Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 611

Wijziging van Boek 6 en Boek 10 van het
Burgerlijk Wetboek en het Vierde Boek van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in
verband met de modernisering van het
Arbitragerecht

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 31 mei 2013
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
Inleiding
2.
Modernisering
3.
Verbetering Nederlandse concurrentiepositie
4.
Arbitrage in de praktijk
5.
Zaken vatbaar voor arbitrage
6.
Belangrijkste wijzigingen
7.
Voorbereiding, advies en consultatie
8.
Artikelsgewijs

1
2
2
2
3
3
4
4

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Zij herkennen hierin de noodzakelijke
modernisering van het Nederlandse arbitragerecht. Naar de overtuiging
van voornoemde leden dragen deze nieuwe arbitrageregels positief bij
aan de concurrentiepositie van Nederland binnen de internationale
procespraktijk. Bij deze leden resteren enkele vragen die zouden kunnen
bijdrage aan de verdere verbetering van het arbitragerecht.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden delen de opvatting dat de regelgeving
dient te worden gemoderniseerd. Zij hebben enkele aanvullende vragen
en opmerkingen.

kst-33611-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 611, nr. 4

1

De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Ondanks dat zij onderhavig wetsvoorstel een verbetering vinden, hebben zij een aantal kritische vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij verwelkomen de wijzigingsvoorstellen die leiden
tot modernisering van het arbitragerecht en tot opheffing van belemmeringen voor het gebruik van arbitrage. Zij constateren dat het wetsvoorstel
een gedegen voorbereiding heeft gekend, onder andere via een brede
consultatie en adviezen uit het veld en dat met die commentaren en
reacties in de nadere uitwerking van het wetsvoorstel terdege rekening is
gehouden. Ook constateren zij dat het advies van de Afdeling advisering
van de Raad van State louter instemmend was.
2. Modernisering
De leden van de SP-fractie constateren dat de regels omtrent overheidsrechtspraak steeds meer van toepassing worden op arbitrage. Daar zijn de
leden het niet mee oneens. Wel willen zij weten in hoeverre de regering
het wenselijk vindt dat arbiters met dit wetsvoorstel steeds meer gelijk
worden gesteld aan de overheidsrechter in eerste aanleg. Erkent de
regering dat de kosten van arbitrage zeer hoog kunnen zijn voor partijen,
zodat de gang naar de rechter alsnog aantrekkelijker is? Op welke manier
komt dit wetsvoorstel tegemoet aan deze mensen? Zal de lastenverlichting dusdanig zijn dat meer mensen gebruik zullen kunnen maken van
arbitrage?
3. Verbetering Nederlandse concurrentiepositie
De leden van de VVD-fractie constateren dat met dit wetsvoorstel wordt
bereikt dat de arbitrageregels nog meer aansluiten bij de UNCITRALregels. In hoeverre onderscheidt het Nederlandse arbitragerecht
Nederland nog in voldoende mate van andere landen en blijft Nederland
voldoende aantrekkelijk als arbitrageland?
De leden van de SP-fractie willen weten welke praktijkervaringen het
buitenland heeft met de modelwet van de Verenigde Naties (VN) op het
terrein van arbitrage (de Uncitral Model Law voor arbitrage). Voorts willen
de leden weten of deze modelwet voldoende bij de tijd is, aangezien deze
stamt uit 1985.
4. Arbitrage in de praktijk
De leden van de VVD-fractie merken op dat geïmpliceerd wordt dat in
Nederland gezetelde investeringsarbitrages, zoals op grond van het
UNCITRAL arbitragereglement worden gevoerd, zonder meer bestreken
worden door de wet en onderworpen zijn aan de rechtsmacht van de
Nederlandse rechter. Wil de regering zich hier expliciet over uitlaten?
Klopt die veronderstelling?
De leden van de SP-fractie constateren dat partijen volgens de regering
onder andere kiezen voor arbitrage, omdat voorkeur wordt gegeven aan
geschilbeslechting in beslotenheid. Deze leden hechten belang aan
controlemogelijkheden en transparantie. Kan de regering toelichten hoe
dit wetsvoorstel en de modelwet van de VN zorgen voor waarborging van
goede controlemogelijkheden en transparantie in deze alternatieve
rechtspraak? Een arbiter wordt immers steeds meer als alternatief gezien
voor de overheidsrechter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 611, nr. 4

