Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 065

Initiatiefnota van het lid Tanamal over
buurtrechten

Nr. 9

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2015
Met deze brief geef ik u mijn standpunt over het versterken van de
mogelijkheden voor burgers om te participeren en initiatief te nemen in
gemeentelijk beleid en bestuur. Ook doet deze brief mijn toezegging
gestand om uit te zoeken of er in wetgeving een algemene wettelijke basis
zou moeten komen voor burgerinitiatieven, dan wel dat de overheid
belemmeringen moet wegnemen. Ik sprak dit voornemen uit in de
Agenda Lokale Democratie (Kamerstuk 34 000 VII, nr. 36) (Kamerstuk
34 065, nr. 4) en herhaalde dit tijdens het AO op 23 april 2015 (Kamerstuk
34 000 VII, nr. 47) en in mijn reactie op de initiatiefnota van het lid Tanamal
over buurtrechten. Het gaat hier om «rechten» van bewoners(collectieven)
om taken van de gemeente met betrekking tot de eigen leefomgeving
over te nemen of te beïnvloeden.
1. Waarom dit standpunt?
Nederland kent een rijke traditie van vrijwilligerswerk, sportverenigingen
en buurtinitiatieven. Mensen zijn actief in de samenleving op diverse
terreinen. Groepen burgers schrijven wijkvisies, nemen speelvoorzieningen in eigen beheer, organiseren een deel van de zorg zelf via
zorgcoöperaties, en zo voort. Deze vormen van zelforganisatie betekenen
niet dat de overheid aan de zijlijn staat. Overheid en burgers geven het
publieke domein tezamen vorm. Soms is de overheid « trekker» van een
ontwikkeling, vaak kan zij ook volstaan met een faciliterende houding, die
soms niet meer inhoudt dan het delen van kennis of het afgeven van een
vergunning. In de samenwerking tussen burgers en de overheid gaat veel
goed. Het is van belang om dit hier op te merken, juist omdat in de
discussie over buurtrechten, de nadruk terecht ligt op de knelpunten die er
ook zijn.

kst-34065-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 065, nr. 9

1

Graag complimenteer ik alle mensen en organisaties en gemeenten met
wie ik de afgelopen tijd samen op heb getrokken bij het vormen van een
standpunt over het thema buurtrechten. In drie sessies hebben de
deelnemers constructief en open gewerkt aan de probleemanalyse en aan
mogelijke oplossingsrichtingen. Deze stakeholders wijzen op veranderingen in de relatie tussen overheid en burger, die horen bij de tijdgeest,
het gestegen opleidingsniveau van mensen en toegenomen technologische mogelijkheden om snel zaken zelf te organiseren.
Er ontstaan nieuwe scheidslijnen waar de verantwoordelijkheid van de
overheid ophoudt en die van de samenleving begint. Juist deze verschuivingen roepen de vraag op wat nodig is om de hernieuwde samenwerking
tussen burgers en de overheid goed vorm te kunnen geven.
Ook uw Kamer is actief betrokken bij dit vraagstuk. Illustratief hiervoor zijn
de initiatiefnota van het lid Tanamal en het notaoverleg dat op
14 september in uw Kamer is gevoerd (Kamerstuk 34 065, nr. 8). U
verwoordde uit verschillende politieke invalshoeken het breed gedragen
idee dat het nodig is om initiatieven uit de samenleving vol de wind in de
zeilen te geven. Deze opvatting deel ik met u. De initiatiefnota legt de
nadruk op het geven van zeggenschap aan burgers. Bij motie van Koşer
Kaya en Veldman (Kamerstuk 34 065, nr. 6) verzoekt u de regering om
enkel met voorstellen te komen die niet leiden tot bureaucratisering van
burgerparticipatie of tot een feitelijke vierde bestuurslaag van privaatrechtelijke rechtspersonen met buurtrechten.
Met u heb ik tijdens dit notaoverleg geconstateerd dat er een paradox is
wanneer wij op rijksniveau spreken over buurtrechten. Deze gaan immers
per definitie over burgerinitiatieven, welke vragen om ruimte en zo min
mogelijk overheidsbemoeienis. Aan de andere kant zijn Kamer en
regering in overleg over hoe daarmee om te gaan. Wij moeten de balans
vinden van aan de ene kant als overheid dingen mogelijk maken en aan
de andere kant burgers laten doen waarmee ze toch al bezig zijn. Ik zie uw
motie ook als uiting van dit besef. Het belang van het thema staat voorop,
desondanks past de rijksoverheid een gerichte en wellicht bescheiden rol.
In dit notaoverleg heeft uw Kamer aangegeven met interesse te kijken
naar het Britse voorbeeld van de maatschappelijke bank waarmee voor
initiatiefnemers structurele toegang tot financiering is geregeld. Dit Britse
fonds beheert ongeveer 600 miljoen pond. In het notaoverleg heb ik
toegezegd om te verkennen of een maatschappelijke bank ook in
Nederland mogelijk is.
In lijn met wat er in de samenleving en uw Kamer leeft, werk ik al langere
tijd aan thema’s die raken aan de roep om buurtrechten. Voorbeelden zijn
de versterking van de informatiepositie van de burger, het wegnemen van
(vermeende) knelpunten in de regelgeving en het bieden van experimenteerruimte. Hiertoe zijn samen met diverse gemeenten en initiatiefnemers
verschillende pilots, leerkringen en experimenten gestart en ondersteund.
Bij het bepalen van mijn standpunt neem ik deze ervaringen en onderzoeksresultaten mee.
2. Wie zijn betrokken bij de standpuntbepaling over
buurtrechten?
Ter voorbereiding van mijn standpunt heb ik een co-creatietraject
doorlopen met actieve burgers, gemeenten en maatschappelijke
organisaties en enkele leden van uw Kamer. Daarnaast is in overleg met
het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA) een
praktijkonderzoek met «storytelling» uitgevoerd om verhalen van actieve
burgers op te halen. Ten slotte is bureauonderzoek gedaan naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 065, nr. 9

