Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 358

Wijziging van enige bepalingen van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering en het
Burgerlijk Wetboek teneinde naast het in deze
bepalingen gestelde vereiste van schriftelijkheid
ook ruimte te bieden aan de ontwikkelingen op
het gebied van het elektronisch verkeer

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 30 september 2008
Met belangstelling nam ik kennis van de vragen en opmerkingen van de
fracties van het CDA, de PvdA, de SP, de VVD en de PVV. Het wetsvoorstel
maakt de elektronische verzekeringspolis en andere elektronische onderhandse akten mogelijk. Tevens worden de mogelijkheden voor het elektronisch totstandkomen van overeenkomsten en voor elektronische algemene voorwaarden verruimd. Door de leden van de genoemde fracties is
positief gereageerd op het doel van het wetsvoorstel om meer ruimte te
bieden aan de ontwikkelingen op het gebied van het elektronisch verkeer.

ALGEMEEN
Gevolgen voor het bedrijfsleven en de burger
De leden van de CDA-fractie vragen of de administratieve lasten verlichting de facto alleen de besparing van de portokosten à € 50 miljoen
behelst. De leden van de PvdA fractie stellen hierover ook een vraag. Deze
luidt of het waar is dat het grootste deel van de kostenbesparing zou
moeten bestaan uit uitgespaarde bezorgkosten en dat het om circa € 50
miljoen gaat.
De geschatte reductie van de portokosten, indien alle polissen elektronisch zouden worden, bedraagt € 50 miljoen. Dat is niet de enige besparing. Tevens zal bespaard worden op de kosten van papier en enveloppen.
Tot welke besparing dit zal leiden is niet in te schatten.
De leden van de CDA-fractie vragen nader toe te lichten welke doelgroepen de regering op het oog heeft bij de zin uit de memorie van
toelichting: «Duidelijk is wel dat dit wetsvoorstel ook voor andere doelgroepen positieve gevolgen zal hebben».
De polis is niet de enige onderhandse akte die de wet voorschrijft. De wet
kent in verschillende bepalingen het vereiste van een onderhandse akte.
Voorbeelden zijn de regels voor de cessie (artikel 3:94 van het Burgerlijk
Wetboek (BW)) en het bezitloos pandrecht (artikelen 3:237 en 239 BW). Het
wetsvoorstel heeft dan ook niet alleen positieve gevolgen voor verzekeraars, maar ook voor onder meer banken en hun klanten. Onderhandse
akten worden in de praktijk ook veelvuldig opgesteld zonder dat daartoe

KST122702
0809tkkst31358-7
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

1

een wettelijke verplichting bestaat. Op grond van artikel 156 van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) is immers ieder ondertekend geschrift dat bestemd is tot bewijs te dienen een akte, zoals een akte
van geldlening of een akte van kwijting. Het wetsvoorstel heeft dus positieve gevolgen voor alle burgers en bedrijven die gebruik maken van
onderhandse akten en die deze akten in elektronische vorm willen
opstellen.
De leden van de CDA-fractie verzoeken aan te geven of de regering heeft
overwogen om de het opzeggen van een polis (verzekeringsovereenkomst) elektronisch mogelijk te maken.
De wet stelt voor het opzeggen van een verzekeringsovereenkomst door
de verzekeringnemer geen vormvereisten. De wet staat dus niet in de weg
aan het door de verzekeringnemer langs mondelinge of elektronische weg
opzeggen van een verzekeringsovereenkomst. Mogelijk is wel dat in de
polis is bepaald dat een verzekeringsovereenkomst alleen schriftelijk kan
worden opgezegd. Wanneer evenwel de bevoegdheid tot opzegging is
gebaseerd op de bepalingen van titel 7.17, is een verplichting om schriftelijk op te zeggen in strijd met die bepalingen voorzover die bepalingen
geen vormvereisten stellen en van dwingend recht zijn (bijvoorbeeld
artikel 7:940 BW). Indien daarentegen een opzegbevoegdheid louter op de
polis berust, is denkbaar dat in de polis is voorgeschreven dat dat schriftelijk moet. Daarover zij het volgende opgemerkt. In het voorgestelde artikel
7:933, tweede lid, BW wordt de basis verschaft voor een besluit waarin
regels worden gesteld inzake de bevoegdheid van verzekeringnemers om
mededelingen langs elektronische weg te doen. Ik ben voornemens bij
besluit te regelen dat wanneer de verzekeraar op grond van het Besluit
van 8 februari 2008 (Stb. 45) gerechtigd is mededelingen langs elektronische weg te doen, de verzekeringnemer eveneens gerechtigd is langs
elektronische weg mededelingen aan de verzekeraar te doen. Dat zal tot
gevolg hebben dat wanneer de verzekeraar gerechtigd is langs elektronische weg te communiceren en in een verzekeringsovereenkomst is
bepaald dat en onder welke omstandigheden de verzekering alleen schriftelijk kan worden opgezegd, de verzekeringnemer desondanks gerechtigd
is de verzekering langs elektronische weg op te zeggen.
De leden van de PvdA fractie vragen welk deel van de polissen binnen
hoeveel tijd elektronisch zullen zijn.
De verwachting is dat niet iedereen meteen zal kiezen voor een elektronische polis en elektronische algemene voorwaarden. Niet iedereen maakt
gebruik van e-mail en niet iedereen geeft de voorkeur aan communicatie
per e-mail in plaats van per post. Geschat wordt dat aanvankelijk de helft
van het aantal verzekeringnemers zal kiezen voor een elektronische polis
en elektronische algemene voorwaarden. De verwachting is dat dit
percentage met verloop van tijd verder zal stijgen.
De leden van de PvdA fractie stellen tevens de vraag welk effect het wetsvoorstel zal hebben op de werkgelegenheid in de postsector.
Het toenemende gebruik van de mogelijkheden van het elektronisch
verkeer zal in het algemeen invloed hebben op het gebruik van het
verkeer per post en daarmee op de werkgelegenheid binnen de postsector. Wat in deze de effecten zullen zijn, valt niet te voorspellen.
De leden van de PvdA fractie gaan vervolgens in op de eis van een
ontvangstbevestiging. Op deze vragen ga ik in bij de vragen over artikel
156a Rv.
De leden van de SP-fractie vragen of er rekening is gehouden met het
risico dat verzekeraars voor het verzenden per post, kosten in rekening
gaan brengen wanneer iemand niet kiest voor een elektronische polis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

