Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) en van de
begrotingsstaat van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2013

Nr. 121

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 maart 2013
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij enkele
fracties de behoefte de minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en
opmerkingen voor te leggen inzake het voorgenomen bezoek van de
Turkse premier Erdogan op 21 maart 2013.
De minister heeft op de vragen en opmerkingen geantwoord bij brief van
19 maart 2013. De vragen en opmerkingen van de fracties en de
antwoorden van de bewindspersonen zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-33400-V-121
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 121

1

Inbreng van de fractie van de SP
De leden van de fractie van de SP willen weten wat het precieze
programma is met betrekking tot het bezoek van de Turkse premier
Erdoğan aan Nederland. Met wie zal de Turkse premier spreken en welke
onderwerpen zullen tijdens deze gesprekken centraal staan? Ook vragen
deze leden wat de inzet van de Minister-President en de minister van
Buitenlandse Zaken bij deze gesprekken zal zijn. Zal er in deze gesprekken
ook aandacht zijn voor de mensenrechtensituatie in Turkije en de
Koerdische kwestie? Zo ja, op welke wijze zal dit aan bod komen? De
Koerdische Arbeiderspartij PKK heeft in het kader van de vredesbesprekingen onlangs acht Turkse gijzelaars vrijgelaten. Hoe is door Turkije deze
stap beantwoord en welke rol speelt PKK-leider Abdullah Öcalan in deze
besprekingen? De leden van de SP-fractie vragen de minister-president en
de minister van Buitenlandse Zaken of zij tijdens het onderhoud met de
Turkse premier deze kwestie, vanwege het grote belang ervan, ook zullen
bespreken. Deze leden vragen daarnaast hoeveel politici van de Turkse
Partij voor Vrede en Democratie (BDP) in Turkije gevangen zitten en of dit
een onderwerp van gesprek zal zijn.
De leden van de SP-fractie vragen verder naar de ontwikkelingen in Turkije
met betrekking tot het vorig jaar naar buiten gekomen misbruik van
Koerdische kinderen in gevangenissen, waarover eerder schriftelijke
vragen zijn gesteld (Aanhangsel van de Handelingen, 2340). Wat is het
resultaat van de strafrechtelijke maatregelen die in april vorig jaar met
betrekking tot deze zaak in voorbereiding waren? En welke vorderingen
zijn er sindsdien zichtbaar met betrekking tot het moderniseren en in lijn
brengen met de Europese standaarden van penitentiaire inrichtingen?
Tenslotte vragen de leden van de SP-fractie of er tijdens de gesprekken
ook aandacht zal zijn voor de recente commotie die in Turkije is ontstaan
over de manier waarop Nederland Turks-Nederlandse pleegkinderen
opvangt. Zo ja, hoe zal hier aandacht aan gegeven worden en hoe wordt
de reactie in Turkije op deze kwestie beoordeeld?
Inbreng van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat de Minister-President zijn
collega Minister-President Erdoğan van Turkije volgende week in
Nederland ontvangt op een bezoek. Graag vernemen zij van het kabinet
wanneer dat bezoek gepland is en wat het precieze programma van het
bezoek is en wanneer dat is/wordt vastgesteld.
De leden van de CDA-fractie zijn zeer bezorgd over de situatie in Syrië en
de berichten over ondersteuning van de rebellen door Turkije en de
mogelijke bewapening door Turkije. Heeft de Nederlandse regering op
enig moment contact gehad met de Turkse regering om te vragen of zij
rebellen op haar grondgebied traint en/of bewapent? De Nederlandse
militairen en de Nederlands patriotsystemen zijn in Turkije aanwezig ter
bescherming van de Turkse burgerbevolking. De afgelopen maanden zijn
er protesten geweest, met name bij de Duitse patriotsystemen. Is de
regering bereid om premier Erdoğan te vragen om ook expliciet duidelijk
te maken in Turkije zelf dat deze Patriotsystemen daar zijn ter bescherming van zijn bevolking en dat hij dat steunt? En heeft premier Erdoğan al
een werkbezoek gebracht aan de Nederlandse, Duitse en/of Amerikaanse
militairen of acht hij een werkbezoek aan de Islamitische Universiteit van
Rotterdam veel urgenter?
De leden van de CDA-fractie zijn bezorgd over de denigrerende uitlatingen
van premier Erdoğan over christelijke en homoseksuele pleeggezinnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 121

