Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 066

Belastingdienst

Nr. 874

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2021
Op 10 maart jl. zijn er drie sets Kamervragen gesteld door de leden
Lodders, Omtzigt, Peters, Mulder, Van Weyenberg, Snels, Nijboer, Bruins,
Van Raan, Azarkan, Van Haga, Van Otterloo, Leijten, Stoffer, Van KootenArissen, Van Dijk en Leijten naar aanleiding van het bericht van de NOS
op 9 maart jl. met de titel «Schuldenbeleid van de Belastingdienst onder
vuur» (Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nrs. 3531, 3537 en 3540). In dit
bericht stellen de Nationale ombudsman (No) en de Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden (LOSR) dat voorafgaand aan het verrekenen van
toeslagen, Toeslagen niet uit eigen beweging de beslagvrije voet toepast.
Hierdoor wordt geen rekening gehouden met het bestaansminimum van
mensen bij wie terugvorderingen van toeslagen worden verrekend met
lopende voorschotten van dezelfde toeslagsoort. De No en LOSR stellen
dat niet gewerkt wordt conform de op 1 januari 2021 in werking getreden
Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wet vBVV). Op 9 maart jl. heeft de
LOSR hierover aan mij ook een brief gezonden.
In de nu voorliggende brief reageer ik op het signaal van de No en de
LOSR en informeer ik u over de mogelijke oplossingen die de Belastingdienst en Toeslagen op de korte en lange termijn kunnen bieden. Ik wil
mijn dankbaarheid uitspreken voor de No en de LOSR voor het signaal dat
zij hebben afgegeven en de gesprekken die zij hierover met mij, Toeslagen
en de Belastingdienst hebben gevoerd. Naast deze brief zend ik u de
beantwoording van de drie sets Kamervragen inclusief een toelichting op
de processen rondom verrekenen, mede namens de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid.
Werkwijze Toeslagen standaard betalingsregelingen en
verrekenen
Mensen die (een deel van de) ontvangen toeslagen moeten terugbetalen
worden daarover per brief door Toeslagen geïnformeerd. Daarin wordt
aan de burger gevraagd hoe hij of zij de openstaande schuld wil afbetalen.
De gebruikelijke optie is een standaard betalingsregeling waarmee,

kst-31066-874
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 874

1

verspreid over maximaal 24 maanden, de openstaande schuld wordt
afgelost. Wanneer een burger niet reageert op de brief, wordt deze
betalingsregeling automatisch gestart en wordt het bedrag dat minimaal
per maand moet worden betaald automatisch verrekend met het
maandelijkse voorschot van dezelfde toeslagsoort die de burger op dat
moment krijgt. Voor veel mensen is de betalingsregeling een optie om,
zonder verdere invordering, de schulden af te betalen.
Toeslagen hanteert de werkwijze dat toeslagschulden waar mogelijk
worden verrekend met lopende voorschotten op dezelfde toeslagsoort. De
interpretatie van Toeslagen is dat de burger door niet te reageren op de
brief, de standaard betalingsregeling inclusief verrekening accepteert.
Indien met het aflossingsbedrag inbreuk wordt gemaakt op de beslagvrije
voet, verhoudt deze werkwijze zich niet met het doel en de strekking van
de op 1 januari 2021 in werking getreden Wet vbvv en dat is een onjuiste
inschatting gebleken. Het verrekenen van de schulden op deze wijze levert
mogelijk problemen op voor mensen die sterk afhankelijk zijn van de
toeslagen en met de verrekening onder de beslagvrije voet komen, die het
bestaansminimum moet waarborgen.
Dat is een onacceptabele uitkomst. Toeslagen moeten juist maximale
toegang geven tot vitale voorzieningen in plaats van deze onbereikbaar te
maken. Dat laatste is in de huidige situatie mogelijk het geval en daar
moet op zeer korte termijn een oplossing voor komen. In deze brief licht ik
toe wat de huidige situatie betekent voor mensen die hiermee te maken
kunnen krijgen en op welke manier deze situatie in de toekomst moet
worden opgelost.
Mensen met lopende verrekeningen
Bij de verrekeningen in november 2020, die doorwerken in de verlaging
van de voorschotten in 2021, is geen rekening gehouden met de beslagvrije voet, waardoor er mensen zijn die nu onder het bestaansminimum
kunnen komen. Het is niet eenvoudig vast te stellen hoeveel mensen
onder het bestaansminimum zijn gekomen door de verlaging van het
maandelijkse voorschot als gevolg van de verrekening. Uit eerste cijfers
blijkt dat in 2020 ongeveer 58.000 mensen een standaard betalingsregeling hadden lopen waarbij verrekend werd en waarbij het huishoudinkomen onder de EUR 21.000 per jaar kwam of waarbij het jaarinkomen
onbekend is. Bij een deel van deze groep zijn de voorschotten als gevolg
van die verrekeningen in 2021 verlaagd. Vanaf december 2020 hebben er
geen nieuwe verrekeningen meer plaatsgevonden, waardoor het nu om
een vaste groep gaat. Vanwege de motie Azarkan zijn namelijk geen
nieuwe invorderingsactiviteiten gestart in verband met de coronapandemie. Er is een verdiepende data-analyse nodig waarbij de personen
voor wie in 2020 een verrekening is gestart, ook op individueel niveau,
met BSN, in beeld worden gebracht. Deze analyse vergt helaas meer tijd
dan wenselijk, mede gezien meerdere urgente uitstaande data-analyses
binnen de Belastingdienst, maar is naar verwachting medio juli afgerond.
Oplossing voor de mensen met lopende verrekeningen
Op basis van de bestaande werkwijze, waarbij de burger in de terugvorderingsbeschikking wordt geïnformeerd over de mogelijkheid om een
persoonlijke betalingsregeling aan te vragen, kan de verrekening alleen
gestopt worden als de burger bij de Belastingdienst zelf om een persoonlijke betalingsregeling verzoekt. In de gesprekken die ik voerde met de No
en de LOSR kwam naar voren dat mensen die onder het bestaansminimum komen met deze werkwijze niet zijn geholpen. Zij worden
onvoldoende bereikt, de aanvraagprocedure voor de persoonlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 874

