Monitor voorbereiding passend onderwijs
Rapportage over meting 1

Uitgevoerd door Ecorys en Panteia in opdracht van:
Schoolinfo; het ministerie van OCW; PO-Raad; VO-Raad; AVS; Ieder(in);
onderwijsvakbonden AOB, CNVO, FvOv; ouderorganisaties Ouders & COO, VOO, Balans.

Rotterdam/Zoetermeer, 21 maart 2014

Inhoudsopgave

Deel A:

Samenvatting

Deel B:

Rapport enquête ouders

Deel C:

Rapport enquête personeel

A: Samenvatting

Samenvatting van de uitkomsten van de enquêtes onder ouders en personeel
Kernvraag van de Monitor Voorbereiding Passend Onderwijs is in hoeverre ouders en onderwijspersoneel1 geïnformeerd zijn over en voorbereid zijn op de invoering van passend onderwijs op 1 augustus 2014. Hiertoe zijn internetenquêtes uitgevoerd onder ouders (respons 41%) en personeel (respons 31% op directieniveau), in de periode 4 t/m 14 februari 2014. Hieronder volgt een beknopte
weergave van de belangrijkste uitkomsten.
Zijn ouders en personeel op de hoogte van (de veranderingen in het kader van) de invoering van passend onderwijs?


Hoe directer de invoering van passend onderwijs hun kind raakt, hoe beter ouders op de hoogte
zijn van de invoering. Ouders met een kind dat extra ondersteuning krijgt in het onderwijs weten in
de regel van de invoering van passend onderwijs per 1 augustus. Dat geldt minder voor ouders met
kinderen zonder (specifiek bekostigde) ondersteuning.



Van het onderwijspersoneel vindt 49% (PO) en 37% (VO) zichzelf goed op de hoogte van wat er op
de eigen school verandert het komende schooljaar door de invoering van passend onderwijs. We
zien grote verschillen tussen functiecategorieën: schoolleiders en zorgcoördinatoren, intern en ambulant begeleiders zijn het beste op de hoogte (75-89% goed). Leraren in basis- (50%), speciaal
(55%) en vooral voortgezet onderwijs (36%) zijn duidelijk minder op de hoogte.



Ook op individueel niveau (veranderingen voor de respondent zelf) is ongeveer de helft in het PO
en ruim een derde in het VO goed op de hoogte. En ook hier verschillen de functiecategorieën op
dezelfde manier. Iemand die zich op de hoogte vindt, vindt zich vaak op de hoogte op drie niveaus
(algemeen, veranderingen op school, veranderingen voor zichzelf).



Voor de ouders die wel op de hoogte zijn van de invoering van passend onderwijs blijken de media
daarvoor de belangrijkste bron van informatie te zijn. De school(directie) is de tweede belangrijke
bron van informatie voor ouders, gevolgd door de leraar/ mentor.



De meest gebruikte informatiebron rond passend onderwijs is voor directeuren en zorgcoördinatoren het samenwerkingsverband, en voor overig personeel de schoolleiding.

Verandert er iets?


Veel ouders van een lgf-kind (een kwart tot een derde) verwachten dat er voor hun eigen kind
maar weinig zal veranderen met de invoering van passend onderwijs. Verder geven veel andere
ouders aan geen idee te hebben of er zaken zullen veranderen. Enigszins afhankelijk van het soort
ondersteuning dat hun kind krijgt, varieert dat tussen 30 en 45 procent.



Een grote meerderheid van het personeel in regulier basis- en voortgezet onderwijs verwacht geen
of weinig veranderingen voor de school en zichzelf als gevolg van de invoering van passend onderwijs. In het speciaal onderwijs worden meer veranderingen verwacht: ongeveer de helft van de
schoolleiders, leraren en ambulant begeleiders in het so/sbao verwacht veel veranderingen. Er is
nauwelijks verband tussen hoeveel veranderingen men verwacht en hoe goed men op de hoogte is.

Informatiebehoeften


Ouders spreken op grote schaal (ruim acht op de tien) een behoefte uit aan aanvullende informatie
over de invoering van passend onderwijs, met name de ouders van lgf-kinderen en de ouders van
kinderen met een andere vorm van ondersteuning. Maar ook van de ouders van kinderen zonder
ondersteuning geeft een ruime meerderheid aan behoefte te hebben aan extra informatie. Die informatiebehoefte is met name groot onder ouders die veranderingen door de invoering van passend
onderwijs verwachten en ouders die onzeker zijn over mogelijke veranderingen.



Ouders van een lgf-kind hebben vooral behoefte aan informatie over de ondersteuning aan hun
eigen kind. Ouders van kinderen met een andere vorm van ondersteuning hebben daarnaast ook

1

Van het personeel zijn bevraagd: schoolleiders, leraren, intern en ambulant begeleiders, zorgcoördinatoren,
schoolmaatschappelijk werkers.

behoefte aan informatie over passend onderwijs in het algemeen. Ouders met kinderen zonder ondersteuning hebben met name behoefte aan informatie over passend onderwijs in het algemeen.
Ook heeft deze laatste groep ouders in het po een duidelijke aanvullende behoefte aan informatie
over mogelijke effecten van de invoering van passend onderwijs in de klas van hun kind.


Een grote meerderheid van het onderwijspersoneel (4/5 van de leraren maar ook driekwart van de
directeuren) wil nader worden geïnformeerd over één of meer onderwerpen rond passend onderwijs.



Onder leraren bestaat vooral een informatiebehoefte over welke ondersteuning er vanaf 1 augustus
komt voor leerlingen op uw school die nu een 'rugzak' hebben, en over de procedure om extra ondersteuning voor leerlingen (in de klas) te krijgen.
Informatiekanalen



Ouders hebben over het algemeen een aardig beeld van waar ze op school informatie zouden kunnen halen over de invoering van passend onderwijs. Ook is het merendeel van de ouders er van op
de hoogte bij wie ze op school kunnen aankloppen als ze het idee hebben dat hun kind extra ondersteuning nodig heeft. Een aandachtspunt is dat ouders die onzeker zijn over de gevolgen van passend onderwijs en ouders die veranderingen verwachten, vaker melden dat ze niet goed weten
waar ze op school terecht kunnen voor informatie (zowel voor algemene informatie over passend
onderwijs als voor vragen over ondersteuning aan hun eigen kind).



Ouders worden het liefst geïnformeerd door actoren die relatief dichtbij hen staan: de eigen school,
de eigen docent/mentor of, in geval van ouders met een lgf-kind, ook de ambulant begeleider.



Ouders met een lgf-kind hebben daarbij veelal behoefte aan informatie-overdracht door een persoonlijk gesprek, ouders met kinderen zonder ondersteuning geven de voorkeur aan een folder/nieuwsbrief, voor ouders met kinderen met een andere ondersteuning dan lgf zijn beide kanalen even wenselijk.



Leraren ontvangen hun informatie het liefst via de schoolleiding, schoolleiders en zorgcoördinatoren
het liefst via het samenwerkingsverband.



Van het personeel kent de meerderheid (60-70%) de details van ondersteuning en procedures niet
of enigszins, maar een ruime meerderheid (driekwart in PO en tweederde in VO) wel weet aan wie
hij/zij vragen kan stellen rond passend onderwijs. Schoolleiders en zorgcoördinatoren zijn van deze
details het beste op de hoogte, ambulant en intern begeleiders daarna, en leraren (vooral in vo),
onderwijsassistenten en schoolmaatschappelijk werkers het minste.

Zijn ouders en personeel voorbereid op de invoering?


Slechts een minderheid, ongeveer één op de zeven à acht ouders, voelt zich redelijk tot helemaal
voorbereid op de invoering van passend onderwijs. Van de ouders met een lgf-kind voelt zich een
kwart (po) tot een derde (vo) nog totaal onvoorbereid op de invoering.



De helft van het onderwijspersoneel vindt de eigen school (tamelijk/zeer) goed voorbereid op de
invoering van passend onderwijs. Dit loopt uiteen afhankelijk van functie: directeuren, zorgcoördinatoren en leraren speciaal (basis)onderwijs zijn iets optimistischer (56-62% vindt de school goed
voorbereid), ambulant begeleiders en schoolmaatschappelijk werkers het minst optimistisch (3238% vindt de school goed voorbereid). 43% vindt zichzelf goed voorbereid op de invoering van
passend onderwijs. Schoolleiders en ‘zorgspecialisten’ (zorgcoördinatoren, ib-ers, ambulant begeleiders) vinden zichzelf beter voorbereid dan hun school; ‘gewone’ leraren vinden hun school beter
voorbereid dan zijzelf.



Personeel dat zichzelf op de hoogte vindt, vindt zichzelf (en in iets mindere mate ook de school)
voorbereid en andersom. Dit hangt ook sterk samen met betrokkenheid: deze groep ‘goed voorbereiden’ is zeer vaak ook betrokken geweest bij de totstandkoming van het ondersteuningsprofiel.



Er zijn onder het personeel (relatief kleine) verschillen tussen schooltypen in de mate van voorbereiding: het speciaal basisonderwijs is het beste voorbereid (57% goed), daarna het regulier basis-

onderwijs, het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs (42-46% goed) en het minst
voorbereid is het regulier voortgezet onderwijs (38% goed), met name havo en vwo.


Onder personeel blijkt functie het sterkst samen te hangen met de mate waarin men geïnformeerd, betrokken, en voorbereid is. Directeuren, zorgcoördinatoren en intern begeleiders zijn in
meerderheid goed voorbereid (en op de hoogte). Dit zijn ook de categorieën die zich sterk betrokken voelen bij passend onderwijs, en betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van het ondersteuningsprofiel. Andere categorieën personeel zijn duidelijk minder voorbereid (en betrokken, en
op de hoogte).



Wanneer leerlingen nu nog lgf hebben, moet de school de ouders informeren over hoe de ondersteuning aan het kind per 1 augustus geregeld gaat worden. In slechts een minderheid van de gevallen (nog niet één op de tien) is dat reeds gedaan volgens de opgave van ouders. Bijna de helft
van de lgf-ouders in het po en bijna twee derde van lgf-ouders in het vo geeft aan nog geen met de
school en te hebben gehad over de situatie vanaf 1 augustus.



We hebben in zowel de ouder- als de personeelsenquête geen duidelijke aanwijzingen gevonden
voor een voor- of achterhoede van samenwerkingsverbanden (swv’s) die over de hele linie uitzonderlijk hoog of laag scoren. De bandbreedte ten opzichte van het gemiddelde is beperkt. Ook lopen
de uitkomsten op swv-niveau van ouderenquête en personeelsenquête niet gelijkop: er is geen samenwerkingsverband gevonden waar zowel ouders als onderwijspersoneel zichzelf aanzienlijk boven of onder het gemiddelde voorbereid/geïnformeerd vinden.

