Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 582

Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek, de Wet
studiefinanciering 2000 en de Wet op het
onderwijstoezicht in verband met een
verbeterde regeling voor diverse onderwerpen
op het terrein van het hoger onderwijs en de
studiefinanciering (Variawet hoger onderwijs)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
Inhoudsopgave
I.
1.
2.

Algemeen
Inleiding
Voorgestelde wijzigingen
2.1
Harmonisering bekostiging en studiefinanciering
hbo-masters
2.2
Premasters
2.3
Inschrijven voor tentamens na reguliere inschrijfperiode
2.4
Gelijkwaardigheid buitenlandse getuigschriften
2.5
Vervangend getuigschrift in het hoger onderwijs
2.6
Eisen toelating tot wo-lerarenopleidingen
2.7
Vooropleidingseisen associate degree
2.8
Uniformering wettelijke incompatibiliteiten leden
college van bestuur
2.9
Verhoging leeftijdsgrens aanvraag levenlanglerenkrediet
2.10 Toezicht inspectie van het onderwijs op rechtspersonen
of natuurlijke personen buiten het onderwijsbestel
2.11 Vliegopleidingen

1
2
3
3
4
6
7
8
10
11
11
12

13
14

2.12
3.

4.
5.

kst-35582-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Eigen bijdrage studenten

Verhouding tot (inter)nationaal recht
3.1
Collegegeld premasters
3.2
Vooropleidingseisen associate degree
3.3
Vliegopleidingen
Gevolgen voor Caribisch Nederland
Financiële gevolgen
5.1
Harmonisering bekostiging en studiefinanciering
hbo-masters

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

17
18
18
19
19
19
20
20

1

5.2
6.
7.
8.
9.

10.
II.

Verhoging leeftijdsgrens aanvraag levenlanglerenkrediet
Uitvoeringsgevolgen
Regeldruk
Privacy impact assessment
Consultatie en advies
9.1
Consultatie
9.1.1 Harmonisering bekostiging en studiefinanciering hbo-masters
9.1.2 Premasters
9.1.3 Inschrijven voor tentamens na reguliere
inschrijfperiode
9.1.4 Vervangend getuigschrift in het hoger
onderwijs
9.1.5 Vooropleidingseisen associate degree
9.1.6 Vliegopleidingen
9.1.7 Eigen bijdragen studenten
9.2
Advies
Inwerkingtreding
Artikelsgewijze toelichting

20
20
21
23
24
24
24
24
25
25
25
25
25
26
27
27

1. Inleiding
In dit wetsvoorstel wordt een aantal wijzigingen voorgesteld van de Wet
op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW), de Wet op
het onderwijstoezicht (WOT) en de Wet studiefinanciering 2000 (WSF
2000). Het gaat hier om verschillende beleidsmatige wijzigingen, waarmee
met name eerdere belangrijke toezeggingen aan de Tweede Kamer
gestand worden gedaan. Deze toezeggingen zijn op verschillende
momenten gedaan, zoals in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en
Onderzoek van 2019, tijdens debatten in en brieven aan de Tweede Kamer
en door de uitwerking van de door de Minister van OCW getekende
beschikking van het Benelux Comité van Ministers. De voorgestelde
wijzigingen zien met name op het volgende:
– het harmoniseren van zowel de bekostigingsmogelijkheden van
hbo-masters met die van wo-masters als de studiefinancieringsrechten
van studenten aan een hbo-masteropleiding met die aan een
wo-masteropleiding.
– het verduidelijken van de wetgeving omtrent van premasters, om de
toegankelijkheid van masters te vergroten en zo de doorstroom te
bevorderen.
– het voor instellingen mogelijk maken om een student, die zich niet
tijdig heeft ingeschreven voor één of meer tentamens, alsnog de
mogelijkheid tot inschrijving te geven waarbij een redelijk bedrag aan
administratiekosten in rekening kan worden gebracht.
– het voor instellingen mogelijk maken om een vervangend getuigschrift
te verstrekken in geval van naamswijziging van de afgestudeerde.
– het aanpassen van de wetgeving omtrent educatieve masteropleidingen, om zo de instroom van studenten tot wo-lerarenopleidingen te
verbeteren.
– het verhogen van de leeftijdsgrens voor het aanvragen van het
levenlanglerenkrediet.
Daarnaast worden met dit wetsvoorstel enkele wetstechnische onvolkomenheden hersteld in het met het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid1
1

Voorstel van wet tot wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met het stellen van
voorschriften ten behoeve van de toegankelijkheid van het hoger onderwijs en met betrekking
tot taal in het hoger en middelbaar beroepsonderwijs (Wet taal en toegankelijkheid) (Kamerstukken 35 282)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

2

voorgestelde artikel 7.53a WHW. Het herstel van deze onvolkomenheden
is aangekondigd in de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap aan de voorzitter van de Eerste Kamer van 29 juni 2020.2
2. Voorgestelde wijzigingen
2.1 Harmonisering bekostiging en studiefinanciering hbo-masters
In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek van 20193 is
aangegeven dat hoewel de aansluiting tussen hoger onderwijs en
arbeidsmarkt goed is, er nog ruimte is voor verbetering. De beroepspraktijk wordt complexer en de verwachting is dat de behoefte aan hoger
opgeleiden en aan op- en bijscholing van werkenden toeneemt.
Hbo-masters kunnen bijdragen aan een betere aansluiting met de
arbeidsmarkt en hiermee een behoefte van zowel studenten als arbeidsmarkt vervullen. Daarbij is het wel van belang dat het aanbod van
(nieuwe) hbo-masters aansluit bij de behoeften van de arbeidsmarkt en
samenleving en onderscheidend is ten opzichte van het bestaande
masteraanbod. Om meer ruimte te bieden voor bekostigde hbo-masters,
is in de Regeling macrodoelmatigheid hoger onderwijs in 2016 bekostiging voor hbo-masters in alle sectoren mogelijk gemaakt, door de
opheffing van prioritaire gebieden (topsectoren, zorg, onderwijs en
masters die aansluiten bij driejarige trajecten voor vwo’ers). Verdere groei
van het aantal hbo-masters wordt echter nog in enige mate beperkt. Dit
heeft te maken met de verschillen in de wet tussen hbo- en wo-masters
ten aanzien van bekostiging en studiefinanciering.
Net als bij wo-masters is de reguliere studielast van hbo-masters 60
studiepunten. Dat wil zeggen dat de hbo-masters regulier voor één
inschrijvingsjaar (equivalent van 60 studiepunten) wordt bekostigd.
Daarnaast staat een aantal specifieke hbo-masters met een grotere
studielast dan 60 studiepunten in de wet genoemd. Deze hbo-masters
krijgen daarvoor meer bekostiging. Het instellingsbestuur kan, net als bij
wo-masters, tevens zelf besluiten tot een grotere studielast van een
hbo-master dan 60 studiepunten, maar de instelling krijgt hiervoor geen
extra bekostiging.
Anders dan voor wo-masters bepaalt de huidige wet dat het niet mogelijk
is om voor hbo-masters met een studielast die groter is dan 60 studiepunten op aanvraag extra bekostiging te realiseren, terwijl in sommige
gevallen niet kan worden volstaan met 60 studiepunten. Het huidige
regime voor de bekostiging van hbo-masters verschilt daarmee van
wo-masters.
Een wo-master met een studielast van 120 studiepunten kan namelijk in
aanmerking komen voor bekostiging op basis van 120 studiepunten,
indien vanwege beroepsvereisten of internationale normen niet kan
worden volstaan met 60 studiepunten. Indien een wo-master van 90
studiepunten in samenwerking met een andere instelling in het buitenland
wordt verzorgd (een joint degree), is het daarnaast mogelijk dat deze
opleiding extra wordt bekostigd, zodat internationaal kan worden
samengewerkt. De wet biedt deze mogelijkheden niet als het gaat om
hbo-masters. Dat terwijl deze inhoudelijke argumenten voor een grotere
studielast ook kunnen opgaan voor hbo-masters.

