Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3077
Vragen van de leden Buitenweg en Özütok (beiden GroenLinks) aan de
Ministers van Justitie en Veiligheid en van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over het bericht «Parlement, maak een einde aan deze
uitzonderingstoestand» (ingezonden 28 april 2020).
Antwoord van MinisterGrapperhaus (Justitie en Veiligheid), mede namens de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen 8 juni
2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2827.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de berichten «Parlement, maak een einde aan
deze uitzonderingstoestand», «Noodverordening blijkt illegaal en moet
worden aangepast» en «Noodkreet raadsleden: lokale democratie buitenspel
door coronacrisis»?1, 2, 3
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u heel precies, met verwijzingen naar relevante wetsbepalingen,
schematisch het proces beschrijven van het tot stand komen van een besluit
inhoudende maatregelen om het coronavirus te bestrijden en het omzetten
van zo’n besluit in een noodverordening?
Antwoord 2
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft ter bestrijding
van de verspreiding van het coronavirus op grond van artikel 7 van de Wet
publieke gezondheid (Wpg), de voorzitters van de veiligheidsregio’s opdrachten gegeven om de bevoegdheden die zij op grond van artikel 39 van de Wet
veiligheidsregio’s (Wvr) hebben, in te zetten. De voorzitters van de veiligheidsregio’s hebben op basis van deze opdracht een modelnoodverordening
COVID-19 opgesteld, die vervolgens is omgezet in noodverordeningen in de
1

NRC.nl, 23 april 2020, https://www.nrc.nl/nieuws/2020/04/23/parlement-maak-een-eind-aandeze-uitzonderingstoestand-a3997665
Trouw.nl, 23 april 2020, https://www.trouw.nl/binnenland/noodverordening-blijkt-illegaal-enmoet-worden-aangepast~be66a1da/
3
BNR.nl, 24 april 2020, https://www.bnr.nl/nieuws/politiek/10408759/noodkreet-raadsledenlokale-democratie-buitenspel-door-coronacrisis
2

