Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2368

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 juli 2017
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van 2 mei
2017 over de kabinetsreacties op het actieplan van de Europese
Commissie «Financiële diensten voor de consument» en op het verslag
van de Europese Commissie over «Versnellen Kapitaalmarktunie»
(Kamerstuk 22 112, nr. 2341).
De vragen en opmerkingen zijn op 1 juni 2017 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 10 juli 2017 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De griffier van de commissie,
Berck

kst-22112-2368
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
1. Vragen naar aanleiding van Kabinetsreactie op het Actieplan
«Financiële Diensten voor Consumenten»
De vragen naar aanleiding van de kabinetsreactie op het actieplan
«Financiële Diensten voor Consumenten» worden hieronder thematisch
behandeld. Eerst wordt ingegaan op een aantal procedurele en algemene
thema’s. Vervolgens ga ik in op vragen rond kredietverlening. Dan worden
de vragen over betalingsverkeer beantwoord. Tenslotte worden vragen
rondom autoverhuur behandeld.
1.1 Algemeen
De leden van de fractie van de VVD vragen of er overleg met de betrokken
sectoren heeft plaatsgevonden.
Bij het opstellen van de Nederlandse reactie aan het Groenboek financiële
retaildiensten is overlegd met diverse consumentenorganisaties, brancheorganisaties en toezichthouders. De kabinetsreactie op het actieplan is
met de toezichthouders afgestemd.
De leden van de fractie van de VVD vragen of er een analyse gemaakt is
van hoeveel gebruik wordt gemaakt van diensten in andere lidstaten en of
er vraag is bij consumenten naar diensten uit andere lidstaten.
Voorafgaand aan het actieplan heeft de Europese Commissie een consultatie gedaan op basis van het Groenboek Financiële Retaildiensten. Dat is
de basis voor de selectie van acties. Deze acties hebben over het
algemeen een analytisch karakter en zijn erop gericht eventuele vervolgstappen goed voor te bereiden. De Europese Commissie geeft aan op
basis van de acties in dit plan op sommige punten mogelijk met concrete
voorstellen voor aanpassing van wet- en regelgeving te komen. Bij
eventuele concrete voorstellen verwacht ik van de Europese Commissie
onderbouwing waarbij ook wordt ingegaan op de vraag bij consumenten
naar diensten uit andere lidstaten.
De leden van de fractie van de PVV vragen om aan te geven wanneer
ieder voorstel van de Europese Commissie moet zijn afgerond.
In de annex van het actieplan heeft de Commissie aangegeven welke
deadline zij zichzelf heeft gesteld. Deze annex is als bijlage bij het
Actieplan gevoegd en als zodanig met de kabinetsreactie meegestuurd.
Bijgaand treft u deze nogmaals aan.
De leden van de fracties van de PVV, het CDA en D66 vragen naar het
onderzoek dat de Europese Commissie gaat doen naar consumentenbescherming en gedragstoezicht om ongerechtvaardigde belemmeringen te
identificeren en weg te nemen en hoe eventuele vermindering van het in
Nederland bestaande niveau van consumentenbescherming kan worden
gehandhaafd.
Het kabinet is voorstander van het harmoniseren van de regels ook voor
consumentenbescherming, omdat harmonisatie kan bijdragen aan betere
werking van de interne markt en dat kan voordelen opleveren voor
consumenten. Het kan zinvol zijn om kritisch te kijken naar de eigen regels
en te bezien of daaruit geen ongerechtvaardigde belemmeringen voor
buitenlandse toetreding voortvloeien. Momenteel is echter nog onduidelijk wat de reikwijdte en werkwijze van dit onderzoek zal zijn. Ook het
Europees speelveld op dit gebied, waar de leden van de fractie van het
CDA naar vragen, is nog moeilijk in te schatten. Veel zal afhangen van de
reikwijdte van dit onderzoek en de manier waarop dat wordt vormgegeven. Nederland heeft geen veto, zoals de leden van de CDA-fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

2

vragen. Nederland zet er op in dat dit een vrijwillig onderzoek wordt
waarbij barrières in kaart worden gebracht. Als barrières volgens een
lidstaat gerechtvaardigd zijn, leidt dat wat Nederland betreft niet tot
aanpassingen.
Verder vragen de leden van de fractie van het CDA of het toezicht op
financiële markten in andere EU-landen op het niveau van het Nederlandse AFM- en DNB-toezicht staat en of dat via het Europees paspoort
niet tot risico’s voor consumenten kan leiden.
In beginsel werken alle toezichthouders met dezelfde regels, maar de
uitvoeringspraktijk kan nog steeds verschillen. In de Europese regelgeving
zijn een aantal mogelijkheden voor nationale overheden om daarin keuzes
te maken, en als er geen sprake is van maximumharmonisatie zijn er
mogelijkheden tot nationaal aanvullende maatregelen. Voor de handhaving van eventuele Europese regels zijn geen nieuwe Europese
instanties nodig, maar het kan wel wenselijk zijn om bestaande toezichthouders (zoals ESMA) een grotere rol te geven.
De leden van de fractie van de PVV vragen naar de eventuele budgettaire
gevolgen en administratieve lasten van de voorstellen van de Europese
Commissie.
Het actieplan bevat alleen algemene beleidsvoornemens. Budgettaire
gevolgen, (afname van) regeldruk, en/of eventuele administratieve lasten
worden in beeld gebracht bij de publicatie van concrete voorstellen voor
(de vermindering van) wet- en regelgeving. Over wetgevende voorstellen
wordt uw Kamer geïnformeerd door middel van een BNC-fiche waarin
deze aspecten behandeld worden. Dit zal ook het geval zijn bij wetgevende voorstellen die voortkomen uit het actieplan.
1.2 Kredietverlening
De leden van de fractie van de VVD vragen wat wordt bedoeld met
actiepunt 9 inzake de kredietwaardigheidsbeoordelingen, om welke
concrete voorstellen het gaat het en wat daarvan de gevolgen zijn.
De richtlijn 2008/48/EG inzake consumptief krediet schrijft voor dat de
kredietgever de kredietwaardigheid van de consument voor het sluiten
van de kredietovereenkomst beoordeelt op basis van toereikende
informatie. De uitwerking van deze verplichting is aan lidstaten gelaten.
Ook voor hypothecaire kredietverstrekking geldt dat de kredietwaardigheid van de consument moet worden getoetst. Het kabinet ondersteunt
het introduceren van gemeenschappelijke standaarden voor kredietwaardigheidsbeoordelingen en gemeenschappelijke principes voor kredietverlening aan consumenten. Concrete voorstellen zullen worden opgenomen
in wetgevende voorstellen van de Europese Commissie. Het stroomlijnen
en harmoniseren van deze regels dient echter niet tot een verlaging van
de consumentenbescherming, zoals we die in Nederland kennen, te
leiden.
De leden van de fractie van de VVD vragen welke problemen het kabinet
momenteel signaleert met betrekking tot online krediet in het buitenland
en in hoeverre deze problematiek op het netvlies van de Europese
Commissie staat. Voorts vragen de leden van de fractie van de VVD of het
vooral gaat om grensoverschrijdende toegang tot consumptief krediet op
een verantwoorde manier mogelijk te maken. De leden van de fractie van
de SP vragen naar de plannen van het kabinet om consumenten te
beschermen en vragen om nader in te gaan op de behoeften en mogelijkheden van consumenten om in het buitenland kredieten af te sluiten. De
leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre het actieplan
gevolgen heeft voor de maatregelen die Nederland voornemens is te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

