
Kamervragen gesteld. Zoals het voorstel er nu ligt, is een van de
consequenties dat ook mensen met een kleine beurs voor hoortoestellen
moeten gaan betalen. Nu helpen audiciens 30% van hun klanten zonder
bijbetaling. Het gaat om een twee jaar oud voorstel van het CVZ dat
destijds is gepresenteerd als budgetneutraal maar nu 27 mln. aan
besparing moet opleveren. Boer & Croon berekende destijds dat het
voorstel leidt tot een stijging van de kosten. Die lopen in vijf jaar op met
80%; van 105 mln. in 2010 tot 189 mln. in 2015, als gevolg van de te
verwachten groei van het aantal oudere slechthorenden en de in het
voorstel opgenomen verruiming van aanspraken. Heeft de minister harde
afspraken gemaakt met de zorgverzekeraars die de beoogde besparing
van 27 mln. moeten gaan realiseren? Of kunnen wij deze besparing nu al
naar de prullenbak verwijzen?
Het is betreurenswaardig dat maatregelen voor stoppen met roken
worden teruggedraaid zodat deze weer voor vergoeding vanuit het
basispakket in aanmerking komen. Het basispakket is bedoeld voor
noodzakelijke zorg en stoppen met roken valt daar niet onder. Het past
prima in het aanvullende pakket. Waarom moeten mensen die willen
stoppen met roken honderden euro’s vergoed krijgen voor nicotinepleisters? Zij besparen toch al fors doordat zij geen sigaretten meer
kopen? Niemand heeft hen gedwongen om te gaan roken. Dat was hun
eigen keuze. Het is ook hun eigen keuze om daarmee weer te stoppen. Het
is prima als rokers ermee stoppen, maar laat hen dat vooral zelf betalen.
De overheid heeft in het verleden veel geld uitgegeven aan stoppen met
roken, met programma’s, campagnes en organisaties, en wat blijkt uit de
stukken? Het aantal rokers is met 1% toegenomen. Het werkt niet. De
overheid zou zich daarom moeten beperken tot alleen voorlichting. De
antirooklobby Stivoro heeft flink uitgepakt en kan tevreden zijn met het
resultaat. Mijn fractie is dat echter niet. Hoeveel subsidiegeld heeft Stivoro
in de lobbypraktijken gestopt?
Vorig jaar zei de demissionaire minister tijdens een algemeen overleg nog
het volgende over roken: «Niets is zo lucratief, zowel voor je eigen
gezondheid, die van je omgeving en je eigen portemonnee, als stoppen
met roken. Ik zie echt niet in waarom je buurman, die niet rookt, eraan
mee moet betalen. Het spijt mij wel, maar ik zie het niet in. Ik zie ook niet
in dat al mijn vrienden en kennissen, die ruim boven de twee ton zitten,
op kosten van de zorgverzekeraar moeten stoppen met roken. Ik vind dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

69

echt heel treurig. Als je stopt met roken, levert je dat heel veel geld op.
Een pakje sigaretten kost meer dan € 5. Een pakje per dag, zeven pakjes
per week: reken maar uit, daar word je hartstikke rijk van. Je wordt er ook
veel gezonder van. Ik spreek uit ervaring. Ik kan het iedereen aanraden. Ik
ben vier jaar geleden gestopt. Bij wat er in een basispakket zit, gaat het
ook over dit soort afwegingen. Moeten wij dit met zijn allen financieren?»
Mijn fractie is het hartstikke eens met deze wijze woorden. Het oordeel
van de minister was toen nee, en mijn fractie was het daarmee eens. Zij is
het daarmee nog steeds eens, maar deze minister en haar partij doen een
ongelooflijke knieval voor de Kunduzclub door 180 graden te draaien. We
gaan weer met zijn allen het stoppen met roken financieren. Dat is
onzinnig want stoppen zonder hulp is eerder regel dan uitzondering. 90%
van alle mensen die stoppen met roken doet dat zonder enige vorm van
hulp.
De heer Mulder (VVD): Mevrouw Dille, wij moeten instemmen met het
vergoeden van kosten voor stoppen met roken. Dat doen wij met grote
tegenzin. Wij zijn in deze positie gekomen door u. Waarom bent u
weggelopen uit het Catshuis?
Mevrouw Dille (PVV): Ik zal het nog een keer uitleggen. Wij zijn weggelopen omdat sprake was van een vreselijk akkoord waaronder wij onze
handtekening niet konden zetten. De zwakste mensen werden daarmee
gepakt, eigenlijk net als met het Kunduzakkoord. Het is jammer dat de
VVD niet weggelopen is.
En wat zei de demissionaire minister vorig jaar juni over de dieetadvisering? Ik citeer uit de toelichtingsbrief die zij na het algemeen overleg
over het pakketadvies naar de Kamer stuurde: «Als onderdeel van de
behandeling van een patiënt met een bepaalde aandoening kan de
behandelaar advies geven over het bij de aandoening gewenste eetpatroon, met bijvoorbeeld het advies bepaalde voeding te vermijden, niet te
vet te eten enzovoort. Dan is er geen sprake van dieetadvisering zoals
diëtisten die plegen te bieden, maar van de meer algemene advisering
over en begeleiding bij voeding en eetgewoonten. Dit valt onder de zorg
zoals huisartsen, verloskundigen en medisch specialisten plegen te bieden
en blijft ook in 2012 verzekerde zorg. Dieetadvisering is voorlichting met
een medisch doel over voeding en eetgewoonten. Het gaat om de meer
specialistische, op de toestand van het individu toegesneden, advisering
en begeleiding. Nog anders gezegd: het gaat om dieetzorg zoals diëtisten
die plegen te bieden.» De minister gaat verder met: «Per 1 januari 2012 is
specialistische dieetadvisering niet langer een verzekerde prestatie ten
laste van de zorgverzekering. Uitzondering daarop vormt dieetadvisering
die wordt gegeven als onderdeel van gecoördineerde multidisciplinaire
zorg aan een verzekerde die lijdt aan COPD, diabetes of die een vasculair
risico heeft. In die gevallen zal dieetadvisering per 2012 nog wel onder de
verzekerde zorg in het kader van de Zorgverzekeringswet vallen. Het
onderscheid tussen dieetadvisering en algemene advisering over en
begeleiding bij voeding en eetgewoonten licht ik toe aan de hand van het
voorbeeld ketenzorg bij diabetes. De zorgstandaard Diabetes stelt als
kwaliteitsparameter voor goede diabeteszorg de eis dat een nieuwe
diabeet in jaar één naar de diëtist gaat (voor een advies over voeding en
eetgewoonten, toegesneden op zijn persoon en fysieke toestand). Aan de
begeleiding, die daarna nodig is bij het uitvoeren van het door de diëtist
opgestelde plan, wordt de eis van inschakeling van de diëtist niet gesteld.
Het is goed voorstelbaar dat die begeleiding wordt overgedragen aan een
andere zorgfunctionaris. In dit voorbeeld komen dus zowel de specialistische dieetadvisering zoals diëtisten die plegen te bieden en de meer
algemene advisering over en begeleiding bij voeding en eetgewoonten
zoals huisartsen, medisch specialisten en verloskundigen die plegen te
bieden, voor. De voorgenomen maatregel per 1 januari 2012 aanstaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

70

betekent in het geval van ketenzorg bij COPD, diabetes en vasculair
risicomanagement dat de zorg zoals diëtisten die plegen te bieden nog
wel wordt vergoed en de meer algemene advisering en begeleiding ook.
De specialistische dieetadvisering in de niet-ketenzorg context is vanaf
1 januari 2012 geen verzekerde prestatie meer onder de Zvw. Het is
uiteraard aan verzekeraars om hierop in te spelen, maar wij hebben bij het
nemen van de pakketmaatregel meegewogen dat er een gerede kans is –
het gaat om een duidelijk afgebakende aanspraak – dat de dieetadvisering
onderdeel gaat uitmaken van de aanvullende verzekering.» Dat is opnieuw
een standpunt waar mijn fractie achter kon staan. Zij heeft dat ook steeds
verdedigd en zal dat, in tegenstelling tot deze demissionaire minister en
haar liberale partij, ook blijven doen.
Als er één pakketmaatregel had moeten worden teruggedraaid, dan is dat
wel die ten aanzien van de maagzuurremmers. Wij hebben er vorig jaar
mee ingestemd onder voorwaarde dat de effecten zouden worden
gemonitord. Er hebben ons inmiddels berichten bereikt dat de maatregel
niet uitpakt zoals hij bedoeld was. Chronisch gebruik zou voor vergoeding
in aanmerking blijven komen. «Chronisch gebruik» wil zeggen dat iemand
langer dan zes maanden maagzuurremmers slikt. Wij zien echter dat
mensen met reuma die NSAID’s slikken, afhankelijk zijn van hun op en
neer gaande ziektebeeld. Het komt dus voor dat zij soms maandenlang
geen NSAID’s slikken en dan weer maanden achtereen wel. Deze
reumapatiënten zouden volgens ons toch onder de chronisch gebruikers
moeten vallen en hun maagzuurremmers zouden wel moeten worden
vergoed. Er heeft ons nog een ander bericht bereikt. Er zijn combinatiemiddelen op de markt, bijvoorbeeld een NSAID samen met een maagzuurremmer. Deze combinatiemiddelen worden wel volledig vergoed. Ze zijn
uiteraard duurder maar worden nu opeens veel vaker voorgeschreven.
Dat is natuurlijk niet de bedoeling geweest van de maatregel om
maagzuurremmers uit het pakket te halen. Kortom, deze pakketmaatregel
van vorig jaar zou nog eens grondig moeten worden geëvalueerd en
misschien herzien.
Tot zover de voor ons niet te verteren pakketmaatregelen, die er nu via
deze voorhang ook gelijk maar even doorgejast worden. Het is al met al
bijzonder jammer om te moeten constateren dat deze demissionaire
minister uiteindelijk niet het lef heeft gehad om te zeggen «handen af van
de zorg» maar in plaats daarvan is gezwicht voor al die verschrikkelijke
linkse hobby’s van de Kunduzcoalitie. Er zijn namelijk heus maatregelen
denkbaar waarbij wel is nagedacht over de positie van onze ouderen en
chronisch zieken en die daarnaast besparing opleveren. Mogelijke
oplossingsrichtingen zoals het afschaffen van de zorgtoeslag, het verlagen
van de zorgpremie en het verschoven eigen risico, worden door het
kabinet op voorhand afgewezen. Daarmee laat het kabinet niet alleen
kansen liggen om knelpunten en problemen aan te pakken die een
succesvolle stelselwijziging in de zorg belemmeren, maar ook om
besparingen op de collectieve uitgaven te realiseren. Is het evenwichtig
dat bijna het hele Kunduzpakket vooral in het vlees van de burger snijdt
en de overheid eigenlijk spaart? Is het evenwichtig dat je liggeld voor het
ziekenhuis moet betalen terwijl zonnepanelen extra worden gesubsidieerd? Het antwoord is natuurlijk: nee, dat is helemaal niet evenwichtig.
Het is ook niet acceptabel. Als de Staat per jaar meer geld uitgeeft dan hij
binnenkrijgt, moet de Staat de tering naar de nering zetten. Bij Kunduz is
de balans volledig mis. Van de 12 mld. in het Kunduzpakket, worden de
burgers voor 8,5 mld. getroffen met netto lastenverzwaringen. Slechts
1 mld. komt voor rekening van de overheid.
Maar Kunduz heeft nog wat extra’s in petto voor onze ouderen. Volgens
het Kunduzpakket is dat: extramuraliseren zzp 1 tot en met 3 voor nieuwe
gevallen per 1 januari 2013. Nu snapt niemand thuis natuurlijk wat
daarmee wordt bedoeld. Ik zal zeggen wat Kunduz daarmee bedoelt,
namelijk dat wordt begonnen met het afschaffen van de verzorgings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

71

huizen. Vanaf 2013 komen hoogbejaarden die slecht ter been zijn, die niet
meer voor zichzelf kunnen zorgen en die ook niemand meer hebben om
voor hen te zorgen er gewoon niet meer in. Wat zegt Kunduz? Die mensen
houden thuis alle zorg die zij ook in het verzorgingstehuis hebben. Wie
gelooft dat? Kan dat wel? Wordt de burger hier niet enorm voor de gek
gehouden?
Volgens de omschrijving van zzp 1 tot en met 3 kunnen die mensen vaak
niet meer thuis wonen. Sommige groepen – wij spreken hier vaak over
mensen van 80 jaar en ouder – hebben zelfs dag en nacht zorg nodig. En
wat zegt Kunduz? Lost u het maar zelf op, verkommer maar, vereenzaam
maar, vervuil maar, modder maar aan. U blijft thuis, want dat is het beste
voor u. Ook als het niet meer gaat – je zult maar 80 zijn, niemand meer
thuis hebben en het verzorgingshuis in willen omdat je te ziek bent om
thuis te blijven – zegt Kunduz: alles wat u hebt opgebouwd na de oorlog,
breken wij in een paar dagen af. Asocialer kan het niet.
Op 12 september zal de kiezer nee zeggen tegen dit Kunduzpakket, net
zoals die nee zal zeggen tegen het ESM-verdrag en de dictaten van
Brussel. Op 12 september worden wij weer baas in eigen huis, worden wij
weer baas in eigen land. Ik en mijn fractie kunnen daar niet op wachten.
Dit waren de woorden van mijn fractievoorzitter in het debat over het
Kunduzakkoord. Ik kan mij daar volledig bij aansluiten.
Mevrouw Dijkstra (D66): Wij hebben het vandaag helemaal niet over de
zzp’s 1 tot en met 3, want dat zijn maatregelen in het kader van de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Die gaat over de langdurige zorg,
waaronder ook de ouderenzorg valt. Toch wil ik mevrouw Dille er even
met klem op wijzen dat er geen enkele sprake is van het in enige dagen
afbreken van de hele ouderenzorg. Het enige wat er gebeurt, is dat wij
gaan kijken of mensen die zelf over het algemeen ook veel liever thuis
behandeld worden inderdaad thuis kunnen worden behandeld, zodat zij
niet naar een instelling hoeven om verpleegd of verzorgd te worden. Het
gaat om mensen met een ziektelast die niet tot de zwaarste behoort en
waarvoor je de zorg ook goed thuis kunt ontvangen. Misschien kan
mevrouw Dille nog even in haar oren knopen dat het daar om gaat.
Mevrouw Dille (PVV): Ik vraag mevrouw Dijkstra om haar eigen Kunduzakkoord nog eens goed na te lezen. Ik leef namelijk in een Nederland
waarin ik lees dat deze mensen inderdaad niet meer in aanmerking komen
voor een plaats in een verzorgingstehuis. Ik heb het over de gewone Henk
en Ingrid senior. Die kunnen dat soort dingen gewoon niet meer betalen.
Zij hebben niet iemand om voor ze te zorgen. Zij kunnen ook niet zeggen:
ik ga de € 50 000 die ik nog op de bank heb staan even aanspreken. Dat is
gewoon niet het geval. Wij komen voor die mensen op en mevrouw
Dijkstra voor een andere doelgroep.
Mevrouw Dijkstra (D66): De zorgzwaartepakketten vervallen niet. De
zorgzwaartepakketten worden verplaatst naar huis, naar het thuis
verzorgen in plaats van in een instelling.
Mevrouw Dille (PVV): Dus mevrouw Dijkstra geeft toe dat de verzorgingstehuizen worden afgebroken. Dat is in elk geval fijn.
Mevrouw Dijkstra (D66): Ik heb mezelf helemaal niet horen zeggen dat de
verzorgingshuizen worden opgeheven. Ik zeg alleen maar dat mensen met
een zorgzwaartepakket 1 tot en met 3 in de thuisomgeving zullen worden
verzorgd. Wij willen allemaal het liefst dat mensen zo lang mogelijk thuis
wonen. Mensen geven zelf ook aan dat graag te willen. Zorg in de buurt is
op dit moment voor iedereen het motto. Dat bereiken we hiermee. Dat is
ook het doel van deze maatregel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

72

Mevrouw Dille (PVV): Dat zijn prachtige woorden, maar ik zou tegen
mevrouw Dijkstra willen zeggen: lees uw eigen Kunduzakkoord nog maar
eens door.
De voorzitter: Ik schors de vergadering kort.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Mevrouw Dille (PVV): Voorzitter. In het Kunduzakkoord wil men ook de
eigen bijdrage in de ggz verzachten. Ik wil erop wijzen dat deze maatregel
al meermaals is verzacht. Bij de eerste verzachting ging het erom, de
eigen bijdrage in de tweedelijns ggz te beperken tot een eigen bijdrage
voor slechts één dbc-patiënt per jaar. Er zou geen sprake zijn van
cumulatie van de eigen bijdrage voor behandelingen in de tweede lijn.
Ook de hoogte van de eigen bijdrage van € 295 werd met € 20 verlaagd
naar € 275. De maatregel zou gelden voor verzekerden van 18 jaar en
ouder. Er geldt geen eigen bijdrage voor de dbc’s «indirecte tijd» en
«crisis» en voor mensen die opgenomen worden volgens de BOPZ.
De minister zei hierover toen het volgende. «Ten opzichte van de eerdere
voorstellen inzake een mogelijke eigen bijdrage in de tweedelijns ggz, ook
van mijn ambtsvoorganger minister Klink, en de maatregelen uit het
regeerakkoord, is er sprake van een aanzienlijk verzachtende maatregel.»
Ik citeer ook voormalig minister Klink nog even. Hij zei over verzachtende
maatregelen het volgende. «Mijn conclusie is dan ook dat een uitzondering op, of een tegemoetkoming voor de eigen bijdrage in de ggz
ongewenst is en bovendien tot een aanmerkelijke verzwaring van de
uitvoering zal leiden, met de daarmee gepaard gaande verhoging van de
uitvoeringskosten en administratieve lasten. Ik ben daarom niet bereid tot
invoering van een dergelijke uitzondering of tegemoetkoming.» Twee
achtereenvolgende ministers waren dus doordrongen van de noodzaak
van de invoering van een eigen bijdrage in de ggz, maar hebben zich toch
weer laten ompraten.
Bij het besluit tot invoering van deze eigen bijdrage is men bovendien niet
over één nacht ijs gegaan. Wij hebben hierover in de Kamer uitvoerig
gedebatteerd. Alle manieren om de groei van de uitgaven te remmen, zijn
onderzocht. De ggz groeit sneller dan alle andere sectoren in de zorg. De
hoogte van de eigen betalingen is evenmin uit de lucht komen vallen. Als
je een eigen betaling instelt voor de zorg in de eerste lijn, moet je niet raar
opkijken als die zorg in de eerste lijn wordt overgeslagen. Dat wordt
misschien ook wel aangeraden. Het is dus absoluut noodzakelijk dat wij
de 30% behandelingen in de tweede lijn terugverwijzen naar de eerste lijn,
waar die behandelingen thuishoren. Bij de tweede verzachtende
maatregel werd de eigen bijdrage nog eens verlaagd, nu naar € 200.
Laten wij eens even stilstaan bij het gegeven dat de geneeskundige ggz
pas sinds 2008 onder de Zorgverzekeringswet valt. Sinds die tijd zijn de
kosten meer dan verdubbeld. Voor degenen die niet begrijpen waarom er
maatregelen in de ggz nodig zijn, zal ik dit even verduidelijken. De
achtergrond van het totale pakket aan ggz-maatregelen is het belang om
de uitgaven in de curatieve ggz beter te beheersen. De uitgaven in de
curatieve ggz beslaan nu bijna 10% van de totale curatieve zorg. De
uitgaven van de ggz in het geheel, dus zowel curatief als langdurig, zijn
met meer dan 100% gestegen. In 2000 werd er circa 2,5 mld. aan
uitgegeven en in 2009 circa 5,5 mld. Er is dan ook geen enkele aanleiding
om de eigen bijdrage nu opnieuw te verzachten.
De uitkomsten van de recentelijk uitgevoerde quickscan tonen aan dat het
juist de goede kant op gaat. Het aantal nieuwe aanmeldingen in de
tweedelijns ggz loopt terug. Er gebeurt dus precies wat was beoogd.
Bovendien ontplooien gemeenten nieuwe initiatieven voor compensatie
van de minima. Daarvoor hebben gemeenten ook extra geld gekregen. De
conclusie van mijn fractie is dan ook dat wij op de goede weg zijn, zelfs al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

73

een halfjaar na de invoering van de eigenbijdragemaatregel. De financiële
prikkel om direct hulp te zoeken in de duurdere tweede lijn, lijkt gestopt.
De beheersing van de kosten is in gang gezet. Ik noem de belangrijkste
uitkomsten van deze quickscan voor wie ze nog niet kent.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik meen dat wij allemaal een brief hebben
gekregen van Alzheimer Nederland. De mensen van deze stichting stellen
een vraag. Wellicht kan mevrouw Dille mij helpen bij het beantwoorden
van deze vraag. Men stelt het volgende over het mijden van zorg. «Dit
geldt in het bijzonder voor patiënten met een slecht ziekte-inzicht, zoals
mensen met dementie. Voor deze patiënten blijft de eigen bijdrage een
drempel tot de zorg opwerpen. Dat leidt er onder andere toe dat het
langer duurt voordat de diagnose dementie vastgesteld kan worden,
ondanks dat het loont om tijdig te starten met behandeling en ondersteuning. Tijdige behandeling helpt immers verpleeghuisopnames uit te
stellen en voorkomt dure vormen van zorgconsumptie zoals crisisinterventie en opnames op noodbedden.» Welk antwoord moet ik volgens
mevrouw Dille de stichting Alzheimer Nederland geven?
Mevrouw Dille (PVV): Dat is natuurlijk een probleem dat wij onderkennen.
De groep mensen met dementie neemt enorm toe, en het is een heel
moeilijke groep, waarbij inderdaad vaak sprake is van zorgmijdend
gedrag. Ook wij hebben daarbij onze vraagtekens. De quickscan die is
uitgevoerd, is een van de middelen is om goed in de gaten te houden dat
niet de groep waarover wij onze zorgen hebben, zorg gaat mijden.
Daarnaast vinden wij wel dat wij niet moeten hebben dat de ggz uit zijn
voegen groeit. Dat kan de heer Van der Veen toch alleen maar onderkennen, denk ik. De doelgroep waarvoor de ggz uiteindelijk bedoeld is,
moet over vijftien jaar nog steeds de zorg kunnen krijgen. Een zo
explosieve groei als wij de laatste jaren hebben gezien, kan gewoon niet.
Daar moet wat mee gebeuren.
De heer Van der Veen (PvdA): Moet ik deze stichting dan terugschrijven
dat zij gelijk heeft maar dat in ieder geval de PVV vindt dat voor mensen
met vormen van dementie geen uitzondering gemaakt kan worden omdat
de kosten in de ggz al zo stijgen, en dat deze mensen daarvan helaas het
slachtoffer zijn?
Mevrouw Dille (PVV): Nee, dat moet u uiteraard niet terugschrijven. U
moet terugschrijven dat de PVV zich altijd voor deze doelgroep heeft
ingezet en dat ook blijft doen. Wij willen een zorgsysteem dat betaalbaar
is, maar wij vinden dat juist de groep die u noemt, extra zorg behoeft.
Voor deze groep moeten wij dus goed in de gaten houden hoe het zich
voor hen gaat ontwikkelen. Het is nu een halfjaar bezig.
De heer Van der Veen (PvdA): Maar u bent nog steeds van mening dat
het een goede zaak is dat voor deze mensen een eigen bijdrage geldt,
ongeacht de gevolgen die de stichting Alzheimer Nederland beschrijft?
Mevrouw Dille (PVV): Ik ben nog steeds van mening dat wij graag een
ggz willen die toekomstbestendig is. Daarvoor zul je inderdaad bepaalde
maatregelen moeten nemen.
De heer Van der Veen (PvdA): Met andere woorden, u bevestigt dat deze
mensen, mensen met vormen van dementie, ondanks het verhaal van
Alzheimer Nederland toch een eigen bijdrage moeten betalen?
Mevrouw Dille (PVV): Ik denk niet dat de groep mensen waarover u het
nu hebt, de groep mensen is die voor de enorme toename van zorg in de
tweedelijns-ggz heeft gezorgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

