AC-1076
Secretaris Generaal
Financieel-Economische
Zaken
Ontwikkeling Financieel Beleid
en Beheer
Bezoekadres:
Rijnstraat 50
2515 XP Den Haag
T 070 340 79 11
F 070 340 78 34
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag
www.rijksoverheid.nl
Inlichtingen bij
Coördinerend adviseur
Betreft
Vergaderdatum en tijd
Vergaderplaats

118e vergadering van het Audit Committee VWS
29 januari 2021 14:00 tot uiterlijk 14:30 uur
Webex

Datum
27 januari 2021
Nummer
118
Kenmerk

Agendapunten
1. Opening en mededelingen (14:00-14:02 uur)
2. Verslag Audit Committee van 11 december 2020 (AC-1077 14:02-14:05 uur).

Aantal pagina's
1
Correspondentie uitsluitend
richten aan het retouradres
met vermelding van de datum
en het kenmerk van deze
brief.

3. Secretarisbrief oplevering controle-informatie COVID gelden VWS (AC-1078)
(14:05-14:13 uur)
De secretaris van de Algemene Rekenkamer heeft VWS een brief toegezonden
over de oplevering van de controle-informatie over de COVID-gelden. De AR
wordt gevraagd deze brief toe te lichten.
4. Voortgang accountantscontrole 2020 COVID-19 VWS (AC-1079) (14:13-14:21
uur)
De ADR heeft VWS een brief toegezonden over de voortgang van de
accountantscontrole op de COVID-gelden. De ADR wordt gevraagd deze brief
toe te lichten.
5. Mondelinge toelichting voortgang verantwoording COVID-maatregelen VWS
(14:21-14:28 uur)
FEZ zal mondeling toelichten wat de voortgang is van de verantwoording van
de COVID-maatregelen.
6. Rondvraag en sluiting (14:28 -14:30 uur)

Pagina 1 van 1

AC-1077

Audit Committee

Secretaris Generaal
Financieel-Economische
Zaken
Ontwikkeling. Financieel
Beleid en Beheer
Bezoekadres:
Rijnstraat 50
2515 XP Den Haag
T 070 340 79 11
F 070 340 78 34
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag
www.rijksoverheid.nl
Inlichtingen bij
Coördinerend Adviseur

Betreft
Vergaderdatum en tijd
Vergaderplaats

117e vergadering van het Audit Committee VWS
11 december 2020 14:00 tot 14:30 uur
Webex

Datum
24 januari 2021
Nummer
AC-117
Aantal pagina's
3

Aanwezig:
(voorzitter), mw.
mw.
, mw.
(AR),
(extern lid),
(extern lid),
(secretaris).
Afwezig: -

,
(AR),
(ADR),

,
,
(externe leden),
(ADR),

,
,

Correspondentie uitsluitend
richten aan het retouradres
met vermelding van de datum
en het kenmerk van deze
brief.

1. Opening en mededelingen
De voorzitter dankt de heer
voor zijn bijdrage gedurende twee termijnen
aan het AC van VWS. De heer
zegt dat hij met plezier in het AC van VWS
heeft gezeten en dat hij graag beschikbaar blijft om VWS in deze situatie te blijven
adviseren.
2. Memo Rechtmatigheid
Dhr.
leidt het memo in. Hij wijst erop dat VWS beleidsmatig een goed
beeld heeft of VWS waar voor zijn geld heeft gekregen voor de bestede euro’s
(politieke verantwoording). Bij het onderwerp rechtmatigheid kan de vraag gesteld
worden of dat op orde is (dossiers, bevoegdheden, pakbonnen). Het is ook de
vraag of VWS de vragen van de ADR en de AR kan beantwoorden aangezien de
VWS-organisatie overbelast is. Hij benoemt de afruil tussen vragen beantwoorden
en het leveren van werkzaamheden die van belang zijn voor het bestrijden van de
crisis. Vandaar de geschetste opties die pijn in het hart van de concerncontroller
doen.
Mw.
zegt dat de AR bezorgd is en wijst op de verstrekkende gevolgen
voor het financiële oordeel en het bestuurlijke oordeel. Bestuurlijk zal de AR
wegen wat de crisis is waarin het land zit en de enorme werkdruk op de VWSorganisatie. Daarnaast wijst zij op het belang om het uitgegeven geld goed te
verantwoorden. Tevens heeft de financiële verantwoording gevolgen voor de
Rijksrekening.
Dhr.
spreekt zijn verbazing uit over de uitspraak van dhr.
dat de
uitgaven prima te verantwoorden zijn. Hij kan zich voorstellen dat op metaniveau
Pagina 1 van 3