3

nemen en welk effect het actieplan heeft op kredietverlening door
buitenlandse aanbieders aan Nederlandse consumenten.
Sinds 2011 heeft Nederland hard opgetreden tegen aanbieders van
flitskredieten: kredieten met een korte looptijd (minder dan drie maanden)
die vaak via internet en tegen een hoge rente worden aangeboden.
Hoewel het aantal aanbieders de afgelopen jaren fors is gedaald, zijn er
enkele aanbieders die vanuit het buitenland online flitskrediet aan blijven
bieden aan Nederlandse consumenten. De online-aanbieders die zijn
gevestigd in het buitenland vallen in beginsel onder de wet- en regelgeving van de lidstaat waarin zij gevestigd zijn. Op dit moment worden
maatregelen getroffen die de Autoriteit Financiële Markten (AFM) in staat
zullen stellen om reclame-uitingen voor deze aanbieders te verbieden.
Tevens verwacht de AFM via de samenwerking met andere Europese
toezichthouders stappen te kunnen zetten. Indien deze maatregelen
onvoldoende resultaat hebben, kunnen nadere stappen worden
overwogen waarbij ook gezocht kan worden naar oplossingen in
Europees verband. In het actieplan inzake financiële diensten voor
consumenten geeft de Europese Commissie aan na te willen denken over
het mitigeren van het risico dat onverantwoord grensoverschrijdend
krediet wordt verleend. De Europese Commissie komt nog met
voorstellen.
De leden van de fractie van D66 vragen wat de gevolgen zijn voor de
Nederlandse regelgeving wanneer de regels rondom consumptief en
hypothecair krediet geharmoniseerd worden.
In de Wet op het financieel toezicht (Wft) is vastgelegd dat een aanbieder
van krediet geen overeenkomst mag aangaan met een consument als dit
met het oog op overkreditering onverantwoord is. Dit verbod op overkreditering geldt zowel voor consumptief krediet als voor hypothecair krediet
en vloeit voort uit de betreffende Europese richtlijnen. De regels van
hypothecaire kredietverlening (de leennormen) zijn uitgewerkt in de
regeling hypothecair krediet. De leennormen voor consumptief krediet zijn
niet vastgelegd in een ministeriële regeling, maar in door de sector
vastgestelde gedragscodes. Een belangrijk verschil tussen de hypothecaire en consumptieve leennormen is dat de kredietnorm bij hypotheken
is gebaseerd op de basisbegroting van één type huishouden. Bij de
consumptieve kredietnorm worden vier typen huishoudens onderscheiden. Dit is een belangrijk element waardoor verschillen in leencapaciteit ontstaan. De sector is op dit moment samen met het Nibud bezig
met een verkenning om de consumptieve en hypothecaire leennormen
beter op elkaar te laten aansluiten. Deze verkenning is nog gaande en de
uitkomsten en mogelijke consequenties voor de Nederlandse regelgeving
zijn nog niet bekend.
1.3 Overstappen tussen aanbieders en nummerportabiliteit
De leden van de fractie van D66 vragen hoe in Nederland wordt onderzocht hoe eventuele obstakels voor overstappen kunnen worden opgelost.
Zoals aangegeven in de kabinetsreactie ondersteunt het kabinet onderzoek naar mogelijkheden om overstappen in het algemeen makkelijk te
maken. Hierbij dient rekening te worden gehouden met inzichten uit
consumentengedrag. Recentelijk heeft het Ministerie van Economische
Zaken nog onderzoek laten doen naar oorzaken van consumenteninertie.1
Over het algemeen zullen de obstakels die binnenlands bestaan er ook bij
een internationale overstap zijn. Bij een internationale overstap komen
daar mogelijk nog andere belemmeringen bij in de vorm van kosten en
1

Van Putten, M. e.a.,(2016), Consumenteninertie in de keuze van contracten van dienstenmarkten. (Universiteit Leiden en NIBUD) https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/
2016/12/08/consumenteninertie-in-de-keuze-van-contracten-van-dienstenmarkten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

4

onzekerheden waaronder taalverschillen en verschillen in juridische
context. Als het gaat om overstappen van specifiek een bank naar een
andere bank blijkt uit onderzoek dat het niet mee kunnen nemen van het
rekeningnummer een belangrijk obstakel is.2 Om deze reden zet ik mij
zoals eerder geschreven in voor nummerportabiliteit (op Europees
niveau).
De leden van de fracties van de VVD, D66 en de PvdA hebben vragen over
de mogelijkheden voor nummerbehoud bij het overstappen naar een
andere bank. De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de Europese
Commissie kijkt naar nummerbehoud en wat Nederland doet om
nummerportabiliteit onder de aandacht te brengen. Ook de leden van de
fractie van D66 vragen of ik me inzet voor het behouden van het rekeningnummer bij overstappen naar een andere bank. Hierbij vragen deze leden
naar het effect van het International Bank Account Number (IBAN) op het
overstappen naar een andere financiële dienstverlener. Verder vragen de
leden van de fractie van de PvdA in hoeverre het actieplan ertoe leidt dat
buitenlandse banken eenvoudiger toegang krijgen tot de Nederlandse
markt voor betaalrekeningen voor consumenten. Tenslotte vragen de
leden van de fractie van de PvdA in hoeverre nieuwe toetreders tot de
Nederlandse betaaldienstensector verplicht zijn om het Nederlandse
dienstverleningsniveau te evenaren.
Zoals ik in mijn brief van 7 juli 2016. aangeef, ben ik voorstander van
nummerportabiliteit op Europees niveau en zet ik mij in voor verdere
gedachtevorming over nummerportabiliteit in de evaluatie van de
Europese Richtlijn betaalrekeningen (Payments Accounts Directive, PAD)
in 2019.3 Zie hierover mijn brief van 7 juli 2016. en de brief van 14 november jl. aan de heer Dombrovskis, Commissaris van de Europese
Commissie voor Financiële stabiliteit, Financiële diensten en Kapitaalmarktenunie die ik heb medeondertekend. De heer Dombrovskis heeft
laten weten dat een kosten-batenanalyse naar EU-brede nummerportabiliteit onderdeel zal zijn van een diepgaande PAD evaluatie.
Het IBAN bestaat uit onder meer een landcode en een identificatiecode
van de desbetreffende bank. Bij het overstappen naar een andere bank
wordt een nieuw IBAN aangemaakt. Uit onderzoek van DNB blijkt dat
IBAN-behoud bij het overstappen naar een andere bank in Nederland zeer
complex is, omdat het technische en operationele aanpassingen vergt van
alle partijen in de betaalketen, ook van aanbieders buiten Nederland. Zo
zal het routeringmechanisme van betaalopdrachten van de huidige
IBAN-infrastructuur aangepast moeten worden. Een mogelijke oplossing
is een centraal raadpleegbestand met daarin de IBAN’s van alle
overstappers. Een andere – veelbelovende – vorm om overstappen te
vergemakkelijken is het gebruik van een alias. Aliassen worden nu op
bescheiden schaal in Nederland gebruikt bij betalingen tussen consumenten, bijvoorbeeld door via een betaalapp over te boeken naar een
06-nummer of een e-mailadres uit de contactenlijst in de mobiele
telefoon. Bij verandering van betaalrekening hoeft aan deze contacten dan
geen wijziging van IBAN te worden doorgegeven.
Zoals ik in mijn brief van 2 februari jl. aangeef acht ik het van belang dat
op Europees niveau gedegen onderzoek wordt gedaan naar de impact van
verschillende vormen van nummerportabiliteit, waaronder naar overstappen met behoud van alias en IBAN.4 Op dit moment kunnen consumenten overigens gebruik maken van de nationale Overstapservice
waarmee ze gratis ondersteuning krijgen bij het overstappen naar een
andere bank. Deze service wordt zeer gewaardeerd. Banken zijn
2

DNB Working Paper – Banking products: you can take them with you, so why don’t you? No.
490 (DNB – december 2015)
3
Kamerstuk 27 863, nr. 67
4
Kamerstuk 27 863, nr. 68

