Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 323

Prenatale screening

Nr. 145

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 januari 2021
Met deze brief schets ik de voortgang van de voorbereidingen om een
13-wekenecho aan te bieden aan zwangere vrouwen onder de vlag van
een landelijk wetenschappelijk onderzoek. Hiermee geef ik onder meer
invulling aan de op 10 november 2020 aangenomen motie van de leden
Bergkamp en Tellegen (Kamerstuk 29 323, nr. 143, Handelingen II 2020/21,
nr. 22, Stemmingen motie Planning landelijk wetenschappelijk onderzoek
dertien weken echo). Hieronder schets ik de ontwikkelingen voor wat
betreft de aanvraag van een vergunning voor het verrichten van de
echo’s, het opleiden van echoscopisten die de 13-wekenecho kunnen doen
en van counselors, de werving en opleiding van extra capaciteit bij de
centra voor prenatale diagnostiek, het onderzoek, de informatiehuishouding en de kwaliteitseisen. Daarna schets ik globaal welke belangrijke
stappen nog moeten worden gezet voordat de 13-wekenecho kan worden
aangeboden. Alle partijen streven ernaar hiervoor klaar te zijn per
1 september 2021. Afsluitend informeer ik uw Kamer namens de Minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de planning van het
onderzoek dat nu plaatsvindt naar preconceptionele dragerschapsscreening.
Vergunning op grond van de Wet op het bevolkingsonderzoek
Bij de 13-wekenecho wordt gescreend op onder andere ernstige aandoeningen of risicofactoren daarvoor, waar geen behandeling of preventie
voor mogelijk is. Daarom valt het uitvoeren van een 13-wekenecho onder
de vergunningplicht van de Wet op het bevolkingsonderzoek. De regionale
centra prenatale screening hebben een vergunning aangevraagd bij VWS.
Deze aanvraag is doorgeleid naar de Gezondheidsraad voor advies, zoals
de Wet op het bevolkingsonderzoek voorschrijft. Op dit moment is de
verwachting dat de Gezondheidsraad voor de zomer van 2021 het advies
zal publiceren. Dit is op tijd om de vergunning voor 1 september 2021 af
te geven aan de regionale centra. De regionale centra sluiten vervolgens
contracten af met de echoscopisten voor het verrichten van de echo’s en

kst-29323-145
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 323, nr. 145

1

borgen dat wordt voldaan aan de eisen die op grond van de vergunning
worden gesteld.
Opleiding van echoscopisten en counselors
De opleiding voor echoscopisten bestaat uit twee verplichte webinars, die
zijn te volgen in maart, gevolgd door het afleggen van een toets.
Afhankelijk van de ervaring van de echoscopist volgt een deel van de
echoscopisten daarnaast verplicht een vaardigheidstraining. Die vindt
plaats in mei en juni. Onderdeel van deze training is het onder begeleiding
van ervaren echoscopisten verrichten van een 13-wekenecho. Voor dit
opleidingsonderdeel heb ik inmiddels op basis van het positieve advies
van de Gezondheidsraad een vergunning afgegeven aan de regionale
centra. Niet alleen de echoscopisten worden bijgeschoold; ook de
counselors zullen in 2021 extra scholing ontvangen om zwangeren goed
te kunnen informeren over de mogelijkheid van een 13-wekenecho. De
planning is dat deze counseling vanaf 1 augustus 2021 wordt geboden
aan die zwangeren die vanaf 1 september in aanmerking komen voor een
13-wekenecho.
Uitbreiden capaciteit centra voor prenatale diagnostiek
De centra voor prenatale diagnostiek (PND-centra) zijn bezig met het
werven en opleiden van voldoende personeel. Op 21 april 2020 informeerde ik uw Kamer over de nadere analyse van KPMG die uitwees dat
wanneer een 13-wekenecho zou worden aangeboden, de bestaande
capaciteit bij de PND-centra onvoldoende zou zijn om de vraag naar
vervolgzorg aan te kunnen (Kamerstuk 29 323, nr. 137). De PND-centra
hebben toen aangegeven ongeveer een jaar nodig te hebben om
voldoende personeel te kunnen werven en opleiden. Of dit lukt blijft
afhankelijk van of de PND-centra erin slagen voldoende gekwalificeerd
personeel aan te trekken, ondanks de gespannen arbeidsmarkt. Op dit
moment heb ik geen signalen dat hier vertraging optreedt.
Het landelijk wetenschappelijk onderzoek
Het landelijk wetenschappelijk onderzoek is in juni 2020 gestart. Vanaf
1 januari 2021 wordt er gestart met dataverzameling bij een zogenaamd
«before cohort» van zwangeren die niet de optie hebben om te kiezen
voor een 13-wekenecho, omdat deze nog niet beschikbaar is. Dit is
belangrijk om een goede vergelijking te kunnen maken met het huidige
programma van prenatale screening voor de relevante aspecten zoals
uitkomsten, ervaringen van zwangeren en hun partner en van de
betrokken zorgverleners.
Informatiehuishouding
De bronleveranciers ontwikkelen momenteel de gewenste aanpassingen
in de bronsystemen (van echoscopisten en counselors). In het eerste
kwartaal van 2021 zal de gegevensuitwisseling met Peridos getest
worden. Als de testen geslaagd zijn, wordt gestart met de implementatie
in de praktijken (incl. ziekenhuizen). Met name in ziekenhuizen vergt een
dergelijke implementatie tijd. Daarom hebben de Regionale Centra de
ziekenhuizen tijdig geïnformeerd over de noodzakelijke aanpassingen en
hen geadviseerd om met de ICT-afdeling de planning af te stemmen.
Uitgangspunt is dat alle counselings- en echoberichten (eerste en tweede
trimester) vanaf 1 september 2021 via veilig elektronisch berichtenverkeer
kunnen plaatsvinden. Om o.a. de gegevensuitwisseling mogelijk te maken
naar Peridos zijn uiteraard ook veel aanpassingen in Peridos nodig. Dit
loopt ook volgens planning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 323, nr. 145

