Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 370

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2017
In het debat van woensdag 21 juni jl. over de Europese Raad van 22 en
23 juni 2017 (Handelingen II 2016/17, nr. 90), is door het lid Omtzigt motie,
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1239 ingediend. In de motie wordt de regering
gevraagd om te reageren op eerdere uitspraken in de Tweede Kamer van
de President van DNB, de heer Knot, over de negatieve gevolgen van het
ECB-beleid voor pensioenfondsen. Tevens vraagt de motie de regering om
aan te geven of zij actie nodig acht.
De heer Knot heeft tijdens het openbare gesprek over macro-economische
risico’s voor het financiële stelsel met de vaste Commissie van Financiën
(op 14 juni 2017), aangegeven dat de effecten van het ECB-beleid op de
pensioenfondsen zich lastig laten kwantificeren.1 Dit komt mede omdat er
naast de negatieve gevolgen voor de dekkingsgraad van pensioenfondsen
van een lagere rente, ook positieve effecten voor pensioenfondsen
bestaan – zoals dat een lage rente de economische groei bevordert en
activaprijzen opstuwt, met positief gevolg voor reële rendementen. Om
toch een indicatie te geven van de orde van grootte gaf de heer Knot – op
basis van een modelmatige schatting uit de DNB-publicatie Overzicht
Financiële Stabiliteit en enkele additionele aannames – tijdens het gesprek
op 14 juni aan dat het negatieve effect van het ECB-beleid op de dekkingsgraad van de fondsen mogelijk tussen de 5 en 10 procentpunt bedraagt,
en waarschijnlijk eerder aan de onderkant van die bandbreedte. Daarbij
merkte de heer Knot tevens op dat het beëindigen van het huidige
verruimende monetaire beleid, geven de huidige financiële positie van de
fondsen, geen duurzame oplossing zal zijn voor de problematiek rond het
Nederlandse pensioenstelsel. Hiervoor is hervorming van het pensioenstelsel nodig. Ook de directeur van het CPB, mw. Van Geest, benadrukte
dit.

1

kst-32043-370
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Zie https://debatgemist.tweedekamer.nl/debatten/openbaar-gesprek-over-macro-economischerisicos-voor-het-financi%C3%ABle-stelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 043, nr. 370

1

De beschouwing van de President van DNB – en de recente publicaties
van DNB en het CPB over de gevolgen van een langdurig lage rente2 – zijn
in lijn met eerdere brieven van het kabinet aan uw Kamer.3 Het ruime
monetaire beleid en de huidige lage rente beïnvloeden de Nederlandse
economie via zeer uiteenlopende kanalen, zowel in positieve als in
negatieve zin. Ook heeft het kabinet gerapporteerd dat de dalende rente
per saldo drukt op de financiële positie van de pensioenfondsen.4 Daarbij
geldt dat het effect van het onconventionele in beginsel tijdelijk is: indien
de rente na verloop van tijd terugkeert naar het niveau dat zonder de
uitzonderlijke verruimende monetaire operaties zou resulteren, betekent
dit dat de dekkingsgraden evenredig herstellen. Hierbij wil ik nogmaals
benadrukken dat ook zonder het uitzonderlijke monetaire beleid, de rente
al een aantal decennia een duidelijke neerwaartse trend vertoont. Nieuw
inzicht sinds de eerdere correspondentie met de Kamer is wel dat DNB en
het CPB5 recent hebben aangeven dat de daling van de rente macroeconomisch bezien per saldo gunstig heeft uitgepakt voor de Nederlandse
economie als geheel. Zo schat DNB dat zonder rentedaling de Nederlandse bbp-groei in de periode 2009–2016 gemiddeld 0,4 procentpunt
lager zou zijn uitgekomen.6 Overigens kijkt het kabinet altijd nauwgezet
naar de inkomensplaatjes van verschillende groepen.
Zoals het kabinet heeft benadrukt, hecht het sterk aan de onafhankelijkheid van de ECB in de uitvoering van haar mandaat.7 Het kabinet ziet
– zoals in meerdere debatten met de Kamer gewisseld – ook geen reden
voor actie ten aanzien van de huidige kaders waarbinnen de ECB het
monetaire beleid vormgeeft.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

2

Zie DNB (2017) Overzicht Financiële Stabiliteit en CPB (2017) Risicorapportage Financiële
Markten 2017.
3
Zie ook Kamerstuk 34 563, nrs. 4 en 5.
4
Zie bijvoorbeeld Kamerstuk 32 043, nr. 326 en Kamerstuk 34 563, nr. 5.
5
Zie CPB (2017) Onderweg naar normaal monetair beleid.
6
Dergelijke schattingen zijn uiteraard met de nodige onzekerheid omgeven.
7
Zie ook kamerstuk 34 563, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 043, nr. 370

2