Auditdienst Rijk
Ministerie van Financiën

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25
over de projecten Zandmaas en Grensmaas

Uitgebracht ten behoeve van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Datum:
9 april 2014
Rapportnr.: ADR/2014/238

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25 Zandmaas en Grensmaas

Inleiding

Opdracht
De projecten Zandmaas en Grensmaas is voortgekomen uit het in 1995 door het
Kabinet gepresenteerde Deltaplan Grote rivieren. Op 18 april 1997 is door de
Minister van het voormalige ministerie van Verkeer en Waterstaat, de provincie
Limburg en de Minister van het voormalige ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedseikwaliteit een bestuursovereenkomst afgesloten voor het Maasproject. Het
Maasproject omvat de projecten Grensmaas, Zandmaas en Maasroute en wordt
uitgevoerd door Rijkswaterstaat. Het project Maasroute is door de Tweede Kamer
niet aangewezen als groot project en valt derhalve buiten deze rapportage.
In het kader van de Regeling grote projecten dient bij voortgangsrapportages
periodiek een accountantsrapport gevoegd te worden met een oordeel over:
•
•

de kwaliteit en de volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen
financiële en niet-financiële informatie;
de beheersing en het beheer van het project waaronder begrepen de
toereikendheid van de projectorganisatie, de kwaliteit van de bestuurlijke
informatievoorziening, de werking van de administratieve Organisatie en de
werking van het systeem van interne controle.

Beschrijving van het object van onderzoek
Wij hebben voortgangsrapportage 25 met als peildatum 31 december 2013, die als
bijlage bij dit rapport is gevoegd, onderzocht. Deze voortgangsrapportage is
opgesteld onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Infrastructuur en
Milieu.
De beheersing en het beheer van de projecten, zoals dat gedurende 2013
plaatsvond, is eveneens door ons onderzocht.
Het is onze verantwoordelijkheid om:
•
een controleverklaring af te geven met betrekking tot de in de
voortgangsrapportage 25 verantwoorde aangegane verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten over de periode 1 januari 2013 tot en met 31 december 2013;
•
conclusies te formuleren over:
o de volledigheid van de in de voortgangsrapportage 25 opgenomen financiële
en niet-financiële informatie in relatie tot de eisen gesteld in artikel 12 van
de Regeling grote projecten;
o het proces van totstandkoming (ordelijk, controleerbaar en deugdelijk) van
de in de voortgangsrapportage 25 opgenomen toekomstgerichte financiële
informatie;
o het proces van totstandkoming (ordelijk, controleerbaar en deugdelijk) van
de in de voortgangsrapportage 25 opgenomen niet-financiële informatie;
o de beheersing en het beheer van de projecten gedurende 2013.

Pagina 3 van 11

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25 Zandmaas en Grensmaas

2

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant bij de
financiële verantwoording over 2013

‘s-Gravenhage, 9 april 2014
Afgegeven ten behoeve van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Wij hebben de financiële verantwoording 2013 van de projecten Zandmaas en
Grensmaas gecontroleerd. Deze financiële verantwoording bestaat uit de tabellen 6,
7 en 8 van de voortgangsrapportage 25 (opgenomen als bijlage bij dit rapport).
Verantwoordelijkheid van de Minister van Infrastructuur en Milieu
De Minister van Infrastructuur en Milieu is verantwoordelijk voor het opstellen van
de financiële verantwoording in overeenstemming met de vereisten voor financiële
verslaggeving zoals opgenomen in de comptabiliteitswet en de Regeling grote
projecten. De Minister is tevens verantwoordelijk voor de comptabele
rechtmatigheid en voor een zodanige interne beheersing als hij noodzakelijk acht
om het opstellen van de financiële verantwoording mogelijk te maken zonder
afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten.
Verantwoordelijkheid van de accountant
Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over de financiële
verantwoording op basis van onze controle. Wij hebben onze controle verricht in
overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse
controlestandaarden. Dit vereist dat wij voldoen aan de voor ons geldende ethische
voorschriften en dat wij onze coritrole zodanig plannen en uitvoeren dat een
redelijke mate van zekerheid wordt verkregen over de juistheid, de volledigheid en
de comptabele rechtmatigheid van de financiële verantwoording.
Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden ter verkrijging van controle
informatie over de bedragen en toelichtingen in de financiële verantwoording. De
geselecteerde werkzaamheden zijn afhankelijk van de door de accountant
toegepaste oordeelsvorming, met inbegrip van het inschatten van de risico’s dat de
financiële verantwoording een afwijking van materieel belang bevat als gevolg van
fraude of fouten.
Bij het maken van deze risico-inschattingen neemt de accountant de interne
beheersing in aanmerking die relevant is voor het opmaken van de financiële
verantwoording door de Minister, gericht op het opzetten van
controlewerkzaamheden die passend zijn in de omstandigheden.
Deze risico-inschattingen hebben echter niet tot doel een oordeel tot uitdrukking te
brengen over de effectiviteit van de interne beheersing van het ministerie. Een
controle omvat tevens het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte
grondslagen voor de financiële verslaglegging en van de redelijkheid van de door de
Minister gemaakte schattingen.
Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende
geschikt is om een onderbouwing voor ons oordeel te bieden.

Pagina 4 vaii 11

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25 Zandmaas en Grensmaas

Oordeel
Naar ons oordeel is de financiële verantwoording over 2013 van de projecten
Zandmaas en Grensmaas in alle van materieel belang zijnde aspecten opgesteld in
overeenstemming met de vereisten voor financiële verslaggeving, zoals opgenomen
in de Comptabiliteitswet en de Regeling grote projecten en is een redelijke mate van
zekerheid verkregen over de juistheid, de volledigheid en de comptabele
rechtmatigheid van deze financiële verantwoording.

Auditdienst Rijk
Ministerie van Financiën

drs. T.L. Enting-Beijering RA

Pagina 5 van 11

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25 Zandmaas en Grensmaas

3

De volledigheid en de totstandkoming van de informatie en de
beheersing en het beheer van de projecten

3.1

Inleiding
In dit hoofdstuk zijn conclusies geformuleerd met betrekking tot de volledigheid van
de financiële en niet-financiële informatie in voortgangsrapportage 25 in relatie tot
de gestelde eisen in de Regeling grote projecten, met betrekking tot het proces van
totstandkoming van de toekomstgerichte financiële informatie en de niet-financiële
informatie en met betrekking tot de beheersing en het beheer van cle projecten.
De Minister van Infrastructuur en Milieu is verantwoordelijk voor het opstellen van
de voortgangsrapportage en voor de toereikendheid van de beheersing en het
beheer van de projecten.
Wij hebben ons onderzoek verricht in overeenstemming met Nederlands recht,
waaronder Standaard 3000 ‘Assurance-opdrachten anders dan opdrachten tot
controle en beoordeling van historische financiële informatie’ en Standaard 3400
‘Onderzoek van toekomstgerichte financiële informatie’. Dienovereenkomstig
hebben wij ons onderzoek zodanig gepland en uitgevoerd dat een redelijke mate
van zekerheid is verkregen voor onze conclusies met betrekking tot cle door ons
onderzochte punten. Een assurance-opdracht omvat onder meer een onderzoek
door middel van deelwaarnemingen van relevante gegevens.
Wij zijn van mening dat de door ons verkregen assurance-informatie voldoende en
geschikt is als basis voor onze conclusies.

3.2

Criteria
De volledigheid van de in voortgangsrapportage 25 opgenomen financiële en nietfinanciële informatie is beoordeeld aan de hand van de eisen die hieraan worden
gesteld in de Regeling grote projecten.
Met betrekking tot de totstandkoming van toekomstgerichte financiële informatie en
de totstandkoming van de niet-financiële informatie geldt dat de desbetreffende
informatie op een ordelijke, controleerbare en deugdelijke wijze tot stand dient te
komen. De belangrijkste in dat kader vast te stellen aspecten zijn dat:
•
•
•

de verantwoordelijkheden en bevoegdheden goed in het totstandkomingproces
zijn belegd;
het totstandkomingproces achteraf reconstrueerbaar is;
de informatie die als uitkomst van het totstandkomingproces is opgeleverd op
volledige en juiste wijze in de voortgangsrapportage is opgenomen.

Verder geldt dat de toekomstgerichte financiële informatie en niet-financiële
informatie niet strijdig mag zijn met elkaar en met andere in de
voortgangsrapportage opgenomen informatie. Waar nodig dient de niet-financiële
informatie te zijn voorzien van een duidelijke bronvermelding.

Pagina 6 van 11

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25 Zandmaas en Grensmaas

De beheersing en het beheer van de projecten is door ons beoordeeld aan de hand
van het specifiek voor de projecten Zandmaas en Grensmaas ontwikkelde
beheersmodel. Dit beheersmodel beschrijft onder andere de inrichting van de
projectorganisatie en de beheersmaatregelen met betrekking tot het
risicomanagement, de planning en de voortgangsbewaking, de interne en externe
informatievoorziening, het budgetbeheer, het scopebeheer, het beheer van de post
onvoorzien en de toepassing van het instrument auditing.

3.3

Samenvatting van de verrichte werkzaamheden
Ons onderzoek is uitgevoerd bij de projectorganisatie van het ministerie van
Infrastructuur en Milieu. Daarbij hebben wij ons onder meer gebaseerd op de
volgende bronnen:
—

—

—

—

3.3.1

schriftelijke stukken betreffende de informatievoorziening en
correspondentie aan en met de Tweede Kamer;
interne informatievoorziening binnen het ministerie van Infrastructuur en
Milieu;
verslagen van diverse overleggen;
interviews met medewerkers van de projectorganisatie.

De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen financiële en
niet-financiële in formatie
Ter zake van de volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen
financiële en niet-financiële informatie, zijn wij nagegaan of de volgens artikel 12
van de Regeling grote projecten op te nemen informatie is opgenomen in de
voortgangsrapportage.

3.3.2

Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
toekomstgerichte financiële informatie en niet-financiële in formatie
Ter zake van de in de voortgangsrapportage opgenomen toekomstgerichte financiële
informatie en niet-financiële informatie zijn wij nagegaan of deze ordelijk,
controleerbaar en deugdelijk tot stand is gekomen.
Voorts zijn wij nagegaan dat de in de voortgangsrapportage opgenomen informatie
niet strijdig is met elkaar.

3.3.3

De beheersing en het beheer van de projecten
Wij hebben de opzet, het bestaan en de werking van specifieke onderdelen van de
projectorganisatie waaronder de administratieve processen en interne
controlemaatregelen beoordeeld aan de hand van het binnen het ministerie van
Infrastructuur en Milieu vastgestelde beheersmodel voor de projecten Zandmaas en
Grensmaas, door middel van interviews en de beoordeling van de relevante
documentatie ter zake.
Wij hebben hierbij met name aandacht besteed aan de inrichting van de
projectorganisatie en de beheersmaatregelen met betrekking tot het
risicomanagement, de planning en de voortgangsbewaking, de interne en externe
informatievoorziening, het budgetbeheer, het scopebeheer, het beheer van de post
onvoorzien en de toepassing van het instrument auditing.
-

-

Pagina 7 van 11

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25 Zandmaas en Grensmaas

3.4

Conclusies

Op grond van ons onderzoek komen wij tot de volgende conclusies:
3.4.1

De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen financiële en
niet-financiële in formatie

De in artikel 12 van de Regeling grote projecten voorgeschreven financiële en nietfinanciële informatie is opgenomen in de voortgangsrapportage.
3.4.2

Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
toekomstgerichte financiële informatie en niet-financiële informatie
De in de voortgangsrapportage opgenomen toekomstgerichte financiële informatie
en niet-financiële informatie is ordelijk, controleerbaar en deugdelijk tot stand
gekomen en, voor zover wij dat kunnen beoordelen, niet strijdig met elkaar en met
de in de voortgangsrapportage opgenomen historische financiële informatie.