B: Rapport enquête ouders

Sjerp van der Ploeg
Lisa van Beek

Rotterdam, 10 maart 2014

Over Ecorys

Met ons werk willen we een zinvolle bijdrage leveren aan maatschappelijke thema’s. Wij bieden
wereldwijd onderzoek, advies en projectmanagement en zijn gespecialiseerd in economische,
maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkeling. We richten ons met name op complexe markt-,
beleids- en managementvraagstukken en bieden opdrachtgevers in de publieke, private en not-forprofitsectoren een uniek perspectief en hoogwaardige oplossingen. We zijn trots op onze 80-jarige
bedrijfsgeschiedenis. Onze belangrijkste werkgebieden zijn: economie en concurrentiekracht;
regio’s, steden en vastgoed; energie en water; transport en mobiliteit; sociaal beleid, bestuur,
onderwijs, en gezondheidszorg. Wij hechten grote waarde aan onze onafhankelijkheid, integriteit en
samenwerkingspartners. Ecorys-medewerkers zijn betrokken experts met ruime ervaring in de
academische wereld en adviespraktijk, die hun kennis en best practices binnen het bedrijf en met
internationale samenwerkingspartners delen.
Ecorys Nederland voert een actief MVO-beleid en heeft een ISO14001-certificaat, de internationale
standaard voor milieumanagementsystemen. Onze doelen op het gebied van duurzame
bedrijfsvoering zijn vertaald in ons bedrijfsbeleid en in praktische maatregelen gericht op mensen,
milieu en opbrengst. Zo gebruiken we 100% groene stroom, kopen we onze CO2-uitstoot af,
stimuleren we het ov-gebruik onder onze medewerkers, en printen we onze documenten op FSCof PEFC-gecertificeerd papier. Door deze acties is onze CO2-voetafdruk sinds 2007 met ca. 80%
afgenomen.

ECORYS Nederland BV
Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland
T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com
K.v.K. nr. 24316726
W www.ecorys.nl

2

Inhoudsopgave

1

Inleiding

5

2

Samenvatting

7

3

Resultaten

9

3.1

Vooraf

9

3.2

Betrokkenheid ouders bij passend onderwijs

9

3.3

Bekendheid invoering van passend onderwijs

10

3.4

Veranderingen voor invoering passend onderwijs: verwachtingen ouders

11

3.5

Voorbereid op invoering passend onderwijs

11

3.6

Informatiebehoefte van ouders

12

3.7

Bekendheid met beschikbare informatiebronnen op school van het kind

14

3.8

Ondersteuning lgf-kinderen

15

3.9

Verschillen tussen samenwerkingsverbanden

15

4

Aanpak en verantwoording

16

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

3

1

Inleiding

Op 1 augustus 2014 wordt de Wet Passend Onderwijs van kracht. Op 18 december heeft
Staatssecretaris Dekker naast de derde voortgangsrapportage ook het eindadvies van de
Evaluatie- en adviescommissie Passend Onderwijs (ECPO) en de vervolg Gateway review over de
huidige stand van de invoering aan de Kamer aangeboden. Een belangrijke conclusie uit die
rapporten is dat ouders en leraren nog onvoldoende worden betrokken, terwijl zij juist belangrijke
partners zijn voor het succes van passend onderwijs. De staatssecretaris heeft aangegeven dat er
een monitor komt om de stand van zaken per samenwerkingsverband op dit punt in kaart te
brengen.
Die monitor is een gezamenlijk product van OCW, de PO-raad, VO-raad, CNVO, AOB, AVS, VOO
en Ouders&COO. Daarvoor is een bestuurlijke werkgroep ingericht. De bestuurlijke stuurgroep
heeft opdracht gegeven aan Schoolinfo om deze opdracht uit te werken. Schoolinfo is daarmee
hoofdaannemer en heeft Ecorys, Panteia en DataB als onderaannemers ingehuurd. Ecorys
verzorgt daarbij de metingen onder de ouders, Panteia de meting onder het personeel (alsook de
technische en helpdesk-ondersteuning bij de on-line vragenlijst voor ouders) en DataB is specifiek
ingehuurd voor het drukken en de distributie van uitnodigings- en rappelbrieven aan de ouders.
In deze rapportage geven we een overzicht van de landelijke uitkomsten van de eerste meting
onder ouders. In hoofdstuk 2 presenteren we een samenvatting van de belangrijkste resultaten. In
hoofdstuk 3 komen de resultaten van de enquête uitgebreid aan bod. De aanpak van het
onderzoek en details over de steekproef en respons wordent besproken in hoofdstuk 4.

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

5

2

Samenvatting

We geven hier een samenvatting van de belangrijkste resultaten. We onderscheiden in het
onderzoek steeds de resultaten naar soort samenwerkingsverband (po en vo) en drie groepen
ouders: ouders met een kind dat ondersteuning krijgt via leerling-gebonden financiering (lgf of een
rugzak), ouders met kind met een andere vorm van ondersteuning in het onderwijs (sbao, so, vso,
pro, lwoo), en ouders met een kind zonder ondersteuning.


De respons op de enquête bedraagt 41%. We interpreteren dit hoge percentage in de eerste
plaats als een sterke betrokkenheid van ouders bij het onderwerp. Dat geldt voor zowel ouders
en verzorgers van kinderen met extra ondersteuning als voor ouders en verzorgers van
kinderen zonder ondersteuning.



Hoe directer de invoering van passend onderwijs hun kind raakt, hoe beter ouders op de hoogte
zijn van de invoering. Ouders met een kind dat extra ondersteuning krijgt in het onderwijs weten
in de regel van de invoering van passend onderwijs per 1 augustus. Dat geldt logischerwijs
minder voor ouders met kinderen zonder (specifiek bekostigde) ondersteuning.



Voor de ouders die aangeven wel op de hoogte te zijn van de invoering van passend onderwijs
blijken de media daarvoor de belangrijkste bron van informatie te zijn. De school(directie) is de
tweede belangrijke bron van informatie voor ouders, gevolgd door de leraar/ mentor.



Veel ouders van een lgf-kind (een kwart tot een derde) verwachten dat er voor hun eigen kind
maar weinig zal veranderen met de invoering van passend onderwijs. Verder geven veel andere
ouders aan geen idee hebben of er zaken zullen veranderen. Enigszins afhankelijk van het
soort ondersteuning dat hun kind krijgt, varieert dat tussen 30 en 45 procent.



Slechts een minderheid, ongeveer één op de zeven à acht ouders, voelt zich redelijk tot
helemaal voorbereid op de invoering van passend onderwijs. Van de ouders met een lgf-kind
voelt zich een kwart (po) tot een derde (vo) nog totaal onvoorbereid op de invoering.



Wanneer leerlingen nu nog recht op lgf hebben, moet de school de ouders informeren over hoe
de ondersteuning aan het kind per 1 augustus geregeld gaat worden. In slechts een minderheid
van de gevallen (nog niet één op de tien) is dat reeds gebeurd volgens de opgave van ouders.
Bijna de helft van de ouders met een lgf-kind in het po en bijna twee derde van ouders met een
lgf-kind in het vo geeft aan nog geen contact met de school te hebben gehad over de situatie
vanaf 1 augustus.



Ouders spreken op grote schaal (ruim acht op de tien) een behoefte uit aan aanvullende
informatie over de invoering van passend onderwijs. Met name de ouders van lgf-kinderen en
de ouders van kinderen met een andere vorm van ondersteuning. Maar ook van de ouders van
kinderen zonder ondersteuning geeft een ruime meerderheid aan behoefte te hebben aan extra
informatie. Die informatiebehoefte is met name groot onder ouders die veranderingen door de
invoering van passend onderwijs verwachten en ouders die onzeker zijn over mogelijke
veranderingen.



Ouders met een lgf-kind hebben vooral behoefte aan informatie over de ondersteuning aan hun
eigen kind. Ouders van kinderen met een andere vorm van ondersteuning hebben daarnaast
ook behoefte aan informatie over passend onderwijs in het algemeen. Ouders met kinderen

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

7

zonder ondersteuning hebben met name behoefte aan informatie over passend onderwijs in het
algemeen. Ook heeft deze laatste groep ouders in het po een duidelijke aanvullende behoefte
aan informatie over mogelijke effecten van de invoering van passend onderwijs in de klas van
hun eigen kind.


Ouders worden het liefst geïnformeerd door actoren die relatief dichtbij hen staan: de eigen
school, de eigen docent/mentor of, in geval van ouders met een lgf-kind, ook de ambulant
begeleider.



Ouders met een lgf-kind hebben daarbij veelal behoefte aan informatie-overdracht door een
persoonlijk gesprek, ouders met kinderen zonder ondersteuning geven de voorkeur aan een
folder/nieuwsbrief, voor ouders van kinderen met een andere ondersteuning dan lgf zijn beide
kanalen even wenselijk.



Ouders hebben over het algemeen een aardig beeld van waar ze op school informatie zouden
kunnen halen over de invoering van passend onderwijs. Ook is het merendeel van de ouders er
van op de hoogte bij wie ze op school kunnen aankloppen als ze het idee hebben dat hun kind
extra ondersteuning nodig heeft. Een aandachtspunt is dat ouders die onzeker zijn over de
gevolgen van passend onderwijs en ouders die veranderingen verwachten, vaker melden dat ze
niet goed weten waar ze op school terecht kunnen voor informatie (zowel voor algemene
informatie over passend onderwijs als voor vragen over ondersteuning aan hun eigen kind).

8

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

3

Resultaten

3.1

Vooraf

We presenteren de resultaten uit de enquête steeds uitgesplitst naar het soort
samenwerkingsverband (po en vo) en drie groepen ouders: ouders met een kind dat ondersteuning
krijgt via leerling-gebonden financiering (afgekort met ´lgf´ ook wel ´rugzak´ genoemd), ouders met
kind met een andere vorm van ondersteuning in het onderwijs (sbao, so, vso, pro, lwoo), en ouders
1

met een kind zonder ondersteuning. In Tabel 3.1 presenteren we een overzicht van de verdeling
van de ouders over het soort samenwerkingsverband en drie groepen.
Tabel 3.1 Respons naar soort swv en ondersteuningsbehoefte kind (percentages)
Po

Vo

Lgf (rugzak)

37

31

Andere ondersteuning

32

30

Geen ondersteuning
Totaal

31

40

100 (n=21149)

100 (n=19340)

De informatie over lgf is gebaseerd op de bekostigingsgegevens van DUO. De overige informatie
over het soort onderwijs dat het kind volgt is gebaseerd op de antwoorden die de ouders hebben
gegeven op. De indeling naar soort samenwerkingsverband (po, vo) is gebaseerd op de gegevens
van de schoolvestiging waarbij de leerling in BRON staat geregistreerd.

