17 37

4 2 19

De Staat onderschrijft het oordeel van het openbaar ministerie dat een verhoogde

kans op controle geen strafbare discrimiratie oplevert in de zin van artikel 90quater
Sr

De door klagers gestelde schending van artikel 14 EVRM deed zich niet voor

en

kan dus ook niet dienen ter invuiling van het voor artikel 90quater Sr vereiste
tenietdoet of aantasten van de erkenning

het genot of de uitoefening van een

fundamenteel recht

4 2 20

Tot slot is nog van
controle

na

belang dat klagers erop hebben gewezen dat een handmatige

selectie op basis van een hoge risicoscore binnen het

risicoclassificatiemodel

gepaard kon gaan met uitstel van een besluit over het

toeslagbedrag en derhalve met uitstel van voorschotbetalingen

nieuwe

welke

betalingen in geval van een positief besluit aisnog werden uitgekeerd bij de eerste
Ook uitstel van een voorschot levert naar het oordeel van de

uitgevoerde betaling

Staat echter nog geen aantasting of tenietdoen op van de erkenning

uitoefening
over de

van een

het genot of de

fundamenteel recht Er werd immers nog geen beslissing genomen

aanspraak op toeslag

Dit levert bovendien geen strafbare discriminatie op

omdat uitstel van voorschotten geen automatisch gevolg kon zijn van selectie voor
controle
een

al dan niet op basis van het risicoclassificatiemodel

gebeurde na

beslissing door een medewerker en dus op basis van de individuele feiten en

omstandigheden van het geval
dus niet aan de orde

4 2 21

maar pas

Een beslissing

[alleen

op basis van nationaliteit was

’®

Slotsom van het voorgaande is dat het openbaar ministerie op goede gronden tot het
oordeel is gekomen dat geen verdenking bestaat van strafbare discriminatie Aan de
vereisten van artikel 90quater is niet voldaan
van

4 2 22

Ook hierom is een vervolging op grond

artikel 137g lid 1 of artikel 429quater lid 1 Sr niet mogelijk

Volledigheidshalve wijst de Staat er nog op dat op grond van artikel 70 lid 1 Sr voor
artikel
een

137g Sr een verjaringstermijn geldt van zes jaren en voor artikel 429quater Sr

verjaringstermijn van drie jaren

Een daad van vervolging die de verjaring kan

stuiten als bedoeld in artikel 72 lid 1 Sr kan pas aan de orde zijn indien uw hof de

vervolging beveelt Op het moment van de zitting bij uw hof is vervolging daarom niet
meer

mogelijk voor feiten die hebben plaatsgevonden voor respectievelijk 20 april

2016 en 20 april 2019 Artikel 429quater Sr is daarmee slechts van

zeer

geringe

betekenis voor de beoordeling van het beklag

4 3

Knevelarii

4 3 1

Het tweede feit waarop het beklag is gericht

is het ambtsmisdrijf knevelarij

In artikel

366 Sr is als knevelarij strafbaar gesteld het door een ambtenaar in de uitoefening van

zijn bediening als verschuldigd aan hemzelf

Zie ook

PefS Rijcken

1583084

rapport AP

aan een

ander ambtenaar of aan enige

De venverking van de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag

p

16

Droogteever Fortuijn N V

00005

18 37

openbare kas vorderen ontvangen of bij uitbetaling terughouden van hetgeen hij weet
dat niet verschuldigd is

4 3 2

In de sepotbeslissing

naar

aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen en in

het verslag van de advocaat generaal heeft bet openbaar ministerie bij de beoordeling
van

knevelarij een onderscheid gemaakt tussen de fase van stopzetting van

voorschotbetalingen en de fase van terugvordering van reeds betaalde bedragen
Klagers maken dat onderscheid minder duidelijk

maar

stellen zich wel op het

standpunt dat in beide fases sprake was van knevelarij Zij besteden in het klaagschrift
verder aandacht aan enkele specifieke aspecten van de fraudeaanpak die

geleid tot onevenredige gevolgen voor betrokken ouders
benadering

het gebruik van de aanmerking

mede

heeft

te weten de alles of niets

opzet grove schuld

en

de 80 20

aanpak
4 3 3

De Staat zal hierna eerst in algemenere zin kort toelichten hoe werd besloten tot
Daarna zal hij

stopzetting en tot terugvordering

openbaar ministerie dat die gedragingen

ingaan op de conclusie van het

niet kunnen worden gekwalificeerd als

knevelarij
Stopzetting van voorschotten
4 3 4

De stopzetting van

lopende betalingen van voorschotten is het meest nadrukkelijk aan

de orde gesteld in het kader van het onderzoek naar de CAF ll zaak

baseren zlch op die zaak

De Auditdienst Rijk

hierna

ADR

®

Ook klagers

heeft geconstateerd dat

^®
vergelijkbare stopzettingen ook in andere CAF zaken zijn toegepast

4 3 5

Kenmerkend aan deze stopzettingen was dat daartoe werd besloten nadat een
of extern

intern

signaal was ontvangen en onderzoek was gedaan naar een facilitator

bijvoorbeeld een gastouderbureau

maar

voordat gericht onderzoek had

plaatsgevonden naar de betreffende vraagouder

Daarnaast is van

beiang dat de

stopzetting niet piaatsvond met toepassing van de daarvoor bedoelde bevoegdheid tot
het opschorten van uitbetaling op grond van artikel 23 Awir

maar door

herziening van

de eerdere vaststelling van het voorschot op grond van artikel 16 lid 5 Awir
voorschot voor het lopende jaar

in eerste instantie

naar

Door het

beneden bij te stellen tot het

bedrag dat op dat moment reeds aan de vraagouder was betaatd werd hetzelfde
effect beoogd als met een opschorting

plaatsgevonden

zachte stop genoemd

^

Pels fUJcken

1583084

^^

Dit werd ook we een

Op een dergelijke stopzetting voigde doorgaans een verzoek

informatie aan te leveren

om

namelijk dat vooraisnog totdat onderzoek had

geen verdere betalingen meer zouden volgen

De reden voor deze werkwijze was systeemtechnisch

in

Zie bijv het rapport AUT Omzien in venvondering 1 p 14 en 28
Onderzoeksrapport ADR Toeslaggerelateerde CAF zaken p 16 17
Rapport AUT Omzien in venvondering 1 p 28 en 37

Draogleever FortuIJn Pl V

00005

19 37

het computersysteem van Toeslagen kon
een

4 3 6

herziening wel

een

opschorting niet worden verwerkt

De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State

ultspraak
aan

van

maar

^^

hierna

ABRvS

heeft in een

8 maart 2017 geoordeeld dat Toeslagen met deze werkwijze voorbijging

de specifieke regellng voor opschorting en de daarvoor geldende eisen en daarbij

geldende rechtsbescherming
van na

®^

Bij Toeslagen zijn geen zachte stopzettingen bekend

de ultspraak van de ABRvS van 8 maart 2017

Terugvordering van voorschotten
4 3 7

Na een stopzetting vond een

beoordeling plaats door een medewerker Dat kon er

bijvoorbeeld toe leiden dat een vraagouder het verzoek kreeg om met bewijsstukken
zijn of haar aanspraak op kinderopvangtoeslag te onderbouwen op grond van artikel
18 Awir

Overigens kon tot een dergelijk onderzoek ook los van een stopzetting

worden besloten als daartoe aanleiding werd gezien

4 3 8

Als in het onderzoek een onvolledigheid of onjuistheid werd geconstateerd in de
stukken waarmee de aanspraak op kinderopvangtoeslag moest worden aangetoond
dan leidde dat als gevolg van de destijds geldende uitteg van artikel 18 Awir jo
1 7 lid 1 van de Wet kinderopvang

aanspraak op toeslag

voor het

Wko

artikel

automatisch tot het vervallen van iedere

betreffende jaar

nihilstelling

Artikel 1 7 lid 1 Wko

bepaalt van welke factoren de hoogte van de te ontvangen kinderopvangtoeslag
afhankelijk is die factoren samen vormen de grondslag voor de hoogte van het
toeslagbedrag Artikel 18 Awir bevat de algemene inlichtingenpMcht van de aanvrager
van een

men

tegemoetkoming zoals kinderopvangtoesiag

ten opzichte van Toeslagen

dient Toeslagen desgevraagd alle gegevens en inlichtingen te verstrekken die van

belang kunnen zijn voor de bepaling van de hoogte van

het voorschot op

de toeslag

Als gezegd warden deze bepalingen zo uitgelegd dat een bij controle op grond van

artikel 18 Awir geconstateerde tekortkoming ten aanzien van de onderbouwing van
een van de

factoren van artikel 1 7 lid 1 Wko moest leiden tot een nihilstelling van de

toeslag voor het betreffende jaar Dit beleid kon op dat moment de toets van de
hoogste bestuursrechter doorstaan ^
De Staat merkt daarbij op dat het voorgaande niet afdoet aan de impact van
die stopzettingen voor sommige ouders

mede gelet op de

vervolgconsequenties ervan vanwege de strikte uitleg van artikel 26 Awir
4 3 9

Verder werd ook artikel 26 Awir strikt uitgelegd

rechtspraak

van

Ook die strikte uitleg is in de

de ABRvS van dat moment in stand gebleven

Artikel 26 Awir betreft

Rspport AUT Omzien in verwondering 1 p Z8 en ABRvS 8 maart 2017 ECLI NL RVS 2017 S89
ABRvS 8 maart 2017 ECLI NL RVS 2017 589 r o 4 2 4 3 Zie ook ABRvS 24 april 2019
ECLI NL RVS 2019 1333
“