2
3

Kamerstukken I 2019/20, 35 282, F.
Kamerstukken II 2019/20, 31 288, nr. 797

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

3

Ook wat betreft de studiefinanciering bestaan er verschillen tussen
wo-masters en hbo-masters. Studenten van wo-masters die voor 120
respectievelijk 90 studiepunten worden bekostigd, hebben in principe
recht op studiefinanciering voor die gehele duur van de opleiding.
Studenten hebben geen recht op extra studiefinanciering, indien de
instelling zelf heeft besloten tot een grotere studielast van een wo-master
dan waarvoor ze bekostigd krijgen. Wel hebben deze studenten dan recht
op aanvullende financiële ondersteuning vanuit de instelling voor de extra
studielast. Deze rechten gelden niet voor studenten van hbo-masters met
een grotere studielast: zij hebben recht op maximaal één jaar studiefinanciering en voor instellingen geldt geen verplichting om te zorgen voor
aanvullende financiële ondersteuning wanneer de instelling zelf besluit tot
een grotere studielast van een hbo-master.
Gegeven de waarde van de hbo-masters en de ruimte die is geboden voor
bekostigde hbo-masters is er geen reden om aan de verschillende
behandeling in de wet tussen hbo- en wo-masters vast te houden. Zowel
de hogescholen als de studenten staan positief tegenover deze voorgestelde wijzigingen. Met deze voorgestelde wettelijke regeling worden de
bekostigingsmogelijkheden van hbo-masters geharmoniseerd met die van
wo-masters. Daarnaast worden de studiefinancieringsrechten geharmoniseerd met die van wo-masters met een grotere studielast.
Tot slot zijn de wetsartikelen over studiepunten en studielast van zowel
wo- als hbo-opleidingen opnieuw geordend en tekstueel gewijzigd, om de
leesbaarheid van de artikelen te verbeteren.
2.2 Premasters
In de brief aan de Tweede Kamer van 25 oktober 2018 zijn de belangrijkste
aandachtspunten benoemd waar het gaat om het borgen van de
toegankelijkheid en het verbeteren van de kansengelijkheid.4 In dit kader
is ook stilgestaan bij doorstroom naar het mbo, hbo en wo. Een manier
om doorstroom te bevorderen is het aanbieden van schakelprogramma’s,
oftewel premasters. Met een premaster krijgen personen die een master
willen volgen in het hbo of wo, maar niet volledig voldoen aan het
instroomniveau van de desbetreffende master, de mogelijkheid hun
deficiënties weg te werken wanneer zij dit binnen een redelijke termijn
kunnen doen.
Uit onder meer het recent verschenen rapport «Doorstroom van hbo naar
wo» van de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) blijkt dat de
wetgeving rondom premasters in de praktijk ten aanzien van wie in
aanmerking komt voor een premaster voor onduidelijkheid zorgt.5 Zo
worden ten onrechte groepen personen op voorhand uitgesloten van
deelname aan een wo-masteropleiding, bijvoorbeeld omdat zij niet
beschikken over een verwante-bachelor opleiding of omdat ze een
hbo-bacheloropleiding hebben. De onderhavige wetsverduidelijking zorgt
er voor dat personen die een premaster willen volgen beter weten wat
hun rechten zijn en dat het voor instellingen helder is wat hun verplichting
is ten aanzien van het aanbieden van premasters. De verduidelijking
betreft met name de in de artikel 7.30e van de WHW opgenomen
begrippen, zodat helder is wanneer iemand in aanmerking komt voor een
premaster door toe te lichten wat onder de term redelijke termijn kan
worden verstaan, wordt benadrukt dat maatwerk centraal staat en dat het
niet beschikken over een verwante bachelor-opleiding geen reden kan zijn
om personen op voorhand uit te sluiten van deelname aan een

4
5

Kamerstukken II 2014/15, 31 288, nr. 664.
Doorstroom van hbo naar wo, Inspectie van het Onderwijs (2019).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

4

wo-masteropleiding. In de onderwijs- en examenregeling (OER) is de
vormgeving van het aanbod van premasters opgenomen.
De wetgeving omtrent premasters heeft tot doel de toegankelijkheid van
masters te vergroten en de doorstroom te bevorderen. Wanneer iemand
een masteropleiding wil volgen, maar niet voldoet aan de instroomvereisten van die masteropleiding, dient de instelling te bekijken of iemand
redelijkerwijs binnen een redelijke termijn zijn deficiënties kan
wegwerken. Dit betekent dat iemand zonder een (verwante) hbo- of wobacheloropleiding niet op voorhand de toegang tot een masteropleiding
kan worden ontzegd. Iemand kan ook op andere manieren kennis,
vaardigheden en competenties hebben vergaard. Het is aan de persoon
die een premaster wil volgen om dit aan te tonen en aan de instelling om
samen met de betreffende persoon te bekijken welk premastertraject het
meest passend is. Tegelijkertijd betekent dit evenmin dat iedereen
vanzelfsprekend toegang heeft tot een premaster. Alleen wanneer
redelijkerwijs kan worden verwacht dat iemand binnen een redelijke
termijn zijn deficiënties weg kan werken, heeft een instelling de plicht om
een premaster aan te bieden. Het gaat hierbij dus om personen die
beperkte deficiënties hebben en waarvan geacht wordt dat zij bijvoorbeeld
binnen een jaar alsnog aan de toelatingseisen van de master voldoen. In
andere gevallen kan iemand de mogelijkheid worden geboden om een
bachelor te volgen die toegang biedt tot de gewenste master. Maatwerk
staat dus centraal. Tegen het besluit van een instelling ten aanzien van het
niet in aanmerking komen voor een premaster kan een individu bezwaar
maken en beroep aantekenen.
Bij het aanbieden van ondersteuning is het individu het uitgangspunt.
Premasters komen grofweg in drie vormen voor:
1. Een ingedaald traject: de desbetreffende persoon volgt in zijn
hbo-bachelor extra vakken om te kunnen voldoen aan de toelatingseisen van de gewenste masteropleiding.
2. Vakken binnen de wo-bachelor: de desbetreffende persoon volgt
gedurende zijn wo-bachelor extra vakken om te kunnen voldoen aan
de toelatingseisen van de gewenste masteropleiding.
3. Het volgen van een aantal (bachelor)vakken: de desbetreffende
persoon volgt na het behalen van zijn bachelor een aantal
(bachelor)vakken om te kunnen voldoen aan de toelatingseisen van
de gewenste masteropleiding. Om ervoor te zorgen dat deze
studenten dezelfde rechten hebben als bachelorstudenten (denk aan
studiefinanciering) worden zij op dit moment nog ingeschreven als
bachelorstudent.6
Een gestandaardiseerd traject kan worden aangeboden, wanneer een
grote toestroom premasterstudenten een soortgelijke vooropleiding heeft
en daardoor dezelfde deficiënties dient weg te werken.
Met dit voorstel wordt daarnaast de wetgeving aangepast met betrekking
tot de vergoeding die instellingen mogen vragen aan buitenlandse
studenten die een premaster volgen. Daarbij wordt gelijkluidend aan het
onderscheid tussen wettelijk- en instellingscollegegeld een verschil
gemaakt tussen enerzijds studenten die voldoen aan de wettelijke
vereisten om in Nederland in aanmerking te komen voor studiefinanciering in de vorm van collegegeldkrediet (EER-studenten), en anderzijds

6

Dit zorgt voor vervuiling van de managementinformatie. Om deze vervuiling tegen te gaan,
worden deze premasterstudenten in de nabije toekomst apart geregistreerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

