Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 245

Wijziging van de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme en de
Wet toezicht trustkantoren 2018 in verband met
de implementatie van richtlijn (EU) 2018/843 van
het Europees parlement en de Raad van 30 mei
2018 tot wijziging van richtlijn (EU) 2015/849
inzake de voorkoming van het gebruik van het
financiële stelsel voor het witwassen van geld
of terrorismefinanciering, en tot wijziging van
de Richtlijnen 2009/138/EG en 2013/36/EU (PbEU
2018, L 156) (Implementatiewet wijziging vierde
anti-witwasrichtlijn)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 16 oktober 2019
Inleiding
Ik ben de vaste commissie voor Financiën erkentelijk voor de aandacht die
zij aan het onderhavige wetsvoorstel heeft geschonken en voor de door
haar daarover gestelde vragen. Deze vragen worden beantwoord in de
volgorde van het door de commissie uitgebrachte verslag. Voor zover
vragen, vanwege overeenkomst in onderwerp, gezamenlijk beantwoord
zijn, is dit vermeld.
Deze nota naar aanleiding van het verslag wordt mede namens de
Minister van Justitie en Veiligheid gegeven.
ALGEMEEN
1 De leden van de SP-fractie vragen de regering of middels deze
wetswijziging dan de problemen rondom witwassen aangepakt zijn. Zij
vragen de regering of deze wet ook helpt bij het dichten van andere lekken
zoals belastingontwijking en -ontduiking aangezien deze vormen van
wangedrag mogelijk meer onze samenleving ondermijnen dan criminaliteit of terrorisme.
Witwassen en financieren van terrorisme zijn voortdurend in ontwikkeling.
Dit betekent ook dat criminelen steeds nieuwe, innovatieve manieren
zullen zoeken om hun geld wit te wassen of terrorisme te financieren en
uit het zicht van de overheid te blijven. Om die reden is de kans klein dat
de anti-witwasregelgeving ooit «af» is. Het is niet ondenkbaar dat nieuwe,
op dit moment nog onvoorziene risico’s zich voordoen. Het is daarbij
steeds zaak om zo goed mogelijk op nieuwe ontwikkelingen en nieuwe

kst-35245-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

1

risico’s te acteren. Dat gebeurt door middel van nieuwe regelgeving, en
ook op andere manieren zoals het periodiek uitvoeren van een nationale
risicobeoordeling. Het huidige regelgevend kader ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme hanteert een risicogebaseerde
aanpak, waardoor het mogelijk is om binnen de bestaande kaders op
verschillende manieren een passende aanpak te realiseren. Met het
huidige regelgevend kader worden de problemen zoals die nu bekend zijn
zoveel mogelijk aangepakt. Belastingontduiking is een van de onderliggende delicten van witwassen en dit wetsvoorstel draagt bij aan het
tegengaan daarvan, zie ook het antwoord op vraag 73. Om te voorkomen
dat instellingen betrokken raken bij belastingontduiking door cliënten,
zullen zij belastingontwijkende structuren moeten beoordelen op
kenmerken van belastingontduiking. De aanpak van belastingontwijking
en -ontduiking is één van de beleidsprioriteiten van dit kabinet. Het
kabinet heeft de afgelopen periode meerdere maatregelen genomen op
dit gebied. Voor een uitgebreide omschrijving van de maatregelen die dit
kabinet heeft genomen en het aankomend beleid op dit terrein verwijs ik
naar de Fiscale beleidsagenda 2019 die de Staatssecretaris van Financiën
op 28 mei 2019 aan uw Kamer heeft aangeboden.1
2 De leden van de SP-fractie constateren dat een aanzienlijk deel van de
voorliggende wet zich richt op het reguleren van aanbieders van digitale
diensten. Zij vragen de regering waarom hier een speerpunt van is
gemaakt wanneer de grote witwasschandalen keer op keer plaatsvinden
bij de banken. Daarbij vragen zij ook of deze implementatie van richtlijn
(EU) 2018/843 ook de vele schendingen van de wet door de banken zullen
aanpakken, of dat het verbieden van het 500-eurobiljet dusdanig effectief
zal zijn geweest dat verdere maatregelen eigenlijk niet nodig zijn.
Onderhavig wetsvoorstel implementeert de richtlijn die de vierde
anti-witwasrichtlijn wijzigt. Deze richtlijn richt zich onder meer op
aanbieders van diensten voor het wisselen tussen virtuele valuta’s en
fiduciaire valuta’s en aanbieders van bewaarportemonnees. Dit houdt
mede verband met de opkomst van nieuwe technologische diensten die
steeds vaker als alternatieve financiële systemen worden gebruikt en
buiten de reikwijdte van de vierde anti-witwasrichtlijn vielen. De gewijzigde vierde anti-witwasrichtlijn breidt de reikwijdte van de vierde
anti-witwasrichtlijn dan ook uit om ook witwassen en terrorismefinanciering via die kanalen te voorkomen. Dit betekent echter niet dat andere
instellingen, zoals banken, minder gereguleerd worden. Banken vallen
sinds de eerste anti-witwasrichtlijn onder de Europese
anti-witwasregelgeving. Dit betekent dat banken al veel langere tijd
wettelijke verplicht zijn adequaat uitvoering te geven aan hun poortwachtersrol om het financiële stelsel te beschermen tegen het gebruik ervan
voor witwassen, de onderliggende delicten, en financiering van terrorisme. Een deel van de witwasschandalen bij Europese banken die de
afgelopen tijd aan het licht zijn gekomen, stamt uit de tijd dat de derde
anti-witwasrichtlijn van toepassing was. Inmiddels is de vierde
anti-witwasrichtlijn in Nederland geïmplementeerd en is ook deze richtlijn
weer nader aangevuld door de gewijzigde vierde anti-witwasrichtlijn. Met
deze wijzigingen is de anti-witwasregelgeving ook voor banken verder
aangescherpt. Wel zie ik dat er nog stappen gezet kunnen worden in het
toezicht op banken en andere financiële ondernemingen. Omdat het
toezicht nu nationaal belegd is, is de informatie-uitwisseling en samenwerking tussen de verschillende nationale toezichthouders vaak onvoldoende. Ik zet mij daarom op Europees niveau in voor Europees
anti-witwastoezicht op banken en andere financiële ondernemingen. Een
Europese toezichthouder acht ik noodzakelijk om consistent en kwalitatief
1

Kamerstukken II 2018–2019, 32 140, nr. 51.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

2

hoogstaand anti-witwastoezicht te realiseren en nieuwe vergelijkbare
schandalen in de toekomst beter te voorkomen.
Verbieden van het 500-euro biljet maakt het criminelen moeilijker om hun
geld wit te wassen, aangezien zij hierbij vaak hoge coupures gebruiken.
Daarom zet ik mij op Europees niveau in voor afschaffing van dit biljet,
zoals ik ook heb aangekondigd in het plan van aanpak witwassen dat op
30 juni 2019 aan de Tweede Kamer is gezonden. Deze maatregel staat los
van de schendingen door banken bij het naleven van hun verplichtingen
op grond van de anti-witwasrichtlijn.
3 De leden van de SP-fractie lezen dat een van de aanleidingen voor het
creëren van deze wetgeving de «toenemende verwevenheid van
georganiseerde misdaad en terrorisme» is. Zij vragen de regering waar
deze toename uit blijkt en in hoeverre deze groepen verweven zijn. Zij
vragen daarbij ook naar de omvang van dit fenomeen. Verder vragen zij
hoe vaak munten zoals de Bitcoin gebruikt zijn voor het financieren van
criminaliteit en terrorisme. Ook vragen zij de regering hoe vaak belastingontwijking gelieerd is en is geweest aan criminaliteit en terrorisme.
Daarbij vragen zij ook hoe vaak belastingontwijking verbanden heeft
gehad met andere vormen van criminaliteit en terrorisme.
Het Openbaar Ministerie (OM)2, het Europees parlement (EP)3, de
Financial Action Task Force (FATF)4, de G205 en de Veiligheidsraad van de
Verenigde Naties6 en andere nationale en internationale experts en
gremia hebben meermaals gewezen op de risico’s op witwassen en
terrorismefinanciering die verbonden zijn aan virtuele valuta’s. Dit hangt
onder andere samen met de eigenschappen van virtuele valuta’s. Virtuele
valuta’s gaan gepaard met een hoge mate van anonimiteit en maken het
mogelijk om op afstand anoniem transacties uit te voeren. Hierdoor
kunnen transacties worden verborgen, waardoor terroristische groeperingen en criminelen geld kunnen doorsluizen naar het financiële stelsel
van de Europese Unie. Ook het feit dat voor virtuele valuta’s vrijwel geen
regels gelden die vergelijkbaar zijn met de regels voor traditionele
betaalmethoden met fiduciaire valuta’s (zowel chartaal, giraal als
elektronisch), maakt het mogelijk ze relatief eenvoudig te misbruiken voor
criminele doeleinden. In de praktijk van de opsporing, met name in
witwasonderzoeken, worden deze virtuele betaalmethoden veelvuldig
aangetroffen. De opsporingsdiensten anticiperen daar ook in toenemende
mate op in hun aanpak van criminaliteit. Hierbij wordt gewezen op een
rapport van Europol, waarin wordt beschreven hoe en hoe vaak criminele
groepen cryptovaluta’s gebruiken als onderdeel voor hun witwas modus
operandi.7 Ook de FIU-Nederland signaleert in haar jaarverslag een sterke
toename van het aantal ongebruikelijke transacties die verband houden
met virtuele valuta’s. De opsporingsonderzoeken die hebben plaatsgevonden naar virtuele valuta’s zijn in sommige gevallen ook deels of geheel
gebaseerd op een door de FIU-Nederland verdacht verklaarde transactie
met virtuele valuta’s.

2

Zie bijvoorbeeld: https://magazines.openbaarministerie.nl/opportuun/2019/02/cryptocrime
http://www.europarl.europa.eu/cmsdata/150761/
TAX3%20Study%20on%20cryptocurrencies%20and%20blockchain.pdf
4
Zie onder meer de FATF Guidance for a risk-based approach to virtual assets and virtual asset
service providers, beschikbaar via: http://www.fatf-gafi.org/publications/fatfrecommendations/
documents/guidance-rba-virtual-assets.html
5
Zie bijvoorbeeld: https://www.consilium.europa.eu/media/37247/
buenos_aires_leaders_declaration.pdf
6
Resolutie 2462(2019), beschikbaar via: https://undocs.org/en/S/RES/2462(2019)
7
Europol, EU serious and organised crime threat assessment 2017 – crime in the age of
technology, p. 19.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

3

5 De leden van de SP-fractie constateren dat voor aanvullende maatregelen waar de richtlijn mogelijkheid toe biedt niet is gekozen. Zij vragen
de regering waarom hiervan is afgezien, voor elk van deze maatregelen
apart.
De Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme
(Wwft) bepaalt wanneer een Wwft-instelling verscherpt cliëntenonderzoek
moet verrichten. Dit is het geval als de zakelijke relatie of transactie naar
haar aard een hoger risico op witwassen of financieren van terrorisme
met zich brengt of indien de staat waar de cliënt woonachtig of gevestigd
is of zijn zetel heeft door de Europese Commissie (EC) is aangewezen als
een derde hoogrisicoland. De Wwft biedt reeds de mogelijkheid om
bijzondere (aanvullende) maatregelen vast te stellen met betrekking tot
cliënten die woonachtig of gevestigd zijn of hun zetel hebben in een derde
hoogrisicoland. Op dit moment wordt van die mogelijkheid geen gebruik
gemaakt en gelden nog geen aanvullende maatregelen. De aanvullende
maatregelen waar de richtlijn de mogelijkheid toe biedt, maar waar geen
gebruik van wordt gemaakt, komen overeen met de (bijzondere) aanvullende maatregelen de nu ook al mogelijk zijn op grond van de Wwft. De
situatie blijft dus ongewijzigd. Daarnaast introduceert de Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn een aantal nieuwe aanvullende
maatregelen die wel verplicht zijn en die een Wwft-instelling altijd moet
nemen indien een cliënt woonachtig of gevestigd is of zijn zetel heeft in
een derde hoogrisicoland. Deze nieuwe aanvullende maatregelen zijn dus
verplicht op grond van de richtlijn. Achterliggende gedachte van de
richtlijn met de mogelijkheid om naast deze verplichte aanvullende
maatregelen nog extra aanvullende maatregelen te kunnen stellen, is dat
lidstaten deze mogelijkheid moeten hebben in het geval dat relevante
evaluaties, beoordelingen en rapporten daartoe aanleiding geven.
Voorbeelden van dergelijke documenten zijn evaluatierapporten van de
FATF. Op dit moment zijn er geen aanwijzingen dat aanvullende maatregelen, bovenop de verplichte aanvullende maatregelen nodig zijn. Indien
dit in de toekomst verandert, dan biedt de Wwft wel de mogelijkheid om
die aanvullende maatregelen verplicht te stellen. Dit stemt overeen met de
bedoeling van de richtlijn. Zonder directe aanleiding altijd alle aanvullende maatregelen verplicht stellen strookt niet met de risicogebaseerde
benadering van de richtlijn en de Wwft en brengt aanzienlijke administratieve lasten met zich mee voor Wwft-instellingen.
§ 1. Inleiding
–
§ 2. Inhoud richtlijn
6 Het valt de leden van de D66-fractie op dat de waarde van anonimiteit
en het belang van privacy bij het doen van betalingen onvermeld blijft in
deze paragraaf, en dat louter de schaduwzijdes daarvan worden belicht.
Dit is des te opmerkelijker gezien de toonzetting van het advies van de
Autoriteit Persoonsgegevens. Deelt de regering de mening dat deze
belangen bij onderhavig wetsvoorstel wel degelijk spelen en in ieder
geval in de afweging omtrent de aanpak van witwassen en terrorismefinanciering dienen te worden meegewogen. Zo ja, welke andere
mogelijkheden heeft de regering overwogen om te voorzien in de
behoefte aan – danwel het recht op.? – anonimiteit waar door cryptovaluta’s in wordt voorzien, zeker nu het gebruik (en de acceptatie) van
contant geld in de samenleving terugloopt. Wat is de reactie van de
regering op pleidooien voor de invoering van digitaal contant geld om
hieraan tegemoet te komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

4

Uit verschillende nationale en internationale onderzoeken blijkt dat
cryptovaluta’s een verhoogd risico op witwassen en financieren van
terrorisme vormen. Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 3 worden
crypto’s relatief vaak gebruikt voor criminele doeleinden. Daarnaast geldt
dat cryptovaluta’s vanwege het digitale karakter ervan zeer makkelijk te
verplaatsen zijn, zowel binnen als over landsgrenzen heen. Hierdoor zijn
cryptovaluta’s een aantrekkelijk middel om geld wit te wassen en
terrorisme te financieren. Om deze redenen is besloten om crypto’s onder
de Europese anti-witwasregelgeving te brengen, zoals dat ook het geval is
bij reguliere financiële dienstverlening door banken en andere financiële
ondernemingen. Desalniettemin heeft het kabinet oog voor het gebruik
van crypto’s voor legitieme doeleinden. De regels die voor aanbieders van
diensten met virtuele valuta’s gaan gelden leiden er niet per definitie toe
dat gebruikers niet meer anoniem transacties kunnen uitvoeren voor
legitieme doeleinden. Zo vallen bijvoorbeeld zogenaamde peer-to-peer
transacties niet onder de anti-witwasregelgeving. Dit zijn transacties van
de ene individu naar de andere, zonder dat er sprake is van tussenkomst
van een partij die zich op grond van de richtlijn moet registreren. Dit is
bijvoorbeeld mogelijk als beide individuen gebruik maken van een
«software» portemonnee (non-custodian wallet). Aanbieders van
«software» portemonnees vallen niet onder de anti-witwasregelgeving.
Daarnaast wordt van aanbieders die zich op grond van de richtlijn wel
moeten registeren, verwacht dat zij, net zoals banken en andere financiële
ondernemingen, een risicogebaseerd beleid voeren. Dit betekent dat bij
een aantoonbaar laag risico op witwassen en financieren van terrorisme
kan worden volstaan met vereenvoudigd cliëntenonderzoek. Voor een
vereenvoudigd cliëntenonderzoek hoeven, in vergelijking met een
gewoon of verscherpt cliëntenonderzoek, minder persoonsgegevens te
worden verwerkt.
Ten aanzien van de invoering van digitaal contant geld heeft het kabinet in
de reactie op het rapport «Geld en Schuld» van de Wetenschappelijke
Raad voor Regeringsbeleid aangegeven dat DNB onderzoek gaat doen
naar de voor- en nadelen van het invoeren van digitaal contant geld (ook
wel digitaal centrale bank geld genoemd). Het kabinet veracht de
uitkomsten van dit onderzoek in de loop van 2020.
§ 2.1. Virtuele valuta’s
7 De leden van de VVD-fractie vragen of de regering inzicht heeft in het
huidige misbruik van virtuele valuta’s. Bestaan er onderzoeken naar of
schattingen van de hoeveelheid geld die wordt witgewassen?
Het schatten van de hoeveelheid geld die wordt witgewassen via virtuele
valuta’s is moeilijk, onder andere omdat virtuele valuta’s momenteel nog
niet gereguleerd zijn. Het kabinet constateert dat virtuele valuta’s
wereldwijd slechts een fractie van de hoeveelheden uitstaande contant en
giraal geld zijn, maar dat virtuele valuta’s relatief vaak worden gebruikt
om geld wit te wassen en andere criminele activiteiten uit te voeren. In de
eerste helft van 2019 wordt geschat dat er wereldwijd meer dan 4,26
miljard dollar aan virtuele valuta’s zijn gestolen uit wisselplatformen en
bewaarportemonnees.8 Daarnaast blijkt uit verschillende door het OM
gevoerde rechtszaken dat virtuele valuta’s een belangrijke rol spelen als
betalingsmiddel op het darkweb.9 De Fiscale Inlichtingen- en Opsporings8

9

Zie bijvoorbeeld: https://ciphertrace.com/q2–2019-cryptocurrency-anti-money-launderingreport/
Een voorbeeld is de zaak rondom de darknet marktplaats Hansa Market, waarbij voor een
aantal miljoen euro aan bitcoin in beslag is genomen, zie: https://www.om.nl/@99710/
ondergrondse-hansa/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