Zie bijv

ABRvS 8 juni 2016

Pels Hijdsen

1583084

r o

ABRvS 2 april 2014

r o

4 3

9 10 2
ECLI NL RVS 2014 1114

ABRvS 30 juli 2014

ECLI NL RVS 2014 2829 en

ECLI NL RVS 2016 1610

Droogleever Fortuijn N v

00005

20 37

de bevoegdheid van Toeslagen tot terugvordering

Het eerste lid

bepaalt dat een

belanghebbende het bedrag van de terugvordering in zijn geheel verschuldigd is

Deze

bepaling werd zo uitgelegd dat reeds betaalde voorschotten geheel moesten worden

terugbetaald en dat er voor Toesiagen geen ruimte bestond om van terugvordering af
te zien

het terug te vorderen bedrag te matigen of om van een ander dan de

belanghebbende terug te vorderen

De verplichting tot terugbetaling werd door

Toeslagen vastgesteld in een terugvorderingsbesluit ^®
Voor de terugbetaling wordt op grond van artikei 7 lid 1 Uitvoeringsregeiing
Awir jo
in

artikei 79 7 van de Leidraad Invordering 2008

hierna

de Leidraad

beginsel een standaardbetalingsregeling aangeboden waarmee in 24

maandelijkse termijnen het hele bedrag wordt terugbetaald Als men daar
niet toe in staat is kan op grond van artikei 7 lid 5®^ Uitvoeringsregeiing Awir
jo artikei 79 8 van de Leidraad onderbouwd worden verzocht om een

persoonlijke betalingsregeling Als men gedurende 24 maanden voldoet aan
overeengekomen persoonlijke betalingsregeling en dan nog een bedrag
resteert worden op grond van artikei 79 9 van de Leidraad geen
een

invorderingsmaatregelen meer genomen voor de nog openstaande schuld
Als een toeslagschuld geacht wordt het gevolg te zijn van opzet of grove
schuld van de betrokkene of diens partner dan werd op grond van artikei 7
lid 6

oud®®

van

de Uitvoeringsregeiing Awir jo

artikei 79 8a van de Leidraad

geen persoonlijke betalingsregeling aangeboden

De Staat gaat op dit punt

hierna nog nader in {randnummer 4 4 10
Als men niet voldoet aan de verplichting tot terugbetaling

conform de betalingsregeling
genomen

4 3 10

al dan niet

kunnen invorderingsmaatregelen worden

waaronder beslaglegging en executoriale verkoop

De hiervoor genoemde strikte uitleg van de artikelen 18 jo

Artikei 1 7 Wko en artikei

26 Awir die kon meebrengen dat beperkte tekortkomingen leidden tot hoge

terugvorderingen wordt ook wel aangeduid als de alles of niets benadering

uitspraken

van

Tot de

de ABRvS van 23 oktober 2019 werd deze uitleg door Toeslagen

gehanteerd en door de hoogste bestuursrechter bevestigd De ABRvS is hiervan in de
uitspraken van 23 oktober 2019 teruggekomen

®®

Strafrechtelijke kwalificatie stopzeWngen
4 3 11

Het openbaar ministerie heeft geoordeeld dat stopzettingen niet als knevelarij kunnen

worden gekwalificeerd

omdat het stopzetten van een voorschot niet het terughouden

Zie bijv ABRvS 19 november 2014

ECLJ NL RVS 2014 4179 en ABRvS 6 Juli 2016

ECLI NL RVS 2D16 1859

”
“

«

Pels Rijd en

1583084

Terugbetaling kan in de praktijk ook de vorm hebben van verrekening met een andere aanspraak op een
toeslag op grond van artikei 30 Awir
Tot 1 iuii 2020 was dit lid 4 dat voor zover van belang gelijkluidend was Stcrr 2020 35114
Per 1 juli 2020 is het oude lid 6 vervallen Stcrt 2020 35114
ABRvS 23 oktober 2019

ECLI NL RVS 2019 3535

r o

8 1 8 14 en £CLI NL RVS 2019 3536

r o

5 7 5 13

Oroogleever Fortvijn N V

00005

Il
21 37

van een aan

de overheid verschuldigd

van justitie en

bedrag betreft

^°

Dat oordeel is door de officier

de advocaat generaal uitvoerig gemotiveerd

De Staat kan zich hierin

vinden

4 3 12

Klagers menen dat zowel de stopzetting als de hierna vender te bespreken
terugvordering van voorschotten
van

in voorkomende gevallen

een

verdenking opieveren

knevelarij als strafbaar gesteld in artikel 366 Sr Artikel 366 Sr luidt
De ambtenaar die in de uitoefening van zijn bediening

hemzelf

aan een

als verschuldigd aan

ander ambtenaar of aan enige openbare kas vordert of

ontvangt of bij een uitbetaling terughoudt hetgeen hij weet dat niet

verschuldigd is wordt als schuldig aan knevelarij gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde
categorie

4 3 13

De Staat zal in het navolgende niet stilstaan bij het eerste bestanddeel van artikel 366

het is duidelijk dat de gedragingen w aarop het beklag ziet werden uitgevoerd door

Sr

ambtenaren in de uitoefening van hun bediening

ambtenaren

a

als verschuldigd aan een openbare kas hebben gevorderd

of teruggehouden

4 3 14

De te beantwoorden vraag is of

b

ontvangen

hetgeen zij wisten dat niet verschuldigd was

Ten aanzien van het stopzetten van de betaling van voorschotten zal duidelijk zijn dat
daarmee in elk geval nog niets wordt gevorderd of ontvangen

het standpunt dat een stopzetting wel

zonder stopzetting zouden zijn gevolgd

teruggehouden

toeslag

een

Klagers stellen zich op

meebrengt dat de voorschotbetalingen die
als verschuldigd aan een openbare kas worden

Het openbaar ministerie heeft toegelicht dat een voorschot op een

bedrag is dat in beginsel {op basis van een voorlopig besluit verschuldigd

is door de overheid aan de burger Het stopzetten daarvan creeert niet plots een

schuld van de burger aan de overheid

Het niet uitkeren van

voorschot impliceert daarmee nog niet dat dit voorschot

bedrag

aan de overheid verschuldigd is of was

een

eerstvolgend

of enig ander

eerderj

De voor knevelarij vereiste

gefingeerde verschuldigdheid ontbreekt daarom
4 3 15

Ook het fingeren van verschuldigdheid
er

niet was

was

niet aan de orde

het voorhouden van een verschuldigdheid die

De stopzettingen werden aan de betrokkenen niet

voorgedaan als iets anders dan zij waren
vooralsnog

een

beslissing om op dat moment

te stoppen met het uitbetalen van de voorschotten

Uit de beschikbare

rechtspraak valt af te leiden dat voor knevelarij enige vorm van misleiding of bedrog
of van afpersing
“

is vereist ®^ Dat is hier evenmin aan de orde

Sepotbeslissing van 7 Januari 2021 naar aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen

p

3 en

verslag van de advocaat generaal 11 juni 2021 p 11 12
Vgl CAG 12 juli 2011 ECLJ NL PHRi2011 Bq3124 r o 11 misleldend vorderen van een wel
hof Amsterdam 3 jull 2015 ECLI NL GHAMS 2015 2753 “een dergelijk geval
verschLildIgde prestatie
van bedrog of misleiding h
hof s Hertogenbosch 24 junI 2008 ECLI NL GHSHE 2008 BD9107
afpersen
een vorm van
van geld of goed door machtsmisbruik
GEAM 7 mel 2021 ECLI NL OGEAM 2021 56
Rb Amsterdam IS november 2019 ECLI NL RBAMS 2019 8545
bedrog of misleiding
op slinkse

Pels Rijcken

1583084

Droogleever Fortuijn N V

00005

Il
22 37

4 3 16

Dat Toestagen op het moment van de stopzetting tot het voorlopig oordeel was

gekomen dat het recht op verdere voorschotten onvoldoende vaststond zodat deze
vooralsnog niet zouden moeten worden uitbetaald is geiet op het voorgaande lets
anders dan dat Toesiagen daarmee een niet bestaande schuld van de betrokkene aan

de overheid zou hebben gepretendeerd

Dit biijkt ook uit het feit dat met de zachte

stop hetzelfde effect werd beoogd als met een opschorting
maar ook

geen verdere uitbetaiing

nog geen vaststelling van een verplichting tot terugbetaling

Er werd

eenvoudig niet verder betaald zonder daaraan reeds de conclusie te koppelen dat
ook iets zou moeten worden terugbetaald ®^ Dat laatste is wel vereist om lets te
kunnen terughouden als verschuldigd aan enige openbare kas

4 3 17

Het voorgaande betekent dat het stopzetten van de betaling van voorschotten niet kan

worden gekwalificeerd als het als verschuldigd aan een openbare kas hebben

gevorderd ontvangen of teruggehouden

®^

Reeds hierom kan het stopzetten van

voorschotbetalingen naar het oordeel van de Staat geen verdenking van knevelarij

opieveren
4 3 18

Daar komt bij dat voor een veroordeling wegens knevelarij ook is vereist dat de

betrokken ambtenaren wisten dat wat zij terughielden niet verschuldigd was ®
andere woorden

stopzetten

van

en

toegepast op deze zaak

Met

dat zij wisten dat zij voorschotten

vraagouders die daar wel recht op hadden

Het vereiste van wetenschap maakt van knevelarij

een

opzetdelict de

ambtenaar die iets vordert waarvan hij weet dat het onverschuldigd is

heeft

opzet op de onverschuldigde betaling Anders dan klagers stelien is het
evenwel geen gegeven dat voor artikel 366 Sr voorwaardelijk opzet

voldoende is ®®

4 3 19

Klagers menen dat aan het vereiste van wetenschap is voldaan dat er in elk geval

voorwaardelijk opzet bestond op ongerechtvaardigde stopzettingen Zij wijzen
daarvoor op wat zij

noemen

de 80 20

aanpak

Dit betreft de gedachte dat door

scherp op te treden bij signalen van fraude niet alleen diegenen zouden worden
geraakt bij wie daadwerkelijk sprake was van fraude althans van tekortkomingen
80

maar voor een

deel ook personen bij wie dat niet het geval was

20

De

Ook Sikkema gaat uit van een vereiste van bedrog dan v^el misleiding E Sikkema Ambtelijke
wljze
corruptie in het strafrecht diss Rijksuniversiteit Groningen Den Haag Boom Juridische uitgevers 2005
p
52
53