2

voorbeelden van wettelijke verankering van participatierechten in het
buitenland.
Zoals ik heb opgemerkt in het notaoverleg van 14 september jl. zijn
burgerparticipatie en burgerinitiatieven een waardevolle aanvulling op de
formele representatieve democratie. Het is voor mij dan ook evident dat
het faciliteren en stimuleren van participatie en het nemen van initiatieven
door actieve en betrokken burgers aandacht behoeft. Dit in een context
waarbinnen veel buurtinitiatieven nu reeds goed gedijen, ook in de relatie
met de lokale overheid.
In deze brief geef ik een terugblik op het hiervoor genoemde traject met
de hierin verwoorde perspectieven op buurtrechten. Vervolgens geeft ik
mijn analyse van het vraagstuk, de rode draden en de dilemma’s. Op basis
hiervan zal ik mijn aanpak uiteen zetten.
3. Perspectieven ontleend aan het co-creatie traject
Het vraagstuk van buurtrechten is bekeken uit het perspectief van actieve
burgers, van gemeenten en uit een internationaal perspectief. Binnen het
burgerperspectief zijn verschillende deelperspectieven te onderscheiden.
Perspectief van actieve burgers
Actieve burgers zien de publieke zaak als «eigendom» van de gemeenschap met de gemeente als «facilitator» en niet als per se «eigenaar» van
maatschappelijke vraagstukken. Ook beschouwen zij zich vaak als
behartiger van het algemene belang. Immers, voor hen staat de
maatschappelijke waarde van een initiatief centraal. Zij vinden het in
democratisch opzicht beter wanneer burgers zelf maatschappelijke
vraagstukken oplossen. Dit is door hen wel benoemd als de invulling van
een subsidiariteitsbeginsel voor burgers. Buurtrechten zijn daarvan de
juridische vertaling. Burgers krijgen zo het (afdwingbare)«recht» om in het
publieke taken uit te voeren en soms over te nemen, tenzij dwingende
redenen zich hiertegen verzetten.
Perspectief van gemeenten
Gemeenten zoeken nieuwe wegen om burgers te betrekken bij zowel
beleidsvorming en -uitvoering als bestuur. Mede daarom nemen
gemeenten dit vraagstuk, dat ook eisen stelt aan de rol en houding van
het lokale bestuur, vaak op in hun coalitieakkoord. Ondanks de motivatie
die hieruit spreekt is het niet altijd eenvoudig om burger- én overheidsparticipatie concreet in te vullen. Desondanks zijn er diverse goede
voorbeelden. Buurtrechten is één van de mogelijke oplossingen waarmee
gemeenten experimenteren.
Vanuit hun traditionele rolopvatting voelen gemeenten zich verantwoordelijk voor de gehele lokale gemeenschap. Ruimte geven aan burgerinitiatieven vraagt dus om een cultuuromslag, omdat zij de verantwoordelijkheid dan actief delen. Bij het werken daaraan doen zich vragen voor
over bijvoorbeeld representativiteit en legitimiteit van initiatieven en de
professionaliteit van actieve burgers. Ook blijken er tegengestelde
belangen die voor gemeenten van belang zijn, zoals de maatschappelijke
versus commerciële waarde van vastgoed, en de relaties met het meer
traditionele middenveld zoals de welzijnsorganisaties. Naarmate
initiatieven zich in de loop van de tijd ontwikkelen en zich van eenvoudige
uitvoeringstaken uitbreiden naar bijvoorbeeld het Wmo domein, komen
vragen over deze belangenafwegingen nadrukkelijker aan bod. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 065, nr. 9