74

De voorzitter: Via de voorzitter, mijnheer Van der Veen.
De heer Van der Veen (PvdA): Sorry, voorzitter. Ik vraag wat ik moet
terugschrijven. Tot nu toe heb ik alleen van u gehoord dat het jammer is,
maar dat deze mensen, ondanks alle gevolgen die de stichting Alzheimer
Nederland beschrijft, toch een eigen bijdrage moeten betalen.
Mevrouw Dille (PVV): Uiteraard gaan wij ons daar gewoon heel erg op
richten. Wij zijn ook in gesprek met Alzheimer Nederland. Wij zijn
inderdaad van mening dat wij deze groep extra prioriteit moeten geven
qua bewaking hoe het gaat.
De voorzitter: Tot slot, mijnheer Van der Veen.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik constateer dat ik geen antwoord krijg.
Mevrouw Leijten (SP): De PVV stipt terecht aan dat wij ons zorgen
moeten maken voor het niet meer beschermd kunnen wonen – daarbij
gaat het niet alleen om ouderen maar ook om mensen met een verstandelijke beperking en mensen uit de psychiatrie – wegens de gevolgen voor
de toekomst, de kosten die dit met zich meebrengt. De PVV maakt zich
terecht zorgen over de verhoging van het eigen risico, want als mensen
zorg uitstellen, zou het wel eens duurder kunnen worden. Maar waarom
geldt dat bij de PVV niet voor de psychiatrische patiënt?
Mevrouw Dille (PVV): Zoals mevrouw Leijten vast ook weet, is daarbij iets
raars aan de hand. De ggz-zorg is de afgelopen jaren enorm gestegen. Als
het zo verdergaat, is het een systeem dat niet meer houdbaar is. Voor
mensen die werkelijk in de ggz horen, willen wij ervoor zorgen dat de zorg
gecontinueerd kan worden. Als wij hiermee verdergaan, krijgen wij echter
een kostenplaatje dat niet te betalen is. Ik denk dat mevrouw Leijten niet
anders kan dan daarmee instemmen.
Mevrouw Leijten (SP): In de geestelijke gezondheidszorg zien wij
hetzelfde als bij de ziekenhuiszorg. Door de declaraties via de dbc’s stijgt
de productie. Vraag is oneindig. Mensen worden aangespoord om zo veel
mogelijk te behandelen, want behandelen is cashen. Dat heet marktwerking. Daar doet de PVV helemaal niets aan. Zij heeft zelfs ruiterlijk
voorstellen gesteund om de marktwerking verder in te voeren, maar de
patiënt moet gestraft worden. Waarom geldt dan de verontwaardiging van
de PVV over het eigen risico voor iedereen, maar vindt de PVV het prima
dat de psychiatrische patiënt wel een eigen bijdrage krijgt?
Mevrouw Dille (PVV): Ik heb daar al antwoord op gegeven, denk ik, maar
ik wil het gerust nog een keer herhalen. Mevrouw Leijten weet ook dat er
een enorme toename van patiënten in de ggz is geweest. Dat heeft niet
alleen te maken met marktwerking, maar dat heeft ermee te maken dat er
iets raars aan de hand is in deze maatschappij. Ik kom daar straks op terug
in het stukje over medicalisering. Het lijkt nu haast alsof iedereen wel op
enig moment bij de ggz terecht moet komen, en dat is niet zo. Wij moeten
daar dus iets aan doen. Je hebt natuurlijk heel specifieke groepen. Ik ben
pas op bezoek geweest bij kinderen met heel ernstige vormen van
schizofrenie. Die vragen heel specifieke zorg. Voor dat soort kinderen wil
ik de ggz-zorg behouden. Als we echter op deze manier doorgaan, is dat
bijna niet mogelijk. Daar maak ik mij ernstig zorgen over. Daar moeten we
maatregelen tegen treffen.
Mevrouw Leijten (SP): Ik heb de afgelopen tijd geen enkel voorstel
gehoord van de PVV om de geestelijke gezondheidszorg te verbeteren en
die toename af te remmen. Het enige wat de PVV heeft gezegd is: straf de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

75

mensen met een psychiatrische ziekte, eigen betalingen zijn daar goed.
Het is hypocriet om te zeggen dat eigen betalingen voor de rest van de
zorg dan niet mogen, omdat het in die gevallen gevaarlijk zou zijn. Het is
discriminatie om mensen met een geestelijke ziekte wel die eigen bijdrage
te vragen en in die gevallen niet naar oplossingen te zoeken en wel te
zeggen dat het eigen risico schandalig is. Als eigen betalingen en eigen
risico schandalig zijn, zijn ze dat ook in de ggz.
Mevrouw Dille (PVV): Mevrouw Leijten zal in mijn verdere betoog horen
welke oplossingen wij hebben om de toename in de ggz een beetje aan
banden te leggen.
Voorzitter. We hadden het over de quickscan. Het aantal nieuwe aanmeldingen bij de tweedelijns-ggz loopt terug. Er is een daling van 15% tot
40%. Het is nog niet bekend of dit een kwetsbare groep patiënten betreft
of dat er een remmend effect op de tweedelijns-ggz is ontstaan en
patiënten beter de weg naar de eerstelijns-ggz vinden. Het is te vroeg om
een splitsing te maken naar specifieke doelgroepen. De grote uitval van
patiënten wordt later in het jaar verwacht als dbc’s geopend in 2011
worden gesloten. Het is niet inzichtelijk of mensen de eigen bijdrage niet
kunnen betalen of niet willen betalen. Het is nog te vroeg om de conclusie
te trekken dat de daling van het aantal patiënten komt door de invoering
van de eigen bijdrage.
Daarnaast is uit deze quickscan ook naar voren gekomen dat lokaal, in het
bijzonder in de hoek van de gemeenten, initiatieven gaande zijn om de
eigen bijdrage te compenseren. Het kabinet heeft vanaf 2012 extra geld
beschikbaar gesteld voor de bijzondere bijstand om mensen met een laag
inkomen te compenseren voor een stapeling aan kosten door de diverse
overheidsmaatregelen. Van meerdere gemeenten komt het signaal dat dit
wordt ingevuld door een compensatieregeling te treffen voor de eigen
bijdrage ggz in de tweede lijn, hetzij via een compensatie van de
collectieve zorgverzekering minima, hetzij via een individuele aanvraag
van de bijzondere bijstand.
Gemeenten voeren een eigen beleid bij het besteden van het extra budget
voor de bijzondere bijstand en beslissen zelf of de compensatie van de
eigen bijdrage voor de ggz hiervan deel uitmaakt. Opnieuw verzachtende
maatregelen zullen deze goed ingeslagen weg naar een doodlopend ravijn
voeren. De overschrijding op het budget is alweer in zicht. Volgend jaar
zal dan opnieuw ingegrepen moeten worden om de overschrijdingen
terug te halen en de kosten te beheersen.
De ggz-sector staat bovendien onder druk door de discussie over de
invoering van de DSM-5. De kritiek daarop is niet mild. In 2010 verscheen
een artikel van Henk Maassen in Medisch Contact, dat het probleem al
precies schetste. Ik lees het voor.
DSM-5 leidt tot valse epidemieën. De Amerikaanse psychiater Allen
Frances heeft forse kritiek op de komende indeling van psychiatrische
ziekten, DSM-5. Hij voorspelt veel fout-positieve patiënten. «Nieuwe
diagnosen zijn potentieel net zo gevaarlijk als nieuwe medicijnen.» In mei
2013 moet het klaar zijn: de nieuwe classificatie van psychiatrische ziekten
DSM-5. Tot 20 april van dit jaar kon iedereen de voorstellen voor deze
editie van commentaar voorzien. Dat leverde op de DSM-5-website maar
liefst 8000 reacties op van clinici, wetenschappers, patiënten en hun
belangenbehartigers, en van familieleden van patiënten. Allen Frances,
oud-hoogleraar psychiatrie van Duke University, Durham en
oud-voorzitter van de commissie die DSM-IV opstelde, is zeer kritisch over
de beoogde veranderingen. Onlangs sprak hij zijn zorgen uit op een
congres van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik. In de pauze,
af en toe een broodje etend, licht hij zijn standpunt toe. Frances ziet
eigenlijk geen noodzaak voor DSM-5. «Zoals er achteraf ook geen
noodzaak was voor DSM-IV.» Met DSM-III had de psychiatrie volgens hem
nog lang goed uit de voeten gekund. Hij weet best dat al die honderden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

76

experts die meewerken aan DSM-5 wijzen naar wetenschappelijke
ontwikkelingen om de vernieuwing te rechtvaardigen. Zijn reactie: «Ik heb
veel reviews van wetenschappelijke literatuur geschreven, en daardoor
weet ik dat nieuwe wetenschappelijke inzichten zelden of nooit de
klinische praktijk onmiddellijk veranderen. Onderzoek is altijd incompleet
en vatbaar voor verschillende interpretaties.» DSM-5 begon, meent hij,
met een onrealistische ambitie: er moest een paradigmaverschuiving
komen in de psychiatrie. Frances, gespeeld verbaasd: «Op grond waarvan
kun je dat zomaar besluiten?» Hij kan zich er nog vrolijk over maken. «De
voortgang van de neurowetenschappen zou de grondslag vormen voor
veranderingen in DSM. Het bleek een olifant die een muis baarde.
Neuroscience is misschien wel het intellectueel uitdagendste en opwindendste terrein in de hedendaagse wetenschap, maar het heeft nog geen
enkele vertaling in termen van klinische diagnosen opgeleverd. Er is nog
geen uitzicht op een biologische test die een mentale stoornis aantoont.
Intussen hebben we in de psychiatrie geleerd hoe complex ziekten zijn.
Schizofrenie zal uiteindelijk misschien wel honderden ziekten blijken te
zijn.»
Dat heeft echter geen rem gezet op de ambitie om de psychiatrie dichter
bij de rest van de geneeskunde te brengen, aldus Frances. En omdat daar
een tendens heerst van vroege opsporing en behandeling van ziekten –
denk aan beelden als prehypertensie of het metabool syndroom – moet de
psychiatrie daarin ook meegaan, zo is de gedachte. Als idee is dat prachtig
en goedbedoeld, maar de praktische impact ervan zal rampzalig zijn. Dat
is in de eerste plaats omdat het vaststellen van de grens tussen een
psychiatrische stoornis en normaliteit niet alleen een kwestie is die je aan
experts moeten overlaten, vindt Frances. Zeker niet als het gaat om
voorlopers of vroege manifestaties van latere ziektebeelden. «Experts
hebben de neiging hun expertise in een bepaalde stoornis op de
voorgrond te plaatsen; ze houden van hun diagnosen. Dat doen ze niet
vanwege lucratieve connecties met de farmaceutische industrie of om
nieuwe patiënten te werven. Ik ken veel psychiatrische experts die bij
DSM-5 betrokken zijn en ik verzeker je dat ze volstrekt integer zijn. Nee,
dat doen ze vanuit een eerlijke overtuiging. Experts maken zich altijd
zorgen om de patiënten die ze «missen». Ze zijn, anders gezegd, zeer
gevoelig voor fout-negatieven en te onbezorgd over fout-positieven.»
Het aantal kinderen met Asperger is gestegen met een factor 20 tot 40.
Frances denkt even na. Dan, schuldbewust, zegt hij: «Ik heb me er zelf ook
schuldig aan gemaakt. Bij de totstandkoming van DSM-IV heb ik gezien
hoe kleine veranderingen in de definitie van stoornissen onbedoelde maar
grote gevolgen kunnen hebben. Wij hadden met DSM-IV geen grote
ambities. We wilden ook eigenlijk niets nieuws doen. Ons streven was
vooral: geen fouten maken, en wat kleine dingen veranderen. Toch
hebben we met de herziening bijgedragen aan drie valse epidemieën,
namelijk die van ADHD, bipolaire stoornissen bij kinderen en autisme.
Neem autisme. Wij introduceerden het syndroom van Asperger. Waarom?
Omdat we vonden dat naast elk kind met klassiek autisme, er nog een stuk
of drie, vier waren met genoeg vreemdheid in hun gedrag dat ze ook
professionele hulp verdienden. Maar ze hadden geen diagnose en dus
kregen ze die hulp niet. Niemand van ons heeft voorzien dat de incidentie
van 1 op 2000 tot 5000 kinderen zou stijgen met een factor 20 tot 40 nadat
we Asperger hadden geïntroduceerd. We hadden een field trial – dat is
een test om te zien hoe nieuwe DSM-criteria uitpakken in de praktijk –
gedaan en op grond daarvan verwachtten we een stijging met hooguit
een factor 3.»
Frances heeft ervan geleerd, zegt hij: «Mijn stelling is nu: als een diagnose
kan worden misbruikt, dan zal ze worden misbruikt. Daarom zijn nieuwe
diagnosen potentieel net zo gevaarlijk als nieuwe geneesmiddelen,
tenminste in de psychiatrie. Ze zouden op dezelfde manier met veiligheid
en regulering moeten zijn omgeven als nieuwe medicijnen.» Sommige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

77

van die nieuwe «beelden» of voorstellen baren Frances bij voorbaat grote
zorgen. Het is, zegt hij, alsof je de doos van Pandora opent. In de eerste
plaats noemt hij het psychosis risk syndrome: «Het idee is dat deze
diagnose het mogelijk maakt vroegtijdig te interveniëren, opdat latere,
«echte» psychotische episoden worden voorkomen. Maar we hebben
momenteel geen accurate test om deze patiënten te identificeren en we
hebben geen effectieve behandeling. En de behandeling die we hebben, is
niet veilig. Voor iedereen die we adequaat identificeren, zullen we minsten
drie tot negen kinderen onjuist identificeren. De voorstanders vinden dat
geen enkel probleem. Ze stellen voor dat zelfs de fout-positieve kinderen
baat hebben bij vroegtijdige behandeling met sociale ondersteuning en
het aanleren van sociale vaardigheden. Maar een eerstelijnsarts, zeker een
in de VS, heeft daar helemaal geen tijd voor. Medicatie zal snel de eerste
optie worden en honderdduizenden pubers en jonge adolescenten zullen
onnodig antipsychotica voorgeschreven krijgen.» En dat terwijl er volgens
Frances geen bewijs is dat atypische antipsychotica psychotische
episoden voorkomen.
Minstens zo belangrijk is het bekende risico op overgewicht dat antipsychotica met zich brengen. «In een land waar ook onder kinderen al een
epidemie van overgewicht bestaat!» Laconiek: «Ik voorzie dus nog meer
diabetes en een kortere levensverwachting.» Overigens beseffen de leden
van de werkgroep die het syndroom hebben voorgesteld dat al deze
problemen bestaan. Er is meer onderzoek nodig naar de sensitiviteit,
specificiteit en voorspellende waarde van het syndroom en naar effectieve
interventies, vinden ook zij. Opname ervan in DSM-5 is daarom nog zeker
geen gelopen race. De introductie van een andere stoornis «temporate
disregulation disorder with dysphoria» betitelt Frances als: medicalisering
van woedeaanvallen. Grondslag voor deze nieuwe stoornis is de zorg dat
met name in de VS te veel kinderen de diagnose «bipolair syndroom»
krijgen. Het is bedoeld als correctie. Maar de ene fout wordt door de
andere vervangen. Dit zal een diagnose blijken die op grote groepen van
alle leeftijden van toepassing is en die opnieuw het gebruik van antipsychotica zal bevorderen, met alle risico’s van dien. Ik zeg daarom: begin er
niet aan.
Volgens DSM-5 heb je een «binge eating disorder» als je drie maanden
lang één keer per week een vreetbui hebt. Ik vrees dat ik dat ook heb. Zeer
kritisch is Frances ook over «mixed anxiety depression», volgens hem een
verzameling symptomen die nauwelijks te onderscheiden zijn van de
«aches and pains» waar iedereen wel eens mee te maken heeft in zijn
leven. Deze diagnose medicaliseert volgens hem wat normaal is en
trivialiseert het concept van een psychiatrische stoornis. Alleen al
daardoor zal het een van de meest frequente stoornissen worden in de
populatie.
Dan de twee stoornissen waaraan ik lijd, zegt Frances vervolgens met een
zeker genoegen in zijn stem. Hij wijst op zijn broodje en zegt: «De eerste is
binge eating disorder. Je bent een binge eater als je gedurende drie
maanden één keer per week een vreetbui hebt. Ik moet toegeven dat ik
daaraan voldoe, net als meer dan 6% van de populatie. Dat komt in mijn
land neer op 20 miljoen lotgenoten, die dus allemaal een psychiatrische
stoornis hebben en voor wie geen behandeling bestaat, althans niet een
met bewezen werkzaamheid. Wie bedenkt zoiets? Lachwekkend en
treurniswekkend.»
Maar «absolutely crazy» vindt hij het voorstel om «minor neurocognitive
disorder» op te nemen in DSM-5. Dat omvat nonspecifieke symptomen
die wijzen op lichte achteruitgang in cognitieve prestaties, zoals geheugenproblemen. Kortom, het soort problemen waar iedere vijftigplusser
mee te maken krijgt, ikzelf incluis. Er is inderdaad voorzien in objectieve
tests, maar volgens Frances is de drempel veel te laag gelegd en is het
sowieso maar de vraag of er betekenisvolle referentiematen zijn waarmee
is te bepalen of iemand werkelijk een cognitieve stoornis heeft. Geërgerd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

78

«Ook dit is weer medicaliseren van wat normaal is; het hoort bij het ouder
worden.»
Die kritiek geldt wat Frances betreft ook de omgang met rouw in de
nieuwe DSM-systematiek. Het zit een beetje verstopt tussen de voorgestelde veranderingen, maar het heeft veel impact. Als rouw langer duurt
dan twee weken en gepaard gaat met droefheid, slapeloosheid, verlies
van eetlust, inertie en gebrek aan concentratie dan, zo suggereert DSM-5,
zou er sprake kunnen zijn van een zware depressie. Frances voorspelt dat
ook deze nieuwe categorie veel fout-positieve patiënten zal opleveren,
temeer omdat onvoldoende rekening is gehouden met culturele en
individuele verschillen in de beleving van rouw. Het zal mensen
bovendien in sommige gevallen beroven van het natuurlijk verloop van
rouw. Frances weet best dat er mensen zijn bij wie rouwverwerking
ziekelijke trekken krijgt, bijvoorbeeld als er sprake is van morbide
preoccupatie met gevoelens van waardeloosheid, onrustige agitatie en
enorm gewichtsverlies. Dat schreef hij in augustus in de New York Times.
Maar, zo vult hij aan: «Mensen met zulke symptomen zijn zeldzaam. Hun
conditie is goed te diagnosticeren met behulp van DSM-IV.»
Frances heeft meer kritische noten op zijn zang. Zo verwijt hij de DSM-5experts dat zij de beschrijving van bepaalde stoornissen, zoals «autism
spectra disorders» en «attention deficit disorders», zodanig hebben
geformuleerd, dat meer mensen voldoen aan deze criteria. Al met al is zijn
oordeel hard: «They could not care less about clinical practitioners.» Hij
ziet dat weerspiegeld in de nadruk die wordt gelegd op het werken met
dimensies. Die zijn bedoeld om de ernst van een stoornis weer te geven
en de mate waarin comorbide symptomen optreden en bepaalde
persoonlijkheidskenmerken voorkomen. Dimensies zijn prachtig, maar in
de psychiatrie kunnen wij er niet goed mee uit te voeten. Mijn ervaring is
dat clinici ze niet of niet goed kunnen gebruiken. Fenomenen als IQ, lengte
en gewicht geven wij dimensionaal in getallen weer. Dat is ook logisch.
Maar met de meeste ziekten doen wij dat niet, zeker niet als wij ze volgens
Frances op fundamenteel niveau niet goed begrijpen en ze daarmee als
op zichzelf staande entiteiten zien. Dan geven wij ze namen. Dat is
trouwens heel normaal. Ik heb een blauw T-shirt aan, niet een blouse met
een bepaalde golflengte. Clinici denken ook zo.
Een jaar later verscheen er een artikel van Jan Derksen, hoogleraar
klinische psychologie bij psyq.nl. Psychologen mengen zich op dit
moment in de discussie over de totstandkoming van DSM-5 en
waarschuwen voor psychiatrisering van verdriet en pech. In juni sprak de
British Psychological Society in een open brief haar grote bezorgdheid uit
over het gemak waarmee psychische problemen als ziekte of stoornis
worden gedefinieerd in DSM-5. Huub van Dis van het Nederlands Instituut
van Psychologen onderschreef de kritiek van zijn Britse collega’s in het
dagblad Trouw. Jan Derksen, hoogleraar klinische psychologie aan de
Radboud Universiteit, vindt het een verontrustende ontwikkeling dat DSM
in toenemende mate onderdeel uitmaakt van de psychologische praktijk.
Dit betekent een enorme verschraling van het rijke psychologischdiagnostisch instrumentarium, want let wel, met de DSM stel je geen
diagnose, je classificeert een stoornis aan de buitenkant. Psychologische
diagnostiek gaat veel verder en kijkt ook naar de goede kanten van de
cliënt, onderzoekt de levensloop en maakt gebruik van observaties en
psychologische testen.
Voor een deel krijgen psychologen de DSM opgedrongen, bijvoorbeeld
door de afrekeningen van behandelingen in de dbc’s die gebaseerd zijn op
de DSM-classificaties, maar ook door de geprotocolleerde behandelpraktijk die vanuit DSM-categorieën is opgebouwd en door de eisen die
aan wetenschappelijk onderzoek worden gesteld. Derksen: Je artikel
wordt gewoonweg niet meer geaccepteerd als het onderzoek niet is
gebaseerd op de DSM-classificatie. Maar psychologen dienen ook de
hand in eigen boezem te steken, vindt de hoogleraar. Ze moeten zich veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