3.2

Betrokkenheid ouders bij passend onderwijs

Aan de ouders is gevraagd of, en zo ja hoe, ze op de een of andere manier formeel betrokken zijn
bij de invoering van passend onderwijs op de school van hun kind. Deze ouders hebben uiteraard
ten opzichte van andere ouders een informatievoorsprong.
Tabel 3.2 Betrokken bij de invoering van passend onderwijs? (percentages)
Lgf

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

93

97

95

97

95

98

Ja als lid van de (G)MR

4

1

3

1

3

1

Ja als lid van de

1

1

1

0

0

0

1

2

1

1

1

1

Bestuurslid

0

0

0

0

0

0

Leerkracht of IB'er

0

0

0

0

0

0

Ouderraad

1

0

1

0

1

0

Nee (behalve algemeen
contact en overleg)

ondersteuningsplanraad
(OPR of VOPR)
Ja, als lid van een
klankbordgroep

Totaal

1

100

100

100

100

100

100

(n=6990)

(n=5146)

(n=6230)

(n=5199)

(n=6237)

(n=7296)

We presenteren geen totale resultaten over de gehele groep ouders omdat dan vanwege de weging de antwoorden van
relevante groepen ouders (namelijk ouder met lgf-kinderen of kinderen met andere ondersteuning) dan nauwelijks uit de
verf komen.

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

9

De overgrote meerderheid van de ouders geeft aan dat ze geen verdere betrokkenheid hebben bij
de invoering van passend onderwijs. Een paar procent van de ouders is, doordat ze lid zijn van de
(G)MR, de (voorlopige) ondersteuningsplanraad, ouderraad, e.d waarschijnlijk beter ingevoerd in
het onderwerp passend onderwijs dan de rest van de ouders.

3.3

Bekendheid invoering van passend onderwijs

Een substantieel deel van de ouders weet niet dat passend onderwijs ingevoerd gaat worden per 1
augustus (Tabel 3.3). Dat geldt met name voor ouders met kinderen zonder (specifiek bekostigde)
ondersteuning in het onderwijs. Ongeveer de helft van deze ouders is niet bekend met de
invoering. Dat is voor ouders met een lgf-kind beduidend anders. Zij blijken in de regel veel beter
op de hoogte van de invoering. Toch geeft ook hier nog steeds één op de zeven ouders met een
lgf-kind in het po en bijna een kwart van de ouders met een lgf-kind in het vo aan dat ze niet van de
invoering op de hoogte zijn.
Tabel 3.3 Weten ouders al dat passend onderwijs ingevoerd gaat worden? (percentages)
Lgf

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

Nee

14

23

32

46

46

54

Ja, daar heb ik via de media

43

47

40

34

31

32

7

5

7

5

6

4

27

16

24

13

15

5

18

11

9

6

4

2

15

10

8

5

4

3

Ja, anders

21

17

5

5

7

6

Totaal

100

100

100

100

100

100

(n=7730)

(n=5908)

(n=6832)

(n=5782)

(n=6587)

(n=7650)

(bijvoorbeeld tv, krant,
radio) over gehoord of
gelezen
Ja, daar heb ik via via
(andere ouders, familie,
kennissen) over gehoord
Ja, daar heb ik informatie
over gekregen van de
directie van de school van
mijn kind
Ja, daar heb ik informatie
over gekregen van de
leraar/lerares van mijn kind
Ja, daar heb ik zelf
informatie over opgezocht

De media blijken de meest genoemde bron van informatie voor de ouders (wanneer ze aangeven
wel op de hoogte te zijn van de invoering). Dat geldt zowel voor de ouders met kinderen met extra
ondersteuning als voor ouders van kinderen zonder extra ondersteuning. De school(directie) blijkt
de twee belangrijke bron van informatie voor ouders, gevolgd door de leraar of mentor. Ouders met
een lgf-kind geven daarbij nog regelmatig aan een andere informatiebron te hebben. Dat blijkt dan
vaak om de ambulant begeleider te gaan.

10

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

3.4

Veranderingen voor invoering passend onderwijs: verwachtingen ouders

Ouders is gevraagd in hoeverre ze verwachten dat door de invoering van passend onderwijs voor
hun eigen kind zaken zullen gaan veranderen op school (Tabel 3.4). Hier valt op dat veel ouders
geen idee hebben of er zaken zullen veranderen. Dat is enigszins afhankelijk van het soort
ondersteuning dat hun kind krijgt en varieert het tussen 30 en 45 procent. De onzekerheid lijkt het
grootst voor de ouders met een kind met een andere vorm van ondersteuning dan een lgf. Dat is
verklaarbaar omdat deze laatste groep ouders waarschijnlijk wel weet dat er veranderingen gaan
plaatsvinden die hun kind zullen raken (anders dan bij de ouders met kinderen zonder
ondersteuning) maar waarbij de datum van verandering later zal liggen dan 1 augustus 2014 (zoals
voor de ouders met een lgf-kind geldt).
Tabel 3.4 Denken ouders dat invoering passend onderwijs veranderingen gaat brengen voor hun eigen
kind? (percentages)
Lgf

Nee, voor mijn kind blijft

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

25

31

36

35

48

57

41

30

22

20

20

12

34

39

42

45

32

31

alles (ongeveer) hetzelfde
Ja, door passend onderwijs
zullen er voor mijn kind
dingen gaan veranderen
Weet niet
Totaal

100

100

100

100

100

100

(n=7730

(n=5908)

(n=6832)

(n=5782)

(n=6587)

(n=7650)

Overigens is opvallend dat ook veel ouders van een lgf-kind (een kwart tot een derde) verwachten
dat er voor hun eigen kind maar weinig zal veranderen. Dat zou kunnen zijn omdat ze inmiddels
zijn door de school zijn geïnformeerd dat bijvoorbeeld de ambulante ondersteuning in het regulier
onderwijs wordt gecontinueerd. Hierop komen we straks terug omdat tevens blijkt dat veel ouders
van een lgf-kind aangeven dat ze nog geen contact hebben gehad met de school over hoe de
ondersteuning er na 1 augustus 2014 uit gaat zien.

3.5

Voorbereid op invoering passend onderwijs

Een minderheid van de ouders voelt zich redelijk tot helemaal voorbereid (categorieën 4 en 5 in
Tabel 3.5) op de invoering van passend onderwijs: ongeveer één op de 7 à 8 ouders. Er zijn daarbij
maar weinig verschillen in het soort ondersteuning dat hun kind krijgt.
Tabel 3.5 Voelen ouders zich voorbereid op de invoering van passend onderwijs? (percentages)
Lgf

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

1 Totaal onvoorbereid

26

34

34

39

39

47

2

31

27

25

23

24

21

3

29

26

26

24

24

20

4

10

8

9

8

7

7

5 Helemaal voorbereid

4

4

5

6

5

5

100

100

100

100

100

100

(n=7099)

(n=5320)

(n=5929)

(n=4913)

(n=5665)

(n=6162)

Totaal

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

11

Bij met name de ouders van kinderen zonder ondersteuning vinden we het grootste aandeel ouders
dat zich totaal onvoorbereid voelt. Dat is verklaarbaar omdat naar verwachting de veranderingen
voor hun eigen kinderen ook beperkt zullen zijn. Toch geeft ook nog steeds een kwart van de
ouders met een lgf-kind uit de po-samenwerkingsverbanden en een derde van de ouders met een
lgf-kind uit de vo-samenwerkingsverbanden aan zich totaal onvoorbereid voelen. Ouders die eerder
aangaven niet op de hoogte te zijn van de invoering van passend onderwijs voelen zich, zoals
verwacht mag worden, vaker totaal onvoorbereid dan ouders die reeds van invoering op de hoogte
zijn.

3.6

Informatiebehoefte van ouders

Ouders spreken op grote schaal een behoefte uit aan aanvullende informatie over de invoering van
passend onderwijs (Tabel 3.6). Met name de ouders van kinderen met een rugzakje en ouders van
kinderen met een andere vorm van ondersteuning. Dat neemt niet weg dat ook van de ouders met
kinderen zonder ondersteuning de meerderheid aangeeft behoefte te hebben aan extra informatie.
Tabel 3.6 Hebben ouders behoefte aan informatie over wat invoering passend onderwijs betekent voor
hun kind? (percentages)
Lgf

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

Graag meer informatie

87

84

84

81

72

59

Geen behoefte aan meer

9

11

10

13

20

30

4

5

6

7

8

11

100

100

100

100

100

100

(n=7730)

(n=5908)

(n=6832)

(n=5782)

(n=6587)

(n=7650)

informatie
Weet niet
Totaal

Verder blijkt (niet in tabel) dat vooral ouders die verwachten dat passend onderwijs veranderingen
gaat brengen voor hun kind of ouders die daar onzeker over zijn (uit tabel 3.4), behoefte te hebben
aan informatie over wat de invoering van passend onderwijs betekent voor hun kind. Ouders die
geen veranderingen verwachten, hebben minder behoefte aan informatie. Het gaat om een verschil
van ongeveer 20 à 30 procent tussen deze beide groepen.
(Tabel 3.7) laat zien dat ouders met een lgf-kind daarbij een voorkeur hebben voor informatie over
de ondersteuning aan hun eigen kind. Ouders van kinderen met een andere vorm van
ondersteuning hebben zowel behoefte aan informatie over de ondersteuning aan hun eigen kind als
over passend onderwijs in het algemeen. Ouders met kinderen zonder ondersteuning hebben met
name behoefte aan algemene informatie over passend onderwijs en in met name het primair
onderwijs over mogelijke effecten van de invoering van passend onderwijs op de klas van hun kind.

12

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

Tabel 3.7 Over welke onderwerpen willen ouders geïnformeerd worden? (percentages)
Lgf

Algemene informatie over

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

57

60

69

67

74

74

90

88

76

74

50

47

47

36

55

41

60

42

43

39

42

32

42

29

11

8

8

6

4

4

1

1

2

2

2

3

passend onderwijs
Over de ondersteuning aan
mijn kind
Over de gevolgen voor de
klas van mijn kind
Over de gevolgen voor de
school zelf, het personeel
Over een ander onderwerp,
namelijk
Weet niet /geen voorkeur
Totaal

100

100

100

100

100

100

(n=6704)

(4939)

(n=5758)

(n=4661)

(n=4756)

(n=4497)

Ouders worden daarbij het liefst geïnformeerd door actoren die relatief dichtbij hen staan: de eigen
school, de eigen docent/mentor of, in geval van ouders met een rugzak-kind, ook de ambulant
begeleider of intern begeleider (Tabel 3.8).
Tabel 3.8 Door wie willen ouders geïnformeerd worden? (percentages)
Lgf

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

48

41

51

39

57

45

51

54

51

60

51

47

37

38

36

34

32

32

Door de gemeente

20

15

24

18

14

13

Door nog iemand anders,

17

18

3

3

2

2

Door de directie van de
school van mijn kind
Door de leraar/lerares
(mentor) van mijn kind
Door het ministerie van
OCW

namelijk:
Weet niet /geen voorkeur

11

11

12

11

12

15

Totaal

100

100

100

100

100

100

(n=6704)

(n=4939)

(n=5758)

(n=4661)

(n=4765)

(n=4497)

Ouders met een lgf-kind hebben daarbij veelal behoefte aan informatie-overdracht door een
persoonlijk gesprek, ouders met kinderen zonder ondersteuning geven de voorkeur aan een
folder/nieuwsbrief, voor ouders met kinderen met een andere vorm van ondersteuning dan een
rugzakje zijn beide kanalen even wenselijk (Tabel 3.9).