3.4.3

De beheersing en het beheer van de projecten

De opzet van de beheersing en het beheer van de projecten Zandmaas en
Grensmaas was in 2013 in overeenstemming met het binnen het ministerie van
Infrastructuur en Milieu vastgestelde beheersmodel voor de projecten Zandmaas en
Grensmaas en voldeed wat betreft het bestaan en de werking aan de eraan te
stellen eisen.

Pagina 8 van 11

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25 Zandmaas en Grensmaas

3.5

Bevindingen

Projectorganisatie
Als gevolg van het Ondernemingsplan 2015 van Rijkswaterstaat zijn de projecten
Zandmaas en Grensmaas per 1 april 2013 ondergebracht bij RWS Programma’s,
Projecten en Onderhoud (PPO). De beide realisatieg roepen Zandmaas en Grensmaas
zijn in 2013 samengevoegd in één realisatiegroep, waaronder ook de sluitstukkaden
vallen.
Scopebeheer
In 2013 hebben zich scopewijzigingen voorgedaan in de projecten Zandmaas en
Grensmaas. Bij de het project Zandmaas wordt als gevolg van de aanpassing van de
natuurdoelstellingen 129 ha gronden niet verworven. Bij het project Grensmaas
bedraagt dit 44 ha. Over de wijziging in de natuurdoelstelling is de Tweede Kamer
op 5 maart 2013 door de minister geïnformeerd. Bij het project Zandmaas is de
scope uitgebreid met de Zuidgeul bij Well Aijen. Hierover is de Tweede Kamer op 10
juni 2013 geïnformeerd.
Planning en voortgang
Tot en met voortgangsrapportage 24 werd zowel in de integrale planning als in de
toelichting bij de maatregelen melding gemaakt van vertragingen die geen gevolg
hebben voor het tijdig bereiken van de hoogwaterdoelstelling. Met ingang van
voortgangsrapportage 25 worden vertragingen die het tijdig bereiken van de
hoogwaterdoelstelling niet in gevaar brengen, niet meer gemeld. De vertragingen
worden wel in de gepresenteerde integrale planning verwerkt. Deze vertragingen
kunnen pas worden opgemerkt door de integrale planning in de
voortgangsrapportage te vergelijken met die in de voorgaande
voortgangsrapportage. Wij zijn van mening dat de informatiewaarde van de
voortgangsrapportage hiermee achteruit is gegaan.
Sluitstukkaden
In de bestuursovereenkomsten met de waterschappen Peel en Maasvallei en Roer
en Overmaas is opgenomen dat de projectorganisatie Zandmaas en Grensmaas
audits kan uitvoeren bij de waterschappen. In het kader van de planvorming is door
de projectorganisatie een contractbeheersplan opgesteld voor de planvorming en
realisatie. Op 29 augustus 2013 is het eerste projectbesluit genomen waardoor het
eerste cluster dijkringen in uitvoering is gekomen. Het contractbeheersplan ten
behoeve van de uitvoering is onlangs geactualiseerd en wordt binnenkort
vastgesteld. Wij dringen er op aan om de in het contractbeheersplan genoemde
toetsen bij de waterschappen zo spoedig mogelijk ter hand te nemen.

Pagina 9 van 11

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25 Zandmaas en Grensmaas

Wij zijn gaarne bereid een en ander nader toe te lichten.

‘s-Gravenhage, 9 april 2014
Auditdienst Rijk
Ministerie van Financiën

drs. T.L. Enting-Beijering RA

Pagina 10 van 11

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 25 Zandmaas en Grensmaas

Bijlage

Pagina 11 van 11

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli— 31 december2013

E
25

VOORTGANGSRAPPORTAGE

ZANDMAAS EN GRENSMAAS

1 JULI

—

31 DECEMBER 2013

Werken aan
de Maas van morgen

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december2013

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

2

25’ Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli— 31 december2013

Inhoudsopgave
Samenvatting

5

1.Inleidinci
1.1 Inleiding
1.2 Leeswijzer

7
7
7

2. Het programma in zijn omgeving

8

3. Essentialia Zandmaas en Grensmaas
3.1 Doelstellingen
3.2 Maatregelenpakket
3.3 Convenantpartners
3.4 Historisch financieel overzicht

9
9
9
9
9

4. Voortgang
4.1 Zandmaas
4.2 Grensmaas
4.3Kaden

10
10
10
11

5. Projectbeheersing
5.1 Kwaliteit
5.2 Scopewijzigingen
5.3 Planning
5.4 Financiën
5.5 Risico’s
5.6 Prognose eindstand

13
13
13
13
15
21
26

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4
Bijlage 5
Bijlage 6

Afkortingenlijst
Karakterisering Zandmaas projecten
Karakterisering Grensmaas projecten
Kaart Tracébesluit en POL Zandmaas/Maasroute
Kaart Grensmaas conform Eindplan Grensmaas
Toelichting mutaties VGR 25

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

28
29
31
33
34
35

3

25e Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

1juli— 31 december2013

4

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli— 31 december2013

Samenvatting
Voortgang algemeen
De deelprogrammas Zandmaas en Grensmaas zijn volop in uitvoering. In de tweede helft van dit jaar
is de peilopzet in het stuwpand Grave (Zandmaas) afgerond en is de contracteringsfase voor de aanleg
van de Zuidgeul in Well Aijen gestart. Ook is de uitvoering van de prioritaire kademaatregelen in
Maastricht gestart.
Binnen Grensmaas verlopen de ontgravingswerkzaamheden op de locatie Aan de Maas voortvarend.
De verwerkingsinstallatie in Itteren loopt vanwege afzetproblemen echter fors achter op de planning
door de aanhoudend slechte omstandigheden op de grindmarkt.
In deze verslagperiode heeft de minister van IenM met haar Vlaamse ambtsgenoot besloten het
restantbudget voor aanvullende Boertienmaatregelen in te zetten (Grensmaas).
Het Ministerie van Economische Zaken is met de Vereniging Natuurmonumenten overeengekomen
om de bestaande verplichtingen aan het Grensmaasplan versneld in te lossen. Daarmee is een
belangrijke stap gezet in het beheersen van het risico voor het behalen van de natuurdoelstellingen
binnen het programma Maaswerken.
De uitwerking van de tussen Rijkswaterstaat en het ministerie van EZ gemaakte afspraken over al
verworven gronden en ruilgronden in Zandmaas 1 wordt in eerste kwartaal van 2014 afgerond.
Op basis van de vigerende planning worden zowel de doelstellingen van Zandmaas
(hoogwaterbescherming en natuurontwikkeling in 2015) als van Grensmaas (hoogwaterbescherming in
2017 en natuurontwikkeling in 2018) tijdig gerealiseerd. Ook de hoogwaterbescherming door de
prioritaire kademaatregelen wordt op basis van de huidige planning tijdig bereikt (in 2020).
Op basis van de vigerende planning worden zowel de doelstellingen van Zandmaas
(hoogwaterbeschermi ng en natu urontwikkeling in 2015) als van Grensmaas (hoogwaterbescherming in
2017 en natuurontwikkeling in 2018) tijdig gerealiseerd. Ook de hoogwaterbescherming door de
prioritaire kademaatregelen wordt op basis van de huidige planning tijdig bereikt (in 2020).
Voortgang Zandmaas
De werkzaamheden bij de diverse projecten in het Zandmaasgebied verlopen volgens planning. Het
opzetten van het waterpeil in het stuwpand Grave is in de zomer afgerond. Er is gestart met het
verdiepen van het zomerbed in het stuwpand Sambeek. Het daarbij vrjkomend niet-vermarktbaar
materiaal is afgevoerd naar de hoogwatergeul Lomm.
Het werk aan het retentiebekken Lateraalkanaal-West is afgerond. Voor het aanvullend werk om de
bestaande kaden in het retentiebekken te laten voldoen aan de meest recente ontwerpeisen is de
aanbesteding gestart.
Daarnaast wordt in de Zandmaas gewerkt aan de aanleg van de hoogwatergeulen bij Lomm en Well
Aijen. De zandwinning in de hoogwatergeul Lomm ligt op schema. Voor de aanleg van de
hoogwatergeul Well Aijen (Noordgeul) heeft de zelfrealisator Kampergeul B.V. in de verslagperiode de
dekgrond afgegraven en is de zandwinning gestart. De uit te voeren Zuidgeul zit in de
contracteringsfase.
Voortgang Grensmaas
In Aan de Maas verlopen de werkzaamheden in hoog tempo en lopen ruim v66r op de planning. Het
ontgraven toutvenant wordt naar het voordepot te Itteren vervoerd. De verwerking in Jtteren loopt
door afzetproblemen echter nog steeds achter op de planning.
In oktober is de derde monitoringsrapportage over mogelijke gebruikmaking van de leningfaciliteit
opgeleverd. Hieruit blijkt dat de afzetvolumes van het Consortium Grensmaas achterblijven bij hetgeen
was voorzien in de businesscase en verder dalen ten opzichte van de aannames van voorgaande
rapportageperiodes. Er wordt vooralsnog geen beroep op de leenfaciliteit verwacht.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

5

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december2013

Het Consortium Grensmaas verkent mogelijke scenario’s voor het geval dat de financieel economische
crisis voort blijft duren. Op 4 september hebben de minister van IenM en haar Vlaamse
collega van
Mobiliteit en Openbare Werken verklaard dat Nederland en Vlaanderen zich maximaal
zullen
inspannen om de aanvullende Boertienmaatregelen weer gezamenlijk ten uitvoer te brengen.
Deze
aanvullende maatregelen voor het bereiken van een betere hoogwaterbescherming zijn
vervolgens
gestart.
Voortgang prioritaire kademaatregelen
De uitvoering van de prioritaire kademaatregelen in Maastricht door waterschap Roer en
Overmaas is
gestart en verloopt volgens planning.
De planstudie voor het eerste werkenpakket met de kademaatregelen Mook, Afferden
en Eiland van
Bergen (cluster 1) door waterschap Peel en Maasvallei bevindt zich in de fase van de
variantenafweging.
Scope
In deze rapportageperiode zijn de scopes van Grensmaas en Zandmaas niet gewijzigd.
Projectbeheersing
In 2013 is veel aandacht geschonken aan interne kwaliteitsborging op contractbeheersing.
Uit interne
audits is gebleken dat de deelprogramma’s Zandmaas en Grensmaas hun interne processen
beheersen
en dat de contractbeheersing aan het eind van de verslagperiode op orde is.
Financiën en risico’s
Het projectbudget van Zandmaas is in de verslagperiode ongewijzigd en bedraagt € 404,6 miljoen.
De
prognose eindstand is € 1,3 miljoen gedaald tot € 389,4 miljoen en ligt op peildatum 31
december
2013 € 15,2 miljoen onder het beschikbaar budget.
Het projectbudget van Grensmaas is eveneens ongewijzigd en bedraagt € 149,2 miljoen.
De prognose
eindstand is hier € 3,2 miljoen gedaald tot € 138,3 miljoen en ligt op peildatum 31 december
2013 €
10,9 miljoen onder het beschikbaar budget.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

6

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december2013

1.Inleiding
1.1 Inleiding
Deze halfjaarlijkse rapportage wordt uitgebracht in het kader van de ‘Regeling Grote Projecten’ van de
Tweede Kamer en betreft de periode van 1juli tot en met 31 december 2013. De rapportage beschrijft
de voortgang van de deelprogramma’s Zandmaas en Grensmaas binnen het programma Maaswerken.
Tevens is een financiële verantwoording opgenomen waarin vooral aandacht wordt besteed aan
afwijkingen ten opzichte van de vorige periode. Ten slotte zijn de risico’s van de projecten in beeld
gebracht.
Naast genoemde deelprogramma’s maakt het deelprogramma Maasroute deel uit van Maaswerken.
Dit deelprogramma is door de Tweede Kamer niet aangewezen als Groot Project en is daarom niet
meegenomen, uitgezonderd daar waar relevante raakvlakken zijn met Zandmaas en Grensmaas.