2

Artikel 7:932, eerste lid, BW verplicht de verzekeraar zo spoedig mogelijk
een polis af te geven. Deze polis is in beginsel van papier. Alleen wanneer
de verzekeringnemer daarmee instemt, mag de verzekeraar een elektronische polis verstrekken. Een verzekeringnemer heeft dus recht op een
papieren polis. Dit recht vloeit voort uit de verzekeringsovereenkomst. Dat
betekent dat een verzekeringnemer niet, naast het betalen van de verzekeringspremie, verplicht kan worden nog apart te betalen voor het ontvangen van een (papieren) polis. Anders is dit indien de verzekeringnemer de
polis heeft verloren en een nieuw bewijsstuk verlangt. In dat geval staat
artikel 7:932, derde lid, BW de verzekeraar toe de kosten daarvan in rekening te brengen.
De leden van de SP-fractie verzoeken om een reactie op de vraag of er
voldoende waarborgen zijn dat in akten die zijn opgemaakt en verzonden
in elektronische vorm geen onrechtmatige veranderingen kunnen worden
aangebracht. Gevraagd wordt of de kans op vervalsing kleiner of groter
wordt ingeschat dan bij de schriftelijke akten.
Voor zowel papieren als elektronische akten geldt dat niet uit te sluiten
valt dat daarin (onrechtmatige) veranderingen worden aangebracht. Hiertegen bestaat echter wel enige bescherming. De verzekeraar kan, in geval
van een elektronische polis, bijvoorbeeld gebruik maken van een zogenaamd pdf document. De inhoud van een pdf document is minder
eenvoudig te wijzigen dan een papieren document en biedt aldus meer
waarborgen tegen onrechtmatige veranderingen. Hierdoor schat ik de
kans op veranderingen kleiner in. Overigens is de akte niet het enige
toegelaten bewijsmiddel. Ook getuigen, brieven of e-mails, kunnen tot
(tegen)bewijs dienen van de inhoud van een akte.
De leden van de SP-fractie vragen tevens een toelichting op de opmerking
op pagina elf van de memorie van toelichting dat de elektronische polis
dwingende bewijskracht oplevert, maar de papieren uitdraai vrije bewijskracht heeft.
Alleen de originele schriftelijke polis of elektronische polis is aan te
merken als een onderhandse akte en heeft als zodanig dwingende bewijskracht. Een papieren of elektronische kopie van een schriftelijke of elektronische akte is geen akte en heeft dus ook geen dwingende bewijskracht
(artikel 160, eerste lid, Rv). Een kopie heeft vrije bewijskracht.

ARTIKELEN
Artikel I
Onder sub 2

Elektronische handtekening
Het voorgestelde artikel 156a Rv schrijft niet voor welke vorm van een
elektronische handtekening is vereist onder een elektronische onderhandse akte. Anders is dit ten aanzien van de elektronische polis. Het
voorgestelde gewijzigde artikel 7:932, eerste lid, BW verlangt dat een polis
die is opgemaakt op een wijze als bedoeld in artikel 156a, eerste lid, Rv
moet zijn voorzien van een elektronische handtekening die voldoet aan de
eisen, bedoeld in artikel 15a, tweede lid, van Boek 3 BW. Dat wil zeggen
dat voor een elektronische polis een gekwalificeerde handtekening wordt
vereist.
De leden van de CDA-fractie merken op dat moderne en nieuwe technieken ook nieuwe risico’s met zich mee brengen. De leden van deze
fractie vragen of de regering erkent dat bij een elektronische onderhandse
akte ook het gevaar bestaat voor virussen en hackers. Gevraagd wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

3

hoe het zit met de fraudegevoeligheid en of een huisgenoot zo maar een
handtekening kan zetten. De CDA-fractie vraagt kortom hoe waterdicht
een elektronische handtekening is.
Virussen en hackers kunnen schade aanrichten aan elektronische bestanden. Elektronische onderhandse akten zijn daarop geen uitzondering. De
fraudegevoeligheid en de kans dat een handtekening – bijvoorbeeld door
een huisgenoot – wordt vervalst, hangt af van de soort elektronische
handtekening die wordt gebruikt. Daarover kan het volgende worden
opgemerkt.
Artikel 3:15a BW regelt de elektronische handtekening. Op grond van het
eerste lid van dit artikel geldt dat een elektronische handtekening dezelfde
rechtsgevolgen heeft als een handgeschreven handtekening mits de
methode voor authentificatie voldoende betrouwbaar is. De mate van
betrouwbaarheid dient te worden beoordeeld aan de hand van het doel
waarvoor de elektronische gegevens worden gebruikt en alle overige
omstandigheden van het geval. Voldoende betrouwbaarheid wordt op
grond van het tweede lid van artikel 3:15a BW, behoudens tegenbewijs,
verondersteld indien gebruik is gemaakt van een geavanceerde elektronische handtekening gebaseerd op een gekwalificeerd certificaat en aangemaakt met een veilig middel (Kamerstukken II, 2000/01, 27 743, nr. 3,
p. 16).
Artikel 15a van Boek 3 BW maakt onderscheid tussen «gewone» elektronische handtekeningen en geavanceerde elektronische handtekeningen. Een
gewone elektronische handtekening bestaat uit elektronische gegevens
die zijn vastgehecht aan of logisch geassocieerd zijn met andere elektronische gegevens en die worden gebruikt als middel voor authentificatie. Een
voorbeeld van een gewone elektronische handtekening is een ingescande
handtekening van een papieren drager. Een geavanceerde elektronische
handtekening is een handtekening die doordat zij op unieke wijze aan de
ondertekenaar is verbonden, het mogelijk maakt de ondertekenaar te
identificeren. De elektronische handtekening dient dan tot stand te zijn
gekomen met middelen die de ondertekenaar onder zijn uitsluitende
controle kan houden en op zodanige wijze aan de gegevens waarop zij
betrekking heeft te zijn verbonden, dat elke wijziging achteraf van gegevens kan worden opgespoord. De sterkste vorm van een geavanceerde
elektronische handtekening is de digitale handtekening of gekwalificeerde
handtekening. Bij een digitale handtekening wordt gebruik gemaakt van
twee codes die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Er is een
publieke en een private code. Welke publieke code bij welke persoon
hoort, wordt door een certificatiedienstverlener vastgelegd in een digitaal
certificaat. Deze persoon kan een elektronisch bestand met zijn private
code ondertekenen. De ontvanger van het elektronische bestand kan
(alleen) met de bijbehorende publieke code nagaan of het bericht ongewijzigd is en afkomstig is van de bezitter van de bijbehorende (geheime)
private code. De ontvanger moet dus kunnen achterhalen welke publieke
code bij welke verzender hoort. Deze informatie staat op het certificaat. Dit
certificaat kan door de verzender worden meegezonden met zijn bericht.
Mogelijk is ook dat de verzender doorgeeft welke certificaatdienstverlener
de elektronische handtekening heeft verschaft (zie ook: Kamerstukken II,
2000/01, 27 742, nr. 3, p. 2).
De leden van de PvdA-fractie stellen de vraag waarom artikel 156a Rv niet
bepaalt welk type elektronische handtekening vereist is. De leden van de
PVV-fractie constateren eveneens dat in artikel 156a Rv niet wordt bepaald
welke elektronische handtekening is vereist. De leden van de PVV-fractie
vragen om een nadere toelichting, met enkele voorbeelden, welke elektronische handtekening geschikt is voor welk doel.
Welke vorm van een elektronische handtekening benodigd is, hangt af van
het doel waarvoor de elektronische gegevens worden gebruikt en alle
overige omstandigheden van het geval. Gezien de grote verscheidenheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