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

13

Tabel 3.9 Op welke manier willen ouders geïnformeerd worden? (percentages)
Lgf

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

Via een persoonlijk gesprek

69

64

51

52

35

32

Via een

32

34

39

36

42

36

46

48

54

51

63

62

Via een website

28

29

29

27

29

33

Op nog een andere manier,

3

3

3

2

1

1

voorlichtingsbijeenkomst
Via een folder of (digitale)
nieuwsbrief

namelijk:
Weet niet /geen voorkeur
Totaal

3.7

2

3

3

3

3

3

100

100

100

100

100

100

(n=6704)

(n=4939)

(n=5758)

(n=4661)

(n=4765)

(n=4497)

Bekendheid met beschikbare informatiebronnen op school van het kind

Ouders hebben over het algemeen een goed beeld van waar ze op school informatie zouden
kunnen halen over de invoering van passend onderwijs. Tegelijkertijd geeft nog een derde van de
ouders met een lgf-kind aan niet te weten bij wie ze daarvoor terecht moeten (Tabel 3.10).
Verder is de grote meerderheid van de ouders er van op de hoogte bij wie ze op school kunnen
aankloppen als ze het idee hebben dat hun kind extra ondersteuning nodig heeft (Tabel 3.11).
Tabel 3.10 Weten ouders bij wie ze op school terecht kunnen voor informatie over passend onderwijs?
(percentages)
Lgf

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

Ja is bekend

71

64

57

51

57

41

Nee is onbekend

29

36

43

49

43

59

Totaal

100

100

100

100

100

100

(n=7730)

(n=5908)

(n=6832)

(n=5782)

(n=6587)

(n=7650)

Tabel 3.11 Weten ouders bij wie ze op school terecht kunnen als hun kind extra ondersteuning nodig
heeft? (percentages)
Lgf

Anders

Geen

Po

Vo

Po

Vo

Po

Vo

Ja is bekend

91

90

80

77

81

77

Nee is onbekend

9

10

20

23

19

23

100

100

100

100

100

100

(n=7730)

(n=5908)

(n=6832)

(n=5782)

(n=6587)

(n=7650)

Totaal

Een aandachtspunt is dat vooral ouders die verwachten dat passend onderwijs veranderingen gaat
brengen voor hun kind of ouders die daar onzeker over zijn (uit tabel 3.4) minder goed weten waar
ze op school terecht kunnen voor informatie over passend onderwijs en bij wie ze op school
moeten zijn als ze het idee hebben dat hun kind extra ondersteuning nodig heeft (niet in
tabel).Ouders die geen veranderingen verwachten hebben een duidelijker beeld waar ze informatie

14

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

op de school van hun kind kunnen halen. Het gaat om een verschil van ongeveer 10 à 15 procent
tussen deze beide groepen.

3.8

Ondersteuning lgf-kinderen

Met name voor kinderen met lgf kan er al per 1 augustus 2014 het nodige gaan veranderen omdat
het geld niet meer via de ouders loopt maar dan naar het samenwerkingsverband gaat. De extra
ondersteuning die kind nodig heeft wordt, in overleg met de ouder rechtstreeks door de school
georganiseerd. Daarom moeten school en ouders in gesprek over hoe de ondersteuning per kind
geregeld gaat worden.
In slechts een minderheid van de gevallen (nog niet één op de tien) is dat reeds tussen ouders en
school geregeld volgens de opgaaf van ouders (Tabel 3.12). Bijna helft van de ouders met een lgfkind in het po en bijna twee derde van de ouders met een lgf-kindin het vo heeft nog geen contact
met de school gehad over de situatie vanaf 1 augustus.
Tabel 3.12 Zijn scholen en ouders al in contact over hoe ondersteuning aan lgf-kinderen er vanaf 1
augustus uit gaat zien? (percentages)
Rugzakje

Rugzakjes

PO

VO

Ja, dat is al bekend en geregeld

9

8

Ja, daarover ben ik met de school in gesprek

42

25

Nee, daarover is nog geen contact geweest met de school

45

64

Weet niet

3

3

100 (n=7730)

100 (n=5908)

Totaal

3.9

Verschillen tussen samenwerkingsverbanden

Er zijn uiteraard verschillen tussen samenwerkingsverbanden zichtbaar op de diverse variabelen.
Zo varieert bijvoorbeeld in het po het percentage ouders met een lgf-kind zonder dat daarover
contact is geweest met de school tussen de 21% en de 60% in de verschillende
samenwerkingsverbanden. In het vo varieert dat tussen de 43% en de 80%. We hebben op nog
een aantal kernvariabelen gekeken of we op basis van de uitkomsten per samenwerkingsverband
aanwijzingen zien voor een duidelijke markering tussen samenwerkingsverbanden waar ouders
bijvoorbeeld beter op de hoogte zijn van de invoering van passend onderwijs en zich beter
voorbereid voelen. We hebben de scores per samenwerkingsverband nader geanalyseerd
Wat daaruit blijkt is dat weliswaar er behoorlijke variatie is in de uitkomsten per
samenwerkingsverband maar dat er geen duidelijk breuklijnen te onderscheiden zijn. Daarom is er
geen grond en aanleiding om de samenwerkingsverbanden in groepen in te delen op basis van de
mate waarin ouders zich voorbereid voelen, op de hoogte zijn van de invoering of waarvoor de
afspraken rondom de lgf-leerlingen al met ouders zijn besproken. Er zijn dus weliswaar verschillen
maar die bieden geen mogelijkheid tot clustering.

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

15

4

Aanpak en verantwoording

De meting onder ouders is uitgevoerd door een brief te sturen aan een steekproef van ouders
waarin zij uitgenodigd werden een korte on-line enquête in te vullen. De ouders zijn direct
aangeschreven (dus niet via de school of het samenwerkingsverband). Daarvoor is gebruikt
gemaakt van de onderwijsnummergegevens zoals die bij DUO bekend zijn.
In samenwerking met de bestuurlijke werkgroep is de vragenlijst opgesteld, en in nauw overleg met
OCW is de uitnodigingsbrief en rappelbrief geschreven (beide ondertekend door de
staatsecretaris). Het ging om een korte vragenlijst die binnen 5 minuten door ouders/verzorgers in
te vullen was. Ouders/verzorgers hebben de mogelijkheid gehad van 4 februari tot en met 16
februari de vragenlijst in te vullen. Op 4 februari hebben zij de uitnodigingsbrief ontvangen en op 8
februari een rappelbrief.
Uit BRON PO en BRON VO zijn steekproeven getrokken waarbij ervoor is gezorgd dat er ouders
met diverse soorten kinderen in de steekproef terecht komen:


ouders met een lgf-kind waarvoor per 1 augustus 2014 concreet zaken gaan veranderen (het
rugzakje gaat van ouder naar het samenwerkingsverband);



ouders met een kind dat een andere vorm van ondersteuning krijgt (op een sbao-school een soschool, een vso-school, een pro-school of via lwoo);



ouders met kinderen zonder extra ondersteuning in het onderwijs.

De steekproef moest verder voldoen aan de eisen dat er voldoende ouders/verzorgers per
samenwerkingsverband opgenomen zijn om ervoor te zorgen dat uitspraken per
samenwerkingsverband mogelijk zijn. Daarnaast moesten er per samenwerkingsverband
voldoende ouders met een lgf-kind en ouders van kinderen met een andere
ondersteuningsbehoefte zijn om dat met name die groepen de invoering van passend
onderwijsdirecter zal raken.
Dit heeft geresulteerd in een optelsom van 152 steekproeven, één per samenwerkingsverband
waarin bovengenoemde drie groepen in voldoende mate vertegenwoordigd zijn om daarmee
binnen samenwerkingsverbanden en op landelijk niveau representatieve uitspraken te kunnen
doen. De steekproef bestond per samenwerkingsverband uit 648 in BRON ingeschreven
leerlingen. Het aantal van 648 was gebaseerd op een gewenste minimale respons van tussen de
95 en 100 ouders per samenwerkingsverband bij een verwacht responspercentage van 15%.
Leerlingen van 18 jaar en ouder en leerlingen in internaten en justitiële inrichtingen hebben we
buiten beschouwing gelaten.
De samenstelling van de steekproef verschilt enigszins naar samenwerkingsverband. Dat heeft te
maken met de verschillen in omvang van de samenwerkingsverbanden en verschillen in het aantal
lgf-kinderen. Per samenwerkingsverband hebben we het volgende algoritme aangehouden: selectie
van alle lgf-leerlingen (tot een maximum van 450), aangevuld tot 648 met daarbij een gelijke
verdeling over leerlingen met een andere ondersteuningsvorm (sbao, so, vso, pro, lwoo) en
leerlingen zonder ondersteuning. Deze procedure is bedoeld om te zorgen voor een voldoende
vertegenwoordiging van de drie verschillende groepen. In tabel 4.1 presenteren we de cijfers over
steekproef en respons.

