Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 319

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE, EN VOOR JEUGD EN
GEZIN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 december 2008
Met deze brief voldoen wij, aan het verzoek van het lid Dibi van uw Kamer
(1 juli 2008, kenmerk 208–380) (Handelingen der Kamer II, vergaderjaar
2007–2008, nr. 103, blz. 7341) om de Tweede Kamer een brief te sturen
over «de falende jeugdzorg in de zaak Pascal K.». Over deze zaak is door
de Nationale ombudsman op 27 juni 2008 een rapport uitgebracht waarin
het handelen van de afdeling jeugdreclassering van Bureau Jeugdzorg
Noord-Holland kritisch onder de loep is genomen1. De tragische dood van
de zestienjarige Pascal was de aanleiding voor dit rapport.
Onderstaand geven we eerst de inhoud weer van het rapport. Vervolgens
informeren we u over de reactie van de provincie Noord-Holland, die
eerstverantwoordelijk is voor Bureau Jeugdzorg Noord-Holland. Ten slotte
gaan we in op een aantal relevante verbeterpunten betreffende jeugdzorg
en jeugdreclassering. Bij de beantwoording van het verzoek is ernstige
vertraging opgetreden waarvoor hier excuus wordt gemaakt.
Aanleiding: rapport Nationale ombudsman over de zaak Pascal
Pascal werd op 30 april 2007 in Noord-Holland op gewelddadige wijze om
het leven gebracht door twee mannen, die inmiddels zijn veroordeeld tot
lange gevangenisstraffen. Naar aanleiding van een verzoek van de vader
van Pascal heeft de Nationale ombudsman onderzoek gedaan naar het
handelen van de afdeling jeugdreclassering van Bureau Jeugdzorg NoordHolland, waar Pascal onder toezicht stond ten tijde van de moord.

1

De Nationale ombudsman beoordeelt het handelen van Bureau Jeugdzorg
aan de hand van de drie doelstellingen die in een plan van aanpak voor
Pascal waren geformuleerd: 1) Pascal zou meewerken aan de benodigde
hulpverlening; 2) hij zou naar school gaan en 3) hij zou niet recidiveren of
drugs gebruiken. De Nationale ombudsman stelt dat:
1) Bureau Jeugdzorg niet voortvarend genoeg is geweest in het realiseren van de juiste hulpverlening, te weten activerende gezins-

KST126724
0809tkkst24587-319
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 587, nr. 319

De Nationale ombudsman (2008), Jeugdreclassering Pascal. Rapport 2008/111.