ah-tk-20192020-3077
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

25 veiligheidsregio’s (artikel 176 Gemeentewet in samenhang met artikel 39
van de Wet Veiligheidsregio’s).
Vraag 3
Wat is uw reactie op de analyse van hoogleraar Voermans dat de Wet
publieke gezondheid niet bedoeld is om voor langere tijd beperkende
maatregelen af te kondigen omdat daar het stelsel van de grondwettelijk
gereguleerde uitzonderingstoestand van de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden voor is bedoeld?
Antwoord 3
Zoals vermeld in het antwoord op vraag 2 kan de Minister van VWS
opdrachten geven op grond van artikel 7 Wpg. De tekst noch de historie van
de Wpg beperkt de Minister in de te geven opdrachten. Om te voldoen aan
een opdracht zet de voorzitter van de veiligheidsregio zijn bestaande
bevoegdheden in. In een rechtsstaat kunnen noodverordeningen naar mijn
mening inderdaad niet al te lang duren, mede met het oog op de voortdurende gevolgen voor de vrijheden en grondrechten van een ieder. Dat
betekent evenwel niet dat het enige alternatief is om de Coördinatiewet
uitzonderingstoestanden in te zetten, en dus een noodtoestand af te
kondigen. Dat is in deze situatie niet aan de orde. Wel acht het kabinet het
gewenst dat de maatregelen die moeten worden getroffen na de fase van
acute crisisbeheersing in samenspraak met het parlement tot stand worden
gebracht. Juist om die reden bestaat het voornemen om tijdelijke, specifieke
wetgeving te maken voor de volgende fase van de crisisbestrijding. Ik verwijs
u hiervoor verder naar de brief die ik, mede namens de Ministers van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, van VWS en voor Medische Zorg
en Sport, 1 mei 2020 aan uw Kamer heb gestuurd (Kamerstuk 35 300 VI,
nr. 124).
Vraag 4
Wat is uw reactie op de kritiek van hoogleraar Voermans dat de nu gebruikte
modelverordeningen die worden omgezet in een door de voorzitters van de
veiligheidsregio’s uitgevaardigde noodverordening een democratisch tekort
kunnen opleveren omdat deze niet worden bekrachtigd door of na overleg
met een democratisch gekozen orgaan en er ook lastig controle uit te oefenen
is?
Antwoord 4
Allereerst merk ik op dat de modelnoodverordening van de voorzitters van de
veiligheidsregio’s is gebaseerd op de aanwijzingen die de Minister van VWS
aan de voorzitters geeft op grond van zijn bevoegdheid in artikel 7 van de
Wet publieke gezondheid (Wpg). Op de uitoefening van de aanwijzingsbevoegdheid van de Minister is democratische controle door uw Kamer
mogelijk. De aanwijzingen zijn te vinden op www.rijksoverheid.nl. Uw Kamer
is met brieven geïnformeerd over alle maatregelen die het kabinet heeft
getroffen en heeft daarover regelmatig plenaire debatten met de Minister van
VWS gevoerd.
In artikel 40 van de Wet veiligheidsregio’s is bepaald dat de voorzitter van de
veiligheidsregio na afloop van een ramp of crisis van meer dan plaatselijke
betekenis, in overeenstemming met de betrokken burgemeesters in de regio
die deel uitmaken van het regionaal beleidsteam, schriftelijk verslag uitbrengt
aan de gemeenteraden over het verloop van de gebeurtenissen en de
besluiten die hij heeft genomen. De voorzitter van de veiligheidsregio
beantwoordt, in overeenstemming met de betrokken burgemeesters,
schriftelijk de vragen die de raden na ontvangst van het verslag stellen.
Daarbij moet in dit geval wel in ogenschouw worden genomen dat de
voorzitters in deze situatie handelen naar de opdracht van de Minister van
VWS. Deze democratische controle zal naar zijn aard dus anders zijn dan bij
een bovenplaatselijke ramp of crisis waarin de voorzitter zelfstandig besluiten
heeft moeten nemen. Ik moge u ook verwijzen naar de antwoorden op
vragen 8 en 9 en naar het antwoord op vraag 4 van de vragen van de leden
van uw Kamer Den Boer en Sneller (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 2307).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 5
Wat is uw reactie op de analyse van hoogleraren Brouwer en Schilder dat het
beperken van bepaalde rechten die in de Grondwet verankerd zijn via een
noodverordening illegaal is? Kunt u dit antwoord toelichten met verwijzing
naar relevante wetsbepalingen en/of jurisprudentie?
Antwoord 5
De noodverordeningen vormen een voor de beheersing van de ontstane
crisissituatie belangrijk en noodzakelijk juridisch kader. Noodverordeningen
kunnen in een rechtsstaat niet te lang duren, mede het oog op de voortdurende gevolgen voor de vrijheden en grondrechten van een ieder. Zoals bij de
beantwoording van vraag 3 reeds vermeld, is momenteel een wetsvoorstel in
voorbereiding met daarin onder andere bepalingen over maatregelen voor
zover die vrijheden en grondrechten van burgers beperken. In mijn antwoord
op de vragen 3 tot en met 5 van de leden Groothuizen en Sneller van uw
Kamer (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2626) ben ik
uitgebreid ingegaan op de vraag hoe het verbod op samenkomsten buiten de
publieke ruimte zich verhoudt tot onder meer de artikelen 10 en 12 van de
Grondwet en tot artikel 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de
Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden. Kortheidshalve moge ik
u verwijzen naar de bedoelde antwoorden.
Vraag 6
Wat is uw reactie op de kritiek van hoogleraar Brouwer dat de noodverordening om het coronavirus te bestrijden geen grondslag biedt voor het