2

Kwaliteitseisen
De kwaliteitseisen zijn nagenoeg klaar en worden naar verwachting medio
maart 2021 gepubliceerd. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de eisen aan
de echoscopist maar ook eisen aan de counseling. Een van de belangrijke
zorginhoudelijke keuzes die de beroepsgroepen hebben gemaakt is hoe
om te gaan met zwangeren die in het tweede trimester in aanmerking
komen voor een geavanceerd ultrageluid onderzoek (GUO1), omdat zij
een medische indicatie hebben. In het KPMG-rapport, dat ik op 21 april jl.
aan uw Kamer aanbood, zijn twee scenario’s uitgewerkt. De reden
hiervoor was dat op dat moment nog onduidelijk was of al deze vrouwen
ook rond 13 weken bij de PND-centra terecht zouden kunnen voor een
GUO (in plaats van een 13-wekenecho), of slechts een deel. Inmiddels
heeft de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie
vastgesteld dat de PND-centra per individuele situatie bepalen of de aard
van de medische indicatie dusdanig is dat ook bij 13 weken een GUO is
aangewezen of dat de zwangere vrouw deel kan nemen aan het onderzoek
naar de 13-wekenecho met een structureel echoscopisch onderzoek. In
alle gevallen staat centraal dat de zwangere vrouw verzekerd is van een
goed echoscopisch onderzoek en indien nodig passende vervolgzorg.
Financiering
Een ander belangrijk traject dat op dit moment loopt is het inrichten van
een financieel instrument waarmee de regionale centra de echoscopisten
kunnen vergoeden voor het uitvoeren van de 13-wekenecho. Er zijn
gesprekken gevoerd met alle betrokken partijen. Er is vervolgens een
analyse gemaakt, hoe de financiering van de 13-wekenecho via de
regionale centra kan worden vormgegeven. Begin 2021 start de realisatiefase. Dat wil zeggen dat alle organisatorische voorbereidingen binnen
de betrokken organisaties van start gaan en daarnaast ook de ontwikkeling van ondersteunende ICT. De ontwikkelingen liggen op schema voor
1 september 2021.
Doorkijk naar 2021
Zoals eerder gesteld, richten alle betrokken partijen zich er nu op dat de
13-wekenecho wordt uitgevoerd vanaf 1 september 2021. Dat is een
realistisch streven, maar nog geen gelopen race. Allereerst moet nog
blijken of het onderzoek naar de 13-wekenecho voldoet aan de criteria van
de Wet op het bevolkingsonderzoek en de Gezondheidsraad een positief
oordeel geeft over de vergunningaanvraag. Ook moet een groot deel van
de scholing in het voorjaar van 2021 plaatsvinden. Dit kan belemmerd
worden door ontwikkelingen rond COVID-19. Deze stappen zijn cruciaal
om zwangeren een kwalitatief goede 13-wekenecho aan te kunnen bieden
en via het landelijk onderzoek helderheid te verkrijgen over de uitkomsten
hiervan en de ervaringen hiermee. Ik zal uw Kamer voor de zomer van
2021 informeren over de voortgang.
Preconceptionele dragerschapsscreening
Tot slot informeer ik uw Kamer over de opgelopen vertraging in het
onderzoek dat de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport via
ZonMw heeft uitgezet naar de ethische aspecten en het maatschappelijk
draagvlak van preconceptionele dragerschapsscreening. In zijn brief van
10 februari 2020 staat beschreven dat de resultaten van dit onderzoek in
mei 2021 worden opgeleverd (Kamerstuk 29 323, nr. 133). Het opstarten
van het onderzoek heeft helaas langer geduurd dan gepland, omdat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 323, nr. 145

3

aantal gegevens die noodzakelijk waren voor de subsidieverstrekking nog
moesten worden nageleverd. Als gevolg daarvan zullen de resultaten naar
verwachting worden opgeleverd in het derde kwartaal van 2021.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 323, nr. 145

4