5

studenten die dat niet doen (niet-EER-studenten).7 Voor EER-studenten is
de vergoeding die een instelling mag vragen voor het volgen van een
premaster vanaf september 2017 gemaximeerd naar éénmaal het
wettelijke collegegeld voor een premaster van 60 studiepunten of meer, of
een proportioneel deel daarvan wanneer de premaster minder dan 60
studiepunten bedraagt. EER-studenten die een premaster volgen, terwijl
zij een opleiding volgen waarvoor zij wettelijk collegegeld betalen, zijn
vrijgesteld van het betalen voor een vergoeding voor de premaster. De
vergoeding die instellingen mogen vragen aan niet-EER-studenten wordt
minimaal het instellingscollegegeld voor een premaster van 60 studiepunten of meer, of een proportioneel deel daarvan voor premaster van
minder dan 60 studiepunten. Voor niet-EER-studenten geldt geen
mogelijkheid tot vrijstelling van het betalen voor een vergoeding van de
premaster.
2.3 Inschrijven voor tentamens na reguliere inschrijfperiode
Een student die zich heeft ingeschreven voor een opleiding en dus
collegegeld heeft betaald heeft het recht de tentamens die behoren tot die
opleiding zonder nadere kosten af te leggen, indien de student zich tijdig
en conform de procedure heeft ingeschreven voor tentamens. Het
instellingsbestuur stelt voor de inschrijving voor een tentamen een voor
de studenten heldere en transparante procedure op. Deze procedure bevat
een redelijke termijn waarbinnen de student zich voor een tentamen kan
inschrijven. Op deze manier is het voor de instelling mogelijk om het
afleggen van tentamens voor studenten goed en efficiënt te organiseren,
bijvoorbeeld door gepaste ruimtes te reserveren en surveillanten in te
schakelen. Dit geeft ook duidelijkheid aan de student. Zowel de student als
de instelling hebben dan ook baat bij goed georganiseerde tentamens.
Als een instelling regels heeft gesteld over de termijn waarbinnen een
student zich moet inschrijven voor een tentamen, zal een student die zich
niet tijdig en conform de procedure heeft ingeschreven moeten wachten
tot de volgende reguliere mogelijkheid om zich voor dat tentamen in te
kunnen schrijven. Dit kan leiden tot studievertraging, waar de student niet
mee is gebaat. In de praktijk bieden onderwijsinstellingen vaak aan dat de
student zich alsnog kan inschrijven voor dat tentamen, maar dan tegen
betaling van een bedrag aan administratiekosten. De wet biedt hiervoor
echter geen grondslag. Dit laat onverlet dat zowel de student als de
instelling hier baat bij hebben. De student krijgt immers de mogelijkheid
om zijn studievertraging te beperken en instellingen kunnen hun
tentamens goed en efficiënt organiseren.
Om voornoemde redenen hebben de VSNU, de Vereniging Hogescholen,
het ISO en de LSVb aangegeven voorstander te zijn van het wettelijk
vastleggen van de mogelijkheid om, als de instelling studenten de
mogelijkheid biedt om zich na het verstrijken van de inschrijfperiode voor
een tentamen alsnog in te schrijven voor dat tentamen, daarvoor bij de
student een redelijk bedrag aan administratiekosten in rekening te
7

Daar waar in deze toelichting wordt gesproken van «EER-studenten», wordt gedoeld op
studenten die voldoen aan de wettelijke nationaliteitsvereisten om in aanmerking te komen
voor het ontvangen van studiefinanciering die zijn neergelegd in de WSF 2000, of die de
Surinaamse nationaliteit bezitten. Studenten die voldoen aan de nationaliteitsvereisten in de
WSF 2000 zijn studenten die de Nederlandse nationaliteit bezitten of op het terrein van de
studiefinanciering daarmee juridisch worden gelijkgesteld, bijvoorbeeld op grond van
verdragen of volkenrechtelijke besluiten. Onder deze groep studenten kunnen zowel studenten
afkomstig uit een EER-land als een niet-EER-land worden gerekend, zolang ze aan de nationaliteitsvereisten voldoen. Daar waar in onderhavige toelichting wordt gesproken van «niet-EERstudenten», wordt gedoeld op de overige studenten, die dus niet aan de genoemde nationaliteitsvereisten uit de WSF 2000 voldoen noch de Surinaamse nationaliteit bezitten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

6

brengen. Om grote verschillen in kosten tussen onderwijsinstellingen
onderling, alsmede (te) hoge administratiekosten, te voorkomen zijn de
koepels en studentenbonden met de toenmalige Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap overeengekomen dat van de student enkel een
redelijke vergoeding van de reële kosten mag worden gevraagd, met een
maximum van € 20,= per te late inschrijving voor een tentamen. De
Minister heeft vervolgens hiervoor een wetswijziging toegezegd. Bij brief
van 29 april 2015 is de Tweede Kamer over dit overleg en de uitkomst
ervan geïnformeerd.8
Met de voorgestelde wijziging wordt een aanvulling mogelijk gemaakt op
de reeds bestaande – gratis – mogelijkheid tot inschrijven voor een
tentamen. Het bedrag aan administratiekosten dat hieraan is verbonden
wordt gereguleerd. Het leidt in zijn algemeenheid niet tot extra uitgaven
voor de student, aangezien het gebruik maken van deze mogelijkheid door
de student een keuze is en geen wettelijke verplichting. Voorwaarde voor
het in rekening brengen van administratiekosten bij de student is dat de
door de instelling gehanteerde inschrijftermijn voor het tentamen redelijk
is. Ook dient de onderwijsinstelling een heldere procedure op te stellen
voor de inschrijving voor het tentamen en dient deze procedure goed
zichtbaar en vindbaar te zijn voor studenten. De instelling moet tevens
duidelijk en inzichtelijk maken welke administratiekosten aan de te late
inschrijving zijn verbonden.
2.4 Gelijkwaardigheid buitenlandse getuigschriften
Mobiliteit van studenten wordt gestimuleerd, zodat zij interculturele en
internationale vaardigheden kunnen verwerven die noodzakelijk zijn in de
globaliserende wereld. De invoering van het bachelor-mastersysteem is
een belangrijke stap geweest in het Bolognaproces om de mobiliteit van
studenten te bevorderen. Erkenning van het niveau van getuigschriften
wordt binnen Bologna niet afgedwongen. Daarom wordt in het buitenland
soms kritisch gekeken naar een Nederlandse eenjarige masteropleiding
indien in het betreffende Bolognaland de masteropleiding een grotere
studielast heeft.
Als er sprake is van onderling vertrouwen in elkaars onderwijssystemen
en de kwaliteitszorg voor de opleidingen in het hoger onderwijs, dan is
het wenselijk om – ter bevordering van de mobiliteit – automatische
wederzijdse generieke niveauerkenning af te spreken met andere landen.
De automatische erkenning ziet op het niveau. Het ziet niet op de inhoud
van de programma’s, de oriëntatie van de opleiding (hbo of wo),
toelatingseisen, titulatuur of erkenning van beroepskwalificaties. De
meerwaarde van automatische wederzijdse erkenning is dat de procedure
van erkenning van het niveau komt te vervallen. Voor afgestudeerden en
hogeronderwijsinstellingen betekent dit meer duidelijkheid over het
niveau van het getuigschrift. Ook bieden dergelijke afspraken duidelijkheid voor het bedrijfsleven: voor sollicitanten uit deze landen hoeven
werkgevers niet meer bij een erkenningsinstantie aan te kloppen om te
verifiëren of het niveau van het getuigschrift overeenkomt met het niveau
van getuigschriften die zijn uitgegeven in het eigen land.
Afspraken met andere landen om wederzijds het niveau automatisch te
erkennen, gebeurt door middel van een verdrag of een ander internationaal instrument. De gelijkwaardigheid wat betreft het niveau van
getuigschriften vloeit in zo’n geval voort uit een verdrag. Met deze
wetswijziging worden de artikelen in de WHW die in strijd zouden kunnen
zijn met een dergelijk verdragen aangepast. Voor de inschrijving voor een
8

Kamerstukken II 2014/15, 31 288, nr. 439.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