4

aan onderhandse akten (denk ook aan de onderhandse akten die niet door
de wet worden voorgeschreven) die bestaat, acht ik het niet wenselijk om
voor iedere onderhandse akte wettelijk vast te leggen welke elektronische
handtekening partijen moeten hanteren.
De leden van de PVV-fractie vragen of het, met het oog op de betrouwbaarheid van het systeem en de bescherming van de burger, niet beter is
om te allen tijde te vereisen dat er gebruik wordt gemaakt van de gekwalificeerde handtekening.
Het verdient geen aanbeveling om altijd een gekwalificeerde elektronische
handtekening te vereisen. Dat zou bijvoorbeeld voor een akte van kwijting
die tussen twee niet-professionele partijen is opgemaakt een te zwaar en
kostbaar middel zijn, gezien het doel waarvoor de elektronische gegevens
worden gebruikt en de overige omstandigheden van het geval.
De leden van de PvdA-fractie vragen mij te reageren op het in de brief van
Kalkman aan uw Kamer van 4 april 2008 ingenomen standpunt dat er
geen rechtvaardiging is voor het stellen van zwaardere voorschriften aan
de handtekening onder een elektronische polis dan aan de elektronische
handtekening onder andere langs elektronische weg gesloten overeenkomsten.
Kalkman stelt zich op het standpunt dat het niet nodig is een bepaalde
vorm van een elektronische handtekening voor te schrijven voor de elektronische polis. Kalkman voert ter ondersteuning van zijn standpunt twee
argumenten aan.
Het eerste argument dat voor de elektronische polis geen gekwalificeerde
handtekening zou moeten worden vereist omdat artikel 6:227a BW ook
geen gekwalificeerde handtekening vereist, gaat eraan voorbij dat het
verschillende situaties betreft.
Artikel 6:227a BW ziet op de totstandkoming van overeenkomsten langs
elektronische weg. De afgifte van een polis is een verplichting van de
verzekeraar indien er een verzekeringsovereenkomst tot stand is
gekomen, al dan niet langs elektronische weg. De polis als bewijsmiddel
rechtvaardigt dan echter dat er zwaardere eisen worden gesteld aan de
betrouwbaarheid van de handtekening.
De vraag of een gekwalificeerde elektronische handtekening is vereist,
hangt af van het doel waarvoor de elektronische gegevens worden
gebruikt en alle overige omstandigheden van het geval. Slechts in bijzondere situaties, zoals bij de polis, is er reden om in de wet voor te schrijven
dat een gekwalificeerde elektronische handtekening moet worden
gebruikt. De bijzondere omstandigheden die rechtvaardigen dat voor de
elektronische polis een gekwalificeerde elektronische handtekening wordt
vereist, bestaan uit de dwingende bewijskracht van de polis en het feit dat
de polis door slechts één van de partijen wordt ondertekend.
De polis is vanwege zijn dwingende bewijskracht een belangrijk document
voor de verzekeringnemer. De verzekeringnemer heeft er belang bij met
zekerheid te weten wat zijn rechten zijn uit de overeenkomst en jegens wie
hij zijn rechten uit de verzekeringsovereenkomst kan inroepen. Voor de
verzekeringnemer is van belang dat hij met een grote mate van zekerheid
kan aantonen dat de handtekening van de verzekeraar afkomstig is indien
deze dat betwist. Doordat de polis alleen door de verzekeraar wordt
ondertekend, heeft de verzekeringnemer echter geen invloed op de keuze
voor het type elektronische handtekening. Om deze redenen meen ik dat
het gerechtvaardigd is om wettelijk voor te schrijven dat de elektronische
handtekening onder een elektronische polis een gekwalificeerde dient te
zijn.
Het tweede argument dat Kalkman aanvoert, houdt in dat verzekeraar en
verzekeringnemer op voet van gelijkheid staan wat betreft het bewijs van
het bestaan en de inhoud van de verzekeringsovereenkomst. Hoewel het
juist is dat voor zowel de verzekeraar als de verzekeringnemer geen beper-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

5

king bestaat met betrekking tot het bewijs van het bestaan en de inhoud
van de verzekeringsovereenkomst, doet dit niet af aan het belang dat de
verzekeringnemer heeft bij het hebben van een bewijsmiddel met dwingende bewijskracht. Met de polis kan hij niet alleen het bestaan en de
inhoud van de overeenkomst dwingend bewijzen maar ook jegens wie hij
zijn rechten kan inroepen. Dat is dan ook de reden dat de wet de afgifte
van de polis voorschrijft. Tenslotte zij opgemerkt dat een gekwalificeerde
handtekening voor een verzekeraar geen onoverkomelijke kosten met zich
meebrengt.

Artikel 156a, tweede lid, Rv (eis van uitdrukkelijke instemming)
Artikel 156a, tweede lid, Rv bepaalt dat indien de wet het verschaffen van
een onderhandse akte verplicht stelt daaraan alleen langs elektronische
weg kan worden voldaan indien degene aan wie de akte moet worden
verschaft daarmee uitdrukkelijk heeft ingestemd. De eis van instemming
dient te voorkomen dat degene aan wie de akte moet worden verschaft en
die geen gebruik kan of wil maken van elektronische documenten wordt
belemmerd kennis te nemen van de inhoud van de akte. Dit speelt echter
alleen bij elektronische onderhandse akten die niet ook worden ondertekend door degene aan wie de akte op grond van de wet moet worden
verschaft. Wanneer degene aan wie de akte moet worden verschaft zijn
elektronische handtekening zet onder een elektronische akte kan zijn
instemming met het ook langs elektronische weg aan hem verschaffen
van deze akte worden aangenomen. Het dan evenzogoed vereisen van
uitdrukkelijke instemming voor de elektronische verzending, leidt tot
onnodige administratieve handelingen, lokt chicanerend gedrag uit en kan
rechtsonzekerheid veroorzaken ingeval de uitdrukkelijke instemming niet
is gegeven. Voorkomen moet bijvoorbeeld worden dat een elektronische
koopakte die door beide partijen elektronisch is ondertekend, niet door de
verkoper langs elektronische weg aan de koper kan worden verschaft,
omdat de laatste weigert daarvoor toestemming te verlenen. Bij nota van
wijziging wordt daarom aan het tweede lid van het voorgestelde artikel
156a Rv toegevoegd dat de eis van uitdrukkelijke instemming voor het
verschaffen van een akte langs elektronische weg, niet van toepassing is
indien de akte eveneens is ondertekend door degene aan wie de akte
moet worden verschaft.
Onder sub 5

