Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 839

Jeugdzorg

Nr. 810

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 oktober 2021
Tijdens het debat op 22 juni 2021 heeft uw Kamer met de motie
Westerveld/Ceder aandacht gevraagd voor de situatie waarin de financiële
tegemoetkoming aan slachtoffers van geweld in de jeugdzorg direct in
handen zou kunnen komen van schuldeisers. De voornoemde motie
verzoekt de regering daarom «om afspraken te maken met de rechterscommissaris in faillissementen (Recofa) en/of schuldeisers of op andere
wijze te voorkomen dat de financiële tegemoetkoming aan de slachtoffers
van geweld in de jeugdzorg in beslag wordt genomen door schuldeisers,
en in de tussentijd waar nodig een pauzeknop in te stellen om de
uitbetaling van compensatie niet te vertragen». Verder wordt verzocht om
in de toekomst te voorkomen dat mensen in de schuldsanering een
financiële tegemoetkoming van de overheid aan schuldeisers moeten
afdragen, en de wet hiertoe aan te passen.
In de procedurevergadering van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 8 september 2021 is gesproken over de
aangenomen motie van de leden Westerveld en Ceder (Kamerstuk 31 839,
nr. 790).1 De commissie heeft de Staatssecretaris van VWS verzocht om
een brief waarin het kabinet uiteenzet hoe uitvoering is of wordt gegeven
aan deze motie. Deze brief is tevens een reactie op dit verzoek.
Ik wil vooropstellen dat ik het gevoel van urgentie dat uit de motie spreekt
begrijp. Daarnaast kan ik mij voorstellen dat het onrechtvaardig voelt als
slachtoffers een tegemoetkoming van de overheid voor ervaren leed of
geleden schade direct weer moeten afstaan aan schuldeisers (waaronder
vaak de overheid) omdat zij schulden hebben. De motie vraagt om dat,
voor deze en andere slachtoffers, ook zij die in de toekomst een tegemoetkoming van de overheid zullen krijgen, te voorkomen. Aan de uitvoering
van het verzoek om dit voor de slachtoffers van het geweld in de
jeugdzorg te regelen staat echter een aantal bezwaren in de weg die ik,
mede namens de Staatssecretaris van VWS en de Staatssecretaris van
1

kst-31839-810
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 31 839, nr. 790

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 810

1

SZW, in deze brief uiteen zal zetten. Ik geef daarnaast aan op welke wijze
ik uitvoering wil geven aan het tweede verzoek in de motie om te bekijken
of voor toekomstige regelingen een uitzondering gemaakt kan worden.
Stand van zaken uitvoering van de Tijdelijke regeling financiële
tegemoetkoming voor slachtoffers van geweld in de jeugdzorg
(hierna: Tijdelijk regeling)
Het Schadefonds Geweldsmisdrijven voert sinds 1 januari 2021 de
Tijdelijke regeling uit in opdracht van de ministeries van JenV en VWS. Op
dit moment zijn er bij het Schadefonds 5.196 aanvragen ontvangen. Stand
van zaken per eind september is dat 2.178 aanvragen voor de eenmalige
tegemoetkoming van 5.000 euro zijn toegewezen waarbij in totaal
10,9 mln. euro is uitgekeerd. De financiële tegemoetkoming is uitgezonderd van inkomens- en vermogensafhankelijke toetsen in het kader
van de bijstand (Participatiewet) en toeslagen. Half december 2020 is dit
aan gemeenten bekendgemaakt. Als door ontvangst van de tegemoetkoming de vermogensgrens voor toeslagen wordt overschreden, dan kan
het slachtoffer hiervoor eenmalig het formulier «Verzoek bijzonder
vermogen toeslagen» invullen. Die minimale informatie is nodig omdat de
Belastingdienst niet automatisch kan vaststellen welke betalingen
tegemoetkomingen betreffen of welk deel van een vermogen uit bijzonder
vermogen bestaat.
Als een aanvrager een toekennende beslissing ontvangt, stuurt het
Schadefonds geweldsmisdrijven een brief met een financiële bijsluiter.
Hierin wordt duidelijkheid gegeven over de financiële gevolgen die
mogelijk aan de tegemoetkoming verbonden zijn. Deze informatie over de
mogelijke invloed van de tegemoetkoming op een uitkering of toeslag
staat ook op de website van het Schadefonds gemeld.2 Indien een
aanvrager onder bewind staat, dan is het Schadefonds verplicht om de
financiële tegemoetkoming te melden bij de bewindvoerder.
De Tijdelijke regeling Geweld in de jeugdzorg en de hersteloperatie kinderopvangtoeslag
In het debat waarin bovengenoemde motie is ingediend, is de vergelijking
gemaakt tussen de situatie van slachtoffers van geweld in de jeugdzorg en
de problematiek van gedupeerden van de kindertoeslagaffaire. Ik vind het
van belang om uiteen te zetten op welke vlakken de situatie van deze
groepen burgers en de geboden tegemoetkoming respectievelijk
compensatie van elkaar verschillen.
Het doel van de Tijdelijke regeling is het geven van erkenning aan
slachtoffers voor het geweld dat zij in de jeugdzorg hebben ondergaan.
Erkenning dat destijds de verantwoordelijken voor de kinderen in de
jeugdzorg te weinig hebben gedaan om het geweld te voorkomen en te
doen ophouden. De tegemoetkoming is geen schadevergoeding en is niet
bedoeld om eventuele kosten voortkomend uit het slachtofferschap te
compenseren.
Daarmee verschilt de aard van de Tijdelijke regeling van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag. Het doel van de hersteloperatie is financiële
compensatie bieden aan gedupeerde ouders die ernstige financiële
problemen hebben gekregen door het laakbaar handelen door de
overheid: compensatie voor kinderopvangtoeslag die nooit teruggevorderd had moeten worden en vergoeding van materiële en immateriële
schade die daardoor is ontstaan. Gedupeerde ouders en kinderen moeten
2

