Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3141

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 juni 2021
De vaste commissie voor Digitale Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken
en Klimaat over de brief van 12 februari 2021 over o.a. het Fiche:
Verordening inzake digitale diensten en wijziging Richtlijn 2000/31/EG
(Digital Services Act) (Kamerstuk 22 112, nr. 3050).
De vragen en opmerkingen zijn op 19 mei 2021 aan de Staatssecretaris
van Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 16 juni 2021
zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Leijten
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Tilburg

kst-22112-3141
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

1

Inleiding
Hierbij stuur ik u de beantwoording van het tweede gedeelte van de
vragen die door uw Kamer in het Schriftelijk Overleg van 18 mei jl. over
het fiche «Verordening inzake digitale diensten en wijziging Richtlijn
2000/31/EG (Digital Services Act)» (Kamerstuk 22 112, nr. 3050) en het
fiche «Verordening inzake Digitale Markten (Digital Markets Act)»
(Kamerstuk 22 112, nr. 3049) gesteld zijn. Het eerste gedeelte van de
vragen, welke betrekking hadden op de kabinetsinzet voor de Raad voor
Concurrentievermogen van 27 en 28, mei heb ik u op 26 mei jl. gestuurd
(Kamerstuk 22 112, nr. 3116).
Bijgevoegd vindt u ook het onderzoek van de Radboud Universiteit over
de bestrijding van illegale inhoud online1. Over dit onderzoek bent u
geïnformeerd in de geannoteerde agenda van de Raad voor Concurrentievermogen van 27 en 28 mei 2021 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 525).
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
fiches: Verordening inzake digitale diensten en wijziging Richtlijn
2000/31/EG (Digital Services Act) en Verordening inzake Digitale Markten
(Digital Markets Act). Deze leden hebben nog enkele vragen en
opmerkingen.
DSA
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Digital Services Act (DSA)
belangrijk is voor onder andere alle auteursrechthebbenden, en consumenten, onder andere in verband met het weren van illegaal aanbod van
beschermende werken op het internet. Het aanpakken, voorkomen en
bestrijden van desinformatie en illegale content online is noodzakelijk om
onze democratische rechtstaat te beschermen en is voor deze leden een
belangrijke reden om tevreden naar dit voorstel te kijken. Belangrijke
onderdelen van de DSA vinden deze leden daarnaast dat het «country of
origin» -principe en het aansprakelijkheidsprincipe behouden blijft.
Administratieve lasten
De leden van de VVD-fractie zien dat er de afgelopen jaren verschillende
Europese voorstellen voor het reguleren van technologie- en techbedrijven zijn voorgesteld en deels ingevoerd waaronder de Algemene
Verordening Gegevensbescherming (AVG) en een voorstel voor het
harmoniseren van regels rondom Kunstmatige Intelligentie. Hoe gaat het
kabinet ervoor zorgen dat dit niet tot onnodige extra regeldruk en
administratieve lasten leidt? Deelt het kabinet de mening dat extra
onnodige administratieve lasten zoveel mogelijk voorkomen moeten
worden, bijvoorbeeld voor startende ondernemers en startups? Zo ja, hoe
gaat het kabinet hiervoor zorgen?
Als horizontaal raamwerk van verantwoordelijkheden voor alle online
tussenpersonen, kent het DSA-voorstel een uitsluiting van micro- en
kleine bedrijven voor de due diligence-verplichtingen die voor online
platforms gelden en transparantieverplichtingen die van toepassing zijn
op alle online tussenpersonen. Het kabinet herkent in deze uitsluitingen de
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

2

intentie om de lastendruk voor het bedrijfsleven laag te houden en geen al
te hoge toetredingsdrempels op te werpen voor het mkb, waaronder
startende ondernemers en startups.
Het kabinet zal zich inzetten voor het behoud van deze bepalingen, met als
aandachtspunt dat deze uitsluitingen niet mogen leiden tot een ondermijning van de doelstellingen van het voorstel, bijvoorbeeld doordat
illegale inhoud en activiteiten zich verplaatsen naar kleinere aanbieders.
Voor wat betreft de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
heeft de Europese Commissie in haar evaluatie van de AVG – mede op
verzoek van Nederland – ruim aandacht besteed aan de administratieve
lasten die de AVG meebrengt voor het mkb. Daarin geeft de Commissie
aan dat naleving van de AVG voor het mkb makkelijker moet worden
gemaakt. Dit moet onder meer plaatsvinden door nieuwe modelcontractbepalingen (bijvoorbeeld voor de relatie verwerkingsverantwoordelijkeverwerker) van de Europese Commissie en door een toename van het
gebruik van alle instrumenten voor naleving die de AVG biedt, zoals
bijvoorbeeld gedragscodes. De Minister voor Rechtsbescherming heeft
deze aanbevelingen van de Commissie onderschreven.
Met betrekking tot het voorstel voor het harmoniseren van regels rondom
Kunstmatige Intelligentie verwijs ik u naar het BNC-fiche hierover.2
Aansprakelijkheidsprincipe
De leden van de VVD-fractie constateren dat juist het aansprakelijkheidsprincipe platformen in staat stelt om verantwoord en schaalbaar te zijn en
te innoveren. Deze leden pleiten echter voor één uitzondering op die
beperkte aansprakelijkheid. Wat deze leden betreft zou een e-commerce
platform wel aansprakelijkheid moeten dragen op het moment dat een
bedrijf producten aanbiedt via dat platform, maar niet in de Europese
Unie (EU) is gevestigd en er ook geen fabrikant, importeur of distributeur
in de EU gevestigd is. Anders heeft de consument of toezichthouder geen
loket om aan te kunnen kloppen. Deelt het kabinet deze mening? Zo nee,
waarom niet? Is het kabinet van mening dat dit voldoende wordt
ondervangen in de huidige DSA, in het licht van de verplichting in het
voorstel voor non-EU bedrijven om een wettelijke vertegenwoordiger in
de EU aan te stellen?
Het kabinet heeft vanuit het oogpunt van consumentenbescherming
aandacht voor situaties waarin producten van buiten de EU worden
aangeboden via tussenhandelsdiensten (die soms ook buiten de EU
gevestigd zijn). Het kabinet is evenwel in beginsel tevreden over het
handhaven van het beperkte aansprakelijkheidsregime voor tussenhandelsdiensten en de herziening van het huidige regime zoals uiteengezet in
het DSA-voorstel. Bovendien leidt de «know your business customer»verplichting ertoe dat de consument of toezichthouder altijd ergens aan
kan kloppen. De mogelijkheid om wettelijke vertegenwoordigers
aansprakelijk te stellen voor niet-naleving van de DSA is volgens het
kabinet een stap in de goede richting.
Voor specifieke situaties kijkt het kabinet verder dan de DSA, die moet
worden gezien als een lex generalis bij het ontbreken van specifieke
regelgeving. In die context gaat de aandacht van het kabinet uit naar de
verwachte herziening van de Richtlijn algemene productveiligheid

2

Fiche: Mededeling Bevorderen Europese aanpak inzake Kunstmatige Intelligentie, Kamerstuk
22 112, nr. 3128

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

3

(RAPV)3. De Commissie heeft aangekondigd dat zij in het tweede kwartaal
een voorstel hiertoe zal publiceren. In de aanloop hier naartoe spant het
kabinet zich in, onder andere door middel van gesprekken met de
Commissie, voor meer verantwoordelijkheid voor online platforms die
directe import4 faciliteren.
«Good Samaritan»-clausule
De leden van de VVD-fractie zijn groot voorstander van de clausule in het
voorstel die ervoor zorgt dat platforms vrijwillig extra activiteiten kunnen
ondernemen tegen illegale content, zonder dan gelijk aansprakelijk te
worden (»Good Samaritan»-clausule). Door die clausule kunnen Nederlandse en andere Europese bedrijven zich onderscheiden op kwaliteit ten
opzichte van de wereldwijde concurrentie die vaker voor lagere kwaliteit
gaat en lagere prijzen. In praktijk kan dit zich uiten door samenwerking
met toezichthouder Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA).
Deelt het kabinet de mening dat dit een wenselijk principe is? Zo nee,
waarom niet? Kan het kabinet meegeven dat dit principe geborgd blijft?
Het kabinet heeft een positieve houding ten aanzien van het zogenaamde
«Good Samaritan»-principe, zoals vastgelegd in artikel 6 van het
DSA-voorstel, omdat het als één van de instrumenten kan dienen in het
stimuleren van bedrijven om meer verantwoordelijkheid te nemen. De
inzet van het kabinet is erop gericht om dit principe te borgen in de tekst.
Diversiteit Bedrijven en Platformen
De leden van de VVD-fractie erkennen dat het ene social media platform
het andere online bedrijf niet is. Deze leden zouden daarom graag zien dat
de diversiteit tussen platforms steviger wordt aangezet in het voorstel. Het
type content op een e-commerce platform waar producten worden
aangeboden, is van een geheel andere categorie dan bijvoorbeeld content
op sociale media platforms, met potentieel grote maatschappelijke
impact. Deze leden zijn van mening dat hier dan ook verschillende
verantwoordelijkheden en maatregelen bij passen, bijvoorbeeld in
meldingsprocedures.
De leden van de VVD-fractie horen graag van het kabinet of zij ook ziet dat
een klusplatform, een e-commerce platform, een social media platform in
hun werking weliswaar deels overeenkomen, maar dat de sóórt content
vaak bepaalt of er een maatschappelijk risico bestaat en dus ook bepalend
is voor hoe hiermee om te gaan.
Het kabinet deelt de analyse dat bedrijven die onder de DSA reikwijdte
vallen, in hun werking soms deels overeenkomen, maar verschillende
online diensten kunnen aanbieden en het per dienst om verschillende
types content kan gaan. Het kabinet is van mening dat, afhankelijk van de
specifieke dienst die wordt aangeboden door een bedrijf, ook specifieke
navenante verantwoordelijkheden moeten worden opgelegd.
In het DSA voorstel wordt een onderscheid gemaakt tussen de verschillende diensten van de hoofdcategorie online tussenpersonen en de
subcategorie van «online platforms», waar specifieke verplichtingen
opgelegd al naargelang de dienst van het platform en de type content,

3

https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12466-Richtlijnalgemene-productveiligheid-herziening_nl
4
De situatie dat een consument direct vanuit een derde land producten kan kopen en laten
bezorgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

4

zoals bijvoorbeeld de «Know-Your-Business-Customer» (KYBC)
verplichting.
DMA
De leden van de VVD-fractie zien dat de digitale wereld snel groeit en haar
bedrijven net zo snel. Uit verschillende rapporten blijkt dat Nederland
steeds afhankelijker wordt van een aantal grote bedrijven die buiten de EU
gevestigd zijn. Juist met de Digital Markets Act (DMA) lijkt eerlijke
concurrentie binnen de EU beter gewaarborgd. Deze leden hebben enkele
vragen.
Reikwijdte definitie «code platforms»
Voor de leden van de VVD-fractie is het onduidelijk wat er precies onder
een «code platform» wordt verstaan. Stel één bedrijf gebruikt de
(inzichten en analyses die zijn gegenereerd door middel van) data van het
ene platform om een ander platform op te richten. Worden beide
platformen dan als één gezien of als twee? Deelt het kabinet de mening
dat in er in dit geval gekeken moet worden naar de totale onderneming en
niet sec naar de losse platformen om te voorkomen dat grote bedrijven
alsnog onder deze waarborg uit kunnen komen? Hoe kan en gaat het
kabinet ervoor zorgen dat dit beter in de DMA geborgd wordt?
In de DMA wordt in artikel 2 onder (2) een definitie gegeven van kernplatformdienst. Daarbij wordt een specifieke opsomming gegeven van
diensten, zoals bijvoorbeeld online zoekmachines, of online socialenetwerkdiensten. Een bedrijf dat een kernplatformdienst aanbiedt kan
worden aangemerkt als poortwachter op basis van kwantitatieve
drempels (artikel 3(2)) of op basis van kwalitatieve criteria (artikel 3(6)) en
valt dan onder het bereik van de DMA. Hierbij wordt zowel naar de
aanbieder van kernplatformdiensten als geheel als naar de losse diensten
daarin gekeken. Dit wordt geïllustreerd door het feit dat de drempel in
artikel 3(2)(a), die de impact van een bedrijf op de interne markt meet, kijkt
naar de marktwaarde of omzet van het bedrijf als geheel. Vervolgens
wordt in de drempel in artikel 3(2)(b) bekeken of de verschillende diensten
die worden aangeboden door dat bedrijf een belangrijke toegangspoort
voor zakelijke gebruikers tot eindgebruikers vormen door te kijken naar de
hoeveelheden gebruikers per dienst.
Verder wordt in artikel 2 onder (22) een definitie gegeven van ondernemingen. Dit betreft een breed begrip, waarbij wordt uitgegaan van alle
gelinkte ondernemingen die een groep kunnen vormen. Eén onderneming
kan meerdere kernplatformdiensten hebben waarvoor het platform een
poortwachterspositie heeft.
In het voorbeeld van de VVD-fractie kan sprake zijn van twee kernplatformdiensten die onder dezelfde onderneming vallen. In die situatie vallen
beide diensten onder het bereik van de DMA. Echter, wanneer slechts één
van de diensten een kernplatformdienst betreft die bovendien machtig
genoeg is om te worden aangewezen, dan is de DMA enkel op die ene
dienst van toepassing. Voor verplichtingen die toegang tot een kernplatformdienst regelen, vindt het kabinet dit de juiste aanpak. Bijvoorbeeld
wanneer een platform voor een bepaalde dienst een poortwachterspositie
heeft, is het goed als het door een ander machtig bedrijf dat voor die
specifieke dienst nog niet zo machtig is, kan worden uitgedaagd. Dat
werkt beter wanneer er op de nieuwe dienst niet al dezelfde verplichtingen van toepassing zijn. Voor de verplichtingen die vooral regelen dat
poortwachters zich eerlijk gedragen tegen zakelijke en eindgebruikers,
pleit het kabinet ervoor dat ze voor alle diensten in het «ecosysteem» van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

5

een poortwachter moeten gelden, ongeacht of deze diensten zijn
aangewezen als toegangspoort. Immers kan macht verkregen uit een
kernplatformdienst ook gebruikt worden om bij andere diensten druk uit
te oefenen op gebruikers.
Poortwachter en onderneming
De leden van de VVD-fractie lezen daarnaast dat het kabinet zich inzet
voor een verplichting voor poortwachters die het mogelijk maakt dat
ondernemers zowel op andere platforms als op hun eigen verkoopkanalen
lagere prijzen te hanteren. Deze leden zijn het met deze lijn eens. Dit is
wenselijk om concurrentie te bevorderen en zakelijke gebruikers minder
afhankelijk te maken van poortwachter-platforms. Kan het kabinet
aangeven hoe het krachtenveld eruitziet rondom deze verplichting?
Verwacht het kabinet dat deze verplichting er komt?
Het kabinet pleit er in Europa inderdaad voor om poortwachters te
verbieden om zakelijke gebruikers ervan te weerhouden op hun eigen
verkoopkanaal een lagere prijs of betere voorwaarden te laten gelden dan
op het platform van de poortwachter (verbod op de smalle pariteitsclausule). In de lopende onderhandelingen merkt Nederland dat het hierin
zeker niet alleen staat. In een aantal lidstaten is er al nationale wetgeving
die dit verbiedt of heeft de mededingingstoezichthouder dit verboden. Zo
gaf het Duitse hooggerechtshof op 18 mei jl. de Duitse toezichthouder nog
gelijk in een zaak tegen Booking.com waarin de Duitse toezichthouder het
hanteren van deze voorwaarde door Booking.com verbood. Ook andere
lidstaten, bijvoorbeeld Frankrijk, laten zich tijdens de onderhandelingen
positief uit over een dergelijk ruim verbod. Het kabinet heeft daarmee
goede hoop dat deze verplichting er kan komen en zal zich hier tijdens de
onderhandelingen voor blijven inzetten.
Data
De leden van de VVD-fractie lezen met betrekking tot de maatregelen in de
DMA dat het volgens artikel 6(b) mogelijk moet zijn om vooraf geïnstalleerde apps te verwijderen. Houdt dit ook in dat de verzamelde data van
zo’n app moeten worden verwijderd? Zo nee, is het kabinet van mening
dat dit zo zou moeten zijn?
Een verplichting om data van een vooraf geïnstalleerde app te verwijderen staat niet expliciet in de verplichting opgenomen. De mogelijkheid
om data te verwijderen is dan ook meer een AVG-vraagstuk. Zo biedt de
AVG aan natuurlijke personen al verschillende mogelijkheden om hun
data te laten verwijderen.
De leden van de VVD-fractie lezen daarnaast dat de DMA de interoperabiliteit van aanvullende diensten, zoals betaaldiensten regelt, maar niet de
interoperabiliteit van kerndiensten zoals social media en instant
messaging. Is het niet beter voor volledige interoperabiliteit om deze
diensten ook open te stellen? Waarom wel of waarom niet?
Het kabinet erkent het belang van interoperabiliteit voor de betwistbaarheid van online markten en is dan ook groot voorstander van de
hierover in de DMA opgenomen verplichtingen. Naast de operabiliteitsverplichting tussen het besturingssysteem, de hard- en software van een
poortwachter voor aanvullende diensten in artikel 6(1)(f) van het voorstel,
is in artikel 6(1)(c) ook een verplichting opgenomen die onder meer
interoperabiliteit van apps van derden met het besturingssysteem van een
poortwachter regelt. Het kabinet vindt dat verdergaande interoperabiliteitsverplichtingen voor een breder scala aan diensten zeker een positieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