6A

6S

Pels Rijcken

1583084

503 en 518 519

Vgi versiag van de advocaat generaai 11 juni 2021 p 12
Kwaiificatie van deze gedragingen als zodanig zou voigens het Openbaar Ministerie een te extensieve
interpretatie van het wetteiijke bestanddeei opieveren die in sthjd meet worden geacht met het
legaliteitsbeginsel als neergelegd in artikel 1 Sr artikel 16 Grondwet en artikel 7 EVRM Vgi Sepotbeslissing
van 7 januari 2021 naar aanteiding van de aangifte van de staatssecretarissen p 3 en versiag van de
advocaat generaai 11 juni 2021 p 3 4
Voor nu daargelaten dat zij door een stopzetting met pretendeerden dat het verschuldigd was
T van Roomen in T C Strafrecht inleidende opmerkingen bij Titel XXVIII Sr aant 5a en E Sikkema
Ambtelijke corruptie in het strafrecht
Rijksuniversiteit Groningen Den Haag Boom luridische
uitgevers 2005 p 508 509

Droogleever Fortuijn N V

00005

23 37

Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag
ook we de groepsgewijze aanpak
zaak

en

hierna

verwijst daarbij onder meer naar de CAP 11

het groepsgewijs stopzetten van de voorschotten aan alle betrokken

vraagouders zonder voorafgaande beoordeling van ieder individueel geval
risico dat

4 3 20

noemt dit

POK

ook

met het

bonafide ouders zouden worden geconfronteerd met een stopzetting ®®

De Staat is zich er zeer van bewust dat de groepsgewijze stopzettingen niet op die

wijze hadden mogen plaatsvinden De ABRvS heeft zich daarover uitgesproken en

Toeslagen heeft zelf in juli 2016 besloten met deze werkwijze te stoppen

®^

Dat

betekent echter niet dat het hanteren van deze werkwijze voorafgaand aan de

rechtspraak van de ABRvS ook de in artikel 366 Sr vereiste wetenschap meebracht

De

stopzettingen vonden plaats in het kader van bevoorschotting en niet in het kader van
het vaststellen van de definitieve aanspraak op de toeslag

generaal heeft opgemerkt
een

was

Zoals ook de advocaat

de verhouding van 80 20 bovendien niet gebaseerd op

kwantitatieve onderbouwing

het betrof slechts een aanname ®® Voorwaardelijk

opzet kan bij die stand van zaken niet snei worden aangenomen Dat geldt voor de

beoordeling van een mogelijke verdenking bovendien slechts ten overvloede omdat de
stopzettingen zoals hiervoor toegelicht reeds niet als knevelarij kunnen worden
aangemerkt
Strafrechtelijke kwalificatie terugvorderingen
4 3 21

Het openbaar ministerie is van oordeel dat ook terugvorderingen niet kunnen worden

gekwalificeerd als knevelarij
van

Het daarvoor vereiste opzet op de niet verschuldigdheid

terug te vorderen voorschotten ontbreekt

nu

op grond van de destijds geldende

jurisprudentie van de verschuldigdheid mocht worden uitgegaan

^^

De Staat kan zich

ook in dat oordeel vinden

4 3 22

Ten aanzien van de terugvorderingen geldt dat die op zichzeif

stopzettingen

kunnen worden aangemerkt als het

aan een openbare kas

anders dan de

terug vorderen als verschuldigd

Daarnaast is evenwel vereist dat de ambtenaar wist dat

hetgeen werd teruggevorderd niet verschuldigd was

Er dient aldus sprake te zijn

geweest van voorwaardelijk opzet De Staat zal toelichten dat geen aanwijzingen
bestaan dat ambtenaren met dat opzet hebben gehandeld

Ook ten aanzien van het

terugvorderen is in de visie van de Staat geen sprake van een verdenking van

knevelarij
4 3 23

Hierbij is van belang dat ambtenaren steeds hebben gehandeld conform de destijds
geldende uitleg van de wet
“

ta

die ook door de bestuursrechters werd

bevestigd

Zoals

Rapport POK Ongekend onrecht p 22 24
Onderzoeksrapport ADR Toeslaggerelateerde CAF zaken p 17
Verslag van de advocaat generaal 11 juni 2021 p 16 Zie ook het rapport POK Ongekend onrecht p 23
Sepotbeslissing van 7 Januari 2021 naar aarleiding van de aangifte van de staatssecretarissen p 9 en
verslag van de advocaat generaal 11 juni 2021 p 19

Peis Rijckeo S Dnoogleever Fortuijn N V

1583084

00005

24 37

door de officier van justitie in de sepotbeslissing naar aanleiding van de aangifte van

de staatssecretarissen en de advocaat generaal in zijn versiag wordt benadrukt ward
de strenge uitleg van de wet tot 23 oktober 2019 ingegeven door het op

fraudebestrijding gerichte politieke klimaat7° Het beleid en de daaruit voortvioeiende
terugvorderingen vonden vervolgens bij herhaling bevestiging in de jurisprudentie
Tegen die achtergrond kan niet worden aangenomen dat de ambtenaren bij Toeslagen
wisten dat hetgeen werd teruggevorderd niet verschuldigd was ^
een

verdenking

van

verschuldigd was

voorwaardelijk

Dat staat aldus aan

opzet op het terugvorderen van hetgeen niet

in de weg7^

Een en ander betekent dat ook het door Toeslagen invorderen op basis van

terugvorderingsbesluiten in elk geval tot kort na deze uitspraken geen
opzet op knevelarij kon opieveren Klagers zien dat anders onder verwijzing
naar de hiervoor aangehaalde uitspraak van de ABRvS van 8 maart 20177^
Klagers gaan er echter ten onrechte aan voorbij dat die uitspraak alleen zag
op groepsgewijze stopzettingen niet op al dan niet daarop gevoigde
terugvorderingsbesluiten

De invordering op basis van

terugvorderingsbesluiten werd door die uitspraak niet geraakt
kort na

invordering tot

zodat ook die

23 oktober 2019 juridisch juist mocht worden

geacht
4 3 24

Klagers stellen hier nog tegenover dat Toeslagen niet aan de tot 23 oktober 2019
geldende uitleg van de ABRvS was gebonden althans dat men een daarvan afwijkende
koers had kunnen varen

Klagers halen Sikkema aan

het strafrecht autonoom

[kunnen]

die erop wijst dat

worden gedefinieerd

Begrippen in

waarbij de uitleg die daaraan

door de bestuursrechter wordt gegeven niet doorslaggevend hoeft te zijn

wijzen klagers erop dat

veelal achteraf

^

Ook

door verschillende deskundigen het standpunt

is ingenomen dat een andere uitleg van de wet mogelijk was

4 3 25

De advocaat generaal wijst er terecht op dat voor de uitleg van bestuursrechtelijke

begrippen de jurisprudentie van de bestuursrechter leidend is
van

70

71

en

dat er ten aanzien

de uitleg van de Awir en de Wko ook geen sprake was van afwijkende

Rapport AUT Omzien in venvondering i p 31 33
PGHR 24 februari 2021 Aangifte tegen bewindspersonen in de Toeslagenaffaire p 77

Vgl

Indien de

bestuursrechter de beschikkingen besluiten niet onrechtmatig oordeelde kan kwalijk worden gesteld dat de

bewindspersonen wisten of de aanmerkeiijke kans hebben aanvaard {dan wei moesten vermoederj dat
strijd waren met de wet Een ruime uitieg van de strafbepaiing zoals door aangevers voorgestaan
zou ook niet stroken met het door de Venetie Commissie aangedragen en door de Pariementaire
Vergadering van de Raad van Europe aanvaarde uitgangspunt dat nationeie bepalingen restrictief dienen te
worden uitgeiegd en te worden toegepast met de nodige omzichtigheid waarbij aanvuiiende criteria dienen
te geiden zoais In zaken waarin economische belangen spelen de opzet om persoonlijk gewin te behalen
{zie H8
Vgl gerechtshof Den Haag 8 juli 2016 ECLI NL GHDHA 2016 2015 r o 6 Allereerst constateert het hof
dat vaststaat dat sprake was van een tot in de hoogste instantie vastgestelde aanslag
Vast staat
tevens dat het verzet tegen de invordering door de rechter ongegrond is verklaard Nu voorts het hof niet Is
gebleken van een ambtshalve verpHchting om tot vermindering van vastgestelde aanslagen over te gaan is
in casu sprake van een vordering waarvan geenszins vast stond noch waarvan mocht worden aangenomen
deze in

72

dat deze onverschuldigd was

Daarmee staat vast dat niet wordt voidaan aan de eisen van artikel 366

Wetboek van Strafrecht
73
71

Pels Rijdcen

1583084

Klaagschrift van 6 april 2021 p 21
Sikkema
Knevelarij door leidinggevende ambtenaren
toeslagenaffaire O A 2021 4 p 28
E

Een

beschouwing naar aanleiding van de

Droogleever Fortuiln N V

00005

25 37

strafrechtelijke jurisprudentie waarmee ambtenaren rekening konden houden 75 Voor
de beantwoording van de vraag wat bij terugvordering wel of niet verschuldigd was
mochten de ambtenaren afgaan op de jurisprudentie van

onder meer

de ABRvS

Niet

verwacht kan worden dat zij zich ondanks die jurisprudentie rekenschap hadden
moeten geven van een

mogelijk andersluidend oordeei van de strafrechter over

hetgeen verschuldigd was Laat staan dat het nalaten zich daarvan rekenschap te
geven voorwaardelijk opzet op een onterechte terugvordering zou kunnen opleveren

4 3 26

Het voorgaande betekent dat ten aanzien van de terugvorderingsbesluiten de voor

knevelarij vereiste wetenschap

en

dus het

voorwaardelijk opzet heeft ontbroken

Dat geldt evengoed voor terugvorderingsbesluiten die zijn genomen in de
bezwaarfase

ook ten aanzien daarvan bestaan geen aanwijzingen voor

voorwaardelijk opzet op het terugvorderen van hetgeen men wist dat onverschuldigd
was