https://www.schadefonds.nl/slachtoffer/tijdelijke-regeling-slachtoffers-jeugdzorg/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 810

2

hun leven weer kunnen oppakken, zonder schulden. Schulden die zij
anders wellicht nooit hadden gehad. Tevens krijgen zij erkenning voor het
feit dat zij ten onrechte zijn aangemerkt als fraudeur en door toedoen van
de overheid in de schulden zijn geraakt. Doordat ouders werden aangemerkt als fraudeur zijn zij geconfronteerd met hoge terugvorderingen en
kwamen zij niet voor een betalingsregeling in aanmerking. Tot slot krijgen
gedupeerde ouders erkenning voor de problemen waarin zij zijn gekomen
door een te strenge toepassing van de regelgeving door de Belastingdienst of dat zij zijn geraakt door de hardheid van de regelgeving.
Bij de hersteloperatie heeft het demissionair kabinet ervoor gekozen om
zich garant te stellen voor de schulden van een gedupeerde ouder. Het
kabinet heeft daarom een bijzondere regeling getroffen voor gedupeerde
ouders die in een traject op basis van de Wet schuldsanering natuurlijke
personen (hierna: Wsnp-traject) of schuldhulpverlening zitten. Er is
besloten om voor gedupeerde ouders de publieke schulden kwijt te
schelden, uitgezonderd strafrechtelijke schulden, fraude en schadevergoedingen en ouders de mogelijkheid te bieden om zich bij een speciaal loket
te melden voor hun openstaande private schulden en deze te laten
betalen, waarbij eveneens fraude, schade en aansprakelijkheidsschulden
zijn uitgezonderd. Dit is ook de reden dat een tijdelijke afkoelingsperiode
van één jaar voor schuldeisers van gedupeerde ouders is ingesteld die
start op het moment van uitbetalen van het compensatiebedrag, zodat de
schulden van een gedupeerde ouder kunnen worden geïnventariseerd en
deze door de overheid opgelost kunnen worden. De schuldeiser ontvangt
anders dan bij een minnelijke schuldregeling vervolgens het volledige
bedrag van de oorspronkelijke vordering. De forfaitaire vergoeding die de
gedupeerde ouder ontvangt kan op deze wijze zoveel als mogelijk worden
gebruikt voor een nieuwe start.
Ook slachtoffers van geweld in de jeugdzorg zullen in sommige gevallen
problematische schulden hebben opgebouwd, maar dit is op zichzelf
onvoldoende aanleiding voor de overheid om deze schulden over te
nemen of deze slachtoffers, net als bij de kindertoeslagaffaire, op andere
wijze voor hun schulden te compenseren. Immers, anders dan bij de
gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire, heeft het (niet) handelen
van de overheid bij de slachtoffers van geweld in de jeugdzorg niet direct
geleid tot het ontstaan van deze schulden. Niettemin vraagt de motie om
ten behoeve van deze slachtoffers te interveniëren in het systeem van
schuldhulpverlening ten bate van slachtoffers en ten koste van schuldeisers. Het is de aard van deze interventie die stuit op juridische en
uitvoeringstechnische bezwaren waarop ik hierna nader in zal gaan.
De Tijdelijke regeling en schuldhulp
Ik zal hieronder toelichten waarom het eerste deel van de motie, inzake de
tegemoetkoming in het leed aan slachtoffers van geweld in de jeugdzorg,
niet uitvoerbaar is. Daarbij ga ik eerst in op schulden in algemene zin en
het wettelijke systeem van schuldhulpverlening, daarna op de relatie
tussen schuldhulp en de financiële tegemoetkoming van de Tijdelijke
regeling en financiële tegemoetkomingen in brede zin.
Schulden in algemene zin en schuldhulpverlening
Wanneer een natuurlijk persoon een product koopt of dienst afneemt, dan
heeft het bedrijf recht op betaling. In sommige gevallen wordt een
rekening niet betaald en ontstaat een schuld. Bij een groep mensen lopen
de schulden op en ontstaan problematische schulden. Als iemand zijn
schulden niet kan betalen, dan kan dit veel persoonlijke ellende veroorzaken en tot hoge (maatschappelijke) kosten leiden. Dat is iets wat zo veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 810