de juiste dingen zijn gedaan, maar stelt dat de dossiers niet de informatie
bevatten om dat aan te tonen. Hij stelt voor met ambtelijk Financiën te blijven
afstemmen over de gevolgen.
Dhr.
stelt dat VWS heeft gedaan en kon doen wat mogelijk was. Hij
schetst de spanning tussen zo snel mogelijk handelen die de crisis vraagt en zo
goed mogelijk de processen te doorlopen. Het is in zijn optiek niet realistisch om
anders te handelen dan optie 1. Ook als de dossiers worden ingegaan en ook als
wordt geprobeerd te reconstrueren, gaat dat niet lukken. Ondanks de goede
intenties, had het in zijn optiek niet anders gekund dan de wijze waarop het is
gebeurd.

Secretaris Generaal
Financieel-Economische
Zaken
Ontwikk. Fin.l Beleid en
Beheer
Datum
24 januari 2021
Nummer
AC-113

Dhr.
begrijpt de zorgen van de AR en de ADR heel goed, maar is van
oordeel dat de checks and balances in normale omstandigheden goed staan en dat
het werk volgens de bedoeling is gebeurd. Hij vraagt naar de proportionaliteit van
de belasting van de organisatie versus wat dat gaat opleveren. Mensen kunnen
niet weg worden getrokken van het dagelijks werk.
Dhr.
zegt dat VWS de afgelopen maanden heeft gedaan wat er moest
gebeuren en dat naar mogelijkheden volgens de regels is gehandeld. Hij voegt
daaraan toe dat hij onlangs een indrukwekkend gesprek heeft gevoerd met enkele
financieel adviseurs waarbij is gebleken dat zij het hoofd maar net boven water
kunnen houden om alles te doen wat nodig is. Dit geldt ook voor de
beleidsmedewerkers. Hij acht het vanuit goed werkgeverschap niet verantwoord
om iets anders te kiezen dan optie 1, waarmee hij zich aansluit bij dhr.
en
.
Dhr.
zegt dat het hoofdprincipe ‘’comply or explain’’ zou moeten zijn. Als
het uitgangspunt is dat VWS gaat doen wat redelijkerwijze gedaan kan worden
dan lijkt dat optie drie. Daarbij kan gekeken worden naar de totale uitgaven aan
de COVID-bestrijding en zou van daaruit ‘’teruggeploegd’’ moeten worden.
Dhr.
zit ook op de lijn van dhr.
en voegt daaraan toe dat moet
worden aangesloten bij bestaande controles. Dat komt neer op een geamendeerde
versie van optie drie.
Dhr.
sluit zich aan bij de wenselijkheid van optie 3, maar vindt het lastig te
wegen wat de impact is op de organisatie. Hij kan zich de zorgen voor de belasting
en de belastbaarheid van de organisatie alleszins voorstellen. Het verschil tussen
optie 1 en optie 3 acht hij heel substantieel, omdat de controle-inspanningen on
top komen van wat er al moet gebeuren. Als je met elkaar constateert dat het
eindresultaat in termen van oordelen uiteindelijk toch hetzelfde zal zijn, dan moet
je toch nog eens overwegen of je dan niet moet volstaan met optie 1.
Hij voegt daaraan toe dat het verstandig is dat nota’s aan de bewindspersonen
vanuit een maatschappelijke urgentie moeten worden gemotiveerd, gelet op de
reële mogelijkheid van toekomstige onderzoeken naar het handelen van VWS in
deze crisis. Stukken moeten de publieke blik kunnen doorstaan, waarbij je wel
vanuit wat redelijkerwijze mogelijk is, onderbouwt wat er op een basaal niveau
gebeurd is (bijvoorbeeld spullen die gekocht en geleverd zijn).
Mw.
sluit zich aan bij de woorden van dhr.
en benadrukt het
maatschappelijk belang en wat er nodig is om te verantwoorden. Zij wijst erop dat

