3
Vragenuur: Vragen Kooiman
Vragen van het lid Kooiman aan de minister van Veiligheid
en Justitie, bij afwezigheid van de staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie, over het bericht dat rechters aangeven dat de maatregel om mensen die hun boete niet kunnen betalen op te sluiten, zijn doel voorbij is geschoten.

Mevrouw Kooiman (SP):
Voorzitter. Een paar maanden geleden heb ik mij vrijwillig
laten opsluiten in de gevangenis Nieuwersluis; niet omdat
ik iets misdaan had, maar meer omdat ik, als woordvoerder
voor gevangeniswezen en veiligheid en politie, vond dat ik
moest weten hoe dat is. Als ik daar één woord aan vuil mag
maken, dan is dat het woord "verschrikkelijk". Het is verschrikkelijk geweest. Heel veel vrouwen die daar zitten,
kunnen dat beamen.
Nu had ik gedacht dat ik in die vrouwengevangenis zou
zitten met de grootste criminelen die er in Nederland zijn.
Ik zou nou niet willen zeggen dat dit tegenviel, maar ik was
wel geschokt over dat het feit zo veel vrouwen mij vertelden
dat zij in die gevangenissen zaten omdat ze een boete
hadden openstaan en geprobeerd hadden om een betalingsregeling te treffen, maar dat niet gelukt is. Deze vrouwen
vertelden mij dat zij opeens door de politie van hun bed
werden getrokken en dat zij hun kinderen moesten achterlaten zonder überhaupt in staat te zijn om een goede opvang
voor hen te regelen. Zij vertelden hoe zij als een crimineel
werden opgenomen, hoe zij zich moesten uitkleden, hoe
zij werden gevisiteerd en hoe zij toen achter slot en grendel
zaten. Zo gaan we dus om met mensen die hun boetes wel
willen betalen, maar dat niet kunnen.
Ik heb het met name over de groep die wel wil betalen,
maar die dat niet kan. Want, laten we wel zijn, als mensen
wel kunnen betalen, moeten zij hun boete gewoon betalen.
Punt uit. Mijn mailbox blijft echter volstromen met mails
niet alleen van vrouwen, maar ook van mannen die echt
betalingsproblemen hebben. Jaarlijks wordt die groep
mensen die voor de rechter moeten verschijnen omdat zij
hun boete niet kunnen betalen of voor wie dit lastig wordt,
steeds groter. Het gaat nu om 200.000 mensen.
Ook rechters zeggen nu, zoals u al zei voorzitter, dat zij het
nut er niet van inzien om mensen op te sluiten als zij hun
boete niet kunnen betalen. Een plek in detentie kost de
overheid immers enorm veel geld. In de tijd dat iemand
vastzit, kan die niet werken en dus ook niet werken om die
boete te betalen. Mensen verliezen vaak ook hun baan als
ze in detentie zitten. Rechters zeggen dat zij hier onnodig
veel tijd aan kwijt zijn, dus dat kost de overheid eigenlijk
alleen maar meer geld.
Ik heb gelijk een oplossing en dus ook een verzoek aan deze
minister: regel nou per direct een mogelijkheid om een
betalingsregeling te treffen bij het Centraal Justitieel
Incassobureau.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kooiman

Minister Opstelten:
Voorzitter. Ik dank mevrouw Kooiman voor de gestelde
vragen. Ik kan daarop het volgende zeggen; ik heb dat ook
al in een AO gedaan. Het uitgangspunt is dat een opgelegde
boete moet worden betaald. Het kan immers niet zo zijn
dat mensen ongestraft kunnen wegkomen met overtredingen. Mevrouw Kooiman heeft het over de personen die
werkelijk wel willen betalen, maar dat niet ineens kunnen.
Voor die groep onderzoeken de staatssecretaris en ik op dit
moment samen met het OM en het CJIB de mogelijkheid
van termijnbetalingen. Dat heb ik toen ook gezegd. De
precieze randvoorwaarden worden op dit moment nader
onderzocht en dat onderzoek is medio 2014 gereed. Daarnaast wordt kritischer bekeken, ook naar aanleiding van de
uitspraken van rechters, welke zaken voor een vordering
tot gijzeling in aanmerking komen. Ook daar hebben we
het eerder over gehad. De dossiers voor de rechter zullen
worden uitgebreid en daarin zal het OM, meer dan nu het
geval is, beter onderbouwen waarom er sprake is van
iemand die wel kan, maar niet wil betalen. Voor personen
die niet meewerken aan de betaling van hun verkeersboete
is de inzet van dwangmiddelen, waaronder gijzeling en de
buitengebruikstelling van het voertuig, opportuun. Zoals
al was aangekondigd komen de staatssecretaris en ik op al
deze maatregelen over enkele weken, ruim voor het
zomerreces, bij de Kamer terug.
Mevrouw Kooiman (SP):
De reden dat ik hier sta is dat de SP hier al jaren aandacht
voor vraagt, ondanks de eerdere toezeggingen van de
minister en staatssecretaris. Ik vraag hier om een oplossing
voor de mensen die mij nu mailen, voor de mensen die nu
in de problemen zitten met hun betalingen. Voor die groep
wordt nu mogelijk geen oplossing gerealiseerd. Ik vraag
de minister dus om coulance. Hij geeft al aan dat het
Openbaar Ministerie verder wil kijken naar de mogelijkheden voor iemand die wel wil betalen maar dat wellicht niet
kan. Maar ik vraag ook om uitbreiding van de pilot die nu
draait bij het Centraal Justitieel Incassobureau, dus om de
groep die nu mogelijk van een betalingsregeling gebruik
kan maken uit te breiden. Ik kan alle mailtjes die ik ontvang
wel door blijven sturen, maar ik zou graag aan meer mensen
die mogelijkheid bieden.
Minister Opstelten:
Ik houd vast aan wat ik net heb gezegd. We kijken langs de
lijnen die we hebben aangegeven voor de mensen die wel
willen maar niet kunnen, en naar de nadere motivering van
het OM in zijn standpunten naar de rechter. Daarnaar doen
we nu onderzoek. We komen voor het hele palet van vragen
met een brief over enkele weken. Dat is aanstaande. Ik denk
dat mevrouw Kooiman naar degenen die haar mailen moet
terugseinen dat wij met een standpunt richting de Kamer
komen.
Mevrouw Kooiman (SP):
Voor iemand die morgen van zijn bed gelicht kan worden,
is dat natuurlijk helemaal geen oplossing. Voor moeders
die hun kinderen willen blijven zien en hun baan willen
behouden, is dit geen oplossing. Mag ik de minister erop
wijzen dat elke dag in detentie €242 kost? Dat kost de Staat
ook een hele hoop geld. Ik vraag hier al jaren aandacht voor.