7

associate degree- of bacheloropleiding (artikel 7.28, eerste lid van de
WHW) en masteropleidingen (artikel 7.30b en artikel 7.30d van de WHW)
met een buitenlands getuigschrift, geldt dat het instellingsbestuur de
bevoegdheid heeft een student te weigeren indien aangetoond kan
worden dat er een aanzienlijk verschil bestaat tussen de toegangseisen
van het betreffende land en de algemene eisen krachtens de WHW. Dit is
niet in lijn met automatische niveauerkenning. Met deze wetswijziging
wordt bepaald dat de instelling geen nader bewijs mag verlangen van het
niveau van een getuigschrift van een student, indien uit een verdrag
voortvloeit dat het niveau van het betreffende getuigschrift gelijkwaardig
is aan het niveau van een Nederlands getuigschrift. Als er geen afspraken
zijn tussen Nederland en een ander land, dan gelden de hierboven
genoemde artikelen onverminderd en kan de instelling dus weldegelijk
nader bewijs verlangen van het niveau van een getuigschrift uit een
dergelijk land.
Benelux-beschikkingen
Vooralsnog zijn de Benelux-beschikkingen de enige internationale
afspraken in dit kader. Vanwege het onderlinge vertrouwen in elkaars
onderwijssystemen en de kwaliteitszorg voor de opleidingen in het hoger
onderwijs hebben de Benelux-landen besloten om de onderlinge
mobiliteit verder te bevorderen door automatische wederzijdse generieke
niveauerkenning van hoger onderwijs getuigschriften en doctorsgraden
mogelijk te maken. Dit besluit is door het Benelux Comité van Ministers
vastgelegd in zijn beschikkingen van 18 mei 2015 en van 25 januari 2018.
In deze beschikkingen, die voortvloeien uit het Verdrag tot instelling van
de Benelux Unie, is afgesproken dat de niveaus EQF 5 (associate degree),
EQF 6 (bachelor), EQF 7 (master) en EQF 8 (doctoraat) generiek erkend
worden in de Benelux-landen.
In de toekomst zouden ook met andere landen dergelijke afspraken
gemaakt kunnen worden, mits er sprake is van onderlinge vertrouwen in
elkaars onderwijssystemen en de kwaliteitszorg voor de opleidingen in
het hoger onderwijs. Hier zal in de Staatscourant mededeling van worden
gemaakt.
2.5 Vervangend getuigschrift in het hoger onderwijs
De huidige wet bepaalt dat er per opleiding één getuigschrift wordt
uitgereikt. Dit betekent bijvoorbeeld dat bij diefstal of verlies geen
vervangend getuigschrift wordt verstrekt. Ook als een achternaam
(geslachtsnaam) door een koninklijk besluit wordt gewijzigd, mag het
getuigschrift niet worden vervangen. Een overweging die aan de
formulering van het wetsartikel ten grondslag ligt, is het voorkomen van
fraude.
Op dit moment geldt er één uitzondering op het niet mogen vervangen
van een getuigschrift in het hoger onderwijs en dat is in het geval van een
geslachtverandering. Het tegengaan van discriminatie van transgenders9
is een belangrijke beleidsprioriteit. Met een getuigschrift waarop de
gewijzigde voornamen zijn vermeld, kan discriminatie van transgenders in
het onderwijs en op de arbeidsmarkt worden tegengegaan. Daarom heeft
9

Transgender is een overkoepelende term die wordt gebruikt voor mensen bij wie het geboortegeslacht, de genderidentiteit (in hoeverre iemand zichzelf psychisch als man of vrouw ervaart)
en/of de genderexpressie (in hoeverre iemand zich in kleding of andere uiterlijke kenmerken als
man of vrouw uit) niet overeenkomen. In deze nota van toelichting wordt onder transgender
een persoon verstaan die de geslachtsaanduiding én de voornamen in de geboorteakte heeft
laten wijzigen op basis van artikel 1:28 en 1:28b, tweede lid, van het BW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

8

de toenmalige Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in 2011
een brief naar de hogescholen en universiteiten gestuurd, waarin is
verduidelijkt dat deze instellingen voor transgenders een vervangend
getuigschrift moeten uitreiken als zij daar om vragen.10 Achterliggende
gedachte is dat als het verstrekken van een aangepast getuigschrift niet
zou worden toegestaan transgenders onevenredig zouden worden
getroffen, omdat zij niet in staat worden gesteld de geslachtswijziging in
hun persoonlijk leven geheel te laten doorwerken. Tot dit oordeel kwam
ook de Commissie Gelijke Behandeling (de voorganger van het College
voor de Rechten van de Mens).11 Nederland heeft bovendien de aanbeveling van het Comité van Europese ministers aangenomen, die stelt dat
het voor een volledige juridische erkenning van een geslachtsverandering
nodig is dat officiële sleuteldocumenten, zoals school- en werkdiploma’s,
op snelle, transparante en toegankelijke manier kunnen worden bijgesteld.12
Verschillende universiteiten en hogescholen hebben aangegeven dat ze
graag de mogelijkheid willen hebben om het getuigschrift ook te mogen
vervangen wanneer er sprake is geweest van het wijzigen van voornaam
of eigen achternaam. Dit omdat ze aan de behoefte van deze personen
willen tegemoetkomen, maar ze vanwege wettelijke belemmeringen dit
niet kunnen doen. Het uitreiken van een vervangend getuigschrift in het
geval van een dergelijke naamswijziging – naast de mogelijkheid van een
vervangend getuigschrift in het geval van geslachtsverandering – bestaat
al in het voortgezet onderwijs. De wens om de voornaam of achternaam
te wijzigen is persoonlijk; er kunnen verschillende motieven aan ten
grondslag liggen. Bijvoorbeeld de wens dezelfde achternaam van de
(andere) ouder of verzorger te dragen. Verder kan worden gedacht aan het
niet meer willen dragen van een bespottelijke of onwelvoeglijke
voornaam of achternaam of het niet meer willen dragen van een
achternaam vanwege psychische hinder (bijvoorbeeld in het geval van
een misdrijf).
Met dit voorstel wordt in de gevallen van naamswijziging als bedoeld in
de artikelen 1:4, 1:7 en 1:28b van het Burgerlijk Wetboek (BW) mogelijk
gemaakt een getuigschrift te kunnen omruilen. Door het verstrekken van
een vervangend getuigschrift worden personen die hun voornaam of
eigen achternaam hebben gewijzigd in staat gesteld deze wijziging in hun
persoonlijk leven geheel door te laten werken.13
Het vervangende getuigschrift moet gelijkwaardig zijn aan het originele
document en kan alleen tegen inlevering van het oude getuigschrift
worden ingewisseld. Dit laatste ter voorkoming van fraude en in verband
met transparantie. Ook zal de tekst op het vervangende getuigschrift
zoveel mogelijk overeen moeten komen met het origineel. Toch zal het
vervangende document niet exact hetzelfde zijn als het originele opleidingsdocument. Zo zal de ondertekening van een vervangend getuigschrift in de meeste gevallen afwijken van het origineel, omdat de
samenstelling van de examencommissie die het vervangend getuigschrift
10

Brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 26 januari 2011 met kenmerk
257817.
11
Commissie Gelijke Behandeling, Een universiteit maakt verboden onderscheid op grond van
geslacht door een man die transseksueel is een nieuw getuigschrift met zijn huidige mannelijke voornamen te weigeren, Oordeel 2010–175, 30 november 2010.
12
Recommendation CM/Rec(2010)5 of the Committee of Ministers to member states on
measures to combat discrimination on grounds of sexual orientation or gender identity,
Adopted by the Committee of Ministers on 31 March 2010 at the 1081st meeting of the
Ministers» Deputies.
13
In het geval het geslacht op het getuigschrift vermeld staat kan dit bij het vervangen van een
getuigschrift eveneens worden gewijzigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

