Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 88

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 mei 2012
Hierbij bied ik u de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2011 aan1. Dit is
de tweede op rij. Met bedrijfsvoering wordt gedoeld op: organisatie,
personeel, huisvesting, ICT, facilitair, inkoop en informatiehuishouding. De
rapportage bevat nu ook de onderdelen die voorheen afzonderlijk in het
Sociaal Jaarverslag stonden.
Het Rijk krimpt
De beleidsmatige en uitvoerende taken waar het Rijk voor staat, moeten
met minder personeel verricht worden. Het kabinet kiest ervoor om zich
meer te richten op de kerntaken van de overheid en uitvoering efficiënter
te organiseren. De taakstelling (Vernieuwing Rijksdienst, VRD) die het
vorige kabinet aan de rijksdienst oplegde, hebben de ministeries samen
ruimschoots gehaald. Het Rijk telt zelfs 5 500 fte minder dan beoogd met
de VRD taakstelling. De krimp zit vooral in de uitvoering en in mindere
mate bij inspectie en ondersteuning. Het is belangrijk dat de dienstverlening aan burgers en bedrijven niet leidt onder de krimp van de
uitvoering. Daar zie ik met mijn collega’s op toe.
Het doet mij deugd om vast te stellen dat de krimp in fte gepaard gaat met
een afname van de externe inhuur. Er is geen opdrijvend effect van
personele krimp op de externe inhuur. In 2011 heeft het Rijk ongeveer
€ 150 miljoen minder uitgegeven aan externe inhuur dan in 2010. Meer
dan de helft van deze afname komt bij het ministerie van Defensie
vandaan. Het beter benutten van interne expertise en sturing op inhuur
begint zijn vruchten af te werpen.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

In 2010 bedroegen de personele en materiële uitgaven van het Rijk € 13,3
miljard, in 2011 is dit licht gestegen naar € 13,4 miljard. Dit betreft de
apparaatsuitgaven van ministeries inclusief de baten-lastendiensten en
exclusief Defensie, KLPD en ZBO’s. Een daling van de apparaatsuitgaven
is bij het regeerakkoord afgesproken per 2012.

kst-31490-88
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 490, nr. 88

1

Resultaten organisatie en bedrijfsvoering
De maatregelen om de bedrijfsvoering beter te beheersen blijken –
behoudens enkele uitzonderingen – effectief.
Grote ICT-projecten
In 2011 was er veel minder sprake van kostenoverschrijdingen van grote
ICT-projecten dan in 2010. Dat is een positieve ontwikkeling. Het Rijk
slaagt er beter in om de risico’s van grote projecten in te perken. Eind
2011 werden 49 grote ICT-projecten met een hoog risico uitgevoerd bij het
Rijk. De totale meerjarig geraamde kosten van deze ICT-projecten
bedragen € 2 409 miljoen.
De meerjarige kostenschattingen van de 26 projecten die al in 2010 liepen
en die ook in 2012 doorlopen namen eind 2011 netto toe met 1,7% ten
opzichte van de vorige Jaarrapportage. De Tweede Kamer is al ingelicht
over de grootste toenames die aan de stijging ten grondslag liggen. Ter
vergelijking met de vorige Jaarrapportage: de meerjarige kostenschattingen van de 23 projecten die al in 2009 liepen en die in 2011 doorliepen
namen eind 2010 toe met 11,4%.
Goed werkgeverschap
Het Rijk is en blijft een grote werkgever. Om de rijksdienst toekomstvast te
houden, nemen we diverse maatregelen voor een goed personeelsbeleid.
Zo is er één Functiegebouw Rijk, zijn er afspraken gemaakt over het
uitvoeren van functioneringsgesprekken en wordt binnen de mogelijkheden verder gezocht naar harmonisatie van arbeidsvoorwaarden. Ook
krijgen jongeren bijzondere aandacht in het arbeidsmarktbeleid. Hoewel
het moeilijk blijft om jongeren binnen te houden (met de druk op
personele budgetten), ziet het Rijk het belang hiervan. In 2011 is gestart
met een methode voor strategische personeelsplanning om in kaart te
brengen welk personeel wanneer nodig is. De uitkomst van deze
strategische personeelsplannen heb ik toegezegd voor na deze zomer.
Het Rijk wil 1% van de bezetting van het rijkspersoneel laten bestaan uit
mensen met een indicatie WSW, WAJONG of WIA. Die doelstelling is in
2011 niet gehaald, al is er wel sprake van een stijging tot bijna 1 000
medewerkers. Ten opzichte van 2010 heeft het Rijk een forse stap gezet.
Toch is het te betreuren dat de doelstelling in 2011 niet is gehaald. Het
gaat erom hen die kúnnen werken en graag willen werken een kans te
bieden ter voorkoming van maatschappelijke uitsluiting van juist deze
mensen.
Reductie CO2-uitstoot
Het terugdringen van de CO2-uitstoot is een Europese doelstelling. Dat
geldt voor heel Nederland en dus ook voor het Rijk. Het Rijk streeft ernaar
de eigen voetafdruk jaarlijks te verkleinen onder meer door maatregelen
bij het energieverbruik in de huisvesting, woon-werkverkeer en dienstreizen (mobiliteit). Gegevens voor het hele Rijk laten zien dat de
CO2-uitstoot van mobiliteit in 2011 met 3% is afgenomen ten opzichte van
2010. De CO2-uitstoot van energieverbruik is met 15% afgenomen.
Compacte Rijksdienst
In 2011 is het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst van start
gegaan. Dit programma heeft als belangrijkste doelstelling om de
bedrijfsvoering en een aantal uitvoerende en toezichthoudende taken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 490, nr. 88

