Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-31

Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid,
Volksgezondheid en Consumentenzaken

Nr. 672

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juni 2022
Conform de informatieafspraken die met uw Kamer zijn gemaakt over het
Richtlijnvoorstel «toereikende minimumlonen in de EU» en zoals
toegezegd in de voortgangsrapportage over dit dossier in de Geannoteerde Agenda die uw Kamer op 3 juni heeft ontvangen1, informeer ik u
met deze brief over actuele ontwikkelingen op dit dossier. Het Franse
voorzitterschap van de Raad van de EU (hierna: de Raad), de Europese
Commissie (hierna: de Commissie) en het Europese Parlement (hierna:
het EP) hebben tijdens de triloog van 6 juni jl. een voorlopig akkoord
bereikt over de richtlijn. Lidstaten zijn hierover geïnformeerd in het
Coreper2 van 8 juni jl3.
Ik ben tevreden met het voorlopig akkoord. De mogelijkheid om een
goede en eerlijke boterham te verdienen, is belangrijk voor alle
Europeanen. Deze richtlijn kan lidstaten helpen om de sociale rechtvaardigheid in hun landen te verbeteren. Het kan ook bijdragen aan opwaartse
sociaaleconomische convergentie en een gelijk speelveld in Europa. De
uitkomst van de onderhandelingen is in lijn met de Nederlandse inzet
zoals deze is verwoord in het BNC-fiche4.
Met deze brief licht ik toe waarom het kabinet voornemens is om in te
stemmen met het voorlopig akkoord. Dit doe ik door de voornaamste
elementen van het voorlopig akkoord te beschrijven, mijn appreciatie te
geven en op relevante punten de relatie te leggen met de huidige
Nederlandse wet- en regelgeving.
1

Kamerstuk 21 501-31, nr.668
Comité van Permanente Vertegenwoordigers, een onderliggend ambtelijk orgaan bestaande uit
de hoogste vertegenwoordigers van de 27 lidstaten
3
Desgewenst kunnen Tweede Kamerleden de Engelstalige tekst inzien die het Frans voorzitterschap beschikbaar heeft gesteld op het Delegates portal (nummer 9665/22).
4
Kamerstuk 22 112, nr. 2978
2

kst-21501-31-672
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 672

1

Voornaamste elementen van het voorliggend akkoord
Artikel 1 – onderwerp
Na de bekendmaking van het voorlopig akkoord is in sommige media
gesuggereerd dat deze richtlijn de hoogte van het Nederlands
minimumloon voorschrijft. Dat is niet zo. Het Verdrag over de werking van
de EU (VWEU) biedt hier geen juridische basis voor5. Zoals toegelicht in
het BNC-fiche, hecht het kabinet aan de bestaande bevoegdheidsverdeling
waarbij alleen de lidstaten bevoegd zijn om de hoogte van het
minimumloon vast te stellen. Het voorlopig compromis op dit artikel
verduidelijkt dat de richtlijn beoogt de toereikendheid van minimumlonen
te verbeteren en de sociale dialoog te promoten, maar dat het niet
interfereert met de autonomie van sociale partners noch de nationale
bevoegdheid van lidstaten om het minimumloon vast te stellen. Dat is
positief.
Artikel 2 – de reikwijdte
Dit artikel is in wezen ongewijzigd gebleven ten aanzien van het Commissievoorstel en maakt duidelijk dat de richtlijn van toepassing is op
werknemers. Dit houdt in dat de vereisten van de richtlijn in de Nederlandse rechtsorde van toepassing zijn voor mensen die volgens het
Nederlands recht als «werknemer» worden aangeduid, en daarmee
aansluit met de reikwijdte van de WML. Uiteraard moet rekening worden
gehouden met de rechtspraak hieromtrent van het Europees Hof van
Justitie. Het is positief dat de tekst op dit onderdeel duidelijkheid en
juridische zekerheid biedt.
Artikel 4 – versterking van de sociale dialoog
In het Commissievoorstel stond dat lidstaten met een cao-dekking lager
dan 70% een actieplan moeten opstellen ter bevordering van collectief
onderhandelen. In het voorlopig akkoord is dit percentage verhoogd naar
80%. Voor Nederland houdt dit nieuwe compromis in dat sociale partners
en het kabinet in overleg dienen te treden om een Nederlands actieplan af
te stemmen. Het voorlopig akkoord stelt voor om het actieplan minstens
eens in de vijf jaar te evalueren en indien nodig bij te werken. Nederland
hecht aan een sterke sociale dialoog, maar heeft geen directe invloed op
de cao-dekkingsgraad. Over de mogelijkheden om de cao-dekkingsgraad
te verhogen zal het kabinet daarom in overleg treden met de sociale
partners om tot een actieplan te komen.
Artikel 5 – procedures om toereikende minimumlonen vast te stellen
Het Commissievoorstel schreef voor dat vier elementen dienden te
worden gebruikt bij de vaststelling van het minimumloon. Het ging om de
elementen koopkracht, het loonniveau en de -verdeling, loongroei en
arbeidsproductiviteit.
Deze elementen kwamen ook terug in de Algemene Oriëntatie waar
Nederland mee heeft ingestemd en zijn tevens opgenomen in het
voorlopig akkoord. Het kabinet heeft zich ingezet om deze elementen niet
bindend, maar richtinggevend te maken. Het voorlopig akkoord stelt dat
lidstaten kunnen bepalen hoe deze elementen gewogen kunnen worden