Pagina 2 van 3

in de bedrijfsvoeringparagraaf transparant moet worden toegelicht wat niet goed
is gegaan.
Dhr.
reflecteert op de bijdragen en stelt dat men niet in staat is om een
verantwoordingsmodel te bedenken dat passend is bij deze uitzonderlijke situatie.
Hij komt ook langs de denklijn van dhr.
uit bij optie 1 omdat optie 2 en 3
neerkomen op overbelasting van de organisatie. VWS wil zich graag
verantwoorden over wat VWS heeft gedaan, zonder de organisatie te
overbelasten.
Als je in het denkschema zit van optie 1 of optie 3, er is maar één manier van
verantwoorden zoals de manier van de ADR en de AR en ook bij een crisis, dan zit
je in de route dat je automatisch bij optie 1 uitkomt, want met dat normenkader is
het onrechtmatig. Het is de vraag of dat de moeite waard is, maar dan missen we
de kans om te laten zien waar we trots op kunnen zijn. Hij sluit daarom aan bij de
lijn van dhr.
, waarbij VWS laat zien wat het heeft gedaan. Dan zitten we niet
in het schema van optie 1, 2 of 3, maar VWS maakt dan een verhaal waarin VWS
aangeeft wat het op een basaal niveau heeft gedaan.

Secretaris Generaal
Financieel-Economische
Zaken
Ontwikk. Fin.l Beleid en
Beheer
Datum
24 januari 2021
Nummer
AC-113

Dhr.
voegt daaraan toe dat hij zou willen dat VWS meer konden doen en
daar zit voor hem de horror in. Hij wil zo snel mogelijk naar de normale manier
van werken.
Dhr.
zegt dat hij gehouden is aan de regels die de Rijksbegroting heeft
bepaald en dat de ADR geen normen oplegt. Hij raadt aan om met de
Rijksbegroting in overleg te gaan met de vraag of er een andere manier van
verantwoorden is in deze uitzonderlijke situatie.
Dhr.
vat samen dat als het schema van optie 1, 2 of 3 van traditionele
verantwoording wordt gevolgd dan komen we automatisch uit op optie 1, want
dan is (vrijwel) alles onrechtmatig en wordt de organisatie overbelast.
Aansluitend op wat dhr.
zei, moet VWS laten zien dat het naar eer en
geweten heeft gehandeld en waar het trots op mag zijn. Laat de basale dingen
zien die zijn gebeurd op de grote brokken. De verantwoording voor het COVIDdeel gaat VWS niet op de traditionele manier doen (leidt tot overbelasting van de
mensen waardoor mensen niet een smet kerstvakantie kunnen). VWS gaat het
VWS-verhaal opstellen en legt dat aan ADR en Rijksbegroting voor, waarbij VWS
aangeeft dat dat is wat VWS kan leveren. Als daarop vragen komen vanuit het
traditionele normenkader dan blijft het verkeerde gesprek gevoerd worden. Daar
is geen tijd voor.

3. Rondvraag en sluiting
-

Pagina 3 van 3

PERSOONLIJK

Lange Voorhout 8
Postbus 20015

Secretaris-generaal van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2500 EA Den Haag
T
E

Postbus 20350

W

2500 EJ Den Haag

www.rekenkamer.nl

22 januari 2021

DATUM

Verantwoordingsonderzoek 2020

BETREFT

Geachte heer

,

Het besluit van bestuursraad van VWS over het opleveren van controle-informatie
geeft zorgen over de verantwoording van COVID-gelden en het mogelijk maken
van controle hierop. Met deze brief breng ik namens de Algemene Rekenkamer
onze zorgen en de mogelijke gevolgen van het besluit onder uw aandacht.
Ik ben mij er terdege van bewust dat sinds het uitbreken van de coronacrisis u en
al uw collega’s van het ministerie ontzettend veel werk verzetten in buitengewone
omstandigheden. Tegelijkertijd zijn het afleggen van publieke verantwoording en
het mogelijk maken deze verantwoording te kunnen controleren belangrijke
uitgangspunten, ook in tijden van crisis.
Mijn collega’s hebben kennis genomen van het besluit van de bestuursraad van
VWS van 18 december 2020. Concreet is over het opleveren van controleinformatie besloten dat:
1.