2

5. Zaken vatbaar voor arbitrage
De leden van de SP-fractie begrijpen dat het een onmogelijke taak is om
wettelijk vast te leggen welke zaken geschikt zijn voor arbitrage. Dit is aan
verandering onderhevig en wordt daarom overgelaten aan de praktijk.
Maar op welke manier wordt voor (onervaren) partijen tevoren duidelijk
gemaakt of hun zaak geschikt is voor arbitrage of niet? Het scheelt tijd en
geld als op deze manier onnodige fouten kunnen worden voorkomen.
6. Belangrijkste wijzigingen
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat het arbitraal beding op de
zwarte lijst zal worden geplaatst en het gebruik van dergelijke bedingen
als onredelijk bezwarend jegens consumenten moet worden aangemerkt,
voor zover aan deze consumenten niet het alternatief van een gang naar
de overheidsrechter wordt geboden. In hoeverre heeft de jurisprudentie
van het Hof van Justitie van de Europese Unie (hierna: HvJ EU) met
betrekking tot Richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten bijgedragen
aan de plaatsing van het arbitraal beding op deze zwarte lijst? Heeft de
regering ook kennisgenomen van de uitspraak van de Hoge Raad d.d.
21 september 2012 (LJN BW6135)? Deelt de regering de mening dat uit
deze uitspraak in ieder geval niet kan worden geconcludeerd dat de
jurisprudentie van het HvJ EU dwingt tot het plaatsen van een arbitraal
beding op de zwarte lijst? Kan de regering aangeven of het de voorkeur
verdient om dergelijke beding objectief te toetsen of juist subjectief te
toetsen? Zijn ook andere opties overwogen, zoals plaatsing van het
beding op de grijze lijst? Deelt de regering de mening dat arbitrage in
bepaalde consumentenzaken ook evidente voordelen kan hebben? Zou
ook een model kunnen worden ontwikkeld waarin arbitrage in consumentenzaken toelaatbaar is, zolang de consument geen proceskosten
verbonden aan de arbitrageprocedure, hoeft te voldoen?
Voornoemde leden constateren dat de termijnen voor het arbitraal
beroep, vernietigingsberoep en het indienen van een verzoekschrift tot het
verkrijgen van een exequatur aanvangen op het moment dat het arbitraal
vonnis wordt verzonden. Waarom is gekozen voor het aanvangen van de
termijn op het moment van verzending in plaats van ontvangst, hetgeen
gebruikelijker zou zijn geweest?
De aan het woord zijnde leden constateren dat met dit wetsvoorstel een
regeling wordt getroffen voor elektronisch verkeer in arbitrageprocedures.
Welke gevolgen heeft deze expliciete regeling voor de geldigheid (van
deze aspecten) van arbitrale vonnissen uit het verleden?
Waarom heeft de regering niet de mogelijkheid te baat genomen een
bepaling op te nemen in het Burgerlijk Wetboek (BW) die meebrengt dat
verjaring wordt gestuit door het aanhangig maken van arbitrage ook als
achteraf blijkt dat de gewone rechter geadieerd had moeten worden en
omgekeerd?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat onder het huidige recht de
rechtbank zowel over de vordering tot vernietiging van het arbitrale
vonnis als over het materiële geschil uitspraak kan doen. Moet onder het
voorgestelde regime eerst het arrest van het gerechtshof, waarbij het
arbitraal vonnis wordt vernietigd, onherroepelijk zijn voordat de rechtbank
in eerste aanleg over het materiële geschil kan oordelen? Is het niet
wenselijk dat dit op een andere, efficiëntere manier wordt georganiseerd?
Deze leden merken op dat het wetsvoorstel partijen meer dan het huidige
recht de mogelijkheid biedt om anders dan is voorgeschreven overeen te
komen. Dit vooronderstelt dat partijen gelijkwaardig zijn en dat zij de
gevolgen van hun keuzes altijd kunnen overzien. Waaruit volgt deze
veronderstelling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 611, nr. 4