Artikel 156a, derde lid, Rv (ontvangstbevestiging)
De leden van de fracties van CDA, SP, PvdA en VVD vragen mij dieper in te
gaan op de beweegredenen om in het voorgestelde artikel 156a, derde lid,
Rv een ontvangstbevestiging verplicht te stellen indien de wet het
verschaffen van een akte voorschrijft. In de literatuur is deze eis vaak in
kritische zin ontvangen.
Deze eis is in het voorstel opgenomen omdat het van groot belang is dat
onderhandse akten waarvoor de wet voorschrijft dat zij moeten worden
verschaft, ook werkelijk ter beschikking komen van degene aan wie de
akte moet worden verschaft. De gedachte daarbij is dat door middel van
een ontvangstbevestiging duidelijk is dat de akte ook daadwerkelijk op het
e-mailadres van de geadresseerde terecht is gekomen. Bij nader inzien
meen ik evenwel dat deze eis om de volgende redenen beter kan
vervallen.
In de eerste plaats geldt deze eis niet indien de akte in schriftelijke vorm
wordt verschaft. De eis van een ontvangstbevestiging zou dan hooguit
toegevoegde waarde hebben indien het ontvangen van post per e-mail
minder betrouwbaar is dan per papieren post, doch daar zijn mij geen
aanwijzigen van bekend. Daar staat wel tegenover dat deze eis voor
bijvoorbeeld verzekeraars een nauwkeurige administratie vergt en aldus
de administratieve lasten doet toenemen. Voorts is het niet bij alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

6

e-mailservices mogelijk om een automatische ontvangstbevestiging te
verzenden, zoals bij hotmail. Dit zou betekenen dat ondanks dat de wederpartij heeft ingestemd met een elektronische akte, degene die wettelijk
verplicht is deze akte te verschaffen ingevolge artikel 156a, derde lid, Rv
niet aan deze verplichting kan voldoen, tenzij de ontvanger handmatig een
ontvangstbevestiging stuurt. In deze en ook in andere gevallen waarin
degenen aan wie de akte moet worden verschaft, het verzenden van een
ontvangstbevestiging kan tegenhouden, is dit onwenselijk, vooral omdat
deze personen eerder uitdrukkelijk hebben ingestemd met een elektronische akte. Dit kan bijvoorbeeld tot gevolg hebben dat de bedenktijd van
artikel 7:2, tweede lid, BW door toedoen van de koper geen aanvang
neemt. Ten slotte is nog het volgende van belang. Het uitgangspunt van
artikel 156a, derde lid, Rv is dat in het geval de verschaffer van de akte
geen ontvangstbevestiging kan overleggen, er geacht wordt niet te zijn
voldaan aan de wettelijke verplichting om de akte af te geven. Zonder
deze bepaling rust evenwel de bewijslast dat de akte is afgegeven op de
verschaffer van de akte. Indien bijvoorbeeld een verzekeringnemer
ontkent een polis te hebben ontvangen, dan rust op de verzekeraar de
bewijslast dat de polis wel aan hem is afgegeven. Slaagt hij daarin niet,
dan is de verzekeraar zijn verplichting tot afgifte niet nagekomen en is hij
aansprakelijk voor de eventuele schade die de verzekeringnemer daardoor
lijdt (zie HR 8 juli 1982, NJ 1983, 456 (Ago-Guliker II)). Een ontvangstbevestiging biedt dan ook niet zozeer degene aan wie de akte moet worden
verschaft, maar vooral degene die deze moet verschaffen, de nodige
duidelijkheid en zekerheid. Deze laatste heeft evenwel de keuze om al dan
niet om een ontvangstbevestiging te vragen en er is derhalve om die
reden geen noodzaak om zo’n bevestiging verplicht te stellen.
Om genoemde redenen vervalt bij nota van wijziging het derde lid van het
voorgestelde artikel 156a Rv en wordt het vierde lid vernummerd tot het
derde lid.
Nu om de hierboven genoemde redenen bij nota van wijziging de eis van
een ontvangstbevestiging zal vervallen, behoeven de inhoudelijke vragen
over deze eis verder geen beantwoording. Hierover zij verder nog opgemerkt dat in het Besluit houdende regels inzake de verzending van mededelingen langs elektronische weg in het kader van een verzekeringsovereenkomst (Stb. 2008, 45), ook de eis van een ontvangstbevestiging wordt
gesteld. Zoals hieronder nog zal worden toegelicht, zal dit Besluit na de
inwerkingtreding van dit voorstel worden aangepast. Bij die gelegenheid
zal ik bezien of de eis van een ontvangstbevestiging, gezien het bovenstaande en tegen de achtergrond van het bepaalde in artikel 3:37, derde
lid, BW, gehandhaafd dient te blijven.
Onder sub 6

Nieuwe polis
De leden van de CDA-fractie zijn verbaasd dat, indien om al dan niet technische redenen de digitale polis is verloren gegaan, alleen tegen een
vergoeding een nieuw bewijsstuk kan worden verschaft. Zij vragen of het
opnieuw digitaal toezenden van een bewijsstuk niet geschaard kan
worden onder de service die je van de verzekeraars mag verwachten.
Het huidige artikel 7:932, derde lid, BW bepaalt reeds dat indien een door
een verzekeraar afgegeven bewijsstuk verloren is gegaan, hij desgevraagd
tegen vergoeding van de kosten een nieuw bewijsstuk afgeeft. Het staat
de verzekeraar vrij geen kosten in rekening te brengen, doch het is redelijk
dat hij dat wel kan doen indien de verzekeringnemer de polis heeft
verloren door omstandigheden die voor zijn rekening komen. Overigens
zullen de kosten van het opnieuw verzenden van een elektronische polis
nihil zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