2

Turkse media melden uitgebreid dat premier Erdoğan de Nederlandse
opvang van pleegkinderen met een Turkse en Nederlandse nationaliteit
aan de orde zal stellen bij zijn bezoek aan Nederland. Is het kabinet bereid
het antwoord dat de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport gaf op schriftelijke vragen van de leden Bergkamp en Sjoerdsma
(D66), namelijk «De Turkse regering heeft geen zeggenschap over
pleegkinderen in Nederland met de Turkse nationaliteit.» (Aanhangsel bij
de Handelingen nr. 152) letterlijk te herhalen tijdens het gesprek met
premier Erdoğan? Kan het kabinet verder aangeven welke gesprekken er
gepland staan tussen Nederlandse ambtenaren en de parlementaire
onderzoekscommissie inzake pleegkinderen vanuit Turkije en welke al
hebben plaatsgevonden en de Tweede Kamer informeren over de
gespreksverslagen/gesprekslijn terzake. Deze leden verzoeken tot slot de
op 4 maart jl. ingezonden schriftelijke vragen van de leden Keijzer en
Omtzigt hierover samen met deze vragen te beantwoorden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat religieuze minderheden in
Turkije op geen enkele wijze gelijke rechten hebben. Zij wijzen op het Halki
seminarie, dat nog altijd niet heropend is en op het Syrisch-Orthodoxe
klooster Mor Gabriel, waarvan grond onteigend wordt. De Kamer heeft
hierover een initiatiefnota aangenomen, waarvan de conclusies nu dus
het officiële Nederlandse beleid zijn. Op welke wijze zal het kabinet
godsdienstvrijheid in Turkije aan de orde stellen in het gesprek?
Mensen met een dubbele nationaliteit, Nederlands en Turks, hebben grote
moeite om hun Turkse nationaliteit op te geven wanneer zij ervoor kiezen
om alleen de Nederlandse nationaliteit aan te houden. Is het kabinet
bereid er bij de Turkse regering op aan te dringen dat de Turkse ambassade en het Turkse consulaat een eenvoudige procedure, gratis of tegen
kostendekkende leges, aanbieden, om de Turkse nationaliteit op te geven?
Op welke wijze zal het kabinet uitvoering geven aan de motie-Rouvoet
inzake de Armeense genocide?
Is het kabinet bereid een verslag van de gesprekken met premier Erdoğan
en de Turkse delegatie aan de Kamer te doen toekomen na afloop van het
bezoek?
Inbreng van de fractie van D66
De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennis
genomen van het feit dat minister-president Erdoğan van Turkije op
21 maart 2013 op uitnodiging van minister-president Rutte een officieel
bezoek brengt aan Nederland. Deze leden constateren dat de economische banden tussen Nederland en Turkije zeer sterk zijn, met een
verdrievoudiging van de handel in de afgelopen 10 jaar. Daarnaast
constateren deze leden sterke diplomatieke banden, met vorig jaar de
viering van 400 jaar Nederland-Turkse relaties. De genoemde leden zijn in
principe voorstander van Turkse toetreding tot de Europese Unie wanneer
Turkije zich aan alle afspraken houdt. De impasse in de onderhandelingen
vinden deze leden onwenselijk. Wat wordt de inzet van het kabinet tijdens
het bezoek van premier Erdoğan op dit punt? Zal het kabinet proberen de
onderhandelingen aan te jagen, en Turkije aan te sporen noodzakelijke
hervormingen door te voeren?
De leden van de fractie van D66 waarderen de rol die Turkije speelt met
betrekking tot de humanitaire ramp in Syrië. Een miljoen Syrische
vluchtelingen bevinden zich nu in Jordanië, Libanon, Turkije, Irak en
Egypte. Miljoenen hulpbehoevenden proberen in Syrië zelf te overleven
onder erbarmelijke omstandigheden. Welke vragen zal het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 121