6

bijdrage kunnen leveren aan de concurrentie en keuzevrijheid. Vergaande
interoperabiliteitsverplichtingen kunnen in sommige gevallen echter ook
de innovatie belemmeren. Dat is bijvoorbeeld zo wanneer zo’n
verplichting zorgt dat alle diensten naar het laagste kwaliteitsniveau dat
op de markt bestaat moeten worden gebracht om interoperabel te kunnen
zijn.
Het vergt dus een afweging per geval of interoperabiliteit afdwingen
vooral voordelig of nadelig is voor gebruikers van digitale diensten. De
verplichtingen in artikel 5 en 6 van de DMA zijn automatisch van
toepassing op alle aangewezen kernplatformdiensten en lenen zich dus
niet voor een dergelijke goede afweging per geval. Daarom pleit het
kabinet in de onderhandelingen voor een aanvullende bevoegdheid voor
de Europese Commissie om na een marktonderzoek extra verplichtingen
aan specifieke poortwachters op te kunnen leggen, bovenop de verplichtingen in artikel 5 en 6 die voor alle poortwachters gelden. Hierbij zou de
Commissie kunnen kiezen uit een scala van verplichtingen op principeniveau op gebieden zoals interoperabiliteit, datadeling en
non-discriminatie.
Overigens geldt dat in het nieuwe Telecomkader (de Telecomcode5) de
mogelijkheid is opgenomen om voor nummeronafhankelijke interpersoonlijke communicatiediensten, waaronder de door de VVD-fractie
genoemde instant messaging-diensten, interoperabiliteit af te dwingen
indien de Europese Commissie besluit dat dit nodig is. Dan kan de
Autoriteit Consument en Markt (ACM)een interoperabiliteitsverplichting
opleggen zodat diensten van verschillende aanbieders met elkaar kunnen
communiceren.6
De leden van de VVD-fractie zien tot slot dat de voorgestelde criteria voor
toepassing van de DMA niet te lijken voldoen voor autofabrikanten. Het is
bijvoorbeeld niet waarschijnlijk dat een autofabrikant meer dan 45 miljoen
maandelijkse eindgebruikers heeft. Dat heeft het onwenselijke gevolg dat
deze nieuwe wetgeving niet (volledig) op deze belangrijke productgroep
van toepassing zou kunnen zijn, terwijl de verplichtingen die de DMA
oplegt aan poortwachters ervoor zouden (kunnen) zorgen dat een eerlijk
en gelijk speelveld wordt gecreëerd. Deelt het kabinet de mening dat
autofabrikanten kunnen worden aangemerkt als poortwachter in de zin
van de DMA, vanwege het belang van de consument dat derde partijen
om toegang kunnen krijgen tot door de auto verzamelde data en de via de
auto aangeboden diensten? Hierbij kan bijvoorbeeld worden uitgegaan
van een relatief marktaandeel. Of is er een andere manier om de macht
van de fabrikant te doorbreken? Zo nee, waarom niet?
De DMA betreft specifiek digitale diensten, in het bijzonder platforms met
een poortwachterspositie. De vormgeving van de DMA is dan ook op
basis van de dynamiek en eigenschappen van die markten ontworpen en
zou daarmee niet direct passen bij situaties van afhankelijkheid van
autofabrikanten. Het kabinet erkent wel het belang van een gelijk
speelveld op deze markt. Momenteel wordt deze markt al gereguleerd via
de uitzondering op verticale afspraken in de motorvoertuigensector (de
MV-BER7) en vooral de Motor Vehicle Type Approval Regulation

5

Richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot
vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie (herschikking)
6
Zie hiervoor mijn brief aan uuw Kamer over modernisering van het mededingingsinstrumentarium in relatie tot digitalisering en online platforms (Kamerstuk 35 134, nr. 13).
7
Verordening (EU) nr. 461/2010 van 27 mei 2010 betreffende de toepassing van artikel 101, lid 3,
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de motorvoertuigensector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

7

(MV-TAR8). Deze Europese regelgeving wordt momenteel geëvalueerd en
zal op basis daarvan, met inachtneming van de door de VVD-fractie
aangekaarte afhankelijkheid, worden herzien. Er is bij de herziening van
de MV-TAR specifiek aandacht voor de toegang tot data en interfaces en
de afhankelijkheid van derden voor het leveren van diensten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de fiches met
betrekking tot de DSA en de DMA en verwelkomen de focus op een
gelijkwaardig speelveld ten behoeve van een robuuste digitale economie
en de verantwoordelijkheid voor platformen van grote techbedrijven die
voortvloeit uit hun invloed. Deze leden hebben nog enkele vragen en
verwachten over dit onderwerp nog nader een debat te voeren.
Fiche: Verordening inzake Digitale Markten (Digital Markets Act)
De leden van de D66-fractie constateren dat het voorstel van de Europese
Commissie is afgebakend tot «kernplatformdiensten». Het fiche benoemt
acht type kernplatformdiensten, die tevens de reikwijdte van het
wetsvoorstel bepalen. Deze leden merken op dat nieuwe digitale
toepassingen ten alle tijden kunnen ontstaan. Derhalve moet de wet
voldoende flexibel zijn om nieuwe kernplatformdiensten te adresseren. Zij
vragen het kabinet toe te lichten waarom de reikwijdte van de wet tot de
acht genoemde kernplatformdiensten is beperkt. Hoe loopt de procedure
om een nieuwe kernplatformdienst toe te voegen en hoe lang duurt een
dergelijke procedure?
De Europese Commissie heeft in de praktijk gezien dat er tussen een
aantal digitale diensten overeenkomsten zijn die leiden tot ongewenste
situaties (overweging 1 Context van het voorstel en sectie 5.2.1 van de
Effectenbeoordeling). De diensten waar deze situaties het meest
voorkomen zijn beschreven als de kernplatformdiensten. Daarmee wil de
Commissie dus concreet ingrijpen op diensten waarvan nu al duidelijk is
dat er problemen spelen. Het kabinet is blij dat deze diensten vrij breed
zijn gedefinieerd, zodat de diensten waarbij nu en in de nabije toekomst
problemen spelen onder de DMA vallen.
Zoals de leden van de D66-fractie terecht opmerken is voldoende
flexibiliteit cruciaal voor een toekomstbestendige DMA. Op basis van
artikel 17 krijgt de Commissie de bevoegdheid om een marktonderzoek uit
te voeren met als doel te achterhalen of bepaalde kernplatformdiensten
moeten worden toegevoegd aan de DMA. Daarnaast staat in artikel 38
beschreven dat de Verordening hoe dan ook elke drie jaar wordt geëvalueerd, waarbij wordt onderzocht of de lijst met kernplatformdiensten nog
volledig is. Een toevoeging van kernplatformdiensten dient via de
gebruikelijke route voor wijziging van een verordening te gebeuren. De
lengte van deze procedure is op voorhand moeilijk te voorspellen. Dit
hangt onder andere af van de hoeveelheid toevoegingen die worden
gedaan en hoeveel overeenstemming hier op voorhand over is.
De leden van de D66-fractie lezen dat het voorstel van de Europese
Commissie verschillende maatregelen bevat om platformdiensten te
reguleren die als poortwachter zijn aangemerkt. Deze leden vragen het
kabinet te verhelderen of ook het afdwingen van interoperabiliteit met
vergelijkbare dienstverleners een van de maatregelen betreft.
8

Verordening (EU) 2018/858 van 30 mei 2018 betreffende de goedkeuring van en het markttoezicht op motorvoertuigen en aanhangwagens daarvan en systemen, onderdelen en technische
eenheden die voor dergelijke voertuigen zijn bestemd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

8

Zoals uitgelegd in het antwoord op de vraag van de VVD-fractie over
interoperabiliteit, bevat de DMA een aantal interoperabiliteitsverplichtingen. Voor nadere verplichtingen pleit het kabinet in de onderhandelingen voor een aanvullend mechanisme waarmee de Europese
Commissie onder andere verdergaande interoperabiliteitsverplichtingen
aan specifieke poortwachters kan opleggen na een marktonderzoek. Als
laatste geldt in het geval van nummeronafhankelijke interpersoonlijke
communicatiediensten dat verplichtingen op dit gebied niet in de DMA
hoeven te worden opgenomen, aangezien dit reeds in het nieuwe
Telecomkader geregeld is.
De leden van de D66-fractie lezen dat voor de Europese Commissie een
wijze om vast te stellen of een platform een poortwachtersfunctie heeft,
het beoordelen van de marktwaarde is. Deze leden vragen het kabinet te
verhelderen hoe de marktwaarde wordt bepaald als het platformen betreft
die niet een (zelfstandig) beursgenoteerd bedrijf zijn.
Zoals in de antwoorden op de vragen van de VVD-fractie aangegeven,
bevat de DMA twee verschillende methoden van aanwijzing (kwantitatief
en kwalitatief) op basis waarvan poortwachters kunnen worden aangewezen. Onderdeel van de kwantitatieve drempel is het bepalen van de
jaarlijkse omzet (minstens 6,5 miljard in de laatste drie jaar), óf de
gemiddelde marktkapitalisatie of vergelijkbare eerlijke marktwaarde van
de onderneming (minstens 65 miljard in het laatste financiële jaar). Indien
een bedrijf dus niet beursgenoteerd is en de marktwaarde daarmee niet of
lastig te bepalen is, kan dus gekeken worden naar jaarlijkse omzet of naar
de equivalente eerlijke marktwaarde, die kan worden bepaald door te
kijken naar onder andere de omzet, kosten en waarde van vergelijkbare
bedrijven die wel beursgenoteerd zijn.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Europese Commissie als
toezichthouder bedrijven boetes kan opleggen, waarbij het boetebedrag in
verhouding staat tot de omzet. Deze leden merken op dat er in de digitale
economie platformen zijn die niet handelen in euro’s maar in data. De
bedrijven zetten op papier geen enkele euro om, terwijl zij wel een
poortwachtersfunctie vervullen. Deze leden vragen het kabinet te
verhelderen hoe het kabinet en de Europese Commissie dit beziet. Wat is
de opstelling van Nederland tegenover een boetemaatregel die gebaseerd
is op de marktwaarde?
Het kabinet herkent het gegeven dat bedrijven in de digitale economie
soms waardevolle data bezitten die zich (nog) niet in de omzet uit. Dit is
echter vooral het geval voor opkomende bedrijven. Voor de grote
poortwachtersplatforms geldt juist dat zij vaak veel omzet maken en hun
financiële positie juist kan worden ingezet om hun macht verder te
vergroten. Een bijkomend voordeel van het baseren van boetes op omzet
en niet op marktwaarde, is dat omzet eenvoudiger te meten is en minder
wordt beïnvloed door bijvoorbeeld koerswijzigingen, wat voor de
marktwaarde wel geldt.
De leden van de D66-fractie constateren dat het kabinet het standpunt
hanteert dat er ingegrepen dient te worden op EU-niveau door de
Europese toezichthouder. Deze leden vragen het kabinet toe te lichten hoe
de Nederlandse regering wenst om te gaan met platformen die niet een
significatie impact op de Europese interne markt hebben, maar wel op de
Nederlandse markt.
Het grensoverschrijdende karakter van het internet zorgt ervoor dat
ingrijpen op EU-niveau het meest voor de hand ligt. Dit voorkomt
fragmentatie en «forum shopping» (bedrijven vestigen zich in lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

9

met de minste regulering). Het kabinet pleit daarom altijd al voor een
bevoegdheid om mondiaal opererende poortwachters op Europees
niveau aan te pakken.
Daarnaast is het over het algemeen zo dat wanneer een platform
nationaal heel machtig wordt, het aantrekkelijk wordt voor andere
platforms (bijvoorbeeld uit andere lidstaten) om het nationale platform uit
te dagen. Ook is de kans groot dat een platform dat machtig is op een
nationale markt door wil groeien en daarom zal uitbreiden naar andere
lidstaten op de interne markt. De toename in concurrentie zal een
drukkend effect hebben op de schadelijke gevolgen van marktmacht en
zorgen voor meer innovatie, hogere kwaliteit en lagere prijzen. Op dit
moment ziet het kabinet daarom geen noodzaak om in aanvulling op het
Europese voorstel nationale regelgeving op te stellen specifiek voor de
Nederlandse markt.
Desalniettemin zou het (in de toekomst) in uitzonderlijke gevallen zo
kunnen zijn dat een platform een product of dienst aanbiedt die gebonden
is aan een nationale markt vanwege bijvoorbeeld de taal, nationale
regelgeving of omdat er op het platform producten of diensten worden
verhandeld die enkel nationaal verkrijgbaar zijn. Het kabinet vindt het
daarom van belang dat met de DMA de mogelijkheid wordt opengehouden om met aanvullende nationale regelgeving te komen indien de
noodzaak zich aandient. De Commissie heeft tijdens de onderhandelingen
bevestigd dat de DMA nog voldoende ruimte laat om in aanvulling op de
Europese regelgeving op nationaal niveau regels op te stellen voor
platforms die in de zin van de DMA geen poortwachter zijn, dus ook voor
platforms die alleen actief zijn op een nationale markt en daar eventueel
over een poortwachterspositie beschikken.
De leden van de D66-fractie begrijpen dat een aantal grote digitale
bedrijven voor het gebruik van hun diensten locatiedeling en andere
privacy gevoeligheden voorwaardelijk stelt voor het gebruik van hun
diensten. Deze leden vragen in hoeverre de DMA hierop toeziet, ook in
verhouding tot de General Data Protection Regulation (GDPR), en wat de
Nederlandse inzet hierop zal zijn. Zij vragen daarnaast op welke manier
het voor individuen gemakkelijker wordt gemaakt om, wanneer een
schending van de GDPR wordt vermoed, hiertegen te ageren.
In principe wordt het toestemming geven voor privacyvoorwaarden
geregeld in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG),
aangezien een generiek instrument hiervoor geschikter is dan de DMA die
zich uitsluitend op poortwachters richt. Nochtans deelt het kabinet de visie
van de D66-fractie dat poortwachters eerder in staat zijn om privacyvoorwaarden aan gebruikers op te leggen als er geen alternatieve dienst
beschikbaar is die beter bij hun privacyvoorkeuren past. Doordat de DMA
de concurrentie en daarmee de keuzevrijheid vergroot, wordt met de
introductie van deze Verordening dit probleem wel geadresseerd. Een
effectieve DMA zorgt ervoor dat eindgebruikers kunnen kiezen tussen
diensten. Dan wordt het geven van voorkeur aan een privacyvriendelijke
dienst of bijvoorbeeld een dienst die sterk gepersonaliseerd is ook weer
een keuze van de eindgebruiker.
In artikel 11(2) wordt daarnaast geregeld dat wanneer het verwerken van
gegevens nodig is voor het naleven van de DMA, een poortwachter
verplicht is de benodigde stappen te nemen om op directe wijze de
benodigde instemming te krijgen zoals vereist op grond van de AVG of
waar nodig data te anonimiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