7

Onder sub 7

Artikel 156a, vierde lid, Rv (uitzonderingen op de mogelijkheid van een
elektronische onderhandse akte)
Het vierde lid van het voorgestelde artikel 156a Rv bepaalt dat indien de
wet het opmaken van een onderhandse akte voorschrijft, daaraan niet op
een andere wijze dan bij geschrift kan worden voldaan in geval van onderhandse akten betreffende overeenkomsten waarbij persoonlijke of zakelijke zekerheden worden verstrekt door personen die niet handelen in de
uitoefening van een beroep of bedrijf en onderhandse akten die onder het
familierecht of het erfrecht vallen.
Allereerst verdient vermelding dat de genoemde uitzonderingen alleen
gelden voorzover de wet het opmaken van een onderhandse akte voorschrijft. Onderhandse akten op het terrein van het familierecht of het
erfrecht en onderhandse akten betreffende overeenkomsten waarbij
persoonlijke of zakelijke zekerheden worden verstrekt door personen die
niet handelen in de uitoefening van een beroep of bedrijf waartoe de wet
niet verplicht, kunnen op grond van het voorgestelde artikel 156a Rv dus
wel rechtsgeldig in elektronische vorm worden opgemaakt.
De leden van de CDA-fractie stellen dat de Richtlijn inzake elektronische
handel uitdrukkelijk geen uitzonderingen noemt.
De leden van de CDA-fractie twijfelen of de in artikel 156a Rv opgenomen
uitzonderingen stand moeten houden en vragen om een nadere toelichting. De leden van de VVD-fractie ontvangen eveneens graag een nadere
toelichting op de uitzonderingen. Deze leden merken op dat zij er niet van
overtuigd zijn dat, indien het familierecht of het erfrecht het opmaken van
een onderhandse akte voorschrijft, daaraan alleen bij wijze van geschrift
en niet op elektronische wijze kan worden voldaan. De leden van de
VVD-fractie vragen voorts nader inzichtelijk te maken welke bezwaren en
praktische belemmeringen, naast dat van het duurzaam opslaan van
akten, nu specifiek in de weg staan aan het toestaan van elektronische
onderhandse akten. Deze leden vragen in hoeverre dit financiële bezwaren
zijn, welke systeemaanpassing hiertoe noodzakelijk zouden zijn en welke
kosten hier naar schatting mee gemoeid zijn.
De in het voorgestelde artikel 156a Rv genoemde uitzonderingen zijn
ontleend aan artikel 9 van de richtlijn 2000/31/EG inzake elektronische
handel (PbEG L 178), zoals overgenomen in artikel 6:227a BW. Het voorgestelde artikel 156a Rv bevat twee uitzonderingen. Op beide ga ik afzonderlijk in.

Onderhandse akten die onder het erfrecht of familierecht vallen
De reden voor het uitsluiten van akten op het terrein van het familierecht
en het erfrecht van de mogelijkheid deze in elektronische vorm op te
stellen, is gelegen in het feit dat anders niet gegarandeerd is dat de
notaris kan voldoen aan zijn wettelijke plicht tot het bewaren van de akte
gedurende tientallen jaren. Over een dergelijk lange periode kan niet
worden gegarandeerd dat de gegevens die op nu gangbare elektronische
gegevensdragers (CD-rom, USB sticks) worden bewaard ook in de
toekomst nog kunnen worden ingezien. Dit probleem speelt ook ten
aanzien van de vraag of authentieke akten in elektronische vorm mogelijk
moeten worden gemaakt. Zolang het ook na een periode van tientallen
jaren kunnen raadplegen van elektronische akten nog onzeker is, acht ik
het toestaan van elektronische akten op terreinen waar de wet een
bewaarplicht oplegt, onwenselijk. Omdat systeemaanpassingen die het
mogelijk maken akten ook na langdurige opslag nog te kunnen raadplegen nog worden ontwikkeld, is een opgave van de daarmee gepaard
gaande kosten niet te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

8

Onderhandse akten betreffende overeenkomsten waarbij persoonlijke of
zakelijke zekerheden worden verstrekt door personen die niet handelen in
de uitoefening van een beroep of bedrijf
Op grond van het huidige artikel 6:227a BW geldt als uitgangspunt dat
overeenkomsten waarbij persoonlijke of zakelijke zekerheden worden
verstrekt door personen die niet handelen in de uitoefening van een
beroep of bedrijf ook langs elektronische weg tot stand kunnen komen,
indien de wet voorschrijft dat deze overeenkomsten slechts schriftelijk tot
stand kunnen komen. In het voorgestelde artikel 156a Rv worden onderhandse akten waarbij persoonlijke of zakelijke zekerheden worden
verstrekt door personen die niet handelen in de uitoefening van een
beroep of bedrijf echter uitgesloten van de mogelijkheid om deze in elektronische vorm op te stellen. Bij nader inzien is deze uitzondering niet
nodig.
Particulieren die een persoonlijke of zakelijke zekerheid verstrekken
worden ingeval van een elektronische onderhandse akte niet minder
beschermd dan ingeval van een schriftelijk onderhandse akte. Evenals ten
aanzien van een schriftelijke akte geldt ten aanzien van een elektronische
akte dat deze moet worden ondertekend. Een elektronische handtekening
wordt niet lichtvaardiger gezet dan een schriftelijke handtekening. Bij nota
van wijziging wordt daarom de in het voorgestelde artikel 156a Rv opgenomen uitzondering voor deze onderhandse akten geschrapt. Elektronische onderhandse akten betreffende overeenkomsten waarbij persoonlijke of zakelijke zekerheden worden verstrekt door particulieren worden
daardoor mogelijk.
Meer in het algemeen vragen de leden van de CDA-fractie wat de consequenties van de gekozen uitzonderingen zijn. Zij stellen de vraag of een
koopovereenkomst via www.marktplaats.nl ook onder de uitzondering
valt. Dat zou deze leden bevreemden indien beide partijen er uitdrukkelijk
voor gekozen hebben om via de digitale weg een koopovereenkomst aan
te gaan.
Deze vragen over de totstandkoming van een koopovereenkomst langs
elektronische weg beantwoord ik hieronder bij artikel 6:227a BW.