16

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

Tabel 4.1 Steekproef en respons
uitval
Steekproef
Geen adreskoppeling via GBA

aantal

%

98518

100

605

Non mailinglist

5

Uitgeschreven uit BRON

9

Verzonden uitnodigingsbrieven

97899

Brieven retour afzender

100

Brieven ontvangen door ouders

97799

Non respons

56090

Ingevulde vragenlijsten (t/m 13 februari)

41709

Onbruikbaar voor analyse (o.b.v. indeling soort onderwijs of onvolledig

1220

ingevuld)
Respons meegenomen in analyse

40489

41,1

De respons bedraagt 41% en dat is fors meer dan verwacht. We denken dat een aantal aspecten
heeft bijgedragen aan deze respons (in volgorde van belang): het onderwerp passend onderwijs
leeft erg onder ouders (dat blijkt ook uit de open antwoorden), de wijze van benadering (een
persoonlijke, op naam van het kind, gestelde brief van de staatssecretaris), een korte en heldere
vragenlijst, een goede helpdeskondersteuning.
Verder blijken zeker niet alleen de ouders met een lgf-kind of de ouders met een kind dat op een
andere manier ondersteuning krijgt, interesse te hebben om de vragenlijst in te vullen. Tabel 4.2
laat zien dat onder alle groepen ouders de respons redelijk vergelijkbaar is, ook al leeft het
onderwerp waarschijnlijk iets meer bij de ouders met een lgf-kind.
Tabel 4.2 Respons naar vorm van ondersteuning
Groep

Responspercentage

Ouders/verzorgers van lgf-leerlingen

46,8

Ouders/verzorgers van leerlingen met een andere vorm van ondersteuning

38,8

Ouders/verzorgers van leerlingen zonder ondersteuning

37,9

Om te bepalen of een weging noodzakelijk is om per groep ouders landelijke resultaten te
berekenen, hebben we analyse uitgevoerd naar de relatie tussen de omvang van de
samenwerkingsverbanden en de mate waarin ouders zich voorbereid voelen op de invoering van
passend onderwijs. Als zou blijken dat omvang van het samenwerkingsverband en een dergelijke
doelvariabele sterk gerelateerd zijn, is weging gewenst. Immers dan zouden resultaten van de
grote samenwerkingsverbanden zwaarder moeten meetellen in de analyse voor de landelijke
uitkomsten. Een analyse laat zien een dergelijk verband ontbreekt, op grond waarvan we
vervolgens dan ook geen weging hebben toegepast.

Ondersteuning Monitor Passend Onderwijs

17

Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland

Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Nederland

T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com

W www.ecorys.nl

Sound analysis, inspiring ideas

BELGIË – BULGARIJE – HONGARIJE – INDIA – KROATIË - NEDERLAND – POLEN – RUSSISCHE FEDERATIE – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK

C: Rapport enquête personeel

sdf

DD

Jurriaan Berger
Zoetermeer , 10 maart 2014
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan
mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke
vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schrifteli jke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkhe id voor drukfouten
en/of andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or
text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned.
No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means,
or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia
does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

Inhoudsopgave
1

Inleiding

4

1.1
1.2

Context en aanleiding
Onderzoeksopzet en respons

4
4

2

Hoe geïnformeerd is het personeel

6

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

Op de hoogte?
Wat verandert er?
Wat weet het personeel?
Informatiekanalen
Informatiebehoeften

6
8
9
10
11

3

Hoe voorbereid is het personeel

12

3.1
3.2
3.3

Voorbereid op school- en individueel niveau
Het cluster: betrokken - voorbereid - op de hoogte
Kenmerken van de school en mate van voorbereiding

12
13
15

4

Samenvatting en conclusies

17

3

Inleiding

1
1.1

Context en aanleiding
Op 1 augustus 2014 wordt de Wet Passend Onderwijs van kracht. De invoering daa rvan wordt op verschillende niveaus voorbereid. Op 18 december heeft staatssecretaris
Dekker naast de derde voortgangsrapportage ook het eindadvies van de Evaluatie- en
adviescommissie Passend Onderwijs (ECPO) en de vervolg Gateway review over de huidige
stand van de invoering aan de Kamer aangeboden. Een belangrijke conclusie uit die rapporten is dat ouders en leraren nog onvoldoende worden betrokken, terwijl zij juist belangrijke partners zijn voor het succes van passend onderwijs. De staatssecretaris heeft daarop aangegeven dat er een monitor komt om de stand van zaken op dit punt in kaart te
brengen. De kernvraag van de monitor is daarmee: in hoeverre zijn ouders en onderwijspersoneel voorbereid op de invoering van passend onderwijs?
De monitor is een gezamenlijk product van OCW, de PO-raad, VO-raad, onderwijsvakbonden (CNVO, AOB), schoolleiders (AVS) en ouderorganisaties. De bestuurlijke stuurgroep
uit deze organisaties heeft opdracht gegeven aan Schoolinfo om deze opdracht uit te werken. Schoolinfo heeft vervolgens Panteia en Ecorys gevraagd om de monitor onderzoeksmatig uit te voeren. Ecorys verzorgt daarbij de metingen onder de ouders, Panteia de metingen onder het onderwijspersoneel (en de technische en helpdesk-ondersteuning bij de online vragenlijst voor ouders).
Dit rapport geeft een overzicht van de uitkomsten van de eerste meting onder onderwijspersoneel in primair en voortgezet onderwijs.

1.2

Onderzoeksopzet en respons
Onderzoeksopzet
We hebben in het kader van de monitor onder personeel verschillende categorieën
personeel bevraagd: schoolleiders, leraren, maar ook intern begeleiders, ambulant
begeleiders, onderwijsassistenten, zorgcoördinatoren en schoolmaatschappelijk werkers.
De meting bestond uit een korte internetvragenlijst. Om deze op efficiënte wijze bij de
doelgroep te krijgen is de locatieleider als aanspreekpunt gekozen. Locatiedirecteuren
zijn per e-mail benaderd met twee verzoeken: het zelf invullen van de vragenlijst, en
het doorsturen van de link met de vragenlijst naar de genoemde categorieën personeel van hun locatie.
In samenwerking met de bestuurlijke werkgroep is de vragenlijst opgesteld, en in
nauw overleg met de betrokken partijen zijn de uitnodigingsmails voor directeuren en
overig personeel geschreven.
Om de betrouwbaarheid van het meetinstrument te controleren, zijn d e schalen in de
vragenlijst aan de helft van de respondenten van negatief naar positief gepresenteerd,
en aan de andere helft van positief naar negatief. De check hierop bevestigde dat het
verband met de gegeven antwoorden verwaarloosbaar klein is (coëfficiënt <0,05). Dat
betekent dat de manier van antwoorden presenteren vrijwel niet van invloed was op
de gegeven antwoorden.

4

De vragenlijst was tussen 4 en 14 februari online. Tussentijds zijn per mail en telef onisch herinneringen gestuurd aan scholen waarvan na een w eek nog niets was vernomen. Gedurende de looptijd was een helpdesk beschikbaar die telefonisch en per e mail vragen heeft beantwoord en (technische) problemen heeft opgelost.
Per samenwerkingsverband is random de helft van alle locaties geselecteerd om deel
te nemen in deze eerste meting; de andere helft wordt in de tweede meting benaderd.
Op die manier kan voldoende respons per samenwerkingsverband worden gereal iseerd, zonder alle locaties tweemaal te benaderen.
Respons
In deze meting zijn in totaal 4.435 locatiedirecteuren per e-mail benaderd. Voor zover
mogelijk (een deel van het primair onderwijs) liep die benadering via de vereniging
van schoolleiders AVS. Van de locatiedirecteuren hebben 1.369 de vragenlijst ingevuld; de respons op directieniveau is daarmee 31%. Ook het doorsturen is succesvol
gegaan: 5.206 leraren en ander personeel hebben de vragenlijst ingevuld 1.
Aan het eind van de vragenlijst is alle respondenten gevraagd of we hen nogmaals
mogen benaderen, en of zij in dat geval hun e-mailadres willen achterlaten. Van alle
respondenten heeft 31% een e-mailadres opgegeven.
De exacte responsaantallen naar schooltype en functiecategorie zijn weergegeven in
de onderstaande tabellen.
Tabel 1.1

Respons naar schooltype

schooltype
basisonderwijs
speciaal basisonderwijs
speciaal onderwijs
voortgezet onderwijs
voortgezet speciaal onderwijs
onbekend
totaal
Tabel 1.2

aantal respondenten
3144
246
136
2340
680
29
6575

Respons naar functiecategorie

functiecategorie
(groeps)leraar (speciaal) basisonderwijs
intern begeleiders (speciaal) basisonderwijs
leraar (voortgezet) speciaal onderwijs
leraar voortgezet onderwijs
schoolleider (directeur, rector)
zorgcoördinator
ambulant begeleider (v)so/sbao
onderwijsassistent
schoolmaatschappelijk werker
anders
onbekend

aantal respondenten
2224
357
402
1673
1309
161
105
317
22
902
2

NB mensen konden meer dan één functie opgeven; daarom is het totaal van deze tabel hoger dan het totaal aantal respondenten (6575).

1

Op personeelsniveau is geen percentage te geven omdat de benadering indirect – via de directeur- is verlopen.

5

Hoe geïnformeerd is het personeel

2
2.1

Op de hoogte?
De twee kernvragen voor personeel zijn: is het personeel op de hoogte van de aanstaande veranderingen, en is dit personeel voorbereid op die veranderingen? De eerste vraag (is het personeel op de hoogte) is op drie niveaus aan de respondenten
voorgelegd: in het algemeen, op schoolniveau, en op individueel niveau.
Algemeen
De uitkomsten op algemeen niveau zijn, gesplitst tussen primair en voortgezet onderwijs, als volgt.
Tabel 2.1

In hoeverre bent u in het algemeen op de hoogte van passend

onderwijs? Naar onderwijssector
PO
1%
37%
54%
9%

Helemaal niet
Enigszins
Tamelijk goed
Zeer goed

VO
4%
48%
40%
8%

In het PO is dus bijna 2/3 tamelijk of zeer goed op de hoogte, in het VO iets minder
dan de helft. Dit verschilt sterk tussen soorten personeel, zoals de volgende tabel laat
zien. De personeelscategorieën zijn gesorteerd van meest naar minst op de hoogte.
Tabel 2.2

In hoeverre bent u in het algemeen op de hoogte van passend

onderwijs? Naar functiecategorie
Helemaal niet/
enigszins

Tamelijk/
zeer goed

zorgcoördinator

11%

89%

schoolleider

11%

89%

ib-er (s)bao

15%

85%

ambulant begeleider (v)so/sbao

18%

82%

(groeps)leraar sbao

36%

64%

leraar (v)so

45%

55%

(groeps)leraar bao

51%

49%

schoolmaatsch.werker

55%

45%

leraar vo

64%

36%

onderwijsassistent

66%

34%

We zien dat schoolleiders en ‘zorgspecialisten’ (zorgcoördinatoren, intern en ambulant
begeleiders) veel beter op de hoogte zijn dan leraren (en onderwijsasssitenten en
schoolmaatschappelijk werkers). Leraren in het vo achten zich duidelijk minder op de
hoogte dan leraren in het basis- en speciaal onderwijs. Uit nadere analyses blijkt dat
leraren in havo en vwo zichzelf minder op de hoogte achten dan leraren in praktijkonderwijs en vmbo: in het praktijkonderwijs vindt 45% zich (tamelijk/zeer) goed op de
hoogte, in het vmbo 39% en in havo/vwo 30%.
NB Hier en elders in dit rapport zijn de categorieën ‘helemaal niet’ en ‘enigszins’ bij
elkaar genomen, evenals ‘tamelijk goed ‘ en ‘zeer goed’. De meest extreme categorie-