79

kritischer verhouden tot de DSM en zich niet laten verleiden tot biologische reductionismen. DSM moet slechts een bescheiden rol spelen in
diagnostiek. DSM moet een triangel zijn in een orkest. Derksen juicht de
discussie over de DSM toe die nu vanuit de psychologische beroepsgroep
wordt aangezwengeld. Een van de gevaren in de DSM-ontwikkelingen
zoals die zich de afgelopen decennia hebben voltrokken, vindt Derksen het
oprekken van ziektecategorieën, zoals bij de bipolaire stoornissen en
autisme is gebeurd. Daardoor krijgen steeds meer mensen een ziekteetiket maar ook door het toevoegen van nieuwe ziektes zoals erectiestoornissen of binge eating die in de DSM-5 tot een psychiatrische stoornis
worden gebombardeerd. Het psychiatriseren van problemen ontneemt
mensen met een psychische kwetsbaarheid de noodzaak om zelf
verantwoordelijkheid te nemen, zeker als er nog een budget of een
rugzakje tegenover staat, zegt Derksen. Dit soort beloningen is ongezond.
Daarmee roep je stoornissen op. Het leidt bovendien tot biologische
reductionismen, zo waarschuwt de hoogleraar, waarbij alles wat in de
hersens zit met een pil verholpen kan worden. Een erectiestoornis hoort
niet in een psychiatrisch classificatiesysteem. Dan zijn we bezig om
ongezondheid te produceren, terwijl het juist de taak is van psychologen
om mensen gezonder te maken. Derksen ontkent niet dat onder de
discussie over de DSM de aloude concurrentiestrijd tussen psychiaters en
psychologen broeit. Ik vind het jammer dat psychiaters zich zo
vastklemmen aan de DSM en ze de diagnostiek daartoe reduceren. Ze
beschikken over een veel breder palet van diagnostische methoden en
zouden ook vaker gebruik kunnen maken van psychologische onderzoekstesten. Aan de andere kant pleit ik er ook al jaren voor dat psychologen
medicatie kunnen voorschrijven. Beide beroepsgroepen zouden juist de
handen ineen moeten slaan. Jammer dat dit niet gebeurt, want we
hebben allemaal hetzelfde belang.
In mei van dit jaar gebeurt het volgende. Uit onvrede over de gang van
zaken stopt Roel Verheul met zijn werk voor de Taskforce DSM-5. Samen
met zijn Canadese collega John Livesley heeft hij ontslag genomen uit de
Werkgroep Persoonlijkheidsstoornissen. «De voorstellen die er nu liggen,
zijn slecht voor de psychiatrie en voor de patiënten.» In 2008 is de
Werkgroep Persoonlijkheidsstoornissen van start gegaan. De verwachting
was dat de DSM-5 een betere diagnostiek van persoonlijkheidsstoornissen
zou opleveren dan nu het geval is. Verheul, bestuursvoorzitter van de
Viersprong, landelijk centrum voor persoonlijkheidsproblematiek, en
bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, gelooft daar
echter niet meer in: door ontslag te nemen hopen wij een duidelijk signaal
af te geven aan de Taskforce DSM-5 dat de voorstellen van de werkgroep
zo niet kunnen. Zijn kritiek heeft Verheul al die jaren niet onder stoelen of
banken gestoken. Waar hij echter voortdurend tegen aanliep, was dat de
kritiek op de gang van zaken en op de voorstellen niet serieus genomen
werd. Dat overkwam ook anderen. Enige tijd geleden is de eerste versie
van de voorstellen op het internet publiek gemaakt. De zogenaamde
groep van 31, allemaal prominente wetenschappers, maakte in een brief
vervolgens gehakt van wat de werkgroep voorstelde, maar ook daar werd
hoegenaamd niets mee gedaan. Zijn grootste kritiek is dat wat de
werkgroep voorstelt zo complex en ingewikkeld is dat geen enkele
behandelaar daarmee uit de voeten kan. «In plaats van dat dit het
classificatiesysteem toegankelijker maakt, zoals de bedoeling was, is het
alleen maar onsamenhangender geworden. Behandelaars vinden de
DSM-IV al ingewikkeld en tijdrovend. Daardoor zie je vaak dat men de
diagnose voor persoonlijkheidsstoornissen – de bekende As 2 – zolang
mogelijk uitstelt. Met het nieuwe systeem voorzie ik dat dat nog erger
wordt.»
Het overgrote deel van het nieuwe classificatiesysteem is volgens Verheul
ook onvoldoende empirisch onderbouwd. De verandering om persoonlijkheidsstoornissen niet meer als vastomlijnde entiteiten te beschouwen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

80

maar als dimensies op een continuüm, kan wel de toets van de kritiek
doorstaan: «We weten allang dat je veel beter kunt werken met een
dimensie als emotionele instabiliteit dan met een classificatie als
borderline of antisociale persoonlijkheid.» Het probleem is echter dat het
nieuwe systeem niet alleen dimensies bevat, maar ook allerlei nieuwe
diagnostische criteria, meerdere niveaus van functioneren en als klap op
de vuurpijl ook nog zes prototypes. Op de dimensies na zijn al die andere
elementen bij lange na niet betrouwbaar gebleken in het onderzoek dat de
werkgroep heeft laten doen.
Verheul schroomt niet om de werkwijze van de werkgroep «ondoorzichtig
en ondemocratisch» te noemen. «In Nederland zijn we met onze poldercultuur gewend om te blijven praten tot we het met elkaar eens zijn. In
Amerika werkt dat blijkbaar anders. De voorzitter van de werkgroep
bepaalt gewoon wat er gebeurt en in ons geval betekende dat dat hij
amper luisterde naar wat anderen te berde brachten.»
Verheul is oprecht bang dat door dit nieuwe systeem de geloofwaardigheid van de psychiatrie op het spel komt te staan: «Als de voorstellen
van de werkgroep opgenomen worden in de DSM-5, bestaat het reële
gevaar dat steeds meer mensen zonder goede reden een persoonlijkheidsstoornis toegeschreven krijgen.» Zijn advies is dan ook om de
DSM-IV niet weg te gooien: «Zolang niet vaststaat dat de nieuwe
voorstellen acceptabel, bruikbaar en betrouwbaar zijn, is de DSM-IV het
beste wat we hebben.»
Vooralsnog denkt Verheul meer invloed te hebben buiten de werkgroep
dan door er lid van te blijven: «Ik ga ervan uit dat men in de Task Force
van de DSM-5 zo verstandig is om de voorstellen van de werkgroep in
deze vorm niet te accepteren. In ieder geval moge het nu duidelijk zijn dat
de enige twee niet-Amerikaanse leden van de werkgroep het voorgestelde
nieuwe systeem niet steunen.»
Deze berichtgeving was voor de PVV-fractie aanleiding om de volgende
vragen te stellen aan de minister. Die vragen zijn nog niet beantwoord;
misschien kan de minister dat straks gelijk even doen. De vragen van mijn
collega Gerbrands waren de volgende:
1. Wat is uw reactie op het bericht «Nieuw handboek psychiatrie is
onverantwoord»?
2. Vindt u het zorgwekkend dat na de eerdere kritiek over de belangenverstrengeling er nu ook inhoudelijke kritiek wordt geleverd door
iemand uit de DSM-5 werkgroep zelf?
3. Acht u het verantwoord dat zorgverzekeraars hun vergoeding gaan
baseren op DSM-5? Zo ja, kunt u dat toelichten?
4. Deelt u onze mening dat DSM-5 zal leiden tot een nieuwe epidemie
aan valse diagnosen, overmedicalisering en kostenstijging binnen de
GGZ?
5. Ziet u mogelijkheden om de invoering van DSM-5 in Nederland tegen
te houden en een vereenvoudigd DSM-IV te gaan gebruiken, zoals
hoogleraar Roel Verheul voorstelt?
Ook anderen waarschuwen voor een wildgroei van nieuwe psychiatrische
aandoeningen. Daardoor worden mensen met wie nu nog weinig mis is,
tot patiënt bestempeld. «Het aantal psychiatrische diagnoses en het
medicatiegebruik zijn afgelopen jaren enorm toegenomen», aldus
psychologe Laura Batstra van de Rijksuniversiteit Groningen. «Met de
DSM-III nam vooral het aantal diagnoses onder volwassenen toe, met
DSM-IV gebeurde dat met kinderen», zegt Batstra, refererend aan de
laatste versies van de DSM uit 1987 en 2000. Na het jaar 2000 nam met
name het aantal diagnoses van de concentratiestoornissen ADHD en ADD
onder kinderen exponentieel toe. Net als het gebruik van het medicijn
daartegen, Ritalin. Volgens Batstra heeft het overgrote deel van deze
kinderen helemaal geen medisch probleem en moeten zij onterecht
medicijnen slikken. Ik geef een voorbeeld van hoe dit uit de hand loopt. Ik
werd een aantal weken geleden opgebeld door een moeder met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

81

huilbaby van vier maanden. Zij zei dat haar huisarts had gezegd: «Weet u
wat? Probeer even vier maanden Ritalin en dan bekijken we of de baby
een beetje rustiger wordt.» Volgens mij zijn wij gek geworden als wij dit
gaan toestaan.
De makers van Ritalin spelen volgens Batstra een discutabele rol in de
diagnosticering van ADD. «Het is echt uit de hand gelopen. De farmaceutische industrie is daar bovenop gesprongen en heeft de stoornis bij
meisjes gepromoot. In de DSM-5 worden de categorieën nog breder
gedefinieerd, dus ik denk dat het goed is dat daar nu discussie over is.»
Uit Amerikaans onderzoek blijkt bovendien dat 72% van de specialisten
die meeschreven aan de DSM, financiële banden heeft met de farmaceutische industrie. Die banden lopen uiteen van betaald gastsprekerschap op
congressen tot bezit van aandelen. Batstra noemt dit zorgelijk. Wij weten
bijvoorbeeld dat onderzoek dat wordt betaald door de farmacie, vijf keer
vaker een positief effect van een medicijn laat zien dan een onafhankelijk
onderzoek.
Wij willen de ggz niet afschaffen, maar wij willen de ggz beheersbaar
laten groeien. Anders ontstaan er echt situaties waarin ik mij zorgen moet
maken over mensen met schizofrenie in de toekomst. Juist voor die
toekomst moeten wij de zorgsector betaalbaar maken.
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. Tot slot heb ik nog een aantal vragen.
In de eerste plaats over het liggeld.
1.
Is de minister van mening dat mensen de keuze hebben om
opgenomen te worden in het ziekenhuis? Meent zij dat zij kunnen
kiezen hoeveel dagen zij worden opgenomen?
2.
Op basis van welke berekeningen is het bedrag van € 7,50 tot stand
gekomen?
3.
Als een operatie moet worden uitgesteld of er treden complicaties
op waardoor het ziekenhuisverblijf onverwacht langer wordt dan
gepland, draait de patiënt dan op voor de extra ligdagen à € 7,50?
4.
Stel dat een zwangere vrouw een te vroeg geboren kindje krijgt en
zij beiden een maand in het ziekenhuis moeten verblijven. Betalen
zij dan twee keer 30 ligdagen?
5.
Komt daar dan het eigen risico van moeder en kind nog bij? Zo ja,
hoe zal aan zo’n pril gezinnetje worden uitgelegd dat het bij het
verlaten van het ziekenhuis € 1150 moeten afrekenen?
6.
Is er een maximum aan het aantal ligdagen dat iemand moet
betalen?
7.
Meent de minister echt dat in het geval van een ziekenhuisopname
in de thuissituatie € 7,50 per dag wordt uitgespaard?
8.
Denkt de minister ook niet dat de gedachtegang dat een ziekenhuisopname kosten bespaart in de thuissituatie, hooguit voor eenpersoonshuishoudens zal gelden?
9.
Is bij de berekeningen ook meegenomen dat de andere gezinsleden
juist voor hogere kosten komen te staan, onder andere reis- en
parkeerkosten? Zo nee, waarom niet?
10. Wat is er volgens de minister redelijk aan dat mensen een boete
krijgen op ziek zijn?
11. Wie is verantwoordelijk voor de inning van het liggeld?
12. Hoeveel bedragen de uitvoeringskosten van deze liggeldmaatregel?
13. Hoe groot is de toename van de bureaucratie door deze liggeldmaatregel?
14. Gaan de kosten van de liggeldmaatregel ten koste van de handen
aan het bed?
15. In welke andere landen moet men betalen voor het liggen in een
ziekenhuis? Hoe groot zijn de bedragen daar?
16. Zijn de eigen bijdragen in het buitenland in overweging genomen
bij de beslissing om € 7,50 liggeld te gaan berekenen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

82

17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.

Hoeveel ligdagen zijn nodig voordat deze maatregel zichzelf
terugverdient?
Is de minister het met de PVV eens dat deze liggeldmaatregel
voornamelijk chronisch zieken, ouderen en gehandicapten treft?
Vindt de minister niet dat deze groep al genoeg wordt gepakt door
de andere Kunduzmaatregelen?
Beseft de minister dat veel mensen geen € 7,50 per dag gebruiken
voor de kosten van eten?
Realiseert de minister zich dat sommige mensen drie dagen brood
met pindakaas eten om te kunnen rondkomen?
Zegt de minister dat deze maatregel ervoor zorgt dat mensen het
ziekenhuis gaan mijden, met alle gevolgen van dien?
Is de minister het met de PVV eens dat de Kunduzmaatregelen een
tweedeling in de zorg introduceren?
Als een oude, hoogbejaarde dame al in het verpleeghuis woont en
wordt overgebracht naar het ziekenhuis, en al haar inkomen al is
afgepakt tot de laatste € 270 van de piepgrens, moet zij dan ook nog
die € 7,50 liggeld per dag gaan betalen?

Mevrouw Leijten (SP): Voorzitter. Ik heb aandachtig naar de vragen van
de PVV zitten luisteren. Ik heb zelf één vraag aan de PVV. Waarom vindt
mevrouw Agema het wel goed dat er liggeld moet worden betaald als
mensen worden opgenomen in de psychiatrie, namelijk € 5 per dag, en
vindt zij dat niet goed voor het ziekenhuis?
Mevrouw Agema (PVV): Waar staat die € 5 per dag in de psychiatrie en
waar staat dat de PVV daar voorstander van is?
Mevrouw Leijten (SP): We hebben de eigen bijdragen gekregen voor de
tweedelijns-ggz. Dat was een pakket van maatregelen, ook het verhogen
van de eigen bijdrage voor de eerste lijn. Daarbij werd een maandbedrag
geïntroduceerd voor mensen die worden opgenomen in een psychiatrische instelling. Als je dat omrekent, is het gewoon een liggeld van € 5
per dag. Waarom vindt de PVV dat niet even schandalig?
Mevrouw Agema (PVV): Je moet wel alles binnen het totaalpakket
bekijken. Bij die maatregelen kwam een tariefsverhoging van 5%, ook bij
de psychiatrische instellingen. Daarmee maken we uiteindelijk de
rekensommen. Die extra middelen draait Kunduz nu terug, maar dat is
niet onze keuze.
Mevrouw Leijten (SP): Ik probeer de logica van de PVV te zien. Ik begrijp
het dat je de zorg wilt verbeteren door meer personeel aan te trekken,
maar de rekening daarvan bij de patiënt leggen – want daarover gaat het
vandaag met het eigen risico, die € 7,50 per ligdag – is een «straf de
patiënt»-maatregel. Terecht zet de PVV daar vraagtekens bij, en u had vele
vragen. Maar bij mij rijst dan weer de vraag waarom u dit afkeurt als
mensen naar het ziekenhuis moeten en u dit goedvindt als mensen
moeten worden opgenomen in een psychiatrische instelling. Dat is toch
discriminatie?
Mevrouw Agema (PVV): Ik denk dat deze vraag vooral moet worden
gesteld aan de Kunduzpartijen. De tariefsverhoging van 5% in de
intramurale instellingen, dus ook de psychiatrische instellingen, was
inderdaad een idee van ons. Wij draaien dat niet terug, dat doet Kunduz
wel. Maar onder dat liggeld hebben wij natuurlijk nooit onze handtekening
gezet; daar zijn wij ook tegen. Ik begrijp deze vraag dus wel, maar hij zou
niet aan mij moeten worden gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

83

Mevrouw Leijten (SP): Volgens mij is het heel simpel: de coalitie,
gesteund door de PVV, heeft liggeld geïntroduceerd van € 5 per dag voor
psychiatrische patiënten die worden opgenomen in een instelling. Een
verhoging van de eigen bijdrage is een «straf de patiënt»- maatregel. Wij
hebben daartegen gestreden. Nu de grote woorden van de PVV klinken
dat dit niet mag gelden voor het ziekenhuis, verbaas ik me erover dat de
PVV dat destijds wel nodig vond voor de psychiatrische patiënt. Dat is een
beetje dubbelhartig.
Mevrouw Agema (PVV): De PVV heeft middelen vrijgemaakt voor de
tariefsverhoging in de intramurale instellingen, en dus ook voor de
psychiatrie. Kunduz draait dat terug. Daarbij wordt de schijn opgehouden
dat de eigen bijdragen ter waarde van 50 mln. worden teruggedraaid,
maar de vijf Kunduzpartijen namen tegelijk de maatregel om een
convenant af te sluiten voor 75 mln. Uiteindelijk doen ze dus nog 20 mln.
extra. Dat zijn allerlei maatregelen waar wij niet achter staan, die wij niet
doen, die wij niet voor onze rekening willen nemen. Ik vind het enorm
jammer dat de extra middelen en de tariefsverhoging, die goed waren
voor zo’n 5000 extra handen aan het bed, door Kunduz worden teruggedraaid. Maar ik sta nu aan de kant, net zoals de SP. Ik vind dus echt dat
deze vragen niet bij mij horen.
Mevrouw Leijten (SP): Ik stel vast dat mevrouw Agema aan de wieg
stond van het liggeld voor mensen die met een psychiatrische
aandoening worden opgenomen. Het maakt daarvoor niets uit wat
Kunduz wel of niet doet. Toen mevrouw Agema nog een gedoogpartner
was, was het voor haar namelijk geen enkel probleem.
Mevrouw Agema (PVV): De PVV-fractie heeft een eigen bijdrage voor de
tweede lijn in de ggz geaccepteerd, omdat er ook in de eerste lijn een
eigen bijdrage wordt gevraagd. Het leidde namelijk tot de onbedoelde
situatie dat mensen eerder naar de tweede lijn werden doorgestuurd. Ik
vind het onverantwoord om in de duurdere tweede lijn geen eigen
bijdrage te vragen als je dat in de eerste lijn wel doet. Een onbedoeld
gevolg daarvan was namelijk dat veel mensen van de tweede lijn gebruik
gingen maken.
Om de boel in de ggz te verbeteren hebben wij destijds een tariefsverhoging geïntroduceerd. Ik vind het jammer dat de Kunduzclub daaraan
nog eens 20 mln. toevoegt. Men doet dat in de gedachte dat de maatregel
daardoor wordt verzacht, maar in werkelijkheid is dat helemaal niet het
geval.
Voorzitter. Ik zie de minister de hele tijd meeschrijven. Ik hoop maar dat ze
geen kramp heeft aan het einde van dit blokje.
25. Is de minister met ons van mening dat stoppen met roken de eigen
verantwoordelijkheid van mensen zelf is?
26. Is de minister bekend met het feit dat stoppen-metrokenprogramma’s geen garantie zijn dat mensen definitief stoppen
met roken?
27. Is het de minister bekend dat het merendeel van de rokers op enig
moment uit eigen beweging, zonder hulp en zonder dat wij het met
z’n alleen hoeven te betalen, stopt met roken?
28. Waarom heeft de minister nieuw beleid ingezet dat raakt aan de
eigen keuzes van mensen? En waarom wordt dit beleid nu weer
gestopt?
29. Is het de minister bekend dat bij iedereen de risico’s van roken
bekend geacht mogen worden vanwege de waarschuwing op de
pakjes? Is het haar bekend dat voorlichting daarnaast geen
toegevoegde waarde heeft?
30. Beseft de minister dat het absurd is om ieder jaar opnieuw
deelname aan een stoppen-met-rokenprogramma te vergoeden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

84

31.

Waarom moeten mensen die echt ziek zijn de rekening betalen van
deze pakkettoevoegingen?
Voorzitter. Dan ga ik nu verder met de dieetadvisering.
32. Is de minister met ons van mening dat ook dieetadvisering voor
mensen zonder genoemde ziekten onder de eigen verantwoordelijkheid valt?
33. Is de minister het met de PVV eens dat de keuze om ongezond te
eten en vetmakende producten te eten ook valt onder de eigen
verantwoordelijkheid?
34. Is de minister het met de PVV eens dat het derhalve geen taak van
de overheid is om deze zorg te regelen?
35. Is de minister bekend met de teleurstellende resultaten en de grote
terugval waardoor wij ernstig moeten twijfelen aan de effectiviteit
van al deze projecten?
36. Is de minister op de hoogte van het bemoeiproject in Den Haag?
37. Is de minister bekend met het feit dat er slechts vijf aanmeldingen
zijn geweest in plaats van de verwachte duizend? Ik doel dan op het
aantal bemoeizorgprojecten in Den Haag.
38. Vindt de minister ook niet dat er op deze manier vele miljoenen
worden verspild?
39. Is de minister met mij van mening dat ons kostbare zorggeld veel
beter ingezet kan worden dan het te verspillen aan niet effectieve en
bovenal niet bewezen behandelingen?
40. Vindt de minister het humaan om de rekening neer te leggen bij
echt zieke mensen?
41. Klopt het dat mensen die vier uur dieetadvisering kregen op basis
van hun aandoening, nu drie uur vergoed krijgen? Dat zijn dus
mensen die wel ziek zijn.
42. Waarop is deze drie uur vergoeding gebaseerd?
43. Is stoppen met roken niet bij uitstek iets waarvoor mensen zelf
verantwoordelijk zijn?
44. Is hulp bij afvallen niet bij uitstek iets waarvoor je zelf verantwoordelijk bent als je niet ziek bent?
45. Is de minister met mij van mening dat ouderdom met gebreken
komt?
46. Staat de minister dan wellicht op het standpunt dat ouderen zelf
verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van ouderdomsgebreken?
47. Kan de minister uitleggen waarom wij met zijn allen moeten
meebetalen aan stoppen-met-rokenprogramma’s en tegelijkertijd
tegen onze ouderen zeggen: uw loophulpmiddelen gaan uit het
pakket? Uw rollator, uw driepoot, uw krukken worden niet meer
vergoed.
48. We gaan over naar de hoortoestellen. Per 1 januari wordt de
maximumvergoeding voor hoortoestellen losgelaten. Per wanneer
verwacht de minister een prijsdaling van deze hoortoestellen?
49. Waarop is de besparing van 27 mln. van deze maatregelen
gebaseerd?
50. Klopt het dat deze maatregel twee jaar geleden nog als budgetneutraal gezien werd door het CVZ?
51. Is niet het risico van het tegelijkertijd loslaten van de maximumvergoeding en de invoering van de 25% eigen bijdrage dat mensen de
aanschaf uitstellen?
52. Gaat dit niet ten koste van de participatie van slechthorende
mensen?
53. Is de minister het met ons eens dat de hernieuwde eigen bijdrage
voor hoortoestellen ervoor zal zorgen dat auditief gehandicapten
niet de benodigde apparatuur zullen aanschaffen en hierdoor buiten
de boot zullen vallen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

85

54.