Assurantietussenpersonen
De leden van de VVD-fractie vragen om een reactie op een door het
Verbond van Verzekeraars (brief aan uw Kamer van 8 april 2008) geconstateerde onduidelijkheid ten aanzien van de assurantietussenpersoon en de
gevolgen van het al dan niet aanmerken van de tussenpersoon als «hulppersoon van de verzekeringnemer» in het licht van voorliggend voorstel.
Het Verbond van Verzekeraars stelt dat in het algemeen geldt dat een
assurantietussenpersoon geldt als hulppersoon van de verzekeringnemer
bij het adviseren en aanvragen van de verzekering. Het Verbond stelt
vervolgens dat op grond van een uitspraak van het Hof Leeuwarden van
30 mei 2001, NJ 2001, 677 kan worden verdedigd dat in de specifieke
situatie, waarbij de tussenpersoon een door de verzekeraar beschikbaar
gesteld automatiseringssysteem bedient, de tussenpersoon optreedt
namens de verzekeraar.
Het antwoord op de vraag namens wie een tussenpersoon optreedt, hangt
af van de aard van de handelingen die hij verricht en de overige omstandigheden van het geval (zie o.m. : R. Feunekes, «De assurantietussenpersoon», in: S.C.J.J. Kortmann e.a., Vertegenwoordiging en Tussenpersonen, 1999, pp. 371–394). In zijn algemeenheid kan dus geen antwoord
worden gegeven op de vraag namens wie de assurantietussenpersoon
optreedt. Het oordeel daarover is uiteindelijk aan de rechter voorbehouden.
In de memorie van toelichting wordt op pagina 9 de situatie genoemd
waarin een tussenpersoon langs elektronische weg door het invoeren van
gegevens op het netwerk van een verzekeraar met een verzekeringnemer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

9

een overeenkomst sluit. Daar is uiteraard gedoeld op de situatie dat een
tussenpersoon als gevolmachtigde van de verzekeraar optreedt. Daarover
zij nog het volgende opgemerkt. Naar huidig recht mogen algemene voorwaarden alleen langs elektronische weg ter beschikking worden gesteld
als de overeenkomst langs elektronische weg tot stand komt. De vraag
namens wie een tussenpersoon optreedt, kan van belang zijn voor de
vraag of een overeenkomst al dan niet langs elektronische weg tot stand
komt. In de situatie waarin het contact tussen verzekeringnemer en
tussenpersoon niet langs elektronische weg verloopt en het contact
tussen tussenpersoon en verzekeraar wel, en de tussenpersoon namens
de verzekeringnemer optreedt, komt de overeenkomst langs elektronische
weg tot stand. Indien daarentegen de tussenpersoon in die situatie
namens de verzekeraar optreedt, komt de overeenkomst niet langs elektronische weg tot stand, en kunnen de algemene voorwaarde naar huidig
recht niet langs elektronische weg ter beschikking worden gesteld. De
vraag namens wie de tussenpersoon optreedt, is echter na het inwerkingtreden van voorgesteld gewijzigd artikel 6:234 BW niet meer relevant voor
de vraag of de algemene voorwaarden langs elektronische weg ter
beschikking kunnen worden gesteld. Op grond van het voorgestelde
gewijzigde artikel 6:234 BW mogen algemene voorwaarden namelijk ook
langs elektronische weg worden verschaft als de overeenkomst niet langs
elektronische weg tot stand komt, onder de voorwaarde dat de wederpartij daarmee instemt.
Artikel II

Artikel 1:88, derde lid, BW (toestemming van echtgenoot)
De leden van de CDA-fractie vragen om een toelichting op de verhouding
tussen artikel 1:88 BW en artikel 156a Rv. Deze leden vragen of het niet
vreemd is dat de regering wel het familierecht uitsluit van elektronische
akten terwijl er wel ruimte wordt geboden voor rechtshandelingen waarbij
de echtgenoten toestemming van elkaar nodig hebben. Zij vragen of Boek
1 BW en Rv niet op deze manier conflicteren.
Artikel 1:88, eerste lid, BW schrijft voor bepaalde rechtshandelingen voor
dat de echtgenoot de toestemming daartoe van de andere echtgenoot
behoeft. Artikel 1:88, derde lid, BW bepaalt dat de toestemming schriftelijk
moet worden verleend indien de wet voor het verrichten van de rechtshandeling een vorm voorschrijft. Artikel 1:88 BW schrijft echter niet voor
dat de toestemming door middel van een onderhandse akte moet worden
gegeven. In beginsel staan artikel 1:88 BW en artikel 156a Rv dus los van
elkaar. Boek 1 BW en Rv conflicteren dan ook niet.
Tussen artikel 156 en 156a Rv en artikel 1:88 BW bestaat in zoverre wel
een verband dat waar de wet een onderhandse akte voor een rechtshandeling als genoemd in het eerste lid van artikel 1:88 BW vereist, het derde
lid van artikel 1:88 BW van toepassing wordt. Op grond van het huidige
derde lid van artikel 1:88 BW moet voor rechtshandelingen als bedoeld in
het eerste lid van artikel 1:88 BW en waarvoor de wet een vorm, zoals een
onderhandse akte, voorschrijft schriftelijke toestemming van de echtgenoot worden verkregen. Op grond van het voorgestelde gewijzigde derde
lid van artikel 1:88 BW is voor dergelijke rechtshandelingen naast schriftelijke ook elektronische toestemming van de echtgenoot toegestaan.
De leden van PvdA-fractie vragen de regering om aan te geven in
hoeverre het voorgestelde artikel 1:88, derde lid BW bestand is tegen
fraude. Zij stellen de vraag of het niet goed denkbaar is dat echtgenoten
toegang hebben tot hun beider e-mail adressen en op die manier de benodigde toestemming zelf kunnen geven. De leden van de PvdA-fractie
vragen of het niet meer voor de hand ligt om hier juist vast te houden aan
de tweede (schriftelijke of elektronische) handtekening. Daarbij vragen zij
mij nader in te gaan op het geval van een gezamenlijk e-mail adres,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

10

waarbij niet meer na te gaan is wie toestemming heeft gegeven. De
genoemde leden vragen in hoeverre een elektronische handtekening hier
uitkomst kan bieden.
Voor zowel schriftelijke als elektronische toestemming geldt dat fraude
niet kan worden uitgesloten. Het vereisen van een handtekening op papier
of een elektronische handtekening zou een extra bescherming tegen
fraude kunnen bieden, voorkomen kan het dat echter niet. Terecht merken
de leden van de CDA-fractie op dat echtgenoten toegang kunnen hebben
tot beider e-mail adressen of een gezamenlijk e-mailadres kunnen hebben.
Het vereisen van een gewone elektronische handtekening, zoals een ingescande handtekening, kan fraude niet voorkomen omdat ook een dergelijke elektronische handtekening eenvoudig door de andere echtgenoot
van een gezamenlijke computer kan worden gehaald. Een gekwalificeerde
elektronische handtekening als bedoeld in artikel 3:15a, tweede lid, BW
zou meer bescherming kunnen bieden. Gezien de aard van de verhouding
tussen de personen waarop artikel 1:88 BW ziet, zijnde de verhouding
tussen echtgenoten, acht ik de vereiste handelingen die nodig zijn voor
een gekwalificeerde elektronische handtekening echter te zwaar voor het
doel waartoe de eis van toestemming uit artikel 1:88 BW dient.