20 mei 2014
TK 84

84-3-1

Een paar weken is misschien nog wel te overzien, maar dit
biedt geen oplossing voor de mensen die dat nu nodig
hebben. Echt het enige wat ik vraag, is om de huidige pilot
iets uit te breiden met mensen die daar nu behoefte aan
hebben.
Minister Opstelten:
Dit is een herhaling van zetten, maar die creëert duidelijkheid. Ik luister naar mevrouw Kooiman. Zij kan tegen de
mensen die haar hebben gemaild zeggen dat er mede
dankzij haar, andere leden van de Kamer en met name de
staatssecretaris — ik zou het prettig vinden als mevrouw
Kooiman hem niet vergeet in haar bericht — een onderzoek
loopt. We zullen daar rekening mee houden en over enkele
weken komt er duidelijkheid over.

Minister Opstelten:
Dit gaat totaal niet ten koste van welke belangrijke zaken
dan ook. Het is een wens van de rechterlijke macht dat dit
gebeurt. De uitspraken zijn bekend. Een heldere motivering
is voor een rechter ideaal, want dan is ook veel duidelijker
waar hij een uitspraak over moet doen. Het OM zegt ook
dat het dit moet doen in de zaken waar het om gaat. Dit
heeft geen consequenties. De staatssecretaris en ik kunnen
ook niet even van achteruit de keel meedelen dat het OM
dat vanaf nu moet doen. Dat is een situatie die vanzelf
ontstaat door de uitspraken van de rechterlijke macht.
De voorzitter:
Dank u wel voor uw antwoorden. We zien u straks nog een
keer terug in het vragenuur.

De heer Recourt (PvdA):
Niet alleen de SP heeft gevraagd om een oplossing voor
de mensen die wel willen maar niet kunnen betalen, dus
ook de Partij van de Arbeid wacht die brief graag af.
Gelukkig worden mensen niet zomaar opgepakt, maar is
het altijd de rechter die moet beslissen of er gijzeling
mogelijk is. Ik neem aan dat de rechter geen gijzeling toestaat in zaken waarin hij constateert dat mensen niet kunnen
betalen. Kunnen we in de brief niet een tussenstap opnemen? Ik denk aan het volgende: een taakstraf. Als de rechter
constateert dat er wel geld is maar mensen niet willen
betalen, dan moeten we niet meteen naar het zwaarste
middel grijpen — namelijk detentie, dat kost heel veel en
levert niemand wat op — maar eerst een tussenstap zetten
door een taakstraf mogelijk te maken.
Minister Opstelten:
Dat is niet het voornemen van de staatssecretaris of van
mij. Daar hebben we een aantal redenen voor. Ik sta hier
op voorhand niet positief tegenover. De wetgever heeft er
juist voor gekozen om in dergelijke gevallen te gijzelen. De
Wet Mulder kent het instrument taakstraf niet. Bovendien
geldt dat de uitvoeringslasten voor met name de reclasseringsorganisaties dusdanig zijn dat die niet in verhouding
staan tot het effect van de maatregel. Dat wil ik meegeven.
Een gijzeling kan immers maximaal zeven dagen duren. Dit
zou leiden tot relatief kortdurende taakstraffen. Dat leidt tot
te veel werk met te weinig effect. Ik denk dat dit in een
nutshell mijn afwegingen zijn.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66):
Voorzitter. Ik sluit mij aan bij het verzoek van de heer
Recourt. Bij een gijzeling wordt de boete nog niet kwijtgescholden, dus het kost de overheid veel meer dan wanneer
je überhaupt aan een taakstraf zou denken, met kwijtschelding. Bovendien krijgt de samenleving daar nog iets voor
terug.
Ik hoorde de minister ook zeggen dat de dossiers worden
uitgebreid door het Openbaar Ministerie, zodat de rechter
een bepaalde maatregel kan nemen. Wat betekent dat nu
eigenlijk voor het Openbaar Ministerie en voor de rechterlijke macht? Er komen nu ontzettend veel zaken voor, terwijl
er allerlei bezuinigingen plaatsvinden, met name bij het
Openbaar Ministerie. Ten koste van wat voor belangrijke
zaken gaat dit dan?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kooiman

20 mei 2014
TK 84

84-3-2