3

zoeken naar een nieuwe balans, waarin de volwaardige positie van
burgers tot zijn recht komt.
Internationaal perspectief
In het Verenigd Koninkrijk (VK) en Brazilië, waar «buurtrechten» wettelijk
zijn vastgelegd, zien we zowel tussen instrumenten als gemeenten
verschillen in toepassing en impact. Zo loopt in de ene Braziliaanse
gemeente het aantal inwoners dat werkt aan een burgerbegroting op tot
30.000, terwijl in andere gemeentes vrijwel niets gebeurt. In het VK wordt
van de wettelijke geborgde buurtrechten van het «Right to Challenge»
weinig gebruik gemaakt. De reden hiervoor is moeilijk vast te stellen. Een
mogelijke verklaring is dat gemeentelijke overheden het wettelijk recht
serieus nemen en bewonersinitiatieven ruimte gunnen, zodat geen
formeel beroep op dit recht nodig is. Overigens wordt van andere
community rights, zoals «community asset transfer» en het «right to
plan», vaker gebruik gemaakt.
Hoewel de instrumenten in het VK en Brazilië divers van aard zijn, is
duidelijk dat de wettelijk verankerde gemeenschaps- of buurtrechten
slechts dan effectief lijken te zijn als aan twee randvoorwaarden is
voldaan, te weten: (1) een positieve opstelling van de lokale overheid en
(2) een actieve groep bewoners.
4. Analyse op weg naar een standpunt
De knelpunten in de relatie tussen overheden en burgers zijn weliswaar
complex van aard, maar gaan meestal niet over wat niet mag of kan. Het
gaat vooral om vertrouwen, het verstrekken van informatie, het bieden
van duidelijkheid en tonen van wederzijds begrip. Er is een nieuwe basis
van samenwerking nodig tussen (lokale)overheid en burger, waarbij de
burger een volwaardige positie krijgt. Een vraag die nadrukkelijk om
beantwoording vraagt is die naar de verhouding met de formele
eindverantwoordelijkheid van de gemeenteraad.
Daarbij kan verschil van opvatting ontstaan over legitimiteit tussen
gemeenten en actieve burgers. Waar gemeenten zich richten op representativiteit, leggen initiatiefnemers meer nadruk op het maatschappelijk
resultaat. Eveneens kan sprake zijn van botsende rolopvattingen en
verwachtingen als burgers naast reguliere marktpartijen (private partijen)
willen deelnemen aan de openbare aanbesteding van overheidsdiensten.
Dit is een van de problemen waar men in het VK mogelijk tegenaan loopt
bij het right to challenge: actieve burgers kunnen niet altijd meekomen in
procedures en vereisten die de aanbestedingslogica stelt.
Burgers nemen hun initiatieven in de regel niet om bepaalde
overheidstaken over te nemen, of mee te dingen in aanbestedingen. Zij
zijn gemotiveerd om een bijdrage te leveren aan het oplossen van een
maatschappelijk probleem.
Uit de «storytelling» (zie hiervoor onder punt 2) blijkt dat een volwaardige
relatie tussen een burgerinitiatief en de gemeente moet groeien. In dat
proces zijn vier fasen te onderkennen: (1) plannen maken, (2) uitvoeren,
(3) de strategische fase en (4) de borging. Elke fase kent andere
aandachtspunten. Bij het uitvoeren liggen deze onder meer bij het vinden
van passende oplossingen voor het inpassen van het initiatief in
bestaande regelgeving en procedures. Ook de informatiepositie van het
initiatief ten opzichte van de gemeente komt vaak naar voren als knelpunt.
In de strategische fase speelt de belangenafweging een rol, bijvoorbeeld
tussen de financiële en maatschappelijke waarde van vastgoed. Tenslotte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 065, nr. 9