3

hieromtrent stellen? Is het kabinet bereid eventuele extra steun aan Turkije
te overwegen, al dan niet in EU-verband?
De leden van de D66-fractie onderstrepen de samenwerking tussen
Nederland en Turkije op dit moment ten aanzien van de ontplooiing van
Nederlandse Patriots bij Adana. Deze leden hechten aan de bondgenootschappelijke band met Turkije als NAVO-partner. Is er enig zicht op extra
samenwerking met Turkije in dit verband, en zo ja, op welke manier zal het
kabinet dit naar voren brengen tijdens het bezoek van premier Erdoğan?
Inbreng van de fractie van 50plus
Heeft de regering of hebben de Nederlandse autoriteiten contact gehad
met de Turkse autoriteiten over de mannen die aangifte gedaan hebben
tegen een voormalig Nederlandse topambtenaar wegens pedofilie en die
nu in een safehouse zitten? Zo ja, wat is er besproken en afgesproken en
op welke wijze werken Nederland en Turkije samen in deze zaak?
Antwoord kabinet
Hierbij beantwoord ik, mede namens Minister-President Rutte, de vragen
van de fracties van SP, CDA, D66 en 50plus over het bezoek van de Turkse
premier Erdoğan aan Nederland.
In antwoord op de vragen van de fractie van de SP en het CDA naar het
programma, deel ik u het volgende mee. Premier Erdoğan zal op 21 maart
aanstaande Nederland bezoeken op uitnodiging van premier Rutte, na zijn
bezoek aan Turkije samen met Minister Ploumen van 5 tot 7 november
afgelopen jaar in het kader van de viering van 400 jaar betrekkingen
tussen Nederland en Turkije. Premier Erdoğan wordt vergezeld door een
delegatie bestaande uit ministers, parlementariërs en CEO’s uit het Turkse
bedrijfsleven.
Premier Erdoğan zal in de ochtend een cultureel evenement bezoeken.
H.M. de Koningin zal premier Erdoğan in audiëntie ontvangen.
Aansluitend zal premier Rutte met premier Erdoğan besprekingen voeren.
In de middag zullen de Voorzitter van de Eerste Kamer en de vicevoorzitter
van uw Kamer, mw. Arib, premier Erdoğan ontvangen. Verder zal premier
Erdoğan aanwezig zijn bij een evenement met het bedrijfsleven. Minister
Ploumen van Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel zal
hierbij aanwezig zijn. Daarnaast zal ik mijn collega Minister van Buitenlandse Zaken, Davutoğlu, ontvangen voor een gesprek.
De inzet van de gesprekken zal zijn om de betrekkingen met Turkije, na
een succesvol verlopen jaar waarin 400 jaar diplomatieke betrekkingen
werden gevierd te bestendigen, en waarvan ook het Nederlandse
bedrijfsleven heeft geprofiteerd. Het onderhouden en verdiepen van
goede betrekkingen maakt in belangrijke mate de weg vrij voor het
wederzijds opbrengen en uitleggen van kwesties waar Nederland en
Turkije andere inzichten hebben en voor het uiting geven aan zorgen over
zaken die spelen binnen die betrekkingen. Een voorbeeld daarvan is de
kwestie van Nederlandse pleegkinderen van Turkse afkomst, waar leden
van de fractie van de SP en het CDA naar vragen.
Het kabinet is voornemens tijdens het bezoek, in lijn met de antwoorden
van Staatssecretaris van Rijn van VWS en de Minister van Buitenlandse
Zaken op vragen van Uw Kamer over pleegkinderen, toe te lichten welke
zorgvuldige afwegingen worden gemaakt bij beslissingen over kinderen
die in pleeggezinnen worden geplaatst. Nederlandse pleegkinderen van
Turkse afkomst in Nederland vallen onder Nederlandse wetgeving. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 121