5

dienst (FIOD) schat dat er wereldwijd jaarlijks ongeveer 800 miljoen dollar
aan omzet omgaat in darknet markten, waarvan het overgrote gedeelte
van de betalingen wordt uitgevoerd met virtuele valuta’s.10 In relatief
korte tijd zijn er in enkele tientallen zaken veroordelingen uitgesproken
voor witwaszaken waarin virtuele valuta’s een belangrijke rol speelden.
8 De leden van de CDA-fractie lezen dat de reikwijdte van de
anti-witwasrichtlijn wordt vergroot zodat nu ook virtuele valuta’s eronder
komen te vallen. Het risico ontstaat met name doordat virtuele valuta’s
gepaard gaan met een hoge mate van anonimiteit en het mogelijk maken
om anoniem transacties uit te voeren. De leden van de CDA-fractie vragen
de regering in te gaan op de gevolgen voor aanbieders van de grootste
virtuele valuta’s (Bitcoin en Ethereum) en de bezitters van deze valuta’s.
Hoeveel zullen particuliere bezitters merken van de implementatiewet zo
vragen de leden van de CDA-fractie.
Met de implementatie van deze richtlijn worden aanbieders van diensten
met virtuele valuta’s, namelijk aanbieders van diensten voor het wisselen
tussen virtuele valuta’s en fiduciaire valuta’s en aanbieders van bewaarportemonnees verplicht om onder meer cliëntenonderzoek te verrichten
en transacties te monitoren. De verplichtingen zijn vergelijkbaar met de
verplichtingen die gelden bij girale overboekingen en het openen van
bankrekeningen. Dit betekent bijvoorbeeld dat personen die gebruik willen
maken van diensten met virtuele valuta’s, worden gevraagd zich te
identificeren (voor zover zij dit nog niet hebben gedaan) alvorens zij
verdere diensten kunnen afnemen bij deze aanbieders. Daarnaast zullen
deze aanbieders aan hun cliënten vragen stellen over de bron van de
middelen die bij de transactie worden gebruikt en transacties weigeren als
zij niet voldoende kunnen vaststellen of de transactie legitiem is.
§ 2.1.1. Reikwijdte aanbieders
9 De leden van de VVD-fractie benadrukken dat veel aanbieders van
cryptovaluta’s zich buiten de directe reikwijdte van de Nederlandse
overheid bevinden. Hoe wordt naleving van deze wetgeving dan geborgd
en afgedwongen?
Een ieder die in of vanuit Nederland diensten met virtuele valuta’s
aanbiedt, moet zich registeren bij DNB. Dit betekent dat het aanbieden van
deze diensten zonder een registratie na implementatie van deze wet
illegaal is en DNB handhavend kan optreden als partijen zich op de
Nederlandse markt richten zonder registratie. De eis van registratie geldt
ook voor aanbieders die vanuiteen andere lidstaat in Nederland diensten
aanbieden, ongeacht of deze aanbieders reeds in die andere lidstaat zijn
geregistreerd. Voor partijen afkomstig uit derde landen buiten de
Europese Unie en die geen vestiging in de Europese Unie hebben, geldt
een verbod om in Nederland diensten met virtuele valuta’s aan te bieden.
DNB zal handhavend optreden bij iedere aanbieder die in Nederland
diensten aanbiedt en zich niet houdt aan de voorschriften in deze wet.
Indien een aanbieder dit vanuit een andere lidstaat doet en DNB een
overtreding constateert, dan zal DNB direct bij die partij handhavend
optreden. Indien DNB daarbij moeilijkheden ondervindt, zal DNB de
toezichthouder uit die andere lidstaat aanspreken. DNB kan in die gevallen
afhankelijk zijn van haar collegatoezichthouder uit die andere lidstaat.
Voor effectief toezicht is een goede Europese samenwerking tussen de
verschillende nationale toezichthouders onmisbaar. DNB bereidt zich
momenteel voor op haar aankomende toezichttaak en zal alle communicatie richting aanbieders van diensten met virtuele valuta’s ook in het
10

https://www.fiod.nl/fiod-en-om-halen-witwasmachine-voor-cryptovaluta-offline/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

6

Engels publiceren. Ook voert DNB momenteel overleg met haar collegatoezichthouders, waarbij zij de handhaving van buitenlandse partijen die
in Nederland diensten aanbieden onder de aandacht brengt. Ten
overvloede wordt opgemerkt dat van aanbieders die grensoverschrijdend
opereren wordt verwacht dat zij op de hoogte zijn van de geldende
wettelijke vereisten in de verschillende landen waar zij hun diensten
aanbieden.
10 De leden van de D66-fractie lezen dat de implementatiewet nieuwe
verplichtingen introduceert voor custodian wallet providers, maar niet
voor zogenaamde non-custodian wallet providers. In hoeverre kunnen
non-custodian wallet providers dezelfde diensten aanbieden als custodian
wallet providers? Verwacht de regering een verschuiving van de eerste
naar de tweede groep aanbieders? Hoe groot acht de regering het risico
dat juist malafide klanten zullen verschuiven naar de non-custodian wallet
providers, aangezien de nieuwe verplichtingen voor hen niet gelden? In
hoeverre acht de regering dit dan een effectieve maatregel? Kan de
regering een overzicht verschaffen van de thans actieve custodian
wallet-aanbieders die onder de voorgestelde plicht zouden vallen?
Non-custodian wallet providers («software» portemonnees) verschillen
van custodian wallet providers (bewaarportemonnees) in de zin dat de
eerste partij geen toegang heeft tot de virtuele valuta’s of de inloggegevens van haar klanten. Dit betekent bijvoorbeeld dat klanten van deze
non-custodian wallets geen toegang meer hebben tot hun virtuele valuta’s
als zij hun inloggegevens kwijtraken. Om deze redenen gebruiken veel
mensen diensten van custodian wallet providers. Non-custodian wallet
providers zijn niet in staat als poortwachter te fungeren, aangezien zij
geen toegang hebben tot de virtuele valuta’s van hun klanten, waardoor
zij transacties niet kunnen tegenhouden of geen volledige informatie
hebben over de transacties die vanuit de non-custodian wallet worden
uitgevoerd. Het is mogelijk dat malafide klanten meer gebruik gaan maken
van non-custodian wallets. Zij zullen vermoedelijk wel eerder dan nu in
beeld komen, bijvoorbeeld op het moment dat zij transacties verrichten
naar custodian wallets (bewaarportemonnees) of omwisselplatformen.
Malafide klanten zullen vermoedelijk op enig moment hun virtuele valuta
willen omzetten in fiduciaire valuta. Hiervoor zijn zij afhankelijk van een
omwisselplatform. De aanbieder van de custodian wallet en het omwisselplatform, die wel onder de Europese anti-witwasregelgeving valt, kan
verplicht zijn om deze transactie als ongebruikelijk aan te merken,
bijvoorbeeld omdat de herkomst van de middelen niet kan worden
achterhaald.
§ 2.1.2. Registratie en toetsing beleidsbepalers
11 De leden van de VVD-fractie vragen om hoeveel personen dit naar
verwachting gaat.
Het is op dit moment moeilijk om een inschatting te maken van het aantal
personen voor wie deze verplichting gaat gelden. Een eerste inschatting
van het aantal partijen dat zich zal moeten registeren, is dat het dertig
aanbieders betreft, zie ook paragraaf 4.1.1. van de memorie van
toelichting. Deze inschatting is echter beperkt omdat het enkel een
schatting van Nederlandse partijen betreft, terwijl ook aanbieders uit
andere lidstaten die in Nederland diensten willen aanbieden zich bij DNB
zullen moeten registeren. Daarnaast zal het per aanbieder variëren
hoeveel personen moeten worden getoetst. Het is nog onbekend hoeveel
dagelijks beleidsbepalers en houders van een gekwalificeerde deelneming
deze partijen hebben. Om een beter beeld te krijgen van het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

7

partijen dat zich moet registreren, zal DNB een online inventarisatie
uitvoeren, waarin zij aan partijen vraagt om zich alvast bekend te maken.
§ 2.1.3. Cliëntenonderzoek en melden van ongebruikelijke
transacties
12 De leden van de VVD-fractie begrijpen de noodzaak van cliëntenonderzoek, maar constateren dat de huidige aanbieders daarvoor nog lang
niet zijn toegerust. Hoe stelt de regering zich deze transitie voor? Krijgt de
toezichthouder een begeleidende rol in dat proces? Hoe wordt de balans
tussen innovatie en regelgeving bewaakt?
DNB die belast is met het toezicht op deze aanbieders bereidt zich
momenteel voor op haar aankomende toezichttaak. Het betreft een
doelgroep die nu nog op geen enkele manier onder toezicht staat. Zoals
aangegeven in het antwoord op vraag 12, zal DNB een online inventarisatie uitvoeren, zodat DNB zich een goed beeld kan vormen van de sector.
Deze inventarisatie heeft ook tot doel om met partijen in contact te komen.
Uiteraard is het de verantwoordelijkheid van de aanbieder zelf om zich
voldoende voor te bereiden op aankomende regelgeving en om de nodige
maatregelen te treffen zodat tijdig aan de eisen van de wet kan worden
voldaan. DNB zal gesprekken voeren met deze aanbieders, zodat zij kan
vaststellen aan welke guidance deze aanbieders behoefte hebben. Het
toezicht dat DNB op deze aanbieders uitoefent, beperkt zich tot toezicht op
de naleving van de Wwft en de Sanctiewet 1977. De eisen die op grond
van de Wwft voor deze aanbieders gelden, volgen rechtstreeks uit de
anti-witwasrichtlijn. Lidstaten mogen hier niet vanaf wijken, maar
eventueel wel strengere eisen stellen. De verplichtingen uit de richtlijn
gelden dus minimaal voor alle aanbieders in de Europese Unie. Er gelden
in Nederland geen andere regels, zoals prudentiële eisen. Op die manier
wordt voorkomen dat de innovatie onnodig belemmerd wordt.
13 De leden van de VVD-fractie vragen naar de ratio achter het bedrag
van 15.000 euro in het kader van het cliëntenonderzoek. Is dit bedrag niet
te hoog?
Een Wwft-instelling is onder andere verplicht tot het verrichten van
cliëntenonderzoek bij het aangaan van een zakelijke relatie en bij het
verrichten van een incidentele transactie van ten minste 15.000 euro.
Indien een zakelijke relatie wordt aangegaan geldt er derhalve geen
ondergrens en moet altijd cliëntenonderzoek worden verricht. Dit geldt
ook voor aanbieders van diensten met virtuele valuta’s. Indien een
aanbieder een incidentele transactie verricht voor een cliënt, moet
cliëntenonderzoek worden verricht indien deze transactie een bedrag
heeft van 15.000 euro of meer. Deze regels gelden, met uitzondering van
natuurlijke personen, rechtspersonen of vennootschappen die beroeps- of
bedrijfsmatig handelen als koper of verkoper van goederen en kansspelaanbieders, voor alle Wwft-instellingen. Dit betekent dat ook een bank bij
een incidentele transactie pas vanaf een bedrag van 15.000 euro cliëntenonderzoek hoeft te verrichten. Een Wwft-instelling mag zich, indien er
feitelijk sprake is van een zakelijke relatie, vanzelfsprekend niet
verschuilen achter incidentele transacties om zo het cliëntenonderzoek te
omzeilen.
14 De leden van de D66-fractie lezen dat er gekozen wordt voor een
risicogebaseerde benadering ten aanzien van het verscherpt cliëntonderzoek. Kan de regering aangeven in hoeverre een dergelijke risicogebaseerde benadering ertoe kan leiden dat bedrijven uit voorzorg meer
gegevens zullen verzamelen dan strikt noodzakelijk? Kan de regering
aangeven hoe zij dit beoordelen in het licht van het evenredigheidsbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

8

ginsel zoals gedefinieerd in het Handvest van de Grondrechten van de
Europese Unie? Voorziet de regering een evaluatie van deze bepaling, om
te bezien hoe prudent aanbieders omgaan met risicogebaseerd cliëntonderzoek? Kan de regering tevens toelichten op welke wijze nieuwe
voornemens van het kabinet rondom het verbieden van contant geldtransacties boven een bepaald bedrag zich verhouden tot het voorgestelde
regime rondom de verplichting tot het verrichten van cliëntonderzoek?
Voor het antwoord op de vragen met betrekking tot het evenredigheidsbeginsel wordt verwezen naar de antwoorden op de vragen 56 tot en met 59.
Het verbod op contante betalingen vanaf een bedrag van 3.000 euro zal
gaan gelden voor natuurlijke personen, rechtspersonen of vennootschappen die beroeps- of bedrijfsmatig handelen als koper of verkoper
van goederen (handelaren). Deze groep valt nu onder de reikwijdte van de
Wwft indien de betaling van die goederen in contanten plaatsvindt voor
een bedrag van 10.000 euro of meer. Dit betekent dat zij pas bij transacties
van dit bedrag of hoger cliëntenonderzoek hoeven te verrichten. Een
verbod op contante betalingen vanaf 3.000 euro betekent dat handelaren
deze grens niet langer bereiken. Zij hoeven dus niet langer cliëntenonderzoek te verrichten. Dit betekent ook dat de objectieve meldgrens van
10.000 euro of meer voor deze handelaren komt te vervallen. Het verbod
op contant geld zal niet gaan gelden voor andere Wwft-instellingen zoals
banken. Het verbod heeft dus ook geen invloed op de objectieve
meldgrenzen die gelden voor andere Wwft-instellingen. Ik zet erop in om
dit najaar een wetsvoorstel te consulteren waarin het verbod op contante
betalingen vanaf 3.000 euro voor handelaren is uitgewerkt.
§ 2.2. Voorzien in solide waarborgen voor financiële stromen uit
derde landen met een hoog risico
15 De leden van de D66-fractie lezen dat de regering geen gebruik maakt
van de lidstaatoptie om aanvullende maatregelen te treffen ten aanzien
van financiële stromen uit hoogrisicolanden. Zij vragen de regering wat
de omvang is van deze financiële stromen en waarom de regering afziet
van aanvullende maatregelen. Heeft de regering in beeld welke lidstaten
wel gebruik maken van deze lidstaatoptie en welke «extra maatregelen»
zij treffen? Hoe waardeert de regering het risico dat, juist doordat
Nederland hiervan afziet, er een toename zal zijn van financiële stromen
uit hoogrisicolanden door Nederland? Van welke hoogrisicolanden heeft
de regering de afgelopen jaren verzoeken gekregen omtrent de implementatie van deze richtlijn danwel de samenstelling van de Europese lijst van
landen? En kan de regering toelichten wat precies de procedure is voor
het opstellen van deze lijst als het gaat om het toevoegen en afvoeren van
landen, en op welke wijze het Europees danwel Nederlands parlement
hierbij betrokken wordt? Welke rol is hierbij weggelegd voor de (Raad
Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ-Raad) en welke voor de Raad
Economische en Financiële Zaken (Ecofin-raad)?
Zie voor een uitgebreide beantwoording het antwoord op vraag 18. Met
betrekking tot de «extra maatregelen» wordt verwezen naar het antwoord
op vraag 5 en wordt opgemerkt dat er vooralsnog geen lidstaten bekend
zijn die gebruik maken van de mogelijkheid om aanvullende maatregelen
te treffen.
16 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering waarom er
vooralsnog niet is gekozen om gebruik te maken van de lidstaatoptie om
aanvullende maatregelen te treffen ten aanzien van financiële stromen
vanuit hoogrisicolanden.
Zie het antwoord op vraag 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

9

17 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering om een
actuele stand van zaken omtrent de lijst met hoogrisicolanden.
18 De leden van de SP-fractie merken de extra aandacht voor hoogrisicolanden op. Zij vragen de regering welke landen als zodanig zijn
aangeduid. Zij vragen wie dit bepaalt en op basis van welke factoren dat
gedaan wordt. Zij vragen de regering daarbij ook of Nederland op deze
lijst zal komen aangezien dit land de spil vormt in een netwerk van
belastingontwijking dat wereldwijd overheden in hun taken ondermijnt.
Dit antwoord strekt ter beantwoording van de vragen 15, 17 en 18. Op
basis van artikel 9 van de huidige vierde anti-witwasrichtlijn heeft de EC
de bevoegdheid om gedelegeerde verordeningen uit te vaardigen ter
vaststelling van een lijst van derde landen met strategische tekortkomingen in hun nationale regimes ter bestrijding van witwassen en
financiering van terrorisme. Het doel van de lijst is om de risico’s van
witwassen en terrorismefinanciering te beheersen en het financiële stelsel
binnen de Unie en het functioneren van de interne markt te beschermen
tegen deze risico’s. De EC is niet de enige instantie die een lijst met landen
publiceert. De FATF zet de internationale standaarden op dit terrein en
evalueert regelmatig de status van vrijwel alle landen ter wereld. Het
opstellen van de lijst is geen doel op zich, het dient om de betreffende
jurisdicties te stimuleren om de aangetroffen tekortkomingen te verhelpen
en zo bij te dragen aan de wereldwijde inspanningen tegen witwassen en
terrorismefinanciering. Elke vier maanden publiceert de FATF een lijst met
landen die onvoldoende doen tegen witwassen en terrorismefinanciering
en met landen die strategische tekortkomingen hebben, maar zich hebben
gecommitteerd aan verbetering. De EC is zelfstandig lid van de FATF. De
leden van de FATF en de EU hebben zich gecommitteerd aan het opvolgen
van de aanbevelingen van de FATF.
De bevoegdheid tot het opstellen van gedelegeerde verordeningen is op
basis van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie aan
de EC verstrekt door het EP en de Raad gezamenlijk. Deze laatste twee
organen van de EU kunnen deze bevoegdheid intrekken. Een specifieke
gedelegeerde verordening tot vaststelling van een lijst met derdehoogrisicolanden wordt pas van kracht als noch het EP noch de Raad
binnen een maand na officiële aankondiging bezwaar hebben aangetekend. Op verzoek kan deze termijn met een maand worden verlengd.
Zowel een besluit van de JBZ-raad als dat van de Ecofinraad geldt als een
Raadsbesluit. Het voorzitterschap bepaalt welk gremium het meest in
aanmerking komt voor besluitvorming. In de praktijk zijn de ministers van
Financiën en Justitie en Veiligheid betrokken bij deze onderwerpen. Het
EP en de Raad worden door de EC geïnformeerd tijdens de voorbereidingen voor het opstellen van een lijst met derde-hoogrisicolanden. De EC
heeft voor het opstellen van deze lijst in 2018 een methodologie11
opgesteld. Deze bestaat, kort gezegd, uit het identificeren van te beoordelen landen, het beoordelen van die landen aan de hand van acht
bouwstenen en het bepalen van een totaalscore voor het betreffende land.
De beoordelingscriteria zijn grotendeels gebaseerd op die van de FATF.
Het voornaamste verschil is dat de EU hogere eisen stelt aan de beschikbaarheid van informatie over de uiteindelijk belanghebbenden van
juridische entiteiten en constructies. Op 7 maart 2019 heeft de Raad
(unaniem) bezwaar gemaakt tegen de meest recente gedelegeerde
verordening van de EC. De Raad heeft daarbij het grote belang van de lijst
onderkend, maar wilde verzekeren dat de door de EC gevolgde procedure
11

SWD(2018) 362 final COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT Methodology for identifying high risk third countries under Directive (EU) 2015/849, zie: https://ec.europa.eu/info/sites/
info/files/swd_2018_362_f1_staff_working_paper_en_v2_p1_984066.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