3

Voornoemde leden vragen waarom niet wordt gekozen voor een
institutionele wrakingsregeling in de zin dat de voorzieningenrechter van
de rechtbank zich niet meer over wraking in een arbitragezaak kan
uitlaten. Is de voorgestelde regeling niet schadelijk voor de positie van
Nederland in verhouding tot andere landen in arbitragezaken?
7. Voorbereiding, advies en consultatie
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat artikel 1069a van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) in de consultatieversie nog
was opgenomen en expliciet de vertrouwelijkheid van een arbitrage
regelde. Waarom is dit conceptartikel geschrapt in de versie die aan de
Kamer is gezonden?
De leden van de CDA-fractie vragen of er op bepaalde onderdelen van het
wetsvoorstel fundamentele verschillen van mening (zijn blijven) bestaan
tussen de regering en de in de instanties die commentaren en adviezen
hebben uitgebracht. Zo ja, welke?
8. Artikelsgewijs
Artikel I
De leden van de PvdA-fractie merken op dat op basis van artikel 17
Grondwet en 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten
van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM) toegang tot de
overheidsrechter het uitgangspunt is en alternatieve vormen van
geschilbeslechting een uitzondering vormen. Wordt met het aantrekkelijker maken van arbitrage verwacht dat er vaker voor arbitrage wordt
geopteerd? Is dit wenselijk gelet op het feit dat er niet zelden dispuut
tussen partijen is over de vraag of vrijwillig afstand van toegang tot de
overheidsrechter is gedaan?
De leden van de SP-fractie vinden het een vooruitgang dat consumenten
meer bescherming genieten door het gebruik van een arbitraal beding in
algemene voorwaarden bij consumentenovereenkomsten als onredelijk
bezwarend en dus vernietigbaar aan te merken. Begrijpen deze leden het
goed dat het beding maar een beperkte tijd vernietigbaar is, namelijk een
maand nadat de ondernemer zich op deze voorwaarde heeft beroepen?
Waarom deze termijn? Moet de consument door de ondernemer op de
hoogte worden gesteld van deze termijn? Een maand is relatief kort voor
een consument die doorgaans eerst goed juridisch advies moet inwinnen.
Artikel II
De leden van de VVD-fractie vragen of met de verwijzing in het voorgestelde artikel 10:166 BW naar een rechtskeuze, een algemene rechtskeuze
in het contract is bedoeld of alleen een rechtskeuze die specifiek
betrekking heeft op de arbitrageovereenkomst. Waarom is in het voorstel
geen recht gedaan aan de mogelijkheid dat de arbitrageovereenkomst
beheerst wordt door en geldig is op grond van het recht van de plaats van
arbitrage?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 611, nr. 4

4

Artikel III
Onderdeel J
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het voorgestelde artikel
1028, eerste lid, Rv tweemaal staat «... van de arbiters of arbiters», waar
duidelijk behoort te staan «arbiter of arbiters». Wil de regering dit
aanpassen?
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de diverse
adviezen. In een daarvan wordt de vraag opgeworpen of het wetsvoorstel
wel een snelle geschilbeslechting in kort geding zal bewerkstelligen
omdat er geen versnelde termijn voor het benoemen van arbiters in het
voorstel is opgenomen. In de huidige wetgeving hebben partijen drie
maanden de tijd om tot overeenstemming over de benoeming van
arbiters te komen. Als dat niet lukt, kan de voorzieningenrechter worden
verzocht over te gaan tot benoeming. Deze termijn is aanmerkelijk langer
dan de termijn voor het verkrijgen van een uitspraak in kort geding. De
verwachting is daarom dat bij spoed eerder de burgerlijke rechter wordt
aangezocht dan dat de weg van het arbitraal kort geding wordt
bewandeld. Is het wenselijk om, als er wordt gezocht naar een volwaardig
alternatief voor de overheidsrechter, de verschillen tussen de beide
procedures op dit punt te laten verdwijnen? Waarom is gekozen voor een
termijn van drie maanden? Zou het denkbaar zijn dat de keuze van de
arbiters in een dergelijk geval niet bij partijen te laten maar de voorzieningenrechter direct een arbiter te laten benoemen? Zo nee, waarom niet?
Onderdeel O
De leden van de SP-fractie begrijpen niet waarom partijen kunnen
afspreken dat een arbiter ook kan worden gewraakt om redenen die
voorafgaand aan de benoeming zijn opgekomen. Moeten deze redenen
dan niet gewoon leiden tot het afzien van zijn of haar benoeming? Kan de
regering de toegevoegde waarde van deze wetswijziging in dit licht
uitgebreider toelichten?
Deze leden vragen waarom ervoor is gekozen partijen onderling te laten
afspreken welke wrakingsgronden zullen gelden. Dit schept volgens de
leden onzekerheid voor arbiters, derden en partijen zelf als de afspraken
onduidelijk blijken. Deelt de regering de mening dat het onwenselijk is als
deze nieuwe mogelijkheid er toe zal leiden dat bij elke zaak weer andere
wrakingsgronden kunnen gelden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is hier
de noodzaak van?
Onderdeel P
De leden van de VVD-fractie vragen waarom naar de ICC Rules van 1998
wordt verwezen en niet die van 2010?
Onderdeel Q
De leden van de VVD-fractie constateren dat het voorgestelde artikel 1035,
zevende lid, Rv in een groot aantal gevallen de weg naar de overheidsrechter zal afsnijden, omdat partijen doorgaans naar een arbitragereglement zullen verwijzen waarin van deze mogelijkheid van institutionele
wraking gebruik is gemaakt. Deelt de regering die veronderstelling? Wil
de regering nog eens nader uiteenzetten waarom het voorgestelde artikel
verstandig wordt geacht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 611, nr. 4