6

en (‘helemaal niet’ en ‘zeer goed’) worden nergens meer dan 10% gekozen; het ove rgrote deel van de respondenten zit in de categorieën ‘enigszins’ en ‘tamelijk goed’.
Schoolniveau
Naast het algemene ‘op de hoogte zijn’ is de respondenten gevraagd in hoeverre zij op
de hoogte zijn van wat er op hun school het komende schooljaar verandert door de
invoering van passend onderwijs. De antwoorden hierop staan in de volgende tabel.
Tabel 2.3

In hoeverre bent u op de hoogte van wat er op uw school het

komende schooljaar verandert door de invoering van passend onderwijs? naar
onderwijssector
Helemaal niet
Enigszins
Tamelijk goed
Zeer goed

PO

VO

8%
43%
40%
9%

19%
44%
29%
8%

Het beeld is hier iets negatiever dan het algemene ‘op de hoogte zijn’: de helft van
het personeel in het PO en 63% in het VO acht zich niet of enigszins op de hoogte van
de veranderingen op hun school.
Ook hier zien we dus dat het personeel in het PO zich beter op de hoogte acht dan in
het VO. En ook de uitsplitsingen naar functie en schooltype laten hetzelfde beeld zien
als hierboven: schoolleiders en ‘zorgspecialisten’ zijn beter op de hoogte dan reguliere
leraren.
Tabel 2.4

In hoeverre bent u op de hoogte van wat er op uw school het

komende schooljaar verandert door de invoering van passend onderwijs? naar
functiecategorie
Helemaal niet/enigszins

Tamelijk/zeer goed

schoolleider

18%

82%

zorgcoördinator

21%

79%

ib-er (s)bao

27%

73%

ambulant begeleider (v)so/sbao

45%

55%

(groeps)leraar sbao

50%

50%

schoolmaatsch.werker

60%

40%

leraar (v)so

63%

37%

(groeps)leraar bao

67%

33%

leraar vo

75%

25%

onderwijsassistent

78%

22%

De volgorde is vrijwel dezelfde als bij het ‘algemeen op de hoogte zijn’: schoolleiders
en zorgcoördinatoren zijn het beste op de hoogte, leraren vo en onderwijsassistenten
het minste. Wel is het percentage dat tamelijk of zeer goed op de hoogte is over de
hele linie lager. Dit geldt in het bijzonder voor ambulant begeleiders, intern begeleiders en leraren in het speciaal onderwijs.
Individueel niveau
Het derde niveau van ‘op de hoogte zijn’ is het individuele niveau: weet het personeel
wat voor hem/haar individueel verandert?

7

Tabel 2.5

In hoeverre bent u op de hoogte van wat er voor uzelf het ko-

mende schooljaar verandert door de invoering van passend onderwijs? naar
onderwijssector
Helemaal niet
Enigszins
Tamelijk goed
Zeer goed

PO
15%
38%
40%
7%

VO
26%
38%
28%
8%

Het beeld is sterk vergelijkbaar met het schoolniveau: bijna de helft in het PO en een
ruime derde in het VO is tamelijk of zeer goed op de hoogte van de verandering voor
zichzelf. Ook de rangorde van functies is dezelfde: schoolleiders en zorgcoördinatore n
zijn het best op de hoogte, leraren vo en onderwijsassistenten het minst.
Niet alleen zijn de uitkomsten vergelijkbaar, er is ook een sterk verband2 tussen
school- en indvidueel niveau. Dat wil zeggen, degenen die zich op schoolniveau goed
op de hoogte vinden, vinden dit ook op individueel niveau en vice versa. Ook is een
sterk verband 3 gevonden tussen deze niveaus en het ‘algemene op de hoogte zijn’.
Kortom, als iemand op de hoogte is, is hij/zij dat vaak zowel in het algemeen als voor
de eigen school en zichzelf.

2.2

Wat verandert er?
Een relevante vraag rond het ‘op de hoogte zijn’ is hoeveel verandering het personeel
verwacht. Immers, als geen veranderingen worden verwacht is het niet nodig om veel
informatie te verzamelen. Als veel veranderingen worden verwacht, is ‘op de hoogte
zijn’ een grotere noodzaak.
De volgende tabel geeft de verwachtingen op schoolniveau weer voor alle functiecategorieën, gesorteerd van meeste naar minste verwachte verandering.
Tabel 2.6

Hoeveel verandert er volgens u op uw school het komende

schooljaar door de invoering van passend onderwijs? Naar functiecategorie

ambulant begeleider
(v)so/sbao
(groeps)leraar sbao
leraar (v)so
onderwijsassistent
schoolmaatsch.werker
zorgcoördinator
leraar vo
schoolleider
(groeps)leraar bao
ib-er (s)bao
alle respondenten4

niets

weinig

veel

1%

38%

61%

3%
2%
3%
0%
1%
5%
2%
2%
1%

45%
51%
51%
59%
67%
65%
75%
76%
77%

52%
47%
46%
41%
32%
30%
23%
22%
22%

3%

68%

30%

De tabel laat zien dat de verschillen tussen functiecategorieën samenhangen met het
soort onderwijs: ambulant begeleiders en leraren in het speciaal (basis)onderwijs
2

(Pearson’s) correlatiecoëfficiënt = 0,74.
Coëfficiënt = 0,59-0,66.
4
Door afronding is het totaal van deze rij groter dan 100%.
3

8

verwachten duidelijk meer veranderingen dan leraren in regulier basis- en voortgezet
onderwijs.
Dit blijkt ook als we de schoolleiders splitsen naar schooltype: van de schoolleiders in
sbao en vso verwacht 52-55% veel veranderingen 5, van schoolleiders in regulier bao
en vo respectievelijk 17% en 28%.
We hebben onderzocht in hoeverre er een verband is tussen de hoeveelheid verwachte
verandering en in hoeverre men op de hoogte is. Dat verband is op schoolniveau vrijwel afwezig. Het personeel dat veel veranderingen verwacht is dus niet per se beter op de
hoogte dan het personeel dat weinig veranderingen verwacht.
De uitkomsten op individueel niveau (hoeveel verandert er voor de respondent zelf) laten
hetzelfde patroon zien: het overgrote merendeel, hier ruim driekwart, verwacht geen of
weinig veranderingen. Hier zien we een bescheiden verband met het op de hoogte zijn,
maar dit is niet sterk te noemen.

2.3

Wat weet het personeel?
Naast algemene vragen over het ‘op de hoogte zijn’ is op vier aspecten gevraagd in
hoeverre men deze wist/kende. Antwoordmogelijkheden waren niet, enigszins, tamelijk goed en zeer goed. De volgende tabel geeft het aandeel tamelijk/zeer goed voor
PO en VO.
Tabel 2.7

Vier vragen over kennisniveau; percentages tamelijk/zeer goed

naar functiecategorie

Weet u/kent u…
Waar u met vragen over de
invoering van passend onderwijs op uw school terecht
kunt?
Welke ondersteuning er
vanaf 1 augustus komt voor
leerlingen op uw school die
nu een 'rugzak' hebben?
De procedure om extra
ondersteuning voor leerlingen (in uw klas) te krijgen?
Wat u moet doen als er voor
een leerling geen passende
plek (meer) is op uw school?

leraar
bao

leraar
sbao

ib-er

leraar
(v)so

leraar schoolvo
leider

zorgcoörd.

amb. onderw.
begel.
assist.

school
m.werk

67%

79%

80%

71%

59%

88%

84%

73%

62%

76%

25%

31%

60%

32%

23%

69%

69%

41%

20%

25%

22%

31%

44%

28%

22%

59%

61%

38%

19%

27%

32%

44%

55%

38%

24%

70%

72%

47%

22%

39%

De tabel laat zien dat een minderheid de details kent van ondersteuning en procedures, maar dat een ruime meerderheid wel weet aan wie hij/zij vragen kan stellen.
De verschillen tussen leraren in bao en vo enerzijds en sbao en (v)so anderzijds zijn
hier wel aanwezig, maar niet zo groot als in voorgaande tabellen.
Ambulant en intern begeleiders zijn op alle vier punten beter op de hoogte dan leraren. Het meest uitgesproken is echter het verschil tussen schoolleiders en zorgcoördinatoren (goed op de hoogte op alle aspecten) en overig personeel. Er is dus een kennisvoorsprong bij de begeleiders, en een nog grotere bij zorgcoördinatoren en schoo lleiders, ten opzichte van leraren.

5

Het aantal directeuren in so was te klein voor een goede vergelijking.

9

2.4

Informatiekanalen
Hoe komt personeel aan informatie over (de invoering van) passend onderwijs? De
volgende tabel geeft de reacties op de vraag ‘via welke kanalen heeft u informatie
gekregen over passend onderwijs?’. Respondenten konden meer dan één antwoord
geven, dus zijn de percentages samen meer dan 100%. Omdat de antwoorden van
directeuren en overig personeel uiteenlopen, geeft de tabel voor PO en VO de uitko msten apart voor directeuren en overig personeel.
Tabel 2.8

Gebruikte informatiekanalen over passend onderwijs; naar on-

derwijssector en functie (directeur/overig)
PO
dir.

VO
dir.

overig

36%
70%
88%

7
81%
34% 45%
26% 47%
30% 89%

69%
38%
14%
18%

PO-Raad/VO-Raad
Vakbond
Ministerie van OCW
De media (internet,
tv,radio,kranten,tijdschriften)

48%
22%
51%

8% 48%
23% 11%
11% 62%

7%
18%
10%

39%

51% 39%

49%

Een ander kanaal
Geen informatie gekregen

5%
0%

11%
1%

11%
6%

Schoolleiding
Collega's
Schoolbestuur
Samenwerkingsverband

6

overig.

8%
0%

De tabel laat zien dat de informatiebronnen tussen PO en VO niet sterk verschillen,
maar tussen directeuren en overig personeel wel. Directeuren betrekken hun informatie over passend onderwijs vooral van het samenwerkingsverband, het schoolbestuur
(vooral PO) en OCW. Voor het overig personeel is juist de schoolleiding de belangrijkste informatiebron, op afstand gevolgd door media en collega’s.
Respondenten die meerdere antwoorden gaven, vroegen we welk van de genoemde
kanalen voor hen het belangrijkst was. Die uitkomst is in lijn met bovenstaande tabel:
voor directeuren is het samenwerkingsverband het belangrijkst, voor overig personeel
de schoolleiding.
In de categorie ‘andere kanalen’ komen we de schoolleiding tegen (bijv. e-mails of
informatiebijeenkomsten), collega’s in een speciale functie (ib-er, ambulant begeleider, zorgcoördinator), de MR, eigen ervaringen (stuurgroepen e.d.) en verschillende
opleidingen.
Bruikbaarheid informatie
Naast het gebruikte kanaal is ook gevraagd hoe bruikbaar de informatie over passend
onderwijs was die het belangrijkste kanaal gaf. Van de directeuren vindt nog geen
halve procent de informatie slecht bruikbaar, 8% onvoldoende, 50% voldoende en
42% goed. Van het overig personeel vond 2% de informatie slecht bruikbaar, 23%
onvoldoende, 55% voldoende en 20% goed.
Welk kanaal men gebruikt is van invloed op de tevredenheid over de bruikbaarheid:
als de media het belangrijkste kanaal zijn, is men het minst tevreden over de brui kbaarheid; als het samenwerkingsverband of een zelf gen oemd ‘ander kanaal’ het belangrijkste kanaal zijn, is de tevredenheid het hoogst.