9

uitreikt zal zijn gewijzigd of omdat een andere examencommissie het
getuigschrift uitreikt in het geval de examencommissie die het oorspronkelijke getuigschrift heeft uitgereikt niet meer bestaat. Op het vervangende getuigschrift zal in ieder geval de datum van uitreiking van het
originele getuigschrift worden vermeld.
2.6 Eisen toelating tot wo-lerarenopleidingen
In haar brief aan de Tweede Kamer van 8 januari 201614 heeft de
toenmalige Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap haar steun
uitgesproken voor het plan van de Vereniging van Universiteiten (hierna:
VSNU) om te streven naar meer en beter universitair opgeleide leraren
voor het voortgezet onderwijs. Dit plan komt tegemoet aan de doelstellingen zoals opgenomen in de «Lerarenagenda 2013–2020: de leraar
maakt het verschil»15 en die gericht zijn op meer aantrekkelijke en
flexibele routes naar het leraarschap en op versterking van de beroepsvoorbereidende component.
De specifiek op het leraarschap toegespitste tweejarige geïntegreerde
master past ook binnen de ambitie om routes naar het leraarschap meer
aan te laten sluiten bij specifieke vooropleidingen en behoeftes van
potentiële leraren, zoals geschetst in de brief aan de Tweede Kamer van
2 juli 201916 in navolging op het advies Ruim baan voor Leraren» van de
Onderwijsraad.17
Het wetenschappelijk onderwijs kent een- en tweejarige educatieve
masteropleidingen met een studielast van respectievelijk 60 en 120
studiepunten. Beide opleidingen leiden tot een eerstegraads onderwijsbevoegdheid. De eenjarige educatieve masteropleiding (universitaire
lerarenopleiding (hierna: ulo)) richt zich op vakdidactiek en pedagogiek en
kan alleen worden gevolgd na het voltooien van een masteropleiding. In
de tweejarige educatieve masteropleiding zijn vakdidactiek en vakinhoud
geïntegreerd.
In het kader van de gezamenlijke ambitie van OCW en VSNU om te
streven naar meer en beter universitair opgeleide leraren in het voortgezet
onderwijs zijn universiteiten bezig het aanbod aan tweejarige educatieve
masteropleidingen te vergroten. Anders dan in een ulo zijn in een
tweejarige educatieve masteropleiding vakdidactiek en vakinhoud
geïntegreerd, wat leidt tot kwaliteitsverbetering. Bovendien is er meer
ruimte voor praktijkvoorbereiding, omdat studenten niet hoeven te
investeren in een tweede masterscriptie, zoals bij stapeling van ulo op
master het geval is. Om deze redenen willen universiteiten meer
tweejarige educatieve masteropleidingen aanbieden, waarmee deze voor
de reguliere student de gangbare route naar het eerstegraads leraarschap
gaan worden. Universiteiten met uitsluitend eenjarige educatieve
masteropleidingen willen de tweejarige variant nu ook als hoofdroute
naar het leraarschap gaan aanbieden. Gelet op de inhoud van deze
tweejarige educatieve masteropleidingen is de eis om al in het bezit te zijn
van een mastergetuigschrift overbodig. De «master-eis» van artikel 7.30c
van de WHW dwingt universiteiten echter deze ook toe te passen op
bezitters van alleen een bachelorgetuigschrift die een tweejarige
educatieve masteropleiding willen gaan volgen. Dit werpt onnodig een
drempel op voor de instroom van studenten en dat is nooit de bedoeling
14

Brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 januari 2016 met kenmerk
858219.
www.delerarenagenda.nl/documenten/publicaties/2015/01/01/lerarenagenda-oktober-2013.
16
Kamerstukken II 2018/19, 27 923, nr. 369.
17
Kamerstukken II 2018/19, 27 923, nr. 335.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

10

geweest. Aangezien tweejarige educatieve masteropleidingen al jaren
bestaan, passen de universiteiten de voorgestelde wijziging in de
toelatingseis de facto al toe.
Artikel 7.30c van de WHW wordt zodanig gewijzigd dat de voorwaarde
van een mastergetuigschrift uitsluitend geldt voor toelating tot een
eenjarige educatieve masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs.
Hierdoor wordt de onnodige drempel voor studenten om zich voor een
tweejarige educatieve masteropleiding in te schrijven verwijderd, wordt
recht gedaan aan de huidige praktijk op enkele universiteiten en wordt
een belemmering weggenomen voor andere universiteiten om tweejarige
educatieve masteropleidingen aan te bieden.
2.7 Vooropleidingseisen associate degree
Per 1 januari 2018 is de Wet invoering associate degree-opleiding in
werking getreden. Met deze wet is de associate degree een zelfstandige
opleiding geworden, los van een hbo-bacheloropleiding. Door deze
zelfstandige basis kan aan de associate degree een aantrekkelijker profiel
voor mbo-4 afgestudeerden en werkenden worden gegeven, waardoor de
associate degree zich meer succesvol kan doorontwikkelen. In de Wet
invoering associate degree-opleiding is geregeld dat de associate
degree-afgestudeerde (hierna: Ad-afgestudeerde) de mogelijkheid tot
doorstroom heeft naar alle hbo-bacheloropleidingen als de
Ad-afgestudeerde aantoont te voldoen aan aanvullende en/of nadere
vooropleidingseisen. Wat per abuis mogelijk is gemaakt in deze wet is dat
een Ad-afgestudeerde na het behalen van het diploma is vrijgesteld van
de vooropleidingseisen van artikel 7.24 van de WHW voor een
wo-bachelor op grond van artikel 7.28, eerste lid, van de WHW. De
Ad-afgestudeerde heeft daarmee automatisch toelatingsrecht tot een
wo-bachelor. Dit is niet de bedoeling van de wetgever geweest. De
associate degree is ontwikkeld als een zelfstandige arbeidsmarktkwalificatie, maar biedt ook de mogelijkheid om aansluitend een
hbo-bachelorgraad te behalen. Gelet op de inhoud van de associate
degree-opleiding en het niveau daarvan is de regering van mening dat de
graad Associate degree niet voldoende is om de bezitter van rechtswege
vrij te stellen van de toelatingseisen voor een universitaire bacheloropleiding. Voor de Ad-afgestudeerden die reeds zijn toegelaten tot een
universitaire bacheloropleiding heeft deze wetswijziging geen gevolgen.
De regering maakt het met dit wetsvoorstel mogelijk dat de universiteit –
naar analogie van de hbo-propedeuse route – kan beoordelen of een
Ad-afgestudeerde over voldoende kennis, inzicht en vaardigheden
beschikt om de bedoelde universitaire bacheloropleiding met succes af te
ronden. Beschikt de betreffende student over deze kennis, inzicht en
vaardigheden, dan is die student toelaatbaar tot de opleiding. Als die
student niet kan aantonen voldoende kennis, inzicht en vaardigheden te
bezitten die voor een universitaire bacheloropleiding noodzakelijk worden
geacht, dan wordt die student afgewezen voor de wo-bacheloropleiding.
2.8 Uniformering wettelijke incompatibiliteiten leden college van bestuur
universiteit
Uit artikel 11.2, zesde lid van de WHW volgt dat een lid van het college
van bestuur van de Open Universiteit niet tevens lid mag zijn van het
college voor promoties van diezelfde universiteit. Voor de leden van het
college van bestuur van de andere universiteiten is er van een dergelijke
zogenoemde wettelijke onverenigbaarheid van functies (incompatibiliteiten) geen sprake. Op die instellingen is het van oudsher gangbaar dat
de rector magnificus tevens lid mag zijn van het college voor promoties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

11

Hierdoor is er wat betreft de wettelijke onverenigbaarheid van functies
voor leden van het college van bestuur geen sprake van uniformiteit van
wetgeving. Hiervoor zijn geen redenen bekend. Waarschijnlijk is dit het
onbedoelde gevolg van de verschillende formuleringen in de wetsartikelen bij de wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de positiebepaling van de Open
Universiteit binnen het hoger onderwijs.18 Hierbij ligt het voor de hand dat
niet is opgemerkt dat het college voor promoties in formele zin een
bestuursorgaan is in de zin van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
Met de, mede op verzoek van de Open Universiteit, voorgestelde wijziging
worden voor zowel de leden van het college van bestuur van de Open
Universiteit als voor de leden van het college van bestuur van de overige
universiteiten dezelfde incompatibiliteiten vastgelegd en daarmee wordt
uniformiteit in wetgeving bewerkstelligd. Praktisch gevolg is dat de
huidige praktijk bij de Open Universiteit kan worden gecontinueerd en er
geen personele wijzigingen hoeven plaats te vinden in het college van
bestuur dan wel het college voor promoties.
2.9 Verhoging leeftijdsgrens aanvraag levenlanglerenkrediet
De leeftijdsgrens om in aanmerking te komen voor het levenlanglerenkrediet is momenteel 55 jaar. De regering vindt het van belang dat
ouderen zich kunnen blijven ontwikkelen en ziet daarom reden om de
leeftijdsgrens voor het levenlanglerenkrediet aan te passen. Verhoging
van de leeftijdsgrens voor het levenlanglerenkrediet kan eraan bijdragen
dat ouderen tot op hogere leeftijd inzetbaar blijven op de arbeidsmarkt.
Het levenlanglerenkrediet neemt voor hen een financiële drempel weg die
de toegang tot het hoger onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs
kan beperken.
In de brief aan de Tweede Kamer van 27 september 201819 over leven lang
ontwikkelen is aangegeven dat de leeftijdsgrens in de wet wordt
aangepast. Het is niet wenselijk de leeftijdsgrens voor het levenlanglerenkrediet gelijk te maken aan de AOW-gerechtige leeftijd. Aangezien de
verhoging afhankelijk van en gelijk is aan de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd, blijft het uitgangspunt van een realistische terugbetaaltermijn tijdens de werkzame leeftijd overeind. Dit zorgt er, anders dan
een verhoging tot aan de pensioengerechtigde leeftijd zelf, ook voor dat
studerenden na pensionering zo min mogelijk financiële verplichtingen
hebben. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie van de leden
van de Tweede Kamer Rog en Van Meenen20 waarin wordt opgeroepen de
uiterste leeftijdsgrens voor het aanvragen van het levenlanglerenkrediet te
verhogen en mee op te laten lopen met de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd (AOW-leeftijd).21
Invoering van de maatregel in het studiejaar 2020–2021 betekent dat de
leeftijdsgrens met ingang van dat studiejaar 56 jaar wordt. Indien nodig
zal dit onderdeel van het wetsvoorstel met terugwerkende kracht in
werking treden. Nieuwe verhogingen van de leeftijdsgrens in de studiejaren daarna zijn afhankelijk van de verdere ontwikkeling van de pensioengerechtigde leeftijd.