5

Onderdelen U en X
De leden van de VVD-fractie vragen wat de reden is dat herhaaldelijk naar
regels van burgerlijk procesrecht wordt verwezen, waarmee (ook
buitenlandse) gebruikers de indruk kunnen krijgen dat dergelijke regels
van buiten Boek IV Rv ook gelden voor en in arbitrage?
Onderdeel CC
De leden van de SP-fractie krijgen graag voorbeelden van strijd met de
openbare orde als vernietigingsgrond. Deelt de regering in dit licht de
mening dat doorprocederen ook kan worden voorkomen wanneer
duidelijkheid bestaat bij partijen over wanneer vernietiging kan en
wanneer niet?
Onderdeel DD
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het voorstel maatregelen tot
de duur van het geding beperkt en zo ongelijkheid creëert ten opzichte
van maatregelen genomen in een separaat arbitraal kort geding en zo het
gevaar creëert dat tenuitvoerlegging op grond van het Verdrag van New
York niet mogelijk is.
Onderdeel HH
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het voorliggende voorstel
van 1046 Rv beperkt is tot gevallen waarin sprake is van twee (of meer) in
Nederland aanhangige arbitrages.
Waarom is in de regeling omtrent samenvoeging het oordeel over al dan
niet samenvoegen gesplitst van het beslissen omtrent de modaliteiten van
de samengevoegde arbitrage zonder dat in het tweede lid een uitdrukkelijke verwijzing naar het vierde lid is opgenomen?
Deze leden vragen of waar wordt verwezen naar «aangewezen derde,
zoals een scheidsgerecht» niet is bedoeld «aangewezen derde, zoals een
arbitrageinstelling».
Onderdeel KK
De leden van de VVD-fractie constateren dat regering de mogelijkheid van
rechtsverwerking introduceert, zoals dit zal worden neergelegd in artikel
1048a Rv. Kan de regering de verhouding tussen dit artikel en het
dwingendrechtelijk deel van het Europees recht schetsen? Hoe zal een
arbiter in voorkomende gevallen moeten handelen, nu het voor arbiters
niet mogelijk is om prejudiciële vragen te stellen aan het HvJ EU?
Onderdeel TT
De leden van de VVD-fractie vragen waarom is gekozen voor een «opt-in»
en niet een «opt-out» systeem in artikel 1064a Rv.
De leden van de SP-fractie constateren dat een arbitragevonnis straks niet
langer meer bij de griffie van de rechtbank hoeft te worden gedeponeerd.
Dit zou tot lastenverlichting en vereenvoudiging van de procedure leiden.
Waarom is deze verplichte voorwaarde dan eigenlijk genomen bij de
laatste wijziging van het arbitragerecht in 1986? Wat was het doel
hiervan? Waarom zijn lastenverlichting en vereenvoudiging belangrijker
dan die doelstelling(en)?
Deze leden willen hierbij ook wijzen op de opmerking van de Raad van de
rechtspraak op dit punt. Klopt het dat afschaffing van de verplichting tot
deponering zal leiden tot meer onduidelijkheid over het moment van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 611, nr. 4