Artikel 6:227a BW (totstandkoming van (koop)overeenkomst langs
elektronische weg)
De leden van de CDA-fractie vragen of een koopovereenkomst via
www.marktplaats.nl ook onder de uitzondering van artikel 156a Rv valt.
Dat zou deze leden bevreemden indien beide partijen er uitdrukkelijk voor
gekozen hebben om via de digitale weg een koopovereenkomst aan te
gaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het juist is dat de koopakte bij het
kopen van een huis in beginsel langs elektronische weg zou kunnen, tenzij
daarbij zekerheden worden afgegeven. Deze leden vragen of dit betekent
dat in de praktijk koopaktes toch altijd schriftelijk zullen moeten zijn.
De totstandkoming van een overeenkomst tot koop van een woning door
een particulier geschiedt op grond van artikel 7:2, eerste lid, BW in beginsel schriftelijk. Als aan de voorwaarden van artikel 6:227a, eerste lid, BW
wordt voldaan, kan de overeenkomst tot koop van een woning door een
particulier echter ook elektronisch totstandkomen, tenzij de aard van de
overeenkomst of van de rechtsbetrekking waarvan zij deel uitmaakt zich
daartegen verzet.
In het wetsvoorstel wordt de voorwaarde uit artikel 6:227a, tweede lid, BW
dat de aard van de overeenkomst of van de rechtsbetrekking zich daartegen niet verzet, geschrapt omdat de onduidelijkheid over de betekenis
van deze voorwaarde rechtsonzekerheid met zich meebrengt.
Artikel 7:2, tweede lid, BW schrijft voor dat partijen een akte opmaken van
de koop van een woning door een particulier. Het voorgestelde artikel
156a Rv maakt het mogelijk een akte als bedoeld in artikel 7:2 BW ook op
elektronische wijze op te maken. Op deze manier kan meer gebruik
worden gemaakt van de mogelijkheden die de ontwikkelingen op het
gebied van het elektronisch verkeer bieden. Totstandkoming van een
overeenkomst tot koop van een woning kan dus langs elektronische weg
geschieden en een elektronische onderhandse akte voor de koop van een
woning is mogelijk.
In het huidige artikel 6:227a BW wordt aangegeven onder welke voorwaarden overeenkomsten waarvan de wet voorschrijft dat zij slechts in
schriftelijke vorm geldig of onaantastbaar tot stand kunnen komen ook
langs elektronische weg tot stand kunnen komen. Van deze mogelijkheid
worden onder meer overeenkomsten waarbij persoonlijke of zakelijke
zekerheden worden verstrekt door personen die niet handelen in de uitoefening van een beroep of bedrijf uitgesloten. Deze uitzondering geldt
echter slechts voor zover de aard van de overeenkomst of de rechtsbetrek-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

11

king waarvan zij deel uitmaakt zich daartegen verzet. Het uitgangspunt in
het huidige artikel 6:227a BW is dus dat ook deze overeenkomsten langs
elektronische weg tot stand kunnen komen. In het wetsvoorstel worden
deze overeenkomsten zonder meer van de toepassing van artikel 6:227a
BW uitgesloten. Ik acht dit bij nader inzien ongelukkig. De gedachte achter
deze uitzondering is dat er grote belangen op het spel kunnen staan.
Daarvan kan echter ook sprake zijn bij de koop van een woning. Daarom
worden bij nota van wijziging ook ten aanzien van deze overeenkomsten
de elektronische totstandkoming en de elektronische onderhandse akte
mogelijk gemaakt. Daartoe wordt onderdeel c van het voorgestelde
tweede lid van artikel 6:227a BW geschrapt. Als genoemd bij artikel 156a,
vierde lid, Rv wordt bij nota van wijziging eveneens de uitzondering voor
onderhandse akten betreffende overeenkomsten waarbij persoonlijke of
zakelijke zekerheden worden verstrekt door personen die niet handelen in
de uitoefening van een beroep of bedrijf geschrapt uit het voorgestelde
artikel 156a Rv. De overeenkomst tot koop van een woning kan dientengevolge langs elektronische weg tot stand komen en de tussen partijen
opgemaakte akte kan in elektronische vorm worden opgemaakt, ook
indien daarbij zekerheden worden afgegeven.
Inmiddels is mij gebleken dat Van Velten bepleit artikel 6:227a BW en het
voorgestelde artikel 156a Rv niet van toepassing te laten zijn op de koop
van een woning door een particulier (WPNR 24 mei 2008, 6756, p.
405–408). Van Velten interpreteert het huidige artikel 6:227a, tweede lid,
BW zo dat de laatste zinsnede («voor zover de aard van de overeenkomst
of van de rechtsbetrekking waarvan zij deel uitmaakt zich daartegen
verzet») alleen slaat op het bepaalde in het tweede lid onder b. De
genoemde laatste zinsnede van het tweede lid ziet echter op zowel het
bepaalde onder a als het bepaalde onder b van het tweede lid (Kamerstukken II 2001/02, 28 197, nr. 3, p. 54). Dat betekent dat naar huidig recht
voor zowel overeenkomsten die rechten doen ontstaan of overdragen ten
aanzien van onroerende zaken als voor overeenkomsten waarbij persoonlijke of zakelijke zekerheden worden verstrekt door personen die handelen
in de uitoefening van een beroep of bedrijf, het uitgangspunt is dat de
elektronische vorm mogelijk is.
Van Velten acht het onwenselijk om de koop van een woning door een
particulier langs elektronische weg toe te staan. Hij meent dat particulieren nauwelijks de koop van een woning kunnen overzien. Zo dat al het
geval is, geldt dat naar mijn mening in gelijke mate bij een schriftelijke
overeenkomst. De bedenktijd uit artikel 7:2, tweede lid, BW beoogt aan
deze bezwaren tegemoet te komen. Indien echter de gedachte is dat een
elektronische akte nog makkelijker te realiseren is dan een schriftelijke
akte, wordt over het hoofd gezien dat deze moet worden voorzien van een
elektronische handtekening van ook de koper. Ik zie daarom ook niet in dat
een elektronische koopakte voor een koper eenvoudig en daardoor
ondoordachter tot stand komt dan een schriftelijke koopakte.
De leden van de PvdA-fractie vragen welke aktes en overeenkomsten door
het nieuwe artikel 6:227a, tweede lid BW voortaan elektronisch tot stand
kunnen komen.
In beginsel is de totstandkoming van overeenkomsten vormvrij. De wet
schrijft echter op bepaalde punten voor dat een overeenkomst slechts in
schriftelijke vorm geldig of onaantastbaar tot stand komt. Artikel 6:227a
BW bepaalt dat aan die eis van schriftelijkheid ook op elektronische wijze
kan worden voldaan. Hierop bestaan op grond van het voorgestelde
gewijzigde artikel 6:227a BW slechts enkele uitzonderingen. Overeenkomsten waarvoor de wet de tussenkomst voorschrijft van de rechter, een
overheidsorgaan of een beroepsbeoefenaar die een publieke taak uitoefent en overeenkomsten die onder het familierecht of het erfrecht vallen,
kunnen slechts in schriftelijk vorm geldig of onaantastbaar tot stand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

12

komen indien de wet dat voorschrijft. Ook onder het voorgestelde gewijzigde artikel 6:227a BW blijft elektronische totstandkoming van deze overeenkomsten niet mogelijk.