10

De leden van de D66-fractie vragen het kabinet toe te lichten hoe het
Nederlandse standpunt zich verhoudt tot de aangenomen moties die zijn
ingediend bij het notaoverleg over de initiatiefnota van het lid Verhoeven
«Mededinging in de digitale economie» gehouden op 16 december 2019
(Kamerstuk 35 134, nr. 12).
Per brief van 20 april 20209 heb ik uw Kamer ingelicht over hoe ik de
moties die zijn ingediend bij het notaoverleg over de initiatiefnota van het
lid Verhoeven «mededinging in de digitale economie» d.d. 16 december
2019 heb meegenomen in de Nederlandse beleidsinzet inzake het
toepasbaar houden van het mededingingsinstrumentarium in relatie tot
online platforms. Onderdeel van die beleidsinzet was het richting
Europese Commissie en andere lidstaten uitdragen van het belang van
Europese regels rondom bedrijven met een poortwachterspositie. Mede
naar aanleiding van mijn Europese inzet op dit onderwerp is het huidige
voorstel van een Digital Markets Act eind 2020 tot stand gekomen. Voor
de manier waarop het Nederlandse standpunt in de DMA een plek heeft
gekregen verwijs ik u naar het BNC-fiche Verordening inzake Digitale
Markten (Digital Markets Act) van 12 februari 2021. 10 Deze inzet betreft
dus een invulling van het standpunt zoals genoemd in de brief van april
2020.
De leden van de D66-fractie horen graag van het kabinet hoe er tegen het
mozaïek van toezichthouders binnen de DSA op zowel nationaal als
Europees niveau wordt aangekeken. Acht het kabinet hier niet juist kans
op versnippering en daardoor maar beperkte handhaving? Bij versnipperd
toezicht kan een bepaald land of landen boetes/onderzoek naar inbreuken
tegenhouden, hoe kijkt het kabinet naar dit risico? Op welke gronden is
het kabinet kritisch op de rol van een wettelijke vertegenwoordiger voor
tussenpersonen uit derde landen?
Hoe het toezicht op de DSA wordt vormgegeven in de lidstaten wordt niet
voorgeschreven in de DSA. Zie verder de antwoorden op gelijksoortige
vragen van de VVD. Wel wordt de verplichting opgelegd om een
zogenaamde Digitale Diensten Coördinator (DDC) aan te wijzen. Het
kabinet is nog aan het onderzoeken hoe het toezicht in Nederland effectief
kan worden ingericht, waarbij in eerste instantie wordt gekeken naar
bestaande toezichthouders (waaronder de ACM, de Nederlandse Voedselen Warenautoriteit (NVWA) en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP)),
maar ook het Openbaar Ministerie (OM) en samenwerkingsverbanden.
De wettelijk vertegenwoordiger van een tussenpersoon moet aan een
aantal voorwaarden voldoen, zoals omschreven in artikel 11 van de DSA.
Het kabinet is van mening dat met deze voorwaarden de inhoud van de
rol van een dergelijke vertegenwoordiger ook voor online platforms uit
derde landen voldoende is geborgd.
De leden van de D66-fractie vragen of het kabinet kan toelichten of er
vlakken zijn waarop de verordeningen schuren met de GDPR, zoals
artikelen 5(a); 6(1)(h); en 6(1)(i). Deze leden horen graag van het kabinet
een verwachting of de inwerkingtreding van de verordeningen mogelijk
zal leiden tot beperking van het aantal online diensten die aangeboden
worden binnen de EU.
Zoals in antwoord op de eerdere vraag van de D66-fractie over de AVG
aangegeven, is in artikelen 7(1) en 11(2) van de DMA expliciet opgenomen
dat poortwachters zich aan de AVG moeten houden bij het voldoen aan de
9
10

Kamerstuk 35 134, nr. 13
Kamerstuk 22 112, nr. 3049

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

11

verplichtingen waarbij het verwerken of delen van data een rol speelt en
data waar nodig te anonimiseren. De verordening schuurt dus niet met de
AVG.
Het kabinet verwacht dat de inwerkingtreding van de DMA het aantal
online diensten in de EU juist zal doen toenemen, aangezien door de DMA
de betwistbaarheid van en concurrentie op digitale markten toeneemt en
de keuzevrijheid daarmee groter wordt.
Hoe kijkt het kabinet tegen het Franse initiatief om «(potentially) harmful
content» in de scope van de verordening te krijgen? Hoe kan volgens dit
initiatief mogelijk bepaald worden wat potentieel schadelijk kan zijn en
welke grenzen zijn hieraan verbonden?
Zoals aangegeven in het BNC-fiche11 steunt het kabinet de keuze van de
Commissie om de reikwijdte van het voorstel te beperken tot de
bestrijding van illegale inhoud voor wat betreft verwijderingsverplichtingen en systemische risico’s van de allergrootste platforms. Het
verbreden van de reikwijdte voor wat betreft verwijderingsverplichtingen
naar schadelijke inhoud zou negatieve gevolgen voor de vrijheid van
meningsuiting kunnen hebben.
Welke informatie moeten online platforms vertrekken met betrekking tot
advertenties en de reden dat mensen deze advertenties te zien krijgen?
Hoe kijkt het kabinet aan tegen een striktere regulering van gepersonaliseerde advertenties om advertenties context gebonden te maken in plaats
van gebaseerd op invasieve tracking methodes?
Het kabinet vindt het belangrijk dat er transparantie is over advertenties.
Het voorstel bevat verschillende maatregelen om dit verder te bevorderen. Online platforms moeten bij elke advertentie op hun dienst zorgen
dat gebruikers duidelijk kunnen zien dat het een advertentie betreft,
namens wie de advertentie is getoond en op basis van welke parameters
de advertentie aan gebruikers wordt getoond. De DSA verplicht de
allergrootste platforms daarnaast om een openbare advertentiebibliotheek bij te houden met dezelfde informatie én het bereik per advertentie.
Het kabinet vindt dat de DSA hiermee voldoende maatregelen bevat met
betrekking tot advertenties. Gebruikers krijgen meer inzicht krijgen in de
advertenties die ze worden getoond en er kan meer onderzoek worden
gedaan naar de systemische risico’s van advertentiesystemen van grote
platforms. Daarnaast worden de allergrootste platforms verplicht in hun
risicoanalyse rekening te houden met de impact van hun diensten,
inclusief de advertentiesystemen, op de maatschappij en gepaste
maatregelen te nemen.
Ook de Richtlijn modernisering consumentenbescherming12, waarvan het
implementatiewetsvoorstel na de zomer naar uw Kamer wordt gestuurd,
bevat verplichtingen tot transparantie over gepersonaliseerde advertenties. Op grond van deze richtlijn moeten consumenten worden
geïnformeerd over het feit of het aanbod al dan niet gepersonaliseerd is13.

11
12
13

Kamerstuk 22 112, nr. 3050
Richtlijn EU 2019/2161.
Artikel 4(4)(a) onder ii richtlijn modernisering consumentenbescherming, die onder andere de
consumentenrichtlijn aanpast en als informatieverplichting toevoegt: «indien van toepassing,
dat de prijs is gepersonaliseerd op basis van geautomatiseerde besluitvorming».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

12

Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geagendeerde stukken en hebben daarover de volgende vragen.
De leden van de PVV-fractie vragen met betrekking tot het fiche: Verordening inzake Digitale Markten of de termijn van twee jaar voor de
beoordeling door de Europese Commissie of een platform nog poortwachter niet aan de lange kant is, gezien de snelheid waarmee de digitale
omgeving kan veranderen. Zou een jaarlijks evaluatiemoment passender
zijn?
Het kabinet onderschrijft het belang van snel kunnen handelen in het
kader van het zeer dynamische karakter van digitale markten. In artikel
4(2) van de DMA wordt inderdaad genoemd dat de Europese Commissie
minstens elke twee jaar de status van poortwachters herbeoordeelt. Dit is
echter een minimum; in artikel 4(1) is bepaald dat de Europese Commissie
een evaluatie op elk moment, op aanvraag of op eigen initiatief kan doen.
Indien er twee jaar lang geen evaluatie plaatsvindt, dan volgt de herbeoordeling automatisch.
De leden van de PVV-fractie merken op dat het kabinet zegt zich ervoor te
gaan inzetten dat de meldingsplicht in de DMA niet beperkt wordt tot
overnames van digitale diensten maar dat álle fusies en overnames van
poortwachters gemeld moeten worden en dat de Europese Commissie die
bovendien zou moeten gaan toetsen/beoordelen. Welke toetsingscriteria
heeft het kabinet hierbij voor ogen? Wat zijn volgens haar de mogelijke
uitkomsten van een dergelijke beoordeling? Ziet dit kabinet het voor zich
dat de Europese Commissie in een uiterste geval een verbod op een fusie
of overname uitspreekt? Hoe is de inschatting van het kabinet ten opzichte
van de bereidwilligheid van poortwachters om alle interne beweegredenen en strategische overwegingen die ten grondslag liggen aan een
eventuele fusie of overname te delen met de Europese Commissie?
De Europese Commissie heeft veel ervaring met het beoordelen van
fusies en overnames, ook in de digitale economie. De Commissie heeft
dus al veel methodes voorhanden, waarbij getoetst wordt of een fusie of
overname zal leiden tot een beperking van de concurrentie. In dat geval
kan de Commissie besluiten geen vergunning te verlenen, zodat de fusie
of overname niet kan doorgaan. Ook kan de Commissie het verlenen van
een vergunning voorwaardelijk maken aan bepaalde concessies, zoals het
afstoten van bedrijfsonderdelen of het toegang blijven bieden tot data en
interoperabiliteit aan derde partijen. Dit is in het bestaande mededingingsrecht al zo geregeld.
De voornaamste lacune die momenteel in het fusietoezicht op digitale
bedrijven bestaat betreft het feit dat bedrijven enkel fusies en overnames
ter beoordeling bij de toezichthouder moeten melden als beide partijen
voldoende omzet maken. Daardoor worden overnames van een innovatieve startup die nog weinig omzet maakt, maar wel waardevolle data in
handen heeft of later tot concurrent van de poortwachter kan uitgroeien,
niet beoordeeld. Daarom pleit het kabinet naast de meldingsplicht in de
DMA ook voor daadwerkelijke beoordeling van deze concentraties.
Het is verder inderdaad belangrijk dat poortwachters alle verplichte
informatie aanleveren bij de Commissie. Artikel 26(2)(b) van de DMA
beschrijft dat indien een poortwachter fusies en overnames niet meldt, of
incorrecte, incomplete dan wel misleidende informatie aanlevert, dit tot
een boete kan leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

13

De leden van de PVV-fractie vragen hoe het kan dat op dit moment nog
niet duidelijk is of vanuit de lidstaten beleidmakers of toezichthouders
zitting gaan nemen in het adviescomité dat de Europese Commissie zal
gaan ondersteunen. Is dit niet eerder besproken of is er verschil van
inzicht hierover tussen de lidstaten? Het kabinet ziet graag een signaleringsrol weggelegd voor de nationale toezichthouders, maar ook het
assisteren van de Europese Commissie in het monitoren van de DMA. Ze
zouden onder andere betrokken moeten worden bij de handhaving en
marktonderzoeken van de Europese Commissie. Hoe ziet het kabinet deze
rol van nationale toezichthouders precies voor zich? Is het haar bedoeling
dat álle nationale toezichthouders meekijken bij alle cases van de
Europese Commissie, ook als die gaan om een poortwachter die
bijvoorbeeld niet in elk Europees land actief is?
Na de publicatie van het voorstel voor de DMA bleef eerst nog onduidelijk
of vanuit lidstaten beleidsmakers of toezichthouders zitting nemen in de
Digital Markets Advisory Committee (DMAC). Daarom heeft het kabinet
tijdens de afgelopen onderhandelingen net als veel andere lidstaten de
Europese Commissie om meer duidelijkheid gevraagd over dit adviescomité. Voor de verdere toelichting over de rol het adviescomité verwijs ik
u naar de beantwoording van de vraag van de VVD-fractie over de DMAC.
Voor de toelichting van de beleidsinzet over de rol van nationale toezichthouders, verwijs ik u naar de beantwoording van de vraag van de
D66-fractie over de samenwerking tussen een Europese toezichthouder en
nationale toezichthouders. De mogelijkheid bestaat dat alle nationale
toezichthouders meekijken bij een casus van de Europese Commissie. Het
ligt echter voor de hand dat signalen van Nederlandse ondernemers of
consumenten worden opgepakt door de Nederlandse toezichthouder en
signalen van Franse ondernemers of consumenten door de Franse
toezichthouder. Wel zou er een mechanisme kunnen worden opgezet
waarbinnen nationale toezichthouders kunnen samenwerken. Zo’n
samenwerkingsverband bestaat nu bijvoorbeeld ook voor nationale
mededingingsautoriteiten, namelijk het European Competition Network
(ECN).
De leden van de PVV-fractie vragen hoe het mogelijk is dat het op dit
moment nog niet duidelijk is welke ruimte de DMA laat om in aanvulling
op de Europese regelgeving op nationaal niveau regels op te stellen voor
platforms die louter actief zijn op de Nederlandse markt en hier een
poortwachterspositie hebben. Ze vallen immers buiten het voorstel. Daar
waar nog ruimte ligt voor nationale bevoegdheden zouden we die naar
het oordeel van deze leden niet onbenut moeten laten. Deze leden
verzoeken het kabinet om hier zo snel mogelijk duidelijkheid over te
verkrijgen en dit bovenaan haar lijst te zetten. Wat deze leden betreft staat
ook opheldering over de rol van de nationale toezichthouders bovenaan
die lijst.
Tijdens het opstellen van het BNC-fiche bestond er nog onduidelijkheid
over de ruimte die de DMA laat om in aanvulling op de Europese
regelgeving op nationaal niveau regels op te stellen voor platforms die
alleen actief zijn op een nationale markt. De Europese Commissie heeft
tijdens de onderhandelingen bevestigd dat de DMA deze mogelijkheid
voldoende biedt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

14

Fiche: Verordening inzake digitale diensten en wijziging Richtlijn
2000/31/EG-markten (Kamerstuk 22 112, nr. 3050)
De leden van de PVV-fractie vragen hoe het mogelijk is dat het kabinet
voor wat betreft de materiële reikwijdte, de keuze van de Europese
Commissie steunt om verplichtingen te beperken tot de bestrijding van
illegale inhoud en het adresseren van systemische risico’s, terwijl ze
tegelijkertijd aangeeft dat het haar nog niet volledig duidelijk is wat de
exacte reikwijdte is van dat begrip. Het verbaast deze leden te meer,
omdat het kabinet de invulling van dit begrip ook zeer van belang acht
voor de bestrijding van cybercrime. Waarom is in een eerder stadium in
de onderhandelingen geen duidelijkheid verkregen over de invulling van
deze definitie? Is er überhaupt nog ruimte voor eventuele aanpassing van
definities, nu het voorstel er eenmaal ligt?
Het voorstel voor een DSA is opgesteld door de Commissie zelf. De
Commissie heeft het voorstel in december 2020 gepubliceerd. De
onderhandelingen in de Raad en het Europees Parlement beginnen pas na
publicatie van het voorstel. Lidstaten kunnen tijdens de onderhandelingen
nog aanpassingen aan het voorstel doen. In de Raad heeft het kabinet
verheldering gevraagd over de invulling van het begrip illegale inhoud.
Hier wordt alle inhoud onder verstaan die in strijd is met Europese of
nationale regelgeving. Het kabinet steunt de keuze van de Commissie om
verwijderingsverplichtingen te beperken tot de bestrijding van illegale
inhoud. Een bredere reikwijdte van de verwijderingsverplichtingen zou
negatieve gevolgen kunnen hebben voor de vrijheid van meningsuiting.
De leden van de PVV-fractie merken op dat het kabinet spreekt over een
meerderheid van lidstaten die van mening zijn dat de reikwijdte van het
voorstel ziet op verplichtingen voor tussenpersonen die zich moeten
beperken tot de aanpak van illegale inhoud. Maar dat een «vocale»
minderheid van lidstaten vindt dat die ook betrekking moeten hebben op
ongewenste inhoud. Waarom noemt het kabinet die minderheid «vocaal»?
Hoe staat het kabinet hierin? Wanneer verwacht het kabinet dat deze
discussie wordt beslecht?
Het kabinet heeft de term «vocaal» gebruikt om aan te geven dat enkele
lidstaten in raadswerkgroepen dit punt nadrukkelijk hebben opgeworpen.
Zoals aangegeven in het BNC-fiche steunt Nederland voor wat betreft de
materiële reikwijdte de keuze van de Commissie om verwijderingsverplichtingen te beperken tot de bestrijding van illegale inhoud. Het is
onzeker wanneer deze discussie wordt beslecht, aangezien de onderhandelingen over het DSA voorstel momenteel lopende zijn.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Fiche: Verordening inzake digitale diensten en wijziging richtlijn
2000/31/EG (Digital Services Act)
De leden van de CDA-fractie achten het van belang dat ook in het digitale
domein mensen gewezen worden op hun verantwoordelijkheden. Deze
leden zijn daarnaast van de mening dat online platforms ook een
verantwoordelijkheid dragen ten aanzien van wat er op hun platform
gebeurt. Zij hebben vanzelfsprekend nog verschillende vragen over de
DSA, ook omdat er nog veel niet duidelijk is, maar hebben een positieve
grondhouding ten aanzien van de DSA.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of er in de DSA ook
gesproken wordt over verheerlijking van terroristisch geweld als illegale
content. Deze leden vragen of in lijn met de verordening die is aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