6
7

10

Deze optie is niet aan schoolleiders voorgelegd.
Idem.

2.5

Informatiebehoeften
De vorige paragraaf liet zien dat bijna niemand zei dat hij/zij geen enkele informatie
over passend onderwijs heeft gekregen. Anderzijds acht een aanzien lijk deel van het
personeel zich beperkt op de hoogte. Om nader te onderzoeken of er specifieke informatiebehoeften zijn, vroegen we respondenten ‘over welke onderwerpen rond passend
onderwijs zou u graag meer informatie ontvangen?’. Omdat de verschillen t ussen PO
en VO klein zijn, geven we de uitkomsten in de volgende tabel niet gesplitst naar onderwijssector, maar naar directeuren en overig personeel.
Tabel 2.9

Over welke onderwerpen rond passend onderwijs zou u graag

meer informatie ontvangen? Naar functie (directeur/overig)

Waar ik met vragen over de invoering van passend onderwijs
op uw school terecht kan
Welke ondersteuning er vanaf 1 augustus komt voor leerlingen op uw school die nu een 'rugzak' hebben
De procedure om extra ondersteuning voor leerlingen (in
mijn klas) te krijgen
Wat ik moet doen als er voor een leerling geen passende plek
(meer) is op mijn school
Een ander onderwerp
Geen
Weet ik niet

dir.

overig

11%

22%

37%

55%

51%

57%

42%
10%
22%
4%

43%
9%
12%
9%

Driekwart van de directeuren en 4/5 van het overig personeel zou op een of meer
onderwerpen dus nadere informatie willen ontvangen. De procedure voor extra onde rsteuning is daarbij het meest gekozen; overig personeel kiest daarnaast ook in meerderheid voor nadere informatie over de ondersteuning van de lgf-leerlingen. Vaak
genoemde ‘andere onderwerpen’ zijn de eigen positie/‘wat verandert voor mij’, fina nciering/financiële gevolgen, bijscholing en gevolgen voor verschillende doelgroepen
(binnen het speciaal onderwijs met name).
Op de vraag ‘van wie zou u deze informatie bij voorkeur ontvangen?’ blijkt het s amenwerkingsverband veruit favoriet bij schoolleiders en zorgcoördinatoren, en de
schoolleiding bij overig personeel. Dit is in lijn met de meest gebruikt e kanalen (tabel
2.8).

11

Hoe voorbereid is het personeel

3
3.1

Voorbereid op school- en individueel niveau
Informatie en ‘op de hoogte zijn’ zijn in het kader van passend onderwijs een middel;
het uiteindelijk doel is dat de betrokkenen voldoende weten om voorbereid te zijn op
de veranderingen per 1 augustus 2014. Daarom hebben we respondenten in de enqu ête ook direct gevraagd of zij zichzelf én hun school voorbereid vinden op passend o nderwijs.
Schoolniveau
De volgende tabel geeft de mate weer waarin respondenten hun school voorbereid
vinden op de invoering van passend onderwijs, aflopend op functiecategorie gesorteerd (van categorie die de school het beste voorbereid vindt naar de categorie die de
school het minst voorbereid vindt). Er is op dit punt nauwelijks verschil tussen PO en
VO; daarom is een uitsplitsing naar functiecategorieën hier informatiever.
Tabel 3.1

In hoeverre is uw school naar uw indruk voorbereid op de i n-

voering van passend onderwijs? naar functiecategorie
niet/enigszins

tamelijk/zeer goed

schoolleider
(groeps)leraar sbao
leraar (v)so
zorgcoördinator
onderwijsassistent
ib-er (s)bao
(groeps)leraar bao
leraar vo
ambulant begeleider
(v)so/sbao
schoolmaatsch.werker

38%
41%
42%
44%
49%
52%
57%
57%

62%
59%
58%
56%
51%
48%
43%
43%

62%

38%

68%

32%

alle respondenten

51%

49%

Schoolleiders, zorgcoördinatoren en leraren in het speciaal (basis)onderwijs vinden
hun school het beste voorbereid, gevolgd door onderwijsassistenten en ib-ers. Leraren
in basis- en voortgezet onderwijs zitten iets onder het gemiddelde; schoolmaatschappelijk werkers en ambulant begeleiders vinden hun school relatief het minst voorbereid.
Over alle respondenten is de groep die de school niet/enigszins voorbereid vindt ongeveer even groot als de groep die de school tamelijk/goed voorbereid vindt. Daarbij
zegt 6% dat de school ‘helemaal niet’ is voorbereid, 5% dat de school ‘zeer goed’ is
voorbereid. Het overgrote deel kiest dus in ongeveer gelijke mate voor ‘enigszins’ of
‘tamelijk goed’ voorbereid.
Individueel niveau
Naast het schoolniveau is aan iedere respondent ook gevraagd in hoeverre hij/zij zelf
was voorbereid op de invoering van passend onderwijs. De reacties z ijn in de volgende
tabel weer uitgesplitst naar functiecategorie.

12

Tabel 3.2

In hoeverre bent u zelf naar uw indruk voorbereid op de invoe-

ring van passend onderwijs? naar functiecategorie
niet/enigszins

tamelijk/zeer goed

schoolleider
zorgcoördinator
ib-er (s)bao
ambulant begeleider
(v)so/sbao
schoolmaatsch.werker
(groeps)leraar sbao
leraar (v)so
(groeps)leraar bao
leraar vo
onderwijsassistent

26%
29%
40%

74%
71%
60%

43%

57%

44%
55%
59%
67%
70%
70%

56%
45%
41%
33%
30%
30%

alle respondenten

57%

43%

Leraren en onderwijsassistenten zien zichzelf van alle functiecategorieën als het minst
voorbereid, schoolleiders en zorgcoördinatoren zijn naar hun indruk het beste voorb ereid.
Wat opvalt bij de vergelijking van tabel 3.1 en 3.2 is dat schoolleiders en ‘zorgspecialisten’ zoals zorgcoördinatoren, ib-ers en ambulant begeleiders zichzelf beter voorbereid achten dan hun school, terwijl leraren in bao en vo juist hun school beter voorbereid vinden dan zijzelf als individuele leraar. De antwoorden op individueel niveau
(tabel 3.2) lopen tussen de functies sterker uiteen dan die op schoolniveau (tabel
3.1).

3.2

Het cluster: betrokken - voorbereid - op de hoogte
Betrokkenheid
Op een aantal gebieden is gepeild in hoeverre respondenten zijn betrokken zijn bij het
onderwerp passend onderwijs.


MR: lidmaatschap en betrokkenheid

Een van de manieren waarin onderwijspersoneel direct betrokken kan zijn bij de i nvoering, is via de MR (PMR, GMR) van hun school. Voor die betrokkenheid is het dus
nodig dat men lid is van de MR én dat de MR wordt betrokken in de invoering.
In hoeverre is de MR betrokken bij de invoering van passend onderwijs? Het mere ndeel (55%) in het VO en bijna een derde in het PO zegt dit niet te weten. Van degenen die het wel weten denkt een kleine meerderheid dat de MR ‘enigszins’ of niet b etrokken is geweest.
Daarnaast is gevraagd of men zelf lid is van de MR; dit bleek voor 18% in het PO en
6% in het VO te gelden. Degenen die zelf lid zijn, blijken iets negatiever te zijn over
de betrokkenheid van de MR dan de niet-leden.


Betrokkenheid bij het ondersteuningsprofiel

Een concrete manier waarop personeel betrokken kan zijn (geweest) bij de invoering
van passend onderwijs, is rond het opstellen van het ondersteuningsprofiel van de
school. Respondenten is daarom gevraagd: Bent u betrokken geweest bij de totstandkoming van het ondersteuningsprofiel van uw school?
De uitkomsten laten een sterk contrast zien tussen functiecategorieën: van de schoo lleiders is 94% betrokken (geweest), en ook intern begeleiders en zorgcoördinatoren
zijn zeer sterk betrokken (88-89%). Leraren basisonderwijs en ambulant begeleiders

13

vormen met ongeveer een derde de middenmoot. Van de overige categorieën (leraren
vo en so, onderwijsassistenten, schoolmaatschappelijk werkers) is minder dan 20%
betrokken.


Ervaren betrokkenheid

Naast deze feiten is ook gevraagd naar de mate waarin men zich betrokken voelt bij
de invoering van passend onderwijs.
Tabel 3.3

In hoeverre voelt u zich betrokken bij de invoering van passend

onderwijs op uw school? Naar onderwijssector

Helemaal niet
Enigszins
Tamelijk sterk
Zeer sterk

PO

VO

11%
39%
36%
14%

24%
40%
25%
11%

In het PO is de ervaren betrokkenheid wat groter dan in het VO. Dit hangt echter
sterk samen met functiecategorie: in het PO zijn meer directeuren die de vragenlijst
hebben ingevuld. In zowel PO als VO blijken directeuren, intern begeleiders en zorgcoördinatoren zich voor driekwart of meer (tamelijk/zeer) sterk betrokken te voelen.
Bij leraren ligt het aandeel (tamelijk/zeer) sterk betrokkenen beduidend lager: rond
een derde (bao, so) of een kwart (vo). De ‘zorgspecialisten’ bekleden een middenpositie.
Verbanden tussen betrokkenheid, op de hoogte zijn, voorbereid zijn
We hebben een positief verband gevonden tussen betrokkenheid, op de hoogte zijn en
voorbereid zijn. De ervaren betrokkenheid en in nog sterkere mate de betrokkenheid
bij totstandkoming van het ondersteuningsprofiel hangen sterk samen met de mate
waarin respondenten zich op de hoogte en voorbereid vinden. Dat geldt in mindere
mate voor lidmaatschap en betrokkenheid van de MR.
De correlatie is ook sterk tussen op de hoogte zijn (op alle drie niveaus) en zelf voorbereid zijn.
We kunnen de verbanden kort samenvatten:


Iemand die zich op de hoogte vindt, vindt zich vaak op de hoogte op alle drie niveaus
(algemeen, veranderingen op school, veranderingen voor zichzelf), zoals we aan het eind
van paragraaf 2.1 constateerden.



Iemand die zich op de hoogte vindt, vindt zichzelf en in iets mindere mate de school ook
voorbereid.



Iemand die zichzelf voorbereid en op de hoogte vindt, voelt zich ook vaak betrokken bij
de invoering van passend onderwijs.