3

mogelijk moet worden voorkomen. Daarom wordt hulp geboden bij het
oplossen van problematische schulden, onder meer door de gemeente op
basis van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.
Een schuldeiser heeft recht op betaling van zijn schuld. Daarom is het
uitgangspunt bij schuldhulpverlening om waar mogelijk te streven naar
volledige terugbetaling van de schuld. Helaas lukt dit bij problematische
schulden vaak niet. Gekeken wordt dan of een schuldregeling of een
wettelijke schuldsanering mogelijk is. Dat betekent een inbreuk op het
eigendomsrecht dat is opgenomen in het Eerste Protocol bij het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).3 Kort gezegd geldt onder
meer dat de inbreuk niet verder mag gaan dan nodig is en dat het daarbij
van belang blijft dat rekening wordt gehouden met de belangen van de
betrokken schuldeisers. De schuldeiser krijgt maar een (klein) deel van de
rekening voor de geleverde dienst of het geleverde product betaald. Eis
van een minnelijke (buitengerechtelijke) schuldhulpverlening door
gemeenten of het wettelijke schuldsaneringstraject is dan dat de persoon
gedurende een bepaalde periode – meestal 3 tot 5 jaar – al zijn of haar
inkomsten, na aftrek van een bedrag dat noodzakelijk is om in eigen
levensonderhoud te kunnen voorzien, afdraagt om zo veel als mogelijk de
schulden af te betalen zodat de persoon schuldenvrij een nieuwe start kan
maken.
Schuldhulpverlening is altijd een inbreuk op het eigendomsrecht. Dat
wordt gelegitimeerd door de minnelijke schuldregeling, een vrijwillige
overeenkomst tussen de schuldeisers en de schuldenaar, of door de
aanwijzing door de rechter-commissaris bij een wettelijke schuldsanering.
Omdat de schuldeiser slechts een klein deel van de oorspronkelijke
rekening betaald krijgt en dit een inbreuk op zijn of haar eigendomsrecht
is, mag geen automatische uitzondering worden gemaakt voor ontvangen
vergoedingen. Mensen met (problematische) schulden hebben vaak ook
schulden bij de overheid. Om die groep beter te helpen hebben de
Belastingdienst, CAK, CJIB, DUO, SVB en UWV in april 2020 een
convenant getekend met de NVVK (de organisatie die mensen begeleidt
bij schuldhulpverlening) met als doel om eenvoudiger en sneller tot
schuldhulpregelingen te komen. Zo krijgen mensen met schulden bij
overheidsinstanties van de rijksoverheid sneller duidelijkheid over hun
financiële situatie en kunnen schuldhulpverleners en schuldeisers tijd
besparen.
Relatie tussen schuldhulp en de Tijdelijke regeling geweld in de jeugdzorg
Álle verdiensten en inkomsten van een persoon vallen – na aftrek van een
bedrag dat noodzakelijk is om in eigen levensonderhoud te kunnen
voorzien – in de boedel en moeten door de schuldhulpverlener of
Wsnp-bewindvoerder worden gebruikt om de schuldeisers te betalen. Tot
de boedelinkomsten behoren salaris, maar ook bijvoorbeeld een erfenis,
loterijwinst, schenkingen, maar ook vergoedingen voor schade en
tegemoetkomingen. Ambtelijk is met een vertegenwoordiging van de
Recofa gesproken over de motie. De Recofa, het landelijk overlegorgaan
van rechters-commissaris in faillissementen en surseances van betaling,
heeft aangegeven dat het bedrag niet structureel uitgezonderd kan
worden. Wel is het mogelijk dat bij een minnelijke schuldregeling (een
privaatrechtelijke overeenkomst tussen schuldeisers en de persoon met
schulden) op individueel niveau een afspraak wordt gemaakt. Dit is
afhankelijk van de medewerking van de schuldeisers hieraan: de
3