15

nomen om de verspreiding van terroristische online-inhoud middels de
DSA, ook dergelijke content verwijderd moet worden van online
platforms.
De DSA bepaalt de rol, verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid van
tussenpersonen in relatie tot de verspreiding van illegale inhoud. Onder
illegale inhoud wordt inhoud verstaan die in strijd is met Europese of
nationale regelgeving. De DSA is algemene wetgeving (lex generalis) en
doet geen afbreuk aan specifieke wetgeving, zoals de verordening ter
voorkoming van de verspreiding van terroristische content online, die
specifieke regels stelt voor de bestrijding van terroristische online inhoud.
De verordening ter voorkoming van de verspreiding van terroristische
content online is dus het leidende wettelijke kader voor het tegengaan van
terroristische content online.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet naar de wijze waarop het
toezicht is vormgegeven in de DSA.
Ik verwijs uw Kamer naar het antwoord op de vraag van de D66-fractie
hierover.
Deze leden signaleren dat er steeds vaker vanuit Europese wet- en
regelgeving toezichtstaken bij nationale toezichthouders worden gelegd.
Het gaat dan ook in dit geval om toezicht dat zeer complex zal zijn in de
uitvoering, zo menen deze leden. Zij vragen het kabinet of er een meer
uitgebreide analyse kan komen van de benodigde investeringen om dit
toezicht goed in te regelen in Nederland. In beginsel hebben deze leden
begrip voor het willen onderbrengen van deze taken bij een bestaande
toezichthouder, maar deze leden willen erop wijzen dat veel toezichthouders op dit moment al kampen met tekorten.
Het kabinet is het eens met de constatering dat het toezicht complex kan
zijn en dit onderwerp is dan ook voorwerp van overleg tussen kabinet en
betrokken ministeries. Daarbij is ook oog voor de financiële consequenties
van de uiteindelijke inrichting van het toezicht.
De leden van de CDA-fractie merken op dat hosting providers amper aan
bod lijken te komen in de DSA. Op nationaal niveau heeft de Minister van
Justitie en Veiligheid, onder meer in de bestrijding van kinderporno, werk
gemaakt van het kunnen aanpakken van malafide hosting providers. Ziet
het kabinet er heil in om ook hosting providers onderdeel te maken van de
reikwijdte van de DSA?
Hostingproviders vallen als zodanig onder de reikwijdte van de DSA. De
DSA legt hostingproviders verschillende verplichtingen op, zoals het
instellen van een meldingsmechanisme en het instellen van een
contactpunt voor autoriteiten. Zoals aangegeven in de geannoteerde
agenda van de Raad voor Concurrentievermogen van 27 en 28 mei 202114
vindt het kabinet het van belang dat alle aanbieders van hostingdiensten
in de EU doen wat redelijkerwijs van hen kan worden verwacht om
illegale inhoud te bestrijden en illegale activiteiten tegen te gaan. Het
kabinet beziet momenteel of het voorstel hier voldoende in voorziet en of
er aanvullende maatregelen nodig en mogelijk zijn. Daarbij neemt het
kabinet de in de geannoteerde agenda genoemde aandachtspunten in
acht. Zie voor nadere toelichting de geannoteerde agenda van de Raad
voor Concurrentievermogen van 27 en 28 mei.

14

Kamerstuk 21 501-30, nr. 525

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

16

De leden van de CDA-fractie vragen naar mogelijkheden van het blokkeren
van individuele gebruikers door de diensten zelf, problematiek die nu
zichtbaar is in de Verenigde Staten. Geeft de DSA ook richting aan deze
problematiek?
De DSA bevat verschillende maatregelen die de positie van gebruikers ten
opzichte van online platforms versterken wanneer ze geblokkeerd worden.
Ten eerste moeten hostingdiensten en online platforms bij een beslissing
tot verwijdering of uitschakeling dat besluit motiveren. Daarnaast worden
online platforms verplicht een vrij toegankelijke klachtenprocedure in te
stellen voor gebruikers die bezwaar tegen een besluit willen indienen.
Deze procedure moet aan verschillende voorwaarden voldoen. In
aanvulling daarop kunnen de Digitale Diensten Coördinatoren onafhankelijke geschillenbeslechtingsorganen instellen waar gebruikers hun
bezwaren kunnen indienen. Deze maatregelen staan gebruikers niet in de
weg via de normale rechtsgang hun recht te halen.
In het verlengde van de aangenomen motie van het lid Amhaouch c.s.
(Kamerstuk 35 000 XIII, nr. 30) vinden deze leden het positief dat digitale
tussenpersonen gevestigd in derde landen, die diensten aanbieden in de
EU, verplicht worden om een wettelijke vertegenwoordiger binnen de EU
aan te stellen. Vindt het kabinet dat een dergelijke vertegenwoordiger aan
bepaalde kwalificaties moet voldoen, bijvoorbeeld ten aanzien van
rechtsvorm en rechtspersoonlijkheid? Hoezeer dit kunnen bijdragen aan
betere handhaving?
De handhaving jegens tussenpersonen uit derde landen is een belangrijk
aandachtspunt voor het kabinet. Aanbieders van tussenhandelsdiensten
die buiten de EU gevestigd zijn maar die diensten in de EU aanbieden,
moeten volgens het DSA-voorstel een rechtspersoon of natuurlijke
persoon aanstellen als hun wettelijke vertegenwoordiger in een van de
lidstaten. Het DSA-voorstel stelt in die zin geen eisen aan de rechtsvorm
of het bezitten van rechtspersoonlijkheid. Dit is begrijpelijk gelet op de
verschillen tussen de rechtsstelsels van de lidstaten. De wettelijk
vertegenwoordiger van een tussenpersoon moet aan een aantal
voorwaarden voldoen, zoals omschreven in artikel 11 van het
DSA-voorstel.
Het kabinet is van mening dat met deze voorwaarden de rol van een
dergelijke vertegenwoordiger voldoende is geborgd. Conform de DSA
mogen tussenhandelsdiensten die buiten de EU gevestigd zijn hun
diensten niet op de interne markt aanbieden zonder wettelijke vertegenwoordiger. Het kabinet bekijkt daarom vooral of handhaving effectief
wordt ingericht en vindt de mogelijkheid om wettelijke vertegenwoordigers aansprakelijk te stellen voor niet-naleving van de DSA een stap in
de goede richting.
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd hoe het kabinet aankijkt tegen
een uitzondering op het «beperkte aansprakelijkheidsprincipe» voor
situaties wanneer een bedrijf producten aanbiedt via een e-commerce
platform, maar niet in de EU is gevestigd en er ook geen fabrikant,
importeur of distributeur in de EU gevestigd is, zodat een e-commerce
platform dan wel aansprakelijk is.
Zoals genoemd in antwoord op de vraag van de VVD-fractie, heeft het
kabinet vanuit het oogpunt van consumentenbescherming aandacht voor
situaties waarin producten van buiten worden de EU worden aangeboden
via tussenhandelsdiensten die zelf ook buiten de EU gevestigd zijn. Het
kabinet is in beginsel tevreden over het handhaven van het beperkte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

17

aansprakelijkheidsregime voor tussenhandelsdiensten en de herziening
van het huidige regime zoals uiteengezet in het DSA-voorstel.
Voor specifieke situaties kijkt het kabinet verder dan de DSA, waarvoor ik
uw Kamer verwijs naar het antwoord op de vraag van de VVD-fractie
hierover.
In hoeverre zou dit kunnen bijdragen aan betere consumentenbescherming tegen onveilige producten uit derde landen en aan eerlijke
concurrentie tussen niet-Europese bedrijven en ons eigen midden- en
kleinbedrijf?
Zoals genoemd in het vorige antwoord, gaat de aandacht van het kabinet
uit naar de verwachte herziening van de RAPV. Het DSA-voorstel biedt qua
consumentenbescherming concrete handvatten, zoals toepassing van het
«know your business customer»-concept en het opzetten van een
toezichtstructuur. Dat draagt bij aan een gelijk speelveld voor alle
ondernemers die op de interne markt actief zijn, ongeacht hun plaats van
vestiging.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben de fiches over de DSA en de DMA
gelezen en hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben grote zorgen over hoe de digitale
wereld steeds vaker wordt bepaald door grote spelers. Deze monopoliepositie, het internationale karakter, de ondoorzichtige werkwijze en de
massaliteit maken dat er te weinig toezicht mogelijk is en te weinig
invloed. Sommige bedrijven, zoals Google of Facebook (met WhatsApp)
lijken bijna publieke voorzieningen te zijn of worden zonder dat er de
publieke controle en zeggenschap mogelijk is. Deze leden vragen het
kabinet om hierop te reflecteren. Zij vragen ook of de voorgestelde
Europese maatregelen volgens het kabinet voldoende zijn om dit
fundamentele probleem aan te pakken. Het kabinet geeft aan dat er
weliswaar veel kansen liggen op digitaal gebied maar deze leden vragen
of het kabinet ook de negatieve kanten ervan voldoende onderkent. In
hoeverre vindt het kabinet het bijvoorbeeld haalbaar dat platforms of de
overheid verantwoordelijk zijn voor de content op een platform als er per
minuut honderden uren aan videomateriaal wordt gepubliceerd of
immense hoeveelheden data? Hoe kan strafbare en illegale content dan
effectief worden opgespoord, hoe kunnen auteursrechten voldoende
worden gewaarborgd, hoe kunnen consumenten voldoende worden
beschermd?
Om de negatieve effecten van de macht van een aantal poortwachtersplatforms tegen te gaan op hun diensten pleit het kabinet sinds 2019 voor
regulering die de macht zelf aanpakt.15 Mede op basis van die inzet heeft
de Europese Commissie het voorstel voor de DMA gedaan. Het kabinet is
dan ook verheugd over de introductie van dit voorstel en zet zich in om
deze verordening zo effectief mogelijk te laten zijn, zoals omschreven in
het BNC-fiche over de DMA en de beantwoording van de vragen van uw
en de overige Kamerfracties.
Het kabinet verwelkomt ook het voorstel voor de DSA. Het voorstel bevat
verschillende maatregelen die ervoor zorgen dat gebruikers beter
beschermd worden en online platforms meer verantwoordelijkheid
moeten nemen in het bestrijden van illegale inhoud. De DSA draagt
15

Kamerstukken 27 879 en 26 643, nr. 71

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

18

daarmee bij aan de bestrijding van illegale inhoud online, het waarborgen
van auteursrechten en het beschermen van consumenten. Het volledig
voorkomen van illegale inhoud online is niet het doel van de DSA. Dat zou
alleen mogelijk zijn door alle online content vooraf te controleren.
Evenmin is het de ambitie om platforms volledig verantwoordelijk te
houden voor alle illegale inhoud die er via hun diensten wordt verspreid.
Dat zou leiden tot private censuur en oververwijdering.
Daarnaast vindt het kabinet het positief dat er in de DSA ook aandacht is
voor de bredere maatschappelijke impact van grote online platforms. Very
Large Online Platforms (VLOPs) worden onder de DSA verplicht in hun
bedrijfsvoering rekening te houden met de systemische risico’s van hun
diensten en meer openheid te bieden over onder andere hun aanbevelingsalgoritmen, hun advertentiesystemen en de contentmoderatiebeslissingen die ze nemen. Bovendien bevat de DSA verschillende maatregelen
waarmee effectiever kan worden gehandhaafd ten opzichte van VLOPs en
meer onderzoek kan worden gedaan naar de werking van hun systemen
en de bijbehorende risico’s.
De DMA richt zich op platformen waarbij de winsten groter zijn dan 6,5
miljard in de afgelopen drie jaar. Er zijn echter ook bepalende nationale
platformen die een monopolierol vervullen. Is het kabinet voornemens
hier ook aanvullende voorwaarden aan op te leggen? Zo nee, waarom
niet?
In de beantwoording van de vraag van de D66-fractie over hoe het kabinet
om wil gaan met platforms die niet een significante impact hebben op de
Europese interne markt, maar wel op de Nederlandse markt is de positie
van het kabinet ten aanzien van nationale poortwachters toegelicht. Op dit
moment ziet het kabinet geen noodzaak om in aanvulling op het Europese
voorstel nationale regelgeving op te stellen specifiek voor de Nederlandse
markt. Echter laat de DMA wel de ruimte om met dergelijke regelgeving te
komen mocht hier wel voldoende aanleiding voor zijn.
De DSA stelt hostingproviders vrij van de «know your business
customer», terwijl hostingproviders een belangrijke rol spelen in welke
website ze wel of niet hosten. Kan het kabinet nader ingaan op waarom
dit niet voor hostingproviders geldt en of zij het wenselijk vindt of niet dat
het wel degelijk
Zoals in de geannoteerde agenda voor de Raad voor Concurrentievermogen van 27 en 28 mei 202116 aangegeven, overweegt het kabinet
momenteel een aanbeveling van de Radboud Universiteit voor het
instellen van een beperkte zorgplicht of inspanningsverplichting.
Bijgevoegd vindt u het onderzoek van de Radboud Universiteit over de
bestrijding van illegale inhoud online. Het kabinet is momenteel in
gesprek met de Europese Commissie andere lidstaten om concrete
invulling te geven aan een dergelijke zorgplicht of andere vergelijkbare
maatregelen die tot hetzelfde resultaat leiden. Het is niet uitgesloten dat
het kabinet in dat kader uiteindelijk zal streven naar een uitbreiding van de
reikwijdte van artikel 22 naar alle aanbieders van hostingdiensten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de fiches over de DSA en DMA.