De Staat merkt voliedigheidshalve op dat de

aanpak

voor de

beoordeiing

hiervoor besproken

80 20

voorwaardelijk opzet bij terugvorderingen
niet groepsgewijs piaatsvonden maar
slechts na een individuele beoordeiing 80 20 deed zich dus bij
terugvorderingen niet voor en is voor de beoordeiing van de wetenschap van
ambtenaren ten aanzien van terugvorderingen dus niet relevant ^^ De Staat
geen rol speelt

van

nu terugvorderingen

verwijst in dit verband naar het verslag van de advocaat generaal

p

14 17

Strafrechtelijke kwalificatie terugvorderingen dossier Appelbloesem
4 3 27

Tijdens de zitting bij uw hof van 24 november 2021 heeft de advocaat van klagers
inzake de kwalificatie van terugvorderingen als knevelarij in het bijzonder gewezen op

de casus van de Appelbloesem
een

een

gastouderbureau

notitie van de Commissie van Wijzen

^^

Hij heeft daarbij verwezen naar

Daarin schrijft de commissie dat in

September 2010 groepsgewijs maatregelen zijn genomen waaronder 783

nihilstellingen
ingedeeld

^®

voor

groepen ouders zoals die door de FIOD per fraudepatroon waren

Pas daarna zou een individueie beoordeiing hebben piaatsgevonden

Klagers leiden hieruit af dat in dit dossier sprake is geweest van
op knevelarij

voorwaardelijk opzet

door groepsgewijs terug te vorderen zonder voorafgaande individuele

beoordeiing

”
™

Verslag van de advocaat generaal 11 juni 2021 p 18
Vgl G J M E de Bont Knevelarij Strafrecht is niet de opiossing

TFB 2020 nr 4 p 9
p 2 3
De notitie Pre CAF zaken Appelbloesem en De Parel is tezamen met de aan de Commissie van Wijzen

Pleltnotg^soonsgegevejBt november 2Q21

informatle van de Belastingdienst gepubliceerd op de website van de Rijksoverheid
https open overheid nl repository ronl c7ca6Z38 67ea 43a5 b9dl
078a7de78467 l pdf Bijlage

Pels Rijcken

1583084

20Cominis ie

20van

20Wijzen pdf

Dfxogleever f ortuijn N V

00005

26 37

4 3 28

De advocaat

generaal heeft er tijdens dezelfde zitting op gewezen dat uit een voor de

Commissie van Wijzen opgestelde notitie van de Belastingdienst^® blijkt dat wei een

beoordeling van de tndividuele gevallen heeft plaatsgevonden

Tijdens dit vervolgonderzoek heeft de FIOD onder andere 2060
klantendossiers geinventariseerd en onderzocht welke fraudepatronen voor
Aan het eind van het vervolgonderzoek

welke ouders zichtbaar warden

zijn de dossiers van de ouders overgedragen aan Toeslagen om de
individuele ouders te behandelen

Na afronding van het onderzoek door de FIOD

pakt Toeslagen in September

2010 de behandeiing van de ouders weer op

De FIOD heeft alle ouders reeds

ingedeeld per fraudepatroon en op basis daarvan ontvangen de ouders van
Toeslagen gewijzigde beschikkingen over 2008 en 2009
•

Voor 783 ouders is de KOT over 2008 en 2009 op nihil gezet vanwege
het niet betalen van een eigen bijdrage

al dan niet in combinatie met

aanvragen met terugwerkende kracht
De proefprocedure heeft op 19 december 2012 uiteindelijk geleid tot een

uitspraak van de Raad van State

waarin Toeslagen in het gelijk is gesteld

met betrekking tot het op nihil zetten van het toesiagrecht bij het niet

betalen van een eigen bijdrage

Daarnaast heeft de Raad van State op 5 juni

2013 een tweede uitspraak gedaan met betrekking tot de gevallen waarbij de

schenkingsconstructie werd toegepast Hierin beslist de Raad van State dat
de schenkingsconstructie met gesloten beurzen niet leidt tot het betalen van
de verplichte eigen bijdrage

Deze uitspraak wordt in een notitie aangehaald

als een voor de Belastingdienst nog gunstigere uitspraak

4 3 29

®®

Uit de notitie van de Belastingdienst voIgt weliswaar dat ten aanzien van 783 ouders

tegelijkertijd is besloten tot nihilsteiling

maar

uit die notitie blijkt ook dat dit gebeurde

op basis van de kenmerken van hun individuele dossiers

namelijk pas nadat men per

ouder tot het oordeel was gekomen dat geen eigen bijdrage was betaald

heeft die werkwijze van Toeslagen bovendien bevestigd

De ABRvS

het niet betalen van de eigen

bijdrage rechtvaardigde de nihilsteiling
4 3 30

Het voorgaande betekent dat het openbaar ministerie op goede gronden heeft

geoordeeld dat ook ten aanzien van de terugvorderingen in dit dossier geen sprake is
geweest van voorwaardelijk opzet op het terugvorderen van hetgeen niet

verschuldigd was

™

In de inieiding van haar notitie heeft de Commissie van Wijzen vermeid dat zij vanwege het korte

tijdsbestek heeft moeten afgaan op de notitie van de Belastingdienst en dat nader onderzoek niet mogelijk
was Uit de notitie van de Belastingdienst kan echter niet worden afgeleid dat groepsgewijze
terugvordering althans terugvordering zonder voorafgaande beoordeling heeft plaatsgevonden Er moet
daarom van worden uitgegaan dat de Commissie van Wijzen met groepsgewijze maatregelen
waaronder 783 nihilstellingen geen nihilstellingen of terugvorderingen zonder voorafgaande beoordeling
heeft bedoeld
“

Pals Rijcken

1583084

Notitse ’Herstel voor ouders Appelbioesem en De Parel d d

2 december 2020

bijiage 1 p 3 4

Oroogieever Fortvan N V

00005

Il
27 37

4 3 31

Volledigliefdshalve wijst de Staat er nog op dat voor knevelarij op grand van artikel 70
lid 1 Sr een verjaringsternnijn geldt van twaalfjaren

hof is vervolging daarom niet meer mogelijk voor feiten die hebben plaatsgevonden

uw

voor 20

4 4

Op het moment van de zitting bij

april 2010

Dwana door misbruik van

aezaa

stopzettinaen teruavorderinaen en opzet arove

schuid

4 4 1

Het ambtsmisdrijf dwang door misbruik van gezag behelst het door een ambtenaar

opzettelijk misbruiken van zijn gezag om iemand te dwingen iets te doen niet te doen
of te dulden Artikel 365 Sr luidt ats voIgt

De ambtenaar die door misbruik van gezag iemand dwingt iets te doen

te doen of te dulden

niet

wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste

twee jaren of geldboete van de vierde categorie

4 4 2

De Hoge Raad is van oordeel dat misbruik van gezag zich zowel kan voordoen in de
vorm van

het overschrijden van de grenzen van een bij of krachtens de wet verleende

bevoegdheid als in de vorm van het aanmatigen van een bevoegdheid die de
betreffende ambtenaar niet toekomt ®^ Het misbruiken van de bevoegdheid moet

opzettelijk gebeuren

een

culpoze overschrijding van bevoegdheid valt niet onder het

bereik van de strafbepaling ®^

4 4 3

Klagers zien dwang door misbruik van gezag in de hiervoor al besproken besluiten
tot stopzetting en terugvordering van voorschotten

de kwalificatie

opzet grove schuid

en

daarnaast in de toepassing van

De Staat zal deze drie gedragingen hierna

separaat behandelen

Stopzetting van voorschotten
4 4 4

In de sepotbeslissing naar aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen heeft

het openbaar ministerie ten aanzien van zowel het stopzetten van voorschotten als het

terugvorderen daarvan geconcludeerd dat geen sprake was van opzet op het misbruik
van

4 4 5

gezag c q

bevoegdheid

Ten aanzien van de
van

De Staat kan zich in die conclusie vinden

groepsgewijze stopzettingen heeft de ABRvS in haar uitspraak

8 maart 2017 geoordeeld dat Toeslagen met het toepassen van de zachte stop

zie hiervoor

opschorting
strijd

®

randnummer 4 3 5

voorbijging aan de specifieke regeling voor

De stopzetting vond

naar

het oordeel van de ABRvS daarom plaats in

met de voor opschorting geldende regels

HR 20 juni 1995
82

®®

NJ 1995 709

r o

De ABRvS oordeelde niet dat de

4 3

H J Th

Biemond 19 mei 2020

p 21 met verwijzing naar wetsgeschiedenis en vgi J W
Wetboek van Strafrecht artikel 365 Sr aant 3
Noyon Langemeoer Remmelink red
Sepotbeslissing van 7 januari 2021 naar aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen p 6 en 9

ABRvS 8 maart 2017

ECLI NL RVS 2017 S89

Vgl

Memo mr

Fokkens

in

r o

4 3 4 4

pels Rijcicen Si Droogleever Fortuijn N V

1583084

00005

28 37

herziening

die de zachte stop juridisch gezien was

daarvoor geldende eisen van artike

4 4 6

plaatsvond in strijd met de

16 lid 5 Awir

Reeds omdat Toeslagen er v66r deze uitspraak van uitging dat de zachte stop was

toegestaan en deze daarna niet meet heeft toegepast
misbruiken van een bevoegdheid geen sprake

4 4 7

was van

opzet op het

ook niet in voorwaardelijke zin

Klagers hebben voorts ook in dit verband gewezen op de 80 20 aanpak

daaruit blijkt

volgens hen voorwaardelijk opzet van Toesiagen op het misbruiken van gezag c q
bevoegdheid De officier van justitie heeft er in de sepotbeslissing van 7 januari 2021
op gewezen dat de veronderstelling dat in 20

van

de gevallen de fraudebestrijding

tevens gevolgen zou hebben voor burgers die te goeder trouw handelden

nog niet

meebrengt dat sprake was van voorwaardelijk opzet op misbruik van bevoegdheid

®®

Een onjuist gebleken besluit levert nog geen misbruik van bevoegdheid op 86 Daar

komt bij dat de Nationaie ombudsman groepsgewijze stopzettingen in een eerdere
casus gerechtvaardigd
van

had geoordeeld ®^ Toeslagen heeft aldus tot aan de uitspraak

8 maart 2017 kunnen aannemen dat de groepsgewijze stopzettingen toelaatbaar

waren

en

in elk geval bestond daarvoor geen

voorwaardelijk opzet op het door die

stopzettingen overschrijden van een bevoegdheid

Vergelijk in dit verband ook randnummer 4 3 23
Terugvordering van voorschotten
4 4 8