De 25% eigen bijdrage gaat ten nadele van 30% van de slechthorenden die nooit hoefden te betalen. Is dit rechtvaardig? Hoe gaat de
minister dat aan deze groep uitleggen?
55. Is de minister bereid de hoortoestellenmaatregel terug te draaien
als de besparingen niet gehaald worden?
56. In hoeverre wordt met deze maatregel nu de big business in de
hoortoestellenbranche aangepakt?
57. Is de minister het met de PVV eens dat veel bezuinigingen eenzijdig
op de groep meest kwetsbaren worden afgewenteld?
58. De ggz. Wat is het doel van de invoering van de tweedelijns-ggz?
Was het doel daarvan niet om een substitutie teweeg te brengen
van de tweede naar de eerste lijn?
59. Is het verzachten van deze eigen bijdrage en het compenseren voor
de laagste inkomens niet in strijd met dat doel en die 20 mln. extra
bezuiniging door het convenant?
60. Is het niet veel te vroeg om deze maatregel nu al te verzachten,
gezien die bemoedigende resultaten van de quickscan?
62. Wat gaat dit betekenen voor de enorm oplopende kosten in de ggz?
Voorzitter. Dan de vragen met betrekking tot het eigen risico. Het eigen
risico is de verkeerde maatregel. Het eigen risico pakt alleen zieke mensen
en de meesten van hen zullen het bedrag al in januari moeten overmaken.
Het eigen risico heeft geen enkel noemenswaardig effect op het remgeld.
De veronderstelling dat het verhogen van het eigen risico een remmend
effect op de groeiende zorguitgaven heeft, is simpelweg onwaar. Toen het
eigen risico nog € 150 was en de zorgkosten 60 mld. was het remgeldeffect 60 mln. Nu heb ik geen 60 mln. op de bank staan, maar een eigen
risico van € 150 dat een remmend effect heeft van nog geen één promille
van de zorgkosten, is het verkeerde instrument dat de zieke mensen pakt.
Daarom heb ik de volgende vragen.
63. Is het verhogen van het eigen risico eenmalig of is de minister van
plan het in 2014 weer te verhogen?
64. Als het in 2014 weer verder omhoog gaat, is dat dan wederom met
€ 115 of volgt de minister het CPB-advies om in 2017 een verplicht
eigen risico van ruim € 935 op te leggen?
65. Hoeveel aan eigen risico vindt de minister eigenlijk acceptabel?
66. Vindt de minister dat de Zorgverzekeringswet nog steeds toegankelijk en betaalbaar is, zelfs met een steeds oplopend eigen risico?
67. Is de minister met ons van mening dat de aanvullende pakketten
onderhevig zijn aan risicoselectie?
68. Vindt de minister het rechtvaardig om de loophulpmiddelen te
schrappen en niets te doen aan de miljoenen aan subsidies voor de
campagnekassen van de politieke partijen? Let wel, subsidies waar
de PVV niet van mee-eet.
69. Waarom is het basispakket niet meer gelijk aan de inhoud van het
vroegere ziekenfonds? Wat is er in de tussentijd eigenlijk allemaal al
geschrapt?
70. Hoeveel mensen zullen afzien van noodzakelijke zorg omdat zij de
zorg niet langer kunnen betalen? In hoeverre zorgt zorgmijden dan
juist voor hogere kosten?
71. Wat gaan deze mensen op lange termijn kosten omdat zij meer en
duurdere zorg nodig hebben? Er zijn eerder al schattingen gemaakt
van zorgmijden. Ik vraag de minister om er opnieuw onderzoek naar
te doen met welke verhoging het zorgmijden toeneemt.
72. Waarom moet het eigen risico omhoog als wij nog steeds miljarden
in de bodemloze put van Griekenland storten?
73. Hoeveel mensen moeten hier een eigen risico betalen zodat wij de
Spaanse banken kunnen redden?
74. Is het de bedoeling dat de overheid verdient aan de ziekte van zijn
burgers?
75. Is dat waar deze minister van Volksgezondheid voor wil staan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

86

76.
77.
78.

79.

80.
81.
82.
83.
84.

Waarom deze straf van een hoger eigen risico als je toch al ziek
bent?
Vanaf welk bedrag worden mensen met een laag inkomen gecompenseerd?
Hoeveel compensatie krijgt iemand met een inkomen van € 20 000,
hoeveel iemand met een inkomen van € 22 000 en hoeveel iemand
met een inkomen van € 24 000?
Hoe zullen de chronisch zieken worden gecompenseerd die vaak in
de eerste weken van het jaar al hun eigen risico volledig hebben
moeten betalen?
Geldt de compensatie voor alle chronisch zieken? Zo neen, waarop
is dan het onderscheid in ziekte gebaseerd?
Hoeveel geld levert het iemand op die stopt met roken? Waarom
gaan wij dat als overheid niet voor iemand betalen?
Hoe lang moet iemand in het ziekenhuis liggen voordat de overheid
de zonnepanelen van zijn buurman kan subsidiëren?
Hoeveel mensen moeten hun eigen risico volledig betalen zodat de
Amsterdamse grachtengordel weer goedkoper naar het theater kan?
Hoeveel hoortoestellen moeten worden verkocht zodat de overheid
alle festivals in het zomerseizoen weer kan subsidiëren?

Mevrouw Dijkstra (D66): Ik zou mevrouw Agema van de PVV willen
vragen om zich te beperken tot het onderwerp waarover wij het vandaag
hebben.
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter, dat doe ik!
83. Hoeveel mensen moeten hun eigen risico volledig betalen zodat de
Amsterdamse grachtengordelelite van D66’ers weer goedkoper naar
het theater kan?
84. Hoeveel hoortoestellen moeten worden verkocht zodat de overheid
alle festivals in het zomerseizoen weer kan subsidiëren?
Mevrouw Dijkstra (D66): Als mevrouw Agema hierop doorgaat, wil ik wel
dat zij deze vraag een beetje uitwerkt. Laat zij eens aangeven wat in haar
optiek de problematiek is. Op welke manier betaalt de zorg mee aan het
uitgaan? Ik snap niets van deze vraag. Ik wil de minister ook een beetje
helpen, opdat zij deze vraag straks kan beantwoorden.
Mevrouw Agema (PVV): Ik vind het behoorlijk opmerkelijk dat de
woordvoerder van D66, mevrouw Dijkstra, deze link niet snapt. Ik kan mij
toch voorstellen dat zij het hele Kunduzakkoord goed heeft bestudeerd
alvorens haar handtekening te zetten. In dat Kunduzakkoord staan niet
alleen deze vreselijke maatregelen die wij vandaag bespreken en die in
elke vraag van mij voorkomen, maar ook een btw-verlaging op
theaterkaarten.
Mevrouw Dijkstra (D66): Ik begrijp dat mevrouw Agema verbindingen
legt die er niet zijn. Dat staat haar echter vrij. Laat zij zich beperken tot de
zorg en niet dit soort merkwaardige vergelijkingen maken.
Mevrouw Agema (PVV): Dit is duidelijk een voorbeeld van de grachtengordelelite waar ik het eerder over had. Een lagere btw op theaterkaartjes
en tegelijkertijd ouderen die niet meer kunnen, die hun heup hebben
gebroken, die gevallen zijn, hun eigen rollator laten kopen.
Mevrouw Dijkstra (D66): Het gaat ook om de kaartjes voor Jan Smit.
Mevrouw Agema (PVV): Volgens mij trekt Jan Smit ook zonder subsidie
volle zalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

87

85.

Welke kromme gedachte gaat er schuil achter de aanname dat
iemand goedkoper naar een dancefeest kan en met het geld dat hij
bespaart mooi zelf zijn eigen gehoortoestel kan kopen? Wat levert
dit de overheid precies op?
86. Bevordert dit de mobiliteit en zelfredzaamheid van ouderen?
87. Waarom wordt de eigen bijdrage in de ggz teruggedraaid en wordt
er tegelijkertijd voor 20 mln. meer een convenant gesloten?
88. Had die eigen bijdrage dan niet het beoogde effect?
89. Wat is de reactie van de minister op de uitgevoerde quickscan?
90. Hoeveel duurder wordt de tweedelijns ggz-zorg worden, nu de
eigen bijdrage vervalt?
91. Wat vindt de minister van het DSM-5-classificatiesysteem? Is zij van
mening dat dit in Nederland moet worden ingevoerd?
92. Waarom gaat dieetadvisering voor niet-zieken weer in het basispakket?
93. Wat waren de argumenten om dieetadvisering voor niet-zieken eruit
te halen?
94. Zijn de argumenten om dieetadvisering uit het pakket te halen voor
niet-zieken ineens niet relevant meer?
95. Welke maatregelen neemt de minister verder om de zorg voor zieke
burgers onbetaalbaar te maken?
96. Hoeveel betalingsregelingen worden er momenteel getroffen
doordat mensen het eigen risico niet meer kunnen betalen?
97. Met hoeveel zal het aantal betalingsregelingen gaan stijgen?
98. Hoeveel mensen zullen afzien van het betalen van hun zorgverzekering doordat ze geen geld meer overhouden na eenmaal ziek te zijn
geweest?
99. Wat vindt de minister van de situatie dat Nederlandse burgers een
betalingsregeling moeten treffen om de kosten voor hun gezondheid te kunnen betalen?
Tot slot. Waarom doet de minister dit? Waarom voldoen aan 3% voor
Brussel? Ik waan mij terug in 2002. De oude politieke elites hebben voor
de burger besloten dat het 3% moet zijn, voor Brussel. Het oordeel van de
kiezer op 12 september wordt genegeerd. 3,5% of 4% tekort kan ook. Maar
Brussel wil het anders en daarom worden de ouderen, chronisch zieken
en gehandicapten keihard gepakt. Kunduz is er voor Brussel. Brussel is er
voor Kunduz.
Het verhogen van het eigen risico voor mensen die al ziek zijn, is een
maatregel die ook Kunduz niet zou moeten willen treffen. Ook Kunduz zou
dan de 3% opzij moeten zetten. Het helpt niet, het werkt niet, het heeft een
averechts effect. Zoals ik eerder in mijn betoog al zei, was het remgeldeffect van een eigen risico van € 150 60 mln. op totale uitgaven van
60 mld., met andere woorden 1 promille. Daar kan de beoogde opbrengst
voor de Kunduzpartijen dus niet in zitten. Mijn oproep is deze: stop ermee.
Maak een eigen plan en stop het verhogen van het eigen risico.
Mevrouw Leijten (SP): Wat de overwegingen van de vijf Kunduzpartijen
zijn om dit eigen risico te verhogen en welke procentsnormen daaraan ten
grondslag liggen, weten wij. Hoe de PVV daarover denkt, weten wij ook.
Maar op 27 november van het vorig jaar stonden wij hier ook in verband
met de verhoging van het eigen risico, dat toen van € 170 naar € 220
ging. Wat zei de PVV toen precies over die maatregel?
Mevrouw Agema (PVV): Ik heb toen gezegd dat deze het gevolg was van
het gedoog- en regeerakkoord en van onderhandelingen. Ik heb gezegd
dat het niet mijn keuze was, maar dat een partij als gevolg van de
verhouding van twee tegen één ook weleens dingen moet doen waar ze
niet achter staat. Ik zou natuurlijk heel graag teruggaan naar de € 170. Als
ik daarvoor het geld had, zou ik het vandaag nog doen. Ik denk echter niet
dat het lukt, en ik denk dat het de SP ook niet lukt. Daarom zou ik aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

88

SP deze wedervraag willen stellen: als de SP mij hierop wil aanvallen, hoe
zal de SP het teruggaan naar een eigen risico van € 170 dan bekostigen?
Mevrouw Leijten (SP): Mevrouw Agema weet net zo goed als wij dat wij
nu bezig zijn met het totaalplaatje bij het CPB. Dat geldt voor alle partijen.
Onze inzet is: fors verlagen, en als het kan naar nul. Daar zijn wij helder
over geweest in dit debat. Mevrouw Agema zegt: omdat Brussel het wil,
moet het nu verhoogd worden. Diezelfde redenering heb ik een jaar
geleden gehoord uit de mond van de PVV: omdat wij wilden dat er 18 mld.
bezuinigd werd, moest de rekening bij de chronisch zieken, de gehandicapten en de ouderen worden gelegd. Mevrouw Gerbrands, de collega
van mevrouw Agema, zei toen dat zij blij was met die verhoging. Sterker
nog, zij sloot verdere verhogingen niet uit als het nodig zou zijn. Ik vraag
me dan toch echt af: wat is er nu zo veranderd? Toen zei de PVV: afspraak
is afspraak. Nu heeft de PVV blijkbaar geen afspraak om zich aan te
houden.
Mevrouw Agema (PVV): Dat klopt, net zoals het klopt voor de SP. Het
eigen risico staat nu op € 220. Wij zijn nu met zijn allen aan het rekenen
met het Centraal Planbureau. Ik hoop dat de SP het waarmaakt dat het
eigen risico omlaag gaat. Tegelijkertijd zal de SP dan moeten accepteren
dat de premie fors oploop, heel erg fors oploopt. Als de SP dat niet wil,
wens ik haar echt het allerbeste om het plaatje rond te krijgen. Maar ik
denk dat wij elkaar over een aantal weken zullen spreken. Ik heb het geld
niet om het eigen risico te verlagen, maar ik vraag me af of de SP, die nu
zo’n grote broek aantrekt, dat wel heeft.
De voorzitter: Tot slot, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP): Wij zijn al bij een forse verlaging, maar ik kan niet
zeggen waar wij uitkomen. De vorige keer is het ook zo gegaan met ons
verkiezingsprogramma. Toen bleek uiteindelijk dat wij het konden
afschaffen. Wij richten dingen anders in. Wij vragen inderdaad van hogere
inkomens een bijdrage; absoluut, dat is bekend. Wij willen ook de
armoede oplossen, ook voor kinderen. Als het gaat om de premie, laat ik
mij één ding niet zeggen, en dat is dat die bij ons mijlenhoog zal stijgen.
Wij maken de premie inkomensafhankelijk en daarmee eerlijker. Het zou
goed zijn als deze vraag ook eens beantwoord zou kunnen worden door
de PVV. Dat betekent namelijk echt dat middeninkomens, die nu fors te
lijden hebben onder én de hoge nominale premie én het eigen risico, erop
vooruitgaan. Ik stel nog één keer de vraag aan mevrouw Agema: wat is er
nu anders in vergelijking met de situatie van vorige keer, toen zij de
verhoging van het eigen risico fel aan het verdedigen was? Het is nu
eenmaal niet anders, heette het toen. Nu is zij er zo ontzettend tegen. Wat
is er anders?
Mevrouw Agema (PVV): Er zijn twee verschillen met toen. Het eerste is
een gedoogconstructie waarin je sommige zaken wel kunt binnenhalen en
andere niet. Als de SP mee zou mogen doen na de komende verkiezingen,
zal ook die partij ervaren hoe dit is. Je haalt dingen binnen, zoals een
forse investering van per saldo 0,75 mld. op de zorg. Ik doel hierbij op de
coalitieonderhandelingen. Mevrouw Leijten zal dan dezelfde ervaring
opdoen als ik. Ik vond dat wij toen met 0,75 mld. per saldo investering in
de zorg een goed resultaat hadden geboekt. Dat was overigens 1 mld.
meer dan voorzien door de SP. Mevrouw Leijten kan wel van nee
schudden, maar dit is waar. Daar zat 1 mld. verschil tussen.
Het tweede is dat vorig jaar in het voorjaar sprake was van overschrijdingen ten opzichte van een pad waarop de zorgkosten met 15 mld.
mochten oplopen. Als je daar dan nog eens 2,1 mld. overheen gaat, zul je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

89

ook pijnlijke maatregelen moeten nemen. Dit zijn niet altijd de maatregelen die je zelf zou willen nemen.
Ik hoop dat de fractie van de SP het eigen risico kan verlagen. Ik heb het
geld daartoe niet. Het risico daarvan is dat de zorgpremie explosief
omhooggaat. Ik ben dus heel erg benieuwd naar de wijze waarop de
fractie van de SP dat gaat oplossen. Wij zullen dit over een aantal weken
zien. De verschillen zijn dat je in een gedoogconstructie of in een coalitie
water bij de wijn moet doen en niet altijd je zin krijgt. Bovendien ging het
toen om overschrijdingen, terwijl het hier gaat om het voldoen aan de
3%-norm van Brussel.
De voorzitter: Ik zei reeds «tot slot», mevrouw Leijten. Dit is echt uw
laatste opmerking; heel kort graag.
Mevrouw Leijten (SP): Ik merk op dat ik geen antwoord krijg op mijn
vraag. Ik zit nog steeds met mijn vraag naar het verschil. Toen was het feit
dat het eigen risico omhoogging iets om blij van te worden en nu is het
iets om van te walgen. Wij deden dat laatste toen en doen dat nu nog
steeds.
Mevrouw Agema (PVV): Deze woorden zijn niet mijn woorden. Ik wens de
SP alle geluk bij het vinden van wegen om het eigen risico te verlagen. Ik
houd daarbij in het achterhoofd dat ik heel veel verwacht van de SP, want
zij zal dan erg veel geld nodig hebben om de premie niet explosief te laten
stijgen. Het inkomensafhankelijke verhaal van de SP over de zorgpremies
is budgetneutraal. Die explosieve verhoging komt er dan per definitie ook.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Als je een compromis sluit, zitten daar
goede en slechte kanten aan. Je kunt dan het beste zeggen dat het een
compromis was. Dat heeft mevrouw Gerbrands overduidelijk niet gedaan
toen wij het hier de vorige keer over de verhoging van het eigen risico
hadden. Mevrouw Agema gaf net aan dat zij geen geld heeft om het eigen
risico te verlagen. Welke alternatieven heeft zij dan?
Mevrouw Agema (PVV): Niet verhogen!
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Zo kom je er natuurlijk niet. Wat is dan
de dekking van de voorstellen van de PVV?
Mevrouw Agema (PVV): Die voorstellen liggen nu bij het CPB en komen
over een paar weken terug. De Kunduzcoalitie was even eerder.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Kan mevrouw Agema een tipje van de
sluier oplichten en ons laten weten wat de oplossingen zijn? De afgelopen
twee jaar heb ik namelijk heel weinig gezien.
Mevrouw Agema (PVV): We zullen het eigen risico niet verhogen, met
geen cent.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Waar betaalt de fractie van de PVV dit
van?
Mevrouw Agema (PVV): Het grote verschil tussen de fractie van de PVV
en mevrouw Voortman van GroenLinks is dat zij per se wil voldoen aan de
3%-norm van Brusselse bureaucraten. Ik voel mij daar niet gehouden.
Mijn fractie voelt zich daar evenmin aan gehouden. Voor de rest zullen
ook wij met een degelijk plan komen om de stijgende zorgkosten binnen
een haalbaar pad te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

90

Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voor ons was het begrotingsakkoord
de kans om een aantal heel nare bezuinigingen, waar mevrouw Agema
voor getekend had, terug te kunnen draaien. Ik ben daar blij mee. Ik heb
echter nog steeds geen alternatief gehoord van de fractie van de PVV. In
constateer dus dat de PVV dit niet heeft.
Mevrouw Agema (PVV): Per saldo bezuinigt de Kunduzcoalitie, inclusief
GroenLinks, 1,4 mld. op de zorg. Ik vind het heel knap dat mevrouw
Voortman dan steeds aan de interruptiemicrofoon zegt dat dit allemaal
fantastisch is en dat zij zo veel dingen terug heeft kunnen draaien. Het
regeer- en gedoogakkoord investeerde per saldo 0,75 mld. in de zorg en
de Kunduzcoalitie bezuinigt per saldo 1,4 mld. in de zorg. Als je de plusjes
en minnetjes optelt en aftrekt, is mevrouw Voortman de grote bezuiniger
en waren wij de investeerders. Zo liggen de cijfers feitelijk.
Mevrouw Smilde (CDA): Voorzitter. De financieel-economische crisis
maakt een solide begroting voor 2013 essentieel, ook al is het een
verkiezingsjaar. Het CDA heeft dan ook met overtuiging met de vier
andere partijen hierover afspraken gemaakt, ondanks de demissionaire
status van het kabinet. Ook de zorg moet een aandeel leveren. Het is goed
dat dit via een formele wet wordt vastgelegd. Het CDA is tevreden dat de
regering aanbevelingen van de Raad van State heeft opgevolgd, zodat er
inderdaad sprake is van een wettelijke grondslag voor de maatregelen. In
verband met snelle duidelijkheid, bijvoorbeeld voor zorgverzekeraars over
de polissen in november en voor verzekerden over wat hen te wachten
staat in 2013, is een voortvarende wetbehandeling gewenst.
Allereerst kom ik te spreken over de verzachting van de eigen bijdrage
voor de ggz. Ik heb het nog niet helemaal gelezen, maar mijn complimenten aan de sector en aan de minister – laat ik het maar in deze
volgorde doen – voor het convenant dat gesloten is met de ggz. In denk
dat we daarin stappen vooruit hebben gezet. Het is een goed
uitgangspunt. We hebben immers uiteindelijk de eigen bijdrage in de ggz
moeten invoeren om overschrijdingen binnen de ggz terug te dringen. We
willen daar ook het kostenbewustzijn vergroten, met name het kostenbewustzijn om eerst in de eerstelijns-ggz hulp te zoeken. Uiteraard moet een
onbedoeld remeffect worden voorkomen. Dat was ook het uitgangspunt
van de motie-Van der Staaij/Bruins Slot. Deze motie vraagt om extra
ondersteuning voor kwetsbare groepen. Met dit wetsvoorstel is ook
daaraan tegemoetgekomen. Immers, door het wegnemen van financiële
barrières maak je het voor kwetsbare groepen mogelijk om ggz-hulp in te
roepen.
De minister kondigt aan dat zij in september de eerste tussenresultaten
van de monitor over de effecten van de invoering van de eigen bijdrage
naar de Kamer zal sturen. Wat wordt er precies gemonitord? Kan bekeken
worden of het inderdaad nu zo is dat patiënten een bewuste keuze maken
voor de eerstelijns-ggz of de tweedelijns-ggz? Kan ook het mijden van
ggz-zorg worden gemeten en, zo ja, hoe? Ik begrijp overigens dat dit een
moeilijke vraag is.
De tegemoetkoming voor de eigen bijdrage gaat via het CAK. De minister
is hoopvol in haar antwoord op de vraag of het CAK deze extra taak
aankan. Wel spreekt zij over extra uitvoeringskosten en meldt ze dat het
CAK om een uitvoeringstoets heeft gevraagd. Wat is precies de inhoud
van die uitvoeringstoets en op welke termijn wordt deze uitgevoerd?
In de nota van wijziging wordt voorzien in een mogelijke vergoedingsregeling voor zorgverzekeraars wanneer, ik citeer, «onverhoopt mocht
blijken dat toekennen van een vergoeding in de rede ligt». Wanneer is dat
het geval? Wie bepaalt dat?
In het verslag hebben we gevraagd om de verzekering dat geen gegevens
over de aard van de stoornis aan het CAK wordt overgedragen. De
minister antwoordt dat dit niet het geval is. Het CAK heeft de informatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