4

is er bij de borging vaak een rol voor de gemeenteraad om bemiddelend
en/of agenderend op te treden tussen college en initiatief.
In de hiervoor gegeven samenvatting van de inbreng van de stakeholders,
de beknopte internationale vergelijking en de verhalen van actieve
bewoners zijn rode draden te ontwaren. Zo zijn zowel lokale overheden
als burgers op zoek naar wegen om hun samenwerking als volwaardige
partijen vorm te geven en te bestendigen. Ook wordt duidelijk dat de
zoektocht onder meer gaat over het overbruggen van de verschillende
logica’s, de verschillende taal van overheid en initiatief en het zichtbaar
maken van mogelijkheden binnen bestaande regelgeving. Zo zijn er
binnen de aanbestedingsprocedures veel mogelijkheden om rekening te
houden met het eigen karakter van maatschappelijke initiatieven. In de
handreikingen over maatschappelijk aanbesteden die mede door mijn
ministerie zijn ontwikkeld, staan concrete werkwijzen die hierbij
behulpzaam kunnen zijn.
Een volwaardige positie van de burger betekent ook een volwaardige
informatiepositie. Hoewel openbaarheid van bestuur en transparantie in
alle bestuurslagen veel aandacht krijgt, blijkt het vergaren van alle
relevante informatie voor burgers desondanks soms moeizaam en
tijdrovend. Hiermee wordt het belang van goede actieve en passieve
openbaarheid onderstreept.
Concluderend gaat de transitie in rolverdeling tussen burger en overheid
gepaard met knelpunten in houding en gedrag, organisatieverandering,
het vinden van nieuwe werkwijzen en verschuiving van zeggenschap.
Daarbij is er een context waarin de juridische complexiteit van de
samenleving zich stevig doet voelen. De regelgeving is vaak gedetailleerd
en veelal niet specifiek ontworpen met maatschappelijke initiatieven in het
achterhoofd. Dit maakt maatschappelijk initiatief niet onmogelijk maar ook
niet altijd makkelijk.
Het veld vraagt erom het thema buurtrechten op te pakken. Dit is iets
waaraan ik al langere tijd werk. In dit domein zijn er twee dilemma’s die
daarbij in het bijzonder spelen: het dilemma dat elke regel duidelijkheid
schept, maar ook de ruimte kan verkleinen voor maatwerk en het dilemma
dat deze – landelijke – transitie alleen lokaal vorm kan krijgen.
5. Hoe ga ik verder met buurtrechten
Buurtrechten beogen de burger in participatietrajecten een volwaardige
positie te geven, waarin medezeggenschap en eigenaarschap van het
initiatief centraal staan. Het belang hiervan is groot, ook omdat de
verhouding tussen overheid en burger verandert en oude vormen dus niet
altijd meer voldoen. Het is in de eerste plaats de lokale democratie – het
samenspel tussen burgers, college en gemeenteraad die ruimte kan
bieden voor het benodigde maatwerk. Ik creëer de randvoorwaarden voor
een volwaardige positie van de burger in participatieprocessen. In lijn met
de motie Koşer Kaya en Veldman van 14 september 2015 kies ik een
benadering die aansluit bij de lokale behoeften.
Bij het creëren van randvoorwaarden staan mij drie instrumenten ter
beschikking. Allereerst zal ik aandacht vragen voor het vraagstuk en het
belang ervan, zoals ik reeds langer doe. Ik zie dat zowel initiatiefnemers
als het lokaal bestuur dit als een steun in de rug ervaren.
Ten tweede onderzoekt dit kabinet de mogelijkheden om de juridische
positie van buurtinitiatieven te verbeteren anders dan via landelijke
verankering van buurtrechten. Onverlet de verantwoordelijkheid van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 065, nr. 9