2

betalingsregeling sluit niet aan bij het doenvermogen van deze mensen
en het duurt te lang voordat het bestaansminimum kan worden verzekerd
en de verrekening daadwerkelijk stopt. Ik vind het van zeer groot belang
dat we deze mensen, die de afgelopen maanden onder het bestaansminimum hebben moeten leven, omdat bij de verrekening de beslagvrije
voet niet is toegepast, tegemoetkomen door die verrekeningen actief
terug te draaien en de vanaf januari 2021 te veel ingehouden bedragen uit
te betalen.
Toeslagen gaat de mensen op wie dit betrekking heeft zo snel mogelijk
telefonisch informeren over hun situatie. Toeslagen doet dat zoveel
mogelijk in volgorde van de financieel vermoedelijk meest kwetsbare
mensen. Dit wordt naast het huishoudinkomen vastgesteld aan de hand
van de hoogte van de terugvordering. Ook kunnen mensen op eigen
initiatief contact met de BelastingTelefoon opnemen. Met de No en LOSR
heb ik besproken dat Toeslagen op korte termijn met stakeholders en
intermediairs in gesprek gaat over onderstaande oplossingen. Zij kunnen
mensen, waaronder de mensen die Toeslagen niet heeft kunnen bereiken,
informeren en doorverwijzen naar Toeslagen om iedereen te kunnen
helpen.
Op basis van de situatie van de burger bekijken de Belastingdienst en
Toeslagen als eerste of de burger door de verrekening onder de beslagvrije voet is gekomen. Dan zijn er twee opties:
1. Iemand komt door de verrekening onder de beslagvrije voet.
C De verrekening wordt per direct stopgezet.
C Het verrekende bedrag wordt terugbetaald tot en met januari 2021.
De schuld wordt verhoogd met het terugbetaalde bedrag.
C Er wordt voorgesteld een persoonlijke betalingsregeling aan te
gaan, waarbij rekening wordt gehouden met de betalingscapaciteit.
Het eventuele restbedrag wordt na afloop van de regeling niet
verder ingevorderd.
2. Iemand komt door de verrekening niet onder de beslagvrije voet.
C In dat geval kan het de beste oplossing zijn om alsnog expliciet met
de standaard betalingsregeling in te stemmen en de verrekening
door te laten lopen. De keuze is uiteindelijk aan de burger. Om hem
van goed advies te kunnen voorzien moet de individuele situatie
goed worden bezien door de Belastingdienst en Toeslagen.
C Als de burger ervoor kiest om niet met de standaard betalingsregeling met verrekening in te stemmen:
– blijft de resterende schuld openstaan.
– wordt de verrekening niet teruggedraaid. Als de beslagvrije voet
conform de Wet vBVV voorafgaand aan de verrekening was
gehanteerd zou immers een verrekening met hetzelfde
termijnbedrag zijn gestart.
– wordt hem, om dwanginvordering te voorkomen, geadviseerd
om het verschuldigde bedrag indien mogelijk direct te betalen
of om een persoonlijke betalingsregeling aan te vragen.
Structurele oplossing
Het benaderen van de mensen is nog geen oplossing voor de toekomst.
De huidige werkwijze moet zo snel mogelijk worden aangepast. Als deze
in stand blijft, zullen er bij het opstarten van de invorderingsactiviteiten
opnieuw verrekeningen starten waardoor mensen onder het bestaansminimum kunnen komen. De invorderingsactiviteiten zullen weer opgestart
gaan worden nu de maatregelen omtrent de coronapandemie vergaand
worden afgebouwd. Het is dan ook begrijpelijk dat uit de gesprekken met
de No en de LOSR nog grote zorgen naar voren komen over de situatie
waarbij mensen onder het bestaansminimum komen. Ik onderschrijf deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 874