Ten aanzien van terugvorderingen geldt in wezen hetzelfde als voor stopzettingen
de uitspraken van 23 oktober 2019

besproken alles of niets benadering

ging Toeslagen ervan uit dat de hiervoor al
uit het wettelijk systeem voortvloeide ®® Dat na

het omgaan van de ABRvS een andere uitleg wel mogelijk bleek
een meer

tot

een

uitleg waarbij

evenredige benadering alsnog werd ingelezen in het wettelijk systeem

maakt niet dat Toeslagen voor die tijd met terugwerkende kracht geacht kan worden

zijn bevoegdheden opzettelijk te buiten te zijn gegaan
zien

daarvoor bestaan ook geen aanwijzingen

®®

Overigens valt ook niet in te

welk belang ambtenaren bij het

opzettelijk te buiten gaan van hun bevoegdheid zouden hebben gehad
Evenals hiervoor aan de orde kwam bij de bespreking van knevelarij

geldt

hier dat invordering op basis van reeds genomen terugvorderingsbesluiten

85
85
87

Pels Racken

1583084

Sepotbesiissing van 7 januari Z021 near aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen p 5
Verslag van de advocaat generaal van 29 oktober 2021 p 4 5
Nationaie ombudsman 24 februari 2010 rapport 2010 034 p 7
Niet alleen de ruim 1700 vraagouders
werden door deze keuze van de Belastingdienst financieel getroffen ook de betrokken kinderen gastouders
en gastouderhureaus kwamen hierdoor in problemen Naar het oordeel van de Nationaie ombudsman waren
de signaled zoals blijkt uit vertrouwelijke informetie van de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie
De Nationaie ombudsman
dusdanig dat opschorting door de Belastingdienst in dit geval geoorloofd was
is van mening dat de keuze van de Belastingdienst om de betalingen van de kinderopvangtoeslag bij
aanvang van het fraudeonderzoek op te schorten voor de betrokkenen niet onnodig bezwarend is geweest

68

ABRvS 23 oktober 2019

89

Vgl

Rb

ECLI NL RVS 2019 3535 en eCLI NL RVS 2019 3536

Limburg 8 december 2016

ECLI NL RBLIM 2016 10689

r o

3 2

Droogleever Fortuijn

00005

29 37

tot

kort na

voor de

4 4 9

23 oktober 2019 juridisch juist mocht worden geacht

zodat ook

invorderingsfase opzet op dwang door misbruik van gezag ontbreekt

Het ontbreken van

voorwaardelijk opzet maakt reeds dat de stopzettingen en

terugvorderingen geen verdenking opleveren van dwang door misbruik van gezag
Kwalificatie opzet grove schutd

4 4 10

In hun klaagschrift hebben klagers betoogd dat dwang door misbruik van gezag zich
ook voordeed door de kwaiificatie opzet grove schuld

Hiervoor is al aan de orde

gekomen dat deze kwalificatie ertoe kon leiden dat een persoonlijke betalingsregeling
in de zin van artikel 7 lid 4®® van de Uitvoeringsregeiing Awir jo artikel 79 8 van de

Leidraad kon worden geweigerd
gezag

Klagers kwalificeren dat als dwang door misbruik van

Zij wijzen daartoe in het bijzonder op de vermeende toepassing van de

kwalificatie zonder voorafgaande individuete beoordeling
staatssecretaris uitgevoerde steekproef waarbij in 94

alsmede op een door de

van

de gevallen weed

geoordeeld dat onterecht opzet grove schuld was geconstateerd

®^

Volledigheidshalve merkt de Staat hier op dat klagers in hun klaagschrift
uitgaan van een onjuiste veronderstelling Het is niet zo dat gedurende

langere tijd standaard bij een schuld van meer dan € 10 000 de kwalificatie
opzet grove schuld werd toegepast De ADR heeft in een rapport van 6 juli
2021 onder meer vastgesteld dat gedurende een periode van twaalf dagen in

februari 2016 het beleid is gevoerd om verzoeken om een persoonlijke

betalingsregeling ten aanzien van toeslagschulden boven een bedrag van
kinderopvangtoeslag of € 5 000 overige toeslagen af te wijzen op
®^
De
grond van opzet grove schuld zonder nadere beoordeling

€ 3 000

staatssecretarissen hebben eerder aan de Tweede Kamer laten weten dat de

wijze waarop de beoordeling van opzet grove schuld plaatsvond met
onvoldoende waarborgen was omkieed en dat dit nooit zo had mogen

gebeuren ®®
Het door klagers genoemde bedrag van € 10 000 is ook gehanteerd als

grensbedrag

maar

in een andere context

in de periode van 23 februari

2016 t m 13 augustus 2017 en in de periode van 5 april 2018 t m 7
november 2019 werd bij een schuld van meer dan € 10 000 beoordeeld of
sprake was van opzet grove schuld ®^ Bij een lagere schuld werd dat niet

beoordeeld en werd dus altijd een persoonlijke betalingsregeling toegestaan

4 4 11

De officier van justitie heeft in de sepotbeslissing van 12 augustus 2021 geconcludeerd

dat van een strafbaar feit geen sprake was ®® Bij die beoordeling heeft de advocaat

generaal zich aangesloten
9D

3

^
“

^

Pels Riidcen

1583084

Inmiddels lid 5

Stert 2020

®®

Het op onjuiste gronden afwijzen van een

35114

Klaagschrift van 6 april 2021 p 24
Rapport ADR Grensbedragen 0 GS en M5NP p
Kamerstukken U 2020 21

31 066

14

p 6 en Kamerstukken II 2020 21
Rapport ADR Grensbedragen O GS en M5NP p 15
Sepotbeslissing 12 augustus 2021 p 3 7
nr

807

Verslag van de advocaat generaal van 29 oktober 2021 p

31 066

nr

915 p 4

4

Droogleever Fortuijn N V

00005

30 37

betalingsregeling kan naar het oordeel van het openbaar minfsterie niet worden
aangemerkt als misbruik van gezag door overschrijding van bevoegdheid

Voorts kan

die afwijzing naar beoordeling van het openbaar ministerie geen dwang opleveren

omdat de verplichting tot betaling van een toeslagschuld reeds voortvioeide uit een

terugvorderingsbesluit
4 4 12

Voor de conclusie dat geen sprake is van dwang door misbruik van gezag is in de
eerste plaats redengevend dat het

schuld

alieen

als zodanig geen rechtsgevolg had

toekennen van de kwalificatie opzet grove
Het was slechts de uitkomst van een

interne beoordeling en dwong dus de betrokkene niet lets te doen
dulden

4 4 13

te laten of te

zoals voor toepassing van artikel 365 Sr vereist

Het gevolg van de aanmerking kon wel zijn dat een verzoek om een persoonlijke

betalingsregeling werd afgewezen
evengoed geen

nieuw

Daarmee werd

rechtsgevolg gecreeerd

aldus de officier van justitie

echter

het gevolg was alieen dat de

betalingsverplichting die al voortvioeide uit een eerder terugvorderingsbesluit
onveranderd bleef ®^ Klagers merken dat niettemin aan als het dwingen lets te doen

{het voldoen aan de standaardbetalingsregeling

en

of lets te dulden

dat geen

persoonlijke betalingsregeling wordt aangeboden
Klagers noemen overigens ook het moeten dulden dat
fraudeur werd gedeeld met andere instanties

ingaan in paragraaf 4 5

de status van

De Staat zal daar nader op

Hier kan reeds worden vastgesteld dat het

enkele

delen van gegevens geen dwang kan opleveren in de zin van artikel 365 Sr
Dat de burger het onderling delen van gegevens niet kan tegenhouden

maakt nog niet dat jegens hem sprake is van dwang
twee partijen

buiten de invioedssfeer van een derde

Een gedraging tussen

levert jegens die derde

geen dwang op dwang wordt niet aanwezig geacht als het slachtoffer het
®®
Hier gaat
dwangmiddel niet heeft bemerkt of niet als zodanig heeft ervaren
het om een handeling buiten medeweten van de burger waarop artikel 365
Sr geen

4 4 14

betrekking heeft

®®

Het openbaar ministerie heeft er bovendien op gewezen dat de afwijzing van een

verzoek om een persoonlijke betalingsregeling een beschikking is waartegen bezwaar

hoger beroep mogelijk is

en

^^

De beschikbaarheid van rechtsmiddelen tegen een

afwijzende beschikking maakt dat die beschikking niet als

opzettelijke strafbare

dwang kan worden aangemerkt in de zin van artikel 365 Sr
middelen om een andere beslissing te bewerkstelligen
kwalificatie opzet grove schuld

93

IDD
IDl

Pels Rijcken

1583084

®

een

burger heeft immers

Het toepassen van de

althans de afwijzing van een betalingsregeling die

Sepotbeslissing 12 augustus 2021
Zie HR 13 juni 1995

p 6
DD 95 387 er E Sikkema

Ambtelijke corruptie in het strafrecht fdiss
Rljksuniversiteit Groningen Den Haag Boom Juridische uitgevers 2005 p 481
Vgl sepotbesfissing van 12 augustus 2021 p 6 7
Sepotbeslissing van 12 augustus 2021 p 6
Wetboek van Strafrecht art 365 Sr aant
Vgl J W Fokkens in Noyon Langemeijer Remmelink red
en A J Machielse in Moyon Langemeijer Remmelink red
Wetboek van Strafrecht art 180 aant 4