5

vakdepartementen zie ik voor mijzelf een rol om in het veld mogelijke
knelpunten op te halen. Beoordeling van die knelpunten vraagt evenwel
telkens een zorgvuldige weging van de betrokken belangen.
Om meer ruimte te kunnen geven aan burgerinitiatieven, laat ik mijn
eigen ministerie momenteel verkennend onderzoek uitvoeren. Kijkend
naar bestaande regelgeving wordt bezien welke juridische mogelijkheden
er zijn om meer onderscheid te maken tussen de omvang van activiteiten
bij het stellen van kwaliteitseisen. Op deze manier kan mogelijk
voorkomen worden dat burgers die bijvoorbeeld als vrijwilligers kookactiviteiten organiseren in een buurthuis moeten voldoen aan de eisen voor
commerciële horeca.
De proef met het Bijzonder Statuut voor Maatschappelijke Initiatieven is
eveneens een voorbeeld van mogelijke juridische verankering van
maatschappelijke initiatieven. In deze proef wordt voor een aantal
initiatieven en rechtsvormen een statuut ontwikkeld, die notarieel
vastgelegd de maatschappelijk gerichte aard van het initiatief weergeeft.
Relevant in dit licht is ook het experimentenprogramma «ruim op die
regels» in samenwerking met Platform 31, dat is gericht op het wegnemen
van regelknelpunten voor maatschappelijke initiatieven. Verder zal eind
2016 de publicatie «minder gedoe voor vrijwilligers» worden uitgebracht.
Deze publicatie is bedoeld om vrijwilligers en gemeenten beter te
informeren over wat er allemaal al mogelijk is binnen de bestaande
regelgeving en zo bepaalde knelpunten waar vrijwilligers tegenaan lopen
op een handige manier op te lossen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het
digitaal aanvragen van de Verklaring Omtrent Gedrag het lastenarm
inrichten van het subsidieproces en het gebruik maken van het hiervoor
reeds genoemde maatschappelijk aanbesteden.
Ten derde zie ik het als mijn taak de zoektocht naar nieuwe vormen van
samenwerking tussen burgers en hun gemeente te faciliteren. Enerzijds
moedig ik gemeenten die nog aan het begin van hun zoektocht staan aan
en ondersteun ik hen met kennis over goede voorbeelden. Anderzijds
ondersteun ik «voorlopers» met kennis en onderzoek en bij uitwisseling
van goede voorbeelden. Deze rol past bij mijn verantwoordelijkheid voor
behoorlijk bestuur en een gezonde democratie.
Ik zal deze stimulerende en faciliterende rol tevens spelen bij lokale
experimenten. In deze experimenten kunnen instrumenten worden
ontwikkeld en toegepast, waarmee de beoogde doelstelling van samenwerking op basis van volwaardigheid concreet vorm kan krijgen. De
ondersteuning van voorlopers geef ik vorm door actieve steun aan de
Werkplaats Maak de Buurt, die op 12 oktober 2015 in Rotterdam van start
is gegaan. Deze werkplaats volgt en ondersteunt een aantal gemeenten
actief. Die gemeenten geven elk vanuit een eigen perspectief buurtrechten
vorm in hun lokale praktijk. Dit zijn de gemeenten Rotterdam, Amsterdam
(stadsdelen Oost en West), Almere, Hilversum, Deventer en Eindhoven.
Eind 2016 zal ik uw Kamer informeren over de uitkomsten van deze
activiteiten. Er zal hierbij onder meer aandacht zijn voor de mate waarin
de doelstelling van een meer volwaardige positie van de burger in
participatieprocessen wordt bereikt, welke knelpunten daarbij aan de orde
zijn en welke oplossingen de gemeenten daarvoor kiezen. De leerervaringen zal ik actief aan gemeenten ter beschikking stellen.
Om de ontwikkeling van instrumenten voor een bredere doelgroep verder
te stimuleren maak ik samen met de LSA en de VNG een participatiehandvest. Dit handvest geeft gemeentelijke overheden een kompas om
een nieuwe basis te leggen voor op volwaardigheid en lokaal maatwerk
gebaseerde samenwerking met actieve en mondige burgers. Voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 065, nr. 9