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

5

bovendien doende de service nog te verbeteren door het proces verder te
digitaliseren. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat in tegenstelling tot het
vergroten van de kennis over de overstapservice de invoering van
nummerportabiliteit leidt tot een significante toename van de overstapkans (namelijk van 6,8% nu naar 13,3%). Zoals aangegeven in de
kabinetsreactie op het actieplan financiële diensten voor de consument
ondersteunt het kabinet onderzoek naar mogelijkheden om overstappen
gemakkelijker te maken. De resultaten van dit onderzoek kunnen bijdragen
aan de kennis over overstapdrempels en daarmee aan het verminderen
van toetredingsdrempel voor buitenlandse banken. Het dienstverleningsniveau van het Nederlandse betalingsverkeer is relatief hoog. Buitenlandse partijen die zich in Nederland willen vestigen en die betaalrekeningen voor consumenten willen aanbieden zijn aan dezelfde wet- en
regelgeving gehouden als Nederlandse financiële instellingen. Vanuit
concurrentieoogpunt zullen buitenlandse toetreders het zich moeilijk
kunnen veroorloven om een lager niveau van dienstverlening aan te
bieden. Temeer daar onderzoek aantoont dat een groot deel van de
Nederlandse consumenten als voorwaarde voor overstap stelt dat de
nieuwe bank Nederlands is.
De leden van de fractie van de PVV vragen wat de gevolgen voor
Nederland zouden zijn van het voorstel van de Europese Commissie om
de transactietarieven voor alle valuta van de EU-lidstaten gelijk te trekken,
en vraagt specifiek of dit in alle gevallen leidt tot een kostenbesparing
voor burgers en bedrijven.
De huidige verordening betreffende grensoverschrijdende betalingen5
beperkt zich tot transacties in euro’s. De Europese Commissie stelt in haar
actieplan voor om de verordening te amenderen zodat zij ook geldt voor
betalingen, binnen de EU, die in andere valuta van de EU-lidstaten
worden uitgevoerd. Door de verordening te verbreden naar transacties die
in andere valuta dan de euro worden uitgevoerd, zullen de tarieven voor
deze grensoverschrijdende transacties lager worden. Voor Nederlandse
burgers en bedrijven die transacties doen met EU-lidstaten buiten de
eurozone, zal het leiden tot een kostenbesparing. Om deze reden steunt
het kabinet deze maatregel. Op dit moment kunnen partijen die dergelijke
transacties behandelen in EU-lidstaten buiten de eurozone namelijk hoge
kosten in rekening brengen. Het amendement dat de Europese Commissie
voorstelt, limiteert het bedrag dat partijen voor dergelijke transacties
mogen vragen (deze kosten moeten namelijk hetzelfde zijn als de kosten
voor een binnenlandse transactie). Voor transacties die binnen de
eurozone plaatsvinden, blijven de kosten dezelfde, aangezien de verordening inhoudelijk op dit punt niet verandert.
De leden van de fractie van de PvdA vragen, naar aanleiding van de
voorstellen voor meer transparantie over de kosten van dynamische
valutaomrekening, hoe groot de verschillen tussen banken zijn bij deze
omrekening, zowel tussen Nederlandse banken als Europese banken.
Daarnaast vraag de fractie van de PvdA welke marges banken mogen
aanhouden bij dynamische valutaomrekening.
Dynamische valutaomrekening is een dienst waarbij een consument bij de
aankoop van een product met een creditcard of het opnemen van geld in
het buitenland ervoor kan kiezen om deze aankoop direct om te rekenen
naar de eigen valuta. In plaats van dat de consument achteraf pas ziet wat
de totale kosten zijn geweest, ziet hij al bij het opnemen bij een automaat
of bij het betalen in de winkel wat de prijs in zijn eigen valuta is. Enerzijds
biedt dit een service en een bepaalde mate van transparantie aan de
5

Verordening (EG) nr. 924/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009
betreffende grensoverschrijdende betalingen in de Gemeenschap en tot intrekking van
Verordening (EG) nr. 2560/2001, PB L 266 van 9.10.2009, blz. 11–18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

6

consument, aangezien de consument direct bij het pinapparaat kan zien
hoeveel hij kwijt zal zijn. Het is namelijk verplicht dat klanten de keus
krijgen of ze gebruik willen maken van dynamische valutaomrekening of
niet en hierbij moet duidelijk aangegeven worden wat de gehanteerde
valutaprijs is. Anderzijds kan de klant de valutaprijs bij aankoop van
producten niet onmiddellijk vergelijken met de valutaprijs die wordt
gehanteerd als de klant in de lokale valuta zou betalen en worden er
bovendien bij dynamische valutaomrekening extra kosten in rekening
gebracht in de vorm van een opslagpercentage. Dit is niet altijd bekend bij
de consument en kan ertoe leiden dat consumenten uiteindelijk meer
betalen dan als ze geen gebruik hadden gemaakt van de dienst. In de
herziene Europese Richtlijn betaaldiensten (PSD2) is opgenomen dat
aanbieders van dynamische valutaomrekening de betaler volledig moeten
informeren over alle aan te rekenen kosten en over de gehanteerde
wisselkoers die voor de omrekening van de transactie wordt gebruikt. Ik
heb geen inzicht in de winstmarges van aanbieders van dergelijke
transacties en hoe groot de verschillen tussen de aanbieders zijn. Er
bestaat op dit moment geen regelgeving over hoe hoog het opslagpercentage voor deze transacties mogen zijn. Gezien het belang van
transparantie bij dynamische valutaomrekening voor de consument
steunt het kabinet het voornemen van de Europese Commissie om hier
onderzoek naar te gaan doen.
1.4 Autoverhuur
De leden van de fracties van VVD en D66 vragen naar de actie van de
Europese Commissie met betrekking tot onduidelijke kosten bij
autoverhuur.
Op 19 januari 2017 maakte de Europese Commissie bekend dat ze tot
afspraken waren gekomen met de grootste internationale autoverhuurbedrijven. Deze bedrijven dekken volgens de Commissie 65% van de markt.
Met deze bedrijven werd al sinds 2014 een dialoog gevoerd. Samen met
de Europese consumentenautoriteiten en de vijf grootste autoverhuurbedrijven werd afgesproken dat de totale prijs van verhuur alle onvermijdelijke kosten bevat. De beschrijving van de belangrijkste huurdiensten is in
begrijpelijke taal gesteld. De informatie over aanvullende verzekeringen
moet duidelijk zijn en ook moeten klanten altijd de optie krijgen om de
auto met een volle tank te retourneren. De Europese Commissie heeft
aangegeven dat zij en de nationale consumentenautoriteiten de verhuurbedrijven scherp in de gaten zullen houden. Daarbij zal de Commissie
vooral letten op andere autoverhuurbedrijven, want alle partijen zouden
dezelfde transparantie over diensten en kosten moeten bieden. In het
actieplan geeft de Commissie nogmaals aan dat zij de uitvoering van de
overeenkomst met de grote autoverhuurbedrijven, met name met
betrekking tot transparante prijsstelling van verzekeringsgerelateerde
elementen, nauwlettend zal monitoren. Tegen het einde van dit jaar zal zij
overwegen of verdere actie nodig is om transparante praktijken tot de
hele markt uit te breiden. Daarbij wordt wetgeving niet uitgesloten.
De leden van de fracties van het CDA en van D66 vragen naar de actie van
de Europese Commissie met betrekking tot vergelijkingssites.
De Commissie geeft aan te zullen samenwerken met de stakeholders om
de kwaliteit en betrouwbaarheid van de vergelijkingswebsites voor
financiële diensten te verhogen, door bevordering van de toepassing van
bestaande beginselen en door middel van vrijwillige certificeringsregelingen. Vooralsnog is er dus geen sprake van een voornemen tot
regelgeving of toezicht. Het streven naar het verhogen van kwaliteit en
betrouwbaarheid van vergelijkingssites ondersteun ik. Ook in Nederland
ga ik de komende tijd nader onderzoeken wat de rol van de overheid met
betrekking tot vergelijkingssites zou moeten zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