1.2 Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft kort de relevante ontwikkelingen in de omgeving van de deelprogramma’s
Zandmaas en Grensmaas. Na een korte beschrijving van de essentialia van de deelprogramma’s in
hoofdstuk 3, beschrijft hoofdstuk 4 de voortgang en de diverse raakvlakken. In hoofdstuk 5
(projectbeheersing) ligt het accent op eventuele scopewijzigingen en mutaties in de planning, de
financiën en de belangrijkste risico’s ten opzichte van voorgaande rapportages.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

7

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december 2013

2. Het programma in zijn omgeving
Een groot programma als Maaswerken met een lange uitvoeringsduur staat constant onder invloed
van zijn omgeving. Naast ruimtelijke ontwikkelingen in en nabij het Maasdal kunnen dat ook
veranderingen in beleid en wet- en regelgeving zijn. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de
communicatie met de omgeving van de Maaswerken en aan Maaswerken in de media.
Communicatie en media
De minister van IenM heeft op 4 september een werkbezoek gebracht aan Limburg. Tijdens het
werkbezoek aan de gebiedsontwikkeling in Ooijen-Wanssum is zij geïnformeerd over de grootschalige
maatregelen die de komende jaren in het gebied tussen de dorpen Ooijen en Wanssum worden
genomen om het gebied te beschermen tegen hoogwater. Tevens heeft zij die dag met haar Vlaamse
ambtsgenoot een nieuwe Vlaams-Nederlandse verklaring voor het uitvoeren van werken aan de
noordelijke Grensmaas getekend. De media heeft hierover bericht.
21 september was de landelijke “Dag van de Dijk. Op deze dag schenken de Nederlandse
waterschappen aandacht aan het belang van stevige dijken om veilig te kunnen wonen en werken. Het
waterschap Roer en Overmaas heeft deze dag in Maastricht een feestelijke openingshandeling
uitgevoerd als symbolische start van de dijkversterkingen (prioritaire kademaatregelen). Dagblad de
Limburger heeft hierover een positief bericht gepubliceerd. Rijkswaterstaat stond het waterschap deze
dag ter zijde.
Medio december is onder de titel “De Maas de Baas” veel media-aandacht geweest voor 20 jaar
hoogwaterbescherming na de overstromingen van 1993 en 1995. In deze periode stond de
hoogwateraanpak in Limburg centraal en hebben kranten, radio en televisie hier dagelijks over bericht.
Met een bijzondere bijlage in Dagblad De Limburger is de themaweek ‘De Maas De Baas’ van start
gegaan. Naast aandacht voor de Grensmaas en de onthulling van een plaquette in Itteren ter
herinnering aan de hoogwaterperioden, is er ook aandacht geweest voor het explosieveilig baggeren
in het Zandmaasgebied (tussen Arcen en Velden). Op 20 december is de themaweek afgesloten met
een rechtstreeks televisiedebat op de Limburgse zender Li.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

8

25’ Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december2013

3. Essentialia Zandmaas en Grensmaas
3.1 Doelstellingen
Na de twee hoogwaterperioden in de Rijn en de Maas in december 1993 en januari 1995 presenteerde
het kabinet in februari 1995 het Deltaplan Grote Rivieren. De Zandmaas en Grensmaas maakten deel
uit van dit plan. Het Deltaplan Grote Rivieren is in 2005 opgegaan in de Wet op de Waterkering, die
vervolgens is opgegaan in de Waterwet. De belangrijkste doelstelling van de deelprogramma’s
Zandmaas en Grensmaas is het verbeteren van de bescherming van inwoners van Limburg en Noord
Brabant tegen hoogwater in de Maas. In bijlage 2 en 3 zijn de karakteristieken van de
deelprogramma’s geschetst. De projecten voor hoogwaterbescherming dienen voor de Zandmaas in
2015 en voor de Grensmaas in 2017 te zijn gerealiseerd. De prioritaire (sluitstuk)kaden dienen uiterlijk
in 2020 te zijn gerealiseerd. Voor de bevolkingscentra langs de Zandmaas diende de bescherming
echter véér 2008 te zijn bereikt. Daarom zijn de kademaatregelen in de gemeenten Roermond, Venlo,
Gennep en Mook en Middelaar met voorrang uitgevoerd. Belangrijke nevendoelstellingen van de
deelprogramma’s Zandmaas en Grensmaas zijn natuurontwikkeling en delfstoffenwinning (zand en
grind).
3.2 Maatregelenpakket
Het maatregelenpakket (projecten) van Zandmaas bestaat onder meer uit het aanleggen en verhogen
van kaden, het verruimen van de rivier de Maas, de aanleg van een retentiegebied en
hoogwatergeulen en het creëren van gebieden waar natuurontwikkeling kan plaatsvinden. Dit wordt
gecombineerd met de winning van zand. Daarnaast vindt de uitvoering van peilopzet plaats om de
nadelige effecten voor de landbouw en de scheepvaart te mitigeren. Het maatregelenpakket van de
Grensmaas bestaat uit het verruimen van de rivier, de aanleg van kaden, dekgrondbergingen,
nevengeulen en natuurontwikkeling. Dit wordt gecombineerd met de winning van zand en grind.
Daarnaast vinden projecten plaats om te voorkomen dat de grondwaterstand daalt.
3.3 Convenantpartners
Bij de deelprogramma’s zijn drie convenantpartners betrokken: het ministerie van Infrastructuur en
Milieu (IenM), de provincie Limburg en het ministerie van Economische Zaken (EZ). Zij hebben in 1997
de ‘Bestuursovereenkomst Maasproject’ getekend. Hierin zijn o.a. afspraken gemaakt over
doelstellingen, samenwerking, verantwoordelijkheden en financiële aspecten. Maaswerken bereidt de
verschillende projecten voor en voert deze uit. Maaswerken valt financieel en organisatorisch onder de
verantwoordelijkheid van het ministerie van IenM.
3.4 Historisch financieel overzicht
De financiële bijdrage van IenM aan de deelprogramma’s Zandmaas en Grensmaas bedroeg op het
moment van het Ontwerp Tracébesluit Zandmaas/Maasroute (OTB 1998) € 358,5 miljoen. Het totale
projectbudget van Zandmaas en Grensmaas sloot op dat moment op € 381 miljoen, prijspeil 1998. De
uitsplitsing van dit projectbudget voor Zandmaas en Grensmaas is weergegeven in tabel 1.
Tabel 1 Referentiebudaet voor Maaswerken ten tijde van OTB 1998
Miljoen Gulden

Onderdeel en bijdrage

prijspeil 1998

Miljoen
Euro
prijspeil 1998

Zandmaas

Bijdrage I&M

680

308,6

Bijdrage EZ en provinde Limburg

27

12,3

707

Totaal
Grensmaas

Bijdrage 1&M
Bijdrage nog te verdelen over convenantpartners

Totaal

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

1

321
49,9

133

60

9

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december2013

Totaal Zandmaas en Grensmaas

840

381’

4. Voortgang
4.1 Zandmaas
Uitvoering retentiegebied Lateraalkanaal West
De opdrachtnemer heeft aan zijn contractuele voorwaarden voldaan, waardoor het werk is opgeleverd
en het contract is afgerond. De (administratieve) mijlpaal einde realisatiefase is medio 2014
gepland.
De contracteringsfase van het aanvullend werk om de bestaande kaden in het retentiebekke
n te laten
voldoen aan de meest recente ontwerpeisen is afgerond en de aanbesteding is gestart. Volgens
planning wordt het werk in het eerste kwartaal 2014 gegund en start de realisatie in het vierde
kwartaal 2014. De drinkwaterleiding die in het huidig ontwerp de kade twee maal kruist wordt
medio
2014 verlegd.
Uitvoering rivierverruiming en peilopzet
Grave
De aan de zomerbedverdieping gekoppelde resterende peilopzet (15 cm) is per 15juli uitgevoerd.
De
zomerbedverdieping in het stuwpand Grave was in het voorjaar al afgerond.
Sambeek
De ontgravingwerkzaamheden van vermarktbaar materiaal verlopen volgens planning. oktober
In
is
volgens planning gestart met het ontgraven van niet-vermarktbare grond en de afvoer ervan naar
de
hoogwatergeul Lomm.
De aan de zomerbedverdieping gekoppelde peilopzet vindt daarna plaats. Hiervoor wordt
een nieuwe
datum bepaald.
Uitvoering hoogwatergeulen
Hoogwatergeul Lomm
De zandwinning in de hoogwatergeul Lomm door zelfrealisator DCM ligt op schema. Voor
de
uitbreiding van delfstoffenwinning door DCM (Lomm+) is een wijziging op de overeenkomst
opgesteld. Dit addendum wordt naar verwachting in het eerste kwartaal 2014 getekend. De
uitvoering
van Lomm+ heeft geen gevolgen voor het bereiken van de hoogwaterdoelstelling.
Hoogwatergeul Well Aijen (Noordgeul en Zuidgeul)
Voor de aanleg van de hoogwatergeul Well Aijen (Noordgeul) heeft de zelfrealisator Kampergeul
B.V.
in de verslagperiode de dekgrond afgegraven. Eind 2013 is de zandwinning gestart.
De uit te voeren Zuidgeul zit in de contracteringsfase.
Grondverwerving voor natuurontwikkeling
De scopewijziging natuur van het programma Maaswerken is op 13juni 2013 behandeld in het
Algemeen Overleg Waterveiligheid en tevens in het Algemeen Overleg EHS (EZ) van 1 oktober
2013.
De aankoop van gronden ten behoeve van de nevengeulen wordt definitief niet doorgezet.
De uitwerking van de tussen Rijkswaterstaat en het ministerie van EZ gemaakte afspraken over al
verworven gronden en ruilgronden is nog niet volledig afgerond. De afronding zal in het eerste
kwartaal van 2014 plaatsvinden.