“de verplichtingen en uitgaven van de artikelen van de VWS-begroting
waarop de COVID-uitgaven zijn geboekt, voor de duur van de crisis zo
nodig buiten beschouwing worden gelaten;

2.

met daarbij de opdracht dat VWS (in casu FEZ):
-

met Financiën, ADR en AR de mogelijkheden nader gaat verkennen
om onzekerheden en fouten ten aanzien van de rechtmatigheden
terug te dringen;

-

inzicht geeft (op basis van beschikbaar materiaal) in wat VWS met
betrekking tot de COVID-19-uitgaven heeft bereikt en heeft

UW KENMERK
ONS KENMERK
BIJLAGE(N)

21000516 R/S

gedaan, zonder de VWS-organisatie daarmee substantieel verder te
belasten.”
Uw besluit heeft belangrijke consequenties voor het verantwoordingsproces over
het jaar 2020 en de oordeelsvorming van de Algemene Rekenkamer daarbij.
Gevolgen van het besluit voor het verantwoordingsproces en dechargeverlening
Het eerste deel van het besluit van de bestuursraad heeft in het
verantwoordingsproces diverse gevolgen voor VWS. Het niet onderbouwen van
(een groot deel van) de coronagelden door VWS over 2020 raakt onze financiële
oordelen en het oordeel over de bedrijfsvoering van VWS.
Voor de financiële verantwoording van VWS kan het concreet leiden tot geen
goedkeurend oordeel 1 over de rechtmatigheid op zowel totaal- als artikelniveau.
Ook het oordeel over de getrouwheid (o.a. volledigheid verplichtingen en juistheid
ontvangen inkopen) kan mogelijk niet goedkeurend 2 worden, afhankelijk van de
nog ontbrekende informatie.
Bij het door VWS gevoerde financieel beheer kunnen we een (ernstige)
onvolkomenheid constateren. Daarbij kan de Algemene Rekenkamer ook bezwaar
maken. Dat is een kwalificatie waarmee wij aangeven dat de geconstateerde
onvolkomenheid en de daarop te treffen acties van zodanig belang zijn dat deze
nadrukkelijk de aandacht van de minister en de Staten-Generaal vergen.
Het besluit van VWS heeft niet alleen consequenties voor de VWS-verantwoording,
maar naar verwachting ook voor de rijksrekening. Het is mogelijk dat de tolerantie
van 1% (vergelijkbaar met circa € 3 miljard) wordt overschreden door VWS alleen.
Bij onze verklaring van goedkeuring hebben wij de mogelijkheid om een
aantekening te maken. Hiermee informeren wij het parlement zodat het parlement
zich voor dechargeverlening aanvullend door het kabinet kan laten informeren over
deze situatie en de maatregelen die de minister gaat nemen om dit in het lopende
jaar op te lossen c.q. in de toekomst te voorkomen.
Samenvattend kan het besluit van VWS daarmee directe consequenties hebben
voor de dechargeverlening door het parlement over zowel de verantwoording van
VWS als de rijksrekening.
Consequenties voor controlewerkzaamheden
Vanaf medio vorig jaar bleek VWS nauwelijks in staat de benodigde controleinformatie over coronagelden op te leveren aan ons of aan de Auditdienst Rijk.

1

Hiermee wordt bedoeld overschrijding van de goedkeuringstolerantie

2

Hiermee wordt bedoeld overschrijding van de goedkeuringstolerantie

2/3

Het gebrek aan controle-informatie betekent dat de Rekenkamer geen of beperkt
inzicht heeft en beperkt onderzoek heeft kunnen doen naar de besteding van
coronagelden door VWS.
Wij hebben inmiddels begrepen dat VWS alsnog al het mogelijke wil doen om
controle-informatie op te leveren. Het is van belang dat deze informatie tijdig
wordt opgeleverd, zodat de Auditdienst Rijk en wij deze informatie nog mee
kunnen nemen in ons onderzoek. De Auditdienst Rijk heeft aangegeven dat de
dossiers uiterlijk op 31 januari door VWS moeten worden aangeboden en eventuele
vragen vóór 1 maart zullen moeten worden beantwoord. Voor het
verantwoordingsonderzoek sluiten wij hierop aan.
Ter afsluiting
Met deze brief heb ik u geïnformeerd over de mogelijke consequenties van uw
besluit over de verantwoording van COVID-gelden voor een deugdelijk
verantwoordings- en controleproces. Ik vraag hiervoor nadrukkelijk uw aandacht.
Daarnaast dring ik er op aan dat VWS tijdig passende maatregelen treft om de
huidige tekortkomingen in het verantwoordingsproces over de COVID-gelden op te
lossen, om te voorkomen dat over het verantwoordingsjaar 2021 dezelfde
problemen zich zullen voordoen.
Voor de Algemene Rekenkamer