16

Kamerstuk 21 501-30, nr. 525

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

19

De leden van de PvdA-fractie zijn tevreden met de doelstellingen van de
DSA. Het is van groot belang dat er aanvullende regelgeving komt als het
gaat om de inrichting van de digitale leefomgeving. De aandacht voor
veiligheid, betrouwbaarheid en in het bijzonder de bescherming van
grondrechten die deze regelgeving met zich meebrengt is volgens deze
leden positief. Op het gebied van en regelgeving op digitale diensten, in
het bijzonder very large online platforms (VLOPs) bevatten de voorstellen
grote omissies volgens deze leden. Zij hebben daarom enkele opmerkingen en vragen.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het voorstel transparantieverplichtingen in het leven roept voor alle onlineplatforms die reclame tonen.
Deze leden zijn van mening dat meer transparantie over advertenties
nuttig is vanuit het oogpunt van consumentenbescherming, maar
benadrukken dat dit nut afhankelijk is van of er betekenisvolle informatie
wordt geopenbaard. Het voorstel laat in de ogen van deze leden alle
ruimte aan digitale diensten om schimmig te blijven over de financiering
van de advertentie en de precieze criteria die gebruikt zijn om de
advertentie te personaliseren. Wat is de beoordeling van het kabinet van
deze regel? Is het kabinet van mening dat het nuttig is voor gebruikers om
precies te weten waarom ze specifieke gepersonaliseerde reclame te zien
krijgen en welke vergoeding daarvoor is betaald? Deelt het kabinet de
mening dat de transparantieverplichtingen die de Europese Commissie
voorstelt te veel ruimte laten aan onlineplatforms om zich te beperken tot
algemene verantwoording en daarmee niet betekenisvol zijn?
Voor het kabinet zijn de risico’s van gepersonaliseerde advertenties nog
onvoldoende duidelijk, daarom is het nu nog lastig om een algeheel
verbod op gepersonaliseerde advertenties te rechtvaardigen. Het voorstel
bevat wel maatregelen om meer inzicht te krijgen in de risico’s rond
online advertenties én om systemische risico’s rond online advertenties te
adresseren als ze optreden. Op grond van de Richtlijn modernisering
consumentenbescherming17, waarvan het implementatiewetsvoorstel na
de zomer naar uw Kamer wordt verstuurd, moeten consumenten worden
geïnformeerd over het feit of het aanbod al dan niet gepersonaliseerd is18.
Het kabinet is geen voorstander van een verplichting om aan te geven
welke vergoeding is betaald. Dit kan een verstorende werking hebben op
de interne markt en is geen betekenisvolle informatie voor de consument,
die uiteindelijk (onder andere) een beslissing neemt op basis van de
essentiële kenmerken van het aanbod, waaronder de prijs van aangeboden product of dienst.
De leden van de PvdA-fractie zetten dezelfde vraagtekens bij de aanpak
van moderatie- en aanbevelingsalgoritmen. De DSA voorziet in het
openbaar maken van deze algoritmen. Consumenten kunnen ervoor
kiezen het aanbevelingsalgoritme aan of uit te zetten. Deze leden merken
echter op dat het niet transparant is hoe deze algoritmen werken en uit
welke data ze putten en dit voorstel deze punten eveneens niet effectief
aanpakt. Is het kabinet van mening dat consumenten inderdaad niet op de
hoogte zijn van hoe algoritmen werken en uit welke data ze putten? Denkt
het kabinet dat consumenten dan een goede afweging kunnen maken
over het wel of niet aanzetten van een aanbevelingsalgoritmen? Deelt het
kabinet de mening dat er veel meer transparantie over moderatie- en
aanbevelingsalgoritmen nodig is?
17
18

Richtlijn EU 2019/2161.
Artikel 4(4)(a) onder ii richtlijn modernisering consumentenbescherming, die onder andere de
consumentenrichtlijn aanpast en als informatieverplichting toevoegt: «indien van toepassing,
dat de prijs is gepersonaliseerd op basis van geautomatiseerde besluitvorming».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

20

Het kabinet beaamt dat de werking van aanbevelingsalgoritmes complex
is. Door de uitleg over de werking hiervan simpel te houden en gebruikers
een keuze te geven in de manier waarop informatie voor hen wordt
gesorteerd worden consumenten in staat gesteld aanbevelingsalgoritmes
te beïnvloeden en controleren. Artikel 29 van het DSA voorstel verbetert
hiermee de invloed van consumenten op deze algoritmes. Ook geeft de
DSA meer transparantie over moderatie- en aanbevelingsalgoritmen. Het
kabinet steunt het idee om meer transparantie en invloed aan gebruikers
te geven met betrekking tot moderatie en aanbevelingssystemen.
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts aandacht voor het ontbreken
van maatregelen om digitale advertenties die gebruik maken van
persoonsgegevens te reguleren. Het gebruik van persoonsgegevens om
advertenties te personaliseren schendt de privacy van burgers, stimuleert
advertentiefraude en zorgt voor een ongelijk speelveld, waardoor media,
kunstenaars, uitgevers en non-profit organisaties inkomsten zien
opdrogen. Is het kabinet bekend met de marktmacht op de digitale
advertentiemarkt? Herkent het kabinet zich in de genoemde nadelen van
digitale advertenties die gebruik maken van persoonsgegevens? Deelt het
kabinet de mening dat de DSA een verbod op het verzamelen en
gebruiken van persoonsgegevens voor advertentiedoeleinden moet
bevatten? Hoe kijkt het kabinet naar de graduele aanpak van de Europese
Commissie in dit verband, die daags na de presentatie van de DSA en
DMA een onderzoek instelde naar het advertentie-ecosysteem?
Voor het kabinet zijn de risico’s van gepersonaliseerde advertenties nog
onvoldoende duidelijk. De DSA bevat geen specifieke bepalingen over het
verzamelen en gebruiken van persoonsgegevens voor advertentiedoeleinden. De primaire wetgevende kaders daarvoor zijn de Algemene
Verordening Gegevensbescherming, de huidige ePrivacy Richtlijn19 en het
ePrivacyverordeningsvoorstel20. Het kabinet acht het verstandig dat de
Commissie aandacht heeft voor dit onderwerp.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat VLOPs elk jaar worden
gevraagd om een systemische risicoanalyse te maken. Deze leden vragen
in hoeverre bedrijven zichzelf kunnen analyseren op het gebied van
systemische risico. Zij vragen of digitale diensten systemische risico’s die
onlosmakelijk zijn verbonden aan het verdienmodel van het bedrijf in
kaart zullen brengen. Kan het kabinet daarop reflecteren?
Onder de DSA wordt de risicoanalyse van de Very Large Open Platforms
(VLOPs) en de opvolging die zij eraan geven op twee verschillende
manieren extern gecontroleerd. VLOPs zullen onder de DSA jaarlijks een
onafhankelijke audit moeten ondergaan. In deze audit zal een onafhankelijke partij controleren of de VLOP aan alle verplichtingen van de DSA
voldoet. De risicoanalyse en de beoordeling worden hierin dus ook
gecontroleerd. De resultaten van de controle worden jaarlijks in een
auditrapport openbaar gemaakt. Daarnaast regelt de DSA ook dat VLOPs
de Digitale Diensten Coördinator (DDC) toegang tot hun gegevens moeten
geven zodat de DDC toezicht kan houden op naleving van de verordening.
Deze toegang kan de DDC ook gebruiken om de risicoanalyse te controleren en mogelijke risico’s te identificeren.
Het kabinet geeft aan dat op basis van deze systemische analyse
risicobeperkingsmaatregelen moeten worden genomen door de VLOPs,
zoals ingrijpen in het gebruik van inhoudsmoderatie- of aanbevelingssys19

Richtl(n 2002/58/EG van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de
bescherming van de persoonl(ke levenssfeer in de sector elektronische communicatie
20
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-6087–2021-INIT/en/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

21

temen. Deze leden vragen of het niet beter is om ex-ante voorwaarden op
te leggen aan digitale diensten die aanbevelingssystemen gebruiken,
zodat consumenten niet in een fabeltjesfuik van nepnieuws terecht
komen. Wat is het kabinetstandpunt over het strenger aanpakken van
inhoudsmoderatie- of aanbevelingssystemen?
Het kabinet vindt het positief dat VLOPs rekening moeten houden met de
maatschappelijke impact van hun diensten en specifiek hun inhoudsmoderatie- en aanbevelingssystemen. Aanvullend daarop bevat de DSA
de ex ante-verplichting voor VLOPs om gebruikers een keuze te geven in
de manier waarop informatie voor ze wordt gesorteerd door het platform.
Minstens één van deze opties moet niet op profilering zijn gebaseerd. Het
kabinet steunt het idee om gebruikers meer invloed te geven op aanbevelingsalgoritmes.
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd over de analyse van de
Europese Commissie over monopolievorming door grote techbedrijven.
Daarmee ondersteunen deze leden de doelstelling van de DMA. Het is
volgens deze leden noodzakelijk dat de macht van grote techbedrijven
ingeperkt wordt door wet- en regelgeving. De stappen die de Europese
Commissie zet om dat te bewerkstelligen bieden hoop. Deze leden zien
echter gebreken in het voorstel van de Europese Commissie als het gaat
om het aanpakken van het overnamebeleid van grote techbedrijven, het
begrenzen van agressieve marktexpansie en in het afdwingen van
interoperabiliteit. Zij hebben daarom nog een opmerking en enkele
vragen. Een klein aantal Amerikaanse techbedrijven is dominant op
vrijwel alle digitale markten. Het voorstel van de Europese Commissie
vraagt aandacht voor marktmachtmisbruik, maar concrete voorstellen
ontbreken als het gaat om het aanpakken van het agressieve overnamebeleid waar deze techbedrijven groot mee zijn geworden, dan wel
methoden van agressieve marktexpansie. Herkent het kabinet deze
omissie in het voorstel van de Europese Commissie? Wat is de beoordeling van het kabinet ten aanzien van een effectieve aanpak van een
agressief overnamebeleid?
Zoals omschreven in het BNC-fiche en nader toegelicht in het antwoord
op de vraag van de PVV-fractie over fusies en overnames, vindt het
kabinet het belangrijk dat alle fusies en overnames door poortwachters
door de Europese Commissie worden beoordeeld. Nu vallen overnames
van bijvoorbeeld innovatieve startups nog buiten de boot, aangezien deze
niet aan de op omzet gebaseerde meldingsdrempels voldoen. In artikel 12
van de DMA staat dat alle fusies en overnames bij de Europese
Commissie gemeld moeten worden. Dit is in de ogen van het kabinet
onvoldoende. Deze overnames moeten namelijk ook onderzocht worden
en indien hieruit blijkt dat een overname de concurrentie beperkt,
verboden worden of enkel worden toegestaan indien er voldoende
concessies worden gemaakt om het nadelige effect op de concurrentie
weg te nemen.
In het non-paper dat het Nederlandse en Franse kabinet hebben
opgesteld, wordt interoperabiliteit gezien als mogelijkheid om monopolievorming te voorkomen en innovatie te stimuleren. Deze leden onderschrijven deze analyse van het kabinet. In het fiche en in het DMA-voorstel
wordt interoperabiliteit voor kernplatformdiensten echter niet genoemd
als (ontbrekende) beleidsmaatregel. Is het kabinet bereid om samen met
Frankrijk en België op te trekken om alsnog te pleiten voor interoperabiliteit als maatregel in de DMA?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

22

Zoals ook omschreven in beantwoording van de vragen van de VVD-,
D66-fracties over interoperabiliteit en het antwoord op de vraag van de
PVV-fractie over maatwerk, bevat de DMA al een aantal verplichtingen op
het gebied van interoperabiliteit. Deze maatregelen gelden automatisch
voor alle poortwachters. In aanvulling hierop pleit het kabinet voor een
aanvullende bevoegdheid waarmee de Europese Commissie verdergaande interoperabiliteitsverplichtingen kan opleggen aan specifieke
poortwachters. Bij het pleiten voor een dergelijke bevoegdheid trekt
Nederland nog altijd met onder andere Frankrijk op.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote interesse kennisgenomen van de DSA en de DMA en de fiches met de kabinetsinzet op deze
dossiers. Deze leden zijn zeer bezorgd over de uitwassen van de digitale
economie en de groeiende macht van een klein aantal private bedrijven in
de online wereld en verwelkomen daarom deze belangrijke wetgevende
voorstellen. Zij hebben daar de volgende vragen over.
BNC-Fiche Digital Services Act
De leden van de GroenLinks-fractie zijn bezorgd over de grote verspreiding van illegale online content en zijn blij dat de DSA duidelijke
handvatten biedt voor de bestrijding hiervan, bijvoorbeeld via notice &
action mechanismen. Bij de bestrijding van online content moet ervoor
worden gewaakt dat de verantwoordelijkheid op dit vlak voor platforms er
niet toe leidt dat zij alles wat mogelijkerwijs in de buurt van illegale
content zou kunnen komen uit voorzorg verwijderen. Deze leden zijn dan
ook, net als het kabinet, positief over het handhaven van het beperkte
aansprakelijkheidsregime. Zij hebben wel vragen bij artikel 6, waarin
wordt bepaald dat platforms niet worden uitgesloten van beperkte
aansprakelijkheid als ze proactief inhoud gaan opsporen en verwijderen.
In hoeverre denkt het kabinet dat dit het risico met zich meebrengt dat
platforms uit voorzorg alle mogelijk problematische content gaan
verwijderen, met gevolgen voor de vrijheid van meningsuiting? Ziet het
kabinet dit risico ook? Erkent het kabinet dat artikel 6 juist minder
rechtszekerheid aan platforms verschaft, omdat zij na vrijwillig onderzoek
geacht worden kennis te hebben op grond waarvan een eventuele
onwettigheid door hen had moeten worden vastgesteld? Zo ja, waarom
heeft het kabinet dan toch een positieve houding ten aanzien van dit
artikel? Op welke wijze kan het risico van overmatige verwijdering worden
gemitigeerd? Is het extern onafhankelijk onderzoek waar het kabinet aan
refereert al beschikbaar? Zo ja, wat zijn de bevindingen?
Het onderzoek van de Radboud Universiteit is omschreven in de geannoteerde agenda voor de Raad voor Concurrentievermogen van 27 en
28 mei 202121 en stuur ik u met deze beantwoording mee. Het kabinet
vindt het net als GroenLinks belangrijk dat het voorstel niet moet leiden
tot oververwijdering van mogelijk problematische content. Specifiek voor
artikel 6 ziet het kabinet dat dit artikel juist bijdraagt aan het voorkomen
van oververwijdering. Artikel 6 van de DSA stelt dat tussenpersonen hun
beperking van aansprakelijkheid behouden wanneer zij vrijwillige
onderzoeken op eigen initiatief ondernemen. Het biedt daarmee meer
rechtszekerheid aan tussenpersonen, omdat wordt verduidelijkt dat zij niet
automatisch worden geacht daadwerkelijke kennis te hebben van illegale
inhoud als zij vrijwillig onderzoek hebben ondernemen.