10

voldoet aan de daaraan te stellen eisen van zorgvuldigheid, dat de wijze
van totstandkoming van de lijst transparant is en dat de betrokken derde
landen eerst worden gehoord en de gelegenheid krijgen hun systeem te
verbeteren voordat zij op de lijst belanden. Op dit moment vinden
besprekingen plaats tussen de EC en de lidstaten om aanvullende
afspraken te maken over de wijze van totstandkoming van de betreffende
lijst en de verbetering van het proces. Naar verwachting zullen deze
besprekingen voor eind 2019 worden afgerond en zal de EC dan een
nieuwe gedelegeerde verordening opstellen. Na vaststelling zal de EC de
aangepaste methodologie eveneens publiceren.
Zoals eerder aangegeven, heeft de EC de gedelegeerde bevoegdheid tot
het vaststellen van deze lijst sinds de vierde anti-witwasrichtlijn. De eerste
lijst stamt uit 2016 en is sindsdien drie keer gewijzigd. Tot en met 2018
heeft de EC bij het opstellen van een lijst met derde-hoogrisicolanden
grotendeels de lijsten van de FATF gevolgd. In de praktijk ontstonden er
wel afwijkingen door vertraging in het interne EU-proces en doordat het
EP enkele malen aanpassing van de lijst heeft tegengehouden, waardoor
de huidige lijst van de EC iets langer is dan de FATF-lijst. De huidige lijst
dateert van 27 juli 2018 en bevat de volgende zestien landen, waarvan de
schuingedrukte landen niet op de FATF-lijst staan: Afghanistan, Bosnië en
Herzegovina, Ethiopië, Guyana, Irak, Jemen, Laos, Oeganda, Pakistan, Sri
Lanka, Syrië, Trinidad en Tobago, Tunesië, Vanuatu, Iran en Democratische
Volksrepubliek Korea. Via de in februari 2019 voorgestelde gedelegeerde
verordening die door de Raad is verworpen, was de EC voornemens om
elf landen die niet op de FATF-lijst staan aan deze lijst toe te voegen.
Daarnaast ontbreken op de EU-lijst een aantal landen die wel op de
FATF-lijst staan, namelijk de Bahama’s, Botswana, Cambodja, Ghana en
Panama. Het kabinet zet zich samen met andere lidstaten in voor een
uniforme internationale lijst van derde hoogrisicolanden.
De leden van de D66-fractie vragen welke (potentiële) derde hoogrisicolanden tijdens het proces van totstandkoming van de lijst de regering
hebben benaderd over de samenstelling van de lijst. Ik kan deze contacten
niet openbaar maken, aangezien dit de vertrouwelijke aard van het
diplomatieke verkeer met deze landen zou schaden.
Het kabinet is niet voornemens om de lijst met derde-hoogrisicolanden te
gebruiken als basis voor het streven om geldstromen uit onvrije landen
openbaar te maken en tegen te gaan, zoals de leden van de VVD- en de
GL-fractie vragen. Dit zou niet zinvol zijn, omdat de groep van landen met
een risico op ongewenste beïnvloeding door vreemde mogendheden,
organisaties of individuen een andere is dan die van de landen op de lijst
met derde-hoogrisicolanden. Er is niet gebleken van een verband tussen
de laatstgenoemde landen en onwenselijke of ontwrichtende geldstromen
naar non-profit organisaties in Nederland.
Het doel van de lijst met derde-hoogrisicolanden is dat de landen op deze
lijst zich beter inzetten om witwassen en terrorismefinanciering tegen te
gaan. Dit is een andere lijst dan de Europese lijst van niet-coöperatieve
jurisdicties op het gebied van belastingen, die tot doel heeft om schadelijke belastingconcurrentie tegen te gaan een wereldwijde fiscale
minimum standaard in te voeren. De derde lijst met hoogrisicolanden en
de fiscale lijst hebben dus twee verschillende doeleinden en kennen, met
uitzondering van Trinidad en Tobago, geen overlap. Het gaat om twee op
zich zelf staande lijsten. De hiervoor beschreven methodologie voor het
opstellen van de derde hoogrisicolanden is alleen gericht op landen
buiten de lidstaten van de EU en de EER. Mocht een lidstaat ernstige
tekortkomingen hebben op het terrein van het voorkomen en bestrijden
van witwassen en terrorismefinanciering, dan staan de EC andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

11

middelen ter beschikking op basis van de Unieverdragen, zoals het starten
van een inbreukprocedure.
§ 2.3 Bevorderen van uitwisseling van informatie
19 De regering balanceert tussen beroepsgeheim en uitwisseling van
informatie, zo begrijpen de leden van de VVD-fractie. Is de informatie die
wordt uitgewisseld met andere lidstaten gebonden aan dezelfde toezichtvertrouwelijkheid? Welke instantie is hiervoor de toezichthouder?
Vertrouwelijke informatie die toezichthouders verkrijgen in de uitoefening
van hun taak mogen zij in beginsel niet verstrekken aan anderen. Op dit
uitgangspunt zijn enkele uitzonderingen. Hieronder valt het verstrekken
van deze informatie aan een buitenlandse toezichthoudende instantie.
Voor deze verstrekking gelden dezelfde eisen als voor uitwisseling tussen
binnenlandse toezichthoudende instanties. Dit betekent onder meer dat de
verstrekking moet plaatsvinden binnen het genoemde doel en dat de
geheimhouding van de informatie moet zijn gewaarborgd.
Ten aanzien van de naleving van de geheimhoudingsplichten is geen
specifieke toezichthouder aangewezen. Als bij de verstrekking van
informatie persoonsgegevens betrokken zijn, dan is de Autoriteit
Persoonsgegevens (AP) op grond van de Uitvoeringswet Algemene
verordening gegevensbescherming bevoegd om handhavend op te
treden. Daarnaast is van belang dat onrechtmatig verstrekte informatie
door de ontvanger niet gebruikt kan worden in bijvoorbeeld procedures of
bij het opleggen van sancties.
20 De leden van de D66-fractie lezen dat verdere uitwisseling van
vertrouwelijke informatie tussen autoriteiten mogelijk wordt gemaakt.
Waarom maakt Nederland geen gebruik van de lidstaatoptie ten aanzien
van een samenwerkingsovereenkomst tussen toezichtautoriteiten?
Nederland maakt gebruik van deze lidstaatoptie. De samenwerkingsovereenkomst is geregeld in artikel 57bis, vijfde lid, van de gewijzigde vierde
anti-witwasrichtlijn en ziet op uitwisseling met vergelijkbare toezichthoudende autoriteiten op banken en andere financiële ondernemingen in
derde landen. De mogelijkheid voor dergelijke samenwerkingsovereenkomsten is overgenomen in het voorliggende wetsvoorstel en is geregeld
in het voorgestelde artikel 22b, eerste lid, onderdeel b, van de Wwft.
21 De leden van de SP-fractie vragen waarom er een verschil is tussen de
Wet op het financieel toezicht (Wft) en de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) als er informatie wordt
uitgewisseld met instellingen als de Belastingdienst, het Openbaar
Ministerie (OM) en de politie. Klopt het dat De Nederlandsche Bank (DNB)
geen informatie mag uitwisselen als het gaat om informatie die valt onder
Wwft? Waarom geldt bij de Wwft wel een beroepsgeheim en bij de Wft
niet? De leden van de SP-fractie zouden graag zien dat het verschil in
kunnen uitwisselen ongedaan wordt gemaakt en op zo’n wijze dat
verschillende instellingen wel gegevens kunnen uitwisselen teneinde
witwassen, terrorismefinanciering en belastingontwijking op te sporen. Zij
vragen een heldere toezegging van de regering.
De Wft regelt een beroepsgeheim voor informatie die DNB en AFM
verkrijgen bij het uitoefenen bij hun taak op grond van deze wet. De Wft
bevat meerdere uitzonderingen op dit beroepsgeheim. Eén daarvan is dat
het voor de AFM en DNB mogelijk is om vertrouwelijke informatie te
delen met de zogenaamde partners binnen het Financieel Expertise
Centrum (FEC), waar, naast de AFM en DNB, de Belastingdienst, de politie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

12

de FIOD, de FIU-Nederland en het OM onder vallen. De Wwft bevat op dit
moment een beroepsgeheim voor Wwft-toezichthouders, waardoor het nu
voor hen niet mogelijk is om informatie uit te wisselen met de
FEC-partners. Met dit wetsvoorstel wordt deze mogelijkheid ook in het
kader van de Wwft geregeld. Hiermee worden de regimes van de Wft en
de Wwft gelijkwaardig.
§ 2.4 Beperken van de risico’s van anonieme vooraf betaalde
instrumenten
22 De leden van de VVD-fractie vragen waarop de verwachting is
gebaseerd dat deze maatregelen witwassen via anonieme prepaidkaarten
voldoende reduceren.
In de impact assessment bij de richtlijn die is uitgevoerd door de EC,
wordt verder ingegaan op de vraag in hoeverre het wenselijk is om
anonieme prepaidkaarten te verbieden. Daarbij heeft de EC een risicogebaseerde benadering gehanteerd en zijn verschillende belangen tegen
elkaar afgewogen. Zo geeft de EC aan dat het verbieden van anoniem
elektronisch geld als gevolg heeft dat in alle gevallen cliëntenonderzoek
moet worden verricht. Voor instellingen die elektronisch geld uitgeven
brengt dit aanzienlijke nalevingskosten en administratieve lasten met zich.
Buitensporige administratieve lasten kunnen ertoe leiden dat het gebruik
van prepaidkaarten verdwijnt. Dit is volgens de EC om drie redenen niet
wenselijk. Ten eerste omdat prepaidkaarten een effectief alternatief
vormen voor contant geld, waarmee gebruikers eenvoudig goederen of
diensten «op afstand» kunnen kopen, bijvoorbeeld online. Ten tweede
omdat het verdwijnen van prepaidkaarten ertoe kan leiden dat contant
geld als alternatief wordt gebruikt. Dit is onwenselijk omdat anoniem
elektronisch geld beter traceerbaar is dan contant geld, waardoor de
risico’s op witwassen en financieren van terrorisme bij prepaidkaarten
lager zijn dan bij contant geld. Ten derde omdat prepaidkaarten een
duidelijke sociaal belang dienen, zoals financiële inclusie, maar ook
bescherming tegen fraude en, in het geval van sommige lidstaten,
betalingen van sociale uitkeringen. Afschaffen van anoniem elektronisch
geld kan ertoe leiden dat kwetsbare groepen afhankelijk worden van een
bankrekening, terwijl het houden van een bankrekening voor deze groep
niet altijd mogelijk is.
Op basis van deze analyse bevat de richtlijn nieuwe maatregelen die het
gebruik van anoniem elektronisch geld verder beperken, maar anoniem
elektronisch geld niet in zijn totaliteit verbieden. De verwachting dat deze
maatregelen de risico’s op witwassen en financieren van terrorisme bij
anoniem elektronisch geld voldoende reduceren, is gestoeld op deze
afweging van de EC.
23 De leden van de CDA-fractie lezen dat anonieme prepaidkaarten
gemakkelijk gebruikt kunnen worden voor terrorismefinanciering en dat
de richtlijn hierom beperkingen stelt aan het gebruik van anonieme
prepaidkaarten. De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering verder
geen gebruikt maakt van de lidstaatopties om het gebruik van anonieme
prepaidkaarten verder aan banden te leggen. Deze leden achten dit
onverstandig en vragen de regering om te kijken naar de mogelijkheid om
anonieme prepaidkaarten geheel te verbieden in Nederland. Daarbij
vragen zij de regering of zij kan bevestigen dat anonieme prepaidkaarten
ook gebruikt worden bij ondermijnende criminaliteit. Ook lezen de leden
van de CDA-fractie dat de regering anonieme prepaidkaarten in sommige
gevallen als onmisbaar ziet, zoals in het geval van personen die in de
procedure zitten voor het verkrijgen van een wettige verblijfstatus. De
leden van de CDA-fractie vragen de regering waarom er in dergelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

13

gevallen een anonieme prepaidkaart nodig is. Kan er niet ook worden
volstaan met een prepaidkaart die op naam wordt afgegeven? Ook vragen
deze leden hoe dit geregeld is in ons omringende landen, bijvoorbeeld in
Duitsland. Kennen deze landen nog anonieme prepaidkaarten?
Uit onderzoek van onder andere de FATF blijkt dat anonieme prepaidkaarten worden misbruikt voor (het financieren van) criminele activiteiten
en financieren van terrorisme. Dit was ook één van de redenen om in de
richtlijn verdere beperkingen te stellen aan het gebruik van anoniem
elektronisch geld. Bij het stellen van beperkingen aan het gebruik van
anoniem elektronisch geld moeten echter verschillende belangen tegen
elkaar worden afgewogen, waarbij niet alleen de risico’s op witwassen en
financieren van terrorisme een rol spelen, maar ook het belang van
financiële inclusie en het voorkomen van onnodige nalevingskosten en
administratieve lasten. Voor personen die in de procedure zitten voor het
verkrijgen van een wettelijke verblijfstatus is het vaak erg lastig om een
bankrekening te openen. Zij kunnen om die reden geen gebruik maken
van een debetkaart of creditkaart. Als deze personen enkel nog gebruik
kunnen maken van niet-anonieme prepaidkaarten bestaat de kans dat
banken of andere financiële ondernemingen deze prepaidkaarten niet
meer beschikbaar willen stellen, omdat de uitgifte van deze kaarten te
kostbaar wordt aangezien zij dan cliëntenonderzoek naar deze personen
moeten verrichten. Dit heeft negatieve gevolgen voor de financiële
inclusie van personen die in de procedure zitten voor het verkrijgen van
een wettelijke verblijfstatus. Bij een totaalverbod op anoniem elektronisch
geld is het daarnaast niet ondenkbaar dat bijvoorbeeld cadeaukaarten niet
langer worden uitgegeven omdat het uitgeven van dergelijke kaarten niet
langer rendabel is vanwege het cliëntenonderzoek dat dan moet worden
verricht.
24 De leden van de SP-fractie vragen welke landen wel overgaan tot een
totaalverbod op prepaidkaarten en wat de argumenten zijn van die
landen. Kan de regering een overzicht geven?
Uit de impact assessment bij de wijziging van de vierde
anti-witwasrichtlijn blijkt dat ten minste zes lidstaten een verbod hanteren
op anoniem elektronisch geld, terwijl vijftien lidstaten nog wel anoniem
elektronisch geld toestaan (binnen de grenzen die de richtlijn daaraan
stelt). Ten tijde van de impact assessment hadden 7 lidstaten nog geen
beslissing genomen. Het is onduidelijk welke landen een verbod op
anoniem elektronisch hanteren. De argumenten om anoniem elektronisch
geld wel of niet te verbieden, kunnen per lidstaat sterk verschillen. Dit
verschil wordt veroorzaakt doordat elektronisch geld door lidstaten voor
uiteenlopende doelen worden gebruikt. Zo gebruiken sommige lidstaten
elektrisch geld om sociale uitkeringen te betalen, terwijl andere lidstaten
elektronisch geld alleen toestaan voor gebruik binnen de retailbranche.
§ 2.5 De bevoegdheden van en samenwerking tussen FIU’s
bevorderen
25 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering hoe zij
aankijkt tegen de verhouding ongebruikelijke transacties en het aantal
transacties dat daadwerkelijk verdacht wordt verklaard. Is dit in balans?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

14

§ 3. Hoofdpunten wetsvoorstel
26 De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat er met dit
wetsvoorstel nieuwe mogelijkheden worden toegevoegd tot het uitwisselen van informatie. In hoeverre leidt dit er toe dat private partijen (zoals
banken) meer informatie kunnen krijgen over burgers?
De uitbreiding van de mogelijkheden om vertrouwelijke informatie uit te
wisselen ziet enkel op uitwisseling tussen publieke autoriteiten, namelijk
toezichthouders, opsporingsautoriteiten, de Rekenkamer en parlementaire
enquêtecommissies. Er is in dit wetsvoorstel geen sprake van verstrekking
van informatie aan private instellingen zoals banken of andere
Wwft-instellingen.
3.1. Uitbreiding reikwijdte
27 De wijziging in de anti-witwasrichtlijn zorgt er onder meer voor dat
handelaren in kunstvoorwerpen onder de Wwft worden gebracht indien er
sprake is van een transactie van meer dan 10.000 euro, ongeacht of dit in
contanten of giraal gebeurt, zo lezen de leden van de CDA-fractie. Deze
leden vragen de regering wanneer zij het in het plan van aanpak
witwassen aangekondigde verbod op contant geld vanaf 3.000 euro
kunnen verwachten? Zijn de maatregelen in deze implementatiewet bij het
verschijnen van dat verbod nog wel actueel, zo vragen de leden van de
CDA-fractie. Is het mogelijk om het verbod mee te nemen in deze
implementatiewet, zo nee waarom niet?
De implementatiewet beperkt zich tot de implementatie van de wijziging
van de vierde anti-witwasrichtlijn. Het is staand kabinetsbeleid om
richtlijnen beleidsarm in nationale wetgeving om te zetten. Spoedige
implementatie is noodzakelijk vanwege de korte implementatietermijn van
18 maanden (de implementatiedeadline is 10 januari 2020). Het plan van
aanpak witwassen is 30 juni jl. naar de Tweede Kamer verzonden. Het
implementatiewetsvoorstel was op dat moment reeds aanhangig bij de
Tweede Kamer en bevond zich dus in een stadium dat openbare consultatie en advisering van de Raad van State al had plaatsgevonden. Bij de
andere maatregelen die in het plan van aanpak zijn aangekondigd, zal
eveneens openbare consultatie en advisering door de Raad van State
plaatsvinden voordat het wetsvoorstel bij uw Kamer aanhangig wordt
gemaakt.
Het wetsvoorstel waarin het aangekondigde verbod op contante
betalingen vanaf een bedrag van 3.000 euro wordt geïntroduceerd, wordt
naar verwachting dit najaar geconsulteerd. Dit verbod zal gaan gelden
voor beroeps- en bedrijfsmatige handelende kopers en verkopers van
goederen, waaronder handelaren in kunstvoorwerpen. Naast dit verbod
zal de wet nog andere maatregelen bevatten die zijn aangekondigd in het
plan van aanpak witwassen. De voorziene inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel is 1 januari 2021.
Voor de kunstsector betekent dit dat zij vanaf 10 januari 2020 voor girale
transacties van 10.000 euro of meer onder de reikwijdte van de Wwft
vallen. Dit zal niet veranderen door het verbod op contant betalingen
vanaf een bedrag van 3.000 euro.
§ 3.2. Het aanpakken van de risico’s m.b.t. witwassen en terrorismefinanciering met virtuele valuta’s
28 De leden van de fractie van GroenLinks begrijpen de gevoeligheid van
dergelijke informatie, maar zouden toch graag meer willen horen over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

15

risico’s van terrorismefinanciering. Hoe groot is deze dreiging? Hoe vaak
blijken verdachte transacties daadwerkelijk te gaan om terroristen? Hoe
verhouden de risico’s met betrekking tot witwassen en terrorismefinanciering zich tot elkaar?
Uit het openbare jaarverslag 2018 van de FIU-Nederland is af te leiden dat
er in dat jaar 3.338 transacties door de FIU-Nederland verdacht zijn
verklaard in het kader van terrorismefinanciering. Op basis van deze
hiervan zijn uiteindelijk 665 dossiers opgesteld. Daarnaast zijn er in 2018
in het kader van (mogelijke) overtredingen van de Sanctiewet 1977 118
verdachte transacties verklaard door de FIU-Nederland, op basis waarvan
er 29 dossiers zijn opgesteld. Deze dossiers kunnen bijdragen aan het
tegengaan van terrorisme.
Het kabinet constateert dat er duidelijke signalen zijn dat terroristische
organisaties zich steeds vaker financieren door middel van virtuele
valuta’s.12 Net als bij witwassen zijn virtuele valuta’s aantrekkelijke
middelen voor het financieren van terrorisme en het ontwijken van
sancties vanwege de verhoogde mate van anonimiteit en het digitale
karakter waarmee eenvoudig en snel internationale transacties kunnen
worden uitgevoerd. Daarnaast is er momenteel geen toezicht op de
naleving van de Sanctiewet 1977 door aanbieders van diensten met
virtuele valuta’s, waardoor het gebruik van virtuele valuta’s een gemakkelijk middel is om sancties te ontlopen. Voor het overige wordt verwezen
naar het antwoord op vraag 3.
29 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering om
uitgebreider te beschrijven wat het verband is tussen de gegevens die
moeten worden opgeslagen en de reële dreiging van de openbare
veiligheid.
Aanbieders van diensten met virtuele valuta’s die door dit wetsvoorstel
onder de reikwijdte van de Wwft komen te vallen, krijgen vergelijkbare
verplichtingen als bijvoorbeeld banken en andere financiële ondernemingen, namelijk het verrichten van cliëntenonderzoek, het monitoren van
transacties en het melden van ongebruikelijke transacties. Zoals aangegeven in de memorie van toelichting bieden virtuele valuta’s een grote
mate van anonimiteit en zijn ze vanwege het digitale karakter vaak
grensoverschrijdend, waardoor ze makkelijk gebruikt kunnen worden voor
criminele doeleinden. In het antwoord op vraag 3 is aangegeven dat er
verschillende indicaties zijn dat virtuele valuta’s stelselmatig gebruikt
worden voor criminele doeleinden. Op grond van de Wwft mogen
aanbieders van diensten met virtuele valuta’s een zakelijke relatie niet
aangaan, of een incidentele transacties niet verrichten, als het cliëntenonderzoek niet kan worden afgerond of als een aanstaande cliënt
onbeheersbare risico’s op witwassen en financieren van terrorisme met
zich brengt. Het cliëntenonderzoek kan bijvoorbeeld niet worden afgerond
indien iemands identiteit niet kan worden geverifieerd of indien de
uiteindelijk belanghebbende (UBO) niet achterhaald kan worden. Op deze
manier kunnen cliënten niet anoniem blijven. Daarnaast hebben deze
aanbieders de verplichting om de dienstverlening met een bestaande
zakelijke relatie te beëindigen indien de risico’s op witwassen en financieren niet beheerst kunnen worden. Op deze manier kunnen pogingen tot
witwassen en het financieren van terrorisme sneller en beter beëindigd
worden en wordt voorkomen dat (rechts)personen of entiteiten die op een
sanctielijst staan alsnog transacties kunnen uitvoeren.