drs.

3/3

Auditdienst Rijk

TER INFORMATIE
Aan

Inlichtingen

Leden van het Audit C ommittee VWS
www.minfin.nl
Datum
21 januari 2021
Notitienummer
Auteur

Voortgang accountantscontrole 2020 C OVID-19 gelden

Van
Kopie aan

In eerdere audit committees is stilgestaan bij het feit dat het ministerie van VWS
een aanzienlijke uitdaging heeft om de rechtmatigheid van alle C OVID-19
gerelateerde verplichtingen en uitgaven aan te tonen. Voortschrijdend inzicht
heeft ertoe geleid dat de Bestuursraad van VWS op 18 december jl. heeft
besloten om de verplichtingen en uitgaven van de artikelen van de VWSbegroting waarop de C OVID-uitgaven zijn geboekt, voor de duur van de crisis
buiten beschouwing te laten, met daarbij de opdracht dat VWS met Financiën,
ADR en AR de mogelijkheden nader gaat verkennen om onzekerheden en fouten
ten aanzien van de rechtmatigheden terug te dringen. Ook zal VWS zoveel
mogelijk inzicht geven (op basis van beschikbaar materiaal) in wat VWS met
betrekking tot de C OVID-19-uitgaven heeft bereikt en heeft gedaan, zonder de
VWS-organisatie daarmee substantieel verder te belasten.
In de twee laatstgehouden AC ’s is ook aangegeven dat deze keuzes niet alleen
van invloed zijn op het inzicht in de rechtmatigheid van de C OVID-uitgaven, maar
ook van invloed kunnen zijn op het getrouwe beeld van de departementale
verantwoording 2020 van VWS.
De uitdagingen voor VWS om tot een kwalitatief voldoende verantwoording te
komen zijn op dit moment aanzienlijk. Belangrijke onderwerpen die op dit
moment nog spelen en relevant zijn voor het opstellen van de verantwoording en
de controle zijn:
•

Aansluiting tussen de begrote COVID-19 verplichtingen en
uitgaven en de gerealiseerde verplichtingen en uitgaven
Een zichtbare aansluiting tussen de begrote C OVID-19 gerelateerde
verplichtingen en uitgaven en de werkelijke verplichtingen en uitgaven
ontbreekt, waardoor op dit moment een volledig beeld welke
verplichtingen en uitgaven in het kader van de C OVID-19 crisis zijn
gedaan ontbreekt.
Een dergelijk overzicht is een voorwaarde voor het maken van de juiste
keuzes voor de nog te leveren onderbouwingen voor aangegane
verplichtingen en uitgaven. Ook is deze aansluiting noodzakelijk voor het
opstellen van de bedrijfsvoeringsparagraaf en de bijlage met
noodsteunmaatregelen in de departementale verantwoording 2020.

•

Keuzes VWS op basis van de witte vlekken-overzichten ADR
Begin januari heeft de ADR een aantal overzichten aan VWS geleverd
waarin de openstaande vragen over de getrouwheid en rechtmatigheid
uiteen zijn gezet, die in 2020 zijn voorgekomen uit onze controle en tot
medio december 2020 nog niet door VWS waren beantwoord. Deze
Pagina 1 van 3