21

Kamerstuk 21 501-30, nr. 525

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

23

De leden van de GroenLinks-fractie vragen met betrekking tot het «notice
& action»-mechanisme wie nu uiteindelijk bepaalt of inhoud illegaal is of
niet? Ligt die taak uitsluitend bij de rechterlijke macht, of ook bij de
platforms zelf? Deelt het kabinet de mening dat grote online platforms
inmiddels een cruciale rol spelen in het publieke debat, en dat de private
platformbedrijven niet de scheidsrechter mogen zijn van de grenzen van
dat publieke debat? In hoeverre is de huidige vormgeving van de DSA in
overeenstemming met dit uitgangspunt? Ziet het kabinet een mogelijk
risico dat bepaalde groepen consistent notificaties gaan aandragen over
content die in hun ogen illegaal zou moeten zijn, maar dat in feite niet is?
Maar dat platforms dan uit voorzorg toch steeds besluiten, in reactie op
dergelijke notificaties, om de bewuste content te verwijderen, en dat
daarmee in de praktijk de grens van de vrijheid van meningsuiting wordt
verlegd? Op welke wijze kan dit risico worden beperkt, zo vragen deze
leden.
De DSA bepaalt de rol, verantwoordelijkheid, en aansprakelijkheid van
tussenpersonen in relatie tot de verspreiding van illegale inhoud.
Uiteindelijk blijft het aan de rechter om op basis van relevante wetgeving
te bepalen of inhoud illegaal is. De meldingsmechanismes uit de DSA
laten gebruikers onverlet om via de normale rechtsgang hun recht te
halen. De DSA verplicht online platforms bovendien om meer transparantie te bieden over de beslissingen tot verwijderen van inhoud die ze
nemen. Dit vergroot het inzicht in de beslissingen van platforms en zorgt
ervoor dat onder andere gebruikers en toezichthouders platforms ter
verantwoording kunnen roepen.
Er bestaat inderdaad een risico dat notificatiemechanismes door
kwaadwillende groepen of individuen worden misbruikt. Daarom bevat
artikel 20 van de DSA maatregelen tegen misbruik. Zo worden platforms
geacht gebruikers die regelmatig evident ongegronde meldingen van
illegale inhoud indienen na een waarschuwing voor een redelijke periode
te schorsen. Ook stelt de DSA verschillende eisen waaraan meldingen
moeten voldoen voordat deze meldingen mogelijk ertoe leiden dat
tussenpersonen de beperking van aansprakelijkheid verliezen.
De leden van de GroenLinks-fractie steunen, net als het kabinet, de keuze
om VLOPs aan striktere maatregelen te onderwerpen. Deze leden hebben
nog wel veel vragen bij die extra maatregelen, die nog een stuk strikter
zouden moeten worden. Zij delen ten eerste de zorg van het kabinet dat
de reikwijdte onduidelijk is. Naast de definiëring van wat een gebruiker is
in de gehanteerde criteria, verzoeken deze leden het kabinet ook om
aandacht te vragen voor platforms die op het niveau van een aantal
lidstaten erg groot zijn, en daarmee ook systemische risico’s met zich
meebrengen, maar op EU-niveau onder de gestelde gebruikerslimiet
blijven. Zouden de aanvullende maatregelen met betrekking tot systemische risico’s niet ook voor zulke platforms moeten gelden?
De Commissie heeft ervoor gekozen alleen de platforms met het grootste
bereik verplichtingen op te leggen ten aanzien van de systemische risico’s
die hun diensten mogelijk met zicht voortbrengen. Omdat platforms met
een groter bereik in principe grotere maatschappelijke risico’s met zich
mee brengen steunt het kabinet het voorstel op dit punt. Op basis van het
impact assessment22 heeft de Commissie besloten deze verplichting
alleen op te leggen aan online platforms met meer dan 45 miljoen
gebruikers. Hiermee heeft de Commissie een balans proberen te vinden
tussen enerzijds het mitigeren van potentiële risico’s en het veiliger

22

https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/impact-assessment-digital-services-act

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

24

maken van de online omgeving en anderzijds het beperken van excessieve administratieve last en het borgen van innovatie.
In de onderhandelingen in de Raad blijft het kabinet als aandachtspunt
houden dat het voorstel een juiste balans treft tussen het veiliger maken
van de online omgeving, het borgen van innovatie, het mitigeren van
potentiële risico’s, en het beperken van de administratieve last.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ook grote bedenkingen bij
artikel 26, dat VLOPs oplegt om zelfevaluaties te laten doen naar systemische risico’s. Deze leden begrijpen niet goed waarom hiervoor is
gekozen. Hoe waarschijnlijk acht het kabinet het dat platforms in een
zelfevaluatie tot de conclusie komen dat ze een systemisch risico voor de
maatschappij vormen of dat hun diensten leiden tot discriminatie of
intentionele manipulatie, en dat zo’n zelfevaluatie leidt tot serieuze
maatregelen, onder artikel 27, om dergelijke risico’s te vermijden? Is het
kabinet bereid zich in te zetten voor een serieuze aanscherping van artikel
26, en daarmee van artikel 27? Zo nee, waarom niet?
De DSA regelt dat VLOPs de Digitale Diensten Coördinator (DDC) toegang
tot hun gegevens moeten geven zodat de DDC toezicht kan houden op
naleving van de verordening. Deze toegang kan de DDC ook gebruiken om
de risicoanalyse te controleren en mogelijke risico’s te identificeren.
Verder verwijs ik uw Kamer naar de beantwoording van de vraag van de
PvdA-fractie hierover.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen zich ten zeerste af of het
opnemen van de belangrijkste parameters van aanbevelingsalgoritmen in
de algemene voorwaarden van de geleverde dienst, zoals uiteengezet in
paragraaf 1 van artikel 29, daadwerkelijk zal leiden tot effectieve transparantie. Wat is hierbij de definitie van «belangrijkste parameters» en
waarom is ervoor gekozen om dit alleen op te nemen in de algemene
voorwaarden? Is het kabinet bereid om ervoor te pleiten dat paragraaf 1
van dit artikel wordt aangescherpt, zodat het bij iedere getoonde content
duidelijk moet zijn voor de gebruiker, via een direct toegankelijk mechanisme, waarom die specifieke content is getoond?
Het kabinet is van mening dat artikel 29 bijdraagt aan de invloed van
consumenten op aanbevelingsalgoritmen. «Belangrijkste parameters» is
als zodanig niet gedefinieerd in het DSA voorstel: de belangrijkste
parameters kunnen verschillen per platform. Het opnemen van transparantieverplichtingen jegens consumenten met betrekking tot de belangrijkste parameters ter bepaling van de aanbevelingsalgoritmen, en opties
voor de beïnvloeding van de aanbevelingsalgoritmen, in de algemene
voorwaarden is onderdeel van het contract dat de consument afsluit met
het online platform. Daar kan de consument zich te allen tijde op kan
beroepen.
De leden van de GroenLinks-fractie achten het voorts van groot belang dat
gebruikers van online diensten meer regie krijgen over de content die zij
te zien krijgen. Een binair opt-in en opt-out systeem, waar de huidige
formulering van artikel 29 naar alle waarschijnlijkheid toe zou leiden, is
wat deze leden betreft onvoldoende. Hoe kijkt het kabinet hiernaar? Is het
kabinet bereid om te pleiten voor meer fijnmazige sturingsmogelijkheden
voor gebruikers ten aanzien van getoonde content?
Artikel 29 van het DSA-voorstel geeft gebruikers volgens het kabinet
voldoende keuzemogelijkheden ten opzichte van de content waaraan ze
blootgesteld worden op een online platform. Het kabinet steunt het feit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

25

dat het DSA-voorstel gebruikers invloed geeft op aanbevelingssystemen,
zoals ook aangegeven in het BNC-fiche.
De leden van de GroenLinks-fractie willen ook graag weten waarom er
niet voor is gekozen om micro-targeting van online inhoud, gebaseerd op
het tracken van het online gedrag van een individu op het hele internet,
niet expliciet te verbieden. Ziet het kabinet ook dat het microtargeten van
informatie bijdraagt aan informatiefuiken, waarbij gebruikers alleen nog
content krijgen voorgeschoteld die hun al bestaande mening bevestigt? Is
het kabinet bereid om te pleiten voor opname van een verbod op
geïndividualiseerde micro-targeting? Zo nee, waarom niet?
Het DSA-voorstel bevat geen specifieke bepalingen op het microtargeten
van informatie. De primaire wetgevende kaders daarvoor zijn de
Algemene Verordening Gegevensbescherming, de E-Privacy Richtlijn en
het ePrivacyverordeningsvoorstel.
De leden van de GroenLinks-fractie denken dat het systeem van gepersonaliseerde online advertenties een belangrijke rol speelt in veel van de
problematiek in de digitale wereld. Het leidt er immers toe dat het
ecosysteem is gericht op het bereiken van zoveel mogelijk clicks, om
zoveel mogelijk specifieke informatie over de voorkeuren van een
individuele gebruiker te verzamelen. Dit systeem loont het schenden van
de privacy van individuele gebruikers, brengt ernstige risico’s op
manipulatie met zich mee, maar speelt ook een rol in de verspreiding van
sensationele en extreme content, wat doorgaans leidt tot meer clicks. In
hoeverre deelt het kabinet deze analyse van de rol van gepersonaliseerde
advertenties?
Voor wat betreft gepersonaliseerde advertenties die op basis van
mogelijke schendingen van de privacy van individuele gebruikers worden
getoond, zijn de primaire wetgevende kaders de Algemene Verordening
Gegevensbescherming, de E-Privacy Richtlijn en het ePrivacyverordeningsvoorstel van toepassing.
De leden van de GroenLinks-fractie juichen, met betrekking tot online
advertenties, toe dat artikel 30 inzet op verhoogde transparantie, in
aanvulling op artikel 24. Met betrekking tot artikel 24 vragen deze leden
wat wordt bedoeld met «nuttige informatie over de belangrijkste
parameters die worden gebruikt om te bepalen aan welke afnemers de
reclame wordt getoond». Deze leden zijn van mening dat de transparantie
verder zou moeten gaan dan dat, en dat het voor een gebruiker duidelijk
moet zijn op basis van welke specifieke clicks of andere online handelingen hij of zij een bepaalde advertentie te zien krijgt. Is het kabinet
bereid om zich in te zetten voor een dergelijke aanscherping van artikel
24?
Uitleg over nuttige informatie over de gebruikte parameters die het
zoekresultaat bepalen is vaak al vastgelegd in specifieke wetgeving, zoals
art. 5 van de «Platform to Business» Verordening23 of art. 3 (7)(a) van de
richtlijn modernisering consumentenbescherming24. Verder verwijst het
kabinet naar het eerder gegeven antwoord op een vraag van de PvdA over
transparantieverplichtingen met betrekking tot advertenties.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de mogelijkheid voor
individuen om aanbevelingssystemen aan te passen, zoals onder artikel
29, ook geldt voor online advertenties? Is het kabinet bereid om zich
23
24

Verordening (EU) 2019/1150.
Richtlijn (EU) 2019/2161.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

26

ervoor in te zetten dat dit duidelijk wordt vastgelegd, zowel in relatie tot
artikel 24 als tot artikel 30?
Artikel 29 verplicht grote online platforms om gebruikers de mogelijkheid
te bieden invloed uit te oefenen op de parameters die het zoekresultaat
bepalen. Daarnaast moeten zij informatie geven over onder meer wie de
advertentie plaatst en of deze gepersonaliseerd is. Het kabinet is van
mening dat deze verplichtingen de eindgebruiker voldoende informatie
geven.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen met betrekking tot het toezicht
op de DSA in hoeverre het voorgestelde mechanisme zal kunnen
voorkomen dat men tegen dezelfde problemen op zal lopen die we zien bij
het toezicht op de naleving van de AVG. Erkent het kabinet dat het toezicht
op de AVG tekortschiet, onder andere omdat de toezichthouders van
bepaalde lidstaten waar veel van de grote bedrijven in de digitale
economie zich hebben gevestigd, zoals Ierland, hier niet op zijn toegerust?
Deze leden zien in het voorstel voor de DSA wel verbetering, met
duidelijkere richtlijnen rond de samenwerking tussen nationale toezichthouders en een stevigere rol voor de Europese Commissie, maar zijn er
nog niet van overtuigd dat het voldoende is. In hoeverre deelt het kabinet
deze zorg? Waarom is er bij de DSA niet voor gekozen om, zeker voor de
VLOPs, een centrale Europese toezichthouder met tanden in te stellen? Is
het kabinet bereid om zich hiervoor in te zetten?
Het kabinet is niet van mening dat het toezicht op de AVG tekortschiet. De
Europese Commissie heeft in haar vorig jaar gepubliceerde evaluatieverslag van de AVG tevens gekeken naar het samenwerkings- en
coherentiemechanisme van de toezichthouders. Het concludeert dat het
mechanisme functioneert, maar dat er wel een aantal verbeterpunten zijn.
Toezichthouders kunnen meer gebruik maken van hun bevoegdheden en
zouden – zeker bij grensoverschrijdende verwerkingen – vaker gezamenlijk
onderzoek kunnen verrichten. Het samenwerkingsverband van toezichthouders, het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB), is
bezig met een reflectieproces hierover. Voorts benoemt ook de Commissie
dat het van belang is dat de nationale toezichthouders voldoende budget
ontvangen. De Minister voor Rechtsbescherming heeft dit in zijn reactie
onderschreven.25
Zoals aangegeven in het BNC-fiche heeft het kabinet nog vragen over de
effectiviteit van de procedures met betrekking tot de toezichts- en
handhavingsaspecten en de samenwerking tussen toezichthouders in het
DSA voorstel. Hier zal het kabinet verdere aandacht voor vragen.
Voor wat betreft het toezicht op VLOPs geeft het DSA-voorstel de
Commissie de bevoegdheid om, na een aanbeveling van het bestuur van
Digitale Diensten Coördinatoren, of op eigen initiatief na het consulteren
van het bestuur, op te treden en boetes uit te delen van maximaal 6% van
de omzet van de VLOP als het beoordeelt dat de VLOP de regels in de DSA
heeft overtreden.
Zoals aangegeven in het BNC-fiche, ziet het kabinet meerwaarde in
eigenstandig toezicht en handhaving op EU-niveau. Dit moet wel met
voldoende waarborgen omkleed worden, en er moet zo veel als mogelijk
duidelijkheid worden geboden over de reikwijdte van die bevoegdheden,
de wijze waarop, en de voorwaarden waaronder die ingezet worden. Deze

25

Kamerbrief Reactie op mededelingen Europese Commissie over de AVG. Kamerstukken 22 112
en 32 761, nr. 2994

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

27

duidelijkheid is van belang voor de rechtszekerheid van tussenpersonen,
hetgeen van invloed is op hun investeringsbeleid en innovatie.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd welke instantie het
kabinet in gedachten heeft om te fungeren als de Digital Services
Coordinator in Nederland.
Zoals hiervoor beschreven onderzoekt het kabinet nog hoe het toezicht op
de DSA het beste kan worden vorm gegeven in Nederland, waarbij in
eerste instantie wordt uitgegaan van reeds bestaande overheidsorganisaties. Zoals in onderdeel 5b van het BNC-fiche is aangegeven wordt
daarbij ook gekeken naar de financiering. Het kabinet betrekt hier diverse
opsporingsautoriteiten en toezichthouders bij.
Tenslotte vragen deze leden ook naar de benodigde middelen voor
effectief toezicht op de DSA. Deelt het kabinet de mening dat de VLOPs
ten dele zouden moeten meebetalen aan het toezicht, bijvoorbeeld via een
aparte belasting of contributie? Is het kabinet bereid om hiervoor te
pleiten? Zo nee, waarom niet?
Het is reeds het geval dat VLOPs mede betalen aan toezicht omdat ze,
conform Artikel 28 van het DSA voorstel, op eigen kosten aan audits
worden onderworpen. Het kabinet ziet voorlopig geen aanleiding om voor
verdere eigen bijdrage te pleiten.
Welke mogelijkheden ziet het kabinet in artikelen 8 en 9 voor de
handhaving van toeristische verhuur door lokale overheden online? Is het
kabinet van plan deze artikelen aan te scherpen om een centraal systeem
met informatie-uitwisseling tussen lokale handhavers en toeristische
verhuurplatforms mogelijk te maken? Of acht het kabinet een toekomstige
Europese wet op toeristische verhuur hiervoor meer geschikt? Zo ja, hoe
zal het kabinet actief inzetten op wetgeving op dit gebied die deze
informatie-uitwisseling mogelijk maakt? Is het kabinet het eens met de
leden dat verhelderd moet worden dat toeristische verhuur platforms
onder de verplichtingen van artikel 22 vallen en dus lokale registratienummers moeten opvragen aan verhuurders? Zo ja, zal het kabinet hier
actief voor pleiten?
Het kabinet acht het van belang dat lokale overheden gebruik kunnen
maken van de bepalingen in de DSA bij de handhaving van de Wet
toeristische verhuur en heeft dit tijdens de besprekingen in de Raad
kenbaar gemaakt. Specifiek stellen artikelen 8 en 9 dat online tussenpersonen autoriteiten – zoals lokale overheden – op de hoogte moeten stellen
van het gevolg dat zij hebben gegeven aan een bevel om tegen illegale
inhoud op te treden of informatie te verstrekken.
De bevoegdheid tot het geven van een bevel moet in nationale wetgeving
worden vastgelegd, zoals in dit geval reeds in de Wet toeristische verhuur
is gedaan. Daarmee ziet het kabinet voldoende mogelijkheden voor lokale
overheden om bij de handhaving van de Wet toeristische verhuur gebruik
te maken van artikelen 8 en 9 van de DSA.
Voorts is het kabinet van oordeel dat ook toeristische verhuurplatforms
aan de verplichtingen van artikel 22 moeten voldoen. Ook dit is tijdens de
besprekingen in de Raad ingebracht.
Tot slot is de DSA in essentie een horizontaal instrument. Daarom ligt het
niet in de lijn der verwachting dat de DSA de juiste plek is om specifieke
regels te stellen op het gebied van toeristische verhuur in Europa. Indien
de Europese Commissie besluit tot het voorstellen van sectorale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