91

niet nodig en de gegevens zijn niet van belang. Dat moge zo zijn, maar
gebeurt het dan ook niet? Hoe houden we op dit punt de vinger aan de
pols?
Ik kom bij de verhoging van het verplichte eigen risico en de wijziging van
de compensatie eigen risico. Een verplicht eigen risico versterkt het
kostenbewustzijn bij patiënten. Dat is merkbaar. Sinds het eigen risico de
afgelopen jaren is verhoogd, krijgen wij steeds meer vragen van mensen
die een kostenoverzicht van de zorgverzekeraar willen ontvangen voor
gedeclareerde kosten. «Ik wil weten waar mijn geld blijft», mailde iemand
mij terecht. Op die manier kan een verzekerde bij verkeerd betaalde
declaraties nog aan de bel treken. Bij de begrotingsbehandeling heeft de
minister toegezegd dat zij hiermee aan de slag gaat, desnoods via
wetgeving. Kan zij zeggen hoe het hiermee staat?
Overigens geldt het kostenbewustzijn ook voor de professionals in de
gezondheidszorg, de medisch specialisten, fysiotherapeuten, noem maar
op. Wij richten ook prikkels op deze groep. Niet voor niets worden
ziekenhuizen meer en meer risicodragend. Het wordt echter niet altijd
gemakkelijk gemaakt. Van het weekend vertelde een arts mij dat zij
mailings toegezonden krijgen om bepaalde medicijnen voor te schrijven.
In zo’n mailing staat allerlei informatie, zoals de richtlijn, waar het voor
geschikt is en hoeveel ze moeten voorschrijven. Er staat echter niets in
over de kosten. Wil je bij artsen het kostenbewustzijn naar voren brengen,
dan moeten zij toch een idee hebben van wat iets kost? Niets. Ik heb drie
van die brieven gezien van verschillende farmaceutische industrieën, en
daar werden helemaal geen bedragen in genoemd. Graag een reactie
daarop.
Een keuze tussen verschillende kwaden. Zo zouden we de verhoging van
het verplichte eigen risico willen omschrijven. De maatregel voorkomt
grote premiestijgingen nu of diep ingrijpen in het basispakket. En juist
omdat de lagere inkomens worden gecompenseerd voor deze extra
verhoging, valt die te billijken. Het CDA is tevreden dat de compensatie
eigen risico, zoals dat al enige jaren gebruikelijk is, gewoon blijft bestaan,
want dat is de manier om iedereen, dus ook chronisch zieken, niet meer
dan het gemiddelde eigen risico te laten betalen. Wel valt er nog iets te
verbeteren aan de systematiek. Ik doel op de verfijning van de criteria op
grond waarvan mensen hiervoor in aanmerking komen. Kan de minister
daar nog iets over zeggen? De voorgestelde compensatie is eenvoudig in
te voeren. De compensatie wordt op basis van het huishoudinkomen
afgebouwd, wat betekent dat zij inkomensafhankelijk is. Dat is overigens
ook het principe van de zorgtoeslag.
Ik ga nu in op de voorhang. De CDA-fractie gaat akkoord met de maatregelen die voortvloeien uit het Lenteakkoord. Indertijd is met steun van
onze partij de motie-Dijkstra/Voortman aangenomen, waarin de regering
werd verzocht om te zoeken naar alternatieven voor het terugbrengen van
het aantal ivf-behandelingen van drie naar één. Het ging ons immers om
de noodzakelijke besparing. Wij stonden en staan open voor alternatieven
en die blijken er te zijn. Zie hier een voorbeeld van een manier waarop het
kennelijk mogelijk is om met zinnige en zuinige zorg de drie
ivf-behandelingen te behouden en een besparing te bereiken. Dat zouden
we meer moeten doen in de zorg, en niet alleen onder de druk van een
bezuiniging. De besparing op de medicatie moet vooral komen van meer
doelmatig voorschrijven en de gynaecologen hebben zich hiertoe bereid
verklaard. We zullen daarbij wel stevig de vinger aan de pols moeten
houden. Dat geldt ook voor het voorschrijven van recombinantmiddelen
en urinaire recombinantpreparaten. Het is goed om daar afspraken over te
maken. Wanneer komt de aangekondigde monitor?
De CDA-fractie is blij dat de geriatrische revalidatie nu vanuit de AWBZ
wordt overgeheveld naar de Zorgverzekeringswet. Dat is een logische
stap, die al enige jaren geleden is ingezet en die nu wordt afgerond met
een daadwerkelijke overheveling. Kan de minister een inschatting maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

92

van de betekenis hiervan voor de premie van de Zorgverzekeringswet?
Het gaat namelijk om een aantal honderden miljoenen euro’s. Is de
overgang per 1 januari 2013 ook echt mogelijk, gezien de ontwikkeling van
de juiste dbc’s? Is alles en iedereen op tijd klaar? Weet ook iedereen welke
zorg wel en welke niet wordt overgeheveld?
Wij steunen de kabinetsvoornemens met betrekking tot de pakketadviezen
van het CVZ voor fluoridering van jeugdigen. We hebben al vaker in de
Kamer gedebatteerd over de jeugdmondzorg en de grote zorgen die we
daarover hebben. Ik denk dat dit pakketadvies een stapje is op de trap van
preventie.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik heb een nieuwsgierigheidsvraag. Vorig
jaar is het CDA akkoord gegaan met het uit het pakket halen van stoppen
met roken en van dieetadvisering. Kan mevrouw Smilde aangeven wat de
overwegingen zijn geweest om nu alsnog akkoord te gaan met het
opnemen in het pakket van stoppen met roken en van dieetadvisering?
Mevrouw Smilde (CDA): Die overweging was tweeërlei. Als je met vijf
partijen spreekt, is het geven en nemen. Indertijd vonden wij ook dat
stoppen met roken een goede impuls kon geven. Wij hadden er geen
bezwaar tegen dat het eruit werd gehaald. Wij hebben in het kader van dit
akkoord aangegeven dat het wel weer opgenomen kon worden, maar op
termijn moeten we kijken naar het hele pakket van medisch noodzakelijke
zorg. Daar zou dit ook weer bij kunnen horen. Op dit moment vinden wij
echter dat het erin kan. Het onderdeel van stoppen met roken dat er vorig
jaar uitgehaald is, was bovendien met name de medicatie. De behandelingen bleven er echter in. Nu doen we de medicatie er ook weer in.
De heer Van der Veen (PvdA): Een paar weken geleden hebben wij de
discussie over de forensenbelasting meegemaakt. De VVD heeft gezegd
dat dat weliswaar is afgesproken in het Kunduzakkoord, maar dat zij er als
het maar enigszins kan ook weer vanaf wil. Ik beluister bij mevrouw
Smilde hetzelfde. Stoppen met roken en dieetadvisering in het pakket is
een soort compromis geweest. In de toekomst wil mevrouw Smilde zeker
haar best doen om het weer uit het pakket te halen. Heb ik haar goed
begrepen?
Mevrouw Smilde (CDA): Nee. Vorig jaar stonden wij voor de keuze om
een groot aantal maatregelen te nemen. Het is helaas inmiddels een
kwestie van en-en-en. Wij hebben toen de verschillende mogelijkheden
tegen elkaar afgewogen. In het kader van het Lenteakkoord hebben wij
andere afwegingen kunnen maken, waar wij helemaal voor staan. Maar je
kunt natuurlijk nooit in de toekomst kijken. Dat is alles wat ik zeg.
De heer Van der Veen (PvdA): Dan heb ik van mevrouw Smilde begrepen
dat zij volgend jaar om deze tijd weer een pleidooi kan houden om
stoppen met roken en dieetadvisering weer uit het pakket te halen.
Mevrouw Smilde (CDA): Nee, dat kan niet gezegd worden. Ik kan ook het
voorbeeld van de rollator geven. Wij hebben nooit onder stoelen of
banken gestoken dat de rollator wat ons betreft uit het pakket kan. In het
kader van het regeerakkoord is de rollator wel in het pakket terechtgekomen. Zo nu en dan moet je geven en nemen. Je moet altijd proberen
om zaken evenwichtig te regelen. Meestal is het een kwestie van het
afwegen van kwaden.
Mevrouw Leijten (SP): Ik ben benieuwd naar de argumenten van
mevrouw Smilde om dit voorstel uit het Kunduzpakket nu te behandelen,
wetend dat de kilometerbelasting voor woon-werkverkeer wordt uitgesteld, wetend dat aanpassingen aan de hypotheekrenteaftrek kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

93

worden uitgesteld. Wat is de noodzaak om een belasting op ziek zijn wel
door te voeren en daarbij niet te wachten op de verkiezingen?
Mevrouw Smilde (CDA): Ik sla even aan op die belasting op ziek zijn. In
haar amendement draait mevrouw Leijten de verhoging terug, maar zij
handhaaft het eigen risico van € 220. Ik ben benieuwd of de SP aan alle
mailers terugmailt dat zij wel degelijk dat eigen risico handhaaft. Ik zie dit
niet als een belasting op ziek zijn. Er wordt een conglomeraat aan
maatregelen genomen om ons zorgstelsel houdbaar te houden. Wij staan
daarvoor. Wij willen een aantal dingen met het akkoord bereiken. Ten
eerste willen wij dat er geen tijd verloren gaat om ons zorgstelsel
houdbaar en beheersbaar te maken. Ten tweede willen wij voortvarend te
werk gaan om onze overheidsfinanciën solide te houden. Ten derde willen
wij de gezondheidszorg op de langere termijn betaalbaar houden. Daar
hebben wij solide financiën voor nodig. Dat uit zich in een voldoen aan de
Brusselse normen. Dat doen wij niet om Brussel tegemoet te komen, maar
voor onze eigen financiën.
Mevrouw Leijten (SP): In het amendement verlaag ik het bedrag omdat
daarmee dan de huidige situatie wordt voorgelegd aan de kiezer.
Mevrouw Smilde heeft het over houdbare financiën en houdbare zorg. Dat
willen wij ook, maar de SP heeft daar andere ideeën over. Op
12 september hebben wij verkiezingen. Ik stel een heel simpele vraag.
Waarom is er bij andere maatregelen die ook over grote sommen geld
gaan, die belangrijk voor het Kunduzakkoord zijn, wél uitstel mogelijk en
bij deze maatregel niet? Wat is de reden dat dit nu behandeld moet
worden?
Mevrouw Smilde (CDA): Over die andere zaken ga ik niet. Je kunt er nog
over redetwisten of die uitgesteld worden. Wij hebben dit akkoord
gesloten. Wij staan ervoor dat er in 2013 stappen worden gezet. Anders is
de begroting voor 2013 helemaal naar de maan. Als het kabinet niet
voortvarend was opgetreden in de gezondheidszorg, dan hadden wij niet
eens per 1 januari 2012 een heleboel zaken in gang gezet. Dan had de hele
boel hier stilgestaan van februari 2010, toen het kabinet viel, tot er ergens
volgend jaar een kabinet is. Dat hebben wij voor elkaar gekregen. Het CDA
is niet van plan om dat in de waagschaal te stellen. Daarom moeten wij dit
gewoon voor 2013 regelen.
Mevrouw Leijten (SP): Ik hoor nog steeds geen argument. Toen wij het
eigen risico voor dit jaar verhoogden, is dat voorstel gewoon eind
september, begin oktober behandeld. Dus het hoeft helemaal niet nu. Aan
de Kunduzpartijen, waaronder het CDA, is steeds de vraag gesteld
waarom dit nu moet. Het kabinet zegt zelf in zijn beantwoording dat een
nieuw kabinet altijd een nieuw wetsvoorstel kan voorleggen. Waarom
zouden we daar dan niet op wachten? We kunnen toch gewoon na de
verkiezingen zien hoe het ligt met de meerderheden en dan een besluit
nemen? Waarom moet dit voorstel er nu doorheen gedrukt worden?
Mevrouw Smilde (CDA): Omdat wij dit via een wet in formele zin willen
doen. Natuurlijk spelen bij de formatie allerlei zaken een rol, maar wij
willen de begroting 2013 financieel op orde hebben. Dat is de reden. De
begrotingsvoorstellen moeten rond deze tijd voor het komende jaar voor
elkaar gemaakt worden. Dat is de reden.
De heer Mulder (VVD): Voorzitter. Nederland heeft het beste zorgstelsel
van Europa. Dat staat te lezen in de zogeheten Euro Health Consumer
Index van 2012. Die organisatie heeft gekeken naar de toegankelijkheid
van de zorg, de patiëntenrechten, de kwaliteit van de zorg en de beschikbaarheid van medicijnen. Ook andere onderzoeken bevestigen dat wij in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

94

Nederland een ontzettend goed zorgstelsel hebben. De Iris Global Health
Survey en het Commonwealth Fund bevestigen dit beeld. Het is ook
logisch, want de afgelopen jaren zijn de wachtlijsten verdwenen, is er
betere service en hebben we veel meer inzicht in kwaliteit. Nederland
heeft een ontzettend solidair zorgstelsel. Iedereen is in Nederland
verplicht verzekerd. Verzekeraars moeten iedereen accepteren en iedereen
betaalt dezelfde premie. Jong betaalt voor oud, werkend voor niet
werkend en gezond voor ziek. Het is dan eigenlijk onbegrijpelijk dat er
partijen zijn die dit goede stelsel willen terugdraaien, die naar een stelsel
van staatsgezondheid willen. Want in de praktijk hebben wij het beste
stelsel van Europa, maar blijkbaar in de socialistische theorie niet. En wat
deugt er dan niet? Ons zorgstelsel deugt niet of die socialistische theorie
deugt niet? Wat moet je dan aanpassen? Je zorgstelsel of je socialistische
theorie? Volgens mijn fractie je socialistisch theorie.
Tegelijkertijd staat dit goede en solidaire zorgstelsel onder druk.
Afgelopen week hebben verschillende instanties de noodklok geluid over
de sterk stijgende zorgkosten: de Raad voor Volksgezondheid en Zorg, het
Centraal Planbureau en de Taskforce beheersing zorguitgaven. Dit wordt
weggezet door een bepaalde partij in dit huis die zegt: een paar mensen
vinden de zorg te duur. Een paar mensen? Gezaghebbende instituten
vinden dat. En wat is nu een verantwoordelijke politiek voeren? Is dat
problemen erkennen en oplossen of, zoals de SP doet, problemen
ontkennen?
In de volgende kabinetsperiode zullen de zorguitgaven stijgen van 60 mld.
naar 80 mld. Nu al betaalt de gemiddelde volwassene € 5000 per jaar aan
de zorg. Een modaal gezin betaalt nu 20% van het huishoudinkomen aan
de zorg en de komende 25 jaar zal dit stijgen naar 50%. Dan gaat de helft
van het huishoudinkomen naar de zorg. De oorzaken van deze stijging zijn
duidelijk. We hebben te maken met vergrijzing. We hebben steeds meer
ouderen die steeds ouder worden. Ik noem verder de technologie; er kan
steeds meer. Ziekten waarvan we eerst het bestaan niet kenden, kunnen
we nu opsporen en genezen. Het beeld wordt wel eens gewekt dat we
bezuinigen op het basispakket. Dat is helemaal niet waar. Ongezien gaan
er ontzettend veel behandelingen het basispakket in, bijvoorbeeld
kankerbehandelingen die ontzettend duur zijn. Ook de welvaart leidt tot
stijgende zorguitgaven, want welvarende burgers willen meer zorg. Die
burgers zijn ook steeds mondiger geworden en eisen die zorg ook op.
Het goede nieuws van die stijgende uitgaven is dat we langer en gezonder
leven, maar tegelijkertijd zijn deze stijgende zorguitgaven een tikkende
tijdbom onder de solidariteit. Jonge, gezonde, werkende mensen die
nauwelijks gebruikmaken van de zorg, zijn verplicht een steeds groter deel
van hun inkomen aan de zorg te betalen. Als inkomens vanaf modaal
steeds maar extra moeten betalen, zoals sommige partijen willen, krijgen
we belastingtarieven in de tweede en derde schijf van 80% tot 87%. Dat
betekent dat van elke euro die je verdient, 87% naar de zorg gaat. Als je
dat lang genoeg doet, zullen mensen zich afvragen waarom zij nog
zouden blijven werken, omdat zij alles wat zij verdienen, moeten afdragen
als zorgpremie. Het grote gevaar is dat deze mensen zeggen: genoeg is
genoeg. Dan hebben wij een probleem. Dan staat de solidariteit onder
druk. Ik heb al gezegd dat wij een ontzettend solidair zorgstelsel hebben.
We zien nu eigenlijk al dat die solidariteit onder druk staat. Er zijn mensen
die zeggen dat mensen die ongezond leven – rokers en mensen die vet
eten – zelf hun zorgkosten maar moeten betalen. Je ziet die solidariteit
dus al afbrokkelen. Om die solidariteit in stand te houden, moeten wij iets
doen aan de kostenexplosie. Wij moeten ervoor zorgen dat de zorguitgaven beheersbaar blijven.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik hoorde de heer Mulder iets voorlezen uit
het VWS-rapport «De zorg: hoeveel extra is het ons waard?» Ik ben
uitermate benieuwd naar het antwoord, want dat staat niet in dat rapport

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

95

van het ministerie van VWS. Ik wacht dus met spanning af wat de
oplossing van de heer Mulder is.
De heer Mulder (VVD): Om te beginnen: het probleem erkennen. Er zijn
partijen die dat niet doen; daar zal ik straks nog iets over zeggen. Op 6 juli
komen wij met ons verkiezingsprogramma. Daar zal dit precies in staan. Ik
kan daarop vooruitlopen, maar dat zou buitengewoon onhoffelijk zijn ten
opzichte van onze verkiezingsprogrammacommissie. Ik garandeer u dat
onze verkiezingsprogrammacommissie met maatregelen komt om die
stijging van de zorgkosten te beheersen.
Mevrouw Leijten (SP): Uw partij vraagt iedere keer wat onze oplossing is.
Ik heb het gehad over 500 mln. door het samen inkopen van hulpmiddelen, over 200 mln. in verband met de casemanager en al bijna 4 mld.
door het overbodig maken van de zorgtoeslag door inkomensafhankelijke
premies. Wij laten dus zien wat wij willen. Gaat de VVD voor een eigen
risico voor bezoek aan de huisarts?
De heer Mulder (VVD): Ik kan niet zeggen wat er in het komende
verkiezingsprogramma staat, maar met ons huidige verkiezingsprogramma, dat is doorgerekend door het CPB, staan wij op dit moment voor
het onder het eigen risico brengen van de huisarts. Ik heb de afgelopen
tijd meer voorstellen gedaan voor kostenbezuinigingen in de zorg. De
vraag is of ons verkiezingsprogramma die voorstellen overneemt. Daarbij
gaat het bijvoorbeeld om substitutie van de dure tweede lijn – het
ziekenhuis – door de huisarts, het aanscherpen van de mogelijkheden
voor zorgverzekeraars om selectief zorg in te kopen en, zoals al gezegd,
het onder het eigen risico brengen van de huisarts. Ik heb het bij de
begrotingsbehandeling al gehad over de gehoorapparaten en over de
rollator. Ik doe hier dus constant voorstellen om de zorguitgaven te
beheersen. Uit hoffelijkheidsoverwegingen zeg ik dat dit nu eigenlijk aan
onze verkiezingsprogrammacommissie is, maar iedereen weet waar de
VVD op dit punt staat: we moeten die kosten beheersen.
Mevrouw Leijten (SP): Ik ben benieuwd of daar maatregelen bij zitten die
niet neerkomen op verkleining van het pakket, het sluiten van ziekenhuizen en het bij de patiënt leggen van de rekening. Zou de VVD kunnen
overwegen om ook iets te doen aan al die hoge inkomens in de ziekenhuizen, van de specialisten? Zou de VVD kunnen overwegen om de
winsten af te romen die nu onnodig bij de zorgverzekeraars liggen?
Daarbij gaat het om bijna 2 mld. Zijn dat voorstellen waarvan de heer
Mulder van de VVD uit hoffelijkheid tegen zijn programmacommissie zou
kunnen zeggen: kijk ook eens naar voorstellen om het geld te pakken waar
dat zit?
De heer Mulder (VVD): Om te beginnen, constateer ik dat er al heel veel
gebeurt aan de topinkomens. We hebben hier een wetsvoorstel behandeld
om de topinkomens in de publieke sector te maximeren op de balkenendenorm. Deze minister heeft een overeenkomst gesloten met de zorgspecialisten, die hebben afgesproken om 400 mln. in te leveren. Daarmee is
ook gelijk het beeld weg dat specialisten worden betaald per verrichting.
Dat is met het huidige convenant afgelopen. Er is afgesproken dat de
specialisten met z’n allen samen een maximaal bedrag verdienen,
namelijk 2 mld. Meer wordt het niet. Wat de ene specialist eventueel meer
doet, gaat er bij de ander af. Er zit dus al een cap op die zorgkosten. Ik ben
natuurlijk ook voor gezamenlijke inkoop. Ziekenhuizen doen dat ook al.
Het Ziekenhuis Bronovo in Den Haag heeft afspraken met het MC
Haaglanden en bijvoorbeeld met het Lage Land Ziekenhuis om samen
zorg in te kopen ter beperking van de kosten. We hebben de afgelopen
jaren ook het preferentiebeleid gehad. Er komen dus heel veel maatre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

96

gelen. De SP-fractie noemt ook een aantal maatregelen, maar ik vrees dat
dat niet genoeg is.
Mevrouw Leijten (SP): Het gemiddelde dat een specialist mag verdienen,
ligt tussen 2,5 ton en 3 ton. Als wij zouden zeggen dat een ministersalaris
voortaan als maximum geldt, halveren wij dat. Als je eerlijk maximeert,
gaat de ene specialist ook niet méér doen om een ander het brood uit de
mond te stoten. Wat zegt het CPB? Ik vraag de heer Mulder daar ook naar
te kijken. Wij hebben een sluipende budgetvergroting door de kankerbehandeling – hij sprak daar ook over – maar er is ook een sluipende
budgetvergroting doordat specialisten sinds het verrichtingenstelsel meer
zorg per patiënt leveren als daarvoor terwijl er geen kwaliteitsstijging is
aangetoond. Is de VVD-fractie ook bereid om serieus te kijken naar de
kosten van de artsen en niet alleen de rekening bij de patiënt te leggen?
De heer Mulder (VVD): Ik zeg niet alleen dat wij ernaar kijken, er is naar
gekeken. Er is een akkoord met de specialisten en er is 400 mln. bezuinigd
op de specialisten. Er ligt nu een cap op: als de een meer doet, gaat dat
ten koste van de ander. De prestatieprikkel waarvan wel sprake was, is er
af mede dankzij het hoofdlijnenakkoord met de ziekenhuizen over
maximale groei en nu zorgverzekeraars niet per verrichting betalen, maar
een lumpsumbedrag geven, een bedrag ineens. Je ziet dat iedereen bezig
is om van die verrichtingenprikkel af te komen en meer te bekostigen op
gezondheidswinst. Wij gaan die kant al op. De vraag is nu wat daar nog
extra is te behalen, want er is al veel gehaald.
De heer Van der Veen (PvdA): Ik begrijp dat de heer Mulder in ieder
geval van die verrichtingenprikkel af wil.
De heer Mulder (VVD): Ja, dat heb ik anderhalf jaar geleden al eens
geschreven in een artikel in Het Financieele Dagblad en ik heb het al een
paar keer in debatten gezegd: wij moeten naar het bekostigen van
gezondheidswinst.
De heer Van der Veen (PvdA): De heer Mulder noemt de lumpsumbetaling als een goed voorbeeld. Die komt er in feite toch op neer dat de
zorgverzekeraar met het ziekenhuis een budget afspreekt?
De heer Mulder (VVD): Ja, ik heb gezegd dat dit een voorbeeld kan zijn
van de afspraak tussen de zorgverzekeraar en een ziekenhuis. Het
ziekenhuis heeft een aantal patiënten en gaat ervan uit dat ze voor een
bepaald bedrag worden bekostigd. Het is belangrijk dat de zorgverzekeraar dan ook even een afspraak maakt over de kwaliteit, want anders
krijg je onderbehandeling. Die kant gaat het dus op met de zorgverzekeraars.
De heer Van der Veen (PvdA): Dan staan de heer Mulder en ik straks
schouder aan schouder, want ook mijn fractie voelt voor een vergelijkbaar
budgetsysteem. Ik kom daar straks op terug. Het doet mij deugd dat de
heer Mulder in ieder geval is opgeschoven van het betalen op basis van
verrichtingen naar een budgetsysteem.
De heer Mulder (VVD): In het verkiezingsprogramma van de Partij van de
Arbeid is sprake van regiobudgetten. Je moet eens kijken wie daarbij
allemaal moeten worden betrokken: ziekenhuizen, patiëntenverenigingen,
artsen. Je hebt de grootste vergaderzaal van Nederland nodig om dan
besluiten te nemen. De heer Van der Veen doet alsof wij het eens zijn. Dat
begrijp ik wel, want hij wil het graag eens zijn met de VVD. Hij streeft
echter naar een fundamenteel andere aansturing van de zorg, want hij wil
naar overheidsbudgetten. Hij wil de zorgverzekeraar afschaffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