Ik verwijs ook naar mijn brief aan uw Kamer van 11 februari 2021 inzake inbreuk op het
eigendomsrecht, Kamerstuk 35 704 nr. 13 bij het moratorium van het amendement van de
leden Lodders en Van Weyenberg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 810

4

voorwaarden van de overeenkomst moeten immers aangepast worden.
Een schuldeiser kan aangeven dat hij niet akkoord gaat met het buiten
beschouwing laten van (bv.) een financiële tegemoetkoming, omdat hij
sowieso al genoegen neemt met een veel lager bedrag dan waar hij recht
op heeft en zijn belangen daarmee te veel geschaad worden. Wat altijd
mogelijk is, is dat een persoon die slachtoffer is en in een schuldhulpverleningstraject zit, contact opneemt met zijn of haar gemeentelijke
schuldhulpverlener of als iemand in een Wsnp-traject zit met de
Wsnp-bewindvoerder. Vervolgens kan individueel worden bekeken wat
eventueel mogelijk is via een verzoek aan de schuldeisers dan wel aan de
rechter-commissaris. Ik zal het Schadefonds vragen om in de voorlichting
aan slachtoffers van geweld in de jeugdzorg mee te nemen dat iemand
die een eenmalige tegemoetkoming ontvangt erop gewezen wordt dat als
hij of zij in een schuldhulp- of schuldsaneringstraject zit, hij contact met
zijn hulpverlener of bewindvoerder kan opnemen om te bespreken wat de
mogelijkheden zijn om de tegemoetkoming buiten beschouwing te laten.
Ik begrijp dat uw Kamer wil dat een slachtoffer vrij over de tegemoetkoming uit hoofde van de Tijdelijke regeling kan beschikken. Dat vind ik
vanuit het perspectief van deze slachtoffers ook begrijpelijk. Zoals in het
bovenstaande is aangegeven laat de geldende wet- en regelgeving en de
jurisprudentie daarover daar in algemene zin geen ruimte voor. Ik kan dan
ook het eerste deel van de motie, dat vraagt om de tegemoetkoming voor
slachtoffers van geweld in de jeugdzorg vrij te stellen voor het afbetalen
van schulden, niet uitvoeren. Daarmee blijft het erkenningspakket voor
slachtoffers van geweld uit de jeugdzorg zoals dat bij de brief van
27 oktober 2020 is gemeld ongewijzigd.4
Wat het kabinet wel zal doen is, met het oog op toekomstige regelingen,
opdracht geven tot onderzoek of er mogelijkheden zijn om de wet- en
regelgeving zodanig aan te passen dat iemand die een materiële
vergoeding ontvangt, zij het van de overheid, een bedrijf of een particulier, deze geheel of gedeeltelijk zelf kan houden en niet hoeft te
gebruiken voor het betalen van schulden. In dit onderzoek zal ik ook
vanuit het internationaalrechtelijke kader laten analyseren wat een
dergelijke inbreuk op het eigendomsrecht voor gevolgen heeft voor de
positie van de schuldeisers en of er mogelijkheden zijn om in de Faillissementswet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening een dergelijke
uitzondering op te nemen.
Ik verwacht dat dit onderzoek in de tweede helft van 2022 opgeleverd zal
kunnen worden waarna ik uw Kamer nader zal informeren over het
verdere proces.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

4

Ik verwijs ook naar mijn brief aan uw Kamer van 27 oktober 2020 inzake kindermishandeling en
jeugdzorg, Kamerstuk 31 015 nr. 204

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 810

5