12

Zie onder meer: https://www.bellingcat.com/news/2019/08/09/the-evolution-of-bitcoin-interrorist-financing/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

16

30 De leden van de SP-fractie constateren dat de regering grenzen gaat
stellen voor virtuele betalingen en meldingsplicht bij de Financial
Intelligence Unit (FIU). Zij constateren dat er voor contante betalingen
andere grenzen komen te liggen. Zij vragen de regering helder op een rij
te zetten welke grenzen er nu precies gelden bij verschillende poortwachters waarbij zij een betaling moeten melden bij de FIU. Is het
wenselijk dat er verschillende grenzen zijn, komt dit het overzicht van
poortwachters en toezichthouders ten goede? Zij vragen een uitgebreide
reactie van de regering.
Voor de meldingsplichtige instellingen gelden verschillende objectieve
meldgrenzen. Dit houdt verband met de mate van het risico op witwassen
en financieren van terrorisme dat verbonden is aan de dienstverlening
door de desbetreffende instelling. De grenzen voor het melden van
ongebruikelijke transacties zijn vastgelegd in de Bijlage indicatorenlijst
van het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018. Voor elke Wwft-instelling geldt de
verplichting om een transactie te melden bij de FIU-Nederland waarbij de
instelling aanleiding heeft om te veronderstellen dat deze verband kan
houden met witwassen of financieren van terrorisme. Dit wordt ook wel
de subjectieve indicator genoemd. Hierbij geldt geen onderscheid tussen
de verschillende poortwachters. Naast deze subjectieve indicator geldt er
een aantal objectieve indicatoren die per categorie instelling kunnen
verschillen. De regering acht het wenselijk dat er verschillen bestaan in de
objectieve meldgrenzen, omdat op deze manier recht wordt gedaan aan
de risicogebaseerde benadering. De FIU-Nederland, die een wettelijke
voorlichtingstaak heeft, maakt onderscheid tussen verschillende meldersgroepen. De FIU-Nederland onderhoudt regelmatig contact met deze
groepen en informeert hen over de regels die voor hen gelden en over de
voor hen relevante ontwikkelingen. Voor een volledig overzicht van de
objectieve meldgrenzen wordt verwezen naar de Bijlage indicatorenlijst
van het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018.
§ 3.2.1. Poortwachterfunctie
31 De leden van de VVD-fractie vragen naar de effectiviteit van de
poortwachtersfunctie. Rapporteren alle groepen met een poortwachtersfunctie voldoende en een hoeveelheid die verwacht kan worden of blijven
sommige groepen achter? Indien dit laatste, welke maatregelen worden
hiertegen genomen? Kunnen cijfers voor de laatste jaren gegeven
worden?
De cijfers van de aantallen meldingen zijn te vinden in de openbare
jaarverslagen van de FIU-Nederland, die zij op haar website publiceert.
Deze worden ook aan uw Kamer aangeboden. De aantallen meldingen zijn
per sector uitgesplitst. In 2016 zijn er in totaal 417.067 ongebruikelijke
transacties gemeld. In 2017 waren er 361.015 ongebruikelijke transacties
en in 2018 zijn er 753.352 ongebruikelijke transacties gemeld. Er zijn in
2018 57.950 transacties verdacht verklaard, waarmee een bedrag van
meer dan 9,5 miljard euro gemoeid was.
Het hoge aantal ongebruikelijke transacties in 2018 wordt voornamelijk
veroorzaakt door meldingen op grond van de objectieve indicator derde
hoogrisicolanden. Die geldt sinds de inwerkingtreding van de implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn op 25 juli 2018. Op grond van deze
indicator moeten meldplichtige instellingen alle transacties van en naar
derde hoogrisicolanden melden. Deze objectieve indicator komt op korte
termijn te vervallen, zodat een meer risicogebaseerde benadering
mogelijk wordt. Het aantal meldingen op grond van deze objectieve
indicator betrof 358.609. In 2018 zijn er zonder dit aantal 394.743 (753.352

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

17

– 358.609) ongebruikelijke transacties gemeld. Een lichte stijging ten
opzichte van 2017.
Banken en betaaldienstverleners zorgen voor de meeste meldingen van
ongebruikelijke transacties bij de FIU-Nederland. Money transfers worden
door de FIU-Nederland het vaakst als verdacht verklaard, gevolgd door
contante transacties. Kijkend naar de aantallen gemelde ongebruikelijke
transacties, en naar de geïdentificeerde risico’s met de grootste potentiële
impact op witwassen13, zouden bijvoorbeeld van trustkantoren meer
ongebruikelijke transacties mogen worden verwacht. Op diverse manieren
wordt getracht het meldersgedrag van instellingen te verbeteren. Er is
allereerst een niet-melders overleg tussen opsporingsinstanties en alle
Wwft-toezichthouders. Dit overleg is opgezet om meldingsplichtige
instellingen strafrechtelijk te vervolgen voor het (herhaaldelijk) niet
melden van ongebruikelijke transacties. Daarnaast onderhoudt de
FIU-Nederland contact (relatiebeheer) met de verschillende meldersgroepen, onder andere om het meldgedag te bevorderen en te verbeteren. Ook de Wwft-toezichthouders geven informatie over de naleving
van de meldplicht. Hetzelfde gebeurt door verschillende branche- en
beroepsorganisaties. Voorts verstrekt de FIU-Nederland inlichtingen over
het meldgedrag van instellingen aan de Wwft-toezichthouders. De
FIU-Nederland verzendt periodiek, namelijk elk kwartaal, gestandaardiseerde en geaggregeerde rapportages aan de toezichthouders. Dit geeft
hen meer handvatten om hun toezicht gerichter uit te voeren. Daarnaast
kunnen Wwft-toezichthouders zelf ook gerichte verzoeken doen aan de
FIU-Nederland om informatie over het meldgedrag van een specifieke
instelling die onder zijn toezicht valt.
32 De leden van de SP-fractie vragen de regering of zij het haalbaar
achten dat private partijen de poortwachtersfunctie uitvoeren. Waarom is
er gekozen voor de huidige invulling van de poortwachtersfunctie?
Verwacht de regering dat deze effectief uitgevoerd kan en zal worden door
alle bedrijven wanneer zelfs de grootste banken haar poortwachtersfunctie steeds schenden en nog steeds niet voldoen aan wetgeving? Ziet
de regering het gevaar voor diversiteit en toetreding in de markt wat kan
leiden tot monopolyvorming? Deze leden vragen de regering of deze
poortwachtersfunctie niet meer in publiek beheer moet worden gebracht.
Het beleggen van de poortwachtersfunctie bij banken, andere financiële
ondernemingen en verschillende beroepsbeoefenaars wordt internationaal gezien als de meest effectieve manier om witwassen en financieren
van terrorisme te voorkomen. Dit volgt niet alleen uit de Europese
anti-witwasregelgeving, maar ook uit de standaarden van de FATF. Deze
instellingen en beroepsbeoefenaars hebben direct contact met de klant bij
het aangaan van een zakelijke relatie en hebben doorlopend zicht op de
klant na het aangaan van een zakelijke relatie. Zij zijn daarmee bij uitstek
in staat om maatregelen te treffen om aan de voorkant witwassen en
financieren van terrorisme te voorkomen en om direct maatregelen te
treffen als gedurende de zakelijke relatie zich risico’s voordoen op
witwassen en financieren van terrorisme. Zie ook het antwoord op vraag
49.
Instellingen moeten hun eigen klanten kennen en de transacties die zij
voor deze klanten verzorgen te monitoren. Naar aanleiding van de
transactie van ING heeft DNB in haar brief ook aangegeven dat naar haar
mening instellingen in staat moeten zijn om de verplichtingen adequaat
na te leven.14
13
14

Kamerstukken II, 2018–2019, 31 477, nr. 22
Kamerstukken II, 2018–2019, 31 477, nr. 27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

18

§ 3.2.2. Registratieplicht
33 De leden van de D66-fractie begrijpen dat mede op advies van de Raad
van State (RvS) wordt afgezien van een vergunningplicht. In plaats
daarvan wordt gekozen voor een registratieplicht, waarbij DNB de
registratie kan intrekken. Kan de regering aangeven in hoeverre dit
verschilt van de eerdere vergunningplicht?
Er zijn drie gronden op grond waarvan DNB registratie kan weigeren. Dat
is als de aanbieder a) bij een verzoek tot registratie onjuiste gegevens
aanlevert, b) bij een verzoek tot registratie onvolledige gegevens aanlevert
of c) als de dagelijks beleidsbepalers van de aanbieder niet betrouwbaar
en geschikt zijn. De gegevens die bij de registratie moeten worden
aangeleverd zijn opgenomen in artikel 23c, eerste lid, van de implementatiewet en zullen bij lagere regelgeving worden uitgewerkt. Tijdens de
registratietermijn van twee maanden beoordeelt DNB of aan de drie
voorwaarden voor registratie is voldaan. Indien dat het geval is, gaat DNB
over tot registratie. Doel van de registratie is dat DNB een inschatting kan
maken van de risico’s op witwassen en financieren van terrorisme bij de
aanbieder en dat DNB zich een beeld kan vormen of de aanbieder in staat
is om te voldoen aan zijn verplichtingen. Het wel of niet registeren door
DNB is dus gekoppeld aan de hiervoor genoemde drie gronden. Bij een
vergunningplicht vindt een uitgebreidere toets plaats, waarbij de gronden
om de vergunning wel of niet te verlenen ook uitgebreider zijn. DNB
beoordeelt tijdens de termijn voor het verlenen van een vergunning of de
partij die de vergunning aanvraagt, in staat is om te voldoen aan alle
eisen die de wet stelt.
Er bestaat wel een plicht tot registratie, waardoor aanbieders niet zonder
registratie hun diensten mogen aanbieden. Een registratieplicht brengt
ook met zich mee dat als DNB een registratie doorhaalt, dat een aanbieder
zijn dienstverlening moet staken.
34 De leden van de SP-fractie constateren dat de regering het
wetsvoorstel heeft aangepast naar aanleiding van kritiek door de RvS. Zij
zien hierbij dat deze aanpassingen weinig recht doen aan de opmerkingen
van de RvS. Zij vragen de regering of via de huidige invulling van de
registratieplicht genoeg risico’s zijn weggenomen. Zij vragen de regering
of zij in een aparte wet of een wijziging van de Wft toch een vergunningplicht zullen invoeren. Bovendien vragen zij of het niet tijd is voor een
vergunningplicht voor alle nieuwe financiële producten daar dit enorme
schandalen zoals het derivatendrama zou hebben voorkomen.
Het verschil tussen een registratieplicht en een vergunningplicht is uiteen
gezet in het antwoord op de vorige vraag. Bij een registratie vindt er,
anders dan bij vergunningverlening, geen toets plaats of de aanbieder in
staat is om te voldoen aan de eisen die de wet stelt. Dit is een belangrijk
verschil tussen beide systemen dat naar aanleiding van het advies van de
Raad van State in de implementatiewet is opgenomen.
Een aanbieder mag geen diensten verlenen zonder dat hij geregistreerd is.
Doel van de registratie is om een inschatting te kunnen maken van de
risico’s op witwassen en financieren van terrorisme bij de aanbieder en
om een beeld te vormen of de aanbieder in staat is om te voldoen aan zijn
wettelijke verplichtingen. Op deze manier is DNB in staat om effectief
risicogebaseerd toezicht uit te oefenen op deze aanbieders. Een
voorwaarde voor registratie is dat de dagelijks beleidsbepalers van deze
aanbieders betrouwbaar en geschikt zijn. Dit betekent dat zonder
vaststelling van de betrouwbaarheid en geschiktheid DNB niet mag
overgaan tot registratie. Deze voorwaarde voorkomt dat deze aanbieders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

19

worden bestuurd door criminele of anderszins ongeschikte personen,
zoals personen die onvoldoende kennis hebben van de geldende regels of
van virtuele valuta’s. Bovendien kan DNB de registratie van een aanbieder
doorhalen indien een aanbieder niet voldoet aan zijn verplichtingen op
grond van de Wwft of de Sanctiewet 1977. Omdat een registratie een
voorwaarde is voor dienstverlening, moet een aanbieder bij het doorhalen
van de registratie zijn dienstverlening staken. Daarmee zijn de risico’s op
witwassen en financieren van terrorisme die bij deze aanbieders kunnen
bestaan, voldoende beheerst.
Zoals ook in de toelichting bij het wetsvoorstel uiteen is gezet, beperkt het
toezicht op deze aanbieders zich tot het toezicht op de naleving van
integriteitregels, oftewel tot de eisen in de Wwft en de Sanctiewet 1977. Er
gelden voor deze aanbieders geen andere wettelijke eisen, dus ook geen
eisen die kenmerkend zijn voor de Wft, zoals prudentiële eisen. Om die
reden ligt een vergunningstelsel in de Wft niet voor de hand. Zoals
hiervoor toegelicht, acht het kabinet met de toekomstige registratieplicht
voor deze aanbieders in de Wwft de risico’s op witwassen en financieren
van terrorisme voldoende ondervangen. Om die reden bestaat er
vooralsnog geen voornemen om een vergunningplicht in een aparte wet
of in de Wft op te nemen.
Om een volgend schandaal te voorkomen is het van belang dat de cultuur
bij banken op orde is. Een gezonde cultuur moet primair uit de sector zelf
komen en de sector heeft hiertoe stappen gezet, waaronder de invoering
van de bankierseed of -belofte en het daaraan verbonden tuchtrecht. Ook
de overheid heeft maatregelen genomen om perverse prikkels zoveel
mogelijk weg te nemen. Zo is de algemene zorgplicht in de Wet op het
financieel toezicht verankerd, die voorschrijft dat financiële dienstverleners de gerechtvaardigde belangen van de klant in acht nemen of, in
geval van advisering, handelen in het belang van de klant. Op productniveau bestaat er de regeling van het productontwikkelingsproces om
ervoor te zorgen dat bij de ontwikkeling van producten rekening wordt
gehouden met de belangen van de klant, zodat massaschade voor
consumenten en de maatschappij als gevolg van pertinent slechte
financiële producten wordt voorkomen. Mede gelet hierop zie ik geen
aanleiding voor een vergunningplicht voor nieuwe producten.
§ 3.2.3. Uitvoering en toezicht
35 De leden van de D66-fractie vragen omtrent de uitvoeringspraktijk
specifiek in te gaan op het probleem dat het vaak om internationaal en per
definitie op internet opererende partijen zal gaan. De criteria van het
Europees Hof van Justitie lijken vooralsnog niet erg eenduidig over de
vraag wanneer exact het Nederlands recht van toepassing zal zijn op een
specifieke gebruiker. Kan de regering nader uiteenzetten waar zij het
vertrouwen omtrent de handhaafbaarheid van voorgesteld verbod op
baseert? Overigens vragen zij zich af over welke licenties deze aanbieders
thans dienen te beschikken? Welke acties zullen worden ondernomen om
te voorkomen dat hierbij sprake zal zijn van «regulatory arbitrage» door
deze aanbieders, niettegenstaande wat de RvS hierover opmerkt in haar
advies onder 2c?
De richtlijn bepaalt dat lidstaten moeten waarborgen dat aanbieders van
diensten voor het wisselen tussen virtuele valuta’s en fiduciaire valuta’s en
aanbieders van bewaarportemonnees worden geregistreerd. Het is niet de
bedoeling dat aanbieders deze registratieplicht kunnen omzeilen door
alleen in andere lidstaten diensten aan te bieden. Iedere lidstaat zal voor
zich wettelijk vastleggen dat aanbieders van deze diensten geregistreerd
moeten zijn. Het Nederlandse recht is ook van toepassing op buitenlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

20

aanbieders die hun diensten in Nederland aanbieden. Dit betekent dat
deze buitenlandse aanbieders zich moeten registeren bij DNB en DNB
handhavend kan optreden indien zij de wet overtreden. Indien DNB hierbij
moeilijkheden ondervindt, werkt DNB samen met toezichthouders in
andere lidstaten (zie ook het antwoord op vraag 9). Voor buitenlandse
aanbieders uit landen buiten de Europese Unie die geen vestiging in de
Europese Unie hebben, geldt een verbod om in Nederland diensten aan te
bieden.
Aanbieders van diensten met virtuele valuta’s hoeven nu niet over een
licentie te beschikken. Bij de toets of diensten in Nederland worden
aangeboden, moeten de criteria van het Europese Hof van Justitie worden
gevolgd. Dit zal casuïstisch zijn, en dus afhankelijk zijn van de specifieke
omstandigheden van het geval. De toets of er sprake is van een aanbieder
die zich richt op de Nederlandse markt is niet nieuw en speelt ook bij
andere digitale, grensoverschrijdende dienstverlening.
36 De leden van de SP-fractie erkennen dat het goed is dat er meer
toezicht komt, zeker ook actiever toezicht dan enkel prudentieel. Toch
vragen deze leden zich af hoe deze wet zich verhoudt tot allerhande
discussies, zeker ook op Europees niveau, waarbij het toezicht op
witwassen meer Europees belegd zou gaan moeten. Bestaat de kans, zo
vragen deze leden, dat er nu veel inspanning en investering wordt
geleverd om toezicht op te bouwen en uit te breiden, terwijl de taak straks
bij een Europees agentschap of de ECB belegd zal worden. Hoe kijkt de
regering hier tegenaan?
Er vindt op dit moment geen prudentieel toezicht plaats op deze
aanbieders. DNB is aangewezen als integriteittoezichthouder, wat inhoudt
dat DNB toezicht gaat houden op de naleving van de Wwft door deze
aanbieders. Het kabinet is voorstander van een Europees toezichtmechanisme, zoals ook wordt vermeld in het paper dat als onderdeel van het
plan van aanpak witwassen op 30 juni 2019 naar de Tweede Kamer is
verzonden. In dit paper is uiteengezet dat er een Europese
anti-witwastoezichthouder zou moeten komen die het anti-witwastoezicht
samen met de nationale anti-witwastoezichthouders uitoefent op banken
en andere financiële ondernemingen. Uit de recent gepubliceerde post
mortem review waarin de EC onderzoek heeft gedaan naar de recente
witwasschandalen bij Europese banken, valt op te maken dat ook de EC
nadenkt over het beleggen van (een deel van) het anti-witwastoezicht op
Europees niveau. De EC zal nog dit jaar met concrete voorstellen komen.
Aanbieders van diensten met virtuele valuta’s zijn geen bank of andere
financiële onderneming. De kans dat zij op termijn onder Europees
anti-witwastoezicht komen te vallen, lijkt daardoor gering. Het toezicht op
aanbieders van virtuele valuta’s zal dus vooralsnog nationaal belegd
blijven en niet op Europees niveau worden uitgevoerd. Dit betekent ook
dat de kans dat er nu nationaal onnodige inspanningen en investeringen
worden geleverd voor het realiseren van toezicht op aanbieders van
diensten met virtuele valuta’s, zo goed als afwezig is.
§ 3.2.4. Uitvoering bestuurderstoetsing
–
§ 3.2.5. Inzichtelijke formele en feitelijke zeggenschapsstructuur
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