7

2. Vragen over Fintech
De leden van de fracties van de VVD en het CDA hebben naar aanleiding
van beide kabinetsreacties vragen gerelateerd aan FinTech gesteld. Deze
worden gezamenlijk beantwoord.
De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen in hoeverre de
Europese Commissie zal kijken naar belemmeringen in de huidige
Europese wet- en regelgeving, welke regelgeving of vermindering van
regelgeving er nodig zou zijn om de mogelijkheden die FinTech biedt te
vergroten en waarom alleen naar een langetermijnstrategie wordt
gekeken, en niet, in overleg met de sector, ook gekeken wordt naar quick
wins op de korte termijn. Voorts vragen de leden van de fractie van het
CDA of FinTech een rol kan spelen bij het versnellen van de Kapitaalmarktunieagenda.
Financiële technologie kan een rol spelen bij de nadere ontwikkeling van
onderdelen van de kapitaalmarktunieagenda door het vergemakkelijken
van grensoverschrijdende totstandkoming van transacties en levering van
diensten, zowel voor ondernemingen als voor consumenten. De Europese
Commissie heeft naast het actieplan kapitaalmarktunie en het actieplan
financiële diensten voor consumenten een consultatie uitgeschreven over
FinTech, waarin onder meer gevraagd wordt om aan te geven welke
nationale of Europese wet- en regelgeving moet worden aangepast om de
mogelijkheden voor FinTech oplossingen te vergroten. Ik heb, samen met
de Autoriteit Consument en Markt, Autoriteit Financiële Markten en De
Nederlandsche Bank, op de consultatie FinTech gereageerd en heb uw
Kamer van deze reactie een afschift doen toekomen.6 In deze reactie
wordt erop gewezen dat er voor de toepassing van nieuwe technologieën
wellicht aanpassingen aan wet- en regelgeving noodzakelijk zijn en dat de
Europese Commissie het voortouw dient te nemen in het faciliteren van
de dialoog met marktpartijen over het juiste regelgevend kader voor de
toepassing van nieuwe FinTech technieken (zoals Blockchaintechnologie).
De Europese Commissie vraagt in de consultatie op een verscheidenheid
aan mogelijke acties op Europees niveau een reactie. Ik heb derhalve geen
reden om aan te nemen dat alleen maatregelen voor de lange termijn
genomen zullen worden.
3. Vragen naar aanleiding van Kabinetsreactie op het verslag
«Versnellen van de Kapitaalmarktunie»
De vragen naar aanleiding van de kabinetsreactie op het verslag van de
Europese Commissie over het «Versnellen van de kapitaalmarktunie»
worden thematisch behandeld. Allereerst wordt ingegaan op een aantal
procedurele en algemene thema’s, gevolgd door de vragen over
beleggingsinstellingen, bronbelasting en kapitaalsvereisten. Tenslotte
worden een aantal specifieke onderwerpen behandeld.
3.1 Algemene vragen over het verslag
De leden van de fracties van de PVV en de SP vragen naar de haalbaarheid van de tijdlijnen in de routekaart voor wijziging van wet- en regelgeving zoals deze in het rapport zijn opgenomen. Bovendien vraagt de
fractie van de PVV naar een specifieke tijdlijn voor de afronding van ieder
voorstel.
Tijdens de Ecofin hebben de lidstaten samen met de Europese Commissie
gezamenlijk overeenstemming bereikt over een herziene Roadmap7 met
concrete acties voor het aanpakken van nationale belemmeringen. Deze
herziene Roadmap biedt meer ruimte om eventuele wijzigingen in
6
7

Kamerstukken 32 013 en 22 112, nr. 145
http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9430–2017-INIT/en/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

8

nationale wet- en regelgeving door te voeren. De herziene tijdlijn,
specifiek ingevuld voor de afzonderlijke voorstellen, vindt u als bijlage bij
mijn beantwoording en biedt meer ruimte om wijzigingen te accommoderen. Het streven is om op alle genoemde barrières in de routekaart voor
de uitvoering van de acties in het verslag voor het einde van 2019 actie te
hebben ondernomen.
De leden van de fractie van D66 lezen dat het bij het opheffen van
nationale barrières gaat om belemmeringen die ofwel niet gerechtvaardigd zijn of onevenredig zijn. De leden van de fractie van D66 vragen
of kan worden toegelicht welke belemmeringen er wel bestaan maar hier
eventueel niet onder vallen.
Of belemmeringen gerechtvaardigd en proportioneel zijn zal uiteindelijk
vooral moeten blijken uit discussies met de leden in de deskundigengroep. Om toch een idee te geven van barrières die hieronder zouden
kunnen vallen moet vooral worden gedacht aan barrières die voortvloeien
uit het beschermen van de consument. Nationale regels ter bescherming
van de consument kunnen een barrière vormen voor het vrij verkeer van
kapitaal, tegelijkertijd kunnen deze regels wel proportioneel en gerechtvaardigd zijn.
De leden van de fractie van D66 vragen zich af wat er gebeurt als de
lidstaten vrijwillig niet bereid zijn om de belemmeringen op te lossen. De
leden van de fractie van de SP vragen naar de mogelijkheden voor
lidstaten om per (sub)voorstel te beslissen om wel of niet mee te doen
met de Kapitaalmarktunie. Voorts vragen de leden van de fractie van D66
of er ook een mogelijkheid is dat de verschillende eisen en definities op
Europees niveau worden vastgesteld zodat belemmeringen worden
voorkomen.
Tijdens de Ecofin hebben de lidstaten samen met de Europese Commissie
gezamenlijk overeenstemming bereikt over een herziene Roadmap8 met
concrete acties voor het aanpakken van nationale belemmeringen. De
lidstaten hebben zich dus gecommitteerd aan het aanpakken van deze
belemmeringen. De deskundigengroep zal de voortgang van de implementatie van de Roadmap monitoren. In de deskundigengroep kan peer
pressure door deelnemers worden gebruikt indien anderen onvoldoende
voortgang boeken. Uiteindelijk blijft het altijd mogelijk dat de Europese
Commissie een voorstel doet dat is gericht op het verlagen van specifieke
barrières middels Europese wet- en regelgeving.
3.2 Algemene vragen over het actieplan kapitaalmarktunie
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de voorstellen in het
verslag van de Europese Commissie zorgen voor meer financieringsmogelijkheden voor het bedrijfsleven, vooral voor het mkb.
Diversificatie en vergroting van financieringsmogelijkheden vormen een
hoofddoelstelling van het actieplan kapitaalmarktunie. Bovendien kan
vergroting van het financieringsaanbod kosten omlaag brengen en zorgen
voor een stabielere financiering van de reële economie. Het wegnemen
van knelpunten voor het mkb om financiering te verkrijgen is één van de
centrale thema’s binnen het actieplan kapitaalmarktunie. Het voorliggende
rapport is een uitwerking van één van de 33 acties in het oorspronkelijke
actieplan. Het rapport is de uitkomst van een gezamenlijk onderzoek van
een groep van deskundigen uit verschillende lidstaten die hebben
bekeken welke ongerechtvaardigde barrières voor het vrij verkeer van
kapitaal vrijwillig kunnen worden weggenomen. De maatregelen die
worden genoemd in het rapport dragen bij aan het verlagen van barrières,
en leveren zodoende een bijdrage aan het bereiken van de hoofddoel8

http://ec.europa.eu/info/sites/info/files/170519-roadmap-national-capital-barriers_en.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

9

stelling van de kapitaalmarktunie. Wanneer deze barrières lager zijn, is het
zowel voor de vraag- als de aanbodkant van de financieringsmarkt
eenvoudiger om grensoverschrijdend financiering te verstrekken of af te
nemen, wat tot vergroting van de financieringsmogelijkheden voor het
bedrijfsleven zorgt.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar de analyse die ten
grondslag ligt aan de acties binnen de Kapitaalmarktunie en de signalen
uit de markt die de noodzaak tot het nemen van die acties aantonen.
De Europese Commissie heeft bij ondermeer het actieplan en de mid-term
review een staff working document uitgebracht,9 waarin de analyse en
achtergrond van de voorgestelde maatregelen wordt toegelicht. Deze
maatregelen komen deels voort uit signalen van marktpartijen, zoals te
zien is in de reacties op het groenboek uit 2015 en de consultatie
voorafgaand aan de publicatie van de mid-term review eerder dit jaar.
De leden van de fracties van de PVV, het CDA en D66 vragen respectievelijk naar de hoogte en de wijze van meting door zowel de Europese
Commissie als Nederland van de gevolgen voor administratieve lasten en
regeldruk voor het bedrijfsleven.
Wanneer wetgevende voorstellen van de Europese Commissie uitkomen
dienen deze vergezeld te gaan van een impact assessment om de
gevolgen voor administratieve lasten en regeldruk inzichtelijk te maken.
Hierin wordt aangegeven hoe de lastendruk zich ontwikkelt ten opzichte
van de huidige situatie. Wanneer gekozen wordt voor nationale maatregelen zal hier een wijzigingswet en/of -besluit voor worden opgesteld.
Hierin wordt aandacht besteed aan de gevolgen voor administratieve
lasten, regeldruk en/of nalevingskosten.
De leden van de fractie van het CDA vragen wanneer het versnellen van
de kapitaalmarktunie een succes is en of er bereidheid is om in EU-verband te komen tot heldere doelen, effecten of andere indicatoren, zodat
de lidstaten op een later moment kunnen vaststellen of het beleid het
beoogde effect bereikt.
De Europese Commissie heeft recent haar mid-term review van het
actieplan kapitaalmarktunie uitgebracht, waarover uw Kamer separaat een
kabinetsreactie ontvangt. De Europese Commissie geeft aan dat zij op 20
van de 33 acties heeft geleverd, en stelt aanvullend negen prioritaire en
zeven overige acties voor. Bij het uitkomen van de mid-term review is ook
een staff working document gepubliceerd met statistische achtergronden
en onderbouwing van de afzonderlijke acties van het actieplan kapitaalmarktunie. Door de indicatoren opgenomen in het staff working document
behorende bij de mid-term review te monitoren kan worden gevolgd of
het beleid de beoogde effecten bereikt.
3.3 Prospectus
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de stand van zaken met
betrekking tot de prospectusrichtlijn en het verhogen van de vrijstellingsgrens in Nederland.
In het algemeen overleg van de vaste commissie voor Financiën van
4 februari 2016 heb ik toegezegd de verhoging van de drempel onder
gelijktijdige invoering van een meldplicht en minimum informatievereisten te laten plaatsvinden vooruitlopend op de invoering van de nieuwe
Prospectusverordening. De bepalingen in de Prospectusverordening die
zien op de vrijstellingsdrempel zullen naar verwachting in de zomer van
9