18

Kamerstukken II 1996/97, 25 161, nr. 258
Kamerstukken II 2018/19, 30 012, nr. 92
Kamerstukken II 2016/17, 34 550 VIII, nr. 23.
21
In de motie wordt geconstateerd dat het aantal 55-plussers dat deelneemt aan scholing achter
blijft in vergelijking met andere leeftijdsgroepen.
19
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

12

De pensioengerechtigde leeftijd, bedoeld in artikel 7a, eerste lid van de
Algemene ouderdomswet is in 2018 cumulatief met een volledig jaar
gestegen (te weten van 65 jaar in de periode vóór 1 januari 2013 naar 66
jaar in 2018). Eenzelfde verhoging zal met ingang van het studiejaar
2020–2021 door middel van de wijziging van artikel 2.3a WSF 2000
toegepast worden op de maximale leeftijd om in aanmerking te komen
voor het levenlanglerenkrediet. Beoogd wordt om vanaf ditzelfde
studiejaar deze leeftijd te indexeren aan de hand van de ontwikkeling van
de pensioengerechtigde leeftijd. Het gewijzigde artikel 2.3a introduceert
om deze reden een automatische leeftijdsverhoging die is gekoppeld aan
de cumulatieve stijging van de pensioengerechtigde leeftijd. Er is slechts
sprake van een verhoging wanneer de pensioengerechtigde leeftijd met
een volledig jaar is gestegen. In de Algemene Ouderdomswet is de
stapsgewijze verhoging van de AOW-leeftijd vastgelegd.
De verhoging van de AOW-leeftijd wordt telkens vijf jaar van tevoren
aangekondigd. Ten tijde van het opstellen van dit wetsvoorstel is de
AOW-gerechtigde leeftijd voor 2024 vastgesteld op 67 jaar. Dit betekent
dan voor het levenlanglerenkrediet een verhoging naar 57 jaar.
Een verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd geldt vanaf de eerste
dag van een kalenderjaar. De bijbehorende verhoging van de uiterlijke
leeftijd om in aanmerking te kunnen komen voor het levenlanglerenkrediet, treedt in werking met ingang van het studiejaar dat in datzelfde
kalenderjaar aanvangt.
Om de actuele leeftijd inzichtelijk te maken wordt daarvan mededeling
gedaan door plaatsing in de Staatscourant.
2.10 Toezicht inspectie van het onderwijs op rechtspersonen of natuurlijke
personen buiten het onderwijsbestel
Om misleiding van (aspirant-) studenten en werkgevers tegen te gaan zijn
met de Wet bescherming namen en graden hoger onderwijs regels
gesteld ten aanzien het voeren van de naam universiteit en hogeschool en
het verlenen van graden. Deze regels gelden voor zowel instellingen in de
zin van een onderwijswet, als voor rechtspersonen of natuurlijke personen
buiten ons onderwijsbestel die geen instelling zijn in de zin van een
onderwijswet.22 Zo mag een organisatie zich bijvoorbeeld niet zomaar
universiteit noemen, nu als hoofdregel geldt dat het voeren van de naam
universiteit is voorbehouden aan universiteiten in de zin van de WHW.
Beoogd was dat de inspectie van het onderwijs (inspectie) zou toezien op
deze regelgeving en deze zou handhaven ten aanzien van instellingen
zowel binnen als buiten het onderwijsbestel. Daar waar nodig kan de
Minister – over het algemeen zal dat zijn na advies van de inspectie – een
bestuurlijke boete opleggen als een instelling zich in strijd met deze regels
bijvoorbeeld universiteit noemt.
Gebleken is echter dat de toezichtsbevoegdheden van de inspectie ten
aanzien van die instellingen buiten het bestel onvoldoende helder zijn
geregeld. Het gevolg hiervan is dat de inspectie ten aanzien van een
instelling buiten ons onderwijsbestel geen stevig instrument in handen
heeft om medewerking af te dwingen aan een onderzoek naar mogelijke
overtreding van wettelijke voorschriften ten aanzien van naamvoering of
graadverlening. Bij vaststelling van een overtreding van deze
voorschriften kan de Minister vervolgens ook geen bestuurlijke boete
opleggen. Hiermee zijn de mogelijkheden van effectieve handhaving voor

22

Het betreft hier derhalve instellingen die geen bekostigde instelling of een rechtspersoon voor
hoger onderwijs zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

13

een deel van de instellingen – de instellingen buiten het bestel – dus
beperkt.
Met de voorgestelde wijziging wordt mogelijk gemaakt dat het toezicht
van de inspectie zowel betrekking kan hebben op rechtspersonen of
natuurlijke personen binnen als buiten het onderwijsbestel. Zo kan de
inspectie haar toezichthoudende rol op wettelijke bepalingen die beogen
fraude in het hoger onderwijs te voorkomen breed oppakken.
2.11 Vliegopleidingen
De groei van de luchtvaart en het daardoor steeds drukker wordende
luchtruim stellen in toenemende mate eisen aan het veilig en efficiënt
afhandelen van het vliegverkeer. Beschikbare capaciteit op de grond en in
de lucht moet optimaal benut worden binnen grenzen van veiligheid,
geluid en emissies.
Binnen Europa zoekt men oplossingen voor de druk op capaciteitsbenutting; men kijkt naar ontwikkeling van nieuwe technologie, procedures
en opleiden van professionals in de luchtvaart. Dit heeft invloed op de
huidige en de toekomstige rol en taak van piloten en luchtverkeersleiders.
Zij moeten begrijpen wat de invloed van hun handelen in de gehele keten
van activiteiten is. Dit heeft als consequentie dat zij ook moeten begrijpen
wat de rol en drijfveren van alle partijen voor de capaciteitsbenutting op
de luchthaven zijn en wat het proces van de andere partijen in de keten is.
De opleidingen van de Hogeschool van Amsterdam en de Hanzehogeschool bereiden studenten voor op deze brede taken van piloten en
luchtverkeersleiders. Zij verzorgen sinds ongeveer tien jaar binnen hun
hbo-bacheloropleidingen «Aviation», respectievelijk «Technische
Bedrijfskunde» een afstudeerrichting die opleidt tot het beroep van piloot.
De Hogeschool van Amsterdam verzorgt binnen de opleiding «Aviation»
ook een afstudeerrichting die opleidt tot het beroep van Luchtverkeersleider. Deze opleidingen worden vormgeven in samenwerking met private
vliegscholen en opleidingsorganisaties voor luchtverkeersleiders,
bijvoorbeeld Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) en Eurocontrol.
Bij de vliegschool wordt een vliegbrevet gehaald en bij de opleidingsorganisaties voor luchtverkeersleiders wordt een inhouse training tot
luchtverkeersleider gedaan. Binnen de hogeschool krijgen de studenten
een bredere theoretische basis over luchtvaart, die verder gaat dan de
thans geldende wettelijke eisen voor de opleiding tot piloot of luchtverkeersleider. Dit is voor de luchtveiligheid van meerwaarde, omdat de
afgestudeerden van de opleidingen meer inzicht in en begrip hebben voor
het werk van andere professionals in de luchtvaart. Daardoor kan beter
worden samengewerkt tussen de verschillende partijen die een rol spelen
in de praktijk van de luchtvaart. De recente ontwikkeling met de oprichting
van het IVMS (Integraal Veiligheids Management Systeem Schiphol) geeft
aan dat het besef groeit dat door samenwerking met andere partijen de
luchtvaartveiligheid kan worden verbeterd.
Nog afgezien van het feit dat de hogescholen niet beschikken over de
benodigde kostbare infrastructuur om piloten en luchtverkeersleiders op
te leiden, is het gelet op Europese regelgeving op een aantal punten niet
mogelijk dat de opleidingen conform de WHW worden ingericht. Daarom
wordt een specifieke voorziening getroffen. Dit is voor wat betreft de
opleidingen tot piloot aangekondigd in de brief van 14 september 2017
van de toenmalige Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu aan de
Tweede Kamer.23