21

§ 3.2.6. Beheerste en integere bedrijfsvoering
–
§ 3.3. Derde-hoogrisicolanden
37 De leden van de VVD-fractie vragen aandacht voor de bancaire
dienstverlening aan Nederlandse expats. Hoe wordt voorkomen dat
Nederlandse expats bankdiensten worden geweigerd omdat zij,
doorgaans tijdelijk, in een hoogrisicoland verblijven?
In eerdere antwoorden op Kamervragen is aangegeven dat banken hun
klantacceptatiebeleid baseren op een door de bank zelf bepaalde
ondernemersstrategie en door hun gewenste risicoprofiel. Hierbij spelen
veel verschillende factoren een rol die door banken zelf worden gewogen,
zoals het bestaande kader van wet- en regelgeving evenals de door
banken gewenste risicobereidheid. Een bank kan besluiten zich te willen
richten op klanten die in Nederland en Europa wonen.15 Ik heb
21 augustus jl. toegezegd om in overleg te treden met banken om te
spreken over de ontwikkelingen rond de toegang van Nederlanders in het
buitenland, waaronder Nederlandse expats, tot dienstverlening van
banken.16
38 De leden van de VVD-fractie vragen of de lijst met risicolanden
gegeven kan worden. Deze leden vragen of de regering deze lijst ook als
basis gebruikt voor het streven om geldstromen uit onvrije landen
openbaar te maken en tegen te gaan. Zo ja; hoe? Zo nee; waarom niet?
Voor de beantwoording wordt verwezen naar het antwoord op de vragen
15, 17 en 18.
39 De leden van de CDA-fractie vragen naar het, op dit moment,
vrijwillige karakter van de «illustratieve» lijst van tegenmaatregelen die in
de Wwft wordt opgenomen. De leden van de CDA-fractie vragen naar de
mogelijke nadelen of nadelige effecten van het verplicht stellen van deze
tegenmaatregelen. Is de regering van plan alle tegenmaatregelen in de
toekomst verplicht te stellen, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar de beantwoording
van vraag 5.
40 De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe de lijst voor
hoogrisicolanden wordt vastgesteld en of het mogelijk is dat er voor
witwassen en belastingontduiking verschillende landenlijsten ontstaan. Zij
vragen de regering of zij dit wenselijk vindt.
Voor de beantwoording wordt verwezen naar het antwoord op de vragen
15, 17 en 18.
§ 3.4 Uitwisseling van informatie tussen autoriteiten
41 De leden van de VVD-fractie vinden een goede uitwisseling van
informatie tussen overheidsinstanties van groot belang. De hier getroffen
maatregelen doen echter niets voor de beoogde uitwisseling van
informatie tussen financiële instellingen. Deze leden roepen in herinnering
dat de regering, bij monde van de ministers van Financiën en Justitie &
15

Aanhangsel Kamerstukken II, 2016–2017, nr. 853 en Aanhangsel Kamerstukken II, 2017–2018,
nr. 2433 en Aanhangsel Kamerstukken II, 2018–2019, nr. 3634.
16
Aanhangsel Kamerstukken II, 2018–2019, nr. 3634

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

22

Veiligheid, in de media hebben betoogd dat banken in de gelegenheid
moeten zijn elkaar te informeren over de weigering of exit van klanten.
Hoe en wanneer gaat de regering dat mogelijk maken?
Ik ben het met de leden van de VVD-fractie eens dat de Wwft-instellingen
extra ondersteuning verdienen bij het uitvoeren van hun taken op grond
van de Wwft. Het vergroten van de effectiviteit van de poortwachters van
het financiële stelsel is een belangrijk onderdeel in het voorkomen van het
gebruik van dat stelsel voor witwassen, de onderliggende delicten en
terrorismefinanciering. In het plan van aanpak witwassen dat ik samen
met de Minister van Justitie en Veiligheid op 30 juni 2019 aan uw Kamer
heb gestuurd, vormt dit dan ook een aparte pijler. Ten behoeve van de
maatregelen om de effectiviteit van de poortwachtersfunctie te vergroten
hebben wij onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor meer
informatie-uitwisseling. Op basis van dit onderzoek gaan wij op verschillende punten de mogelijkheden voor informatie-uitwisseling ten behoeve
van de Wwft-instellingen uitbreiden. Op dit moment bereid ik een
wetsvoorstel voor om deze uitbreidingen te realiseren. Een concept van
dit wetsvoorstel zal in het najaar openbaar worden geconsulteerd. De
genoemde mogelijkheden voor informatie-uitwisseling tussen
Wwft-instellingen maken geen onderdeel uit van onderhavig wetsvoorstel
omdat dit geen onderdeel vormt van de implementatie van de wijziging
van de vierde anti-witwasrichtlijn, waartoe dit wetsvoorstel zich beperkt.
42 De leden van de CDA-fractie constateren dat de wijziging van de vierde
anti-witwasrichtlijn veel barrières wegneemt ten aanzien van het mogen
uitwisselen van informatie tussen toezichthouders. Met de Wft en de Wwft
is er een ingewikkeld web ontstaan ten aanzien van de grondslag op basis
waarvan informatie mag worden uitgewisseld. De leden van de
CDA-fractie vragen of er met deze implementatiewetgeving meer
duidelijkheid zal komen over welke informatie er gedeeld mag worden en
op welke basis? In hoeverre worden toezichthouders hierover geïnformeerd en bijgepraat over deze ontwikkelingen?
Met dit wetsvoorstel wordt het geheimhoudingsregime en de mogelijkheden voor uitwisseling van vertrouwelijke informatie door toezichthouders in de Wwft grotendeels gelijkgetrokken met de regeling hiervoor
in de Wft. De AFM en DNB krijgen daarmee derhalve te maken met een
eenduidig stelsel van informatie-uitwisseling bij de uitvoering van hun
verschillende taken. Zo wordt bijvoorbeeld het delen van informatie met
de FEC-partners op gelijke wijze geregeld in beide wetten. De toezichthouders zijn ook betrokken bij het opstellen van dit wetsvoorstel en zijn
op de hoogte van het gelijktrekken van de geheimhoudingsregimes.
43 De leden van de D66-fractie lezen dat er meer uitwisseling van
informatie mogelijk wordt. Het wordt mogelijk om vertrouwelijk informatie die op grond van de Wwft is verkregen te delen met alle partijen
binnen het Financieel Expertise Centrum. Kan de regering per autoriteit
aangeven welke wijziging in toegang tot informatie dit voor de autoriteit
betekent en waarom dit noodzakelijk en evenredig is in verhouding tot het
beoogde doel van de implementatiewet? De aan het woord zijnde leden
lezen voorts dat informatieuitwisseling mogelijk wordt tussen integriteittoezichthouders en Europese en nationale parlementaire onderzoekscommissies en de Algemene Rekenkamer. Om welke informatie gaat het dan
precies? Valt hieronder ook vertrouwelijke informatie?
Met onderhavig wetsvoorstel kunnen alle Wwft-toezichthouders onder
voorwaarden vertrouwelijke informatie delen met de FEC-partners. Deze
mogelijkheid is geregeld op basis van de grondslag in de richtlijn om
informatiedeling toe te kunnen staan tussen toezichthouders en autori-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

23

teiten waaraan taken zijn toegewezen op het gebied van het bestrijden of
onderzoeken van witwassen en de daarmee verband houdende basisdelicten of terrorismefinanciering. Alle genoemde partners van het FEC
houden zich hiermee bezig. De Wwft-toezichthouders kunnen op deze
wijze relevante informatie over witwassen en financieren van terrorisme
delen met de FEC-partners. De informatie mag alleen hiervoor gebruikt
worden.
Ten aanzien van de Algemene Rekenkamer en parlementaire enquêtecommissies geldt dat Wwft-toezichthouders vertrouwelijke informatie kunnen
delen als dit noodzakelijk is voor de uitvoering van de taak van de
Algemene Rekenkamer of de enquêtecommissie. Die noodzakelijkheid
moet blijken uit de concrete onderzoeksopdracht. Op grond van het
voorgestelde artikel 22a, vijfde lid, Wwft zijn deze partijen gehouden
verkregen vertrouwelijke informatie geheim te houden en mag informatie
alleen openbaar gemaakt worden als deze niet te herleiden is tot
individuele personen.
44 De leden van de SP-fractie vragen de regering wie uiteindelijk toezicht
zal houden op de naleving van deze wetgeving. Zij vragen daarbij of deze
toezichthouder hier genoeg capaciteit en kennis voor in huis heeft. Daarbij
lezen zij dat de «samenwerkingsmogelijkheden worden uitgebreid». Deze
leden vragen de regering of dit niet al mogelijk was en zo nee waarom
niet. Zij vragen de regering hoe het delen van informatie tussen toezichthoudende specifiek verschilt tussen de Wft en de Wwft. Daarbij vragen zij
ook waarom het tot een Europese richtlijn moest duren voordat deze
samenwerkingsmogelijkheid werd ingericht. Zij vragen de regering hoe de
positie van het Openbaar Ministerie, Politie, FIU en andere opsporingsautoriteiten was en hoe deze zal veranderen. Zij vragen de regering om een
overzicht van toezichthoudende autoriteiten in de financiële sector die nu
niet voldoende met elkaar kunnen samenwerken om hun taak effectief en
efficiënt uit te oefenen.
Onderhavig wetsvoorstel wijzigt de Wwft. De aangewezen toezichthouders in de Wwft voor de verschillende categorieën instellingen en
beroepsbeoefenaars zijn verantwoordelijk voor het toezicht. Dit betreft de
AFM, DNB, Bureau Financieel Toezicht (BFT), Bureau toezicht Wwft (BTW),
de Kansspelautoriteit (Ksa) en de deken. Het is van belang dat deze
toezichthouders over voldoende capaciteit beschikken. Samen met de
Minister van Justitie en Veiligheid bevragen wij de toezichthouders hier
regelmatig op en waar nodig wordt dit uitgebreid. In het plan van aanpak
witwassen, dat wij op 30 juni 2019 aan uw Kamer hebben verzonden, is
aangekondigd dat het BFT en de FIU-Nederland aanvullende middelen
krijgen voor hun taken en hebben we toegezegd om de vinger aan de pols
te houden of de capaciteit voldoende geborgd is. Verder breidt DNB haar
capaciteit uit voor het toezicht op aanbieders van diensten met virtuele
valuta’s. DNB voert momenteel een toets uit naar de handhaafbaarheid en
uitvoerbaarheid van het toezicht op aanbieders van diensten met virtuele
valuta’s, waarbij zij nader ingaat op de te verwachten benodigde
capaciteit. Een reactie op deze toets wordt opgenomen in de toelichting
op het implementatiebesluit dat op korte termijn zal worden geconsulteerd.
De toezichthouders op de Wwft werken al op verschillende manieren
samen. Ook delen zij onderling informatie waar nodig. Hier bestaat al een
grondslag voor in de Wwft. Deze informatie-uitwisseling beperkte zich tot
het uitwisselen tussen Wwft-toezichthouders onderling. Met onderhavig
wetsvoorstel wordt informatiedeling tussen Wwft-toezichthouders en
andere partijen geregeld. Dit betreft het delen van informatie met de
FEC-parners, prudentiële toezichthouders, de Algemene Rekenkamer en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

24

parlementaire enquêtecommissies. Met de wijziging van de vierde
anti-witwasrichtlijn worden voor deze uitwisselingen grondslagen
geboden. Hiermee kunnen alle toezichthouders op de financiële sector
voldoende informatie met elkaar delen voor de uitvoering van hun taken.
§ 3.5. Anonieme, vooraf betaalde betaalinstrumenten
45 De leden van de D66-fractie lezen dat voor online betalingen met
elektronisch geld en voor terugbetaling in contanten danwel opname in
contanten een cliëntonderzoek moet plaatsvinden wanneer het bedrag
meer dan 50 euro bedraagt. Waarop is deze grens van 50 euro gebaseerd?
Om hoeveel transacties zal het naar verwachting gaan?
Uit de impact assessment van de EC wordt niet goed duidelijk waar het
bedrag van 50 euro op is gebaseerd. Ook is het onduidelijk hoeveel
transacties het betreft. Het gebruik van anonieme prepaidkaarten wordt in
de wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn verder ingeperkt. Allereerst
wordt het maximale bedrag dat op een niet herlaadbare (anonieme)
prepaidkaart mag worden opgeslagen, beperkt van 500 euro naar 300
euro. Ten tweede wordt het bedrag dat per maand op een herlaadbare
(anonieme) kaart mag worden opgeslagen, verlaagd van 250 euro naar
150 euro. Deze limieten gelden als de prepaidkaarten alleen voor
nationale transacties kunnen worden gebruikt. De EC acht de risico’s van
anoniem elektronisch geld bij online betalingen en bij terugbetaling dan
wel opname in contanten dermate groot, dat het gebruik hiervan nog
verder dient te worden beperkt. De risico’s bij online betalingen zijn groter
omdat dergelijke betalingen «op afstand» worden verricht en daardoor
moeilijk te traceren zijn. Ook contant geld is moeilijk traceerbaar. Hierdoor
zijn de risico’s op witwassen en financieren van terrorisme bij dergelijk
gebruik van elektronisch geld groter.
46 De leden van de SP-fractie ragen de regering naar de redenatie en
bewijs voor de overtuiging dat vooraf betaalde betaalinstrumenten
gemakkelijk kunnen worden gebruikt voor terrorismefinanciering. Zij
vragen welke betaalinstrumenten dit dan specifiek betreft. Daarbij vragen
zij ook hoe vaak dit al voor is gekomen. Zij vragen waarom prepaidkaarten
niet volledig afgeschaft worden en welke nadelen hieraan kleven.
Prepaidkaarten vormen een alternatief voor debetkaarten en creditkaarten.
Voor debetkaarten is een rekening bij een bank (of andere financiële
onderneming) vereist en voor creditkaarten moet de kredietwaardigheid
van de houder getoetst worden. Bij prepaidkaarten moet een onderscheid
worden gemaakt tussen kaarten die een beperkt gebruik hebben,
bijvoorbeeld omdat ze slechts bij één aanbieder besteed kunnen worden,
en prepaidkaarten die dat niet hebben. Deze «open» prepaidkaarten
kunnen vervolgens weer oplaadbaar en niet oplaadbaar zijn. Met name de
herlaadbare, open prepaidkaarten brengen risico’s op witwassen en
financieren van terrorisme met zich. Het huidig regelgevend kader maakt
het namelijk mogelijk dat bij de uitgifte van deze prepaidkaarten geen
cliëntenonderzoek hoeft te worden verricht. Daarom wordt ook wel
gesproken van anonieme prepaidkaarten, aangezien de naam van de
houder van de prepaidkaart niet achterhaald kan worden. De vierde
anti-witwasrichtlijn stelt nu al beperkingen aan het gebruik van anoniem
elektronisch geld door limieten te stellen aan het bedrag dat op de kaart
kan worden geladen en door te bepalen dat de kaarten alleen kunnen
worden gebruikt voor de aankoop van goederen of diensten (er kan
bijvoorbeeld geen contant geld worden opgenomen). Uit onderzoek van
onder andere de FATF blijkt dat prepaidkaarten worden misbruikt voor
criminele activiteiten (zoals drugshandel, mensenhandel en prostitutie),
illegale arbeid en belastingontduiking. Ook kunnen prepaidkaarten relatief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

25

eenvoudig worden gebruikt voor terrorismefinanciering, wat bijvoorbeeld
is gebeurd bij de terroristische aanslagen in Parijs in 2015. Het is
onduidelijk hoe vaak elektronisch geld wordt gebruikt voor terrorismefinanciering. Voor de nadelen van een totaalverbod op anoniem elektronisch geld wordt verwezen naar het antwoord op de vragen 22 en 23.
§ 4. Financiële gevolgen en regeldruk van het wetsvoorstel
47 De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering een
inschatting kan maken van de kosten die toezichthouders (en
FIU-Nederland) moeten maken als gevolg van dit wetsvoorstel, en of deze
op grond van de Wet bekostiging financieel toezicht leiden tot extra
kosten voor aanbieders?
Het toezicht op de naleving van de Wwft door instellingen is belegd bij
diverse instanties, namelijk het BTW, DNB, de AFM, het BFT, de Ksa en de
deken. Zij houden allen toezicht op één of meerdere verschillende
Wwft-instellingen. Op grond van de Wet bekostiging financieel toezicht
2019 (Wbft 2019) worden de kosten van het Wwft-toezicht van DNB en
AFM doorbelast aan de partijen waar zij toezicht op houden. Het toezicht
dat door de overige toezichthouders wordt uitgeoefend, wordt al dan niet
mede bekostigd uit de begroting van het Ministerie van Financiën dan wel
van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. De FIU-Nederland wordt
geheel bekostigd uit de begroting van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid. Indien het toezicht wordt bekostigd uit een departementale
begroting, leidt dit niet tot extra kosten voor de Wwft-instellingen. Onder
meer de AFM en DNB belasten de kosten voor het Wwft-toezicht door aan
de sector, wat dus kan leiden tot extra kosten voor de Wwft-instellingen
waar zij toezicht op houden. Voor het overgrote deel zullen AFM en DNB
het toezicht op de nieuwe verplichtingen kunnen toepassen binnen het
toezicht dat zij reeds op deze instellingen uitoefenen, waardoor de (extra)
kosten beperkt zullen blijven. Dit is anders voor het Wwft-toezicht dat DNB
zal gaan uitoefenen op aanbieders van diensten met virtuele valuta’s.
Deze aanbieders vallen nu nog niet onder toezicht. De kosten voor het
toezicht op deze aanbieders zal DNB op grond van de Wbft 2019 doorbelasten. Zij zullen om die reden te maken krijgen met extra kosten.
48 De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe zij precies is
gekomen tot de kosten per organisatie. Zij vragen haar om een reactie op
de berekeningen uit de sector zelf die aangeven dat zowel de eenmalige
nalevingskosten als wel de doorlopende nalevingskosten vele malen
hoger zullen liggen. Zij vragen de regering of deze verwacht dat gezien de
kosten de private sector daadwerkelijk in staat is en genoeg geprikkeld is
om hun poortwachtersfunctie goed uit te voeren.
Er is een zo goed mogelijke inschatting van de kosten gemaakt op grond
van het Handboek meting regeldrukkosten dat in 2018 is opgesteld door
het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Dit bevat een
handleiding voor het meten van regeldrukkosten en biedt handvatten om
deze kosten te berekenen. Uiteraard is het mogelijk dat deze kosten in de
praktijk hoger of lager uitvallen. Het vervullen van de poortwachtersfunctie vergt forse investeringen door Wwft-instellingen in personeel en
systemen, die – hoewel naar rato – niet anders zijn voor aanbieders van
diensten met virtuele valuta’s dan voor banken of andere financiële
ondernemingen. Het vraagt ook om persoonlijk commitment van de
dagelijks beleidsbepalers van een Wwft-instelling om betrokkenheid bij
financieel-economische criminaliteit te voorkomen. Het kabinet acht het
tegengaan van witwassen van groot belang en heeft daartoe voor de
zomer een plan van aanpak witwassen gepresenteerd. Onderdeel van dit
plan is om erop toe te zien dat de inspanningen van poortwachters