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52015SC0183&from=EN |
https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/staff-working-document-cmu-mid-term-reviewjune2017_en.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

10

2018 in werking treden. De inwerkingtreding van de Nederlandse regeling
waarin de vrijstelling wordt geregeld, zal ruim voor dat moment plaatsvinden, naar verwachting in de tweede helft van 2017. De regeling wordt
momenteel geconsulteerd.
3.4 Securitisatie
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de stand van zaken rond
het voorstel voor eenvoudige, transparante en gestandaardiseerde
(STS-)securitisaties. De leden van de fractie van de SP verwijzen naar het
bereikte akkoord op dit voorstel en vragen naar de implementatiedata.
Op 30 mei jl. hebben de Europese Raad, het Europees Parlement en de
Europese Commissie een akkoord bereikt over het genoemde securitisatievoorstel. Daarna zijn technische overleggen gestart om enkele laatste
openstaande punten te sluiten. Op 28 juni is het voorstel besproken in
Coreper, waarna het in een nog te bepalen Raad zal worden bekrachtigd.
De voorziene datum van inwerkingtreding van de STS-richtlijn en de
richtlijn die de kapitaalregels voor banken aanpast (CRR) is 1 juli 2018.
De leden van de fractie van de SP merken op dat bepaalde securitisaties
grote risico’s met zich meebrengen voor de financiële stabiliteit en vragen
naar het oordeel van het kabinet hierover.
Met het voorliggende voorstel wordt het verkrijgen van een beter inzicht
gestimuleerd door eisen te stellen aan de eenvoud, transparantie en
standaardisering van securitisaties. Financiële partijen zullen zo beter
kunnen inschatten welke risico’s zij willen dragen tegen welke prijs. Een
van de functies van een securitisatie is immers het overdragen van risico’s
aan een andere partij die bereid is deze risico’s te dragen. Via deze weg
kan securitisatie eraan bijdragen dat risico’s terechtkomen bij de partijen
die deze het beste kunnen dragen. Dit kunnen andere banken, maar ook
grote institutionele beleggers zijn. Zo neemt ook de concentratie van
risico’s af binnen delen van het financiële systeem en ontstaat een
evenwichtigere risicospreiding. Bovendien biedt securitisatie marktpartijen de mogelijkheid om hun risico’s te beheren wanneer zij verplichtingen hebben met verschillende looptijden. Daarmee kan een stabieler
financieel systeem ontstaan. Ontransparante hersecuritisaties worden
verboden in het voorstel. Daarnaast komt er een rol voor de European
Systemic Risk Board (ESRB) om de financiële stabiliteitsrisico’s van
securitisaties in het oog te houden. De ESRB zal daar ten minste iedere
drie jaar over rapporteren.
3.5 Beleggingsinstellingen
De leden van de fractie van de VVD vragen in hoeverre gesproken is met
beleggers en met beleggingsfondsen in Nederland over het wegnemen
van barrières voor het grensoverschrijdend aanbieden van beleggingsfondsen. Voorts vragen de leden van de fractie van de VVD wat de mening
van beleggers en aanbieders van beleggers van beleggingsfondsen is
over de concrete voorstellen waar het gaat om de «pre verhandeling» en
de «omgekeerde benadering».
In reactie op het groenboek kapitaalmarktunie10 en in de reactie op de
consultatie inzake het grensoverschrijdend aanbieden van beleggingsfondsen11 is reeds aandacht gevraagd voor barrières ten aanzien van het
grensoverschrijdend aanbieden van beleggingsfondsen. Deze inzet is,
mede naar aanleiding van gesprekken met marktpartijen bij het uitkomen
van het groenboek, tot stand gekomen. Een eenduidige benadering
wanneer sprake is van pre verhandeling en/of een omgekeerde
10
11

Kamerstuk 22 112, nr. 1950
Kamerstuk 22 112, nr. 2217

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

11

benadering draagt bij aan het uitgangspunt om grensoverschrijdende
barrières voor het aanbieden van beleggingsfondsen te verminderen.
Uiteraard geldt dat, indien Nederlandse wetgeving wordt aangepast, dit
voorafgegaan zal worden door een consultatie.
De leden van de fractie van de SP vragen welke actiepunten voor lidstaten
te verwachten zijn op basis van de deskundigenwerkgroep voor het
vaststellen van een gezamenlijke interpretatie van praktijken op het
gebied van pre verhandeling en omgekeerde benadering, met als doel om
convergentie van regelgeving op dit punt te bevorderen. Voorts vragen de
leden van de fractie van de SP of lidstaten ervoor kiezen om hier niet aan
mee te doen. De leden van de fractie van D66 vragen of een gezamenlijke
interpretatie van praktijken op het gebied van pre verhandeling en
omgekeerde benadering nu ook in nationale regels moet worden
opgenomen of gehanteerd.
Tijdens de Ecofin hebben de lidstaten samen met de Europese Commissie
gezamenlijk overeenstemming bereikt over een Roadmap12 met concrete
acties voor het aanpakken van nationale belemmeringen. Onderdeel van
de Roadmap is het verminderen van barrières voor het grensoverschrijdend aanbieden van beleggingsfondsen. De lidstaten hebben zich
dus gecommitteerd aan het aanpakken van deze belemmeringen. De
Europese Commissie heeft bij het uitkomen van de mid term review van
de kapitaalmarktunie aangegeven een impact assessment uit laten voeren
over het grensoverschrijdend aanbieden van UCITS-13 en AIFM-14
beleggingsfondsen, hetgeen mogelijk leidt tot een wetgevend voorstel in
het eerste kwartaal van 2018. Het is goed denkbaar dat de acties
besproken in de deskundigengroep op het gebied van barrières t.a.v. het
grensoverschrijdend aanbieden van beleggingsfondsen onderdeel zullen
zijn van het wetsvoorstel. Voordat duidelijkheid is gegeven over de inhoud
van een mogelijk wetsvoorstel zullen lidstaten naar verwachting zelf nog
geen stappen ondernemen.
De leden van de fractie van de VVD vragen wat wordt bedoeld met de zin
«Aanvullend is de Commissie voornemens met de lidstaten en ESMA te
blijven reflecteren over de voordelen van één publiek domein voor
kostengerelateerde informatie, in de vorm van een vergelijkende website
of een centraal register».
Indien aanbieders van beleggingsfondsen in meerdere lidstaten een
beleggingsfonds willen aanbieden, zal de aanbieder bij iedere afzonderlijke lidstaat moeten onderzoeken wat de kosten daarvan zijn. Met het
centraliseren van kostengerelateerde informatie middels een vergelijkende website of een centraal register wordt bedoeld dat het voor een
aanbieder mogelijk moet zijn om op één plek direct een overzicht te
verkrijgen van de kosten voor het aanbieden van beleggingsfondsen in
verschillende lidstaten.
De leden van de fractie van D66 vragen hoe Nederland in kaart gaat
brengen welke administratieve voorschriften op dit moment gelden om te
bekijken welke lasten eventueel kunnen worden geëlimineerd. Voorts
vragen de leden van de fractie van D66 een reactie op het idee om deze
administratieve voorschriften meer Europees vast te leggen zodat er geen
verschillen en daarmee extra lasten ontstaan.
12

http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9430–2017-INIT/en/pdf
Richtlijn 2014/91/EU van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 2014 tot wijziging van
Richtlijn 2009/65/EG tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
betreffende bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe’s) wat bewaartaken, beloningsbeleid en sancties betreft.
14
Richtlijn 2011/61/EU van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2011 inzake
beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen en tot wijziging van de Richtlijnen
2003/41/EG en 2009/65/EG en van de Verordeningen (EG) nr. 1060/2009 en (EU) nr. 1095/2010.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