97

De heer Van der Veen (PvdA): Dank voor het compliment. Wij zijn van
mening dat patiënten en zorgaanbieders iets te vertellen hebben over de
inrichting van de zorg. In die zin onderscheiden wij ons dus van de VVD.
Wij zijn van mening dat die partijen het recht hebben om zich te bemoeien
met de organisatie van de zorg. Hoe stelt de heer Mulder het zich voor als
die partijen er niet bij worden gehaald? Wie zorgt er dan voor de
inrichting?
De heer Mulder (VVD): Wij hebben in Nederland een zorgstelsel waarvoor
wij de publieke randvoorwaarden formuleren voor kwaliteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid. Het is vervolgens aan de zorgverzekeraars
om dit binnen die randvoorwaarden in te vullen. De Partij van de Arbeid
komt met regionale budgetten waarover iedereen en alles kan meepraten.
De heer Van der Veen moet het verkiezingsprogramma er nog maar eens
op nalezen. Ik ben benieuwd of dit überhaupt tot besluiten zal leiden.
Eigenlijk zou je een bureaucratietoets moeten loslaten op dat programma.
De heer Van der Veen (PvdA): Wij verschillen inderdaad fundamenteel
van gedachten over de vraag wie zich met de zorg mag bemoeien.
Degene die betaalt, en ook verplicht betaalt, namelijk de burger, de
patiënt, mag naar onze mening echt wel iets zeggen over de zorg. Degene
die de zorg aanbiedt en het beste weet hoe die kan worden aangeboden,
mag iets te vertellen hebben over de wijze waarop die zorg wordt
ingericht. Ik heb er moeite mee dat alleen de zorgverzekeraars – de niet
concurrerende zorgverzekeraars, zeg ik erbij – in een soort dictaat zullen
bepalen hoe de zorg eruit zal zien. Zo zou het in de opvatting van mijn
fractie in ieder geval niet moeten gaan.
De heer Mulder (VVD): Als een zorgverzekeraar iets doet wat patiënten en
de verzekering niet willen, kunnen zij overstappen naar een andere
verzekeraar. Er zijn voorbeelden dat dit is gebeurd. De patiënt heeft dus
wel degelijk een «say» als verzekerde. Een slimme zorgverzekeraar zal ook
altijd luisteren naar de patiënten en de patiëntenverenigingen. Dat
gebeurt ook al.
Ik sprak net over de stijgende zorguitgaven die wij in de hand moeten
houden om de solidariteit te handhaven. Partijen die losjes zeggen: ik
geloof niet zo veel van die berekeningen, steken hun kop in het zand. De
Socialistische Partij heeft dit vandaag urenlang gedaan. Bij de SP is
regeren niet vooruitzien – de partij wil graag regeren – maar je kop in het
zand steken. Dan komt het moment dat de wal het schip keert, liggen de
zekerheden in ons solidaire stelsel, waarvoor de SP zegt op te komen, aan
gruzelementen en zijn de zwakkeren vaak de dupe. Maatregelen in de zorg
zijn dus nodig, ook in de komende jaren. Daarom steunt de VVD de
maatregelen in het begrotingsakkoord, zoals de verhoging van het eigen
risico. Die zijn niet leuk, maar wel noodzakelijk, want ze leiden tot een
verhoging van het kostenbewustzijn. Voor een deel geldt daarbij ook het
profijtbeginsel – mensen die zorg gebruiken, betalen daar ook voor – en
voor een deel remt dit het zorggebruik af. Alles boven het eigen risico
wordt opgebracht door het collectief.
Mevrouw Leijten (SP): We horen de VVD wel vaker een apocalyptische
toekomst voorspellen als de SP onverhoopt zou gaan regeren. Ik heb
begrepen dat de fractievoorzitter dan zelfs gaat emigreren. Maar wij
blijven gewoon als de VVD de grootste is.
Ik wil graag het volgende vragen. Nu zijn de zorgkosten enorm aan het
stijgen. Welke politieke partijen zijn in de afgelopen tijd daarvoor
verantwoordelijk geweest?
De heer Mulder (VVD): Ik heb al gezegd dat het helemaal niet gaat om
politieke partijen. Welke kleur er ook in vak-K zit, de stijging van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

98

zorguitgaven wordt bepaald door vergrijzing en medische technologie;
dat zijn de grote drijvers. Mevrouw Leijten heeft in een eerder debat al
gezegd dat de zorguitgaven zullen stijgen door de vergrijzing en medische
technologie, ook als de SP aan de macht zal zijn. De stijging komt dus
dáárdoor. Het is de kunst voor politieke partijen om die zo af te buigen,
dat zij beheersbaar blijven.
Mevrouw Leijten (SP): Overal waar je komt in de zorg, wordt geklaagd
over verspilling en bureaucratie door marktwerking. Prima hoor, reclamebudgetten van meer dan 60 mln. voor de zorgverzekeraars, maar
tegelijkertijd bezuinigen we beschermd wonen weg voor 20 mln. Dat zijn
de keuzes van de VVD. In voorstellingen dat het apocalyptisch zal misgaan
als wij onze voorstellen zouden realiseren, geloof ik niet. Eerlijkheid in het
debat is een heel goede zaak. Laten we daarom gewoon kijken naar dit
moment. De marktwerking, de concurrentie en de vreselijke bureaucratie
die zij meebrengen, zullen de zorg naar de afgrond brengen. En zij waren
geen idee van de SP.
De heer Mulder (VVD): Ik kom bij het slot. Uit de pers heb ik begrepen dat
het vandaag een dag was om te filibusteren. In Amerika gaan mensen dan
boeken voorlezen, in België zelfs receptenboeken. Ik heb ook een boek bij
me, over struisvogels. Ik wil dat graag voorlezen, om het debat nog wat te
rekken. Ik kan het boek echter ook laten zien en het daarbij laten. Als
mevrouw Leijten mijn kant op kijkt, kijkt zij in de spiegel: op de kaft staat
een grote struisvogel. Dat is namelijk wat de SP doet: haar kop in het zand
steken. En de PVV kan nu wel lachen, maar de struisvogel is ook een
wegloopvogel, die bij dreigend gevaar met 70 kilometer per uur kan
weglopen. Dat was ook zo’n beetje de gemiddelde snelheid van mevrouw
Agema toen zij het Catshuis verliet.
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter: Meneer Mulder, u bent nog niet klaar. Mevrouw Leijten
heeft een vraag.
De heer Mulder (VVD): Ik wil haar het boek wel geven, hoor.
Mevrouw Leijten (SP): Dat hoeft van mij niet, ik ben niet van de Partij
voor de Dieren.
De heer Mulder (VVD): Nou, struisvogels genoeg in uw fractie.
Mevrouw Leijten (SP): Ik zou graag het volgende willen weten. Het is
namelijk duidelijk: de VVD heeft samen met vier andere partijen een
akkoord gesloten; de 3%-norm moest gehaald worden, het briefje is naar
Brussel gestuurd en nu komt het aan op de uitvoering. Wat is de reden dat
wij vandaag deze wet moeten behandelen?
De heer Mulder (VVD): De zorgverzekeraars gaan de zorgpremies
bepalen. Daarom ook behandelen we deze week of volgende week de
zogeheten «pakketmaatregelen»; dat doen we voor de zomer, zodat
zorgverzekeraars weten welke premies ze kunnen stellen. Het is dus
logisch om dit zo zorgvuldig mogelijk nog vóór de zomer te doen. Daarom
heeft deze maatregel haast.
Mevrouw Leijten (SP): De vorige keer dat wij het eigen risico bespraken,
was dat toch ook in het najaar? Serieus, ik wil echt weten waarom deze
maatregel nu moet vastliggen; met mogelijk een extra debat na de
verkiezingen omdat een andere meerderheid iets anders kan willen. Er
wordt namelijk heel verschillend gedacht over het eigen risico: afschaffen,
inkomensafhankelijk of verhogen. Waarom is het niet mogelijk om te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

99

wachten? Dat kon toch zeker ook bij de belasting op het
woon-werkverkeer en de aanpassing van de hypotheekrenteaftrek?
De heer Mulder (VVD): Ik heb er al op gewezen dat de zorgverzekeraars
de premie moeten vaststellen. Dat is ook de reden dat de Kamer nog voor
de zomer het pakket vaststelt. Wat er precies aan de hand is bij de
hypotheekrenteaftrek, kan ik niet zeggen. Ik heb wel begrepen dat het een
technisch lastige maatregel is. Wij zijn verantwoordelijk voor de zorg en
het lijkt mij niet meer dan netjes dat wij het voor de zomer afronden.
Daarom moeten wij snelheid maken. Ik weet ook wel dat mevrouw Leijten
met haar partij de verkiezingen wil winnen om deze maatregel terug te
kunnen draaien, maar laten wij deze maatregel nu eerst maar eens
invoeren. Dan kan zij die maatregel later altijd nog terugdraaien als een
meerderheid van de Kamer daar straks voor is. Maar nu eerst invoeren!
Mevrouw Leijten (SP): Deze maatregel wordt pas op 1 januari 2013
ingevoerd. Wij zouden dit voorstel dus heel goed na de verkiezingen
kunnen behandelen. Ik vind het echt een gelegenheidsargument om te
zeggen dat de zorgverzekeraars dan in de problemen zouden komen. Ik
herinner daarvoor maar aan de discussie over de vraag of de rollator uit
het pakket gehaald zou moeten worden. Toen vond mijnheer Mulder dat
de zorgverzekeraars niet moesten klagen en hun cliënten de nieuwe
polisvoorwaarden maar in een briefje moesten toesturen. Het is echt een
gelegenheidsargument.
De heer Mulder had ook helemaal niet zo hoeven te klagen dat wij dit
debat vandaag hebben. Hij had dit debat namelijk makkelijk kunnen
voorkomen door het over de verkiezingen heen te tillen.
De heer Mulder (VVD): Hoop doet leven bij de SP.
De heer Van der Veen (PvdA): Op welke termijn worden de Kunduzmaatregelen voor het zorgpakket teruggedraaid?
De heer Mulder (VVD): Op welke maatregelen doelt u precies?
De heer Van der Veen (PvdA): Ik denk bijvoorbeeld aan stoppen met
roken, dieetadvisering en de verlaging van de eigen bijdrage voor de ggz.
De heer Mulder (VVD): Dat is natuurlijk in de eerste plaats aan de
verkiezingsprogrammacommissie van de VVD. Over stoppen met roken
kan ik nu al wel iets zeggen. Waarom hebben wij een zorgverzekering? Wij
hebben die verzekering omdat mensen zich op die manier kunnen
verzekeren tegen hoge onvoorspelbare financiële risico’s. Het is met het
oog daarop heel onlogisch om een rollator in het pakket op te nemen,
want dat je die ooit nodig hebt, kun je zien aankomen. Het is ook
onlogisch om stoppen met roken in het pakket op te nemen, want daarvan
profiteer je zelf het meest. Als ik de kans krijg, haal ik het dus weer uit het
pakket. Maar afspraak is afspraak!
De heer Van der Veen (PvdA): Ik hoor wel vaker het argument dat
voorspelbare kosten niet in het pakket thuishoren. Een groot deel van de
geboortes in Nederland is echter voorspelbaar. Zoiets overkomt de
meeste mensen echt niet zomaar. In de redenering van de heer Mulder
zou dus ook de kraamzorg niet langer vergoed moeten worden. Ik denk
dat ik zo goed laat zien dat het argument dat voorspelbare zorg niet
vergoed moet worden, op z’n zachtst gezegd discutabel is.
Het is leuk voor uw Kunduzpartners om te horen dat het stoppen met
roken weer uit het pakket wordt gehaald. Gaat u er nog meer uithalen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

100

De heer Mulder (VVD): Ik zei al dat mijn verkiezingsprogrammacommissie
daarover gaat. Ik noemde alleen maar een voorbeeld waarover wij al
vaker hebben gediscussieerd. Overigens zit de kraamzorg nog gewoon in
het pakket. Of suggereerde collega Van der Veen soms niet dat die zorg
eruit zou gaan?
De heer Van der Veen (PvdA): Ik breng u blijkbaar op een idee. Bent u
echt van plan om ook de kraamzorg uit het pakket te halen?
De heer Mulder (VVD): Dat zeg ik niet. Dat zeg ik niet.
De heer Van der Veen (PvdA): De heer Mulder spreekt echt op een toon
die doet vermoeden dat hij het tot nu toe over het hoofd heeft gezien en
dat ik hem op een idee heb gebracht. Dat was overigens zeker niet de
bedoeling van mijn opmerking.
De heer Mulder (VVD): Ik noemde alleen maar een voorbeeld waarover ik
de afgelopen anderhalf jaar als zorgwoordvoerder heb gesproken.
Waarom heb je een zorgverzekering? Wat is daarbij je uitgangspunt? Het
is aan mijn verkiezingsprogrammacommissie om daaraan concreet
invulling te geven. Ik heb namens mijn fractie alleen maar een punt
gemaakt van de discussie over stoppen met roken.
De heer Van der Veen (PvdA): Het is dus niet onwaarschijnlijk dat in het
verkiezingsprogramma van uw partij komt te staan dat de kraamzorg uit
het pakket wordt gehaald.
De heer Mulder (VVD): Collega Van der Veen legt mij woorden in de
mond. Op 6 juli komt mijn verkiezingsprogrammacommissie met het
VVD-programma. Ik zou het goed lezen als ik de heer Van der Veen was,
want daarin wordt wel aandacht besteed aan de beheersing van de
zorgkosten.
Mevrouw Agema (PVV): Ik bedank de heer Mulder voor zijn compliment,
want blijkbaar denkt hij dat mijn hardloopvaardigheden zo groot zijn dat
een snelheid van 70 kilometer per uur haalbaar is. Dat haal ik echt niet,
hoor! Hooguit 10.
De heer Mulder (VVD): Verliet u dan met 100 kilometer per uur het
Catshuis?
Mevrouw Agema (PVV): Nee, hooguit 10.
Ik zou de heer Mulder graag een dilemma voorleggen. Ook de PVV ziet in
dat de ontwikkeling van de zorgkosten houdbaar moet zijn. Wij zien ook in
dat wat mensen per maand aan premie moeten betalen, niet kan blijven
stijgen. Als de zorgkosten maar blijven stijgen, ondermijnt dat inderdaad
de solidariteit. Je kunt kiezen voor maatregelen die de korte termijn
dienen maar de oploop van de zorgkosten niet remmen, zoals een
verhoging van het eigen risico. Maar je kunt ook kiezen voor maatregelen
die het systeem verbeteren, de efficiency vergroten en de stijging binnen
het systeem zelf opvangen. Waar kiest de VVD dan voor?
De heer Mulder (VVD): Was het leven maar zo makkelijk als mevrouw
Agema doet voorkomen. Ik vrees dat wij alles uit de kast moeten halen
om de zorgkosten te beheersen. Wij hebben eigenlijk helemaal geen
keuze. Wij moeten zowel verspilling tegengaan als de geneesmiddelenprijzen omlaag brengen en het eigen risico verhogen. Er is ontzettend veel
te doen. Wij hebben echt niet meer de luxe om wel voor het een maar niet
voor het ander te kiezen. Het zal wwarschijnlijk allemaal moeten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

101

Mevrouw Agema (PVV): Als het waarschijnlijk allemaal zal moeten
volgens de VVD, dan heeft de VVD ook geen zicht op zekerheid. Wij
kunnen de VVD een heel eind volgen in het komen tot een houdbaar pad,
zodat de zorgkosten niet explosief blijven stijgen. De VVD maakt echter nu
al de keuze om te gaan schrappen in het pakket en ze maakt nu al de
keuze dat de chronisch zieken moeten betalen voor een hoger eigen risico.
Dat zijn keuzes die wij nooit zullen maken. De VVD maakt ze, terwijl de
VVD nog geeneens zicht heeft op waar het naartoe gaat. Waarom doet de
VVD dat? Waarom pakt de VVD de chronisch zieken, de gehandicapten, de
ouderen met een hoger eigen risico en met schrappen in het basispakket,
terwijl we wellicht al tot een houdbaar pad kunnen komen door de
efficiëntie aan te pakken, door de systemen te verbeteren en te komen tot
betere inkoop?
De heer Mulder (VVD): Met een wat betere efficiëntie en door een iets
betere inkoop bespaar je wel wat, maar nog lang niet genoeg om die
20 mld. te beheersen. Als je tegenover de kiezers suggereert dat je een
paar makkelijke maatregelen hebt, dat je wat doet aan topinkomens, aan
de inkoop en aan de verspilling, dan kom je er niet. Partijen die zeggen dat
het wel zo is, zetten de kiezer eigenlijk op het verkeerde been.
Mevrouw Agema (PVV): Vermoedens, denken dat, maar wel al concluderen dat partijen die dat niet doen, de kiezers op het verkeerde been
zetten, dat zijn grote woorden. Mijn verzoek aan de VVD is: doe het niet.
Verhoog het eigen risico niet alleen voor zieke mensen. We hebben op
basis van het rapport van het CPB en van Ecorys allemaal kunnen zien dat
een hoger eigen risico geen rem zet op de zorgconsumptie, dat het de
zieken zijn die extra gaan betalen. Mijn vraag aan de VVD is: doe dat niet
nu. Zorg eerst dat je inzicht krijgt in het houdbare pad, inzicht in hoeveel
wij kunnen doen met besparen op de systemen zelf, voordat de ouderen,
de chronisch zieken en de gehandicapten de rekening gepresenteerd
krijgen en dat alleen maar voor Brussel, alleen maar om aan 3% te komen.
Alstublieft. Ik vraag het de VVD nogmaals: doe het niet, zorg eerst dat je
inzicht krijgt in wat we allemaal wel kunnen doen, alvorens de ouderen en
de chronisch zieken en de gehandicapten het kind van de rekening te laten
zijn.
De heer Mulder (VVD): Om te beginnen zijn die scenario’s er wel degelijk.
Ik heb de drie rapporten genoemd die afgelopen week zijn verschenen.
We zien hoe groot dat probleem is. We zien dat. De vraag is niet of we het
moeten oplossen, maar hoe we het moeten oplossen. We weten ook dat
dit ontzettend moeilijk zal zijn en dat het electoraal ontzettend lastig is.
Mensen willen liever niet bezuinigen op de zorg en ze willen ook niet meer
premie betalen. Er wordt gezegd dat de verhoging van het eigen risico
geen gedragseffecten oplevert. Dat zegt de SP eigenlijk ook. Het Ecorysrapport zegt echter wel dat de verhoging van het eigen risico een
gedragseffect oplevert. Even heel technisch: het staat op pagina 10. Het
gedragseffect van het verplichte eigen risico voor 18-jarigen ligt tussen de
min 2,6% en 7,3%. Dat is een besparing van tussen de 275 mln. en
772 mln. per jaar. Dat staat hier in. Ook in de doorrekening van het CPB
staat dat het inderdaad gedragseffecten heeft. Ik begrijp niet waarom
politici maar feiten blijven ontkennen. Daar is helemaal niemand mee
gediend en al helemaal niet de solidariteit.
Mevrouw Agema (PVV): Het bedrag dat de heer Mulder noemt, een
bedrag van tussen de 275 mln. en 772 mln. per jaar, slaat op het mijden
van zorg als gevolg van het eigen risico. Het remgeld van die 150 was
60 mln. op 60 mld. Zorg mijden betekent dat mensen niet meer de zorg
vragen die zij nodig hebben. Ik houd me dus bij de feiten! En dan wil ik
ten slotte nog ...

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

102

De heer Mulder (VVD): Ik ga heel erg saai worden ...
De voorzitter: Nee, mijnheer Mulder, mevrouw Agema was nog bezig.
Mevrouw Agema (PVV): Op basis van de eigen inbreng van de VVD
stelde ik die fractie de vraag, om tot het houdbare pad te komen, over een
van de onderzoeken waarnaar de VVD zelf ook verwijst, waarin sprake is
van een besparing van 2,6 mld. op de groei na 2017. Dat zijn niet de
doemscenario’s van tientallen miljarden waarop de VVD doelt.
De heer Mulder (VVD): Wij hebben de rapporten gezien. Er zullen
doorberekeningen komen van het CPB. Ik lees nog even pagina 11 voor
van het Ecorysrapport. Daar staat het namelijk: «Geen negatieve effecten
verplicht eigen risico op gezondheid.» Dus wij moeten dit allemaal niet
dramatiseren. Wij moeten ons bij de feiten houden, hoe vervelend die ook
zijn in een debat. Maar daarvoor ben je volksvertegenwoordiger.
Mevrouw Dijkstra (D66): Voorzitter. Wij debatteren vandaag naar
aanleiding van een historisch begrotingsakkoord. Nadat VVD, CDA en PVV
er na zeven weken onderhandelen niet uitkwamen, bereikte D66 samen
met GroenLinks, de ChristenUnie, de VVD en het CDA in een paar dagen
een solide akkoord. Een akkoord dat hard nodig is, want elk uur dat wij
hier spreken en niets doen, loopt de staatsschuld op met ruim 3,5 mln.
Met dit akkoord bereiken wij drie doelen. Ten eerste nemen wij financiële
verantwoordelijkheid zodat wij de schulden niet doorschuiven naar onze
kinderen. Ten tweede draaien wij een aantal botte bezuinigingen van het
kabinet-Rutte terug, zoals de bezuiniging op het persoonsgebonden
budget, preventie, psychische patiënten en gehandicapten. En ten derde
laat Nederland zien, weer een betrouwbare partner in Europa te zijn.
Ja, het akkoord bevatte ook pijnlijke maatregelen. Daarvoor loop ik niet
weg, maar van mij krijgt u wel het eerlijke verhaal, want uiteindelijk is dit
waar Nederland beter van wordt.
D66 is blij dat wij de eigen bijdrage in de geestelijke gezondheidszorg, de
ggz, kunnen verzachten. Deze maatregel is belangrijk omdat wij daarmee
de toegankelijkheid van zorg voor een groep kwetsbare patiënten
herstellen. Door de laagste inkomens te ontzien, beperken wij het risico
dat deze patiënten afzien van zorg. Zo kunnen wij mensen met psychische
problemen beter helpen en de overlast van daklozen en verslaafden
voorkomen. De politie kan zich meer gaan bezighouden met het
aanpakken van de zware criminelen.
Maar ik heb nog wel een aantal vragen. Voor het berekenen van de
tegemoetkoming voor de eigen bijdrage van de laagste inkomens wordt
gekeken naar het tweede jaar, voorafgaand aan het berekeningsjaar. Vraag
aan de minister: is het mogelijk een recenter toetsingsjaar in te stellen en
in hoeverre zou dit leiden tot hogere uitvoeringskosten?
Toen het kabinet-Rutte de eigen bijdrage in de ggz invoerde, is op verzoek
van de Kamer besloten met een monitor de effecten in kaart te brengen.
Bij deze monitor zijn onder meer de ggz, huisartsen, politie en zorgverzekeraars betrokken. Maar ik mis daarbij een vertegenwoordiging van
patiënten. Wil de minister die alsnog bij de opzet, voortgang en resultaten
van de monitor betrekken?
Net als in de rest van de zorg stijgen ook de kosten van de ggz in rap
tempo. De uitgaven zijn de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld en
elk jaar stijgt het percentage patiënten met meer dan 10. D66 is daarom
blij dat er naast het verzachten van de eigen bijdrage ook een bestuurlijk
akkoord met de ggz-sector is gesloten. Want binnen die sector kan nog
heel veel doelmatigheidswinst worden geboekt. Wij hebben vanmorgen
het akkoord ontvangen en het daardoor nog niet helemaal uitgebreid
kunnen bestuderen. Kan de minister nog eens toelichten op welke manier
preventie, zelfzorg, thuisbehandelingen en e-health zullen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