verbieden van demonstraties zolang daar 1,5 meter afstand wordt gehouden?
Kunt u dit antwoord toelichten met verwijzing naar relevante wetsbepalingen
en/of jurisprudentie?
Antwoord 6
Op demonstraties is het wettelijk kader van de Wet openbare manifestaties
van toepassing gebleven, dat de mogelijkheid biedt om het recht tot
vergadering en betoging te beperken en in het uiterste geval te verbieden ter
bescherming van de gezondheid. Welke maatregelen nodig zijn, moet per
afzonderlijke demonstratie worden beoordeeld. Ook bij demonstraties dient
de door de corona-maatregelen voorgeschreven gepaste afstand van
1,5 meter te worden aangehouden. Voor demonstraties geldt dus de normale
procedure op grond van de Wet openbare manifestaties, deze zijn dus niet
verboden op grond van de noodverordening. Zie ook de uitspraak van de
voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam van 3 april 2020
(ECLI:NL:RBAMS:2020:2126).
Vraag 7
Hoe verhouden de genomen maatregelen via een noodverordening en de
duur van deze maatregelen zich tot elkaar? Kunt u dit antwoord juridisch
onderbouwen?
Antwoord 7
Zoals ik al heb aangegeven in mijn antwoord op vraag 3 is het kabinet van
mening dat in een rechtsstaat noodverordeningen niet al te lang kunnen
duren, mede met het oog op de voortdurende gevolgen voor de vrijheden en
grondrechten van een ieder. Waar dat kan moet zo snel mogelijk weer plaats
zijn voor democratische sturing en verantwoording. Het kabinet heeft dan ook
tijdelijke, specifieke wetgeving in voorbereiding voor de volgende fase van de
crisisbeheersing met daarin bepalingen over bevoegdheidsverdeling,
maatregelen voor zover die vrijheden en grondrechten van burgers beperken,
toezicht en handhaving, rechtsbescherming en procedurele waarborgen.
Vraag 8
Wat is uw reactie op de zorgen van raadsleden, zoals onder andere verwoordt door de voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden,
over de democratische controle van lokale besluitvorming?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Zoals in het antwoord bij vraag 4 al aangegeven, is er democratische controle
mogelijk door uw Kamer op de uitoefening door de Minister van VWS van
zijn aanwijzingsbevoegdheid op grond van artikel 7 van de Wet publieke
gezondheid. In dat kader is uw Kamer meerdere malen geïnformeerd door
middel van brieven en zijn debatten gevoerd. Om te voldoen aan deze
aanwijzing zet de voorzitter van de veiligheidsregio zijn bestaande bevoegdheden op het terrein van openbare orde en ter beperking van gevaar in. Dit
betreft onder meer de bevoegdheid om noodverordeningen op stellen op
grond van artikel 39 van de Wet veiligheidsregio’s in combinatie met
artikel 176 Gemeentewet. Zie antwoord 4 en ook mijn antwoord op de
volgende vraag.
Vraag 9
Op welke wijze kunnen de besluiten die de voorzitters van veiligheidsregio’s
(middels noodverordeningen) nemen democratisch worden gecontroleerd?
Kunt u hierbij specifiek ingaan op de controle achteraf en de controle
gedurende de periode dat de maatregelen van kracht zijn?
Antwoord 9
Zoals ik mijn antwoord op vraag 4 van de vragen van de leden van uw Kamer
Den Boer en Sneller (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020,
nr. 2307) heb aangegeven, is in artikel 40 van de Wet veiligheidsregio’s
bepaald dat de voorzitter van de veiligheidsregio na afloop van een (dreigende) ramp of crisis van meer dan plaatselijke betekenis, in overeenstemming met de betrokken burgemeesters in de regio die deel uitmaken van het
regionaal beleidsteam4, schriftelijk verslag uitbrengt aan de gemeenteraden
over het verloop van de gebeurtenissen en de besluiten die hij heeft
genomen. De voorzitter van de veiligheidsregio beantwoordt, in overeenstemming met de betrokken burgemeesters, schriftelijk de vragen die de raden na
ontvangst van het verslag stellen. Artikel 40 van de Wet veiligheidsregio’s
kent geen bijzondere bepalingen voor het geval de voorzitter in opdracht van
de Minister van VWS heeft gehandeld. Wel is in die situatie de opdracht
leidend, en is democratische controle door Uw Kamer op de uitoefening van
de aanwijzingsbevoegdheid door de Minister mogelijk.
Vraag 10
Deelt u de mening dat de democratische controle, zeker nu de maatregelen in
de tijd langer gaan duren, een punt van zorg is waarover – onder andere met
veiligheidsregio’s, gemeenten, vertegenwoordigers van raadsleden en
burgemeesters – moet worden gesproken hoe dit in de toekomst beter kan
worden georganiseerd?
Antwoord 10
Zoals ik hierboven bij vraag 3 en vraag 7 heb aangegeven, is tijdelijke,
specifieke wetgeving in voorbereiding voor de volgende fase van de
crisisbestrijding. Aansluiting bij de normale bestuurlijke verhoudingen met
bijbehorende democratische controle is nadrukkelijk onderwerp van deze
wetgeving. Het wetsvoorstel zal in consultatie worden voorgelegd aan onder
meer het Veiligheidsberaad, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en het
Nederlands Genootschap van Burgemeesters.
Vraag 11
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden en zo mogelijk binnen twee
weken?
Antwoord 11
Het was niet mogelijk deze vragen te beantwoorden binnen deze termijn.

4

zoals bedoeld in artikel 39, tweede lid, van de Wet veiligheidsregio’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4