2

Oroogleever Fortuljn N V

00005

31 37

daarvan het gevolg was

kan daarom geen verdenking opieveren van dwang door

misbruik van gezag

Voorts heeft de officier van justitie nog erop gewezen dat de afwijzing van
een

betalingsregeling hoe dan ook niet kan worden uitgelegd als het dwingen

lets te doen
en

4 4 15

nu

de verpiichtlng om over te gaan tot betaling reeds bestond

door de afwijzing niet wordt gewijzigd 102

Ten aanzien van de steekproef die in 2020 uitwees dat in een groot deel van de

beoordeelde gevallen de vaststeiling van opzet grove schuld achteraf ais onterecht
werd gekwatificeerd
nemen

komt daar nog bij dat die beoordeling onvoldoende is om aan te

dat sprake was van misbruik van gezag c q

bevoegdheid Zoals de advocaat

generaal al opmerkte in zijn requisitoir zljn beoordeiingen van Toeslagen uit eerdere
jaren getoetst op basis van later vastgestelde aithans destijds niet geldende
criteria
van

misbruik

gebrek
was

De in de steekproef gehanteerde criteria betroffen

aan

of evident sprake was

of de kwalificatie opzet grove schuld goed was gemotiveerd

en

of door

informatie achteraf niet meer kan worden bewezen of de kwalificatie juist

Dat eerdere beoordeiingen op basis van deze toets achteraf als onterecht worden

bestempeld maakt nog niet dat destijds sprake was van voorwaardelijk opzettelijk
misbruik van gezag c q

bevoegdheid

Zo gold voor 53

van de

gevallen dat het ontbreken van voldoende

documentatie de reden was om een vaststeiling als naar de huidige
maatstaven onterecht te kwalificeren

gezegd
maar

omdat dit niet meer kan worden bewezen

situaties als onterecht

4 4 16

Daarover heeft de staatssecretaris

Het kan zijn dat er toch sprake was van opzet of grove schuld

Dat op basis van deze toets
94

kwalificeren we deze

lo

die slechts is uitgevoerd voor

de beoordeelde gevallen

een

kleine groep

niet meer als terecht

werd
gedupeerden
beoordeeld^o^ wil dus niet zeggen dat in die gevallen ook is gehandeid in strijd met de
van

destijds geldende regels en gehanteerde criteria
misbruik van gezag c q

4 4 17

Een verdenking van

opzettelijk

bevoegdheid kan hieruit dan ook niet worden afgeleid

Tot slot wijst de Staat er nog op dat op grond van artikel 70 lid 1 Sr voor dwang door
misbruik van gezag een verjaringstermijn geldt van zes jaren

Op het moment van de

zitting bij uw hof is vervolging daarom niet meer mogelijk voor feiten die hebben

plaatsgevonden voor 20 april 2016

102

103

IM
105

Pefs Rjjcken

1583084

Sepotbeslissing van 12 augustus 2021 p 6
Requisitoir advocaat generaal 24 november 2021 p 10 11
Kamerstukken 77 2020 21 31 066 nr 754 bijiage p 13
Kamerstukken 77 2020 21 31 066 nr 754 bijiage p 12

Drocgteever Fortuljn N V

00005

32 37

4 5

Lasterliike aanklacht

4 5 1

Het laatste strafbare feit waarop het beklag ziet

is lasterlijke aanklacht

Lasterlijke

aanklacht betreft het schriftelijk doen van een valse klacht of aangifte bij de overheid
waardoor een anders eer of goede naam wordt aangerand

Artikel 268 lid 1 Sr luidt als

voIgt
Hij die opzettelijk tegen een bepaald persoon bij de overheid een valse
klacht of aangifte schriftelijk inlevert of in schrift doet brengen waardoor de

goede naam van die persoon wordt aangerand wordt als schuldig aan
lasterlijke aanklacht gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twee
jaren of geldboete van de vierde categorie
eer of

4 5 2

Het feitencomplex waaruit klagers afleiden dat sprake zou zijn van een verdenking van

lasterlijke aanklacht

betreft het gebruik van de kwalificatie

opzet grove schuld

Klagers menen dat reeds het binnen de Belastingdienst vastleggen van deze
kwalificatie

of van een andere registratie die duidt op fraude

lasterlijke aanklacht

opievert Klagers stellen daarnaast dat de kwalificatie opzet grove schuld in
voorkomende gevallen ook met andere instanties ward gedeeld

4 5 3

Naar het oordeel van het openbaar ministerie kan van lasterlijke aanklacht geen

sprake zijn

omdat het registreren van de kwalificatie

opzet grove schuld noch het

delen daarvan met een andere overheidsinstelling kan worden aangemerkt als het
doen van aangifte of klacht in de zin van artikel 268 lid 1 Sr i°®

Geen aangifte of klacht

4 5 4

In zijn requisitoir licht de advocaat generaal toe nader dat op grond van de door

klagers naar voren gebrachte gedragingen niet kan worden voldaan aan de
Maar zijn oordeel valt het registreren van

delictsomschrijving van lasterlijke aanklacht

opzet grove schuld dan wel het gestelde delen van die registratie niet te kwalificeren
als het doen van een

valse

aangifte of

aan

klacht bij de overheid en een andere

uitleg verhoudt zich niet met het strafrechtelijk legaliteitsbeginsel
van een

4 5 5

verdenking geen sprake

aangifte

worden begrepen dan in artikel 188 Sr

aangifte

strafbaar feit

Reeds hierom is

De Staat kan zich in dat oordeel vinden

Het gaat er daarbij om dat de term

van een

^ ^^

in artikel 268 Sr niet anders dient te

het doen van valse aangifte

het gaat om

Uit de rechtspraak van de Hoge Raad blijkt dat het

relevante verschil tussen de twee bepalingen erin is gelegen dat artikel 188 Sr ziet op
het doen van aangifte van een strafbaar feit wetende dat het niet is gepleegd

terwiji

het met een zwaardere straf bedreigde artikel 268 Sr ziet op het doen van valse

aangifte tegen een bepaald persoon
107

Pels RIJcker

1583084

met de bedoeling diens eer of goede naam aan

SepotbesHssing van 12 augustus 2D21 p 7
Requisitoir advocaat generaal 24 november 2021

p

13

Dnaogfeever Fortuijn N V

00005

33 37

108

te randen

Het beschernnd

belang van artikel 188 Sr is het onbelemmerd

functioneren van politie en justitie
naam van

4 5 6

terwiji dat van artikel 268 Sr de eer en goede

de betreffende persoon is 109

Waar het gaat om valse aangifte in de zin van artikel 268 lid 1 Sr zijn ook in de

schaarse

feitenrechtspraak alleen voorbeelden te vinden van aangifte van een

strafbaar feit ^^° Nu een registratie opzet grove schuld niet kan worden aangemerkt
als een aangifte van een strafbaar feit mist artikel 268 lid 1 Sr in zoverre toepassing

4 5 7

Vervolgens is de vraag of het door Toeslagen registreren van de aanmerking
opzet grove schuld kan worden uitgelegd als een klacht tegen de betreffende
persoon Ook dat is niet het geval

Het vastleggen van de beoordeling dat iemand

opzettelijk of grof nalatig heeft gehandeld ten aanzien van het ontstaan van een
toeslagschuld kan naar normaal taalgebruik niet worden uitgelegd als een klacht
tegen die persoon Het enige voorbeeld uit de {gepubliceerde jurisprudence laat zien
wat daar bijvoorbeeld wel onder valt

een

concrete klacht over het beweerdelijk

handelen van een ambtenaar en een derde
i“

ambtenaar

ingediend bij de werkgever van de

Dat is van een geheel andere aard

Geen opzet

4 5 8

Tot slot is van belang dat voor een veroordeling wegens lasterlijke aanklacht vereist

zal zijn dat opzet wordt bewezen op zowel de valsheid van de klacht of aangifte als op
het gevolg van aanranding van de eer of goede naam van de beschuldigde ^^

4 5 9

Ten aanzien van beide elementen zijn er voor de aanwezigheid van opzet geen

aanwijzingen Ter onderbouwing van het opzet op het registreren van een valse
kwalificatie verwijzen klagers naar het feit dat 94
“^

onterecht is beoordeeld

van

de kwalificaties achteraf als

Hiervoor is echter al besproken waarom uit die steekproef

niet kan worden afgeleid dat het toekennen van de kwalificatie destijds op onjuiste

gronden gebeurde

randnummers 4 4 15 4 4 16

Daaruit voIgt dat ook geen opzet

heeft bestaan op het met die kwalificatie doen van valse aangifte of klacht

Opzet op

de aanranding van de eer of goede naam van specifieke personen blljkt nergens uit

klagers hebben dat ook niet gesteld
108

HR 4 december 2018

ECLI NL HR 2018 2245

Voor een ueroordeisng op grond van artikel 268 lid 1 Sr is
mils de aangifte overigens wel als vals kan worden

niet vereist dat men weet dat het feit niet gepleegd is

aangemerkt vgl
109
no

A J

Nieuwenhuis en A L J

Janssens

Uitingsdelicten Studiepockets Strafrecht nr

p 191
CAG 14 april 2015 ECLI NL PHR 2015 922 r o 9 en voetnoot 5
Zie gerechtsfiof s Hertogenbosch 10 mei 2019 ECLI IML GHSHE 2019 4863
Deventer

36

Wolters Kluwer 2019

hoger beroep van rechtbank

rechtbank Rotterdam 23 februari 2018
Oost Brabant 13 juni 2013 ECLI NL RBOBR 2013 CA2959
ECLI NL RBROT 2018 2834 r o 4 4 vrijspraak en rechtbank Overijssel 5 juii 2016
ECU NL RBOVE 2016 2459

r o 4 3
Rechtbank Utrecht 11 februari 2010 ECLI NL RBUTR 2010 BL531S het betrof valse kiachten over het in
omioop brengen van ondeugdelijk vuurwerk en de handel in illegaal vuurwerk die werden ingediend biJ het

ministerie van VROM

A J

Nieuwenhuis en A L J

Kiuwer 2019
aant

p

194

Janssens
A J

Zie voorts

Uitingsdelicten Studiepockets Strafrecht nr 36 Deventer Wolters
Machielse in Noyon Langemeijer Remmelink Strafrecht art 268 Sr