5

Artikel 153.1.b. van het VWEU geeft de EU de bevoegdheid om het optreden van de lidstaten
op het gebied van de arbeidsvoorwaarden te ondersteunen en aan te vullen. Echter, lid 5 van
datzelfde artikel stelt dat deze bevoegdheid niet van toepassing is op onder meer de beloning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 672

2

bij het vaststellen van het minimumloon. Ik kan mij vinden in deze
uitkomst.
Loongroei is een element dat in Nederland al in de Wet op het
minimumloon en minimumvakantiebijslag (hierna: WML) is opgenomen:
de gemiddelde groei van contractlonen staat aan de basis van de
Nederlandse automatische indexatieformule6. Voor Nederland zal dit
betekenen dat de regelgeving voor zal schrijven dat de elementen
koopkracht, het loonniveau en de -verdeling en arbeidsproductiviteit
onderdeel uitmaken van de periodieke evaluatie van de WML.
Op aandringen van onder andere Nederland is in de richtlijn een nieuw
artikel opgenomen dat verduidelijkt dat lidstaten die een automatische
indexatieformule hebben, zoals Nederland, de formule in overeenstemming met de nationale wetgeving of praktijken mogen invullen. In
het voorlopig akkoord is dit artikel overgenomen en is tevens opgenomen
dat het gebruik van automatische indexatieformules niet mag leiden tot
de neerwaartse bijstelling van het minimumloon, zoals in de Nederlandse
wet reeds opgenomen7. Ook is opgenomen dat in lidstaten met een
automatisch indexatie mechanisme eens in de vier jaar dienen te bezien
of aanvullende bijstellingen nodig zijn (dit mag in de vorm van een
evaluatie zijn, zoals Nederland reeds kent8). Daarom zie ik deze
voorschriften als ondersteuning van het goedwerkende Nederlandse
stelsel.
Binnen dit artikel stelde het Commissievoorstel tevens voor om de
toereikendheid van het minimumloon te beoordelen op basis van
indicatieve referentiewaarden. Omdat de referentiewaarden indicatief zijn,
volgt hieruit geen voorschrift over de hoogte van het minimumloon. Op
basis van het voorlopig akkoord staat het lidstaten vrij om te kiezen welke
referentiewaarden gebruikt worden. Daarbij kunnen lidstaten kiezen voor
gebruikelijke referentiewaarden op internationaal en/of nationaal niveau.
Als voorbeeld worden referentiewaarden genoemd in relatie tot het
algemene niveau van bruto lonen. De overwegingen van het voorlopig
akkoord bevatten tevens voorbeelden die zien op referentiewaarden die
afgezet worden tegen armoedegrenzen of de koopkracht van het
minimumloon. In de discussies over minimumlonen wordt vaak gekeken
naar het bruto loon in verhouding tot het mediane of gemiddelde bruto
inkomen. Om de toereikendheid van minimumlonen te beoordelen dient
naar de mening van het kabinet echter niet enkel naar deze indicator
gekeken te worden, aangezien deze geen volledig beeld geeft van de
toereikendheid. Nederland heeft zich ervoor ingezet dat lidstaten
voldoende ruimte houden om indicatoren te kiezen die een beter beeld
geven over de toereikendheid van minimumlonen. Deze flexibiliteit was
reeds opgenomen in de Algemene Oriëntatie en is behouden in het
voorlopig akkoord. Ik ben tevreden met dit resultaat. Het biedt flexibiliteit
in het kiezen van referentiewaarden die iets zeggen over de toereikendheid in de nationale context.
Artikel 6 – afwijkingen en inhoudingen
Het kabinet deelt de opvatting van de Commissie dat afwijkingen en
inhoudingen op het minimumloon o.a. gerechtvaardigd en proportioneel
moeten zijn, en het kabinet is van mening dat alleen de lidstaten bevoegd
zijn om te besluiten welke afwijkingen en inhoudingen zij gewenst achten.
In het voorlopig akkoord is nauw aangesloten bij teksten van de
6