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

26

zodanig zijn dat de risico’s op witwassen adequaat worden beheerst.
Daarbij zal het kabinet ook een vinger aan de pols houden of instellingen
daadwerkelijk in staat zijn om hun poortwachtersfunctie goed uit te
voeren.
§ 4.1. Gevolgen voor het bedrijfsleven
49 De leden van de D66-fractie lezen dat de regering vooraf geen
inschatting kan maken voor het aantal transacties in kunstvoorwerpen dat
onder de reikwijdte van de wet komt te vallen. Is er een evaluatie voorzien
om te bezien of de toegenomen regeldruk in verhouding staat tot het doel
van tegengaan van witwassen en terrorismefinanciering? Voorts lezen de
aan het woord zijnde leden dat de kosten voor aanbieders van bewaarportemonnees en van omwisseldiensten naar inschatting van de regering
eenmalige 129.600 euro en doorlopend 58.500 euro bedragen. De
aanbieders van deze diensten maken zelf een veel hogere inschatting van
de te maken kosten. Hoe waardeert de regering het verschil tussen deze
kostenschattingen? Wanneer de kosten zo hoog uitvallen als Bitonic
aangeeft in de consultatie, acht de regering de toegenomen kosten dan
nog steeds evenredig aan het beoogde doel en doelmatig om dit doel te
bereiken?
De nieuwe verplichtingen die de wijziging van de vierde
anti-witwasrichtlijn met zich brengt, worden op verschillende manieren
geëvalueerd. Allereerst zal de EC de toepassing van de gewijzigde vierde
anti-witwasrichtlijn evalueren en hierover een verslag opstellen. Dit
verslag wordt uiterlijk 11 januari 2022 gepubliceerd. Daarnaast zijn alle
lidstaten op grond van de richtlijn verplicht om de doeltreffendheid van de
nationale regels ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme te beoordelen. De resultaten hiervan dienen ter voorbereiding
van de nationale risicobeoordeling. Het opstellen van een actuele
nationale risicobeoordeling is verplicht op grond van de richtlijn. In deze
risicobeoordeling moeten de nationale risico’s op witwassen en financieren van terrorisme worden geïdentificeerd en beoordeeld. Ook de EC
dient elke twee jaar een supranationale risicobeoordeling uit te voeren,
waarin de grensoverschrijdende risico’s op witwassen en financieren van
terrorisme worden geïdentificeerd en beoordeeld.
Zoals ook in de beantwoording van de vorige vraag is aangegeven, vraagt
het voorkomen van witwassen en financieren van terrorisme een forse
investering van poortwachters. Ik acht deze investeringen noodzakelijk om
het financiële stelsel van de Europese Unie adequaat te beschermen tegen
het gbruik ervan voor witwassen of financieren van terrorisme. De
poortwachtersfunctie, waarbij de uitvoering van het cliëntenonderzoek bij
instellingen zelf wordt belegd, wordt om verschillende redenen als het
meest effectief beschouwd om witwassen en financieren van terrorisme te
voorkomen. Allereerst omdat een onderzoek voorafgaand aan het
accepteren van een cliënt een bijdrage levert aan het voorkomen van het
gebruik van de dienstverlening voor financieel-economische criminaliteit.
Gedurende hun dienstverlening zijn Wwft-instellingen bij uitstek in staat
om signalen op te pakken dat hun cliënten betrokken zijn bij financieel
handelen dat is gerelateerd aan witwassen of financieren van terrorisme.
Omdat poortwachters het eerste contact hebben met potentiële afnemers
van hun producten en diensten en in dat verband vaak al informatie over
de cliënt vergaren, zijn zij bij uitstek geschikt om cliëntenonderzoek te
doen en een oordeel te vellen over het wel of niet accepteren van de
cliënt. Het feit dat poortwachters hun cliënten om uitgebreide informatie
moeten vragen, heeft een preventief effect. Aan cliënten die bepaalde
informatie niet willen of kunnen verstrekken, worden geen diensten
verleend of deze cliënten zien af van dienstverlening. Maar ook gedurende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

27

een zakelijke relatie met hun cliënten kunnen Wwft-instellingen het beste
signalen detecteren van witwassen of financieren van terrorisme. Om die
reden dienen zij verschillende maatregelen te treffen en documentatie bij
te houden.
50 De leden van de SP-fractie vragen de regering in hoeverre deze
digitale financiële activiteiten zich zullen verplaatsen weg uit Nederland.
Voor zover partijen diensten willen aanbieden in Nederland, verwacht de
regering geen verplaatsingseffecten. Elke aanbieder die zich richt op de
Nederlandse markt dient over een registratie van DNB te beschikken, ook
als een aanbieder dit vanuit een andere lidstaat doet. Verplaatsing naar
een andere lidstaat is om die reden weinig zinvol. Voor aanbieders
afkomstig uit landen buiten de Europese Unie, die geen vestiging in de
Europese Unie hebben, geldt een verbod om in Nederland dergelijke
diensten aan te bieden.
§ 4.1.1. Nieuwe instellingen binnen de reikwijdte van de Wwft
–
§ 4.1.2. Risicomanagement voor nieuwe instellingen
–
§ 4.1.3. Betrouwbaarheid en geschiktheid voor nieuwe
instellingen
–
§ 4.1.4. Aanvullende maatregelen van verscherpt cliëntenonderzoek ten aanzien derde landen met een hoger risico op
witwassen of terrorismefinanciering
–
§ 4.2. Gevolgen voor de toezichthoudende autoriteiten
51 De leden van de SP-fractie vragen de regering of de toezichthoudende
autoriteiten niet significant meer mensen en middelen nodig hebben in
het licht van de vele schandalen in de financiële sector en de toenemende
wet en regelgeving. Daarnaast vragen zij om een specificering van de
kosten voor DNB van de uitvoering van dit voorstel alsmede een
specificering van de kosten voor andere betrokken overheidsinstanties.
Bovendien vragen zij hoe dit gedekt zal worden in de begroting.
Naar aanleiding van de transactie tussen het OM en ING Bank N.V. (ING)
heb ik nadrukkelijk gevraagd of DNB over voldoende capaciteit beschikt
om hoogwaardig integriteitstoezicht op banken uit te oefenen. Bij haar
brief van 25 september 201817 geeft DNB aan dat zij over voldoende
beschikbare capaciteit beschikt. DNB merkt op dat zij niet uitsluit in de
toekomst meer capaciteit nodig te hebben. In het plan van aanpak
witwassen, dat ik samen met de Minister van Justitie en Veiligheid op
30 juni 2019 naar de Tweede Kamer heb verzonden, hebben wij toegezegd
om de vinger aan de pols te houden of de capaciteit van toezichthouders
voldoende is geborgd.

17

Kamerstukken II, 2018–2019, 31 477, nr. 27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

28

Het toezicht op de nieuwe verplichtingen past binnen de bestaande
budgetten, omdat het wijzigingen betreffen van bestaande verplichtingen.
Op die bestaande verplichtingen wordt reeds toezicht gehouden,
waardoor dit geen effecten heeft op bestaande begrotingen van de
toezichthouders. Ten aanzien van het toezicht op aanbieders van diensten
met virtuele valuta’s krijgt DNB beschikking over extra capaciteit. DNB
kijkt momenteel nog naar de benodigde extra capaciteit aan de hand van
de verwachte activiteiten en populatie. DNB neemt de kosten voor het
toezicht op in hun begroting voor 2020.
Zoals ook aangegeven in de beantwoording van vraag 47 belast DNB op
grond van de Wbft 2019 de kosten voor het toezicht op de naleving van de
Wwft door aan de onder haar toezicht staande instellingen. De verwachte
kosten voor het toezicht zijn opgenomen in de begroting die DNB ieder
jaar publiceert. Hetzelfde geldt voor het toezicht van AFM. Voor het
overige overheidsinstanties wordt verwezen naar het antwoord op vraag
47.
§ 4.3. Gevolgen voor de FIU-Nederland
52 De leden van de VVD-fractie lezen, hier en in paragraaf 7.1, dat het
aantal meldingen bij de FIU zal stijgen. Dat is nu weliswaar vermeld, maar
welke consequenties verbindt de regering daaraan? Wordt de capaciteit
uitgebreid en, zo ja, met hoeveel fte? Zo nee, waarom niet?
Er worden nieuwe partijen onder de reikwijdte van de richtlijn gebracht,
namelijk aanbieders van omwisseldiensten tussen virtuele valuta’s en
fiduciaire valuta’s en aanbieders van bewaarportemonnees. Zij zijn na
inwerkingtreding van deze implementatiewet verplicht om ongebruikelijke
transacties te melden bij de FIU-Nederland. Het is op dit moment nog
onduidelijk om hoeveel aanbieders het gaat en om die reden ook
onduidelijk tot welke stijging van ongebruikelijke transacties dit zal leiden.
Met de FIU-Nederland zal contact worden onderhouden of de capaciteit
voldoende is.
53 De leden van de D66-fractie lezen dat het aantal gemelde transacties
naar verwachting zal stijgen naar aanleiding van deze Implementatiewet.
Kan de regering specifieker aangeven hoeveel extra meldingen verwacht
worden? Hoeveel daarvan zullen naar verwachting verdachte transacties
betreffen? Hoeveel extra fte is hiermee gemoeid bij de FIU? Volgens het
FIU-jaaroverzicht 2018 konden in dat jaar van de 753.352 transacties 222
als verdacht worden aangemerkt, oftewel 0,7%. Is het kabinet gezien deze
ramingen van mening dat het hier een doeltreffende maatregel betreft?
Heeft de Minister van Financiën deze voorliggende implementatiewet
expliciet onderworpen aan een doelmatigheidstoets en wat was daarvan
de uitkomst?
Het is onmogelijk om op voorhand precies aan te geven hoeveel extra
meldingen van ongebruikelijke transacties bij de FIU-Nederland kunnen
worden verwacht op grond van dit wetsvoorstel, en ook onmogelijk om
aan te geven tot hoeveel verdachte transacties dit zal leiden.
Uit de openbare jaaroverzichten van de FIU-Nederland blijkt dat er in 2018
inderdaad 753.352 ongebruikelijke transacties bij de FIU-Nederland zijn
gemeld, waarvan er 57.950 als verdacht zijn aangemerkt door de
FIU-Nederland. Met het totaal aantal verdacht verklaarde transacties was
een bedrag van meer dan 9,5 miljard euro gemoeid. In 2018 zijn van de
753.532 ongebruikelijke transacties er 358.609 gemeld op basis van de
objectieve indicator derde hoogrisicolanden, die binnenkort komt te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

29

vervallen. Van deze 358.609 ongebruikelijke transacties zijn slechts 222
transacties verdacht verklaard.
Het kabinet is van mening dat het systeem met de verplichting voor
instellingen om ongebruikelijke transacties te melden bij de
FIU-Nederland die deze transactie analyseert en waar nodig verdacht
verklaart, waarbij de informatie vervolgens ter beschikking wordt gesteld
aan diverse (bijzondere) opsporingsdiensten en inlichtingen- en veiligheidsdiensten, een belangrijke maatregel is die bijdraagt aan het
voorkomen van gebruik van het financiële stelsel voor witwassen en het
financieren van terrorisme. In de internationale standaarden van de FATF
en de Europese anti-witwasrichtlijn is deze systematiek verplichtend
voorgeschreven. Hierbij zij opgemerkt dat deze maatregel in de context
dient te worden bezien van aanvullende maatregelen die tezamen een
integrale aanpak vormen in het tegengaan van witwassen. Deze integrale,
verstrekte aanpak is neergelegd in het plan van aanpak witwassen, dat op
30 juni jl. aan uw Kamer is gestuurd.
De implementatiewet is niet expliciet onderworpen aan een doelmatigheidstoets, maar de doelmatigheid van de maatregelen in de vierde
anti-witwasrichtlijn wordt op verschillende manieren (periodiek) getoetst.
Zie hiervoor het antwoord op vraag 49.
54 De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe het ervoor staat
met de capaciteit van FIU-Nederland. Is FIU-Nederland in staat om de
extra hoeveelheid informatie op een goede manier te verwerken? In
hoeverre wordt de capaciteit uitgebreid vanwege dit wetsvoorstel?
De FIU-Nederland constateert in haar jaarverslag van 2018 een consistente toename van de aantallen meldingen. De FIU-Nederland geeft aan
dat dit een voortdurend zorgvuldige prioritering vergt van de inzet van de
beschikbare capaciteit. Uiteraard is de onderzoekscapaciteit van de
FIU-Nederland gelimiteerd waardoor bewuste keuzes moeten worden
gemaakt. Het is met de huidige capaciteit van de FIU-Nederland niet
mogelijk en overigens ook niet wenselijk alle transacties aan een even
diepgaand onderzoek te onderwerpen. De FIU-Nederland heeft daarom
een model van strategische sturing en tactische selectie ontwikkeld
waardoor zoveel mogelijk de juiste zaken kunnen worden onderzocht die
bovendien aansluiten bij de prioriteiten van de afnemende opsporingspartners. Daarnaast zijn de technische ontwikkelingen binnen de
FIU-Nederland er op gericht om innovatieve ICT-matige oplossingen te
vinden voor werkzaamheden die momenteel nog door medewerkers
worden verricht. Op die wijze kan de beschikbare specialistische capaciteit
zo effectief mogelijk worden ingezet voor hoogwaardige analyse en
expertise. De FIU-Nederland blijft de aankomende tijd inzetten op het
adequaat beschikbaar stellen van zowel middelen, kennis als menskracht
om een belangrijke bijdrage te kunnen leveren aan het voorkomen en
opsporen van witwassen en financieren van terrorisme. Voor de vraag in
hoeverre de capaciteit wordt uitgebreid vanwege dit wetsvoorstel wordt
verwezen naar het antwoord op vraag 52.
§ 4.4. Adviescollege Toetsing en Regeldruk
–
§ 5. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
55 De leden van de SP-fractie vragen de regering of er onderzoek is
geweest onder de verschillende groepen en organisaties die deze regels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

30

zullen moeten uitvoeren en of hieruit gebleken is dat deze wetgeving
afdoende begrijpelijke en uitvoerbaar is.
De wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn breidt het regelgevend
kader ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme op een
aantal punten uit. De wijzigingen gaan voor het overgrote deel gelden
voor instellingen die reeds onder het bereik van de Wwft vallen, die om
die reden reeds bekend zijn met het regelgevend kader. Bovendien vindt
er regelmatig contact plaats met alle instellingen die onder de Wwft
vallen, bijvoorbeeld via de Commissie Meldplicht. Tijdens dergelijke
contactmomenten worden de instellingen geïnformeerd over nieuwe,
aankomende ontwikkelingen en kunnen zij signalen doorgeven over
eventuele onuitvoerbaarheid of onbegrijpelijkheid van regels. Aanbieders
van diensten met virtuele valuta’s zullen minder bekend zijn met de
regelgeving ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme,
aangezien zij nu nog niet onder de reikwijdte van de Wwft vallen. Omdat
deze aanbieders nu voor het eerst worden gereguleerd, is er tijdens de
totstandkoming van de Implementatiewet contact geweest om deze
aanbieders te informeren over de aanstaande wetgeving. Ook is er op
regelmatige wijze contact geweest met de branchevereniging Verenigde
Bitcoinbedrijven Nederland (VBNL). Tijdens dit contact is niet gebleken dat
deze aanbieders de aankomende regelgeving onbegrijpelijk of onuitvoerbaar vinden. Uit de hoeveelheid ontvangen consultatiereacties blijkt
dat deze aanbieders goed op de hoogte zijn van de aankomende
regelgeving. Daarnaast zal DNB op haar website, als onderdeel van het
Open Boek Toezicht, een pagina publiceren waarin deze aanbieders
worden geïnformeerd over het aanstaande toezicht van DNB. Via deze
pagina zal DNB aanbieders van diensten met virtuele valuta’s op de
hoogte stellen van relevante ontwikkelingen en informeren over het
registratieproces. DNB wil daarnaast graag verder in gesprek met deze
aanbieders over de eisen die worden gesteld op grond van de Wwft en de
Sanctiewet 1977.
§ 6. Verwerking persoonsgegevens
56 De leden van de fractie van GroenLinks zijn benieuwd of de regering
verwacht dat de voorgestelde «risicogebaseerde benadering» ertoe zou
kunnen leiden dat er meer gegevens gaan worden verzameld dan strikt
noodzakelijk, hetgeen op gespannen voet zou staan met het evenredigheidsbeginsel.
Wwft-instellingen dienen te voldoen aan de verplichtingen van de
gewijzigde vierde anti-witwasrichtlijn. Tot die verplichtingen behoort ook
het uitvoeren van cliëntenonderzoek en het monitoren van transacties.
Deze verplichtingen dienen risicogebaseerd plaats te vinden. Dit betekent
dat instellingen het cliëntenonderzoek moeten afstemmen op de
risicogevoeligheid voor witwassen of terrorismefinanciering. Een
instelling moet kunnen aantonen dat de genomen cliëntonderzoeksmaatregelen in verhouding staan tot het geïdentificeerde witwasrisico of risico
op terrorismefinanciering.
Bij het voldoen aan de verplichting tot uitvoeren van cliëntenonderzoek
ontkomen Wwft-instellingen niet aan het verwerken van persoonsgegevens. De bescherming van natuurlijke personen bij de verwerking van
persoonsgegevens is een grondrecht. Dit volgt onder andere uit artikel 8
van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en artikel 16
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. De
Europese wetgever heeft dit recht nader ingevuld en genormeerd in de
Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De AVG heeft als
verordening directe werking in onze Nederlandse rechtsorde en is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

31

zodoende direct van toepassing op de verwerking van persoonsgegevens
door Wwft-instellingen.
Het belang van het voorkomen van witwassen en financieren van
terrorisme rechtvaardigt het verwerken van persoonsgegevens. Door
middel van het cliëntenonderzoek verwerven instellingen onder andere
kennis en informatie over de identiteit van de cliënt, diens uiteindelijk
belanghebbende alsmede het doel en de aard van een zakelijke relatie of
incidentele transactie. Die kennis en informatie zijn noodzakelijk om
signalen van witwassen, daaraan ten grondslag liggende basisdelicten, of
terrorismefinanciering vroegtijdig te kunnen herkennen. Uiteraard mag de
verwerking van persoonsgegevens niet onevenredig zijn. Op grond van
artikel 34a Wwft mogen instellingen de persoonsgegevens die zij op
grond van de Wwft hebben verzameld alleen verwerken met het oog op
het voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering en niet voor
commerciële doeleinden of andere doeleinden die niet verenigbaar zijn
met dat zwaarwegend belang. Ook dienen instellingen op grond van
artikel 34a Wwft, voordat zij een zakelijke relatie aangaan of een
incidentele transactie verrichten, informatie aan de cliënt te verstrekken
over de wettelijke verplichtingen inzake de verwerking van persoonsgegevens met het oog op het voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering. Er is bij het verrichten van cliëntenonderzoek geen sprake van
ongerichte verwerking maar van een verwerking die ziet op het
voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering. De
Wwft-toezichthouders houden toezicht op artikel 34a van de Wwft. De AP
houdt bovendien, op grond van de Uitvoeringswet Algemene verordening
gegevensbescherming, in algemene zin toezicht op de verwerking van
persoonsgegevens door private instellingen, zoals Wwft-instellingen. De
AP onderzoekt daarbij ook of Wwft-instellingen niet meer gegevens
verwerken dan nodig en zich houden aan het evenredigheidsbeginsel.
§ 6.1. Persoonsgegevens in het kader van het cliëntenonderzoek
–
§ 6.2. Uitbreiding reikwijdte
–
§ 6.3. Informatie-uitwisseling tussen autoriteiten
–
§ 6.4. Advies Autoriteit Persoonsgegevens
57 De leden van de CDA-fractie constateren dat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) parallellen trekt tussen de ongeldig verklaarde dataretentierichtlijn en de anti-witwasrichtlijn. De AP roept op om te bevorderen dat
het recht op bescherming van persoonsgegevens in relatie tot de
anti-witwasrichtlijn wordt geadresseerd. De leden van de CDA-fractie
vragen de regering in te gaan op de zorgen van de AP ten aanzien van de
evenredigheid van de anti-witwasrichtlijn. Signaleren toezichthouders in
andere lidstaten ook dergelijke problemen rondom de anti-witwasrichtlijn
zo vragen de leden van de CDA-fractie. Ook vragen deze leden of de
regering het waarschijnlijk acht dat de anti-witwasrichtlijn in haar huidige
vorm ook ongeldig verklaard kan worden zoals bij de dataretentierichtlijn.
Zo nee, kan de regering motiveren waarom dat gevaar niet bestaat voor
de dataretentierichtlijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