3

Klaagschrift van 6 april 2021

p

28

Pels RIjcken a Dnoogleever fortuijn N V

1583084

00005

34 37

De Staat merkt nog op dat

anders dan klagers veronderstellen

het geen

gegeven is dat voor artikel 268 lid 1 Sr voorwaardelijk opzet voistaat

Nieuwenhuis en A L J
36

4 5 10

Deventer

Janssens

Uitingsdelicten

Wolters Kluwer 2019

p

194 196

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat geen verdenking bestaat van

aankiacht

lasterlijke

Voiledigheidshaive wijst de Staat er nog op dat op grond van artikel 70 lid 1

Sr voor lasteriijke aankiacht een verjaringstermijn geldt van zes jaren
van

AJ

Studiepockets Strafrecht nr

Op het moment

de zitting bij uw hof is vervolging daarom niet meer mogelijk voor feiten die

hebben plaatsgevonden voor 20 april 2016

Klagers hebben er nog op gewezen dat het

feit in dit geval gepleegd zou kunnen zijn onder een strafverzwarende omstandigheid
artikel 44 Sr

Dat heeft echter geen invioed op de verjaringstermijn

5

Opportuniteit van strafrechtelijke vervolging

5 1

De Staat heeft hiervoor uiteengezet waarom vervolging afstuit op grond van
immuniteit en waarom geen sprake is van een verdenking van een strafbaar feit

De

advocaat generaai heeft uiteengezet dat als sprake zou zijn van een verdenking van
een

strafbaar feit waarvoor geen immuniteit toekomt aan de Staat en of individuele

ambtenaren

daarenboven heeft te geleden dat op gronden van opportuniteit van

strafrechtelijke vervolging zal moeten worden afgezien^^^

De Staat licht hierna kort

toe waarom hij het oordeel van de advocaat generaai onderschrijft dat op gronden aan

het algemeen belang ontleend zal moeten worden afgezien van strafrechtelijke

vervolging
5 2

Hiervoor is besproken dat de betrokken overheidsinstanties

Staat der Nederianden
immuniteit genieten

als onderdelen van de

niet vervolgd kunnen worden omdat zij strafrechtelijke

Ook vervolging van bewindspersonen valt niet te verwachten

nu

de procureur generaal bij de Hoge Raad tot de uitvoerig gemotiveerde conclusie is

gekomen dat de aangifte tegen hen geen deugdelijke basis bood om een

opsporingsonderzoek te entameren

^^

De advocaat

generaai heeft zich

geparafraseerd afgevraagd of het bij deze stand van zaken nog redelijk zou zijn om
vooropgesteld dat een concrete verdenking kan worden vastgesteld tegen een of meer
individuele ambtena a

r en

de strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor de

Toeslagenaffaire door hen te laten dragen

De advocaat generaai beantwoordt die

vraag ontkennend

5 3

Dat van strafrechtelijke vervolging zou moeten worden afgezien op gronden aan het

algemeen belang ontleend

‘‘‘‘

A J

Machielse

Strafrecht art

in

betekent nadrukkelijk niet dat voor de Toeslagenaffaire

Noyon Langemeijer Remmsiink Strafrecht

70 Sr

aant

art

70 Sr aant

3 en Valkenburg

Verslag advocaat generaai van 11 juni 2021 p 23 24
PGHR 24 februari 2021 Aangifte tegen bewindspersonen in de Toeslagenaffaire

Pels ftijcken

1583084

in

T C

3
i h b

p

74 82

Onoogleever Fortuijn N V

00005

35 37

geen verantwoording dient te worden afgelegd

Dat moet wel gebeuren

dat

en

Zoals ook de advocaat generaal en de procureur generaal bij de Hoge

gebeurt ook

Raad constateerden^^ zijn al veel rapporten geschreven

bestond en bestaat er een

grote mate van publicitaire en politieke aandacht voor de Toeslagenaffaire is bet
kabinet naar aanleiding van het POK rapport afgetreden en is inmiddels een

grootschalige hersteloperatie op gang gebracht Bovendien is het proces van
onderzoek en verantwoording nog niet afgerond

er zal

in elk geval nog een

parlementaire enquete volgen
In de Otapan

beschikking heeft het gerechtshof Den Haag vergelijkbare
omstandigheden relevant geacht tegen de achtergrond van de ratio van
immuniteit voor strafrechtelijke vervolging van handelingen die in de sfeer
de rechtspersoon de Staat zijn verricht “®

van

5 4

Bij het aftreden van het kabinet heeft de minister president verklaard dat als het hele
systeem heeft gefaald alleen gezamenlijk verantwoordelijkheid [kan] worden
“^

gedragen

Daarbij past niet dat individuele ambtenaren voor gedragingen die als

onderdeel moeten worden gezien van dat algehele systeemfalen strafrechtelijk worden

vervoigd

Dat wordt temeer duidelijk tegen de achtergrond van hetgeen hiervoor in

paragraaf 4 is toegelicht over de afwezigheid van verdenktngen van de strafbare feiten
waarop het beklag zich richt

Het lljkt niet

goed mogelijk op basis van het geheel aan

gedragingen waarop de Toeslagenaffaire betrekking heeft te komen tot voldoende
onderbouwde verdenkingen van strafbare feiten

zijn

aan

laat staan dat individuele verdachten

te wijzen die hiervoor strafrechtelijk moeten worden vervoigd

vergelijk

paragraaf 2
5 5

Ook dit maakt duidelijk dat op gronden aan het algemeen belang ontleend

strafrechtelijke vervolging moet worden afgezien
geschiedt op andere wijze

Het afleggen van verantwoording

in het bijzonder ten overstaan van het parlement

reeds gebeurd in debatten en schriftelijke stukken

rapportage door de POK

van

en

Dat is

vooral door de ondervraging en

De parlementaire verantwoording zal nog een vervolg

in de vorm van de parlementaire enquete Fraudebestrijding en

belang van een zorgvuldige en ongestoorde waarheidsvinding
parlementaire enquete dient hier voorop te staan

Dienstverlening

krijgen
Het

in het kader van de

Dat belang wordt niet gediend

indien daarnaast strafrechtelijke vervolging piaatsvindt van individuele ambtenaren ten
aanzien van hetzelfde feitencomplex

Zie in deze zin ook de procureur generaal bij de Hoge Raad
van

die

in het licht

de opportuniteit van strafrechtelijke vervolging van bewindspersonen

Zie PGHR 24 februari 2021

Aangifte tegen bewindspersonen in de Toeslagenaffaire p 73 en 81 en verslag
generaal 11 juni 2021 p 24
Gerechtshof s Gravenhage 12 december 2012 ECLI NL GHSGR 2012 BY6448 r o 4 0 4 5 en 7 1 5
OCapan
verklaring van 15 januari 2021
van

de advocaat

httns
rutte

WWW
nver

ri1k5overheid nl docLfmgnten nuhliraties 2021 01 15 verklarina
van het kabinet

van

minister

n resident

mark

het aftreden

Pels Rijcken Si Djiotigleever Fartuijn N V

1583084

00005

Il
36 37

uitvoerig ingaat op de scheiding van politieke en strafrechtelijke

verantwoordelijkheid in een rechtsstatelijke context

waaronder de

samenloop tussen strafrechtelijke vervolging en een parlementaire
enquete

5 6

^^®

Aan het voorgaande doet niet af dat de Staat zich bewust is van de ingrijpende

gevolgen van de Toeslagenaffaire voor individuele gedupeerden
het grote leed dat zij daardoor hebben ondervonden

en

Staat het

waaronder klagers

Als gezegd onderschrijft de

algemene belang van de waarheidsvinding en het afleggen van

verantwoording zonder meer Hij meent echter dat dit alles thuishoort binnen het
politiek bestuurlijke stelsel en gelet op hetgeen hiervoor is opgemerkt niet bij de
strafrechter

6

Conclusie

6 1

De Staat concludeert dat het beklag ongegrond meet worden verklaard

Persoonsgegevens

120

2ie

PGHR 24 februari 2021
69

Aangifte tegen bswindspersonen in de Toeslagenaffaire p 56 69 in het

bijzonder p

pels Rgcken St Droogleever Fortuijn N V

1583084

00005

37 37

Persoonsgegevens

bebandeld door

correspondentie

Postbus 11756

2502 AT Den Haag

telefoon

Persoonsgegevens
fax
e

mail

zaaknr

Persoonsgegevens

11017429

Pets RIjcken a Droogleever Fortuijn N V

1583084

00005

PELS RliCKEN

Per aangetekende e mail en bezorgen met
bericht van ontvangst

Gerechtshof Den Haag

Afdeling Strafrecht raadkamer beklagzaken
t a V

Persoonsgegevens

Postbus 20302

2500 EH Den Haag

onze

uw

r^f^rsQonsgegeverto 17429

ref

inzake

K21 220178

Persoonsgegevens

Aanvulling t b v beklagprocedure

30 mei 2022

Edelgrootachtbare heer

vrouwe

Op 20 april 2022 vond een zitting plaats bij uw hof in de beklagprocedure met
bovengenoemd kenmerk Voorafgaand aan deze zitting heeft de Staat op 12 april 2022
een

schriftelijke reactie ingediend op het beklag Met deze brief informeert de Staat uw

hof over een recente ontwikkeling die betrekking heeft op een deelonderwerp dat aan

de orde is gekomen in de beklagprocedure

Bij brief van vandaag heeft de staatssecretaris van Finanden
Belastingdienst
Finanden

hierna

de staatssecretaris

Fiscaliteit en

mede namens de staatssecretaris van

Toeslagen en Douane de Tweede Kamer gei nformeerd over een aantal

onderwerpen die verband houden met de Fraude Signalering Voorziening hierna
FSV

^

Over onder meer het gebruik van FSV binnen de Belastingdienst zijn recent vijf

rapporten opgesteld door PricewaterhouseCoopers

hierna

PwC

in opdracht van de

Belastingdienst

1

Zie

httDS

www

tw66d6kamgr nl karngrstukken bneven

r6aerinQ d6tail id

2022Z10643

did

2022D2188

3

Pels Rtjcken

Droogleever Fortuijn

NV

Postbus 11756

2502 AT Den

Haag

♦

31

70 515 3000

I

pelsrijcken ni

Alle werk2a3rnhederi worden veiricht op grood van een overeenkomst van opdracht met de naamloze vennooCschap Pels Rijcken