6

concreet invullen van dit handvest, dat nog in deze kabinetsperiode
gestalte moet krijgen, reken ik op de kennis en ervaringen van het LSA en
de VNG. Ik zal het LSA hiervoor en voor andere activiteiten binnen hun
doelstelling aanvullende financiële steun verlenen ter hoogte van
€ 150.000,–.
Maatschappelijke bank
In het notaoverleg van 14 september 2015 heb ik toegezegd te verkennen
of een maatschappelijke bank in Nederland mogelijk is. Toegang tot
financiële middelen draagt bij aan de groei van initiatieven en aan een
volwaardige positie. Immers initiatieven verwerven hiermee onafhankelijkheid van de overheid. In Nederland hebben initiatieven op diverse
manieren toegang tot financiële middelen. Bijvoorbeeld via goede doelen
zoals het oranjefonds, via het social impact platform, via Health impact
bonds, en ook via subsidies van overheden. In het buitenland (het VK en
Australië) bestaan voorbeelden van een «maatschappelijke bank»,
gefinancierd met «slapende tegoeden». Dit zijn tegoeden bij banken
waarvan geen rechtmatige eigenaar meer bekend is, bijvoorbeeld omdat
mensen zijn overleden en er geen nabestaanden bekend zijn.
Daarbij is mijn uitgangspunt dat voor de daadwerkelijke oprichting van
een dergelijke bank initiatief van de samenleving leidend moet zijn. Ik zal
uw Kamer in mei 2016 informeren over de uitkomsten van deze
verkenning.
Alles afwegend kies ik er vooralsnog niet voor om een wetsvoorstel over
buurtrechten in procedure te brengen, maar in te zetten op het bevorderen van lokale experimenten. Een landelijke, uniforme regeling inzake
buurtrechten zou de ruimte kunnen beperken van gemeenten en burgers
om tezamen oplossingen te vinden voor de geconstateerde knelpunten.
Het ontbreken van een wettelijk kader betekent niet dat buurtrechten
nergens geregeld kunnen worden. Er is volop ruimte om hieraan lokaal
invulling te geven en ik zal hiervoor ook aandacht vragen bij lokale
experimenten. Gemeenten hebben de mogelijkheid om buurtrechten zelf
vast te leggen. Dit sluit beter aan bij wat burgers, raad en college op
lokaal niveau nodig achten.
6. Tot slot
Het belang van een volwaardige positie van burgers in participatieprocessen staat voorop. Ik zie dit in de lokale democratie ook op veel
manieren goed tot stand komen. Desondanks is het nodig om ook
aandacht te houden voor knelpunten en oog te hebben voor vernieuwing
in de relatie tussen overheid en burger. In lijn met de initiatiefnota
Tanamal zoek ik daarbij maximaal de samenwerking op met gemeenten
en hou ik het burgerperspectief daarbij goed in het oog.
Voor mij is de rol weggelegd om randvoorwaarden te creëren voor een
volwaardige positie van de burger in participatieprocessen. Deze rol is
aanvullend op die van de lokale democratie, waar er volop ruimte is voor
maatwerk. Ik vraag aandacht voor het vraagstuk en draag waar mogelijk
bij aan het wegnemen van knelpunten in wettelijke regels. Tevens
faciliteer ik de zoektocht naar nieuwe vormen van samenwerking tussen
burgers en hun gemeente. Ik laat het eventueel formuleren van
afdwingbare rechten over aan het lokaal bestuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 065, nr. 9

7

In mei 2016 kunt u het resultaat van de verkenning van de mogelijkheden
van een maatschappelijke bank in Nederland tegemoet zien. Tevens zal ik
eind 2016 de rapportage van de Werkplaats Maak de Buurt met u delen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 065, nr. 9

8