32

De vergelijking van de wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn met de
dataretentierichtlijn gaat niet op. De eisen zoals in de richtlijn worden
voorgeschreven en die in het wetsvoorstel worden geïmplementeerd, zijn
proportioneel en voldoen aan de voorwaarden die gelden voor de
verwerking van persoonsgegevens. Het voorkomen en bestrijden van
witwassen wordt door alle lidstaten erkend als een zwaarwegend
algemeen belang. Het verwerken van gegevens die noodzakelijk zijn voor
dit doel is om die reden evenredig. Er zijn op dit moment geen rechtszaken bekend waarin dit ter discussie is gesteld. Er bestaat daarom geen
reden om er rekening mee te houden dat de richtlijn om privacy redenen
zou worden ingetrokken. Er zijn ook geen procedures bekend waarin de
rechtmatigheid van de wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn ter
discussie wordt gesteld. Mij is niet bekend dat toezichthouders in andere
lidstaten soortgelijke zorgen als die van de AP hebben geuit.
58 De leden van de D66-fractie lezen dat de AP deze implementatiewet
een «ruime inmenging» in het recht op bescherming van persoonsgegevens heeft genoemd. De leden merken op dat de AP zelden een
dergelijke betiteling aan een Implementatiewet geeft. De regering heeft
daarna enkele aanpassingen gedaan. Heeft de regering voorliggende
gewijzigde versie van de implementatiewet nogmaals door de AP laten
toetsen en zo nee, is zij bereid dit nogmaals te doen? De aan het woord
zijnde leden vragen de regering tevens om nader in te gaan op de
overeenkomsten die de AP signaleert tussen de dataretentierichtlijn en
onderhavige implementatiewet c.q. de richtlijn waar deze op is gebaseerd.
En waar baseert de regering haar vertrouwen op dat een eventuele
juridische aanvechting ervan een ander lot beschoren zal zijn? Is de
regering om op zijn minst te bevorderen dat het advies om naar
vermogen te bevorderen dat in de eerstvolgende evaluatie danwel verslag
verder ten principale zal worden ingegaan op de evenredigheid van de
anti-witwasrichtlijn en het recht op bescherming van persoonsgegevens?
Zoals hiervoor aangegeven gaat de vergelijking van de vierde
anti-witwasrichtlijn met de dataretentierichtlijn niet op. De constatering
dat er sprake is van een «ruime inmenging» in het recht op de
bescherming van persoonsgegevens heeft betrekking op de vierde
anti-witwasrichtlijn in zijn geheel, en niet zozeer op dit specifieke
wetsvoorstel dat de wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn implementeert. Voorts zij opgemerkt dat de AP ook een aantal belangrijke
verschillen constateert tussen de vierde anti-witwasrichtlijn en de
dataretentierichtlijn. Het verwerken van persoonsgegevens ter naleving
van de verplichtingen in de vierde anti-witwasrichtlijn, zoals het toepassen
van cliëntenonderzoek, dient een doel namelijk het voorkomen van
witwassen en financieren van terrorisme. Bovendien moeten de verplichtingen uit de vierde anti-witwasrichtlijn risicogebaseerd – en daarmee niet
ongericht – worden toegepast. Voorts kent de anti-witwasrichtlijn, anders
dan de dataretentierichtlijn, objectief bepaalde bewaartermijnen. In de
dataretentierichtlijn was geen limiet gesteld aan de bewaartermijn. De
vierde anti-witwasrichtlijn verschilt dus op cruciale onderdelen van de
dataretentierichtlijn.
De vierde anti-witwasrichtlijn en de richtlijn ter wijziging van de vierde
anti-witwasrichtlijn zijn voorgelegd aan de Europese toezichthouder voor
gegevensbescherming. Deze erkent dat het belang van de bescherming
van het fundamentele recht op privacy en gegevensbescherming kan
botsen met het belang van het voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering. Zij meent echter dat het aan de Europese wetgever is om deze
beleidsmatige afweging te maken. Verder merkt zij op dat elke verwerking
van persoonsgegevens moet voldoen aan de eisen van de AVG en dat het
recht op privacy en gegevensbescherming alleen mag worden beperkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

33

indien dit noodzakelijk is om de door de Unie erkende doelstellingen van
algemeen belang te bereiken. Naar aanleiding van dit advies heeft de EC
in de overwegingen bij de richtlijn expliciet opgenomen dat instellingen
zich dienen te houden aan de AVG als zij persoonsgegevens verwerken
ten behoeve van de naleving van de verplichtingen in de richtlijn. Ook is
expliciet opgenomen dat het voorkomen van witwassen en financieren
een zwaarwegend algemeen belang is. Tot slot heeft de EC nadrukkelijk
oog voor de bescherming van persoonsgegevens en de waarborging van
het evenredigheidsbeginsel. Bij het opstellen van het evaluatieverslag
over de uitvoering van de vierde anti-witwasrichtlijn (zie ook de beantwoording van vraag 49), zal de EC expliciet aandacht geven aan de wijze
waarop de in het Handvest erkende grondrechten en beginselen in acht
zijn genomen.
De concrete punten van de AP in het advies worden geadresseerd in het
wetsvoorstel. Voor het overige heeft de AP generieke opmerkingen over
het regelgevend kader ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme als geheel en niet op dit specifieke wetsvoorstel. De Europese
toezichthouder voor gegevensbescherming heeft op dit punt geen
onoverkomelijke bezwaren. Bovendien wordt dit punt door de EC
meegenomen bij de evaluatie van de richtlijn. Daarmee zijn alle punten in
het AP-advies geadresseerd. Ik acht het daarom niet nodig om de
Implementatiewet nogmaals aan de AP voor te leggen. De AP heeft hier
overigens ook niet om verzocht.
59 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering uitgebreider te reageren op de adviezen van de AP die niet zijn opgevolgd.
De concrete punten van de AP in het advies zijn geadresseerd in het
wetsvoorstel. Het betreft de punten twee tot en met vier. Zie hiervoor
paragraaf 6.4. van het algemene deel van de memorie van toelichting bij
het wetsvoorstel. In het eerste punt heeft de AP generieke opmerkingen
over het regelgevend kader ter voorkoming van witwassen en financieren
van terrorisme als geheel. De AP heeft onder andere vraagtekens bij de
evenredigheid van het regelgevend kader van de vierde
anti-witwasrichtlijn en de overeenstemming hiervan met de AVG. Zoals
hiervoor aangegeven zullen deze punten expliciet worden meegenomen
bij de evaluatie van de vierde anti-witwasrichtlijn door de EC.
60 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering of zij de
opvatting deelt dat er in dit wetsvoorstel sprake is van «mass surveillance», waarbij massa’s EU-burgers en derden worden gemonitord in het
kader van het cliëntenonderzoek?
Nee, zoals uiteengezet in de beantwoording van vraag 58, wijkt de vierde
anti-witwasrichtlijn op cruciale punten af van de dataretentierichtlijn.
Bovendien heeft de Europese toezichthouder voor gegevensbescherming,
aan wie het voorstel voor deze richtlijn is voorgelegd, ook niet aangegeven dat hier sprake van is.
61 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering of het klopt
dat het recht op inzage zwak is ontwikkeld. Hoe zou dit verbeterd kunnen
worden?
Het recht op inzage zoals opgenomen in de AVG geldt ook bij de
verwerking van persoonsgegevens bij de naleving van de verplichtingen
op grond van de Wwft. De enige uitzondering hierop betreft het
verstrekken van informatie over meldingen van ongebruikelijke transacties en overige verstrekte informatie aan de FIU-Nederland. In artikel 39
van de vierde anti-witwasrichtlijn is een expliciet verbod opgenomen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

34

mededeling te doen aan cliënten van informatie die is verstrekt aan de
FIU-Nederland of onderzoeken die zijn gedaan naar de cliënt.
62 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering of het klopt
dat de notificatieverplichting voor FIU-Nederland zwak ontwikkeld is. Hoe
zou dit verbeterd kunnen worden?
In het openbare jaaroverzicht 2018 van de FIU-Nederland is opgenomen
dat door de significante toename van meldingen van ongebruikelijke
transacties, de FIU-Nederland zich momenteel voorbereidt op de bouw
van een nieuwe, integrale informatievoorziening. De eerste stappen
hiertoe zijn gezet in 2018 en zullen dit jaar leiden tot het opstarten van een
nieuw project gericht op de ontwikkeling van deze informatievoorziening.
Deze nieuwe informatievoorziening moet ook het verrichten van
meldingen aanmerkelijk gebruikersvriendelijker maken.
63 De leden van de fractie van GroenLinks vragen in hoeverre mensen
moeten worden geïnformeerd over het feit dat hun gegevens zijn
geanalyseerd en dat dit niet heeft geleid tot een strafrechtelijk onderzoek
of vervolging.
Noch de FIU-Nederland noch de opsporingsdiensten zijn wettelijk
verplicht mensen te informeren dat een melding van een ongebruikelijke
transactie is geanalyseerd, respectievelijk dat een door de FIU-Nederland
verdacht verklaarde transactie, hetgeen een politiegegeven is, niet heeft
geleid tot een strafrechtelijk onderzoek of vervolging. Hierbij zij opgemerkt
dat de mogelijkheden van inzage van politiegegevens en de daarbij
behorende formaliteiten en uitzonderingen, zijn neergelegd in hoofdstuk 4
van de Wet politiegegevens (Wpg). Voor de verwerking van persoonsgegevens door de FIU-Nederland zijn de relevante artikelen in voornoemd
hoofdstuk van de Wpg van overeenkomstige toepassing verklaard.
64 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering in hoeverre
de AP nog bezwaren heeft bij het huidige (gewijzigde) wetsvoorstel.
Zoals aangegeven in de beantwoording van de vragen 58 en 59 worden
alle punten in het advies van de AP in het wetsvoorstel dan wel op
Europees niveau geadresseerd. Daarmee acht ik de bezwaren van de AP
bij het huidige (gewijzigde) wetsvoorstel ondervangen.
65 De leden van de SP-fractie vragen de regering of de huidige invulling
van deze wet zal leiden tot mass-surveillance. Zij vragen of deze vorm van
toezicht gebruikt zal of kan worden voor toezicht op andere activiteiten
naast terrorisme en criminaliteit. Zij vragen hiernaast of dit toezicht ook
ingezet kan of zal worden om het massale ontduiken en ontwijken van
belasting via Nederland te bestrijden. Zij vragen hoe lang deze data
bewaard zal worden en hoe omgegaan zal worden met gevoelige
informatie zoals de contributie aan een politieke partij. Zij vragen de
regering wat zij gaat doen om het recht op inzage van deze informatie en
de notificatieverplichting van de FIU sterker te maken. Zij vragen daarbij
ook of de regering dit niet zelf moet evalueren en hoe zij toezicht zal
houden op de redelijke en veilige omgang met deze enorme datastromen.
Zij vragen de regering of zij over de gehele wet een evaluatiebepaling
kunnen toepassen voor zowel een evaluatie van de privacyaspecten als
een evaluatie van het gehele witwasbeleid.
Ik heb geen aanleiding om te veronderstellen dat deze wet zal leiden tot
mass-surveillance. De gegevens die moeten worden verzameld voor het
cliëntenonderzoek worden niet ongericht verzameld, maar ten behoeve
van een welbepaald en nadrukkelijk omschreven en gerechtvaardigd doel,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

35

namelijk het voorkomen van witwassen en financieren van terrorisme. Dit
betekent dat de gegevens niet voor andere doeleinden gebruikt mogen
worden. Daarnaast moet het cliëntenonderzoek risicogebaseerd plaatsvinden: bij cliënten met een laag risico kan vereenvoudigd cliëntenonderzoek worden toegepast, waarbij minder gegevens hoeven te worden
verzameld. Tot slot kent de vierde anti-witwasrichtlijn objectieve bewaartermijnen: de gegevens mogen niet langer dan vijf jaar worden bewaard.
Uiteraard dienen alle instellingen die op grond van de richtlijn verplicht
zijn tot het verrichten van cliëntenonderzoek zich te houden aan de AVG.
Dit betekent dat zij zich ook moeten houden aan de voorschriften omtrent
de bescherming van bijzondere persoonsgegevens.
Met betrekking tot het recht op inzage en de notificatieverplichting van de
FIU-Nederland wordt verwezen naar de beantwoording van de vragen 61
en 62. Zoals hiervoor aangegeven, wordt de richtlijn geëvalueerd door de
EC waarbij zij uitdrukkelijk aandacht zal besteden aan de waarborging van
de privacyaspecten. De effectiviteit van het gehele anti-witwasbeleid
wordt ook periodiek beoordeeld. Zie hiervoor het antwoord op vraag 49.
§ 7. Consultatie
66 De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten waarom
van achttien reacties de afzender niet openbaar wordt gemaakt? Hoe
verhoudt zich dit precies tot de aanbevelingen van de Commissie-De Wit
omtrent de transparantie van «buitenparlementaire beïnvloeding en
lobbyactiviteiten»?
De Commissie De Wit heeft de Tweede Kamer aanbevolen om de
mogelijkheden te onderzoeken om de invloed van belanghebbenden op
de inhoud en totstandkoming van wet- en regelgeving transparanter te
maken. Zoals aangegeven in mijn Kamerbrief van 22 maart jl.18 inzake de
opvolging van de aanbeveling van de Commissie De Wit, richt deze
aanbeveling zich tot de Kamer maar wordt regelgeving op het terrein van
de financiële markten in beginsel altijd openbaar geconsulteerd via
www.internetconsultatie.nl om zo de transparantie van het beleids- en
wetgevingsproces te vergroten en de publieke participatie te verbeteren.
Geïnteresseerden kunnen via genoemde website concepten van wet- en
regelgeving raadplegen en daarop reageren. Hun reacties worden ook op
die website openbaar gemaakt en kunnen dus door eenieder worden
bekeken, tenzij de betreffende respondent heeft aangegeven dat niet te
willen.
Ook de consultatieversies van de Implementatiewet wijziging vierde
anti-witwasrichtlijn en de daarbij behorende memorie van toelichting zijn
openbaar geconsulteerd via bovengenoemde website. Daarop zijn in
totaal 44 reacties ontvangen. In twaalf gevallen heeft de respondent
aangegeven zijn of haar reactie niet-openbaar te willen maken. In
paragraaf 7 van de memorie van toelichting is ingegaan op de wijze
waarop met de ontvangen reacties is omgegaan.
67 De leden van de D66-fractie vragen ten slotte op welke wijze overleg is
gevoerd met het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer over onderhavig wetsvoorstel. En indien dit heeft plaatsgevonden, vernemen zij
graag welke reacties daar zijn ontvangen.
Wetsvoorstellen worden in principe niet apart in het Maatschappelijk
Overleg Betalingsverkeer (MOB) besproken. In het kader van transparantie
wordt van de deelnemende MOB-partijen verwacht dat, indien zij
18

Kamerstukken II, 2018/19, 32 013, nr. 211.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

36

opmerkingen wensen te maken op conceptwetsvoorstellen, zij dit doen
via de reguliere consultatiemogelijkheden.
§ 7.1. Algemeen
68 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering of alle
«onuitvoerbare verplichtingen» die volgens de consultatie nog in het
wetsvoorstel zaten, inmiddels zijn aangepast. Zo niet, welke niet en
waarom niet?
Het achterliggende doel van de anti-witwasrichtlijn is om het financiële
stelsel van de Europese Unie te beschermen tegen gebruik ervan voor
witwassen of terrorismefinanciering. Witwassen en financieren van
terrorisme zijn veelal grensoverschrijdend waardoor zij op het niveau van
de Unie moeten worden aangepakt. Daarvoor is een minimumniveau van
gelijkwaardige regels voor alle lidstaten vereist. De vierde
anti-witwasrichtlijn bevat dit minimumniveau. Het is dan ook niet
toegestaan voor lidstaten om soepelere regels vast te stellen. Voor zover
de richtlijn het toestaat, zijn alle punten uit de consultatiereacties
geadresseerd. In drie consultatiereacties wordt gesproken van «onuitvoerbaarheid». Het eerste punt van «uitvoerbaarheid» heeft betrekking op een
passage in de memorie van toelichting waarin werd gesteld dat voor elke
transactie de herkomst van de virtuele valuta’s getraceerd moet worden
tot de valuta’s kunnen worden gekoppeld aan een identiteit, account of
adres. Deze passage is naar aanleiding van deze consultatiereacties
aangepast naar een minder gedetailleerde en meer risicogebaseerde
benadering. Ten tweede werd in een consultatiereactie gewezen op de
«onuitvoerbaarheid» van de plicht tot transactiemonitoring bij «software»
portemonnees. Om die reden is het onderscheid tussen een bewaarportemonee en een «software» bewaarportemonnee verduidelijkt. Zie voor een
verdere toelichting paragraaf 7.4. van de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel. In de derde consultatiereactie wordt erop gewezen dat het
zowel voor aanbieders van diensten met virtuele valuta’s als voor de
FIU-Nederland onuitvoerbaar is als deze aanbieders alle transacties met
virtuele valuta’s moeten melden bij de FIU-Nederland. De objectieve
meldgrenzen voor aanbieders van diensten met virtuele valuta’s zullen
worden opgenomen in de Bijlage indicatorenlijst van het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018. Het implementatiebesluit dat deze objectieve
meldgrenzen bepaalt, wordt op korte termijn geconsulteerd. Het ligt niet
voor de hand dat daarin de verplichting wordt opgenomen om alle
transacties te melden bij de FIU-Nederland, aangezien dit niet strookt met
de risicogebaseerde benadering die de richtlijn en de Wwft voorschrijven.
Hiermee zijn alle «onuitvoerbare verplichtingen» in het wetsvoorstel
aangepast.
69 De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe zij ervoor gaat
zorgen dat alle organisaties die onder de nieuwe wetgeving vallen tijdige,
duidelijke, niet versnipperde informatievoorziening krijgen en niet op
hoge snelheid overvallen zal worden door deze nieuwe regels.
Er vindt op diverse manieren regelmatig contact plaats met instellingen
die onder de Wwft vallen. Zo hebben de ministeries van Financiën en
Justitie en Veiligheid via de Commissie Meldplicht contact met (vertegenwoordigers van) alle instellingen die onder de Wwft vallen, de
Wwft-toezichthouders opsporingsinstanties, De FIU-Nederland en het
Openbaar Ministerie. Ook hebben de toezichthouders zelfstandig
regelmatig contact met de onder hen toezicht staande instellingen.
Daarnaast heeft de FIU-Nederland ook een wettelijke voorlichtingstaak. In
die hoedanigheid onderhoudt de FIU-Nederland contact (relatiebeheer)
met de verschillende meldersgroepen van instellingen. Via deze gremia