Ten overvloede
Van Es («De elektronische onderhandse akte», WPNR 16–23 augustus
2008, 6764, p. 605–607) stelt dat artikel 6:227a BW overbodig is naast
artikel 156a Rv. Hij veronderstelt daarbij dat in artikel 6:227a BW met de
woorden «schriftelijke vorm» gedoeld wordt op een akte. Dat uitgangspunt is onjuist. Dit zou immers betekenen dat voor elke overeenkomst een
ondertekening is vereist. Artikel 6:227a BW vereist niet dat een overeenkomst, om rechtsgeldig tot stand te komen, is voorzien van een elektronische handtekening. Artikel 6:227a BW vereist weliswaar dat de identiteit
van de partijen met voldoende zekerheid kan worden vastgesteld, maar
dat kan ook op andere wijze dan door ondertekening. Artikel 156a Rv
vereist wel een ondertekening. Artikel 156a Rv maakt artikel 6:227a BW
dus niet overbodig.
Artikel 6:234 BW (Elektronische algemene voorwaarden)
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat algemene voorwaarden voor of bij het sluiten van de overeenkomst schriftelijk
ter hand moeten worden gesteld. Het woord schriftelijk staat echter niet in
de tekst van artikel 6:234, eerste lid, onder a BW. De leden van deze fractie
vragen of de regering ruimte ziet om geen vormvereiste te laten gelden
voor het ter hand stellen van algemene voorwaarden.
Zonder vormvereisten zouden de algemene voorwaarden bijvoorbeeld
ook mondeling kenbaar kunnen worden gemaakt. Gelet op het belang dat
de algemene voorwaarden ook na het sluiten van de overeenkomst nog
moeten kunnen worden geraadpleegd, bijvoorbeeld wanneer een product
of dienst niet blijkt te voldoen, acht ik het stellen van een vormvereiste
van groot belang. Zowel algemene voorwaarden op papier als in elektronische vorm voldoen aan de vereisten dat zij zijn op te slaan en ook later
nog zijn te raadplegen.
De leden van de VVD-fractie willen graag nader inzicht verkrijgen in de
vormvereisten voor het ter hand stellen van de algemene voorwaarden.
Deze leden stellen daartoe de vraag in hoeverre het ter hand stellen van
algemene voorwaarden in schriftelijke vorm dient te geschieden.
Algemene voorwaarden hoeven niet onder alle omstandigheden schriftelijk ter hand te worden gesteld. Op grond van het huidige artikel 6:234 BW
kunnen algemene voorwaarden in beperkte gevallen ook langs elektronische weg ter beschikking worden gesteld. Het elektronisch ter beschikking
stellen van algemene voorwaarden is naar huidig recht echter alleen
toegestaan indien de overeenkomst elektronisch tot stand komt. In het
wetsvoorstel worden de mogelijkheden voor het elektronisch ter beschikking stellen van algemene voorwaarden verruimd. Op grond van het
wetsvoorstel is elektronische terbeschikkingstelling van algemene voorwaarden ook toegestaan indien de overeenkomst niet elektronisch tot
stand komt, mits de wederpartij uitdrukkelijk met de elektronische vorm
heeft ingestemd.

Artikel 7:933, tweede lid, BW (elektronische mededelingen van de
verzekeraar)
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de brief van 6 juli 2006
(Kamerstukken II, 2005/06, 30 137, nr. 18) al wordt gesproken over een
algemene maatregel van bestuur (AMvB) waarin voorwaarden worden
gesteld aan het elektronisch verzenden van stukken die dezelfde waarborgen bieden als de schriftelijke verzending van mededelingen. De leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

13

van deze fractie vragen op welk wetsvoorstel deze AMvB ziet, wat de
inhoud daarvan is en of deze inmiddels al van kracht is.
Het betreffende besluit is voorgehangen. De tekst van het besluit is
geplaatst in Stb. 2008, 45 en het besluit is op 22 februari 2008 in werking
getreden. Het besluit regelt onder welke voorwaarden de verzekeraar
mededelingen als bedoeld in artikel 7:933 BW langs elektronische weg kan
verzenden. De verzekeraar kan deze mededelingen langs elektronische
weg verzenden indien dit geschiedt op zodanige wijze dat de mededelingen kunnen worden opgeslagen op een duurzame drager. Onder een
duurzame drager wordt verstaan ieder hulpmiddel dat de mogelijkheid
biedt om informatie op te slaan op een wijze die deze informatie toegankelijk maakt voor toekomstig gebruik gedurende een periode die is afgestemd op het doel waarvoor de informatie kan dienen en die een ongewijzigde reproductie van de opgeslagen informatie mogelijk maakt.
In het besluit is bepaald dat mededelingen langs elektronische weg
slechts zijn toegestaan indien de geadresseerde daar uitdrukkelijk mee
heeft ingestemd. Deze mededelingen worden geacht de geadresseerde
niet te hebben bereikt zolang de ontvangst niet aan de verzekeraar is
bevestigd.
Voorts merken de leden van de CDA-fractie op dat in de voorgestelde wet
in artikel 7:933, tweede lid, BW de mogelijkheid wordt geschapen om bij
AMvB afwijkende regels te stellen ten aanzien van de verzending van
mededelingen langs elektronische weg. De genoemde leden vragen aan
wat voor «afwijkende regels» de regering denkt. Tenslotte vragen de leden
van de CDA-fractie of de AMvB kan worden voorgehangen.
Het besluit van 22 februari 2008 heeft alleen betrekking op mededelingen
van de verzekeraar. In het wetsvoorstel wordt in artikel 7:933, tweede lid,
BW een basis geschapen voor de totstandkoming van regels voor de
spiegelbeeldige situatie, dat wil zeggen voor mededelingen aan de verzekeraar. Wanneer de verzekeraar bevoegd is mededelingen langs elektronische weg te doen, is het gerechtvaardigd de verzekeringnemer en de
uitkeringsgerechtigde dat ook toe te staan. Die bevoegdheid ben ik voornemens in een gewijzigd besluit neer te leggen. Ingevolge het derde lid
van artikel 7:933 BW wordt dit besluit bij uw Kamer voorgehangen.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 358, nr. 7

14