2

het Rijk doelmatiger te organiseren en wel zo dat én een besparing wordt
gehaald én de dienstverlening op peil blijft, liever nog: beter wordt.
Het programma geeft invulling aan de kabinetsdoelstelling van een kleine,
krachtige en dienstverlenende overheid en richt zich specifiek op de
rijksdienst. Het Nederlandse openbaar bestuur springt er zowel qua
prestaties als qua omvang in internationale vergelijkingen nog altijd goed
uit. Maar goed kan altijd beter. Bovendien is vermindering van de omvang
van het overheidsapparaat noodzakelijk vanwege de financiële crisis en de
arbeidsmarktontwikkelingen. Dat betekent dat we moeten blijven streven
naar een nog efficiëntere en meer flexibele organisatie van ons openbaar
bestuur die tevens ruimte biedt aan de verantwoordelijkheden en het
zelfoplossend vermogen van burgers en samenleving.
Inhoudelijke ontwikkelingen
Het programma kent drie programmalijnen en bestaat uit 17 projecten. De
projecten uit de eerste twee programmalijnen hebben betrekking op de
bedrijfsvoering van de rijksdienst, de derde programmalijn omvat
projecten die zich richten op clustering van uitvoerende en toezichthoudende taken. De resultaten over 2011 laten zien dat de uitvoering van het
programma op schema ligt.
De projecten die betrekking hebben op de bedrijfsvoering hebben over het
algemeen goede voortgang geboekt. Dit was mogelijk omdat deze
voortbouwden op stappen die al onder het programma Vernieuwing
Rijksdienst in gang waren gezet. Mede hierdoor zijn bij een aantal
projecten al de eerste concrete resultaten zichtbaar geworden, zoals de
oprichting van shared service organisaties op het terrein van P&O en
inkoop en uitbouw van bestaande shared serviceorganisaties op het
terrein van ICT en facilitaire dienstverlening.
Ook de projecten die betrekking hebben op clustering van uitvoering en
clustering van toezicht zijn over het geheel genomen goed uit de
startblokken gekomen. De voortgang kent een ander verloop dan de
projecten die zich richten op de bedrijfsvoering. Voor de meeste van deze
projecten is eerst een verkenning uitgevoerd naar de haalbaarheid van
clustering voordat een concreet besluit kon worden genomen om hiertoe
over te gaan. Voor de meeste projecten zijn de verkenningen uitgevoerd
en heeft de benodigde besluitvorming plaatsgevonden. Alle projecten
hebben tot dusver een positief besluit gekregen, zodat de projecten
concreet in uitvoering zijn genomen. Dit zal onder andere leiden tot de
oprichting van het Rijksvastgoedbedrijf, de Autoriteit Consument en Markt
en de clustering van de subsidieverlening aan bedrijven bij
AgentschapNL/Dienst Regelingen.
Bij enkele projecten verloopt de voortgang minder voorspoedig dan
voorzien. Dit komt meestal door een samenloop van omstandigheden die
niet binnen het project te beïnvloeden is, zoals beleidsmatige ontwikkelingen op specifieke terreinen en CAO-onderhandelingen. Daarnaast is er
soms meer tijd nodig voor de besluitvorming of de planuitwerking
vanwege de mogelijke effecten op het primaire proces.
Ontwikkeling van het besparingspotentieel
Bij aanvang van het uitvoeringsprogramma is een besparingspotentieel
voorzien van circa € 800 miljoen. De besparingen die met het programma
kunnen worden gerealiseerd, komen ten goede aan de departementale
begrotingen. Hiermee kunnen de departementen mede invulling geven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 490, nr. 88

3

aan de aan hen opgelegde taakstelling van € 1,8 miljard op de
apparaatsuitgaven.
Voor een groot aantal projecten is inmiddels een business case opgesteld
of zijn de ramingen geactualiseerd. Het programma blijft financieel gezien
op koers al is het besparingspotentieel nog niet voor alle projecten
bekend of even hard. Ik hecht er aan om op te merken dat het besparingspotentieel niet moet worden opgevat als een extra financiële taakstelling.
Het besparingspotentieel is bedoeld ter invulling van de opgelegde
taakstelling. Dit bekent niet dat het programma daardoor vrijblijvend is.
Het optimaal benutten van het besparingspotentieel is een gezamenlijke
verantwoordelijkheid van alle departementen en kan alleen worden
bereikt als alle departementen conform afspraak blijven meedoen.
De inhoudelijk en financiële ontwikkeling van het programma overziend,
concludeer ik dat de departementen zich op consciëntieuze en serieuze
wijze hebben ingezet voor de realisatie van de projecten van het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst. Ik realiseer mij terdege dat dit
voor de departementen niet altijd een gemakkelijke opgave is geweest
vanwege de samenloop met de taakstelling van het regeerakkoord, de
afronding van vorige taakstellingen en de fusies van enkele departementen. Mij past dan ook een woord van waardering voor de inzet van
alle betrokkenen.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. W. E. Spies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 490, nr. 88

4