4.2 Grensmaas
Uitvoeringsovereenkomst met Consortium (‘11 locaties’)
1

Het bedrag van € 381 miljoen is inclusief € 10 miljoen van EZ. Deze bijdrage loopt niet via de begroting
van I&M maar via de
begroting van EZ. Dit is in tabel 3 (projectbudget) en tabel 4 en S (mutatieoverzichten Zandmaas
en Grensmaas) gecorrigeerd

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

10

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december 2013

Werk in uitvoering
De dekgrondberging in Borgharen wordt gevuld met grond die wordt aangevoerd vanuit het A2
Maastricht tunnelproject. De afronding daarvan is voorzien in 2014.
In Aan de Maas verlopen de werkzaamheden in hoog tempo en ruim v66r op de planning. Het
ontgraven toutvenant wordt naar het voordepot te Itteren vervoerd. De verwerking in Itteren loopt
door afzetproblemen nog steeds achter op de planning.
Overeenkomst
Het proces van ondertekening van de addenda 2 (de afspraken tussen de overheid en het Consortium
Grensmaas uit de periode 2005 t/m 2011) en 3 (de afspraken voortvloeiend uit de Nadere
Overeenkomst) door partijen is afgerond door het Consortium Grensmaas.
Monitoring
In 2012 is tussen de Staat en het Consortium Grensmaas de Nadere Overeenkomst gesloten. Hierin
staan de afspraken over de afwikkeling van verplichtingen van het Rijk tegenover het Consortium
Grensmaas. Daarnaast is toen de mogelijkheid gecreëerd van het zo nodig verstrekken van een lening
door het ministerie van IenM aan het Consortium Grensmaas. Met deze afspraken is de
realisatie van de hoogwaterveiligheidsdoelstelling Grensmaas vooralsnog veilig gesteld. Om de
noodzaak van een beroep op de leenfaciliteit te kunnen beoordelen is afgesproken dat de financiële
ontwikkelingen van de werkzaamheden van het Consortium Grensmaas door een onafhankelijke partij
worden gemonitord.
In oktober is de derde monitoringsrapportage opgeleverd. Daaruit blijkt dat de afzetvolumes van het
Consortium Grensmaas achterblijven bij hetgeen was voorzien in de businesscase en verder dalen ten
opzichte van de aannames van voorgaande rapportageperiodes. Het Consortium Grensmaas heeft
informatie aangeleverd waarin de verwachting wordt uitgesproken dat de opgelopen achterstand
tijdens de looptijd van het project weer kan worden ingehaald. Er wordt vooralsnog geen beroep op
de leenfaciliteit verwacht. Wel benadrukt de monitor dat -wanneer de afzetvolumes langdurig
achterblijven bij de verwachtingen van de businesscase- een beroep op de leenfaciliteit op termijn niet
uit te sluiten is.
Het Consortium Grensmaas verkent mogelijke scenario’s voor het geval dat de financieel economische
crisis voort blijft duren.
VLaamse Boertien locaties
De Vlaams Nederlandse Bilaterale Maascommissie heeft in haar vergadering in juni 2013 ingestemd
met het gezamenlijk Vlaams en Nederlands voorstel om op basis van de door Vlaanderen
uitgevoerde haalbaarheidsstudie (“flessenhalsstudie”) aanvullende Boertien maatregelen uitte
voeren. De minister van IenM heeft vervolgens het besluit genomen om daarvoor € 3,15 miljoen van
het resterende en gereserveerde Boertienbudget in te zetten. Op 4 september hebben de minister en
haar Vlaamse collega van Mobiliteit en Openbare Werken de Boertienlocaties bezocht en verklaard dat
Nederland en Vlaanderen zich maximaal zullen inspannen om de aanvullende Boertienmaatregelen
weer gezamenlijk ten uitvoer te brengen. De werkzaamheden zijn in het laatste kwartaal 2013 door
Vlaanderen en Rijkswaterstaat opgestart.
-

-

4.3 Kaden
Prioritaire kademaatregelen
Rijkswaterstaat heeft op 29 augustus het projectbesluit cluster D (Maastricht) genomen. Het
waterschap Roer en Overmaas heeft het werk aanbesteed en gegund. De uitvoering van het werk is in
oktober gestart en verloopt volgens planning.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

11

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december 2013

De planstudie voor het eerste werkenpakket met de kademaatregelen Mook, Afferden en Eiland van
Bergen (cluster 1) bevindt zich in de fase van de variantenafweging.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

12

25 Voortgangsrapportage Zandinaas en Grensmaas 1juli—31 december2013

5. Projectbeheersing
5.1 Kwaliteit
Projectbeheersing/audits
In het Auditprogramma 2013/2014 Maaswerken lag de nadruk op interne kwaliteitsborging. Naast
borging van de administratief organisatorische zaken betreft dit vooral borging van het proces
contractbeheersing. Voor ieder project in uitvoering zijn twee interne toetsen uitgevoerd. Uit de audits
is gebleken dat Maaswerken haar interne processen beheerst en is de contractbeheersing 2013 steeds
verder verbeterd en was aan het eind van de verslagperiode op orde. Dit beeld stemt overeen met de
uitkomsten van extern uitgevoerde audits.
5.2 Scopewijzigingen
In de verslagperiode hebben geen scopewijzigingen plaatsgevonden.
5.3 Planning
Tabel 2 toont de masterplanning op peildatum 31 december 2013. In de verslagperiode hebben bij
enkele projecten mutaties in de projectplanning plaatsgevonden die geen invloed hebben op het tijdig
behalen van de programmadoelstellingen.
Opmerking bij het project ‘peilopzet stuwpand Sambeek’: De peilopzet in het stuwpand is gekoppeld
aan de zomerbedverdieping. Door het aantreffen van niet gesprongen explosieven (gemeld in VGR2O
Zandmaas en Grensmaas) is de zomerbedverdieping vertraagd, waardoor ook de peilopzet later dan
aanvankelijk gepland plaatsvindt. Voor de peilopzet wordt een nieuwe datum gepland.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

13

_

__________

*_________

-—.

Werken aan de Maas van morgen

Viaarnselocalies(Boeilien+)

Prioritaire kademaatreqelen WPM

Prioritaire kademaatregelen WRO

Grensmaas
Grensmaas 11 locaties

.

——•———————--—

Maatregel

Zuidgeiil Well4ijeii

Hoogwatergeiil WellAijeii (zelfrealisatie)

Hoogwatergeul lomm (zeifrealisatie)

Peilopzetstuwpand Sambeek

Zomerbedverdieping stiiwpand Samheek

Peilopzetstuwpand Grave

Zomerbedverdieping stuwpand Grave

—

RWS-2014/4381

Retentiebekken Iateraalkanaal West, Zuidelijk deel (1 en 2)
Retentiebekketi Iateraalkanaal West, Zuidelijk deel +

Zandmaas

Maatregel

=

1 •

.=

—.

.

=

.

—

—

.

:etuelescit.o.y.etnddatum

Realisatie peilopzet

: Realisatie

=

—

2003 12004 200512006 12007 2008 12009 2010
Voorbereiding realisatie

Tabel 2 Overzicht masterplanning (peildatum 31 december 2013)

—

1

1

1

—

—

= —

—

Na iird

‘Ir

J

—

F

DoesIinKiid2020

—

14

—

—

L Grindwinninq ei2_
stel ifl!Le Ii 2liij

Natuurdoelstelliiijiiid 2015

1

Hooqwaterdoelstelliiiq eind 2015

Loo_gaterdoelsteU ijgi id201ï1

—

1

T 2013 2014 2015 2016 2017 2019 2019iï

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december 2013

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 iuli— 31 december 2013

5.4 Financiën
Projectbudget
De financiële verantwoording van de deelprogramma’s Zandmaas en Grensmaas is apart inzichteljk
gemaakt. Tabel 3 geeft met als referentie het projectbudget ten tijde van het Ontwerp Tracébesluit
Zandmaas/Maasroute het totaal aan mutaties weer. De mutatieoverzichten zijn weergegeven in tabel
4 en 5. De mutaties in de verslagperiode zijn onder tabel 3 toegelicht.
—

-

t (Bedragen in miljoen euro, inclusief B.T.W.)
Project budget
Wijzigingen
OTB/POL
I&M begroting
mci. prijsindexering
pp’98
Deze
Vorige
3
pp’l
perioden periode

Nog bij te dragen
EZ

311

93,6

10

404,6

8,42

Grensmaas

60

89,2

0

149,2

6,7

Totaal

371

182,8

0

553,8

15,1

Zandmaas

-

De projectbudgetten van Zandmaas en Grensmaas zijn deze verslagperiode niet gewijzigd.
Mutatieoverzichten
Tabel 4 en 5 geven inzicht in de specificaties van alle mutaties, uitgesplitst in scopewijzigingen, meeen tegenvallers en technische mutaties. De bedragen van de mutaties zijn met behulp van de IBOI
4 teruggerekend naar de bedragen op prijspeil 1998.
index

2

3

Tevens neemt het ministerie van EZ, na bijstelling bij brief van 5 maart 2013 aan Tweede Kamer (kamerstuk II 18106, nr. 216)
binnen Zandmaas pakket 1 de aankoop van 117 ha natuurgronden voor haar rekening. De kosten hiervan worden direct
verantwoord op de begroting van EZ. In het kader van de herijking ecologische hoofdstructuur Rijkswateren/Rivieren
(Maaswerken en NURG) en de decentralisatie Natuur zijn hierover afspraken gemaakt.
Tevens draagt het ministerie van EZ via de reguliere subsidiering van natuurbeheerders circa € 30 miljoen bij aan
natuurontwikkeling (728 ha). Deze bijdrage loopt via de begroting van het ministerie van EZ. In het kader van de herjking
ecologische hoofdstructuur Rijkswateren/Rivieren (Maaswerken en NURG) en de decentralisatie Natuur zijn hierover
gemaakt. De bijdrage van EZ van € 6,7 miljoen was gedurende de verslagperiode nog onderwerp van overleg tussen het
ministerie van IenM en het ministerie van EZ.
IBOI-index is de index voor de Bruto Overheidsinvesteringen. Deze is als volgt: ‘98-99 was 1,4%, ‘99-00 was 2,5%, ‘00-01
was 4,5%, ‘01-02 was 3%, ‘02-03 was 2,75%, ‘03-04 was 1,23%, ‘04-05 was 0,39%, ‘05-06 was 0,66%, ‘06-07 was 0,44%,
‘07-08 was 1,5%, ‘08-09 was 2,14%, ‘09-10 was 0,84% en ‘10-11 was 1,41%, ‘11-12 was 1,89%, ‘12-13 was 1,66%.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december

2013

Tabel 4 Mutatieoverzicht Zandmaas (Bedraqen in miljoen euro, inclusief BTW.)
I&M Budget Zandmaas
Bedrag7 Bedrag
Prijspeil
Bron
prijspeil
bericht
Bedrag
Nummer
1998
aan TK
bericht
VGR (DGR
)
5
aan TK
ZM en GM
TB en POL Zandmaas
12e DGR
311,0
311,0
1998
Scopewijzigingen
Kaden bevolkingscentra

34,1

35,4

2000

12e DGR

Hoogwatergeul Ooijen

-/-13,6

-/-14,1

2000

13e DGR/le VGR

2003

4e VGR

Nevengeul Belfeld
Bereiken 100% hoogwaterbescherrning
Herstel Rijkelse Bemden
Verhoging Risico algemeen

-

Vemhiderhigaanpnatuurgronden(14ha)
Uitbreiding scope Sluitstukkaden (ophoging

0

0,0

11,4

13,6

8e VGR
11,1
13,0
2005
8e
33,0
38,5
2005
VGR
1/1200610eVGR
12,5

15,0

2008

14e VGR

-/-12,5

-1-15,0

2008

14e VGR

1,9

2,4

2012 1

22e VGR

-/-1,9

-/-2,4 l

2012

22e VGR

75,9

86,3

1 13e DGR/le VGR

-

1

Uitbreiding scope Sluitstukkaden (verhoging
opvangen binnen budget)
Uitbreiding scope Retentiebekken Lateraal
Kanaal West
Uitbreiding scope Retentiebekken Lateraal
Kanaal West (verhoging opvangen binnen
budget)