En deze groep is zeer vaak ook betrokken geweest bij de totstandkoming van het ondersteuningsprofiel.

Er is dus een groep ‘goed op de hoogte en voorbereid’, die, zoals we hiervoor verschillende keren zagen, uit relatief veel directeuren en zorgcoördinato ren bestaat.
Anderzijds bestaat de groep ‘niet goed op de hoogte en vo orbereid’ bevat veel reguliere leraren in basis- en voortgezet onderwijs en onderwijsassistenten.
De intern en ambulant begeleiders en leraren in het speciaal onderwijs zitten meestal
tussen de eerste en tweede groep in.

14

3.3

Kenmerken van de school en mate van voorbereiding
Tot slot kijken we naar verbanden tussen de mate waarin men zich voorbereid (en op
de hoogte) vindt en kenmerken van de school. Anders gezegd: zijn er bepaalde typen
scholen die beter of minder voorbereid zijn dan andere?
Schooltype
Zoals we al kunnen opmaken uit de uitsplitsing naar functiecategorieën (tabellen 3.1
en 3.2), is het personeel in bepaalde schooltypen beter voorbereid dan in andere. De
exacte percentages naar schooltype staan in de volgende tabel.
Tabel 3.4

In hoeverre bent u zelf naar uw indruk voorbereid op de invoe-

ring van passend onderwijs? naar schooltype

Helemaal niet
Enigszins
Tamelijk goed
Zeer goed

bao
8%
47%
41%
5%

sbao
6%
39%
47%
9%

so
11%
47%
38%
4%

vo
17%
44%
33%
5%

vso
7%
47%
42%
4%

De tabel laat zien dat het regulier vo naar eigen zeggen het minst is voorbereid en het
speciaal basisonderwijs het meest. Het speciaal onderwijs is minder voorbereid dan
het regulier basisonderwijs.
Binnen het vo is het personeel dat in praktijkonderwijs en vmbo werkt overigens beter
voorbereid dan het personeel op havo en vwo.
Het aandeel ‘rugzakken’ op de school is van zeer beperkte invloed; er is een licht pos itief verband 8 tussen het aandeel LGF-leerlingen en de mate waarin men de school
voorbereid vindt.
Regio: G4 versus overige gemeenten
Er blijkt vrijwel geen verschil in de mate van voorbereiding op passend onderwijs tu ssen de grootste vier gemeenten en de rest van Nederland.
Regio: samenwerkingsverband
Nederland is verdeeld in regionale samenwerkingsverbanden (swv’s) ten behoeve van
passend onderwijs; 77 in het PO en 75 in het VO. De uitkomsten verschillen enigszins
per swv. Nadere analyse leert dat dit vooral te maken heeft met welk deel van de
invullers schoolleider is: hoe hoger dit aandeel, hoe positiever de uitkomsten wat betreft de voorbereiding en geïnformeerdheid.
Als we splitsen in schoolleiders en overig personeel, dan blijkt het volgende:


Eén swv in PO en één in VO scoren meer dan 10% lager dan het gemiddelde bij zowel
schoolleiders als overig personeel;



Eén swv in PO en één in VO scoren meer dan 10% hoger dan het gemiddelde bij zowel
schoolleiders als overig personeel.

Deze vier swv’s (twee in PO, twee in VO) wijken steeds rond de 15% af, naar boven of
beneden. De bandbreedte is dus zeer beperkt. Uit het onderzoek blijkt geen duidelijke
voorhoede van swv’s waar het personeel zich veel beter dan het gemiddelde voorb ereid acht, maar ook geen duidelijke achterhoede van swv’s waar het over de hele linie

8

Correlatiecoëfficiënt 0,07.

15

meer dan gemiddeld aan voorbereiding schort 9. De score van ‘pionier’-swv’s is iets
hoger, maar valt (net) binnen de bandbreedte: in deze regio’s is zo’n 10 procentpunt
méér tamelijk/zeer goed voorbereid dan gemiddeld.
Denominatie
Er is geen significant verband tussen de denominatie van de school en de mate van
voorbereiding op (of op de hoogte zijn van) passend onderwijs.
Tot slot: respondentkenmerken
Er is een licht verband tussen kenmerken van de respondent (leeftijd en geslacht) en
mate van voorbereiding: ouder personeel en mannen vinden zichzelf beter voorbereid.
Dit lijkt vooral samen te hangen met het feit dat schoolleiders significant vaker man
en van hogere leeftijd zijn.

9

Er is op samenwerkingsverband geen aanwijzing voor ‘strategisch gedrag’ waarbij meer directeuren van swv’s
waar het niet goed gaat de vragenlijst niet hebben doorgestuurd aan leraren. De leraren op swv’s met weinig
lerarenrespons (waarvoor dit zou kunnen gelden) zijn namelijk iets meer geïnformeerd en voorbereid dan de
leraren op swv’s met veel lerarenrespons.

16

4

Samenvatting en conclusies
De Monitor Voorbereiding Passend Onderwijs wordt door Ecorys en Panteia uitgevoerd
in opdracht van Schoolinfo. Kernvraag is in hoeverre ouders en onderwijspersoneel
geïnformeerd zijn over en voorbereid zijn op de invoering van Passend Onderwijs op 1
augustus 2014. Dit rapport doet verslag van de bevindingen over onderwijspersoneel,
op basis van een internetenquête in de periode 4-14 februari (met een respons van
31% op locatieniveau).


Bijna 2/3 van het personeel in het PO en iets minder dan de helft in het VO vindt zichzelf
in het algemeen (tamelijk/zeer) goed op de hoogte van passend onderwijs. We zien hierbij wel grote verschillen tussen categorieën personeel. Schoolleiders en zorgcoördinatoren, intern en ambulant begeleiders zijn met afstand het beste op de hoogte (75-89%
tamelijk/zeer goed). Leraren in basis- (50%), speciaal (55%) en vooral voortgezet onderwijs (36%) zijn duidelijk minder op de hoogte op algemeen niveau.



Op schoolniveau zijn die aantallen iets lager: 49% (PO) en 37% (VO) vindt zichzelf (tamelijk/zeer) goed op de hoogte van wat er op de eigen school verandert het komende
schooljaar door de invoering van passend onderwijs. De verhoudingen tussen de functiecategorieën zijn hier weer vergelijkbaar: schoolleiders en zorgcoördinatoren zijn het beste op de hoogte, leraren duidelijk minder.



Op individueel niveau (veranderingen voor de respondent zelf) zijn de getallen vergelijkbaar met schoolniveau.



Iemand die zich op de hoogte vindt, vindt zich vaak op de hoogte op alle drie niveaus
(algemeen, veranderingen op school, veranderingen voor zichzelf).



Een meerderheid van het personeel in regulier basis- en voortgezet onderwijs verwacht
geen of weinig veranderingen voor de school en zichzelf als gevolg van de invoering van
passend onderwijs. In het speciaal onderwijs verwacht een (nipte) meerderheid veel veranderingen. Dit geldt voor zowel directeuren als ‘zorgpersoneel’ en leraren.



Er is nauwelijks verband tussen hoeveel veranderingen men verwacht en hoe goed men
op de hoogte is.



Specifieke kennis: Een minderheid van het personeel kent de details van ondersteuning
en procedures (zo’n 30-40%), maar een ruime meerderheid (driekwart in PO en tweederde in VO) wel weet aan wie hij/zij vragen kan stellen. Directeuren en zorgcoördinatoren zijn met afstand het beste op de hoogte van de details, gevolgd door intern en ambulant begeleiders. Onderwijsassistenten en leraren in regulier bao en vo zijn het minst
op de hoogte van de details.



Het meest gebruikte informatiekanaal rond passend onderwijs is voor directeuren en
zorgcoördinatoren het samenwerkingsverband, en voor overig personeel de schoolleiding.



Directeuren hebben nauwelijks behoefte aan meer informatie, maar overig personeel
(vooral leraren) willen in meerderheid nader worden geïnformeerd over welke ondersteuning er vanaf 1 augustus komt voor leerlingen op uw school die nu een 'rugzak' hebben, en over de procedure om extra ondersteuning voor leerlingen (in de klas) te krijgen. Die informatie ontvangen zij het liefst via de schoolleiding.



49% van het onderwijspersoneel vindt de eigen school (tamelijk/zeer) goed voorbereid
op de invoering van passend onderwijs. Directeuren zijn hierover iets optimistischer
(62%) dan overig personeel.



43% vindt zichzelf goed voorbereid op de invoering van passend onderwijs. Schoolleiders
en ‘zorgspecialisten’ (zorgcoördinatoren, ib-ers, ambulant begeleiders) vinden zichzelf

17

beter voorbereid dan hun school; ‘gewone’ leraren vinden hun school beter voorbereid
dan zijzelf.


Iemand die zich op de hoogte vindt, vindt zichzelf en in iets mindere mate de school ook
voorbereid.



Iemand die zichzelf voorbereid en op de hoogte vindt, voelt zich ook vaak betrokken bij
de invoering van passend onderwijs. En deze groep is zeer vaak ook betrokken geweest
bij de totstandkoming van het ondersteuningsprofiel.



Er zijn (relatief kleine) verschillen tussen schooltypen in de mate van voorbereiding: het
speciaal basisonderwijs is het beste voorbereid (57% goed), daarna het regulier basisonderwijs, het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs (42-46% goed) en
het minst voorbereid is het regulier voortgezet onderwijs (38% goed), met name havo
en vwo. Andere kenmerken van scholen hebben geen of bijna geen invloed op de mate
van voorbereiding.



We zien geen duidelijke voor- of achterhoede van samenwerkingsverbanden (swv’s) die
over de hele linie uitzonderlijk hoog of laag (meer dan 10% afwijking van het gemiddelde) scoren. De bandbreedte ten opzichte van het gemiddelde is beperkt.

Dus: niet het samenwerkingsverband of de regio of andere kenmerken van de school,
maar iemands functie drukt het sterkste stempel op de mate waarin men geïnfo rmeerd, betrokken, en voorbereid is. Directeuren, zorgcoördinatoren en ib-ers zijn in
meerderheid goed op de hoogte en voorbereid. Dit zijn ook de categorieën die zich
sterk betrokken voelen bij passend onderwijs, en betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van het ondersteuningsprofiel.
Leraren en onderwijsassistenten zijn duidelijk minder betrokken, op de hoogte en
voorbereid. Daarbij vinden leraren in het (regulier) vo zichzelf het minst op de hoogte
en voorbereid, in het bijzonder in havo en vwo.
Om het aandeel geïnformeerde en voorbereide leraren te verhogen, lijkt communicatie
vanuit de schoolleiding de meest aangewezen weg, aangezien leraren massaal de
voorkeur geven aan de schoolleiding als informatiekanaal.

18