1

begeleiding in de thuissituatie. Het aanmelden voor deze behandeling
duurde te lang. Bovendien nam het indicatietraject veel tijd in beslag.
2) Bureau Jeugdzorg in eerste instantie voortvarend is opgetreden in het
realiseren van een dagbesteding, te weten een goede opleiding. Toen
Pascal na verloop van tijd begon te spijbelen, is niet voortvarend
genoeg gereageerd. Tevens wordt geconcludeerd dat andere betrokken instanties in de keten (onder andere het Openbaar Ministerie en de
Raad voor de Kinderbescherming) te laat zijn ingeschakeld. Tot slot
wordt in dit verband geconstateerd dat er een melding werd gedaan
bij de leerplichtambtenaar, maar dat dat niet tot een reactie heeft
geleid.
3) Bureau Jeugdzorg niet actief genoeg reageerde op signalen dat Pascal
weer in drugs handelde en zelf gebruikte. Bureau Jeugdzorg heeft in
strijd met het vereiste van actieve en adequate informatieverwerving
gehandeld.
De Nationale ombudsman concludeert dat de hulpverlening aan Pascal
door verschillende omstandigheden niet tijdig op gang is gekomen en wijt
dat aan een gebrek aan resultaatgerichtheid en onvoldoende controle op
realisatie van de gestelde doelen. Tevens wordt geconcludeerd dat ook
andere partijen in de keten signalen ontvingen, maar om verschillende
redenen geen actie ondernamen die van belang bleken te zijn. Ieder
leverde zijn aandeel volgens het boekje, maar van effectieve, op elkaar
afgestemde begeleiding van Pascal kwam niets terecht. In deze complexe
keten is geen regiefunctie te herkennen, aldus de Nationale ombudsman.
Reactie provincie Noord-Holland
De uitvoering van de jeugdreclassering is in de eerste plaats een zaak van
de provincies, in dit geval de provincie Noord-Holland. De provincies zijn
immers verantwoordelijk voor de Bureaus Jeugdzorg, waarvan de jeugdreclassering een onderdeel vormt.
De Gedeputeerde Staten van Noord-Holland hebben ons laten weten de
conclusies van het rapport van de Nationale ombudsman voor een
belangrijk deel te onderschrijven. Daarbij geven ze aan dat de begeleiding
aan Pascal zich heeft voorgedaan onder de vorige Raad van Bestuur van
Bureau Jeugdzorg. Onder druk van de provincie is medio 2007 het
vertrouwen in deze Raad van Bestuur opgezegd. Inmiddels is er een
nieuwe bestuurder aangetreden die voortvarend aan de slag is gegaan.
Zowel intern als op het vlak van de samenwerking met andere ketenpartners zijn diverse verbeteracties in gang gezet. Zo wordt gewerkt aan
een geïntegreerde toegang tot de jeugdzorg, waarbij de instanties beter
gaan samenwerken rondom het proces van indicatiestelling.
De Gedeputeerde Staten hebben voorts bericht dat Bureau Jeugdzorg
Noord-Holland een intern onderzoek laat uitvoeren naar de begeleiding
van Pascal. Doel is leerpunten te destilleren die leiden tot kwaliteitsverbetering. In dat licht organiseert het Bureau Jeugdzorg tevens een
rondetafelconferentie met de betrokken ketenpartners om de samenwerking te versterken en de gezamenlijke kwaliteit te vergroten. Bureau
Jeugdzorg heeft hiervan de Inspectie jeugdzorg op de hoogte gesteld, die
heeft laten weten dat er wat haar betreft geen vragen meer zijn die nog
onbeantwoord zijn gebleven in het rapport van de Nationale ombudsman
en de reactie van Bureau Jeugdzorg op het rapport.
Bureau Jeugdzorg zal zowel de Inspectie jeugdzorg als de Gedeputeerde
Staten van Noord-Holland informeren over de verbetermaatregelen die
Bureau Jeugdzorg (samen met de ketenpartners) zal nemen op basis van
de aanbevelingen uit het rapport van de Nationale ombudsman. Ook wij
zullen ons over deze maatregelen laten informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 587, nr. 319