12

Het verder in kaart brengen van verschillende administratieve voorschriften kan worden besproken in de deskundigengroep. Verder heeft de
Europese Commissie bij het uitkomen van de mid term review van de
kapitaalmarktunie aangegeven een impact assessment uit laten voeren
over het grensoverschrijdend aanbieden van UCITS-15 en AIFM-16
beleggingsfondsen. Naar verwachting zal in deze impact assessment ook
aandacht zijn voor de belangrijkste verschillen in administratieve
voorschriften. Het op Europees niveau vastleggen van de administratieve
voorschriften kan hier een duidelijke bijdrage aan leveren, maar een
eventueel voorstel zal uiteraard nader moeten worden beoordeeld.
De leden van de fractie van D66 constateren ook dat Nederland het
belangrijk vindt dat er transparantie is over de kosten die in rekening
kunnen worden gebracht door verschillende toezichthouders. Zij vragen
hoe Nederland ervoor zorgt dat deze kosten inzichtelijk.
Nederland steunt de inzet om te komen tot het centraliseren van gegevens
met betrekking tot de kostengerelateerde informatie op één centrale
locatie. Informatie met betrekking tot het aanbieden van fondsen in
Nederland is te vinden op de website van de Autoriteit Financiële Markten
(AFM).
3.6 Woonplaatsvereiste
De leden van de fractie van D66 vragen of kan worden toegelicht waarom
het niet hebben van een woonplaatsvereiste voor managers van financiële
instellingen geen problemen oplevert voor toezicht. Voorts vragen deze
leden of Nederland de lidstaten waar dit vereiste geldt, hier nog kennis
over kan aanbieden zodat ook zij dit vereiste kunnen schrappen. De leden
van de fractie van D66 vragen of het niet hebben van een woonplaatsvereiste zorgt voor problemen bij het bestrijden van fraude en het houden
van goed toezicht.
In Nederland geldt geen vereiste dat beleidsbepalers van financiële
ondernemingen met zetel in de Europese Unie in Nederland woonachtig
moeten zijn. Wel geldt in Nederland dat beleidsbepalers hun werkzaamheden vanuit Nederland moeten verrichten. Door het vereiste dat
beleidsbepalers hun werkzaamheden vanuit Nederland moeten verrichten
zijn zij goed aanspreekbaar voor de toezichthouder. Bovendien geldt op
basis van de desbetreffende richtlijnen dat toezichthouders samen
moeten werken zodat, mochten er problemen optreden, de toezichthouders een beroep kunnen doen op hun collega-toezichthouders in de
lidstaat waar de beleidsbepaler woonachtig is. Gezien het voorgaande zou
het stellen van het woonplaatsvereiste op grond van het Europese recht
vermoedelijk niet meer als proportioneel kunnen worden aangemerkt. De
deskundigengroep zal verder spreken over dit onderwerp aan de hand van
praktijkvoorbeelden uit lidstaten en in die groep zal de Nederlandse
zienswijze kunnen worden gedeeld.
De leden van de fractie van de SP vragen wat de gevolgen zijn van het feit
dat het tijdpad in de routekaart onvoldoende ruimte biedt om eventuele
wetgeving op het gebied van woonplaatsvereisten aan te passen. Zij
vragen of Nederland ervoor kan kiezen om de wetgeving niet aan te
passen.

15

Richtlijn 2014/91/EU van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 2014 tot wijziging van
Richtlijn 2009/65/EG tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
betreffende bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe’s) wat bewaartaken, beloningsbeleid en sancties betreft.
16
Richtlijn 2011/61/EU van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2011 inzake
beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen en tot wijziging van de Richtlijnen
2003/41/EG en 2009/65/EG en van de Verordeningen (EG) nr. 1060/2009 en (EU) nr. 1095/2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

13

Tijdens de Ecofin hebben de lidstaten en de Europese Commissie
gezamenlijk overeenstemming bereikt over een Roadmap met concrete
acties voor het aanpakken van nationale belemmeringen. De uiteindelijk
overeengekomen Roadmap houdt beter rekening met het eventueel
aanpassen van wet- en regelgeving door de lidstaten. In Nederland geldt
geen vereiste dat beleidsbepalers van financiële ondernemingen in
Nederland woonachtig moeten zijn. Wel geldt in Nederland het vereiste
dat beleidsbepalers hun werkzaamheden vanuit Nederland moeten
verrichten. Dit vloeit voort uit Europese richtlijnen (hoofdkantoor moet
zich bevinden in de lidstaat van de statutaire zetel). Voor Nederland is het
dus niet de verwachting dat regelgeving zal worden aangepast.
3.7 Bronbelasting
De leden van de fractie van de VVD geven aan dat volgens de Europese
Commissie elke lidstaat moet aangeven welke beste praktijken zij tegen
2019 wil implementeren en verzoeken aan te geven hoe Nederland dit
gaat aanpakken, in welk tempo verbeteringen worden doorgevoerd en of
dit sneller kan dan 2019. De leden van de fractie van de PVV vragen in dit
verband naar de eventuele gevolgen voor de systemen van de Belastingdienst en of de Belastingdienst deze gevolgen wel aan kan.
Sinds maart 2017 is een werkgroep van belastingdeskundigen uit de
EU-lidstaten bezig om de best practices op het gebied van de vermindering van bronbelasting te beoordelen. Het is de bedoeling dat dit zal
leiden tot een Code of Conduct aan het einde van dit jaar. Nederland zal
nadat de Code of Conduct is gepubliceerd, beoordelen of en in hoeverre
de bestaande procedures voor de vermindering van Nederlandse
dividendbelasting nog verder kunnen worden verbeterd. Hierbij zullen ook
de uitvoeringsgevolgen, zoals de ICT-aspecten, worden meegenomen.
Nederland kent een vrijstellingsprocedure (relief at source) en een
teruggaafprocedure. De teruggaafprocedure vindt inmiddels volledig
digitaal plaats. Er wordt door de Belastingdienst op dit moment ook
gewerkt aan digitalisering van de vrijstellingsprocedure. Verwacht wordt
dat dit in de loop van 2018 gereed zal zijn. Dit zal uiteindelijk leiden tot een
snellere behandeling van verzoeken.
De leden van de fractie van de PVV vragen om aan te geven welke beste
praktijken Nederland naar voren zal brengen.
Nederland heeft een procedure voor «snelle teruggave» als best practice
ingebracht. Dit betreft een regeling waarbij gemachtigden namens hun
cliënten verzoeken om teruggaaf van dividendbelasting elektronisch
kunnen aanleveren.17
De leden van de fractie van de VVD krijgen klachten over de Nederlandse
situatie en vragen welke klachten er bij de Belastingdienst bekend zijn.
Er zijn bij de Belastingdienst geen klachten bekend over de Nederlandse
procedures voor de vermindering van de Nederlandse dividendbelasting.
Het is wel bekend dat in de omgekeerde situatie inwoners van Nederland
die om vermindering van bronbelasting in het buitenland verzoeken tegen
allerlei problemen aanlopen, zoals hoge kosten en lange termijnen. Deze
vraag is ook aan de orde gesteld in de vragen en antwoorden bij de 19e
halfjaarsrapportage Belastingdienst (vraag en antwoord 1, welke is
opgenomen als bijlage).18
De leden van de fractie van de VVD vragen over welke landen er op dit
moment de meeste klachten zijn en hoe deze landen worden aangespoord
om snel actie te ondernemen.
17
18

Zie Besluit van 23 juni 2014, nr. DGB 2014/1008, onderdeel 3 (Stcrt. 2014, nr. 18451)
Kamerstuk 31 066, nr. 362