L

-—-—--.--..--.---.---

----—-.—.-.:-

Saldo scopewijzigingen
Technische Mutaties
Toevoeging Budget Risicoreserve

1

44,5

46,3

2000

Desaldering inkomsten proefproject 1

7,7

7,7

1998

Desaldering overige inkomsten t/m 2001

8,2

9,0

2001

Desaldering overige inkomsten 2002

0,3

0,3

2003

Desaldering overige inkomsten 2003

1,2

1,4

2003

Desaldering overige inkomsten 2004
Desaldering overige inkomsten 2005

1,2

1,5

2004

15e DGR/3e VGR
5e
VGR
7e VGR

0,1

0,1

2005

ge VGR

2006

10e VGR
13e VGR

—

6e DGR
13e DGR/1eVGR

Desaldering overige inkomsten 2006
Desaldering overige inkomsten 2007

1,6

1,9

3,4

4,0

2007

Desaldering overige inkomsten 2008

0,2

0,2

2008

Desaldering overige inkomsten 2009

0,2

0,2

2009

15e VGR
17e VGR

Desaldering overige inkomsten 2010

0,1

0,1

2010

19e VGR

Desaldering overige inkomsten 2012

1,1

1,7

2013

24e VGR

-7-2,4
5,2

-/-2,5
5,5

2000

Peilopzet

2000

13e DGR/1e VGR
13e DGR/1e VGR

Taakstelling aanbestedingsmeevaller

-/-8,2

-7-9,6

2004

6e VGR

TaaksteHingaanbestedingsmeevaer

-/-10,1
0,1

-1-12,0
0,1

2005

8eVGR

2007

12e VGR

Grondaankopen ministerie EL&I

Technische mutatie (leenfaciliteit)

-

OverboekignaarGrensmaasvanwtZandmaas
Technische mutaUe (ontvangsten)

-/-4,31

Overboeking naar provincie Limburg voor
gebiedsgerichte ontwikkeling
Overboeking naar RWS dienst Limburg voor

-/-12,1

-7-15,0

2010

19e VGR

-1-0,2

-/-0,3

2010

19e VGR

-I-O,51

—

-

-

stp
5

Deltaplan Grote Rivieren

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

16

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december2013

Wijziging bekostigingssystematiek

/10061

/1257

Saldo technische mutaties

-1-62,7

-/-94,3

Mee entegenvallers
Herjking raming op basis van Iracébeskjit

11

—- 2011 IVGR1
-

-

209

,8 -

2000

0,5

0,5

2005

-/- 0,1

-/- 0,1

2006

13eDGR/levGR
9e
VGR
lie VGR

Overname van verplichting van het ministerie
van Economische Zaken voor de aankoop van
grondenvoordenatuurscopeZandrnaas.

2,6

3,3

2012

23e VGR

Overname van verplichting van het ministerie
van Economische Zaken voor de aankoop van
gronden voor de natuurscope Zandmaas

-/- 2,6

-/- 3,3

2012

23e VGR

12e DGR
14e DGR/2e VGR

Afrondingsverschillen
Administratieve correctie

—-

(verhogingopvangenbinnenbudget

—

21,3

Saldo mee- en tegenvallers

22,2

1

345,5

Totaal beschikbare budget prijspeil 1998
Loon-

,

Loon- en prjsbijstelling 1998 t/m 2001

22,5

2001

Loon- en prijsbijstelling 2002

11,0

2002

Loon- en prjsbijstelling 2003

9,6

2003

5C

7e

VGR
VGR

Loon- en prjsbijstelling 2004
Loon- en prijsbijstelling 2005

4,1
1,5

2005

Loon- en prijsbijstelling 2006

2,1

2006

VGR
10e VGR

Loon- en prjsbijstelling 2007

2,0

2007

12e VGR

Loon- en prijsbijstelling 2008

7,4

2008

14e VGR

Loon- en prjsbijstelling 2009
Loon- en prjsbijstelling 2010

6,2

2009

1,8

2010

16e VGR
18e VGR

Loon- en prijsbijstelling 2011

2,0

2011

21e VGR

Loon- en prjsbijstelling 2012

3,1

1
j
8
,
2

2012

23e VGR

2013

24e VGR

Loon- en prjsbijstelling 2013

Saldo loon- en prijsbijstelling

1

Totaal beschikbare budget

76,06

2004

9e

t

404,6

6 lv M, AFRONINGEN

Werken aan de Maas van morgen — RWS-2014/4381

17

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december 2013

Tabel 5 Mutatieoverzicht Grensmaas (Bedragen in miljoen euro, inclusief BTW.)
l&M Budget Grensmaas
Bedrag
Bedrag
Prijspeil
Bron
prijspeil
bericht
Bedrag
Nummer
1998
aan TK
bericht
VGR of DGR
aan TK
ZM en GM
Ontwerp Streekplan Grensmaas
60,0
12e DGR
60,0
1998
Scopewijzigingen
Roosteren

14e DGR/2e VGR

Mutaties door afspraken met Vlaanderen

0
6,8
16,1

Overige scope aanpassingen

12,7

19,0
15,0

2005
2005

8e/9e VGR

Toevoeging risicoreserve Grensmaas

10,6

12,6

2005

8d/9e VGR

Betalingsverplichting nadere overeenkomst CG

27,2

34,21

2011

22e VGR

Saldo scopewijzigingen

73,4

88,8’[

Mutaties door onderhandelingsresultaat

0
8,0

1,1

Desaldering overige inkomsten 2004

0,3

Desaldering overige inkomsten 2005

2,1

Desaldering overige inkomsten 2006
Desaldering overige inkomsten 2007

—

Desaidering overige inkomsten 2008
Desaldering overige inkomsten 2012

-

Technische mutatie (leenfaciliteit)

2005

8e/9e VGR

8e/9e VGR

T

Technische Mutaties

1 Desaldering overige inkomsten 2003

2002

1

2003

5e VGR

0,3

2004

7C

2,5

2005

1,3

VGR
9e VGR

0,1

0,1

2006

0,6

0,7

2007

lie VGR
13e VGR

0,3
0,5

OA
0,6

2013

24e VGR

0,3

0,4

2007

12e VGR

Overboeking naar Grensmaas vanuit Zandmaas

4,3

5,3

2009

Technische mutatie (ontvangsten)

0,2

0,2

2009

31,8

40,0

2011

22e VGR

/ 18 7

/ 20 2

Herijking n.a.v. het Eindpian Grensmaas
Herijking ramingen na.v. POL Grensmaas

5,4

6,0

1 15e DGR/3e VGR

1,4

1,4

2002
2005

Saldo mee- en tegenvallers

6,8

7,4

12e DGR
14e DGR/2e VGR
5e
VGR
9e VGR

JjY__
Saldo technische mutaties
Mee- en tegenvallers

-

-

3,6

2001

0,8

2002

Loon- en prijsbijstelling 2003

0,5

Loon- en prjsbijstelling 2004/2005

2,5

2003
2005

Loon- en prijsbijstelling 2006

2,3

2006

Loon- en prjsbijstelling 2007

1,6

2007

Loon- en prijsbijstelling 2008
Loon- en prijsbijstelling 2009

1,2
1,4

2008

Loon- en prijsbestelling 2010

0,3

Loon- en prjsbijstelling 2011
Loon- en prijsbijstelling 2012

0,3
0,7

2010
2011

Loon- en prjsbijstelling 2013

1,4

Totaal loon- en prijsbijstelling

16,6

Totaal beschikbare budget

149,2 1

—

8e/9e VGR

121,5

Loon- en prjsbijstelling 1998 t/m 2001
Loon- en prijsbijstelling 2002

Werken aan de Maas van morgen

17e VGR
17e VGR
2OevGR

Leningsfaciliteit CG

Totaal beschikbare budget prijspeil 1998

1

RWS-2014/4381

2009

2012
2013

10e VGR
12e VGR
14e VGR
16e VGR
18e VGR
21e VGR
23e VGR
24e VGR

18

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli— 31 december2013

Uitgaven, ontvangsten, aangegane verplichtingen en geplande kasstromen
Onderstaande tabellen tonen de uitgaven, ontvangsten, aangegane verplichtingen en toekomstige
kasstromen.
Tabel 6 Uh£rVLJI.I:1’
I77L ‘n in miljoen euro, inclusief BTW.)
7

4
0,6 1
5,3

235,2
65,7
300,9

Zandmaas
G ren sma as
Uitgaven artikel 16.03

VGR 25
01-07-2013 t/m
31-12-2013

VGR 24
01-01-2013 t/m
30-06-2013

t/m VGR 23
t/m 31-12-2012

Totaal
gerealiseerd
t/m 31-12-2013

1,51
14,5

252,9
67,8
320,7

27,5
6,8
34,3

1

1

inclusief BTW.)

,,

Zandmaas
Grensmaas
Totaal

27,3
6,7
34,0

0,0
0,1
0,1

0,2
0,0
0,2

Zandmaas
Grensmaas
Verplichtingen artikel 16.03

276,6
109,5
386,1

7,1
1,5
8,6

2,2
-0,1
2,1

Zandmaas
I&M
Nog bij te dragen EZ
Grensmaas
I&M
Nog bij te dragen EZ
Totaal I&M

285,9
110,9
396,8

235,2

17,7

20,0

30,0

20,0

20,0

61,7

404,6
8,4v

65,7

2,1

1,5

9,0

14,5

13,0

43,4

149,2

1

1

6,78

553,8

In tabel 9 zijn de kasritmen voor Zandmaas en Grensmaas voor de periode vanaf 2013 opgenomen.
Deze reeksen worden regelmatig geactualiseerd op basis van de voortgang van de projecten.
Aangezien de daaruit voortvloeiende begrotingsmutaties pas in de eerstvolgende Wijzigingswet op de
begroting kunnen worden doorgevoerd, kan de geactualiseerde kasreeks afwijken van de meerjarige
beschikbare bedragen in de Rijksbegroting.