3

zorgen. Om die reden moet bij het weer opstarten van de invorderingsactiviteiten bekeken worden hoe de belangen van mensen die onder het
bestaansminimum dreigen te komen gewaarborgd kunnen worden.
Een structurele oplossing stuit op de korte termijn helaas op knelpunten in
de uitvoering. Het is met de huidige ICT niet mogelijk om, voordat de
invorderingsactiviteiten weer opstarten, de berekening van de beslagvrije
voet voorafgaand aan alle verrekeningen te implementeren in de massale
ICT-processen. Een alternatief zou zijn te stoppen met het aanbieden van
de standaard betalingsregeling met betaling via verrekening. Dat heeft
echter tot gevolg dat ook de standaard betalingsregeling waarbij de
burger zelf het geld overmaakt niet meer kan worden aangeboden. Dat is
zeer onwenselijk, omdat mensen die wel een betaalmogelijkheid hebben
de mogelijkheid wordt ontnomen om het bedrag zelf over te maken. Dit
zou tot gevolg hebben dat mensen alleen nog de mogelijkheid hebben om
het bedrag ineens te betalen, of om een persoonlijke betalingsregeling
aan te vragen, hetgeen vanwege het aantal van bijna 700.000 mensen
vanwege de beperkte capaciteit bij de Belastingdienst en Toeslagen en de
overvolle IV-portfolio niet uitvoerbaar is tot tenminste 2023.
Om zoveel als mogelijk te voorkomen dat mensen als gevolg van de
huidige werkwijze onder de beslagvrije voet komen, brengen Toeslagen
en de Belastingdienst de mensen op wie dit mogelijk betrekking heeft bij
voortduring in kaart. Als wordt vastgesteld dat de beslagvrije voet niet in
acht wordt genomen, wordt de verrekening per direct gestopt en het
teveel verrekende bedrag terugbetaald. Hiermee wordt zo veel als
mogelijk, maar niet voor de volle 100%, voorkomen dat mensen onder het
bestaansminimum kunnen raken door verrekeningen. Om die reden zetten
Toeslagen en de Belastingdienst alles op alles om voor deze situatie een
uitvoerbare (tussen)oplossing te vinden die het beste is voor alle mensen
die een terugvordering ontvangen en deze binnen hun mogelijkheden
willen betalen. Hierbij hanteren Toeslagen en de Belastingdienst als
uitgangspunt, dat een betalingsregeling recht doet aan de belangen van
de burger, voorkomt dat mensen onnodig in de dwanginvordering komen
en nooit tot gevolg mag hebben dat mensen onder het bestaansminimum
komen.
Tegelijkertijd realiseer ik mij dat dit structureel allesbehalve een wenselijke
oplossing is. Daarom wordt deze zomer met de beleidsdepartementen
Financiën, SZW, VWS, BZK en J&V gewerkt aan een oplossing om de
invorderingsactiviteiten stap voor stap, passend bij de verschillende
doelgroepen en hun doenvermogen, op te starten. Daarbij worden alle
activiteiten vanuit het belang van de burger bezien en staat een
zorgvuldige, dienstverlenende en persoonlijke aanpak voorop. Ik ga daar
ook graag het gesprek met uw Kamer over aan, ook in relatie tot de
herijking van de invorderingsstrategie waar deze oplossing onderdeel van
uitmaakt.
Tot slot spreek ik nogmaals mijn dank uit aan de No en de LOSR. Hun
signalen en contacten zijn ontzettend belangrijk. Ik ben zeer gemotiveerd
om de problemen op te lossen en in de toekomst te voorkomen.
De Staatssecretaris van Financiën,
A.C. Van Huffelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 874

4