2

Verbetermaatregelen
In aanvulling op de reactie van de Gedeputeerde Staten van NoordHolland hechten we eraan een aantal specifieke verbetermaatregelen op
beleidsmatig niveau te noemen die (deels) betrekking hebben op het werk
van de Bureaus Jeugdzorg en de jeugdreclassering en die tot onze verantwoordelijkheid behoren. Onderstaand gaan we achtereenvolgens in op de
indicatiestelling, de wachtlijsten in de jeugd-ggz, de professionalisering
van de jeugdreclassering, het toezicht op de naleving van bijzondere
voorwaarden en de regiefunctie in de keten. Het betreft hier grote verandertrajecten, die veel van de partners binnen de jeugdketen vragen. Maar
de conclusies van het rapport over Pascal sterken ons in onze overtuiging
dat we met deze trajecten de juiste aanpak kiezen.
Indicatiestelling
De Nationale ombudsman concludeert dat bij het opstellen van het benodigde indicatiebesluit in strijd is gehandeld met het beginsel van voortvarendheid, omdat dit traject te lang heeft geduurd.
Met het project Verbeteren Indicatiestelling Bureaus jeugdzorg (VIB) heeft
de Minister voor Jeugd en Gezin een belangrijke stap gezet in de richting
van kwaliteit en éénduidige werkwijze binnen de bureaus als het gaat om
het stellen van indicaties. Doel van het project is te komen tot stroomgerichte indicatie en uniformering van de zorgtoewijzing. Met stroomgericht indiceren wordt bedoeld het zo snel mogelijk, met behoud van
kwaliteit, bepalen a) of betrokkene een cliënt voor Bureau Jeugdzorg is; b)
wat het optimale indicatietraject voor de cliënt is, gegeven de aard en
ernst van de problematiek; c) wat de zorgaanspraken zullen zijn en d) wat
de urgentie is. Onderdeel van het verbetertraject is een omvangrijk
trainings- en bijscholingprogramma voor medewerkers van Bureau
Jeugdzorg. Eind 2008 is dit project afgerond.
Wachtlijsten jeugd-ggz
Naast een goede en efficiënte indicatiestelling is ook (tijdige) beschikbaarheid van adequate zorg van groot belang. In de zaak Pascal K. werd
besloten om ambulante hulp via GGZ-instelling De Praktijk in te zetten.
Vanwege een wachtlijst kwam de gevraagde hulp niet direct op gang.
Op het gebied van jeugd-ggz is de wachtlijst in 2007 gestegen met 4300
kinderen (23%). Deze toename is grotendeels toe te schrijven aan de evenredige stijging van het aantal ingeschreven cliënten (26%), veroorzaakt
door een gestegen zorgvraag en door een sterke verbetering van de
cliëntregistratie bij veel instellingen in 2007.
Dankzij een zeer sterke productiestijging (21%) van de sector zijn de
wachttijden voor jeugd-ggz de afgelopen jaren in geringe mate afgenomen. Deze productiestijging is mogelijk gemaakt doordat er de afgelopen jaren extra geld ter beschikking is gesteld om deze wachtlijsten weg
te werken. In 2007 was dit in totaal € 77 mln. en in 2008 € 13 mln.
(bovenop de reguliere groeiruimte). Daarnaast zijn in 2008 bij vrijwel alle
jeugd-ggz instellingen in het kader van innovatie in de zorg zogenaamde
«doorbraakprojecten» gesubsidieerd met VWS-middelen. De doorbraakprojecten beogen onder andere efficiënter werken en kortere doorlooptijden te realiseren, waarmee naar verwachting ook een verkorting van de
wachttijd ontstaat. De wachtlijsten en -tijden in de jeugd-ggz hebben de
aandacht van de Minister voor Jeugd en Gezin. De Kamer heeft hem
verzocht (motie nr. 11 (31 700-XVII)) deze in samenwerking met andere
departementen integraal aan te pakken. Over deze integrale aanpak zal de
Kamer begin 2009 geïnformeerd worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 587, nr. 319