103

vormgegeven? Kan zij ook aangeven welke doelen zijn gesteld en hoe die
worden gemeten, en hoe de Kamer van de voortgang op de hoogte zal
worden gesteld?
Zorg is niet gratis. De gezondheidszorg kost ons nu 67 mld. per jaar. In
totaal geven wij 13,3% van het bruto binnenlands product uit aan zorg.
Zonder maatregelen loopt dat op tot meer dan 30% in 2040. Dat is dan
bijna zes keer zo veel als wij nu aan onderwijs uitgeven. Om de kwaliteit
en toegankelijkheid van onze zorg te behouden is ingrijpen noodzakelijk.
Daarom staat in het begrotingsakkoord een verhoging van het eigen risico
met € 115. Zoals men weet, heeft D66 een ander systeem bepleit. Maar in
dit geval zijn wij hiermee akkoord gegaan, want wij hebben wel als
voorwaarde gesteld dat wij oog blijven houden voor de lage inkomens. Zij
worden via de zorgtoeslag volledig gecompenseerd.
Ook daarover heb ik trouwens een vraag. De compensatie hangt niet
samen met het zorggebruik. Als mensen geen zorg gebruiken, dan krijgen
ze daar toch een vergoeding voor. Nu is het aanpassen van dat systeem
ingewikkeld en niet op korte termijn te realiseren. Dat weet ik, maar wil de
minister wel onderzoeken hoe dit in de toekomst beter kan worden
vormgegeven?
Voor veel mensen is zorg net zo vanzelfsprekend als water uit de kraan.
Nederlanders beseffen het vaak niet, maar een dag in het ziekenhuis kost
zo’n € 1200. Een deel van deze kosten gaat niet naar zorg, maar naar eten
en verblijf, kosten die je ook thuis maakt. Wij vinden het dan ook redelijk
om hiervoor een vergoeding van € 7,50 te vragen. Wel vragen wij de
minister op welke manier dit bedrag in rekening zal worden gebracht. Hoe
worden de administratieve lasten zo laag mogelijk gehouden?
Ook in het pakket vindt een aantal belangrijke wijzigingen plaats. Roken,
weinig bewegen en ongezond eten zijn slecht voor de gezondheid. Dat
legt een grote druk op de zorgkosten. D66 wil daar iets aan doen. Ik ben
daarom blij dat de door het kabinet-Rutte uit het pakket gehaalde
dieethulp er weer in terugkomt, net als de hulpprogramma’s om te
stoppen met roken. Er is meer goed nieuws: mijn ivf-motie wordt
uitgevoerd, waardoor de vergoeding van drie ivf-behandelingen in stand
blijft. Dat is mooi, want de sector, de gynaecologen, komen zelf met een
besparing. Ik hoor graag van de minister hoeveel ivf-pogingen hierdoor in
totaal behouden blijven ten opzichte van het oude voorstel. Kan zij
aangeven in welke mate dit besluit het aantal meerlingen en de daarbij
behorende gezondheidskosten beperkt?
Tot slot: nee zeggen is makkelijk, maar levert niets op. D66 neemt daarom
verantwoordelijkheid in crisistijd. Wij hebben de keiharde bezuinigingen
van het kabinet-Rutte kunnen terugdraaien en verzachten. Maar ook dit
begrotingsakkoord – ik zei het al – bevat pijnlijke maatregelen. Ik ben
daarover eerlijk geweest. Ik vertel wat het akkoord kost, maar ook wat het
ons in de toekomst oplevert. Met dit akkoord zetten wij immers een
belangrijke stap naar een kwalitatief goede en betaalbare gezondheidszorg. Het werk is echter niet af met dit akkoord. Wij zullen ons de
komende tijd blijven inzetten voor investeringen in preventie, voor meer
zorg in de buurt, voor het verhogen van het kostenbewustzijn en tegen
verspilling in de zorg. Met het begrotingsakkoord hebben wij veel bereikt,
maar er is nog genoeg te doen.
Mevrouw Leijten (SP): Ook aan mevrouw Dijkstra stel ik de vraag
waarom dit nu moet.
Mevrouw Dijkstra (D66): Wij hebben een akkoord gesloten voor 2013.
Willen wij de maatregelen die daar in staan en die wij Brussel hebben
toegezegd ook nemen, dan moeten wij die tijdig invoeren. Dat is de reden
dat wij er voortgang mee willen maken. Ik hoor de vervolgvraag al
aankomen, dus zal ik nog even doorgaan. Als wij straks verkiezingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

104

hebben gehad, hebben wij niet meteen een ander kabinet. Wij zullen dus
op dit moment moeten doorgaan met deze maatregelen.
Mevrouw Leijten (SP): Wij hebben niet direct een nieuw kabinet. Een
nieuwe meerderheid moet dus gaan beslissen over de vraag hoe wij
verdergaan met de aanpassing van de hypotheekrenteaftrek en hoe wij
verdergaan met het belasten van het woon-werkverkeer, dat zelfs door de
huidige grootste partij in de persoon van de minister-president in twijfel
wordt getrokken. Dan is dat hele Kunduzakkoord dus ook weer onderdeel
van onderhandelingen. Dit toont eigenlijk aan hoe dubbel het is dat wij dit
onderwerp vandaag bespreken. Ik vind het goed dat de partijen eruit zijn
gekomen. Wij hebben het resultaat naar Brussel kunnen sturen. Echter, als
een groot gedeelte na de verkiezingen heronderhandelbaar is, waarom
geldt dat dan niet op dit vlak? Vindt D66 dat netjes?
Mevrouw Dijkstra (D66): D66 vindt het netjes om zich aan afspraken te
houden. Wij hebben deze afspraken gemaakt en wat ons betreft proberen
wij die op alle terreinen zo snel mogelijk na te komen. Dat zijn wij ook
verplicht. Bovendien vinden wij het heel belangrijk dat wij de kosten
blijven beheersen, niet alleen in de zorg, maar ook met betrekking tot alle
andere punten die in het akkoord geregeld zijn. Wij zeggen dus ook dat
die 3% niet alleen de wens van Brussel is, maar ook een wens die wij zelf
hebben. Als we dit nu uitstellen, laten we heel lang onduidelijkheid
bestaan voor de mensen om wie het gaat en deels ook voor de zorgverzekeraars. Mevrouw Leijten gaf het voorbeeld van de rollator. We weten wat
een gedoe die hebben opgeleverd. In een periode waarin de zorgverzekeraars risicodragend zijn en op tijd moeten kunnen anticiperen op nieuwe
pakketten, is het heel goed om het op tijd geregeld te hebben.
Mevrouw Leijten (SP): Dat neemt niet weg dat na 12 september alles
natuurlijk weer anders is. Er wordt nu geprobeerd om een voldongen feit
te presenteren aan een mogelijk nieuwe meerderheid. Er zijn grotere
bedragen gemoeid met het woon-werkverkeer, volgens mij gaat dat over
1,5 mld. Bij de aanpassing van de hypotheekrenteaftrek gaat het ook om
bijna 1 mld. Ik vind het dan niet netjes om dit voorstel, waarvoor
alternatieven zijn aan te wijzen, er nu door te drukken. Ik had het netjes
gevonden als we reëel hadden gezegd: dit kunnen we ook na
12 september met spoed nog regelen, dan zien we wat er over is van het
Kunduzakkoord. Ik stel namelijk ook vast dat daar publiekelijk zo veel
afstand van wordt genomen dat niemand er nog helemaal in gelooft.
Mevrouw Dijkstra (D66): Ik betreur het echt dat dat gebeurt. Wij staan op
het standpunt dat we dat akkoord niet voor niets hebben gesloten. We
hebben niet voor niets zo’n snelheid gemaakt. Dat was nodig. Vervolgens
hebben we gezegd dat we ons eraan zullen houden. Daar blijven wij voor
staan. We willen bovendien dat het de snelheid houdt die we toen met
elkaar hebben afgesproken. Dat is de reden dat wij zeggen: laten we er nu
over beslissen.
De voorzitter: Dank u wel.
Er staan nog twee sprekers op de lijst. Ik stel voor dat we nu schorsen
voor de dinerpauze en daarna het debat hervatten.
De vergadering wordt van 18.28 uur tot 19.30 uur geschorst.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter. Twee jaar lang hebben wij
gevochten tegen maatregelen waar mensen de dupe van zouden worden,
maatregelen waarvan het onze vaste overtuiging was dat ze de zorg
duurder in plaats van goedkoper zouden maken. En dan zeg je geen nee
als je de kans krijgt om die maatregelen van tafel te krijgen. We hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

105

verschillende dingen bereikt: de IQ-maatregel is teruggedraaid, net als de
bezuinigingen op passend onderwijs, de bezuinigingen op sociale
werkplaatsen, het grotendeels afschaffen van het persoonsgebonden
budget, de huishoudtoets en allerlei andere maatregelen. Dat zijn
belangrijke zaken, waar we sterk tegen hebben geageerd maar waarbij we
steeds tegen een muur opliepen van 76 zetels.
Nee zeggen tegen het begrotingsakkoord zou hebben betekend dat we
nee zeggen tegen Rifka, die door de pgb-maatregelen niet meer zou
kunnen werken en daardoor aangewezen zou zijn op een Wajonguitkering. Het zou hebben betekend dat we nee zeggen tegen Connie, die
door de bezuiningen op passend onderwijs haar begeleiding kwijt zou
raken en daardoor niet meer mee zou kunnen draaien in een normale klas.
Het zou betekenen dat we nee zeggen tegen Justin, die nu nog in een
sociale werkplaats werkt maar door de Wet werken naar vermogen thuis
zou komen te zitten omdat ze hem geen werk meer kunnen bieden. En het
zou betekenen dat we nee zeggen tegen Titia, wier zoon door de
IQ-maatregel zijn zorg kwijt zou raken.
Als ik die groep mensen voor me zie, kan ik instemmen met een zo
inkomensafhankelijk mogelijke verhoging van het eigen risico. Het liefst
willen wij natuurlijk een echt inkomensafhankelijk eigen risico, en
afschaffing van de zorgtoeslag. Daar is ook naar gekeken, maar dat is
praktisch gezien niet per 1 januari 2013 te realiseren, laat staan dat een
volgend kabinet dat wel voor 1 januari 2013 kan realiseren. Wij kiezen er
dus voor om het nu zo inkomensafhankelijk mogelijk te doen. De
zorgtoeslag gaat met € 115 omhoog. Dat leidt ertoe dat chronisch zieken,
die snel aan het bedrag van € 350 zitten, het helemaal vergoed krijgen.
Het leidt er ook toe dat mensen die het eigen risico niet helemaal
opgebruiken er financieel op vooruitgaan.
U zult begrijpen dat GroenLinks er geen probleem mee heeft als een
maatregel ertoe leidt dat mensen met een laag inkomen erop vooruitgaan.
Dat is immers ook het idee van de sterkste schouders die de zwaarste
lasten dragen. Want dat betekent dat Richard, met een netto-inkomen van
€ 1070 per maand, bijna volledig voor de verhoging van het eigen risico
wordt gecompenseerd via de zorgtoeslag. En het betekent dat mevrouw
Ter Wisscha uit Steenwijk, die rond moet komen van een bijstandsuitkering en wegens een chronische ziekte flink wat medicijnen moet slikken,
voor de verhoging van het eigen risico wordt gecompenseerd. In het
vorige debat dat we hebben gevoerd over de verhoging van het eigen
risico heb ik gezegd: geen verhoging zonder inkomensafhankelijkheid. Ik
concludeer dat het, terwijl de PVV eerder klakkeloos instemde met een
hoger eigen risico zonder compensatie, in dit akkoord gelukt is om voor
inkomens tot € 19 000 het volledig te compenseren en voor de groep
daarna ook nog gedeeltelijk.
Een ander punt is dat de huisarts niet onder het eigen risico komt. Daar
kan de VVD van balen, maar GroenLinks had hier al eerder een motie over
ingediend. Die werd toen nog afgewezen. De PVV wilde niet garanderen
dat de huisarts niet onder het eigen risico zou komen. De vraag is dus wat
er zou zijn gebeurd als het Catshuisoverleg niet geklapt was. Dan had de
huisarts heel goed bij een volgende bezuiniging onder het eigen risico
gebracht kunnen worden. Zeker is in ieder geval dat er een receptregel
van € 9 per recept gekomen zou zijn, boven op het eigen risico van € 235.
Geen wonder dus dat de koopkracht er in het Catshuispakket voor mensen
met alleen AOW slecht uitzag. Ik ben blij dat het begrotingsakkoord voor
mensen met alleen AOW zelfs een kleine plus laat zien. Dat is gewoon
links.
Mevrouw Leijten (SP): Ik heb een vraag over die verhoging van het eigen
risico. Klopt het dat die 800 mln. oplevert?
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ja, dat is de opbrengst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

106

Mevrouw Leijten (SP): Mevrouw Voortman zegt dat er veel gecompenseerd wordt. Klopt het dat 6,7 miljoen mensen in Nederland een inkomen
hebben tot 110% van het sociaal minimum?
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dat zou ik eventjes precies moeten
opzoeken.
Mevrouw Leijten (SP): 1,1 miljoen huishoudens in Nederland leven van
110% van het sociaal minimum of minder. Laten wij zeggen dat die
mensen allemaal het eigen risico gebruiken of een beetje in de plus gaan.
Zij worden gecompenseerd. Dan blijven er nog 5,5 miljoen huishoudens
over die volledig hun eigen risico opgebruiken. Zij brengen die 800 mln.
op. Het lijkt mij goed om daar eerlijk over te zijn.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Vanaf € 19 000 gaat het geleidelijk aan
omlaag. Het is dus niet zo dat de groep boven die € 19 000 het helemaal
opbrengt. Het is wel zo dat die groep tot die opbrengst van 800 mln. komt.
Maar ik zei het al: de sterkste schouders, de zwaarste lasten.
Mevrouw Leijten (SP): Volgens mij zijn de middeninkomens, de mensen
met een normaal inkomen, met twee misschien studerende kinderen,
zwaar de dupe. Wij moeten er eerlijk over zijn dat zij op geen enkele
manier gecompenseerd worden, want zij ontvangen niet eens
zorgtoeslag. Het is wel eerlijk om dat verhaal te vertellen. Het is
onmogelijk dat mevrouw Voortman de 6,7 miljoen mensen die hun eigen
risico volledig gebruiken, omdat zij chronisch ziek zijn, omdat zij aan die
kosten komen, allemaal kan compenseren. Laten wij daar eerlijk over zijn.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): GroenLinks is daar ook eerlijk over.
Wat ons betreft komt er een geheel inkomensafhankelijk eigen risico. Een
aantal andere fracties in deze Kamer is daar ook voor. Ik denk dat de SP
misschien ook nog wel die kant op gaat bewegen. Dat is iets wat je niet
per 1 januari 2013 kunt realiseren. Dan kijk je naar de next best oplossing.
Het is niet precies wat wij wilden, maar het komt wel een eind in de buurt.
Tel daar het totaalpakket bij op en dan denk: zo kunnen wij het doen.
Wij hebben geageerd tegen de eigen bijdrage in de geestelijke gezondheidszorg. Ik ben blij dat in ieder geval de kwetsbaarsten ontzien worden.
Maar genoeg is het wat ons betreft nog niet. In de doorrekening van ons
verkiezingsprogramma draaien wij dit terug.
Verder is het goed dat wij kijken naar hulpmiddelen. Ik snap dat het voor
mensen niet leuk is dat de rollator uit het pakket gaat, maar tegelijkertijd
leidt de rollator in het pakket tot verspilling. Hier kan veel efficiënter naar
gekeken worden. Denk aan hergebruik. Logisch dat de ouderenorganisaties deze bezuiniging konden steunen.
Dezelfde redenering speelt bij de hoortoestellen. Hier komt er een extra
bijdrage van 25%. Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister op de
vragen van mevrouw Leijten of een eigen bijdrage er niet juist toe leidt
dat hoortoestellen duurder worden. Zou hier misschien toch een
maximum aan gesteld moeten worden?
Op preventie kan meer gebeuren. GroenLinks heeft eerder gepleit voor
een preventiefonds. Dat zullen wij ook blijven bepleiten. Met het begrotingsakkoord gaan de accijnzen op sigaretten en alcohol omhoog.
Stoppen met roken en dieetadvies komen weer in het pakket. Dat zijn ook
zaken waarover wij hier pittige debatten hebben gevoerd. Het zijn zaken
waar andere fracties niet zo voor waren, maar een compromis is geven en
nemen.
Het aantal ivf-pogingen gaat niet terug van drie naar één, maar blijft op
drie staan. Ik vind het zeer te prijzen dat de beroepsgroepen een alternatief hebben bedacht. Zij hebben op verzoek van mevrouw Dijkstra en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

107

mij nader onderzoek gedaan en hebben vervolgens een heel goed plan
aangeleverd. Daar spreek ik echt mijn complimenten voor uit.
Wij hebben een akkoord voor 2013 gesloten, een akkoord dat tot een
sluitende begroting zal leiden in ruil voor het terugdraaien van de
verschrikkelijkste bezuinigingen van het kabinet-Rutte. GroenLinks wil
verdergaan. Wij willen de zorg radicaal hervormen. Onze kritiek op het
vorige kabinet was altijd dat de keuzes die dit kabinet maakte, juist leiden
tot meer in plaats van minder kosten. Ik denk aan de bezuiniging op het
persoonsgebonden budget, die zou leiden tot een groter beroep op de
duurdere zorg in natura. Ik denk ook aan de bezuinigingen op preventie,
die leiden tot een groter beroep op zorg. Wij willen dat het zorgstelsel
gericht wordt op preventie. Laat inspanningen van zorgaanbieders gericht
zijn op gezondheidswinst in plaats van op ongezondheid. Weg met het
financieren per verrichting. Laat artsen in overleg met patiënten kijken
welke behandeling de patiënt echt beter maakt in plaats van welke het
meest oplevert. Een versterking van de eerste lijn door te investeren in
huisartsenzorg. Geef mensen meer eigen regie. Het pgb moet wat ons
betreft in de Wmo mogelijk blijven. Daarover heb ik al een amendement
liggen voor wanneer we na de verkiezingen verder spreken over de
decentralisatie van de begeleiding. Wat ons betreft komt er ook een recht
op het persoonsgebonden budget in de Zorgverzekeringswet. Mensen
weten heel goed wat ze zelf willen. Daarom vinden we het ook belangrijk
dat ouderen langer thuis kunnen wonen. Daar vragen ze ook zelf om. De
PVV lijkt te denken dat mensen voor de lol naar een instelling gaan, maar
vaak is dat noodgedwongen. Wie niet kan of niet wil, moet natuurlijk daar
terechtkunnen, maar laten we niet doen alsof elke oudere een willoos
wezen is dat niets meer kan.
En ja, wij vragen meer van mensen met een hoger inkomen. Het scheiden
van wonen en zorg zorgt ervoor dat wonen niet meer vanuit de AWBZ
gefinancierd wordt, dat mensen met een lager inkomen huurtoeslag
krijgen en mensen met een hoger inkomen gaan betalen voor hun
woonkosten. Dat is solidairder dan zorggeld besteden aan woonlasten van
mensen met een goed inkomen. Sowieso is het goed om te kijken naar
zorggeld dat niet aan zorg besteed wordt. GroenLinks kijkt dan ook met
een open blik naar het advies van de SER dat gaat over de toekomst van
de langdurige zorg en dat in september zal verschijnen.
Ik zei het al, het begrotingsakkoord is een compromis, met zaken die
moeilijk liggen maar vooral met zaken die ook verbeteringen betekenen.
Wat ons betreft is het daarmee een opmaat voor brede discussies die
volgende Kamers en kabinetten zullen voeren over de toekomst van de
zorg. GroenLinks zal daar graag een bijdrage aan leveren.
Mevrouw Leijten (SP): Er wordt netto 1,4 mld. bezuinigd op de zorg. Los
van de 800 mln. eigen risico die we vandaag bespreken is er nog een
aantal maatregelen waarvan we ons echt afvragen of die wel nodig zijn.
Waarom wordt deze gekozen? Een van de dingen waar ik mij erg zorgen
over maak, is het afschaffen van beschermd wonen voor mensen die dat
straks nodig hebben. Dat levert 20 mln. Ik zou mevrouw Voortman willen
voorstellen dat wij dat gaan veranderen, in de zin dat wij die 20 mln. niet
gaan besparen op die kwetsbare groep maar dat de zorgverzekeraars
20 mln. minder besteden aan reclame.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dit gaat over het extramuraliseren van
de zorgzwaartepakketten 1, 2 en 3, waardoor de mensen die zorg meer
thuis krijgen. Dat past heel goed in datgene waar wij voor staan en in het
akkoord dat vandaag gesloten is. Natuurlijk moet je er wel voor zorgen dat
mensen goed terechtkomen en dat ze dus niet tussen wal en schip raken,
maar wij denken dat die mensen die zorg heel goed thuis kunnen krijgen.
Wij gaan ons er ook heel hard voor inzetten dat dit gaat gebeuren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

108

Mevrouw Leijten (SP): Het gaat over mensen die in de toekomst
beschermd zouden willen wonen. Dat betreft dan zzp-1, zzp-2 en zzp-3 en
ook zzp-4 in de ouderenzorg. In de ouderenzog gaat het om de aanleunwoning. Als het gaat om het psychiatrisch beeld heb je de RIBW. Voor
mensen met een verstandelijke beperking heb je ook een soort cluster
aanleun, waarbij ze toch nog een steuntje in de rug krijgen. Dat zal in de
toekomst niet mogelijk zijn. Het is een bezuiniging van 20 mln. Nu geven
de zorgverzekeraars per jaar 60 mln. uit aan reclame en dat bedrag stijgt
nog ieder jaar. Dat kan dus wel een tandje minder. Kunnen we nu echt niet
regelen dat we die 20 mln. daarvandaan halen, waardoor we het
beschermd wonen voor de toekomst behouden? Want het is een vorm
van thuiswonen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dit gaat over het scheiden van wonen
en zorg en over extramuralisering van de zorg. Daar staan wij ook voor.
Natuurlijk moet die zorg goed geregeld zijn, maar dat behoeft nog niet te
betekenen dat je dat op deze manier moet doen. Wat betreft die reclame
van die verzekeraars: ik vind het prima dat dat er af gaat. Wij zijn echter
wel voor het scheiden van wonen en zorg en voor extramuralisering. Dan
zou ik liever hebben dat wij samen gaan kijken hoe wij die ontwikkeling,
die algemene tendens samen vorm kunnen gaan geven.
Mevrouw Leijten (SP): Het punt is wel dat we het hebben over drie
verschillende sectoren. De ontwikkeling waarvan mevrouw Voortman
spreekt, zien we in de ouderenzorg. Mensen blijven langer thuis en komen
eigenlijk zwaarder in de zorg terecht, maar je ziet dat niet ten aanzien van
kinderen met een verstandelijke beperking die opgroeien, jongvolwassen
worden en een eigen leven willen gaan opbouwen. Die willen op een
gegeven moment hun vleugels uitslaan. Met gehandicaptenzorgzwaartepakket 1, 2 of 3 krijgen ze een kans in de RIBW of ergens anders. Als je dat
afschaft, is dat niet meer mogelijk. Kunnen wij deze maatregel niet
gewoon inruilen voor het afromen van 20 mln. bij de zorgverzekeraars, die
geld zat hebben? Dan besteden zij dat geld in ieder geval niet aan die
irritante reclames op de televisie. Dan halen we het beschermd wonen
dus niet uit de pakketten. Dit is niet eens een discussie over het scheiden
van wonen en zorg. Dit gaat gewoon om de vraag of je in de AWBZ
beschermd kunt wonen of niet.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dit gaat om de vraag of je voor of
tegen extramuraliseren bent. Vind je dat mensen die zorg thuis moeten
kunnen krijgen? Wij zeggen: ja, dat vinden wij. Nogmaals: je moet er
natuurlijk voor zorgen dat dit goed gebeurt, maar er is geen sprake van
dat zorg van mensen wordt afgepakt of dat mensen niet goed meer
zouden kunnen wonen. Wij gaan ons er heel hard voor inzetten om dit op
een goede manier te regelen. Het gaat overigens om een maatregel die al
in de doorrekening van ons programma stond en volgens mij ook in de
doorrekening van de programma’s van bijna alle partijen, volgens mij ook
in het programma van de PvdA.
De heer Van der Veen (PvdA): Voorzitter. Terwijl wij hier vanaf 10.00 uur
aan het debatteren zijn, zijn intussen weer tienduizenden mensen
geholpen door gemotiveerde zorgverleners. Dat moeten wij ons goed
voor ogen houden in een debat dat soms lijdt aan een zekere abstractie.
Dit debat is bedoeld om die zorg nu en in de toekomst mogelijk te maken
en om ervoor te zorgen dat mensen toegang houden tot die zorg, dat de
zorg kwalitatief op niveau is en dat de zorg ook betaalbaar blijft.
Mijn tweede opmerking vooraf is wellicht relativerend en een beetje
persoonlijk. Ik werk zelf ruim 30 jaar in de zorg. Bij veel van wat collega
Van Gerven heeft genoemd in zijn historisch overzicht, ben ik zelf
betrokken geweest. Ik heb daar een aantal lessen uit getrokken, allereerst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