28

wetgeving op dit gebied, staat Nederland hier in beginsel constructief
tegenover.
BNC Fiche Digital Markets Act
De leden van de GroenLinks-fractie verwelkomen de DMA, die deze leden
zien als een belangrijk instrument om de excessieve datamacht van de
tech-reuzen te bedwingen. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie delen met betrekking tot de reikwijdte
de mening van het kabinet dat hierbij rekening moet worden gehouden
met de mogelijkheid dat platforms een positie van poortwachter
verkrijgen door verschillende diensten te combineren en dat er bij de
bepaling van dergelijke poortwachters daarom verder moet worden
gekeken dan kerndiensten alleen. Daarnaast vragen deze leden ook hoe
het kabinet kijkt naar de mogelijkheid dat een bepaald platform een sterke
poortwachtersfunctie vervult in een enkele of een aantal lidstaten, maar
nauwelijks activiteiten ontplooit in de rest van de EU, waardoor men ver
onder de kwantitatieve limieten in het voorstel blijft. Het kabinet pleit in
dit kader voor beleidsruimte om aanvullende maatregelen te treffen op
nationaal niveau. Waarom zouden dergelijke gevallen volgens het kabinet
niet onder de reikwijdte van de DMA moeten vallen?
Het kabinet vindt het belangrijk dat regelgeving specifiek gericht is op de
allergrootste platforms waar consumenten en ondernemers niet omheen
kunnen. Het grensoverschrijdende karakter van het internet en het
gegeven dat al deze grootste platforms internationaal opereren, zorgt
ervoor dat ingrijpen op EU-niveau het meest effectief is.
Voor een verdere toelichting over aanvullende regelgeving voor nationale
poortwachters, verwijs ik u naar de beantwoording van de vraag van de
D66-fractie over hoe het kabinet om wil gaan met platforms die niet een
significante impact hebben op de Europese interne markt, maar wel op de
Nederlandse markt.
De leden van de GroenLinks-fractie juichen toe dat de DMA poogt om het
combineren van gegevens van verschillende bronnen door poortwachters
aan banden te leggen. Deze leden hebben echter wel twijfels bij de manier
waarop dit is vormgegeven. Artikel 5(a) verbiedt het combineren van
persoonlijke gegevens uit verschillende bronnen, tenzij de gebruiker daar
toestemming voor heeft gegeven. Erkent het kabinet dat in het huidige
digitale ecosysteem gebruikers zich vaak gedwongen zien om toestemming te geven voor het delen van gegevens, omdat er simpelweg geen
alternatief voorhanden is? En dat dergelijke toestemming niet betekenisvol is? Denkt het kabinet dat dat in dit geval anders zal zijn? Zo ja,
waarom? Zo nee, is het kabinet om in te zetten op aanscherping van dit
punt, bijvoorbeeld door vast te leggen dat de keuze voor toestemming op
nadrukkelijk verzoek van de gebruiker gemaakt is?
Het kabinet deelt de zorg van de GroenLinks-fractie over het verlenen van
toestemming voor datacombinatie en heeft hier tijdens de onderhandelingen al kritische vragen over gesteld. Zoals aangegeven in het antwoord
van de vraag van de D66-fractie over het raakvlak tussen de DMA en de
AVG kan de DMA er zelf aan bijdragen dat er meer keuzevrijheid ontstaat,
zodat dit probleem hoort af te nemen. Echter is het kabinet ook van
mening dat het voorkomen van datagedreven macht meteen bij inwerkingtreding van de DMA moet kunnen worden aangepakt. Daarom pleit
het kabinet er voor om ofwel de uitzondering van het verbod in artikel 5(a)
als er toestemming gegeven wordt helemaal te verwijderen of anders,
zoals ook voorgesteld door de GroenLinks-fractie, aan te scherpen aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

29

welke voorwaarden het geven van zulke toestemming moet voldoen zodat
er echt alleen data wordt gecombineerd als gebruikers daar expliciet voor
kiezen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen ook naar artikel 13, over een
onafhankelijke audit naar het gebruik van profileringstechnieken. Deze
leden vragen wat er vervolgens wordt gedaan met zo’n audit. Langs welke
meetlat worden de profileringstechnieken gelegd? Worden die audits
openbaar?
De audits die worden omschreven in artikel 13 worden openbaar gemaakt.
Het kabinet begrijpt van de Europese Commissie dat dit gebruikers kan
helpen te kiezen voor een dienst die bij hun voorkeuren past. Als
gebruikers het niet op prijs stellen dat profileringstechnieken worden
gebruikt, dan is door de audits transparant voor welke diensten zij beter
niet kunnen kiezen. Het kabinet pleit er in deze context voor dat de audits
in een vorm openbaar moeten worden gemaakt die niet enkel begrijpelijk
is voor experts, maar ook voor gebruikers
Deze leden zouden graag zien dat de DMA expliciet vastlegt dat het
gebruik van essentiële digitale diensten, geleverd door poortwachters,
nooit mag zijn verbonden aan onderwerping aan digitale surveillance of
profileringstechnieken. Dit is belangrijk gezien zowel de inbreuk van
privacy als potentiële concurrentieverstoring die het gebruik van deze
manipulatieve technieken met zich mee kan brengen door middel van
«hypernudging» door bijvoorbeeld gepersonaliseerde aanbevelingen
door poortwachter platforms. Deelt het kabinet dit uitgangspunt? En is het
kabinet bereid om ervoor te pleiten dat dit principe duidelijker wordt
vastgelegd in de DMA, bijvoorbeeld door dit op te nemen onder artikel 6?
Het kabinet is van mening dat dit probleem voldoende wordt ondervangen in de DSA. Hiervoor verwijs ik u naar de beantwoording van de
vraag van de D66-fractie over gepersonaliseerde advertenties en invasieve
tracking methodes.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de DMA zich met betrekking
tot interoperabiliteit beperkt tot het verplicht verlenen van toegang tot een
kernplatform voor andere dienstverleners (artikel 6, paragraaf 1 (c) en 1
(f)). Deze leden zien het als een gemiste kans dat het huidige voorstel voor
de DMA niet inzet op verplichte interoperabiliteit tussen kernplatformen.
Alleen op die wijze denken deze leden dat de sterke netwerkeffecten die
leiden tot enorme poortwachter platforms kunnen worden doorbroken.
Hoe kijkt het kabinet hiernaar? Is het kabinet bereid om zich in te zetten
voor het opnemen van verplichte interoperabiliteit tussen kernplatforms?
Zo nee, waarom niet?
Zoals uitgelegd in de beantwoording van de vragen van de VVD-, D66- en
PvdA-fracties over interoperabiliteit vindt het kabinet ook dat aanvullende
interoperabiliteitsverplichtingen wenselijk zouden zijn. Echter past dit niet
altijd goed in de automatisch geldende verplichtingen, opgenomen in
artikelen 5 en 6; een generieke interoperabiliteitsplicht kan soms ook de
innovatie schaden of zorgen dat de privacy of cyberveiligheid in het
geding komt, of dat diensten zich anderszins moeten aanpassen naar het
laagst geldende kwaliteitsniveau op de markt. Om de afweging tussen de
voordelige en nadelige effecten voor eindgebruikers van zulke verdergaande verplichtingen af te kunnen wegen, stelt het kabinet voor om
dergelijke interoperabiliteitsverplichtingen onderdeel te maken van een
nieuwe bevoegdheid voor de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

30

De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat één van de manieren
waarop grote techbedrijven zo hebben kunnen groeien is door de
overnames van bedrijven, vaak van veelbelovende start-ups die op het
moment van overname nog geen grote marktwaarde hebben. Deze leden
ondersteunen de inzet van het kabinet ten aanzien van artikel 12, die erop
is gericht dat de nieuwe meldingsplicht zich niet beperkt tot digitale
diensten, en dat de Europese Commissie de meldingen ook daadwerkelijk
gaat beoordelen. Daarbij vragen deze leden wel op basis van welke
criteria de Europese Commissie die meldingen dan zou moeten beoordelen. Deelt het kabinet de mening dat hierbij niet alleen moet worden
gekeken naar marktmacht in de traditionele zin, veelal gericht op
prijszettingsvermogen, maar ook naar onevenredige toegang tot data of
macht over digitale infrastructuren? Zouden (non-persoonlijke) data niet
moeten worden aangemerkt als essentiële faciliteit? Hoe staat het met de
aanpassing van de Europese mededingingsrichtsnoeren om de rol van
data in het verkrijgen en behouden van marktmacht nader uit te werken?
Zouden de belangrijkste aspecten hiervan niet ook direct in de DMA
moeten worden opgenomen?
Het kabinet deelt volledig de mening van de GroenLinks-fractie dat naast
traditionele aspecten van marktmacht zoals invloed op prijs, kwaliteit en
keuzevrijheid ook toegang tot data of controle over belangrijke online
infrastructuur moeten worden meegenomen in het fusietoezicht. Zoals in
de brief over voortgang van de modernisering van het mededingingsinstrumentarium i.r.t. online platforms is omschreven26, pleit het kabinet
ervoor om de juiste methodes hiervoor op te nemen in de richtsnoeren
die mededingingstoezichthouders gebruiken bij hun uitoefening van het
fusietoezicht.
Momenteel wordt de Richtsnoer voor marktafbakening in Europa herzien,
onder andere naar aanleiding van de ontwikkelingen in de digitale
economie. Het lijkt alsof breed wordt erkend dat data belangrijk is voor de
mate van marktmacht die een bedrijf heeft en daarmee voor de marktafbakening en dat dit dus een plek in de Richtsnoer zal krijgen.
In de DMA is geen sprake van marktafbakening, enkel van aanwijzing van
poortwachters. Wanneer een bedrijf niet aan de kwantitatieve drempels in
artikel 3(2) voldoet, dan kan de Europese Commissie op basis van een
kwalitatieve analyse het bedrijf alsnog aanwijzen als poortwachter. Eén
van de criteria die de Commissie bij deze beoordeling moet gebruiken is
of het bedrijf profiteert van schaal- of synergievoordelen, waaronder met
betrekking tot data.
De essentiële-faciliteitsdoctrine valt in het mededingingsrecht onder het
verbod op misbruik van een machtspositie. Deze kan worden ingezet door
een toezichthouder als een bedrijf met een machtspositie geen toegang
wil verlenen tot een input die essentieel is voor andere bedrijven om te
kunnen concurreren. Of en wanneer deze wordt ingezet is aan de
toezichthouder en vanwege de grote potentiële impact op de innovatie en
contractvrijheid kent dit een hoge bewijslast. Data in algemene zin
aanwijzen als essentiële faciliteit is in deze context dus niet mogelijk,
aangezien het verbod op misbruik van een economische machtspositie
per geval wordt gehandhaafd. Het fusietoezicht regelt niet achteraf
toegang tot essentiële inputs, maar kijkt juist voorafgaand aan een fusie of
overname, of de controle over een essentiële faciliteit, ook als het om
specifieke datasets of -toegang gaat, exclusief bij één partij komt te liggen.
De bewijslast hiervoor is aanzienlijk lager.

26

Kamerstuk 35 134, nr. 13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

31

Een andere manier waarop techbedrijven groeien is door het inzetten van
hun bijna onbeperkte financiële middelen, macht over online ecosystemen, grote hoeveelheid data voortvloeiend uit hun dominante positie
op tech-markten en overnames om nieuwe markten te betreden, zoals de
voedsel of gezondheidsmarkt. Deze strategie wordt ook wel «market
leveraging» genoemd en doet onze afhankelijkheid van een klein aantal
bedrijven verder groeien. Erkent het kabinet dit fenomeen, en zo ja, deelt
het kabinet de mening dat dit onwenselijk is? In hoeverre denkt het
kabinet dat artikel 12 hier effectief op kan toezien, en welke andere
mogelijkheden ziet het kabinet om deze gedragingen beter te reguleren?
Het kabinet erkent het belang van leveraging, ook wel overheveling van
marktmacht genoemd, en de grote invloed die dit kan hebben op het
ontstaan van poortwachtersposities en duurzame marktmacht. Dit is één
van de leidende redenen waarom het kabinet al sinds 2019 pleit voor
aanvullende regulering zoals de DMA27. Het kabinet is verheugd om te
zien dat de DMA op verschillende terreinen van overhevelen van macht
ingrijpt. Op een aantal gebieden kan dit volgens het kabinet nog beter.
Zoals aangegeven in de beantwoording op de eerdere vraag van de PVVen PvdA-fracties over het fusietoezicht pleit het kabinet in het kader van
artikel 12 voor meer ambitie, zodat overnames door poortwachters altijd
worden beoordeeld. Ook pleit het kabinet ervoor om meer rekenschap te
nemen van de rol van ecosystemen in zowel het aanwijzen van poortwachters als bij de verplichtingen, opgenomen in artikel 5 en 6. Als laatste
kan met de door het kabinet voorgestelde aanvullende bevoegdheid om
maatregelen aan specifieke poortwachters op te leggen, worden
ingegrepen met verdergaande verplichtingen om andere partijen eerlijke
toegang tot het ecosysteem van een poortwachter te kunnen geven.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ook nog enige zorgen over de
effectiviteit van het huidige voorstel met betrekking tot het daadwerkelijk
afdwingen van naleving van de verplichtingen onder artikel 5 en artikel 6.
Allereerst vragen deze leden hierbij naar de uitzonderingen onder artikel 8
en 9. Waarom acht het kabinet dit noodzakelijk of wenselijk? Scheppen
deze artikelen niet het risico dat bepaalde grote bedrijven toch een manier
kunnen vinden om hun macht en positie te behouden?
Het kabinet is het met de leden van de GroenLinks-fractie eens dat de
uitzonderingen onder artikel 8 en 9 niet moeten leiden tot manieren
waarop grote bedrijven toch hun macht en positie kunnen behouden.
Naar de mening van het kabinet is dit risico echter gering, omdat de
artikelen 8 en 9 beide erg specifiek en eng zijn geformuleerd. De functie
die beide uitzonderingen hebben is om in zeer uitzonderlijke gevallen
(bijvoorbeeld bij faillissementsdreiging door externe schokken – artikel 8 –
of als de publieke gezondheid in het gedrang is – artikel 9) bepaalde
diensten voor gebruikers beschikbaar te houden. Het kabinet pleit er
daarom in Europa voor deze artikelen ook zo specifiek en smal te houden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar het handhavingsmechanisme. Deze leden krijgen de indruk dat het huidige voorstel weliswaar
een duidelijke route vastlegt, maar dat deze route alsnog langdurig is, wat
in sommige gevallen onnodig is. Als een duidelijke overtreding van de
verplichtingen onder artikel 5 of 6 wordt geconstateerd, bijvoorbeeld rond
de gedwongen pre-installatie van software van de gatekeeper (artikel 6,
paragraaf 1 (b)), hoe lang zou het handhavingstraject dan minimaal
duren? En hoe kijkt het kabinet naar handhaving door middel van dialoog
in Artikel 7? Deelt het kabinet de mening dat het een onwenselijke
ontwikkeling is dat aan de handhaving van gedragingen die eerder al door
27

