5
Vragenuur: Vragen Kuzu
Vragen van het lid Kuzu aan de minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking, bij afwezigheid
van de minister van Buitenlandse Zaken, over het bericht
dat de VN fouten maakten bij de aanpak van de Rohingyacrisis in Myanmar.
De voorzitter:
Tot slot geef ik het woord aan de heer Kuzu namens DENK
voor zijn vraag aan de minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking, die de minister van Buitenlandse Zaken vervangt. De vraag gaat over het bericht dat
de VN fouten maakten bij de aanpak van de Rohingyacrisis
in Myanmar.

De heer Kuzu (DENK):
Voorzitter. Mijn vraag gaat over een ander deel van de
wereld, dat misschien heel ver weg lijkt. In Myanmar
gebeuren er vreselijke dingen met betrekking tot de
Rohingya. De Verenigde Naties hebben in opdracht van de
grootste baas van de Verenigde Naties, secretaris-generaal
António Guterres, een onderzoek laten uitvoeren. Ik citeer
uit dat rapport: "De Verenigde Naties hebben stelselmatig
gefaald in Myanmar in de aanloop naar het hardhandige
optreden van het Myanmarese leger in 2017 tegen de
Rohingya." Uit het rapport blijkt dat het in de periode tussen
2010 en 2018 ontbrak aan een eenduidige strategie en een
eenduidig plan van actie. In plaats daarvan was er onderlinge strijd tussen VN-agentschappen. U moet zich voorstellen: terwijl een kwetsbare groep mensen wordt opgejaagd,
verkracht, vermoord en levend wordt verbrand, zien we dat
instanties met elkaar overhoop liggen en met elkaar aan
het steggelen zijn. Voorzitter. Ik vind het echt schokkend.
Mijn eerste vraag aan de minister is: vindt zij dit ook zo
schokkend? Hoe verklaart de minister dat de VN geen duidelijke strategie blijkt te hebben met betrekking tot Myanmar? Is er wat haar betreft sprake van toeval, of is hier
sprake van een negatieve trend dat de VN steeds minder
daadkrachtig optreedt in het beschermen van mensenrechten?
De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan de minister.

Minister Kaag:
Dank, mevrouw de voorzitter. Dank ook voor de vraag. In
eerste instantie betreurt de Nederlandse regering natuurlijk
enorm het feit dat wij tot deze situatie zijn gekomen. Het is
goed dat secretaris-generaal Guterres de eerste opdracht
tot het onderzoek heeft gegeven. Het betreft een periode
van acht jaar. Ik ben zelf ook helaas niet helemaal verbaasd
door de conclusies, omdat inderdaad de structuur van de
Verenigde Naties, fondsenprogramma's, de VN-Veiligheidsraad en hoofdkantoren van de verschillende onderdelen
van het systeem vaak dusdanig uitlopen op een bureaucratisch gevecht. Men vergeet dan heel vaak de mensen om
wie het gaat. Dus dit is helaas niet verbazingwekkend, wel
enorm teleurstellend.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuzu

Het belangrijke is dat wij als lidstaat bij de VN erop aandringen dat ze daadwerkelijk iets gaan doen met de bevindingen
van dit rapport, die serieus zijn. Er is al werk aan de winkel
door de hervorming van het systeem, zoals ook al is aangezet door secretaris-generaal Guterres. Dus voor alle landen,
vooral ook crisislanden of landen die onder een zogenaamde watching brief vallen, is het belangrijk dat er
inderdaad een coherente politiek-humanitaire mensenrechtenstrategie is. Dat is de opzet en in veel landen zien wij dit
ook.
De heer Kuzu (DENK):
Voorzitter. Het is belangrijk om nogmaals te benadrukken
dat dit echt urgentie behoeft. Ik dank de minister ook voor
de antwoorden die zij geeft in de eerste termijn. Ik was ook
heel erg benieuwd naar de rol van Nederland hierin. Wat
we vaak zien tijdens dit soort debatten is dat we betreuren
— dat hoorde ik de minister net ook zeggen — wat er is
gebeurd. Ik vind dat het niet alleen bij betreuren mag blijven
op het moment dat we zien dat een miljoen mensen huis
en haard ontvluchten, dat tienduizenden mensen omkomen,
dat er vrouwen worden verkracht, kinderen levend worden
verbrand. Dat is wat daar op dit moment gebeurt. We zien
het eigenlijk niet alleen bij de Verenigde Naties; we zien het
ook bij de Europese Unie. Bij de Europese Unie zien we dat
er sancties zijn afgesproken tegen de legertop van Myanmar, maar we zien dat niet de gehele legertop op de sanctielijst van de EU staat. We zien dat de legertop in Myanmar
zich met economische constructies, door handelsbetrekkingen met EU-lidstaten, aan het verrijken is. Ik vraag de
minister of zij deze zorgen ook deelt.
Minister Kaag:
Ik deel natuurlijk de zorgen van het lijden, het ondraaglijk
lijden en de mensenrechtenschendingen van mensen
overal, ook in Myanmar.
Het tweede is, Nederland heeft zich actief opgesteld, ook
ten tijde van ons lidmaatschap van de VN-VR als niet-permanent lid, om deze kwesties te benoemen.
Het derde punt is, we zijn actief in de Mensenrechtenraad.
Nu zijn we even niet lid, maar wij benoemen dit in alle fora.
Collega Blok heeft gisteren nog bij de Raad in Brussel ook
weer de kwestie-Myanmar aangekaart. Wij zijn erg strikt in
de discussies in de Handelsraad wat betreft de categorie
everything but arms. We willen dat de Commissie ook het
handelsinstrumentarium bij preferentiële toegang tot EUmarkten vanuit Myanmar gebruikt om juist verder druk uit
te oefenen op de politieke structuur om veranderingen te
zien. We doen dit in alle gesprekken en we steunen
natuurlijk ook via de humanitaire middelen op basis van
kwetsbaarheid.
De heer Kuzu (DENK):
Voorzitter. Dat vind ik allemaal heel mooi. En ik waardeer
ook dat de Nederlandse regering zich inzet. We hebben
achtereenvolgende ministers van Buitenlandse Zaken gehad
die zich hebben ingespannen om dit punt op de agenda
van de internationale gemeenschap te krijgen.
Er is nu wel wat meer aan de hand, want we zien dat er
zowel bij de Verenigde Naties als bij de Europese Unie geen
vuist gemaakt kan worden om het probleem te beperken

18 juni 2019
TK 94

94-5-1

en de slagkracht te verbeteren. Ik zie eigenlijk geen andere
optie dan dat we een ultimum remedium instellen. Is de
minister bereid om zich in internationaal verband in te
spannen dat er een VN-vredesmissie gaat komen in Myanmar, om ervoor te zorgen dat de kwetsbare groep mensen
daar bescherming gaat genieten?
Voorzitter. Na al hetgeen er is gebeurd in de afgelopen
jaren, na alle inspanningen die we hebben gezien van achtereenvolgende ministers van Buitenlandse Zaken van
Nederland, maar ook van de hele internationale gemeenschap, zie ik helaas geen andere mogelijkheid dan het
inzetten van een vredesmissie om de mensen daar te
beschermen. Is de minister bereid om hier in internationaal
verband voorvechter van te worden?
Minister Kaag:
Ik denk dat we even een stapje terug moeten, mevrouw de
voorzitter. Nederland zoekt ook continu een verwijzing naar
het Internationaal Strafhof, conform de aanbevelingen van
het rapport van de fact-finding mission. Dat vinden wij het
meest relevant. Wij zoeken ook nog een verbreding van de
EU-sanctielijst, dus meer personen op die lijst, juist uit de
militaire hoek. Ik denk dat om daadwerkelijk ooit een vredesmissie in Myanmar te krijgen, heel onwaarschijnlijk is
in het huidige kader, net zoals we waarschijnlijk geen verwijzing naar het Internationaal Strafhof zullen krijgen op
basis van de samenstelling van de Veiligheidsraad. China
en de Russische Federatie zullen niet instemmen met een
resolutie die een vredesmissie moet opstellen.
Als de vraag dan is of wij dat ondanks dit gegeven willen
doen, dan denk ik dat de situatie in Myanmar eerst beter
bekeken moet worden. We moeten alle instrumenten
gebruiken. Een vredesmissie moet normaal een vredesproces begeleiden. Je moet kijken of er een vrede te bewaren
is. In dit geval hebben we nog steeds te maken met de
regering van Aung San Suu Kyi. Wij leggen ook druk op de
militairen. Het kader van een vredesmissie in traditionele
zin is dus niet aan de orde. Wat we wel doen, is alle middelen gebruiken om de transitie te bevorderen, om economische middelen daar in te zetten waar dat behulpzaam kan
zijn en inzetten op het tegengaan van straffeloosheid middels de inzet op vervolging via het Internationaal
Gerechtshof.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Kuzu (DENK):
De minister heeft DENK aan haar zijde waar het gaat om
het verder verkennen van sancties om ervoor te zorgen dat
de praktijken die op dit moment plaatsvinden in Myanmar,
een keer ophouden. Ik moet wel tot mijn spijt concluderen
dat we al jarenlang bezig zijn, dat we jarenlang druk uitoefenen op zowel de legertop als de regering en dat we ons
in internationaal verband inzetten, maar dat we helaas zien
dat het moorden, het verkrachten en het levend verbranden
doorgaan. Ik vind echt dat de maat nu vol is en dat we verder moeten gaan dan alleen hetgeen er tot nu toe is gedaan.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuzu

De voorzitter:
Dank u wel. Dat was een conclusie en geen vraag aan de
minister. De heer Koopmans namens de VVD.
De heer Koopmans (VVD):
In het voorgaande debat hadden we het met de nieuwe
staatssecretaris van Justitie en Veiligheid ook over het
inzetten van alle middelen. We hadden het ook over het
mogelijk inzetten van verplaatsbare ontwikkelingshulp om
bijvoorbeeld afgewezen asielzoekers weer terug te krijgen.
Nu hebben we het over deze situatie. Kunnen wij verplaatsbare ontwikkelingshulp, bijvoorbeeld voor infrastructuur
en dat soort dingen, voor zover die aan Myanmar toekomt
via de VN of de Europese Unie, ook hier inzetten om druk
uit te oefenen? Is de minister daartoe bereid?
Minister Kaag:
In eerste instantie geven we als Nederland humanitaire
hulp en alleen humanitaire hulp. Ik heb de details van de
EU-hulp, die natuurlijk indirect mede wordt gefinancierd
door Nederland, niet paraat. In principe willen we de
kwetsbare bevolking niet nog meer straffen door het
onmiddellijk afsluiten of afknijpen van humanitaire hulp.
De spreker verwijst naar een eerder gesprek. Dat ging om
overname en terugkeer. Dit is een andere situatie. Er is
sprake van een humanitaire crisissituatie en een acute
schending van mensenrechten. We oefenen druk uit op het
leger en op de regering. We leggen geen extra druk op
diegenen die al slachtoffer zijn. Het kader is dus niet vergelijkbaar. Wij zetten nog steeds in op humanitaire steun.
De heer Sjoerdsma (D66):
Het is inderdaad heel goed dat die druk wordt gelegd op
de regering en op het leger. Ik vraag de minister of het ook
mogelijk is om het handelsinstrumentarium van de Europese Unie gericht in te zetten om die druk te vergroten.
Volgens mij kan dat ook door bijvoorbeeld reeds verleende
voordelen, preferentiële maatregelen, weer terug te draaien
om er op die manier voor te zorgen dat de overheid in
Myanmar eindelijk het goede gaat doen.
Minister Kaag:
Dat hebben wij al eerder gedaan, ook in het vervolg op mijn
reis naar Myanmar, eind vorig jaar. Intussen is de Commissie in gesprek met de regering. Er blijken wat verschuivingen te zijn, maar wij houden inderdaad de vinger aan de
pols, want wij vinden dat dit instrumentarium heel doelmatig is, en zeker doelmatiger dan het treffen van kwetsbaren
door het intrekken van een paar miljoen euro, die hen juist
in leven helpt te houden.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn wij aan het einde gekomen van
dit vragenuur. Ik schors de vergadering voor enkele ogenblikken.
De vergadering wordt van 15.09 uur tot 15.13 uur geschorst.

18 juni 2019
TK 94

94-5-2