23

Kamerstukken II 2016/17, 31 936, nr. 396.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

14

Europese regelgeving
De luchtvaart wordt beheerst door Europese regelgeving. Het afnemen
van examens voor piloot wordt gereguleerd door een Europese verordening.24 De praktijkexamens worden afgenomen door daartoe door de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat (namens deze de Inspectie
Luchtvaart en Transport (ILT)) gecertificeerde vliegexaminatoren. Deze
moeten in elk geval zelf beschikken over een brevet voor piloot. Voor het
afnemen van theorie-examens is het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) door de Minister van Infrastructuur en Waterstaat aangewezen. De Europese regels stellen inhoudelijke eisen aan theorieexamens. De opleidingsorganisaties voor luchtverkeersleiders zijn
eveneens gecertificeerd op grond van een Europese verordening.25
Ingevolge de WHW moeten instellingen zelf hun onderwijs verzorgen. Dit
betekent dat het door andere partijen laten verzorgen van het onderwijs
(uitbesteding) maar in beperkte mate mogelijk is. Zo is dit in de beleidsnotitie «Helderheid in de bekostiging van het hoger onderwijs» geoperationaliseerd door de eis dat een instelling de kern van het onderwijscurriculum altijd zelf moet verzorgen. Gelet op de hiervoor genoemde
Europese regels is het evenwel niet mogelijk dat de hogescholen zelf
worden gecertificeerd voor het verzorgen en examineren van de opleidingstrajecten tot piloot en luchtverkeersleider. De hogescholen kunnen
dit onderwijs dus niet zelf verzorgen, terwijl het wel behoort tot de kern
van het curriculum. Bovendien eist de wet dat een student die een
opleiding volgt gericht op een bepaald beroep waarvoor beroepsvereisten
zijn gesteld, na afloop kan voldoen aan die vereisten (artikel 7.6 van de
WHW). De hogescholen kunnen deze studenten aan de genoemde
opleidingstrajecten niet zelf opleiden conform de internationaalrechtelijke
beroepsvereisten.
Op grond van Europese regels moeten aspirant-vliegers en aspirantluchtverkeersleiders over een medisch certificaat beschikken.26 Het
certificaat voor piloten is twaalf maanden geldig, dat voor luchtverkeersleiders 24 maanden. Dit betekent dat studenten tijdens de opleiding, als zij
de betreffende afstudeerrichting volgen, herhaaldelijk moeten worden
gekeurd op de geschiktheid voor het beroep van piloot en luchtverkeersleider. De WHW kent de mogelijkheid van een dergelijke selectie na de
poort niet. Voor het traject bij de vliegschool brengt de vliegschool bij de
student kosten in rekening. De WHW biedt daartoe evenmin de
mogelijkheid.
Genoemde opleidingen leveren een belangrijke bijdrage aan de veiligheid
en efficiënte afhandeling van het vliegverkeer. Met de voorgestelde
wijzigingen worden deze opleidingen daarom alsnog van een goede
wettelijke basis voorzien. Dat Europese regelgeving noopt tot een
inrichting van de opleidingen die niet in te passen is in de huidige regels,
rechtvaardigt dat zij in de WHW een uitzonderingspositie krijgen. Zij
worden expliciet in de wet genoemd en geregeld wordt op welke punten
deze opleidingen afwijken van reguliere opleidingen. Dit betekent dat
buiten deze specifieke voorschriften de opleidingen onverkort moeten
24

Verordening (EU) nr. 1178/2011 van de Commissie van 3 november 2011 tot vaststelling van
technische eisen en administratieve procedures met betrekking tot de bemanning van
burgerluchtvaartuigen, overeenkomstig Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees
parlement en de Raad (PbEU L 311).
25
Verordening (EU) 2015/340 van de Commissie van 20 februari 2015 tot vaststelling van
technische eisen en administratieve procedures met betrekking tot vergunningen en certificaten van luchtverkeersleiders overeenkomstig Verordening (EG) nr. 216/2008 van het
Europees parlement en de Raad, tot wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 923/2012
van de Commissie en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 805/2011 van de Commissie
(PbEU L63).
26
Verordening (EU) nr. 1178/2011 en Verordening (EU) nr. 2015/340.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

15

voldoen aan WHW. Zo blijven bijvoorbeeld de voorschriften met
betrekking tot accreditatie, vooropleidingseisen en rechtsbescherming van
de studenten op (de (aspirant-) studenten aan deze opleidingen van
toepassing.
Geregeld wordt dat het deel van de opleidingen dat hogescholen in
verband met de Europese beroepsvereisten niet zelf kunnen verzorgen en
examineren kan worden verzorgd door partners die daartoe wel zijn
aangewezen. Dat traject omvat niet de propedeuse, de afstudeerfase en
het afsluitend examen. Deze fasen in de opleiding blijven voorbehouden
aan de hogeschool. Tevens wordt voor de onderhavige opleidingen
selectie na de poort, op basis van de Europese beroepsvereisten voor het
beroep van piloot en het beroep van luchtverkeersleider, mogelijk
gemaakt. Dit wetsvoorstel wijzigt uiteraard niets aan de inrichting van het
onderwijs van de vliegscholen en de opleidingsorganisaties voor
luchtverkeersleiders en aan hun status. Die worden gereguleerd door
Europees recht en regelgeving van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat.
Het behalen van het brevet bij de vliegschool maakt onderdeel uit van het
curriculum (en dus van de onderwijs- en examenregeling) van de
hbo-bacheloropleiding. De kosten voor het behalen van het brevet zullen
door de vliegschool bij de student in rekening worden gebracht. Daarom
regelt dit voorstel dat voorwaarde voor inschrijving bij de opleiding, of
voor selectie voor de betreffende afstudeerrichting van de opleiding, is
dat de student het bewijs overlegt dat de vergoeding verschuldigd aan
vliegschool door of namens hem is of wordt voldaan.
Voor de opleiding tot luchtverkeersleider van de Hogeschool van
Amsterdam zal van de studenten, naast het collegegeld, geen vergoeding
worden gevraagd. De studenten die de opleiding doen zijn in dienst van
de luchtverkeersleiding. Als voorwaarde voor samenwerking met een
vliegschool en de opleidingsorganisatie voor luchtverkeersleiders wordt
het afsluiten van een samenwerkingsovereenkomst voorgeschreven. De
overeenkomst is bedoeld om de wederzijdse rechten en plichten te
borgen. De hogeschool is ervoor verantwoordelijk dat de studenten het
gedeelte van het curriculum dat door de vliegschool en de opleidingsorganisatie voor luchtverkeersleiders wordt verzorgd ook daadwerkelijk
kunnen volgen. De samenwerkingsovereenkomst bevat daarom in elk
geval die plicht van de externe partners om dat deel van het curriculum te
leveren. Ook zal de samenwerkingsovereenkomst moeten bevatten dat de
externe partners de verplichting op zich nemen om de NVAO respectievelijk visitatiecommissies toe te laten voor het uitvoeren van de
werkzaamheden in het kader van de accreditatie en de Inspectie van het
onderwijs voor zover dat noodzakelijk is voor het houden van toezicht op
het deel van de opleiding dat door de hogeschool wordt verzorgd. Beide
organisaties zullen daarbij de bevoegdheid van de Inspectie Luchtvaart en
Transport (ILT) als toezichthouder en accreditatieverlener aan vliegscholen
en opleidingsorganisaties voor luchtverkeersleiders respecteren.
De eisen die Europese regelgeving stelt aan aspirant-piloten en
-luchtverkeersleiders maakt dat studenten die niet langer aan die eisen
voldoen hun opleiding niet kunnen voortzetten. Geregeld wordt dat de
hogeschool in dat geval de inschrijving van de student voor de opleiding
of de desbetreffende afstudeerrichting daarvan beëindigt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