Kamerstukken 27 879 en 26 643, nr. 71

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

32

de Europese Commissie als machtsmisbruik beoordeeld zijn, zoals een
preferentiële behandeling van eigen diensten en producten (zie artikel 6,
paragraaf 1 (d) en zaak 39740 Google Search (Shopping)), nu eerst nog
een dialoog vooraf?
Als een poortwachter niet voldoet aan één van de verplichtingen uit de
DMA, kan de Europese Commissie een niet-nalevingsbesluit nemen. Het
is op voorhand moeilijk te bepalen wat hiervoor de minimale termijn is en
dit kan ook sterk per geval verschillen. Indien een poortwachter
simpelweg besluit één van de verplichtingen niet te implementeren, is de
zaak vrij duidelijk en kan er snel worden overgegaan tot een besluit. Er
geldt wel dat een poortwachter altijd het recht heeft om te reageren op de
voorlopige conclusies van de Europese Commissie. In artikel 30(2) is te
lezen dat een poortwachter hier minstens 14 dagen de tijd voor krijgt.
Bij artikel 7 van de DMA gaat het echter niet over handhaving, maar over
de invulling en de technische implementatie van de verplichtingen uit
artikel 6. Het gaat dus expliciet niet over de vraag of één van deze
verplichtingen van toepassing is. Net als in artikel 5 zijn alle verplichtingen
zes maanden na aanwijzing van een poortwachter automatisch van kracht.
Het onderscheid tussen artikel 5 en 6 is dat de verplichtingen in artikel 5
duidelijk genoeg zijn om geen nadere invulling te behoeven, waar in
artikel 6 verplichtingen staan waarvan de implementatie per geval kan
verschillen. Het is aan de Commissie of zij een dergelijke dialoog aan wil
gaan, een poortwachter mag dit verzoeken maar de Commissie heeft geen
plicht om een dergelijk verzoek in te willigen. Andersom mag de
Commissie zelf wel altijd een dialoog starten als zij het idee heeft dat een
poortwachter een verplichting uit artikel 6 niet op de juiste wijze implementeert.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de kabinetsreacties op de voorliggende fiches inzake de DSA en de DMA.
Deze leden vragen wat de effecten van de DSA en DMA zijn op
data-ownership. Kan het kabinet toelichten op welke manier in zijn ogen
data-ownership wordt vormgegeven? Kan het kabinet toelichten of de
voorliggende voorstellen data-eigenaarschap van de eindgebruiker
versterken? Als dat niet het geval is, hoe waardeert het kabinet de
gevolgen daarvan?
De DSA bepaalt de rol, verantwoordelijkheid, en aansprakelijkheid van
tussenpersonen in relatie tot de verspreiding van illegale inhoud. De DSA
bevat geen bepalingen over eigenaarschap van data en het kabinet ziet
hier ook geen grote gevolgen voor. Een belangrijk uitgangspunt van het
kabinet is dat personen en bedrijven grip houden op gegevens. Naleving
van de bestaande wettelijke kaders is daarbij belangrijk, zoals de AVG
voor persoonsgegevens en intellectuele eigendomsrechten voor
gegevens in ruimere zin.
De DMA geeft zelf geen rechten op het gebied van data-eigenaarschap. De
DMA ziet specifiek op een kleine groep poortwachtersplatforms
Wel regelt de DMA verschillende rechten voor gebruikers van poortwachtersplatforms die de controle van zakelijke- en eindgebruikers over hun
data kunnen versterken. Het gaat daarbij om verplichtingen zoals
opgenomen in artikel 5(a), waar wordt geregeld dat poortwachters niet
zomaar data uit verschillende bronnen mogen combineren; artikel 5(e),
waarin poortwachters wordt verboden gebruik van hun kernplatformdiensten voorwaardelijk te maken aan gebruik van hun eigen identificatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

33

diensten – die kunnen worden gebruikt om gebruikers over verschillende
diensten te volgen –; in artikel 6(1)(h), waar het recht op dataportabiliteit
voor zakelijke en eindgebruikers wordt versterkt en in artikel 6(1)(i), waarin
zakelijke gebruikers het recht krijgen om altijd gratis toegang te krijgen tot
data die door henzelf of via hun diensten zijn gegenereerd.
DSA
De leden van de PvdD-fractie zijn te spreken over het feit dat er een extern
onderzoek aan de Radboud Universiteit loopt. Deze leden vragen of het
kabinet dit onderzoek en de kabinetsappreciatie hiervan na afronding van
het onderzoek zo snel mogelijk de Kamer kan toezenden. Daarnaast
vragen deze leden aan het kabinet of dit onderzoek en de eventueel hieruit
voortvloeiende verbeterpunten worden meegenomen voor de inwerkingtreding van de DSA.
Bijgevoegd vindt u het onderzoek van de Radboud Universiteit over de
bestrijding van illegale inhoud online. Over dit onderzoek bent u geïnformeerd in de geannoteerde agenda van de Raad voor Concurrentievermogen van 27 en 28 mei 2021.28 In de geannoteerde agenda heeft het
kabinet ook beschreven hoe zij van plan is om er in de aankomende
periode mee aan de slag te gaan.
De leden van de PvdD-fractie zijn tevreden dat de tussenpersoon(-en) en
onderneming(-en) die illegale inhoud verspreid(en) daarvoor aansprakelijk
gesteld gaat/gaan worden, en dat dezen de verantwoordelijkheid dragen
om verspreiding van illegale inhoud te bestrijden en systemische risico’s
van de eigen dienstverlening te adresseren. Deze leden vragen echter ook
waarom er niet gekozen wordt om ook de bron (de eerste aanbieder) van
illegale inhoud aan te pakken en om dit mogelijk te maken doordat er
bijvoorbeeld een meldplicht ingevoerd wordt voor de tussenpersoon. Kan
het kabinet hier een toelichting op geven?
Het kabinet is eveneens van mening dat bestrijding van illegale inhoud
primair moet gebeuren bij de bron. Dit is ook mogelijk voor illegale
inhoud. Zo kan bijvoorbeeld het OM een persoon die doodsbedreigingen
op een online platform zet daarvoor vervolgen en kan de ACM
handhavend optreden tegen misleiding van consumenten op een online
platform, om maar wat voorbeelden te noemen. De DSA is dan ook geen
keuze om illegale inhoud niet bij de bron te bestrijden. Het is enkel een
aanvulling daarop. Het creëert (meer) mogelijkheden om de tussenpersonen wiens dienstverlening misbruikt wordt voor de verspreiding van
illegale inhoud daar ook op aan te spreken.
Daarnaast vragen deze leden welke mogelijkheden er zijn voor de
lidstaten om extra regels en/of voorwaarden te stellen aan de verschillende soorten dienstverlening (intermediary services, mere conduit
diensten, caching diensten, en online platforms) die de DSA onderscheidt.
Het doel van de DSA is om uniforme regels vast te stellen (artikel 1,
tweede lid, onderdeel b). Er is dus sprake van maximumharmonisatie, zo
heeft de Europese Commissie ook in de Raad bevestigd. Dit betekent dat
lidstaten na inwerkingtreding van de DSA niet langer bevoegd zijn om zelf
extra regels en/of voorwaarden te stellen, voor zover die regels strijdig
zijn met, of strenger zijn dan, de DSA. Het is na inwerkingtreding van de
DSA bijvoorbeeld niet meer mogelijk om als lidstaat aanvullende regels te
stellen over het meldingsmechanisme zoals geregeld in artikel 14. Dit

28

Kamerstuk 21 501-30, nr. 525

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

34

neemt niet weg dat lidstaten wel bevoegd blijven om andersoortige regels
te stellen ten aanzien van online tussenpersonen.
De ruimte om nationaal dergelijke regels te stellen ten aanzien van in
andere lidstaten gevestigde online tussenpersonen wordt overigens wel
beperkt door het land-van-oorsprongsbeginsel uit de E-Commerce
Richtlijn (2000/31/EG). Maar ook dit betekent niet dat er geen enkele
ruimte meer is voor lidstaten. Zo zijn er in de Huisvestingswet recent, met
toepassing van het land-van-oorsprongsbeginsel, regels gesteld aan
online platforms die de toeristische verhuur van woonruimte faciliteren. In
hoeverre er na adoptie van de DSA dus nog ruimte bestaat voor lidstaten
om zelf extra regels en/of voorwaarden te stellen is sterk afhankelijk van
de concrete casus.
De leden van de PvdD-fractie lezen dat als een tussenpersoon niet in de
EU gevestigd is, maar daar wel diensten aanbiedt, een wettelijk vertegenwoordiger moet aanwijzen in een lidstaat waar vervolgens de digitale
dienstencoördinatoren (DDC) bevoegd is tot controle, en mocht er geen
lidstaat aangewezen zijn dat elke DDC bevoegd is. Deelt het kabinet de
zorg dat dit bij gebrekkige uitvoering en handhaving tot een averechts
effect kan leiden waarbij grote platformbedrijven wegtrekken uit de EU, en
geen wettelijke vertegenwoordiger aanwijzen zodat de regelgeving
omzeild wordt? Leidt dit namelijk niet tot een situatie waarbij iedereen
verantwoordelijk is, en dus niemand verantwoordelijk is? Kan het kabinet
hierbij uitleggen hoe een DDC, gevestigd in de EU, kan handhaven op
Europese regelgeving als er geen wettelijk contactpersoon is aangewezen
in de EU? Levert dit niet dezelfde problemen op die er nu ook al zijn,
waarbij grote platformbedrijven buiten de wet lijken te staan? Indien het
kabinet deze zorgen deelt, hoe gaat zij dit aankaarten? Zo nee, waarom
niet?
Het kabinet deelt niet de mening van de PvdD-fractie dat platforms weg
zullen trekken uit de EU, vooral vanwege het feit dat de EU een grote en
interessante markt is.
De DSA verplicht alle online tussenpersonen die zicht richten op de EU
om een wettelijk vertegenwoordiger in de EU te hebben. Wanneer dit niet
het geval is regelt de DSA dat, wanneer een tussenpersoon geen wettelijk
vertegenwoordiger heeft in de EU, maar zich wel richt op de EU, dat dan
elke DDC bevoegd is om te handhaven. Het kabinet is van mening dat het
in een dergelijk geval het meest effectief lijkt wanneer het netwerk van
DDC’s dan gezamenlijk optreedt.
De leden van de PvdD-fractie lezen dat er een brede definitie van «illegale
inhoud» is, en dat de reikwijdte van het begrip nog niet duidelijk is. Deelt
het kabinet de mening dat op basis van de voorliggende wijziging en het
daarin gehanteerde «Know-your-business customer»-concept, het
mogelijk is om striktere eisen te stellen aan digitale marktplaatsen en
handelaren? Is het kabinet bereid om de mogelijkheden die deze wet biedt
actief te gebruiken om de vaak malafide (huis)dierhandel aan te pakken
die plaatsvindt via verschillende online marktplaatsen? Zo ja, gaat het
kabinet zich inzetten om dit op te laten nemen in de DSA (of eventueel
DMA)? Zo nee, waarom niet? Kan het kabinet uiteenzetten hoe de DSA
gebruikt gaat worden om de malafide dierenhandel, waaronder de illegale
puppyhandel, aan te pakken?
De DSA bevat in artikel 22 striktere eisen voor digitale marktplaatsen in
relatie tot de handelaren die zij toelaten op hun platform. Het kabinet is
ook voorstander van deze bepaling en erkent dat de eisen voor digitale
marktplaatsen en handelaren hiermee strikter worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

35

De leden van de PvdD-fractie vragen of het kabinet bereid is om het
«Know-your-business customer»-concept van toepassing te verklaren op
alle online tussenpersonen, waaronder hosting providers? Zo nee,
waarom niet?
Zoals in de geannoteerde agenda van de Raad voor Concurrentievermogen van 27 en 28 mei jl.29 is beschreven overweegt het kabinet
momenteel een aanbeveling van de Radboud Universiteit voor het
instellen van een beperkte zorgplicht of inspanningsverplichting.
Bijgevoegd vindt u het onderzoek van de Radboud Universiteit over de
bestrijding van illegale inhoud online. Het kabinet is momenteel in
gesprek met de Europese Commissie en andere lidstaten om concrete
invulling te geven aan een dergelijke zorgplicht of andere vergelijkbare
maatregelen die tot hetzelfde resultaat leiden. Uitbreiding van de
reikwijdte van artikel 22 naar alle aanbieders van hostingdiensten kan
daar deel van uitmaken.
Deze leden willen van het kabinet weten of er al bekend is op welke
manier de DDCs gaan samenwerken en hoe hierbij de privacy van
eindgebruikers gewaarborgd blijft.
Op dit moment is nog niet bekend hoe de samenwerking van de DDCs in
de praktijk gaat worden vormgegeven. Dergelijke praktijkzaken worden
naar verwachting pas uitgewerkt zodra de DSA is aangenomen en
lidstaten hebben bepaald wie hun DDC wordt. Uiteraard moeten DDCs
zich bij de uitvoering van hun werkzaamheden houden aan toepasselijke
wet- en regelgeving, waaronder bijvoorbeeld ook de AVG.
Daarnaast maken deze leden zich zorgen over de DDC in Nederland. Het
kabinet geeft aan dat naar verwachting de taken ondergebracht kunnen
worden bij een bestaande organisatie. Kan het kabinet aangeven of dit de
Autoriteit Persoonsgegevens (AP) wordt, of dat het kabinet een andere
instantie op het oog heeft? Als de Nederlandse DDC wordt ondergebracht
bij de AP, hoe ziet het kabinet dit voor zich met het oog op de huidige
onderbezetting en capaciteitsproblematiek die al bestaat bij de AP? Is het
kabinet bereid om de portemonnee te trekken en deze capaciteitsproblemen structureel aan te pakken?
Er zijn reeds diverse overheidsorganisaties actief in de bestrijding van
illegale inhoud online. Naast de AP gaat het in ieder geval om de
Autoriteit Consument en Markt (ACM), de Nederlandse Voedsel en
Warenautoriteit (NVWA), het Openbaar Ministerie (OM), en de Autoriteit
Financiële Markten (AFM). Er zijn nog geen keuzes gemaakt over de
organisatie van het toezicht, en dus ook niet wie de DDC wordt. Verder
verwijs ik u naar de beantwoording van de vraag van de GroenLinksfractie hierover.
DMA
De leden van de PvdD-fractie zijn verheugd om te lezen dat er een stap
wordt gezet in het aanpakken en versterken van de controle op platforms
met een poortwachtfunctie. Het voorstel om het verbod op het combineren van data van de kernplatformdienst met data van andere diensten
van het platform en een verplichting om ondernemers de mogelijkheid te
bieden buiten het platform om contracten met klanten te sluiten, waarbij
een ondernemer niet mag worden verboden zijn product of dienst op
andere platforms tegen een lagere prijs aan te bieden, zien deze leden als
een goede ontwikkeling. In het verlengde van deze maatregelen vragen
29

Kamerstuk 21 501-30, nr. 525

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

36

deze leden welke mogelijkheden er zijn om platforms met een poortwachtfunctie (of dominante platforms) via de DMA een verplichting tot
interoperabel functioneren op te leggen? Zodat consumenten gebruik
kunnen maken van concurrerende alternatieve diensten, en, net zoals bij
email, via verschillende aanbieders nog steeds met elkaar kunnen
communiceren. Is het kabinet ook bereid zich hiervoor in te zetten in
Europees verband? Zo nee, waarom niet?
Zoals uitgelegd in de beantwoording van de vragen van de VVD-, D66-,
PvdA- en GroenLinksfracties over interoperabiliteit, bevat de DMA al
enkele interoperabiliteitsverplichtingen. Daarnaast pleit het kabinet voor
een aanvullende bevoegdheid voor de Europese Commissie, waarmee na
een marktonderzoek aan specifieke poortwachters verdergaande
interoperabiliteitsverplichtingen kunnen worden opgelegd. Als laatste
regelt de nieuwe Telecomcode al interoperabiliteit voor nummeronafhankelijke interpersoonlijke communicatiediensten zoals berichtendiensten,
waarmee net als bij email gebruikers van verschillende aanbieders met
elkaar kunnen communiceren.
De leden van de PvdD-fractie vragen verder aan het kabinet of via de DMA
ook de zogenaamde dark patterns aangepakt (kunnen) worden, zodat
gebruikers meer autonomie over hun gegevens krijgen en platforms niet
langer op geniepige wijze gebruikers op hun website houden en op die
manier steeds meer gegevens verzamelen.
Artikel 29 van het DSA-voorstel geeft individuele gebruikers de
mogelijkheid aanbevelingsalgoritmen te beïnvloeden voor content feeds
waaraan ze worden blootgesteld op een «very large online platform»
(VLOP). Ook dwingt dit artikel VLOP’s tenminste één optie van content
feeds aan te bieden die niet gebaseerd is op profilering van een eindgebruiker. Dit artikel bevordert de keuzevrijheid van individuele gebruikers
voor een meer gepersonaliseerde of minder, dan wel compleet losgekoppelde content feed op basis van hun persoonsgegevens. Met artikel 29
kan de gebruiker dus de mate van gepersonaliseerde content feed. Het
kabinet is voorstander van deze keuzevrijheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3141

37