Zie artikel 14, lid 1 van de WML.
Zie artikel 14, lid 4 van de WML.
8
Zie artikel 14, lid 13 van de WML.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 672

3

Algemene Oriëntatie, waarbij werd aangesloten bij deze rechtsbeginselen
die reeds in Nederland van toepassing zijn. Dat is positief. In het voorlopig
akkoord is tevens opgenomen dat de beleidsafwegingen bij geldende
afwijkingen en inhoudingen op het minimumloon worden opgenomen in
de periodieke data- en informatieverschaffingsmomenten aan de
Commissie9. Dit houdt een zeer beperkte verzwaring van de administratieve lasten in.
Artikel 10 – Monitoring-, data- en informatievereisten
Het oorspronkelijke voorstel van de Commissie schreef vereisten voor
rondom de monitoring en vergaring van data. Een groot deel van de Raad
vond deze disproportioneel, waaronder Nederland. Deze vereisten over de
monitoring en vergaring van data zijn in de Algemene Oriëntatie
significant teruggebracht. Zo dienen rapporten niet jaarlijks, zoals de
Commissie en het EP verzochten, maar eens in de twee jaar te worden
opgesteld. Tevens is de hoeveelheid aan te leveren statistieken sterk
verminderd en deels afhankelijk gemaakt van de beschikbaarheid. Het
voorlopig akkoord sluit grotendeels aan bij de Algemene Oriëntatie.
Artikel 11 – Recht op verhaal en bescherming tegen nadelige behandeling
of gevolgen
In de Algemene Oriëntatie is Nederland akkoord gegaan met vereisten die
stelden dat lidstaten ervoor zorgen dat bij nationale wet werknemers
toegang hebben tot doeltreffende en onpartijdige geschillenbeslechting.
Dit is in lijn met Nederlandse wetgeving. In het voorlopig compromis staat
tevens dat lidstaten maatregelen nemen om werknemers te beschermen
tegen elke nadelige behandeling door de werkgever en te beschermen
tegen nadelige gevolgen ten gevolge van een klacht of procedure die is
ingeleid met als doel naleving bij een inbreuk in het kader van
minimumloon. Naar mijn mening zijn dit welkome toevoegingen voor de
bescherming van de rechten van werknemers.
Conclusie over het eindakkoord tussen Raad, Commissie en EP
De uitkomst van de onderhandelingen is in lijn met de Nederlandse inzet
zoals deze is verwoord in het BNC-fiche. Kort samengevat behelst het
fiche dat het kabinet met name een toegevoegde waarde ziet van
gezamenlijke actie op sociaal en werkgelegenheidsterrein op EU-niveau
als een initiatief bijdraagt aan opwaartse sociaaleconomische convergentie en een gelijk speelveld. Binnen de interne markt moet gestreefd
worden naar eerlijke concurrentie. Het is van belang dat er niet wordt
geconcurreerd op arbeidsvoorwaarden, voor zover verschillen in
arbeidsvoorwaarden niet worden gerechtvaardigd door verschillen in
productiviteit en/of werkloosheidsniveaus. Het waarborgen van de
bevoegdheidsverdeling tussen de EU en de lidstaten is een belangrijk
aandachtspunt voor het kabinet. De Nederlandse inzet is geënt op het
creëren van meer manoeuvreerruimte en minder gedetailleerde
voorschriften, zodat het uiteindelijk compromis goed zou aansluiten bij de
huidige, goedwerkende, Nederlandse systematiek. Dit geldt in het
bijzonder voor de criteria ter bijstelling van een minimumloon, voor de
indicatoren over toereikendheid daarvan en voor de keuze welke
afwijkingen en inhoudingen op het minimumloon een lidstaat gewenst
acht. Daarnaast zet Nederland in op het voorkomen van overlap in
administratieve lasten bij de aanlevering van statistieken.