4

Turkse regering heeft geen zeggenschap over deze kinderen. Mij is niet
bekend dat de Turkse parlementaire onderzoekscommissie mensenrechten die zich in deze materie verdiept in Nederland is of voornemens is
Nederland te bezoeken. Premier Erdoğan heeft zich niet uitgelaten over
deze zaak.
In de gesprekken zal ook aandacht gevraagd worden voor de mensenrechtensituatie in Turkije en gevraagd worden voortgang te blijven maken wat
betreft het vervullen van de zogeheten Kopenhagen-criteria, zoals aangeroerd door de fracties van de SP, het CDA en D66. Het kabinet is in dit
verband van mening dat de EU-toetredingsonderhandelingen met Turkije
van belang zijn om de voortgang wat betreft hervormingen op het vlak
van de Kopenhagen-criteria te bevorderen. Het kabinet is dan ook
voorstander van deze onderhandelingen en zal erop inzetten deze te
bespoedigen, vooral op de voor rechtsstatelijkheid relevante onderhandelingshoofdstukken. Het kabinet zal Turkije in dit kader aansporen de
noodzakelijke hervormingen te blijven doorvoeren. Verder wijs ik erop dat
de kwestie Mor Gabriël en het bredere belang van godsdienstvrijheid en
(religieuze) minderheden in Turkije een terugkerend punt van aandacht
vormen in de bilaterale en multilaterale contacten, zoals uiteengezet in de
brief van de Minister van Buitenlandse Zaken van 3 oktober aan uw
Kamer. Ik heb hierover december jl. nog met vicepremier Babacan van
gedachten gewisseld.
Het kabinet geeft uitvoering aan de motie-Rouvoet door in contacten met
de Turkse overheid aandacht voor het standpunt van de Kamer te vragen.
De Koerdische kwestie zal in gesprekken tijdens het bezoek op de agenda
staan. Het kabinet hoopt van premier Erdoğan en Minister Davutoğlu te
vernemen hoe de vertrouwelijke onderhandelingen met PKK-leider Öcalan
verlopen. Aangegeven zal worden dat Nederland hoopt dat deze onderhandelingen uitmonden in een oplossing van de Koerdische kwestie. De
Turkse autoriteiten beschouwen de vrijlating van de acht Turkse gijzelaars
als een positief gebaar voor het vredesproces.
Er zitten momenteel vijf leden van de Turkse Partij voor Vrede en
Democratie (BDP) in Turkije gevangen.
Turkije streeft, wat betreft de kwestie van misbruik van Koerdische
kinderen in gevangenissen, naar het opzetten van aparte jeugdgevangenissen met beter opgeleid personeel. Vanwege capaciteitsgebrek is dit
nog niet in zijn geheel doorgevoerd.
Mensen waarvan de Turkse nationaliteit geregistreerd is bij de Turkse
autoriteiten hebben de mogelijkheid afstand te doen van hun Turkse
nationaliteit. In Nederland kunnen zij dat doen door een verzoek in te
dienen bij het Turkse consulaat. Hieraan zijn geringe administratiekosten
verbonden.
Het kabinet deelt de zorg van de leden van de CDA-fractie over de situatie
in Syrië. Het is het kabinet niet bekend dat Turkije wapens levert aan
Syrische rebellen. Het kabinet vertrouwt er verder op dat bondgenoten
onderling relevante informatie uitwisselen en elkaar op de hoogte
houden. Tijdens dit bezoek zal de situatie in Syrië zeker onderwerp van
gesprek zijn.
De humanitaire situatie in Syrië zal aan bod komen, waarbij Turkije zal
worden verzekerd dat er veel waardering bestaat voor de wijze waarop
het de intussen meer dan 180.000 vluchtelingen binnen zijn grenzen
opvangt. Nederland stelde in 2012 ruim EUR 23,5 mln. beschikbaar voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 121

5

de Syrische crisis, waaronder ruim 19 miljoen euro voor Syrische
vluchtelingen in omringende landen. Begin 2013 heeft Nederland nog een
extra bijdrage van 5 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het door
UNHCR gecoördineerde Syria Regional Response Plan voor vluchtelingen
in de omringende landen en ontheemden binnen Syrië.
Premier Erdoğan en leden van het Turkse kabinet hebben al herhaaldelijk
uitspraken gedaan om te onderstrepen dat de Patriotsystemen in Turkije
zijn ter bescherming van de Turkse bevolking. De aanwezigheid van de
Patriotsystemen van de drie bondgenoten is een rechtstreeks gevolg van
een concreet Turks verzoek. De Turkse Minister van Defensie heeft zijn
Nederlandse collega begeleid toen zij de Nederlandse militairen en de
Patriotsystemen bezocht in februari. Premier Erdoğan heeft geen
werkbezoek aan de Nederlandse militairen gebracht, maar Nederland,
Duitsland en de VS werken in NAVO-verband met Turkije samen ter
ontplooiing van de Patriotsystemen. Deze samenwerking impliceert voor
de relatie Nederland-Turkije een intensivering van onderling contact, ter
plekke in Adana, maar ook in Brussel en de hoofdsteden.
De intensivering van de samenwerking op dit terrein past in de verbreding
en verdieping van de betrekkingen tussen Nederland en Turkije op allerlei
vlakken, zoals politiek, economisch en cultureel, die een extra impuls heeft
gekregen door de viering van 400 jaar betrekkingen tussen onze beide
landen.
Het kabinet heeft geen contact gehad met de Turkse autoriteiten over de
mannen die aangifte hebben gedaan tegen een voormalig Nederlands
topambtenaar wegens pedofilie. Hiertoe bestaat ook geen noodzaak, nu
de aangifte van twee van hen door het Openbaar Ministerie niet als
betrouwbaar zijn beoordeeld. De Minister van Veiligheid en Justitie heeft
uw Kamer hierover bij meerdere gelegenheden bericht.
Het kabinet is bereid verslag te doen aan de Kamer van de gesprekken
met premier Erdoğan en de Turkse delegatie, zoals verzocht door leden
van de CDA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 V, nr. 121

6