7

8

Tevens neemt het ministerie van EZ, na bijstelling bij brief van S maart 2013 aan Tweede Kamer (kamerstuk II 18106, nr. 216)
binnen Zandmaas pakket 1 de aankoop van 117 ha natuurgronden voor haar rekening. De kosten hiervan worden direct
verantwoord op de begroting van EZ. In het kader van de herijking ecologische hoofdstructuur Rijkswateren/Rivieren
(Maaswerken en NURG) en de decentralisatie Natuur zijn hierover afspraken gemaakt.
Tevens draagt het ministerie van EZ via de reguliere subsidiering van natuurbeheerders circa € 30 miljoen bij aan
natuurontwikkeling (728 ha). Deze bijdrage loopt via de begroting van het ministerie van EZ. In het kader van de herijking
ecologische hoofdstructuur Rijkswateren/Rivieren (Maaswerken en NURG) en de decentralisatie Natuur zijn hierover
gemaakt. De bijdrage van EZ van € 6,7 miljoen was gedurende de verslagperiode nog onderwerp van overleg tussen het
ministerie van IenM en het ministerie van EZ.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

19

25’ Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december2013

Uitputting post onvoorzien
In het projectbudget is een budget voor onvoorziene uitgaven opgenomen. Dit budget
is opgebouwd
uit een onderdeel “Onvoorzien” en een onderdeel “Risico algemeen” dat tot en
met VGR 9
“Risicoreserve” werd genoemd. Een overzicht van de mutaties ‘Risico algemeen’ is
opgenomen in
bijlage 6.
Het beschikbaar budget “Onvoorzien” van Zandmaas bedroeg initieel € 76,1 miljoen.
In deze
verslagperiode hebben geen mutaties plaatsgevonden. Per 31 december 2013 bedraagt
het
beschikbaar budget “Onvoorzien” € 19,5 miljoen.
Het beschikbaar budget “Onvoorzien” van Grensmaas per 31 december 2013 is ongewijzigd
en
bedraagt € 5,0 miljoen.
Het budget “Risico algemeen” bedroeg voor Zandmaas initieel € 88,1 miljoen (stand 1-1-2005).
Er is €
53,0 miljoen van deze post overgeheveld naar het maatregelbudget, waardoor 35,1
€
miljoen resteert.
Het budget “Risico algemeen” voor Grensmaas bedroeg initieel € 12,6 miljoen. Er is
nog geen geld
overgeheveld naar het maatregelbudget.
Interne kosten
De Tweede Kamer is over de nieuwe bekostigingssystematiek geïnformeerd middels
de Kamerstukken
II, 30 119 nrs. 4 en 5 van respectievelijk 10januari 2011 en 3 maart 2011.
Om inzicht te geven in de integrale kosten staat in deze paragraaf hoeveel budget
er voor de interne
kosten van Maaswerken in de begroting is opgenomen. Het budget van de interne
kosten op
peildatum 31 december 2013, is totaal € 208,3 miljoen, is verantwoord op het artikelonderd
eel 16.03
voor een bedrag van € 170,3 miljoen en op artikelonderdeel 16.04 voor een bedrag
van € 38,0 miljoen.
Tabel 10 Apparaatbudget per 31 december 2013, bedragen in € mln.
Totaal VGR 24

Apparaatbudget RWS art.
16.03
Apparaatbudget RWS art.
16.04
Totaal Apparaatsbudget

Wijziging
verslagperiode

Totaal einde
verslagperiode

Totaal VGR25

170,3

0

170,3

170,3

38,0

0

38,0

38,0

208,3

0

208,3

208,3

Tabel 11 Apparaatskosten per 31 december 2013, bedragen in € mln.
Totaal VGR 23

t/m 31-12-2012

Apparaatskosten RWS art.
16.03
Apparaatskosten RWS art.
16.04
Totaal Apparaatskosten

VGR 24
01-01-2013 t/m
30-06-2013

VGR 25
01-07-2013 t/m
31-12-2013

Totaal uitgaven
t/m 31-12-2013

170,3

170,3

7,2

1,9

1,8

10,9

177,5

1,9

1,8

181,2

Tabel 12 Verplichtingen apparaat per 31 december 2013, bedragen in € mln.
Totaal VGR 23

VGR 24

VGR 25

t/m 31-12-2012

01-01-2013 t/m
06-06-2013

30-06-2013 t/m
31-12-2013

Apparaatverplichtingen RWS
art. 16.03
Apparaatverplichtingen RWS

Werken aan de Maas van morgen

Totaal
verplichtingen
t/m 31-12-2013

170,3
7,2

—

RWS-2014/4381

170,3
3,7

0

10,9

20

25’ Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december2013

art. 16.04
Totaal
Apparaatverplichtingen

3,7

177,5

181,2

0

5.5 Risico’s
In tabel 13 is de impact van de risico’s uitgedrukt in tijd en geld zichtbaar gemaakt. De financiële
risico’s zijn voor Zandmaas en Grensmaas afgezet tegen het beschikbaar budget voor “Risico
algemeen”. De planningsrisico’s beschrijven de mogelijke vertraging op de masterplanning.
-

-

Tabel 13 Impact risico’s in tijd en geld (Bedragen in miljoen euro, inclusief BTW)
ZM TIJD
GM GELD
ZM GELD
Impact risico’s
Zandmaasen
Grensmaas
VGR 24 VGR 25 VGR 24 VGR 25 VGR 24 VGR 25
Marktsituatie zand en
q ri nd
Contracteringwijze
hoogwatergeulen
Prioritaire
kademaatregelen
Tegenvallers Consortium
Grens ma as
Grondverwerving
natu u rg ronden
Uitstel oplevering CG
mijlpalen 2017, 2018 en
2024
Permanent rivierkundige
maatregelen
Aanbestengsrco
Diversen

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

-

-

-

-

-

n.t.b.

n.t.b.

c.v.*

c.v.*

0-24

-

0 1-0 3
‘

‘

0,1-0,3
-

-

-

-

c.v.*

-

0,1-0,4

-

2,4— 6,5 2,4

-

-

0,4-1,2

1-2,6

c.v.*

L_J

—

6,5

mnd

0-24
mnd

n.t.b

n.t.b

-

-

0-24

0-24
mnd

rnnd

O,4-LSL__-

2,6

2,5 -7

—

9,7

-

12,6

-

-

n.t.b

n.t.b

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

-

-

Variërend Variërend

-

0
j

35,1

0-6 mnd

-

-

JPII!E9 2ÏP
024O24d

J__3,20,5=1,6
O8 1
134*J 10*j12rnnd12rnnd
2

Beschikbaar budget
35,1
[RisiCOalgemeenji
cv = commercieel vertrouwelijke informatie

0-6mnd

-

-_-L_-_-

j

VGR 25

0-24 mnd 0-24 mnd

-

-

VGR 24

—

-

0,4-i

Risicoproflel
:ti51e

0-6 mnd 0-6 mnd

GM TIJD

12 mnd

12mnd

12,6

*

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

21

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli— 31 december2013

Toelichting risicoprofiel
Algemeen
In deze voortgangsrapportage is zowel bij Zandmaas als Grensmaas sprake van verminderd
risicoprofiel als gevolg van het feit dat in de verslagperiode veel risico’s beheerst zijn. Risico’s
zijn
voorkomen, in gevolgen beheerst of verwerkt in de projectuitvoering.
Bij Zandmaas zijn de risico’s beter beheerst bij de zomerbedverdieping Sambeek (met sluitende
inhoudelijke en financiële afspraken met de aannemer), de hoogwatergeul Well Aijen (met de aanleg
van de Zuidgeul door Maaswerken) en Lomm (met sluitende afspraken over de levering van grond
uit
de zomerbedverdieping Sambeek).
Bij de Grensmaas is met name het financieringsrisico van de natuurdoelstelling beheerst en wordt
de
uitvoering van de optimalisaties door alle partijen goed opgepakt. De verder verslechterende markt
voor de afzet van zand en grind zorgt echter wel voor een stijging van het risico ‘marktsituatie zand
en
grind’.
Vanwege het dalend karakter is een aantal risico’s overgebracht naar de post ‘diversen’.

Marktsituatie zand en grind

Geld: n.t.b.
Tijd: 0-6 maanden
Trend: stijgend

Als gevolg van de kredietcrisis en de daaruit voortvloeiende crisis op de bouwmarkt staat de afzet van
zand en grind onverminderd onder druk. Het Consortium Grensmaas (CG) uit steeds vaker signalen
dat
door de tegenzittende afzetmarkt van haar producten -en daarmee het financiële mechanisme voor
de
zelfrealisatie- verder verslechtert. In haar rapportage aan de overheid over het tweede halfjaar 2013
heeft CG aangegeven dat door de aanhoudende effecten van de crisis de vraag steeds nadrukkelijk
er
rijst of de huidige uitvoeringstermijnen van de afzonderlijke locaties nog haalbaar zijn. Daardoor
vertoont dit risico een stijgende tendens.
De met het Consortium Grensmaas gesloten Nadere Overeenkomst en een Leningfaciliteit stellen
de
realisatie van de hoogwaterveiligheidsdoelstelling Grensmaas vooralsnog veilig.
De derde monitoringrapportage behorende bij de leenfaciliteit bevestigt dit beeld. De vierde
monitoringrapportage wordt medio februari 2014 verwacht.
Ook bij Zandmaas staat de afzet onder druk, maar de daar uitvoerende partijen zijn tot nu toe in
staat
gebleken de gestelde productieplanningen te halen.
Naar de huidige verwachting wordt de hoogwaterdoelstelling bij zowel Grensmaas als Zandmaas tijdig
gerealiseerd.

Contracteringswijze hoogwatergeulen

Geld:
Tijd: 0-24 maanden
Trend: dalend
Dit risico heeft betrekking op mogelijke financiële en planningsproblemen van grondlevering van
Maaswerken aan de hoogwatergeul Lomm en de tijdige realisatie van de aanleg van de hoogwatergeul
Well Aijen. De door Maaswerken te leveren gronden komen uit de zomerbedverdieping van het
stuwpand Sambeek. Er is gestart met de afvoer van de niet-vermarktbare en van niet gesprongen
explosieven (NGE) verdachte grond van stuwpand Sambeek, op door bevoegde gezagen (gemeenten)
geaccordeerde beveiligde wijze. Doordat er ook grond van buiten het projectgebied mag worden
c.q.
wordt aangevoerd, worden geen problemen verwacht met de grondbalans van de hoogwatergeul
Lomm die vooralsnog sluitend is.
In financiële zin is dit risico beheerst. Het tijdrisico voor Lomm is onveranderd.

Werken aan de Maas van morgen

-

—

RWS-2014/4381

22

e
25

Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december 2013

De zeifrealisator van de hoogwatergeul Well Aijen is gestart met het afgraven van dekgrond en de
zandwinning. De oplevering wordt conform de aangepaste planning eind 2017 verwacht.
Om de hoogwaterdoelstelling toch ultimo 2015 te kunnen halen, heeft de minister van IenM op 10 juni
2013 de Tweede Kamer geïnformeerd over de aanleg van een extra hoogwatergeul (Zuidgeul). De
uitvoering daarvan wordt door Maaswerken voorbereid. De financiering van deze scopewijziging
geschiedt vooralsnog vanuit de post risico algemeen van de Zandmaas. Voor de aanleg van de
Zuidgeul is de contractering gestart. Een tijdige uitvoering voor eind 2015 is haalbaar indien
vergunningprocedures niet leiden tot vertraging.
Per saldo is het risicoprofiel van de hoogwatergeulprojecten dalend.

Geld:
Tijd: n.t.b
Trend: dalend
Dit risico houdt verband met het tijdig realiseren van de prioritaire kaden. Het eerste project
(kademaatregel Gelissensingel Venlo) is onder verantwoordelijkheid van het waterschap Peel en
Maasvallei uitgevoerd. Waterschap Roer en Overmaas is gestart met de uitvoering van de
werkzaamheden bij Maastricht (Cluster D). De oplevering wordt conform planning op 30 mei 2014
verwacht. Beide waterschappen bereiden de planbesluiten voor de volgende deelprojecten voor. Er zit
voortgang in de uitvoering van de prioritaire kademaatregelen. De trend van het risico wordt daardoor
als “dalend” beoordeeld.
Tussen RWS en de waterschappen wordt discussie gevoerd over de toepassing van het ontwerpkader in de
praktijk in relatie tot de discussies over de veiligheidsnormering die gevoerd worden in het kader van het
Hoogwaterbeschermingsprogramma en het Deltaprogramma. De in het ontwerpkader geboden marges
[t.a.v. robuust ontwerpen] lijken voor de waterschappen hanteerbaar te zijn. De komende werkpakketten
moeten dit concreet aantonen. De verdere gedachtenvorming bij alle partijen over een meer toekomstgerichte uitvoering van het aanleggen van de prioritaire sluitstukkaden wordt in 2014 verwacht.