9

Zie hiervoor in het bijzonder de uitkomsten van artikel 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 672

4

Alles overziend ben ik van mening dat de Nederlandse onderhandelingsinzet effectief is geweest. Het krachtenveld binnen de Raad is zeer
complex gebleken. Een deel van de lidstaten, waaronder Nederland, heeft
bij aanvang duidelijk gemaakt dat het voorstel meer manoeuvreerruimte
aan de lidstaten moet overlaten. Andere lidstaten wilden juist een tekst
die stringente regels oplegde en minder flexibiliteit bood. Toch is het
gelukt om een gebalanceerd compromis binnen de Raad te bereiken. Deze
Raadspositie en de positie van het EP lagen aan het begin van de triloog
ver uit elkaar. Door goed samen te werken met gelijkgezinden en de vier
voorzitterschappen die de onderhandelingen hebben begeleid, zijn de
voor Nederland belangrijke punten opgenomen in het voorlopig akkoord.
Vervolgproces
Het voorlopig akkoord10 staat geagendeerd voor de Coreper van 15 juni
a.s. Dit betreft nog geen formele instemming. Alvorens het uiteindelijke
compromis formeel ter stemming wordt gebracht dienen er nog verschillende formaliteiten te worden afgerond. Allereerst zullen de komende
weken juristen-linguïsten het voorlopig compromis vertalen naar alle
officiële talen van de EU. Na het beschikbaar komen van de vertaling
zullen het EP en de Raad hier formeel over stemmen. Zoals bovenstaand
toegelicht ben ik voornemens in te stemmen met het voorlopig akkoord.
In het geval zowel EP als Raad formeel met het akkoord instemmen, wordt
het akkoord kort erna gepresenteerd in het Publicatieblad van de EU.
Vanaf dat moment hebben lidstaten twee jaar om de bepalingen uit de
richtlijn, om te zetten in nationale wet- en regelgeving.
Zoals eerder met uw Kamer gedeeld is het kabinet parallel aan implementatie van de richtlijn voornemens om het minimumloon te verhogen. Zo is
in het Coalitieakkoord opgenomen dat het minimumloon stapsgewijs met
7,5% wordt verhoogd, los van de halfjaarlijkse indexatie. In de
Voorjaarsnota 2022 is aangekondigd dat deze extra verhoging versneld
wordt doorgevoerd. Ik beoog de eerste extra verhoging van 2,5% al in
januari 2023, door middel van een algemene maatregel van bestuur die
als ontwerp bij uw Kamer wordt voorgehangen, toe te passen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

10

Momenteel is de eindtekst niet openbaar. Desgewenst kunnen Tweede Kamerleden de
Engelstalige tekst inzien die het Frans voorzitterschap beschikbaar heeft gesteld op het
Delegates portal (nummer 10123/22).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 672

5