vragen hebben voornamelijk betrekking op ontbrekende documentatie
voor de onderbouwing van verplichtingen en uitgaven. Belangrijke
onzekerheden die van invloed zijn op het getrouwe beeld van de
verantwoording betreffen onder andere:
o onderbouwing van prestatieverklaringen
Voor de getrouwheid van de uitgaven is van belang dat objectief
is vastgesteld dat de afgesproken prestatie ook werkelijk is
geleverd. Voor veel van de versterkte opdrachten, zoals
bijvoorbeeld de betalingen aan de Stichting Projectenbureau
Publieke Gezondheid en Veiligheid Nederland (totaal uitgaven
2020 € 567 mln.) ontbreekt informatie ter onderbouwing van de
getrouwheid van de uitgaven. Keuzes voor welke uitgaven de
ontbrekende onderbouwing nog worden aangeleverd zijn nog niet
gemaakt.
o volledigheid aangegane verplichtingen
Wij hebben nog geen informatie ontvangen dat alle aangegane
verplichtingen ook in de financiële administratie zijn verantwoord.
Wel zien wij op basis van een eerste scan dat de opdracht aan het
RIVM voor vaccinimplementatie C OVID-19 ter grootte van € 797
mln. nog niet als verplichting is geboekt. Ook moeten de
(garantie)verplichtingen ten aanzien van de aangeschafte vaccins
nog in de financiële administratie worden opgenomen.
o Volledigheid verstrekte voorschotten.
Het inzicht in de volledigheid van de verstrekte en afgerekende
voorschotten ontbreekt. Het niet volledig kunnen verantwoorden
van deze voorschotten heeft gezien de omvang ook mogelijke
gevolgen voor ons oordeel over de saldibalans.
o Volledigheid verstrekte garanties.
Ook voor de verstrekte garanties ontbreekt informatie hoe de
volledigheid is gewaarborgd.
o Betrouwbaarheid overzicht inhuur externen.
Uit een eerste beoordeling van de financiële administratie blijken
op verschillende begrotingsartikelen inhuur van externen te zijn
verantwoord. Borging dat alle uitgaven voor inhuur volledig in de
overzichten externe inhuur wordt opgenomen ontbreekt.
•

Verschil van inzicht tussen RIVM en VWS over verantwoording
facturatie uitgevoerde testen.
Tussen het RIVM en VWS bestaat een verschil van inzicht over de manier
waarop de betaalde facturen voor uitgevoerde testen moeten worden
verwerkt in de verantwoording. Daar waar VWS van mening is dat de
beschikbare middelen als bijdrage (begroot € 300 mln.), en dus omzet
van het RIVM moet worden gezien, is het RIVM van mening dat zij alleen
een kassiersfunctie hebben. Een onderbouwing en eenduidig standpunt is
noodzakelijk voor een goed inzicht van zowel en verantwoording van het
RIVM en VWS en ook noodzakelijk voor de toerekening van mogelijke
controlebevindingen en het effect hiervan op de strekking van de
controleverklaring bij de verantwoording van het RIVM en VWS.

•

inzicht in betrouwbaarheid openstaande voorschotten
Voor een groot deel van C OVID-19 gerelateerde opdrachten aan derden
zijn aanzienlijke bedragen aan voorschotten betaald zonder dat duidelijk
is aangegeven wanneer en onder welke voorwaarden deze voorschotten
afgerekend zullen worden. Gezien ook de mogelijke impact voor 2021 en
verder is het noodzakelijk dat op korte termijn hierover aanvullende en
eenduidige afspraken worden gemaakt met de partijen die voorschotten
van VWS hebben ontvangen.

Teneinde op juiste en volledige wijze de betreffende standen en stromen in de
verantwoording te kunnen opnemen is het urgent om bovenstaande punten snel
Pagina 2 van 3

uit te zoeken en na te gaan waar oplevering van controle-informatie inzake alle
C OVID-19 gelden nog mogelijk is. Recentelijk zijn afspraken met VWS gemaakt
over de wijze hoe VWS dit kan aanpakken en is VWS aan de slag gegaan met
onze openstaande vragen. De resultaten hiervan zijn nog niet bekend. Duidelijke
keuzes en acties zijn op korte termijn nodig om het effect hiervan op de
verantwoording te kunnen inschatten.
Over de consequenties van het niet kunnen aantonen van de rechtmatigheid van
de C OVID-19 gelden zal de Algemene Rekenkamer een uitspraak doen. Wel
beoordeeld de ADR de toelichting van de onrechtmatigheden zoals uiteengezet in
de bedrijfsvoeringsparagraaf in het jaarverslag.

Pagina 3 van 3