Prioritaire kademaatregelen

-

Geld: PM
Tijd: n.t.b.
Trend: onveranderd
Op basis van de Uitvoeringsovereenkomst heeft het Consortium Grensmaas het recht om tegenvallers
in de uitvoering (notificaties) voor te leggen voor nader overleg met de convenantpartners. Met het
tekenen van de Nadere Overeenkomst is een aantal hieruit voortkomende verplichtingen voor de Staat
afgehandeld en zijn afspraken gemaakt over de door het Consortium Grensmaas gewenste
optimalisaties. De eerder uitgesproken verwachting dat CG mogelijk ook in de toekomst van deze
contractuele mogelijkheid gebruik wil maken is inmiddels uitgekomen, middels een verzoek van CG
om te overleggen over de meerkosten die het gevolg zijn van de accijnswijziging ten aanzien van rode
diesel. Maaswerken heeft het verzoek voor compensatie van de meerkosten afgewezen. CG heeft de
convenantpartijen formeel om nader overleg verzocht. Dit zal in het eerste halfjaar van 2014
plaatsvinden. Tot de uitkomsten daarvan duidelijk zijn is het qua trend onveranderd en zijn er geen
uitspraken te doen over de gevolgen in tijd en geld.
Tegenvallers Consortium Grensmaas (CG)

Geld. c. v.
Tijd: 0-24 maanden
Trend: dalend
voor
en Grensmaas heeft enige tijd
natuurdoelstelling
Zandmaas
oorspronkelijke
Het behalen van de
onder druk gestaan door de onzekerheid over de doorwerking van het nieuwe beleid van het
ministerie van EZ ten aanzien van de Ecologische Hoofdstructuur naar deze projecten en de daarmee
gepaard gaande bezuinigingen voor natuurontwikkeling en beheer.

Grondverwerving natuurgronden

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

23

25’ Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juU— 31 december2013

Voor Grensmaas (vooral richting het Consortium Grensmaas) is door het tekenen van de overeenkomst
tussen de Vereniging Natuurmonumenten en het ministerie van EZ over de regeling van de aankoop en
inrichting van natuurgronden het belangrijkste risico op dit onderwerp beheerst.
De scope natuurdoelstelling Zandmaas/Grensmaas is in maart 2013 gewijzigd, waarbij de oppervlakte
binnen de Grensmaas met 44 ha en binnen de Zandmaas met 129 ha is verlaagd. De scopes van deze
projecten zijn weer in overeenstemming met de gegeven randvoorwaarden gebracht. Dit leidt tot een
stevige daling van dit risico.
Resteert de problematiek van de beperkte verwervingsmogeljkheden voor natuurgronden indien de
grondeigenaren niet vrijwillig willen meewerken. Met name bij Zandmaas is in dit kader nog een aantal
dossiers die om specifieke aandacht vragen.

Uitstel oplevering CG van mijlpalen 2017, 2018 en 2024.

Geld: c. v.
Tijd: n,t.b.
Trend: onveranderd
Met het tekenen van de Nadere Overeenkomst en de Leningsovereenkomst door het Consortium
Grensmaas is de hoogwaterdoelstelling voor Grensmaas en de voortgang van het Grensmaasproject
veiliggesteld. In de Nadere Overeenkomst is een aantal optimalisaties opgenomen waarvoor
vergunningen moeten worden verleend. Het risico bestaat dat de vergunningverlening vertraagt door
het instellen van bezwaar en beroep door belanghebbenden. Door gericht omgevingsmanagement
wordt getracht dit risico zoveel mogelijk te beheersen. Tot op heden is vastgesteld dat CG er met de
betrokken partijen is uitgekomen en dat de voorbereiding van de werkzaamheden voorspoedig
verloopt. Ook is op hoofdlijnen instemming verworven van de Vlaamse overheid over de geplande,
aangepaste werkzaamheden bij Urmond en Grevenbicht. Momenteel worden de gedetailleerde
ontwerpen uitgewerkt en de vergunningaanvragen voorbereid. Mochten onverhoopt optimalisaties
niet doorgaan, dan wordt opnieuw met CG overlegd over de dan ontstane situatie.
Per saldo is de trend voor dit risico onveranderd.

Permanent rivierkundige maatregelen

Geld:

GM: €2,4 6,5 miljoen
ZM: €0,1 0,4 miljoen
Tijd: n.v.t
Trend: stijgend
De permanent rivierkundige werken bestaan sinds 2013 uit een aantal aandachtsiocaties waar door
monitoring de bescherming van de bodem en oever door de Nederlandse en Vlaamse rivierbeheerder
worden gevolgd. Uit onderzoek is gebleken dat mogelijk additionele rivierkundige werken (vooral
steenbestortingen) nodig zijn als gevolg van onvoorspelbare morfologische effecten zoals erosie, die
weer het gevolg kunnen zijn van de verwachte verhoging van de stroomsnelheid van de Maas. Tijdens
de realisatie van het Grensmaasproject ontstaat beter zicht op de noodzaak van deze werken. Het
risico van erosie en daardoor benodigde rivierkundige werken geldt ook voor de Zandmaas, zij het in
sterk verminderde mate. De trend van dit risico is daarmee stijgend.
—

—

Aanbestedingsrisico’s

Geld: € 0,4 1,5 miljoen
Tijd n.v.t.
Trend: dalend
Het risico dat ten aanzien van de overeenkomst met het Consortium Grensmaas alsnog door derden of
door de NMa een procedure wordt aangespannen is aanwezig, maar wordt steeds kleiner. De kosten
kunnen fors oplopen in geval de rechter de bezwaarmakers in het gelijk zou stellen. De kans hierop
wordt echter laag geschat. Het risico is beheerst door een goede afstemming met de Europese
Commissie. Door het Consortium Grensmaas wordt op een gedegen manier gewerkt aan de
operationele uitvoering van de met de Europese Commissie gemaakte afspraken. De risicoreservering
is in VGR 24 Zandmaas en Grensmaas naar beneden bijgesteld. Een vertraging in tijd wordt voor dit

Werken aan de Maas van morgen

—

—

RWS-2014/4381

24

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december 2013

risico in deze fase van het project niet meer verwacht. Met het verstrijken de tijd daalt het risico steeds
verder.

Geld: 2,9 8,2 miljoen
Tijd: variërend per risico
Trend: dalend
De risicocategorie “diversen” betreft voor het merendeel risico’s die een kleine kans van optreden
hebben, maar die, indien dat het onverhoopt het geval is, kunnen leiden tot aanzienlijke gevolgen voor
tijd en/of geld.
Het betreft vooral:
• mogelijke meerkosten in verband met eventuele planschade die door de overheid uitgekeerd
moet worden en niet door de overheid op het Consortium Grensmaas verhaald kan worden.
Hierbij gaat het voornamelijk om planschade op basis van de Wet ruimtelijke ordening.
• mogelijke extra kosten voor de verlegging van kabels en leidingen indien de
‘Nadeelcompensatieregeling verleggen kabels en leidingen in en buiten
Rijkswaterstaatswerken en spoorwegwerken 1999’ niet van toepassing wordt verklaard voor
zelfrealisatieprojecten.
• risico’s door de gevolgen van kostenverhogingen in de markt.
• risico’s met betrekking tot grondverwerving (vergraven en niet-vergraven).
• de restrisico’s betreffende het juridisch kader van grootschalig grondverzet, waarbij door het
besluit Bodemkwaliteit een relatief stabiele situatie is ontstaan door de mogelijkheid om
“grond van buiten” in de projecten te mogen toepassen. Waakzaamheid blijft geboden door
de lange looptijd van de projecten en de gevoeligheid van dit thema voor nationale en
internationale wet- en regelgeving
• gevolgen van de peilopzet in de Zandmaas die kunnen leiden tot schadegevallen en
maatschappelijke onrust.
• risico’s gekoppeld aan het aantreffen van NGE in/op de waterbodem, die kunnen leiden tot
gevolgen voor tijd en geld.
• onvoorzienbare bodemverontreinigingen van gronden die door de overheid in de projecten
moeten worden ingebracht. Dit risico wordt steeds minder naar mate deze gronden met
succes zijn overgedragen.
• risico’s gekoppeld aan de monitoring van de grondwaterstand door de werkzaamheden in de
Grensmaas. Vanwege de afspraken met Vlaanderen op dit punt blijft het een risico dat om een
heldere beheersing vraagt. Dit risico zal in omvang verminderen, aangezien tot op heden nog
geen nadelige gevolgen zijn gemeten.
Diversen

Werken aan de Maas van morgen

—

—

RWS-2014/4381

25

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december 2013

5.6 Prognose eindstand
In de prognose eindstand zijn de ramingen en risicoprofielen geactualiseerd.
Tabel 14 Pro nose eindstand deze verslagperiode

Zandmaast

388,6

0,5—1,6

Grensmaas

138,3

5,3

—

15*

j

0,8

389,4

404,6

10,0**

138,3

149,2

Bedragen in miljoen euro, *exclusief commercieel vertrouwelijke informatie
**
Reeds begrepen in de raming Grensmaas.

De prognose eindstand van Zandmaas is ten opzichte van VGR 24 € 1,3 miljoen gedaald. De daling
is
per saldo het gevolg van:
• Financiële afwikkeling als gevolg van gereedkomen van diverse projecten waardoor
bestellingen vrijvallen met als gevolg een lagere raming.
• Diverse kleine bijstellingen van risico’s en ramingen.
De prognose eindstand van Grensmaas is ten opzichte van VGR 24 € 3,2 miljoen gedaald. De daling is
het gevolg van:
• Bijstellingen van diverse risico’s. De belangrijkste daarvan zijn de afwaardering van de
financiële component van het risico dat betrekking heeft op de situatie op de grindmarkt en
de afwaardering van het risico “uitwerking van de beleidsmaatregelen van EZ veroorzaken dat
CG haar grondaankopen niet meer gesubsidieerd krijgt en daardoor een claim neerlegt bij
len M”.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

26

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december2013

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

27

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december 2013

Bijlage 1
ADR
Bbk
IBOI
CG
DCM
DGR
EHS
EZ
IenM
NGE
OTB
POL
pp’
RWS
VGR

Afkortingenlijst
Auditdienst Rijk
Besluit bodemkwaliteit
Index Bruto Overheidsinvesteringen
Consortium Grensmaas
Delfstoffencombinatie Maasdal
Deltaplan Grote Rivieren
Ecologische Hoofdstructuur
Ministerie van Economische Zaken
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Niet-gesprongen explosieven
Ontwerp-Tracébesluit
Provinciaal Omgevingsplan Limburg
Prijspeil
Rijkswaterstaat
Voortgangsrapportage

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

28

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december2013

Bijlage 2

Karakterisering Zandmaas projecten

De karakterisering van het Zandmaasproject volgens Tracébesluit (18 december 2001), aanvulling
Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) Zandmaas (1 februari 2002) en scope Zandmaas 2001
(december 2001) en wijziging 2006, is weergegeven in de onderstaande tabel.

Doelstellingen Zandmaasproject

Hoogwaterbescherming, op zodanige wijze dat in 2015 de bevolking achter de kaden van de
Zandmaas die aangelegd zijn in het kader van het Deltaplan Grote Rivieren, bij maatgevende
e
11250
afvoer 3275 m
per jaar wordt geboden.
/s, een beschermingsniveau van
3
Het ontwikkelen van 556 ha natuur langs de Maas middels het uitvoeren van de projecten uit
Pakket T zoals vastgelegd in het Tracébesluit Zandmaas/Maasroute en projecten in het POLaanvulling Zandmaas.