3

Handboek Jeugdreclassering
De jeugdreclassering heeft te maken met een doelgroep die veel zorg,
aandacht en tijd vraagt. In veel gevallen is begeleiding en toezicht vereist
op meerdere leefgebieden tegelijk. In 2008 is een belangrijke stap gezet in
het verder professionaliseren van het werk van de jeugdreclassering door
de implementatie van het Handboek «methode Jeugdreclassering», dat
een meer gestructureerde vorm van werken tot doel heeft. Het Handboek
biedt jeugdreclasseringswerkers stevig onderbouwde en concrete handvatten in het lastige werk waarin begeleiding van en toezicht op jongeren
die met justitie in aanraking zijn gekomen, centraal staat. De verbeteringen die onderdeel uitmaken van de nieuwe methode worden op dit
moment uitgevoerd.
Toezicht op naleving bijzondere voorwaarden
Pascal K. was veroordeeld tot vier maanden jeugddetentie onvoorwaardelijk met aftrek, waarvan een maand voorwaardelijk met een proeftijd van
twee jaren. Als bijzondere voorwaarde werd hem de maatregel van hulp
en steun opgelegd, uit te voeren door Bureau Jeugdzorg Noord-Holland.
De Nationale ombudsman is van oordeel dat in deze zaak niet adequaat is
gereageerd op overtreding van de voorwaarden.
Met het programma Aanpak jeugdcriminaliteit pakt de minister van
Justitie de jeugdcriminaliteit en de hoge recidive onder jongeren aan.
Vroegtijdig ingrijpen, een persoonsgerichte aanpak, snelle en effectieve
uitvoering van straffen en passende nazorg zijn daarbij de kernpunten.
Binnen het project «snelle en effectieve uitvoering van straffen» wordt
onder meer ingezet op een verbetering van het toezicht op de naleving
van bijzondere voorwaarden bij voorwaardelijke veroordelingen. Op dit
moment wordt vanuit het programma Aanpak jeugdcriminaliteit in
overleg met de betrokken organisaties, zoals de jeugdreclassering, het
Openbaar Ministerie en de Raad voor de Kinderbescherming, gewerkt aan
een concreet plan van aanpak naar aanleiding van gesignaleerde knelpunten. Een verbetermaatregel die in dit verband van belang is, is de
optimalisering en concretisering van het terugmeldbeleid. Dit zal ertoe
leiden dat de organisaties voortvarender reageren op signalen dat
(afspraken in het kader van) de bijzondere voorwaarde niet wordt nageleefd.
Regie op de keten: netwerk- en trajectberaad
In het kader van de voorlopige hechtenis was Pascal in de gesloten jeugdinrichting de Doggershoek in Den Helder geplaatst. Na drie maanden
schorste de Rechter-commissaris de voorlopige hechtenis en keerde
Pascal terug naar zijn ouderlijk huis. De betrokken jeugdreclasseringswerker was al tijdens de voorlopige hechtenis bij de zaak betrokken.
Hoewel het plan van aanpak gereed lag, constateert de Nationale
ombudsman dat de daarin opgenomen doelen na terugkomst in het
ouderlijk huis niet (geheel) werden bereikt. De nadruk van de Nationale
ombudsman op het belang van een goede regie in dit kader ondersteunen
wij van harte. In de samenwerking tussen de verschillende ketenpartners
wordt dan ook verbetering aangebracht. Belangrijk in dit verband is de
invoering van het zogenaamde netwerk- en trajectberaad, als onderdeel
van de bredere kwaliteitsverbetering die de Staatssecretaris van Justitie
binnen de justitiële jeugdinrichtingen wil realiseren. Het netwerk- en
trajectberaad – dat op 11 september jl. landelijk is uitgerold – voorziet in
een intensivering van de ketensamenwerking rondom gedetineerde jeugdigen en een betere regie op de totale keten. Hiermee wordt een sluitende
aanpak mogelijk: alle jongeren die in een JJI worden geplaatst (op strafrechtelijke titel of in voorlopige hechtenis), krijgen bij vertrek uit de JJI

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 587, nr. 319

4

passende nazorg. Er wordt een trajectplan gemaakt om de jongere zo
goed mogelijk voor te bereiden op zijn terugkeer in de samenleving en te
voorkomen dat hij terugvalt in criminaliteit. Vanuit de fase waarin de
jeugdige zich nog in de JJI bevindt, wordt reeds aansluiting gezocht met
de lokale partijen in de regio waar de jeugdige vandaan komt. Ook de
gemeente van herkomst wordt daarbij betrokken, zodat reeds tijdens de
detentiefase de nodige stappen kunnen worden genomen voor
hulpverlenings- en zorgtrajecten en andere voorzieningen.
De regie op het totale ketenproces ligt bij de Raad voor de Kinderbescherming, in haar rol van casusregisseur.
Afsluiting
De conclusies in het rapport van de Nationale ombudsman over de zaak
Pascal zijn duidelijk. Het moet en kan beter binnen de keten van jeugdzorg
en jeugdreclassering. De provincie Noord-Holland heeft met de door haar
getroffen maatregelen laten zien haar taak op dit gebied serieus te nemen.
Daarnaast zijn wij door de conclusies van het rapport in onze overtuiging
gesterkt dat we met een aantal grote verandertrajecten die binnen de
jeugdzorg en jeugdreclassering zijn gestart, en welke hierboven zijn
beschreven, de juiste weg inslaan.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin
De minister voor Jeugd en Gezin,
A. Rouvoet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 587, nr. 319

5