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

14

Het is mij niet bekend over welke landen de meeste klachten zijn. De
Belastingdienst heeft hierin geen rol, omdat het hier de procedures van de
buitenlandse belastingdiensten betreft. Er wordt richting bepaalde landen
dan ook geen bijzondere actie ondernomen. Nederland werkt wel binnen
EU- en OESO-verband mee om de processen voor de vermindering van
bronbelasting te vereenvoudigen en te uniformeren.
3.8 Financiële educatie
De leden van de fractie van D66 vragen aan welke innovatieve oplossingen wordt gedacht om financiële geletterdheid te verbeteren, of deze
oplossingen al bestaan en zo niet, wie deze dan gaat ontwikkelen. Deze
leden vragen wat hierin de rol van de Nederlandse overheid en van de
Nederlandse financiële sector kan zijn.
Voor consumenten probeert Wijzer in geldzaken via onder meer haar
website op diverse manieren de consument te interesseren en activeren,
bijvoorbeeld door het aanbieden van checklists en online (reken) tools.
Wijzer in geldzaken is een initiatief van het Ministerie van Financiën.
Hierin bundelen partners uit de financiële sector, de wetenschap, de
overheid, onderwijs-, voorlichtings- en consumentenorganisaties hun
krachten om verantwoord financieel gedrag in Nederland te bevorderen.
Voor het onderwerp financiële educatie is onder de deskundigengroep vrij
verkeer van kapitaal een aparte sub-groep opgericht waardoor een
platform bestaat voor lidstaten om beste praktijken met elkaar te delen.
Tijdens de eerste bijeenkomst van de expertgroep financiële educatie
heeft Wijzer in geldzaken een presentatie gegeven over de rol van
financiële educatie in Nederland.
De leden van fractie van de SP vragen om toe te lichten wat de opmerking
dat er rekening zal worden gehouden met de grensoverschrijdende
dimensie van financiële educatie betekent.
Zoals in het rapport van de Europese Commissie staat aangegeven
worden consumenten geconfronteerd met steeds complexere financiële
producten. Zonder een goed begrip van het risico dat zij lopen kunnen zij
onverstandige financiële beslissingen nemen of goede beleggings- of
financieringskansen, met name grensoverschrijdende, mislopen.
3.9 Pensioenfondsen
De leden van de fractie van de SP vragen naar een oordeel over de
zogenaamde «home bias» in het investeringsbeleid van verzekeraars en
pensioenfondsen.
De investeringsbeslissing is uiteindelijk aan de fondsen binnen de
geldende wettelijke kaders. Pensioenfondsen hebben een wettelijke
fiduciaire verplichting jegens hun deelnemers om de ingelegde premiegelden zo goed mogelijk te beleggen en beheren binnen een risicohouding die aansluit bij de samenstelling van het pensioenfonds.
Daarnaast kunnen pensioenfondsen in overleg met sociale partners en
deelnemers rekening houden met zaken die raken aan maatschappelijk
verantwoord ondernemen. Beleggingskeuzen ten aanzien van milieu en
klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen vallen daaronder. De
pensioenwet (artikel 135) verplicht pensioenfondsen dat zij hierover
verantwoording afleggen. Het financieel toetsingskader geeft pensioenfondsen evenwel een belangrijke mate van vrijheid hoe zij het strategisch
beleggingsbeleid inrichten (waarop DNB toeziet). Een fonds kan besluiten
om gericht in bepaalde sectoren of landen te investeren. Daarbij blijft,
echter, een goede evaluatie van krediet-, liquiditeits- en marktrisico van
belang en moeten concentratierisico’s worden tegengegaan. Als bij een
fonds investeringen in de Nederlandse economie zwaarder vertegenwoordigd zijn, ten opzichte van de positie van Nederland in de wereldeco-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

15

nomie, dan is het fonds in beginsel gevoeliger voor de financiële
ontwikkelingen in ons land. Omgekeerd wordt het investeringsklimaat in
Nederland mogelijk extra beïnvloed door de investeringsbeslissingen van
een pensioenfonds indien er sprake is van een hogere investeringsquote
in Nederland en het fonds voldoende omvang heeft. Deze effecten zijn wel
afhankelijk van maatvoering en de liquiditeit en prijsgevoeligheid van de
activa waarin wordt geïnvesteerd. Dit kabinet heeft met als doel investeringen te stimuleren op terreinen waar Nederland nu kansen laat liggen
Invest-NL opgericht. Invest-NL biedt investeerders, waaronder pensioenfondsen, een extra investeringsmogelijkheid. Daarnaast is in 2014 de
Nederlandse Investeringsinstelling opgericht om langetermijnfinancieringsmogelijkheden voor institutionele beleggers in de Nederlandse
economie te vergroten.
De leden van de fracties van de SP en D66 vragen naar de overwegingen
ten aanzien van het delen van «best practices» van grensoverschrijdend
beleggen van pensioenfondsen.
Er wordt nog bezien of Nederland zal deelnemen aan deze subgroep, daar
Nederland als «best practice» geldt door de afwezigheid van vereisten
voor spreiding van beleggingen op basis van jurisdictie. Dit is afhankelijk
van de meerwaarde die deelname kan bieden, daar deelname een
tijdsinvestering vergt en voor Nederland slechts beperkte meerwaarde
heeft.
3.10 Kapitaalregels
De leden van de fractie van de VVD vinden dat belemmeringen voor het
verkeer van liquiditeit binnen grensoverschrijdende bankengroepen
moeten worden aangepakt en stelt dat lidstaten hiervoor geen belemmeringen zouden mogen opwerpen. Deze leden vragen welke belemmeringen hier zijn. De leden van de fractie van de VVD vragen tevens naar
een overzicht van de belemmeringen die worden opgeworpen en naar
wat de Europese Commissie daar concreet aan gaat doen.
Bij grensoverschrijdende bankengroepen stellen toezichthouders in
verschillende landen eisen om depositohouders en de belastingbetaler in
eigen land te beschermen. Dit is in de meeste gevallen vanuit een
prudentieel oogpunt ook wenselijk, maar in sommigen gevallen kunnen
deze eisen hoger uitvallen dan noodzakelijk is om het doel te bereiken. Zo
valt te denken aan nationale koppen die ten koste gaan van het efficiënt
inzetten van kapitaal en liquiditeit op verschillende plekken binnen
bankengroepen. Dergelijke belemmeringen dienen gerechtvaardigd te
worden vanuit prudentieel oogpunt.
Verschillende lidstaten maken gebruik van de nationale opties en
discreties in de kapitaalvereistenverordening (CRR). Bij de invoering van
de CRR, hebben verschillende lidstaten (o.a. Oostenrijk, Duitsland, Spanje,
Frankrijk, Luxemburg, Portugal, Italië, Cyprus, Malta en Finland) er
bijvoorbeeld voor gekozen om de nationale optie voor de vrijstelling van
intra-groep blootstellingen in artikel 493 CRR te activeren. Daarmee heeft
de nationale toezichthouder de bevoegdheid om te beslissen over het
vrijstellen van intra-groep blootstellingen en is daarmee in staat om
beperkingen op te leggen. Nederland maakt geen gebruik van de
nationale optie in artikel 493 CRR. De eindverantwoordelijkheid voor het
toezicht op banken binnen de bankenunie is neergelegd bij één toezichthouder (de ECB) en er zijn afspraken gemaakt over resolutie en afwikkeling van banken. In kader van de herziening van de kapitaaleisenrichtlijn
stelt de Europese Commissie voor om de toezichthouders nu de ruimte
bieden om onderdelen van de bankengroep uit te kunnen zonderen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