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

37

worden de instellingen geïnformeerd over nieuwe, aankomende ontwikkelingen. Voor aanbieders van diensten met virtuele valuta’s treft DNB
speciale maatregelen, omdat deze aanbieders voor het eerst moeten
voldoen aan deze wetgeving. Voor een verdere toelichting hierop wordt
verwezen naar de beantwoording van de vragen 12 en 55. Overigens zijn
de verplichtingen die voor deze aanbieders gaan gelden, zoals het
verrichten van cliëntenonderzoek en transactiemonitoring, niet nieuw.
Dezelfde verplichtingen gelden al voor een groot aantal andere partijen
zoals banken en andere financiële ondernemingen.
§ 7.2. Technische onvolkomenheden
–
§ 7.3. Vergunningstelsel voor aanbieders van diensten met
virtuele valuta’s in de Wwft
70 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering om nader
in te gaan op de kritiek van de RvS. In hoeverre ziet de regering daadwerkelijk af van een vergunningstelsel? Is een registratieplicht waarbij de
toezichthouder eisen kan stellen niet in feite een vergunningstelsel? Wat is
precies het verschil tussen het oude voorstel van de regering en het
huidige voorstel, naast het semantische verschil dat het inmiddels geen
vergunningstelsel meer heet?
Voor de beantwoording van deze vraag wordt verwezen naar het
antwoord op vraag 33. Doel van de registratie is dat DNB een inschatting
kan maken van de risico’s op witwassen en financieren van terrorisme bij
de aanbieder en dat DNB zich een beeld kan vormen of de aanbieder in
staat is om te voldoen aan zijn verplichtingen. Dit wijkt af van een
vergunningplicht, waarbij er een beoordeling plaatsvindt van de vergunningseisen en de toezichthouder beoordeelt of een partij in staat is om te
voldoen aan alle eisen die de wet stelt.
71 De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat DNB en AFM
aanvankelijk voorstander waren van een vergunningstelsel, maar dat de
RvS heeft aangegeven dat dit niet thuishoort in deze implementatiewet.
Waarom heeft de regering er niet voor gekozen om aan beide partijen
tegemoet te komen door een vergunningstelsel in te voeren via een
aparte wet? Voldoet het huidige wetsvoorstel aan de wens van de RvS of
aan de wens van DNB/AFM?
De overweging van de Raad van State om negatief te adviseren over de
vergunningplicht was niet gestoeld op het argument dat een vergunningstelsel niet thuis hoort in de Wwft, maar op de overweging dat een
vergunningstelsel in deze vorm in strijd is met Europees recht. De
redenering van de Raad van State is als volgt. De eisen die in het
wetsvoorstel aan aanbieders van diensten met virtuele valuta’s worden
gesteld, zijn gelijk aan de eisen in de richtlijn. Er is dus sprake van «pure»
implementatie, oftewel, er worden nationaal geen extra eisen gesteld.
Volgens de Raad van State acht de Europese wetgever met de eisen die
de richtlijn zijn opgenomen, een registratieplicht toereikend om de risico’s
op witwassen en financieren van terrorisme te ondervangen. Anders
gezegd, de Europese wetgever achtte een vergunningstelsel niet
proportioneel. Omdat bij de implementatie geen extra eisen worden
gesteld, is de nationale introductie van een vergunningstelsel eveneens
niet proportioneel. Volgens de Raad van State worden door een vergunningstelsel onnodige drempels opgeworpen, dat in strijd is met het
Europese beginsel van wederzijdse erkenning. Ook als zonder extra eisen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

38

een vergunningstelsel in een aparte wet of de Wft was opgenomen, zou
dit in strijd zijn geweest met Europees recht.
Dit had anders gelegen als er nationaal wel extra eisen – bovenop de
eisen in de richtlijn – werden gesteld voor deze aanbieders, zoals
prudentiële eisen. AFM en DNB hebben echter in hun advies over de
regulering van aanbieders van diensten met virtuele valuta’s aangegeven
dat zij op dit moment geen noodzaak zien om andere eisen te stellen dan
de eisen die uit de wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn volgen.
AFM en DNB zien dus geen aanleiding om bijvoorbeeld prudentiële regels
te stellen. Om deze reden zag het kabinet geen andere mogelijkheid dan
het advies van de Raad van State te volgen en de vergunningplicht te
wijzigen in een registratieplicht.
72 De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat de regering
het eerst wel belangrijk vond om een vergunningstelsel in te voeren. Wat
is er inhoudelijk veranderd aan de voorkeur van de regering om een
vergunningstelsel in te voeren? Of is er in feite nu alsnog een vergunningstelsel ingevoerd?
Omdat het vergunningstelsel in deze vorm volgens de Raad van State in
strijd was met Europees recht, namelijk in strijd met het beginsel van
wederzijdse erkenning, is de vergunningplicht gewijzigd in een registratieplicht. Zie voor een uitgebreidere toelichting het antwoord op vraag 71.
Voor het materiële verschil tussen een vergunningplicht en een registratieplicht wordt verwezen naar het antwoord op vraag 33.
§ 7.4. Uitvoering van Wwft-verplichtingen door aanbieders van
diensten met virtuele valuta’s
–
§ 7.5. De aanbieder die zich richt op de Nederlandse markt
–
§ 7.6. Bewijs van inschrijving in het UBO-register
73 De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe dit wetsvoorstel
samenhangt met het Ultimate Beneficial Owner (UBO)-register. Zullen
deze samen ook ingezet kunnen worden om belastingontwijking en
ontduiking tegen te gaan?
De wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn wordt in Nederland in vier
wetsvoorstellen geïmplementeerd, namelijk een wetsvoorstel om
uiteindelijk belanghebbenden van vennootschappen en andere juridische
entiteiten te registreren, een wetsvoorstel om uiteindelijk belanghebbenden van trusts en soortgelijke juridische constructies te registreren,
een wetsvoorstel dat een verwijzingsportaal bankgegevens mogelijk
maakt en het onderhavige wetsvoorstel waarmee de overige bepalingen
worden geïmplementeerd. Tezamen moeten deze wetsvoorstellen
bijdragen aan het nog beter voorkomen en bestrijden van witwassen en
financieren van terrorisme. Belastingontduiking is een van de onderliggende delicten van witwassen en deze wetsvoorstellen kunnen bijdragen
aan de tegengaan daarvan. Zo kan de registratie van uiteindelijk belanghebbenden inzicht geven in financiële stromen die bij belastingontduiking
betrokken zijn. Daarnaast regelt onderhavig wetsvoorstel dat
Wwft-toezichthouders informatie kunnen delen met onder meer de
Belastingdienst en de FIOD ten behoeve van de onderzoeken en de
opsporing van witwassen en de onderliggende delicten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

39

§ 7.7. Regels met betrekking tot anoniem elektronisch geld
74 De leden van de D66-fractie begrijpen dat onder prepaidkaarten met
een beperkte bestedingsmogelijkheid ook onder meer boekenbonnen
vallen. Acht de regering het noodzakelijk om boekenbonnen aan nadere
regelgeving te onderwerpen, gezien het doel van deze implementatiewet
om witwassen en terrorismefinanciering tegen te gaan? Zijn er gevallen
uit het verleden bekend waarbij boekenbonnen zijn gebruikt voor de
financiering van terrorisme of voor witwassen? Welke mogelijkheden ziet
de regering om boekenbonnen, maar ook andere cadeaukaarten en
bonnen waarvan te verwachten valt dat deze niet gebruikt zullen worden
voor witwassen en financiering van terrorisme te ontzien in deze
implementatiewet? Waarom heeft de regering niet gekozen voor een
minder verstrekkend regime waarbij een beperkt aantal prepaidkaarten
met een hoger risico worden gedefinieerd? Had de regering al in een
eerder stadium scherp dat onder deze bepaling ook cadeaukaarten zoals
een boekenbon konden vallen en heeft de regering dit opgemerkt in het
eerdere Europese wetgevingsproces?
Partijen die prepaidkaarten (met elektronisch geld) aanbieden worden
gekwalificeerd als elektronischgeldinstelling. In beginsel is voor de uitgifte
van elektronisch geld een vergunning vereist. De Wft maakt het echter
mogelijk om elektronischgeldinstellingen vrij te stellen van de vergunningplicht. Vrijstelling is onder andere mogelijk indien de onderneming
die het elektronisch geld uitgeeft een beperkte omzet heeft, het gaat om
elektronisch geld dat in Nederland wordt uitgegeven en het gaat om een
betaalinstrument (zoals een prepaidkaart) waar maximaal een bedrag van
150 euro op kan worden opgeslagen. Partijen die voor deze vrijstelling in
aanmerking komen dienen zich te melden bij DNB. Vrijgestelde elektronischgeldinstellingen zijn ook opgenomen in het openbaar register van
DNB. Voorbeelden van vrijgestelde elektronischgeldinstelling zijn Fashion
Giftcard B.V. en Stichting Nationale Platenbon. De verplichtingen uit de
Wwft gelden echter voor alle elektronischgeldinstellingen, ook als zij zijn
vrijgesteld. Deze verplichting volgt rechtstreeks uit de anti-witwasrichtlijn.
Lidstaten kunnen hier niet vanaf wijken. Vrijgestelde elektronischgeldinstellingen die cadeaubonnen uitgeven, zijn daarom vanaf bepaalde
bedragen gebonden aan de verplichtingen van de richtlijn, zoals het
uitvoeren van het cliëntenonderzoek.
Nederland was zich bewust van de gevolgen van de verscherpte regels
voor elektronisch geld voor cadeaukaarten. Tijdens de onderhandelingen
is er geen discussie geweest over de drempelwaarden voor het uitvoeren
van cliëntenonderzoek bij elektronisch geld. Directe aanleiding voor de
aangescherpte regels was het gebruik van anoniem elektronisch geld bij
de terroristische aanslagen in Parijs in 2015, waardoor geen enkele
lidstaat vraagtekens had bij de noodzaak hiervan.
§ 7.8. Derde hoogrisicolanden
–
§ 7.9. Toezicht op aanbieders van omwisseldiensten en
bewaarportemonnees
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

40

§ 7.10. Overgangsrecht voor huidige aanbieders van omwisseldiensten en bewaarportemonnees
75 De leden van de D66-fractie lezen dat er voor aanbieders van omwisseldiensten en bewaarportemonees een overgangsperiode is voorzien van
6 maanden. Moeten zij binnen die periode ook al hun cliënten onderworpen hebben aan een cliëntonderzoek? Gezien de ervaring met
invoering van het cliëntonderzoek bij banken, verwacht de regering dat
aanbieders van omwisseldiensten en bewaarportemonees dit in zes
maanden hebben afgerond en zo ja, waar is dit vertrouwen op gebaseerd?
De overgangsregeling geldt voor bestaande aanbieders die voordat de
implementatiewet in werking treedt, een verzoek tot registratie hebben
ingediend bij DNB. Deze aanbieders mogen tot maximaal zes maanden
nadat de wet in werking is getreden hun dienstverlening voortzetten
zonder dat zij geregistreerd zijn bij DNB. Tijdens deze zes maanden is de
verplichting om te beschikken over dagelijks beleidsbepalers die
betrouwbaar en geschikt zijn niet van toepassing. Alle overige verplichtingen uit de Wwft gelden gedurende die zes maanden wel. Dat betekent
dat zij, vanaf het moment dat de implementatiewet in werking treedt,
moeten voldoen aan hun verplichtingen op grond van de Wwft. Dit geldt
ook voor het cliëntenonderzoek. De richtlijn bepaalt dat aanbieders van
diensten met virtuele valuta’s vanaf 10 januari 2020 aan de regelgeving
moeten voldoen en bevat geen overgangsrecht. Vanwege de praktische
uitvoerbaarheid wordt op dit punt één uitzondering gemaakt, namelijk
voor de verplichting om over betrouwbare en geschikte dagelijks
beleidsbepalers te beschikken. Op deze manier heeft DNB voldoende tijd
om alle dagelijks beleidsbepalers van bestaande aanbieders te onderwerpen aan deze toets.
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
76 De leden van de SP-fractie vragen de regering naar de reden voor het
frequente gebruik van de ministeriële regeling en AMvB-bepalingen in
deze wet. Zij vragen de regering of dit frequente gebruik van ministeriële
regelingen en AMvB’s gebruikelijk is in wetgeving. Hierbij vragen zij of dit
ook zo is toegepast in de Wft en de rest van de Wwft en de Wet toezicht
trustkantoren. Deze leden vragen hierbij om een uitgesplitste uitleg per
artikel waarom er gekozen is voor het gebruik van de ministeriële regeling
en de AMvB. Zij vragen hierbij of de ministeriële regelingen veranderd
kunnen worden in AMvB’s. Zij vragen de regering bovendien om alle
algemene maatregelen van bestuur voorhangend te maken.
De grondslagen voor lagere regelgeving maken allen onderdeel uit van
hoofdstuk 3A, waarin de registratie van aanbieders van diensten met
virtuele valuta’s wordt geregeld. Bij de wettelijke vormgeving van een
vergunningsplicht of registratieplicht is een aantal als dit niet ongebruikelijk. Hoofdstuk 3A wijkt in dit opzicht niet af van de Wft en de Wet
toezicht trustkantoren die vergelijkbare regimes kennen. Bij de
vormgeving van de registratieplicht zijn de aanwijzingen voor de
regelgeving in acht genomen. Op grond van Aanwijzing 2:35 wordt zeer
terughoudend omgegaan met het voorhangen van amvb’s. Aanwijzing
2.21 bepaalt wat bij wet moet worden geregeld. Voorbeelden zijn een
vergunningstelsel en het toekennen van bevoegdheden. Aanwijzing 2.24
bepaalt wat in een ministeriële regeling mag worden opgenomen. Het
betreft onder andere voorschriften van administratieve aard, uitwerkingen
van details en voorschriften waarvan wordt voorzien dat zij vaak moeten
worden gewijzigd. Deze systematiek is gevolgd bij het wetsvoorstel. De
bepalingen die in een ministeriële regeling zullen worden opgenomen,
zijn van een dermate hoog detailniveau en vragen om periodieke wijziging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

41

dat vastleggen hiervan in een amvb niet wenselijk is. Het betreft bijvoorbeeld een lijst van administratieve gegevens die aanbieders bij DNB
moeten aanleveren als zij zich willen registreren en de kosten voor het
financieel toezicht van eenmalige handelingen (zoals registratie van de
aanbieder). Het voorhangen van de maatregel(en) van bestuur acht ik niet
passend. Bepalingen die in de amvb’s worden opgenomen zijn bepalingen
waarbij geen ruimte is voor het maken van keuzen van beleidsinhoudelijke aard. Bovendien zijn gelijkluidende regels reeds in bestaande amvb’s
vastgelegd, zoals het besluit prudentiële regels Wft (Bpr) en het Besluit
toezicht trustkantoren 2018 (Btt 2018). Een voorbeeld hiervan is de nadere
uitwerking van de regels omtrent de betrouwbaarheid en geschiktheid van
dagelijks beleidsbepalers. Verder wordt het Implementatiebesluit, waarin
de amvb’s worden gewijzigd, openbaar geconsulteerd. Kamerleden
kunnen op die wijze kennis nemen van de voornemens van het kabinet
om de grondslagen in te vullen.
BIJLAGE – transponeringstabel
77 Het valt de leden van de D66-fractie op dat de implementatiewetgeving
geruime tijd na het aannemen van de richtlijn naar de Kamer is
verzonden. Kan de regering toelichten wat hier de reden voor is? Hoe
wordt gezorgd dat alle artikelen daaruit tijdig worden omgezet nu deze
versnipperd over verschillende wetsvoorstellen bij de Kamer aanhangig
worden gemaakt?
Het is onjuist dat de implementatiewetgeving geruime tijd na het
aannemen van de richtlijn naar de Kamer is verzonden. Er moet een
onderscheid worden gemaakt tussen de vierde anti-witwasrichtlijn
(Richtlijn 2015/849) en de richtlijn die de vierde anti-witwasrichtlijn wijzigt
(richtlijn 2018/843) en die ook wel «AMLD5» wordt genoemd. Dit
wetsvoorstel strekt ter implementatie van deze laatste richtlijn.
AMLD5 is op 19 juni 2018 gepubliceerd in het Publicatieblad van de
Europese Unie en 20 dagen na publicatie in werking getreden, namelijk op
9 juli 2018. Dit betekent dat de Implementatiewet een jaar na inwerkingtreding van de richtlijn naar de Kamer is verzonden. Voorafgaand aan
indiening bij de Tweede Kamer dient een aantal noodzakelijke stappen te
worden genomen, zoals openbare consultatie, advisering door de AP en
de Raad van State, die allen meerdere maanden in beslag nemen.
AMLD5 wordt met vier wetsvoorstellen geïmplementeerd, namelijk het
wetsvoorstel verwijzingsportaal bankgegevens (artikel 32bis van de
richtlijn), de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden
van vennootschappen en andere juridische entiteiten (artikel 30 van de
richtlijn), de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden
van trusts en soortgelijke juridische constructies (artikel 31 van de
richtlijn) en dit wetsvoorstel dat de overige bepalingen uit de richtlijn
implementeert. De gewijzigde vierde anti-witwasrichtlijnen kent voor de
genoemde artikelen van de richtlijn verschillende inwerkingtredingdata.
De verschillende inwerkingtredingsdata zijn opgenomen in artikel 67 van
de richtlijn. Het verschilt dus per wetsvoorstel wanneer er sprake is van
tijdige implementatie. Dit was één van de overwegingen om de richtlijn
middels verschillende wetsvoorstellen te implementeren. Andere reden is
dat de registers voor uiteindelijk belanghebbenden een aanzienlijke
aanpassing van ICT-infrastructuur vergen en de implementatie
overwegend plaatsvindt door middel van het wijzigen van andere
wetgeving dan de Wwft. Hetzelfde geldt ten aanzien van bepalingen
omtrent het oprichten van een verwijzingsportaal bankgegevens. Dit
laatste wetsvoorstel was overigens een reeds lopend nationaal traject,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

42

waar de implementatie van artikel 32bis van de richtlijn in is meegenomen.
78 De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering om wat
uitgebreider te beargumenteren waarom voor sommige lidstaatopties niet
gekozen is, aangezien de uitleg in de transponeringstabel aan de korte
kant is.
Zie voor een toelichting op de lidstaatoptie van artikel 12 van de richtlijn
om anoniem elektronisch geld volledig te verbieden, de beantwoording
van de vragen 22 tot en met 24. Van de overige lidstaatopties is wel
gebruik gemaakt.
OVERIG
79 De leden van de fractie van GroenLinks zijn benieuwd of de regering
van plan is de wet (deels) te evalueren en zo ja, wanneer en op basis van
welke criteria.
De regering heeft dit voornemen niet omdat de effectiviteit van het
regelgevend kader ter voorkoming van witwassen en terrorismefinanciering reeds op verschillende niveaus en periodiek wordt geëvalueerd.
Zie voor een uitgebreidere toelichting het antwoord op vraag 49.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 245, nr. 6

43