Droogleever FortLjijn N V gevestigd fe Den Haag en ingeschreven
27283716 Op de overeenkom t 2ijn de aigemene voorwaarden van toepassing die 2ijn gedeponeerd ter griTie rechtbank oen Haag onder nr 36 2020 Daann is
eenaansprakelijkheidsbeperking opgenomen De algemene voorwaarden worden op verzoek toegejonden of zrjn te raadpiegen op www peisnjcken ni Kwaiiteitsr ekening notarfaat 2j 30 13 495
Tn het Handeisregister onder nr

1583085

00006

datum
onze

30 mei 2022

2 4

fe^rsoonsgegeve^O 17429

In de brief heeft de staatssecretahs

onder verwijzing naar de brede uitleg van het

begrip institutioneel racisme door het College voor de Rechten van de Mens^ en het

Kennisplatform Integratle en Samenlevlng^

aan

de Tweede Kamer bericht dat hij tot

de conclusie is gekomen dat meerdere van de bevindingen en voorbeelden die PwC in
haar rapporten heeft beschreven

racisme vallen

onder deze brede omschrijvlng van institutioneel

In aansluiting daarop heeft de staatssecretaris laten weten dat ook een

aantal verwerkingen van de nationaliteit van toeslagaanvragers

lichten

naar zijn

zoals hierna toe te

oordeel vallen onder deze omschrijving van institutioneel racisme

Die verwerkingen konden als gevolg hebben dat verschillende groepen burgers een

grotere kans hadden om geselecteerd te worden voor een handmatige beoordeling
heeft daarmee geleid tot een onbedoelde ongelijkheid

Het gaat daarbij om de verwerkingen van nationaliteit in het

mensen

risicoclassificatiemodel
en

en

in de behandeiing tussen

in het kader van de bestrijding van de georganiseerde fraude

hetToesiagen Verstrekkingen Systeem TVS

De verwerking van nationaliteit in de vorm van de indicator

niet

Nederlanderschap

binnen het risicoclassificatiemodel is een van de verwerkingen die door de Autoriteit

Persoonsgegevens hierna

klagers

een

verdenking

van

AP

als discriminerend is aangemerkt

beroepsmatige discriminatie opievert

en

die volgens de

Ook het gebruik van

nationaliteit voor de aanpak van georganiseerde fraude^ is door de AP als
discriminerend

aangemerkt en wordt door klagers aangehaald als onderbouwing van

de door hen gestelde verdenking van beroepsmatige discriminatie

De verwerking van

nationaliteit in TVS is door de AP niet als discriminerend aangemerkt en heeft ook
geen rol gespeeld in de beklagprocedure

In zijn schriftelijke reactie van 12 april jl

heeft de Staat erop gewezen dat de AP

concludeerde dat de verwerkingen in het risicoclassificatiemodel en in het kader van
de aanpak van georganiseerde fraude weliswaar discriminerend waren

maar

dat

onvoldoende is aangetoond dat zij kunnen worden gekwalificeerd als
rassendiscriminatie
meer een

omdat een onderscheid op basis van nationaliteit niet zonder

onderscheid naar ras meebrengt ® Voor de AP was daarvoor redengevend

dat het gebruik van nationaliteit in die verwerkingen tot doel had om de homogeniteit
van

onderzoekspopulaties vast te stellen omdat een hoge mate van homogeniteit

volgens Toeslagen kon duiden op georganiseerd misbruik van toeslagen Ook is uit het
onderzoek van de AP niet gebleken dat het voor Toeslagen viel te voorzien dat deze

verwerking in de praktijk zou leiden tot onderscheid naar ras of etnische afkomst
^

^
■

^

^

De

College voor de Recfuen van de Mens Inscicucioneel racisme Naar een mensenrechcelijke aanpak
Visienota
december 2021
Inmiddels genaamd het Kennisplatform inclusief samenleven
Kamerbrief van de staatssecretaris van 30 mei 2022

p 4

De AP beschrijft onder deze verwerking drie vormen van het gebruik van nationaliteit voor de aanpak van

ij het periodiek uitvragen van de nationaliteiten van alle toeslagaanvragers ii liet naar aanleiding
fraudesignaal uitvragen van informatie waaronder de tweede nationaliteit van aanvragers en iii
het in twee gevallen uitvragen van gegevens over aanvragers met een specifieke nationaliteit Vgl de
schriftelijke reactie van de Staat nr 4 2 13
Schriftelijke reactie van de Staat nr 4 2 6
Rapport AP De verwerking van de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag p 38

fraude

van een

®

^

Pels Rijcken

1583085

Drcogleever Fortuijn N V

00006

datum
onze

30 mei 2022

3 4

rB^rsoonsgegevelblO 17429

advocaat generaal heeft die conclusie van de AP onderschreven en kwam tot het
oordeel dat daarmee geen sprake was van strafbare beroepsmatige discriminatie in de
zin van artikel

®

137g Sr of artikel 429quater Sr

Ook de Staat heeft zich in zijn

schriftelijke reactie bij deze beoordeling aangesloten en erop gewezen dat het
onderscheid op basis van nationaliteit niet tot doel had
te discrimineren wegens ras

daarop was gericht

laat staan dat het opzet

^

De brief van de staatssecretaris van vandaag brengt in dat

geen verandering

Zoals de staatssecretaris in die brief toelicht

institutioneel racisme

een

is het begrip

meeromvattend begrip dan het begrip racisme of het

juridische begrip discriminatie
omschrijving

strafrechtelijke standpunt

Hij verwijst in dat verband naar de

wegens ras

in de visienota van het College voor de Rechten van de Mens

bij institutioneel racisme typisch om ingebakken
procedures gewoontes of gedragsvormen

het gaat

structurele mechanismen

die in veel verschillende

verschijningsvormen kunnen voorkomen en vaak op indirecte

lastig herkenbare

soms

wijze een nadeel opieveren voor bepaalde groepen mensen op grond van hun
afkomst
vereist

®

Hierbij is opzet of bewuste benadeling ideologie of racistische opzet niet

de focus ligt op de uitwerking ^’ Door deze meeromvattende

strafrechteiijke betekenis van onderscheid naar ras

uitleg

van

dan de

het begrip

institutioneel racisme wordt voorkomen dat het begrip zelf een

praktische

beiemmering vormt bij de zeer wenseiijke en noodzakelijke bestrijding ervan

^^

De Staat heeft in zijn schriftelijke reactie uiteengezet waarom hij de conclusie van de

advocaat generaal onderschrijft dat daarmee geen sprake is geweest van

beroepsmatige discriminatie naar ras ats bedoeld in artikel 137g Sr

Dat de onbedoelde

gevolgen van van de hiervoor beschreven verwerkingen nu zijn aangeduid als vorm
van

institutioneel racisme maakt

aard van dat begrip

gezien de meeromvattende politiek sociologische

in de visie van de Staat niet dat daarmee sprake is geweest van

strafbare discriminatie naar ras

Daarbij speelt een belangrijke roi dat niet is gebfeken

dat opzettelijk is gediscrimineerd naar ras ^^ Het gemaakte onderscheid op grond van

ID

Requisitoir advocaat generaal 24 november 2021 p 11 12
Schriftelijke reactie van de Staat nrs 4 2 10 4 2 13
College voor de Rechten van de Mens Institutioneel racisme Naar een mensenrechtelijke aanpak
Visienota
december 2021 Ook het Kennisplatform Integratie en Samenleving spreekt van processen
beleld en geschreven en ongeschreven regels van instituten die leiden tot structurele ongelijkheid tussen
mensen met een verschillende achtergrond huidskieur of religie Zie
Kennisplatform Integratie
Samenleverlng Institutioneel racisme in Nederland april 2021 p 7

11

Kamerbrief van de staatssecretaris van 30 mei 2022

12

Vgl College voor de Rechten van de Mens Institutioneel racisme Naar een mensenrechtelijke aanpak
Visienota
december 2021 p 10 “Discriminatie is daarentegen vaak een kwestie van impliciete
stereotypen en vooroordelen die zich bewust

p

maar ook

3

onbewust in ons brein kunnen bevinden

Het

onbewuste en onrechtstreekse karakter van de achterstelling maken Juist dat institutioneie vormen van

discriminatie zo last g te herkennen en aan te pakken zijn
dus v ei voor in Nederland

13

maar het

Rassenideoiogie of superioriteitsideeen komen

College constateert dat institutioneel racisme zoals dat vandaag de

dag wordt begrepen een veelj breder verschijnsel is Er moet daarom voorkomen warden dat een te
beperkt begrip van ‘institutioneel racisme een praktische beiemmering opievert bij de bestrijding ervan als
gefocust wordt op racisme in de zin van een ideologie of racistische opzet zullen de meest voorkomende
verschijningsvormen niet herkend warden en dus ongemoeid biijven
Schriftelijke reactie van de Staat nr 4 2 12 Zoals ook blijkt uit de in de brief van de staatssecretaris van
30 mei 2022 aangehaaide definities kan institutioneel racisme Juist ook aan de orde zijn wanneer geen
sprake is van opzet of van bewuste benadeling

Pels Rijcken 6 Droogieeeer Fortuijn N v

1583085

00006

Il
datum
onze

30 mei 2022

4 4

re^rsoonsgegevetl0174Z9

nationaliteit had niet tot doel
discrimineren naar ras
naar ras

laat staan dat het opzet daarop was gericht te

Het opzet was noch gericht op het maken van onderscheid

noch op het aantasten van mensen in hun fundamentele rechten

verwerkingen vanwege de onbedoelde
nationaliteit nadelige
racisme

voor mensen met een

Dat de

andere of dubbele

uitwerkingen kunnen worden aangemerkt als institutioneel

maakt aldus de beoordeling ervan in strafrechtelijke zin niet anders

neemt niet weg dat de Staat
vormen van

en

de Staat hecht eraan dit te benadrukken

Dit

deze

risicoselectie onaanvaardbaar acht

De Staat heeft uw hof hiermee nader willen informeren over de brief van de
staatssecretaris van vandaag

Een afschrift van deze brief stuur ik aan de advocaat

klagers

generaal en aan de advocaat van

Persoonsgegevens

Hoogachtend
Pels RJjcken 8^ Droogleever Fortuijn N V

Persoonsgegevens

Peis ftijcken

1583085

Orcxsgleever Fortuyn ^ v

00006