16

prudentiële eisen op soloniveau in ruil voor extra waarborgen19.
Voorwaarde is hierbij dat de solvabiliteit en liquiditeit van een bank als
geheel op orde is. Het huidige raamwerk biedt hier al ruimte voor. Het
aanpakken van eventuele belemmeringen laat echter onverlet dat het doel
van prudentiële regelgeving is en blijft om de financiële stabiliteit te
waarborgen. Nederland heeft aangedrongen dat hierbij van belang is dat
ook wordt gekeken naar wat mogelijke knelpunten zijn in de huidige
regelgeving waardoor in de praktijk de al bestaande ruimte niet (optimaal)
kan worden benut. Concreet denk ik hierbij aan het onderzoeken in
hoeverre het opzetten van de zogenoemde «Single Liquidity Subgroups»
kan worden vergemakkelijkt, zoals ook wordt benoemd in het voortgangsrapport van het Maltese voorzitterschap van 12 juli jl.20
De leden van de fractie van de VVD vragen wanneer er meer duidelijkheid
te verwachten is t.a.v. opties en discreties in kader van de herziening van
de kapitaaleisenrichtlijn en -verordening (CRD/CRR).
In de roadmap ter versterking van de bankenunie is de Europese Commissie opgeroepen tot voorstellen voor verdere harmonisering van opties
en nationale discreties (ONDs) binnen het kapitaaleisenraamwerk, met als
doel financiële fragmentatie tegen te gaan.
De Europese Commissie gaat hier ook op in en doet voorstellen om
«ringfencing» van kapitaal en liquiditeit tegen te gaan. Op dit moment
wordt er door de lidstaten en de Europese Commissie over deze voorstellen onderhandeld. De verwachting is dat Estland hier prioriteit aan gaat
geven tijdens haar voorzitterschap gedurende de tweede helft van 2017.
Een deel van de voorlopige voortgang treft u in het eerdergenoemde
voortgangsrapport.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom er met betrekking tot
ONDs niet snel aanpassingen kunnen worden gedaan en hoe het
krachtenveld is ten aanzien van het wegnemen van de belemmeringen.
Het kapitaaleisenraamwerk kent opties en nationale discreties (ONDs)
voor lidstaten en toezichthouders bij implementatie en toepassing van
prudentiële regelgeving. Binnen de bankenunie zijn door het Single
Supervisory Mechanism (SSM) de afgelopen jaren al grote stappen gezet
om deze ONDs op een meer geharmoniseerde wijze toe te passen. Het
krachtenveld is niet eenzijdig omdat dit per optie of discretie kan
verschillen, afhankelijk van hoeveel waarde toezichthouders of lidstaten
hechten aan individuele opties of discreties en of er gebruik van wordt
gemaakt. Hoewel er in de roadmap ter versterking van de bankenunie is
opgeroepen tot verdere harmonisering, dient opgemerkt te worden dat
verdere harmonisatie van ONDs voor lidstaten over het algemeen
gevoelig ligt, mede omdat sommige lidstaten ONDs juist inzetten om
risico’s te reduceren.
De leden van de fractie van D66 vragen of de Nederlandse toezichthouder
bij het verlenen van grensoverschrijdende ontheffingen van liquiditeitsvereisten ook problemen heeft ondervonden en om welke problemen dit
gaat.
Als nationale toezichthouder heeft De Nederlandsche Bank geen
verzoeken ontvangen voor het verlenen van grensoverschrijdende
ontheffing van de liquiditeitsvereisten aan instellingen onder haar directe
toezicht.

19

Zo dient binnen de bankengroep onder meer een garantie te worden verstrekt aan de bank die
wordt vrijgesteld van de prudentiële eisen, die op elk moment moet kunnen worden
ingeroepen. Deze garantie dient minimaal even hoog te zijn als de eisen waarvan de bank
wordt vrijgesteld.
20
http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9484–2017-REV-1/en/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

17

De leden van de fractie van D66 vragen tevens naar de juridische
bevoegdheid van nationale toezichthouders om grensoverschijdende
ontheffingen te verlenen.
Hiervoor geldt dat de bevoegde autoriteit beslist over het verlenen van
vrijstellingen van de liquiditeitsvereisten. Voor instellingen die zijn
aangemerkt als significante banken is de ECB de bevoegde autoriteit. Voor
de minder significante banken is de nationale toezichthouder de bevoegde
autoriteit. Ook de toezichthouder van de moeder- en/of dochteronderneming, waarmee de instelling een grensoverschrijdende enkele
liquiditeitssubgroep wil vormen, moet instemmen met de vrijstelling van
liquiditeitseisen.
De leden van de fractie van D66 vragen in welke andere fora, zoals
aangegeven in de brief, deze problemen tevens worden besproken.
De andere fora waar belemmeringen voor het verkeer van liquiditeit
binnen grensoverschrijdende bankgroepen aan de orde kan komen zijn
bijvoorbeeld het SSM evenals de Commission Expert Group on Banking
(CEGBPI) en Raadswerkgroepen in het kader van de herziening van het
kapitaaleisenraamwerk (CRD/CRR) voor banken.
De leden van de fractie van de SP willen weten of er van de zijde van de
Europese Commissie nog voorstellen verwacht kunnen worden om de
bancaire sector veiliger te maken, gezien de Kapitaalmarktunie bedoeld is
om de afhankelijkheid van banken van burgers en overheden binnen de
EU te verkleinen. Ook vragen deze leden naar onderhandelingen omtrent
scheiden van nuts- en zakenbanken.
In juni 2016 heeft de Ecofin raadsconclusies aangenomen over de
versterking van de Bankenunie. De timing en samenhang van verschillende maatregelen t.a.v. risicoreductie zijn vastgelegd in een zogenaamde
roadmap. In december jl. heeft de Europese Commissie enkele voorstellen
ten aanzien van risicoreducerende maatregelen gepresenteerd. Hierover
heeft u op 19 december 2016 een kabinetsreactie ontvangen. De Europese
Commissie doet hierbij o.a. voorstellen t.a.v. Leverage Ratio, Pijler II
raamwerk, afspraken ten aanzien van de Net Stable Funding Ratio (NSFR)
en het handelsboek. Deze maatregelen hebben als doel om de risico’s in
de Europese bankensector verder terug te dringen en de kosten van
eventuele bancaire problemen niet langer bij de belastingbetaler neer te
leggen, maar bij de aandeelhouders en schuldeisers. Over deze
voorstellen wordt op dit moment door de lidstaten en de Europese
Commissie onderhandeld. Onlangs is er een raadsakkoord bereikt over
een crediteurenhierarchie voor banken en een versnelde procedure voor
de infasering van de accounting standaard IFRS 9. Over andere
voorstellen uit de roadmap (zoals de hoogte van bailinbare buffers /
MREL) en andere voorstellen, zoals de structurele hervorming banken
(scheiding nuts- en zakenbanken), wordt nog onderhandeld. Daarnaast
geldt voor een aantal voorstellen dat de definitieve afspraken uit het Basel
Comité worden afgewacht alvorens hierover Europese besluiten worden
genomen. Het gaat hierbij o.a. over de hoogte van de leverage ratio. Op
dit moment worden er bovenop de afspraken die reeds zijn gemaakt in de
roadmap tot versterking van de Bankenunie geen aanvullende voorstellen
verwacht. Het is nu zaak af te maken wat is afgesproken. Dit laat onverlet
dat, hoewel de door de Commissie voorgestelde maatregelen een goede
basis bieden voor verdere risicoreductie in de Europese bankensector, het
kabinet de noodzaak ziet om de voorstellen op onderdelen verder aan te
scherpen.21 Over het Commissievoorstel betreffende structurele maatregelen ter verbetering van de weerbaarheid van banken, waar het scheiden
van risicovolle- van kernactiviteiten een essentieel onderdeel van uitmaakt

21

Kamerstuk 22 112, nr. 2261

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

18

(ook wel de BSR), heeft de Raad in 2015 een positie bereikt.22 Naar
verwachting beginnen de triloog-onderhandelingen pas zodra het
Europees Parlement haar positie heeft bepaald.
De leden van de fractie van de SP hebben gevraagd hoe het kabinet
aankijkt tegen ontwikkelingen waarbij de VS op grote schaal financiële
regelgeving zou herzien. Zij geven hierbij aan dat lidstaten er extra alert
op moeten zijn dat deze deregulering geen postvat binnen de EU.
Ik ben van mening dat afspraken die in internationaal verband zijn
gemaakt in het kader van de versterking van de weerbaarheid van de
financiële sector moeten worden uitgevoerd en zie dan ook geen
aanleiding tot afzwakking van deze afspraken, ook niet in Europa. Wat
betreft de ontwikkelingen in de VS, heb ik kennisgenomen van het feit dat
de US Treasury recent op verzoek van de Amerikaanse regering heeft
gekeken naar mogelijke wijzigingen in de financiële regelgeving (DoddFrank), waarop de Treasury meerdere beleidsopties heeft genoemd in een
rapport.23 Laat ik voorop stellen dat hervormingen die sinds de crisis zijn
doorgevoerd niet moeten worden teruggedraaid. Het is wel belangrijk om
op te merken dat de Treasury nu is gekomen met een «menukaart» aan
beleidsopties, waarvan het merendeel zich niet richt op het per se
terugdraaien van cruciale hervormingen. Deze beleidsopties zien
bijvoorbeeld op het reduceren van de regeldruk voor kleine banken (o.a.
verhoging van vrijstellingsgrenzen), minder scherp toezicht voor banken
met een hoge leverage ratio (>10%), verandering in o.a. de structuur van
de autoriteit voor consumentenbescherming en het toestaan van het
afdekken van risico’s en marketmaking binnen de zogeheten Volcker rule.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

22
23

http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10150–2015-INIT/en/pdf.
https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Documents/
A%20Financial%20System.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2368

19