109

dat de zorg een zeer complexe sector is. Dat heeft uiteindelijk te maken
met de relatie tussen de hulpvrager en de hulpverlener. Het gaat niet om
producten, maar om mensen die samen iets met elkaar doen en die in een
aantal gevallen in een afhankelijkheidsrelatie ten opzichte van elkaar
verkeren, namelijk als patiënt ten opzichte van de dokter. De patiënt moet
die dokter wel vertrouwen. Dat is een heel belangrijk element in de zorg.
Het feit en de erkenning dat het niet om een product gaat, heeft ook te
maken met hoe je tegen de zorg aankijkt.
Als je in de zorg iets wilt veranderen, zul je dat moeten doen met alle
betrokken partijen. Als je de gemiddelde burger vraagt of er iets aan de
zorg moet gebeuren, zegt hij «ja», want hij weet dat de zorg betaalbaar
moet blijven. Dat bleek ook uit de door de SP-fractie voorgelezen mails.
Als je dit aan de gemiddelde zorgverlener vraagt, blijkt dat ook hij weet
dat er iets aan de zorg moet veranderen en dat het zo niet kan doorgaan.
De partijen zijn er dus echt van overtuigd dat er keuzes gemaakt moeten
worden in de zorg en dat er in de zorg bezuinigd moet worden. Ik heb
echter ook geleerd dat de manier waarop je dat doet, in hoge mate het
succes bepaalt. Ik heb al aangegeven dat mijn ervaring is dat de kans op
succes veel groter is als je de partijen erbij betrekt dan wanneer je van
bovenaf iets dicteert. Naar aanleiding van de inbreng van de heer Mulder
merk ik op dat ik dus niet geloof in de dictatuur van de zorgverzekeraar op
het punt van veranderingen in de zorg. Ik geloof erin dat mensen de zorg
met elkaar willen veranderen. Dat blijkt ook als je naar een regio gaat
waar problemen zijn met ziekenhuizen, of dat nou gaat om Dokkum en De
Sionsberg, de Achterhoek of Den Helder. Daar blijkt dat mensen een
emotie hebben bij die ziekenhuizen. Een zorgverzekeraar die denkt dat hij
geen rekening moet houden met die emotie, gaat het niet redden en zal
merken dat de bevolking dat niet pikt. Voor ons is het dus heel belangrijk
dat de patiënten en de zorgaanbieders bij de organisatie van de zorg
betrokken zijn.
De Kunduzcoalitie heeft een aantal maatregelen voorgelegd die redelijk
kort door de bocht gaan en die vooral bedoeld zijn om op korte termijn
resultaten te boeken, in ieder geval in financiële zin. In het Kunduzakkoord
ontbreekt echter een fundamentelere aanpak van de zorg. Als je nu naar
de zorg kijkt, dan zie je dat men met een aantal problemen kampt. In de
eerste plaats de kostenstijging in de zorg. Een kostenstijging hoeft op zich
niet slecht te zijn. Als die kostenstijging samenhangt met een stijgende
zorgvraag is dat een acceptabele kostenstijging, zou je kunnen zeggen. De
NZa heeft dit jaar een monitor uitgebracht over de medisch specialistische
hulp. Dan blijkt dat terwijl de zorgvraag met 3% of 4% is gestegen, de
productie – de omzet – met 7% is gestegen. Met andere woorden, wij
hebben in de ziekenhuizen een probleem daar waar de productie sneller
stijgt dan de vraag.
Een ander element dat anderen ook hebben genoemd, is dat de kostengroei in de curatieve zorg volgens het CPB voor een belangrijk deel is te
wijten aan een sluipende uitbreiding van het collectief verzekerd pakket.
Jaar op jaar komen nieuwe medische technieken en geneesmiddelen op
de markt die vaak beter zijn, maar ook duurder. Artsen zijn na de
introductie van de prestatiebeloning meer zorg per patiënt gaan verlenen,
aldus het CPB. Ook dat kan men zien als een pakketuitbreiding.
Het CVZ heeft enkele maanden geleden in zijn pakketadvies duidelijk
gemaakt dat het natuurlijk verstandig is om elke keer te kijken of het
pakket goed is samengesteld, maar dat wij een veel groter probleem
hebben met de volumestijging in de zorg. Eigenlijk hebben wij daar met
de manier waarop wij nu bezig zijn, geen antwoord op.
In het kader van de toename van de omzet wijst de NZa er enigszins
voorzichtig op dat er sprake is van een uitbreiding van het indicatiegebied.
Met andere woorden, mensen ondergaan behandelingen die niet nodig
zijn. Uit een onderzoek naar dotterbehandelingen blijkt dat in tientallen
procenten van de gevallen onnodig is gedotterd. Hetzelfde geldt voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

110

herniaoperaties. Wij zien dat de prijs in een aantal gevallen de behandeling bepaalt. Dat is een volstrekt verkeerde ontwikkeling.
Als je je bezighoudt met de zorg, moet je ervoor zorgen dat je je bezighoudt met de essentie van de zorg en dat is het hulpverleningsproces
tussen de zorgaanbieder en de zorgverlener. Ik heb geleerd dat je snel uit
de bocht vliegt als je er andere dingen bij haalt en andere resultaten wilt
bereiken. Het winstelement in de zorg leidt ertoe dat er niet alleen wordt
gekeken naar de wijze waarop de zorg kwalitatief het beste kan worden
verleend, maar dat er ook wordt gekeken naar de mogelijkheden om winst
te maken. In dit kader is een aantal opvallende ontwikkelingen waar te
nemen. De ziekenhuizen hebben vorig jaar een taakstelling van 370 mln.
gekregen, dat wil zeggen dat zij 370 mln. moesten inleveren. De
verwachting was dat de ziekenhuizen in de min zouden gaan, maar er was
toch nog sprake van 400 mln. winst. Ook in de ouderenzorg nemen de
financiële reserves toe.
Als ik kijk naar de maatregelen die zijn voorgesteld door de Kunduzcoalitie
dan zijn er mijns inziens maatregelen denkbaar die meer voor de hand
liggen. Een medicijnencheck zal tussen 100 mln. en 200 mln. opleveren en
casemanagement dementie zal ongeveer 200 mln. opleveren. Praktijkvariatie in ziekenhuizen kan 1,3 mld. opleveren, zo blijkt uit een onderzoek
van Plexus, maar ik geef toe dat je dat niet in één jaar kunt bereiken. De
Boston Consulting Group stelt dat besparingen tussen de 2 mld. en 3 mld.
kunnen worden bereikt als wij op dezelfde manier met de kwaliteit zouden
omgaan als in Zweden. Ook dat bereiken wij niet in één jaar. Iets anders
dat ook al door andere woordvoerders is genoemd, is de aanpassing van
de Wet op de geneesmiddelenprijzen die zo’n 100 mln. kan opleveren.
Uit deze kleine opsomming blijkt dat je als je slim en goed bezig bent in
de zorg, het nodige geld kunt vinden.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): De heer Van der Veen is op het punt
van de geneesmiddelen inhoudelijk heel sterk. Dat zie je ook terug in de
doorrekening van de Partij van de Arbeid waarin ook een aantal punten
met betrekking tot de Wet geneesmiddelenprijzen is opgenomen. Uit de
doorberekening van het CPB bleek dat de opbrengst hiervan nul euro is.
Het is dus maar de vraag of dit op korte termijn zo veel oplevert.
De heer Van der Veen (PvdA): We hebben het vaker over het CPB gehad.
Het is inderdaad hoe je ernaar kijkt. Wij denken dat een besparing van
100 mln. mogelijk is, mede op basis van de expertise die u mij ook
toekent. In die zin ben ik ervan overtuigd dat ik dat aardig zie.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik neem toch aan dat de heer Van der
Veen niet vindt dat een begroting gebouwd moet worden op zijn eigen
blauwe ogen.
De heer Van der Veen (PvdA): Dat zou het land alleen maar goed doen,
maar ik ben er ook van overtuigd dat het niet werkt. Ik heb ook enkele
andere maatregelen genoemd die door het CPB zijn goedgekeurd en
waarbij je aanzienlijke bedragen kunt vinden.
Ik heb nog een andere opmerking tot de Kunduzcoalitie, maar mevrouw
Voortman heeft daar eigenlijk al antwoord op gegeven. Als je het over een
eigen risico hebt, zou het een inkomensafhankelijk eigen risico moeten
zijn. Wij vinden dat echt een misser. Wij hadden graag gezien dat het
eigen risico geheel inkomensafhankelijk zou zijn.
De eigen bijdragen in de ggz zijn verzacht, maar voor ons blijft het toch
puzzelen. Ik heb niet voor niets al eerder in dit debat een brief aangehaald
van de Alzheimer-stichting, waarin wordt aangegeven dat die eigen
bijdragen echt de zorg tekortdoen, dus ook daar kunnen wij moeilijk mee
leven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

111

De heer Van Gerven heeft al gezegd dat het liggeld een steeds terugkerend punt is. Wij hebben daar echt moeite mee. Voordat iedereen naar
de interruptiemicrofoon snelt, dit onzalige voorstel hebben wij de vorige
keer ook laten doorrekenen door het CPB, maar wij weten inmiddels dat
het anders kan en dat het niet nodig is om deze botte maatregel in te
voeren. Wij willen de Kunduzcoalitie graag helpen om deze maatregel af
te voeren.
Dan weer naar de wat langere termijn. Het huidige systeem is gebaseerd
op foute aannames, namelijk de aanname dat je winst maakt en beter gaat
functioneren als je concurreert. De winst die nu wordt gemaakt, gaat niet
naar de mensen die de premies betalen of naar gezondheidswinst, maar
naar de individuele spelers, zoals medisch specialisten, instellingen en
zorgverzekeraars, en dat is echt niet de bedoeling. Het feit dat men zo
gelooft in concurrentie heeft te maken met het mensbeeld dat men heeft,
dat de patiënt als een rationele consument door het systeem heen
wandelt en per keer bekijkt of hij wel of niet voldoende wordt behandeld.
Dat is niet het geval. Er is sprake van heel veel irrationaliteit in de
gezondheidszorg. Het gaat juist om de relatie tussen de hulpverlener en
de zorgaanbieder en deze verhoudt zich heel slecht tot het marktmodel.
Voordat ik kom op het alternatief van de Partij van de Arbeid wil ik nog
een bijna apolitieke opmerking maken over de informatievoorziening in de
zorg. Vorig jaar heeft de Algemene Rekenkamer een redelijk vernietigend
rapport uitgebracht over het inzicht dat een minister van Volksgezondheid
heeft in de actuele ontwikkelingen in de zorg, waarbij het niet gaat om de
minister, maar om een minister van Volksgezondheid. In het rapport van
de Algemene Rekenkamer wordt aangegeven dat we pas na een aantal
jaren weten wat die zorg werkelijk heeft gekost.
Nog treuriger is dat we nauwelijks een idee hebben wat die beleidsmaatregelen opleveren. Bij de beleidsmaatregelen waarover we nu spreken en
waarvoor bedragen zijn ingepland, weten we pas over drie à vier jaar of
dat lukt. Het is eigenlijk te gek voor woorden dat het inzicht in die
werkelijke cijfers ontbreekt. We hebben vorig jaar om die reden tegen de
begroting gestemd.
We zijn nu een halfjaar verder. Er is een taskforce ingesteld, maar ik moet
zeggen dat de eerste indruk die ik van dat rapport heb gekregen, mij niet
vrolijker maakt. Ik druk de minister op het hart om een wat forsere slag te
maken, als dat mogelijk is, wat betreft de informatievoorziening in de
zorg. Ik weet dat enkele jaren geleden bij verschillende departementen het
probleem zich voordeed van achterblijvende informatievoorziening en dat
het met behulp van de Rekenkamer is gelukt om de cijfers veel actueler te
krijgen. Nogmaals, ik doe een dringend beroep op de minister om dat ook
voor de zorg te doen. Het gaat om grote bedragen. We nemen maatregelen op basis van die inzichten. Vaak blijken deze het toch op een soort
drijfzand gebaseerd te zijn, dus graag aandacht daarvoor in het antwoord
van de minister.
Er is op dit moment sprake van een sluipende herinrichting van het
zorglandschap. Deze heeft ermee te maken dat de spelers die het
zorglandschap zouden moeten inrichten, de zorgverzekeraars, elkaar
onder druk houden of onder druk worden gehouden door verzekerden die
over zouden stappen. De verwachting was ook dat meer zorgverzekeraars
zouden toetreden tot die markt. Het tegendeel is gebeurd: het aantal
zorgverzekeraars is teruggelopen, nu hebben vier zorgverzekeraars een
marktaandeel van 90%. In die herinrichting, die voor een deel financieel is
gedreven, ontbreken de kwaliteit en de wens van zorg dichtbij, maar
vooral de preventie en de bestrijding van sociaaleconomische zorgverschillen; die zijn daarbij niet of nauwelijks aan de orde. Dat mag ook
blijken uit het feit dat er bijna geen samenwerking plaatsvindt met de
publieke gezondheidszorg of met welzijnsinstellingen op buurt- en
wijkniveau. Naar ons idee ligt daar hét aangrijpingspunt om de zorg beter
beheersbaar te maken, zowel kwalitatief als financieel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

112

Opvattingen over mens en maatschappij bepalen uiteindelijk de ordening
van de zorg. Het mag duidelijk zijn dat de Partij van de Arbeid kiest voor
solidariteit en zorgzaamheid; voor een gezondheidszorg die is gebaseerd
op vertrouwen; voor een gezondheidszorg die doelmatig is. Onze eerste
constatering is dat de zorgverzekeraars bij de inrichting van onze
gezondheidszorg niet met elkaar concurreren. Onze tweede constatering
is dat het in het huidige systeem voor verzekeraars mogelijk is om te
selecteren op goedkope en goede klanten. Dat is uiteraard niet de
bedoeling. Het rapport over de risicoverevening, dat in het algemeen
overleg nog aan de orde zal komen, wijst daarop. In combinatie met wat ik
zonet zei, is dat echt een heel slechte ontwikkeling.
Wat wij ook doen, de zorg organiseert zich op een natuurlijke manier:
dicht om de patiënt. Dat is de kracht van de zorg. Je ziet de regio’s
langzamerhand steeds belangrijker worden. Aanvankelijk was de
gedachte dat de zorgverzekeraars selectiever zorg zouden inkopen voor
hun eigen verzekerden, gaandeweg ontstaat het inzicht dat je in plaats van
naar concurrentie naar samenwerking moet, als je je zorg goed wil
leveren, met kwaliteit en doelmatigheid. Ook zorgverzekeraars zien dat.
Waar zorgverzekeraars dominant zijn, bijvoorbeeld in Friesland en
Limburg, zie je regionale experimenten ontstaan, met regionale
budgetten. Dat is iets wat de VVD absoluut niet aanspreekt, maar je ziet op
dit moment echt regionale budgetten ontstaan. Mijn partij denkt dat dit de
juiste weg is, want dit heeft een aantal voordelen. Als je werkt met een
regionaal budget, kun je een en ander vaststellen op basis van de
aanwezige zorgbehoefte en daaraan daadwerkelijke doelmatigheidswinst
en kwaliteitswinst verbinden, bijvoorbeeld door te stellen dat sociaaleconomische zorgverschillen verkleind dienen te worden. Met een regionaal
budget kun je ook het probleem van de schotten tussen de financiering
oplossen. Nu zijn de verschillende financieringsstromen problematisch
voor de samenwerking tussen de eerste en tweede lijn. Je hoort vooral de
zorgverzekeraars ook pleiten voor één regionaal budget. Dit zijn echter
wel regio-experimenten, die bijna dictatoriaal – ik zeg dit met opzet
zwart-wit – door de zorgverzekeraars worden gerund. Je krijgt dan ook
heel merkwaardige situaties. Zo hoorde ik laatst van een ziekenhuis dat
wilde samenwerken met een ander ziekenhuis. De zorgverzekeraar had
dat liever niet, omdat het ene ziekenhuis in zijn werkgebied staat en het
andere in het werkgebied van een concurrent; de regionale organisatie
zou op basis van zijn marktaandeel moeten geschieden. Dat is volstrekt de
verkeerde weg. Wij zijn ervan overtuigd dat sturing op basis van regionale
organisatie een andere en betere zorg oplevert. Dat kan niet van de ene op
de andere dag, je zult je moeten aansluiten bij de huidige ontwikkelingen.
Wij willen wel dat er zo snel mogelijk wordt gestart met regionale
experimenten en dat die vervolgens landelijk worden geïmplementeerd.
Hoe staat de minister tegenover regionale experimenten, waarbij met
name politieke en overheidsinvloed een rol spelen? Dat wil zeggen dat
niet alleen de zorgverzekeraar de dienst uitmaakt, maar de burgers in de
vorm van de overheid.
De Partij van de Arbeid staat pal voor toegankelijke, betaalbare en goede
zorg voor iedereen, zorg die dichtbij de mensen is georganiseerd en die in
al zijn verscheidenheid van preventie tot langdurige zorg samenhangend
is georganiseerd. Wij staan pal voor een eerlijke verdeling van schaarse
middelen, doelmatige besteding en voor zorgverleners die met plezier
hun vak kunnen uitoefenen.
Marktwerking kan onmogelijk de ordening van de zorg bepalen. Patiënten
zijn geen rationele consumenten en behandelingen zijn geen producten.
Voor de Partij van de Arbeid vormt de zorg een gezamenlijke publieke
verantwoordelijkheid, waarin zorgzaamheid en betrokkenheid minstens
even belangrijk zijn als efficiency en afrekenbaarheid. De Partij van de
Arbeid wil deze uitgangspunten terugbrengen in de zorg in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

113

Met de ervaring van de afgelopen jaren kiezen wij opnieuw voor publiek
sturen op de inrichting van de zorg in Nederland.
De vraag wie, waar, welke zorg mag aanbieden, is bepalend voor de
kwaliteit en de kosten van de zorg. Beslissingen daarover moeten in
handen liggen van de overheid, omgeven met democratische verantwoording. Dat betekent dat de rol van de zorgverzekeraars drastisch zal
veranderen. De overheid moet hierbij de regie nemen en met burgers en
zorgaanbieders de basiszorgvoorzieningen voor een regio uitwerken. De
overheid stelt traditioneel al het basispakket vast. Daar komt de
vaststelling bij van het zorgaanbod binnen het voor de regio beschikbare
budget en passend bij de specifieke situatie in de regio. Een regio moet
een dusdanige omvang hebben dat een compleet zorgpakket mogelijk is.
De uitvoering van de organisatie van de regionale zorg kan in handen
worden gelegd van regionaal werkende zorgverzekeraars. Bovenregionale
voorzieningen als specialistische klinieken, topziekenhuizen en academisch medische centra vallen buiten de zorgregio, maar ook voor deze
voorzieningen geldt dat een optimale indeling mogelijk is. De landelijke
overheid neemt de regie om tot een goede landelijke spreiding en een
dekkend hoogwaardig aanbod te komen. Eerdere onderzoeken hebben
laten zien dat er nog veel winst te behalen is. Als er goed wordt samengewerkt – het onderzoek van Gupta wijst daarop – kan er 1,5 tot 2 mld.
worden bespaard.
Goede zorg moet wel betaald worden. De Partij van de Arbeid kiest voor
de geheel inkomensafhankelijke premie voor het basispakket. Door de
wijze van vaststelling van de grondslag van de premieheffing, de
franchise, de hoogte van de premie en een aanvulling voor zeer specifieke
groepen als chronisch zieken en gehandicapten zorgt de Partij van de
Arbeid ervoor dat de lasten eerlijk worden verdeeld. Voor extra’s kan
iedereen zich volgens het huidige systeem bijverzekeren. De Partij van de
Arbeid kiest daarnaast voor een inkomensafhankelijke eigen bijdrage en
eigen risico en voor de intramurale AWBZ wordt een vermogenstoets
geïntroduceerd. Voor de financiering van de basiszorg blijven in ons
voorstel maar twee geldstromen over: de landelijk gefinancierde
basiszorg en de lokaal gefinancierde Wmo.
Door de marktwerking in de zorg stijgen de kosten explosief en nemen de
gezondheidsverschillen toe. Het vorige kabinet heeft de marktwerking
aangewakkerd, zonder ook maar iets te doen aan de stijgende zorgkosten.
De Kunduzcoalitie neemt daar geen afstand van. De Partij van de Arbeid
wil de concurrentie tussen zorgverzekeraars stoppen en de zorg weer
dichtbij de mensen organiseren. Vanochtend had ik een debatje met de
heer Van Raak over het ontstaan van de ziekenfondsen, maar hoe die ook
zijn ontstaan, ze zijn wel uit de mensen zelf voortgekomen. En daar
zouden wij weer naar terug moeten.
De Partij van de Arbeid kiest voor eerlijke verdeling van de lasten. En
inderdaad: dat is een iets ingewikkelder verhaal dan een lijstje met
bezuinigingen die de zorg zover laten verschralen dat het rekensommetje
weer klopt. Het is wel een weg die de zorg voor iedereen betaalbaar en
toegankelijk houdt.
De voorzitter: Mevrouw Leijten, wij zijn gekomen aan het einde van de
eerste termijn, maar ik zie dat u nog een vraag wilt stellen.
Mevrouw Leijten (SP): Voorzitter, ik heb geen vraag voor de heer Van der
Veen, maar voor de minister.
Vanochtend om 10.00 uur startte ik het debat. Ik had toen nog geen kennis
kunnen nemen van de brief die de minister kort daarna naar de Kamer
heeft gestuurd. In deze brief laat zij de Kamer weten dat er wellicht een
fout is gemaakt bij de invoering van de eigen bijdrage in de geestelijke
gezondheidszorg en dat er op dit moment een rechterlijke procedure
loopt. Ik vraag de minister om hierop dieper in te gaan dan zij doet in dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

114

korte briefje. Welke technische bepalingen kloppen er niet? Welke
procedure wordt er gevolgd en op welke termijn denkt zij de problemen
op te lossen? Deze vragen mogen wat mij betreft ook schriftelijk worden
beantwoord. Ik stel deze vraag ook, omdat die brief onderdeel uitmaakt
van dit debat. Op verzoek van de CDA-fractie is de voorhangprocedure
immers bij dit debat betrokken.
De voorzitter: Ik neem aan dat dit punt in het vervolg van dit debat aan
de orde komt.
Hiermee zijn wij echt aan het einde gekomen van de eerste termijn van de
kant van de Kamer. Het debat wordt woensdag voortgezet.
Sluiting 20.12 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 288, nr. 25

115