6

ingaan van termijnen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe wordt dit
probleem ondervangen?
Onderdeel BBB
De leden van de PvdA-fractie constateren dat uit het voorgestelde vijfde
lid van artikel 1064a Rv volgt dat partijen kunnen overeenkomen af te zien
van beroep in cassatie tegen de beslissing van het gerechtshof op een
vordering tot vernietiging. Nadeel van het opnemen van deze bepaling
zou kunnen zijn dat het overeenkomen van afstand eerder regel dan
uitzondering wordt. Wat is de reden dat dit op deze manier in het
wetsvoorstel is opgenomen? Zou dit niet onwenselijk kunnen zijn voor de
rechtsontwikkeling? Wat wordt bedoeld met de formule «tenzij partijen
anders zijn overeengekomen»? Hoe en wanneer moet dit zijn overeengekomen? Kan vernietiging dan wel wijziging van deze overeenkomst
worden gevorderd of een verbod op gewijzigde instandhouding? Kan dit
anders overeenkomen ook door een simpele verwijzing naar algemene
voorwaarden of een beding achterop een cognossement? Is het niet maar
de vraag of de consument dit punt tijdig zal onderkennen?
Op het moment dat een arbitraal vonnis wordt vernietigd, ontvangen de
arbiters niet automatisch een afschrift van deze beslissing. In het kader
van de kwaliteit en de ontwikkeling van de arbitrale rechtspraak zou het
wenselijk kunnen zijn dat de arbiters op de hoogte worden gesteld van de
uitspraak. Is er een reden waarom niet in deze mogelijkheid is voorzien?
De leden van de SP-fractie hebben vragen over de mogelijkheid om
vernietiging van het arbitrale vonnis voor te leggen aan het gerechtshof in
plaats van aan de rechtbank. Betekent dit een inperking van de toegang
tot het recht? Het instellen van een vordering wordt bij voorbaat duurder
en er ligt daarmee een hogere drempel. De inperking van de mogelijkheid
een vordering tot vernietiging in te stellen is volgens de regering slecht
voor het vertrouwen in arbitrage. Hoe verhoudt dit argument zich tot de
mogelijkheid tot uitbreiding van de wrakingsgronden? Het vertrouwen is
wat deze leden betreft vooral geschaad als de vernietiging daadwerkelijk
wordt toegewezen. Deelt de regering deze mening? Zo nee, kan uitgebreider worden toegelicht waarom deze wijziging noodzakelijk is? Hoe
vaak komt het voor dat een arbitraal vonnis wordt vernietigd door de
rechtbank? Hoe vaak komt het voor dat doorgeprocedeerd wordt? Om
hoeveel procent van het totaal gaat het?
Onderdeel DDD
De leden van de VVD-fractie vragen wat de inhoudelijke rechtvaardiging is
voor de keuze de vernietigingsprocedure bij de Hoven te centreren, maar
de tenuitvoerlegging bij de voorzieningenrechter van de rechtbank onder
te brengen.
Waarom maakt het voorstel niet uitdrukkelijk melding van de in de praktijk
veel gebruikte mogelijkheid voorlopige maatregelen in de vorm van een
order te verlenen, maar suggereert de wet dat een beslissing heeft te
gelden als een vonnis?
Onderdeel KKK
De leden van de SP-fractie onderschrijven het belang van gebruikmaking
van elektronische middelen. Ze zijn echter wel benieuwd op welke manier
de privacy van partijen wordt gewaarborgd en hoe cyberaanvallen en
hacken zoveel mogelijk zal worden voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 611, nr. 4

7

Onderdeel MMM
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regel in het voorstel
behelst dat alleen als niet een tijdige maatregel kan worden verkregen of
het beding ongeldig is de rechter zich onbevoegd verklaart. Waarom geeft
artikel 1022c de rechter niet enige flexibiliteit ook overigens deze
bevoegdheid te toetsen, zoals indien derden betrokken zijn? Wat is de
achtergrond dat bij arbitrage buiten Nederland artikel 1074d een dergelijke ruimte wel degelijk biedt?
Deze leden merken op dat de titels I en II elkaars pendant zijn. Zo is in
artikel 1074d terecht bepaald dat deze bepaling de tegenhanger is van
artikel 1022c. Hoe moet gezien deze structuur de verwijzing daarvoor dat
de artikelen 1074 a tot en met de d als lex specialis hebben te gelden?
De voorzitter van de commissie,
Jadnanansing
Adjunct-griffier van de commissie,
Hessing-Puts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 611, nr. 4

8