Plangebied Zandmaas

Het zomer- en winterbed van de Maas van Maaskilometer 70 (benedenstrooms van Linne) tot en met
Maaskilometer 226,5 (Hedel), aangevuld met:
Retentiegebied Lateraal kanaal West
Bergings- en bewerkingslocaties die buiten het winterbed kunnen liggen
Compenserende en mitigerende maatregelen die buiten het winterbed kunnen liggen

Projecten Zandmaas Pakket 1
-

i

u

Kadeaanpassingen Roermond, Venlo,
Gennep en Mook en Middelaar
Retentiegebied Lateraal kanaal-West
Hoogwatergeulen Lomm en Well-Aijen
Rivierverruiming Belfeld, km 87-92
Rivierverruiming Sambeek, km 109-120
Rivierverruiming Grave, km 155-175
Rivierverruiming Lith km 176-181
Mitigerende maatregelen peilopzet,
aanpassing bruggen en stuwen
Compensatieplan Natuur

Proefproject eroderende oevers
Compensatie benedenstroomse effecten
Den Bosch
Aankoop natuurgebied Heukelomse Beek,
natuurlijke oevers en 25 m oeverstroken
Grondverwerving nevengeul Belfeld West,
nevengeul Sambeek Oost
Prioritai re kademaatregelen conform
bestuurlijke overeenkomsten met
waterschappen

Resultaat Zannaas Pakket 1
-

•

Realisatie van de projecten zoals vastgelegd in het Tracébesluit Zandmaas/Maasroute en
projecten in het POL-aanvulling Zandmaas (gereed eind 2015) en anderzijds het aanleggen
van prioritaire waterkeringen (gereed eind 2020). Voortschrjdend inzicht heeft opgeleverd dat
naast de projecten Zandmaas en Grensmaas aanvullende projecten nodig zijn om het

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

29

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli— 31 december2013
e
beschermingsniveau van 11250
perjaar te bereiken.
427e ha natuur plus 60 ha compensatie van natuurwaarden die verloren zijn gegaan.

Scopewijziging 5 maart 2013 In de Zandmaas vervalt de realisatie van de nevengeulen langs de stuwen bij Sambeek en Belfeld (samen
129
ha). De nevengeulen leveren geen bijdrage aan de hoogaterveiligheidsdoelsteIling. De overige natuurmaatregelen in de Zandmaas
(fase 1)
blijven onderdeel van de scope. 1-let betreft de hoogwatergeul Lomm, de hoogwatergeul Well Aijen, de Heukelomse Beek en de
natuurvriendelijke oevers De totale scope natuur in de Zandmaas (fase 1) is door de scopewijziging gedaald van 556 ha naar 427
ha.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

30

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 iuli— 31 december2013

Bijlage 3

Karakterisering Grensmaas projecten

De karakterisering van het Grensmaasproject volgens het Eindpian Grensmaas, vastgesteld door
Gedeputeerde en Provinciale Staten op 21 december 2001 en het POL Grensmaas vastgesteld door
Provinciale Staten op 1juli 2005 en de ministeriële afspraken in de Vlaams-Nederlandse Verklaring met
betrekking tot het uitvoeren van werken aan de Gemeenschappelijke Maas op 3 mei 2005, is
weergegeven in onderstaande tabel.
Doelstellingen Grensmaasproject

1

Het door rivierverruiming verlagen van de hoogwaterstanden in de Maas met als maatstaf dat
uiterlijk in 2017 de gebieden die door de op basis van de Deltawet Grote Rivieren aangelegde
e
11250
per jaar, bij een
kaden zijn beschermd een kans op overstroming hebben van
maatgevende afvoer van 3275 m
/s.
3
Het tot ontwikkeling brengen van tenminste 1000 ha natuur, waarvoor de aankoop en
overdracht aan natuurbeherende instanties dan wel Rijkswaterstaat voor eind 2018 moet zijn
gerealiseerd.
Het winnen van ten minste 35 miljoen ton grind voor de nationale behoefte (provinciale
taakstelling).
Plangebied Grensmaas

Het Maasdal van Maastricht tot en met Roosteren van Maaskilometer 15 tot en met Maaskilometer 55.
Projecten Grensmaas

Uitvoeringsovereenkomst Grensmaas
omvat de maatregelen: dekgrond
verwijdering (dv), stroomgeulverbreding
(sv), weerdverlaging (wv), aanleg
nevengeulen (ng), aanvulling plas (ap),
sanering (sa), dekgrondberging (db),
natuurontwikkeling (no) en kadeophoging
(ka) op de volgende locaties:
-Bosscherveld dv, db, no
-Borgharen sv, wv, db, no
-Itteren Sv, wv, db, no
-Aan de Maas 5v, db, no
-Meers sv, wv, db, no
-Maasband Sv, wv, ng, no
-Urmond sv, wv, sa, no
-Natten hoven wv, db, ka, no
-Grevenbicht ng, no
-Koeweide Sv, wv, db (2 delen), no
-Vi erweert
wv, r
no
‘,

•

Proefproject Meers: Sv, wv,db, ap, no
Vlaamse locaties (België):
-Hochter Bampd Sv, ap, no
-Herbricht 5, no
-Kotem sv, wv, no

-Boertien +
Roosteren: compensatie voor de
kadeaanleg in 1996 en realiseren
beschermingsniveau.
Mitigatiemaatregelen: maatregelen ter
voorkoming van significante
waterstandsverhogende effecten dan wel
verdroging aan Vlaamse zijde
Rivierkundige werken (oever- en
bodemverdedigingen)
Prioritaire kademaatregelen conform
bestuurlijke overeenkomsten met
waterschappen

“,

Realisatie van de projecten conform de POL-aanvulling Grensmaas en het aanleggen van
prioritaire waterkeringen (gereed eind 2020), waardoor het beschermingsniveau van

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

31

25 Voortgangsrapportage Zaridmaas en Grensmaas 1 juli—31 december 2013
e
17250

•
•

per jaar op basis van een maatgevende afvoer van 3275 m
/s zoveel als mogelijk
3
wordt bereikt. Voortschrjdend inzicht heeft opgeleverd dat naast Zandmaas en
Grensmaas aanvullende projecten nodig zijn om het beschermingsniveau te bereiken.
Natuur aan Nederlandse zijde: 1208 natuur in 2018
Delfstoffen: circa 52 miljoen ton grind.

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

32

fl1

rfl

E

al
ci
ci

ci

iii

N
ci

w
0

.

E
N

0
ei

-J

t

t

0

t

0
ei
ii

>

0

‘t)

fl4

z
w
u

.

1

1-

G)
.-

0
0

a.

t

ei

c
0

II

E

iJII
» 1

ei

t

•0

o

2

t

0

,

—

rI
cf2

cl)

0

ci)

-e

ei)

-4
cl)

25e Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december201

3

Bijlage 5

Kaart Grensmaas conform Eindplan Grensmaas

te—.
Roosteren

Ionattcnam

Ok8dit

ptaatsnaae.
wat’.,
stnn,e.geatwebedk’g
wewdeedaatnj
dekgmn*w,eg nat.”..
dekranatw,tng taedbnuw
an.’eeranan nat....,

•‘,

aanaadr.g nat’..’.
8
pufltanannbn
’.4n
deklagnnnflde,en

gek.tdagennellg geNen
reae.neatng wateekeacktnenteate

t

kade.

t

/
t
J

4

Provincie

4’.

Limburg

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

34

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli— 31 december2013

Bijlage 6

Toelichting mutaties VGR 25

In deze bijlage zijn voor Zandmaas en Grensmaas de mutaties toegelicht in het projectbudget en in de
ontwikkeling van de post “Risico algemeen”.

Zandm aas
Tabel 1 Mutotie oroiectbudciet Zandmaas
€ miljoen

Detaillering mutatie projectbudget Zandmaas in VGR 25
Geen mutatie

Totale mutatie VGR 25

Tabel 2 Ontwikkelir’-’•J1VIIMøfb ost “Risico c’J.L’L ?meen”Zandmaas
‘

Detaillering ontwikkeling van de post “Risico algemeen” Zandmaas in VGR 25

€ miljoen

Standlijn per 1januari 2005

88,1

Vergunningverlening en monitoring proefproject 2

1,0

Standlijn per 1januari 2006

87,1

2

Nadeelcompensatie DGR Kaden

l

3

Schaderegeling peilopzet Grave

I 7,1

4

Keringen in de Roer i.v.m. invulling Wet op de waterkering

7,5

Standlijn per 1januari 2007

68,2

Monitoring grondwatereffecten peilopzet Grave en Sambeek (aanwending van risico ten gunste van budget)

4 1,5

Standlijn per 30juni 2007

66,7

1

5

4,3

Geen mutaties
66,7

Standlijn per 31 december 2007
Geen mutaties
Standlijn per 30juni 2008

66,7

.

Geen mutaties

6

Standlijn per 31 december 2008

66,7

Overboeking van de restant PM-post bestemd voor de kademaatregelen van “risico algemeen”naar “budget”

1 8.2

Standlijn per 30juni 2009

58,5

Geen mutaties
58,5

Standlijn per 31 december 2009
Geen mutaties

58,5

Standlijn per 30 juni 2010

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

35

25 Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1 juli— 31 december2013

7

8

Overboeking van middelen bestemd voor “Sluitstukkaden’

/ 8,8

Standlijn per 31 december 2010

49,7

Overboeking van middelen bestemd voor “Sluitstukkaden”

1 11,6

Standlijn per 30juni 2011

38,1

Geen mutaties
Standlijn per 31 december 2011

38,1

Geen mutaties
Standlijn per 30juni 2012

38,1

Geen mutaties

9

Sta ndlijn per 31 december 2012

38,1

Overboeking vanuit “risico algemeen” naar “budget”voor Zuidgeul Well Aijen

-1- 3,0

Standlijn per 30juni 2013

35,1

Geen mutaties
Sta ndlijn per 31 december 2013

Werken aan de Maas van morgen — RWS-2014/4381

35,1

36

25’ Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas 1juli—31 december 2013

Grensm aas
?t Grensmaas

Tabel 3 t4utatie

Detaillering mutatie projectbudget Grensmaas in VGR 25

€ miljoen

Geen mutatie

Totale mutatie VGR 25

Tabel 4 Ontwikkelin”

“-‘

‘“

“ost “Risico alqemeen” Grensmaas

Detaillering ontwikkellng van de post “Risico algemeen” Grensmaas in VGR 25

€ miljoen
12,6

Standlijn per 1januari 2006
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 1januari2007
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 31 december 2007
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 30 juni 2008
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 31 december 2008
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 30juni 2009
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 31december2009
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 30juni 2010
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 31december2010
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 30juni 2011
Geen mutaties

12,6

Standlijn per 31 december 2011
Maatregeloverstijgende risico’s zijn maatregelspecifiek gemaakt

-1- 12,6
0

Standlijn per 30juni 2012 (wordt per VGR 24 niet verder weergegeven i.v.m. bereiken NUL)

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

37

25 Voortgangsrapportage Zandniaas en Grensmaas 1juli— 31 december2013

e
25

Voortgangsrapportage Zandmaas en Grensmaas

is een document van Rijkswaterstaat Programma’s, Projecten en Onderhoud
Programma Maaswerken

Postadres:
Postbus 1593
6201 BN Maastricht
Bezoekad res:
Avenue Ceramique 125
Maastricht

Telefoonnummer:
Faxnummer:

043
043

-

-

387 0303
387 0359

www.rijkswaterstaat.nl/maaswerken

Werken aan de Maas van morgen

—

RWS-2014/4381

38