16

2.12 Eigen bijdrage studenten
Op 29 april 2015 is een brief aan de Tweede Kamer gestuurd over de
ruimte voor instellingen in het hoger onderwijs om – naast het collegegeld – een eigen bijdrage van studenten te vragen.27 In deze brief is de
interpretatie van de relevante wettelijke bepalingen over het vragen van
collegegeld, rechten na inschrijving en het vragen van een eigen bijdrage
van studenten opgenomen.28 In het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid,
dat momenteel wordt behandeld door de Eerste Kamer, is geregeld dat bij
ministeriële regeling bepaald kan worden dat instellingen, aan de student
met een niet-Nederlands diploma, een bijdrage kunnen vragen voorafgaand aan de inschrijving (ten aanzien van bijvoorbeeld taaltoetsen en
diplomawaardering). Dit sluit aan bij toezeggingen uit de brief aan de
Tweede Kamer29 met de reactie op de motie Van Meenen30 over kosten
voor selectieprocedures.
Met de wijziging in het onderhavige wetsvoorstel wordt het artikel over de
eigen bijdragen van studenten herzien zodat ook bijdragen, die gevraagd
worden nadat de inschrijving heeft plaatsgevonden, bij ministeriële
regeling kunnen worden vastgesteld. Dit betreft onder andere de, in
paragraaf 2.3, beschreven administratiekosten voor tentameninschrijvingen na de reguliere inschrijfperiode en de kosten die verband houden
met de aard van de opleiding, zoals een reis naar Egypte voor de
opleiding Egyptologie.
Met deze wijziging wordt geborgd dat alle regels en mogelijke bijdragen
op één plek zijn geregeld. Het gaat om het codificeren van de bestaande
werkwijze in een ministeriële regeling. Er worden met dit voorstel geen
nieuwe eigen bijdragen voor studenten mogelijk gemaakt. Het gaat om de
bijdragen die eerder in de brief zijn opgenomen. Het CBHO hanteert
eerder genoemde brief uit 2015 als uitgangspunt bij het behandelen van
casuïstiek inzake het door een instelling vragen van een eigen bijdrage
aan een ingeschreven student. Door alle bijdragen in de regeling op te
nemen wordt de rechtspositie van de student beter geborgd en er kunnen
ook zo nodig extra waarborgen voor (aspirant) studenten worden
opgenomen. Ook vallen een deel van de bijdragen in de regeling onder de
financiële ondersteuning die instellingen moeten bieden aan studenten
die een gevraagde eigen bijdrage niet kunnen betalen.
Die financiële ondersteuning wordt beperkt tot studenten die recht
hebben op het betalen van wettelijk collegegeld of op het maximale
instellingscollegegeld tarief, zoals dat in het wetsvoorstel taal en
toegankelijkheid wordt voorgesteld. Daarmee wordt aangesloten bij de
bepalingen inzake de pre-master uit het onderhavige wetsvoorstel en het
voorstel in om niet-EER studenten een minimum instellingscollegegeld te
laten betalen uit het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid.

27

Kamerstukken II 2014/15, 31 288, nr. 439.
Eerder is over het vragen van een eigen bijdrage naast collegegeld aan de instellingen voor
hoger onderwijs informatie verstrekt bij de brief van 25 augustus 1994 (kenmerk HBO/PR94036112) en de brief aan de Tweede Kamer van 2 april 2009 (Kamerstuknummer 2008/09,
31 288, nr. 53).
29
Kamerstukken II 2017/18, 31 288, nr. 650.
30
Kamerstukken II 2017/18, 31 288, nr. 608.
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

17

3. Verhouding tot (inter)nationaal recht
3.1 Collegegeld premasters
Het doel van de maatregel waarmee het mogelijk wordt gemaakt om een
hogere vergoeding voor premasters te vragen aan niet-EER-studenten dan
aan EER-studenten is het toegankelijk houden van het hoger onderwijs.
Het is de publieke taak van de Nederlandse overheid om te voorzien in
een toegankelijk nationaal onderwijsstelsel. Deze taak richt zich in de
eerste plaats op de onderdanen van Nederland. Daarnaast is, gegeven de
ontwikkelingen die in gang zijn gezet met de Verklaring van Bologna, de
zorg van de overheid voor een kwalitatief goed en toegankelijk onderwijsstelsel een Europese aangelegenheid geworden. De toegankelijkheid van
het onderwijs binnen de EU beïnvloedt zo in belangrijke mate het succes
van de gemeenschappelijke markt. Zij bepaalt in sterke mate de
mogelijkheid tot de daadwerkelijke uitoefening van het vrije verkeer van
personen aangezien er een directe relatie is tussen toegang tot het
onderwijs en het kunnen verkrijgen van toegang tot de arbeidsmarkt van
zowel de individuele lidstaten als die van de EU als geheel.31 Dit geldt ook
voor de inwoners van Noorwegen, IJsland en Liechtenstein, aangezien de
reikwijdte van de EU-regelingen met betrekking tot het vrije verkeer van
personen is uitgebreid tot die landen op grond van de overeenkomst
betreffende de EER. Met het oog op het voorgaande is het onderscheid in
het tarief voor de premaster gericht op de instandhouding van de
toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor Nederlandse studenten en
andere EER-studenten.
Het verschil in tarief voor de premaster is gekoppeld aan de nationaliteit
van de student, aldus wordt met het vaststellen van een ander premastertarief voor niet-EER-studenten onderscheid gemaakt naar nationaliteit.
Zoals hierboven is beschreven, geeft dit onderscheid uitdrukking aan een
verschil van verantwoordelijkheid van de overheid ten opzichte van
EER-studenten en niet-EER-studenten als het gaat om het bieden van
toegankelijk hoger onderwijs.
Onderscheid naar nationaliteit is op grond van de Algemene wet gelijke
behandeling toegestaan, mits het onderscheid is neergelegd in een
algemeen verbindend voorschrift en er sprake is van een objectieve
rechtvaardiging. De objectieve rechtvaardiging is gelegen in het feit dat
op sommige plekken de grens lijkt te zijn bereikt voor wat betreft de
instroom van het aantal internationale studenten. De toenemende
instroom van het aantal buitenlandse studenten kan zowel gevolgen
hebben voor de kwaliteit van het onderwijs als voor de toegankelijkheid
ervan, wanneer de beschikbaarheid van voorzieningen en opleidingskansen onder druk komen te staan. Om de kwaliteit te kunnen borgen
moet een instelling voldoende middelen hebben; om de toegankelijkheid
te borgen moet er voldoende feitelijke capaciteit zijn. Een belangrijk
aspect dat meespeelt bij het in stand houden van de onderwijskwaliteit en
een toegankelijk onderwijsstelsel is dat de overheid gelimiteerd is in de
financiële middelen die hiervoor vanuit de Rijkskas kunnen worden
ingezet. Buitenlandse studenten die in Nederland hoger onderwijs volgen
leggen daarmee beslag op de collectieve middelen en de collectieve
voorzieningen in ruime zin. Met het oog op de groeiende toestroom van
studenten uit het buitenland32 is het dan ook gerechtvaardigd dat de mate
31

32

Zie ook B.P. Vermeulen, A. Kuijer. Toegang tot onderwijs binnen de Europese Unie, Utrecht.
Nederlands Centrum Buitenlanders, 1997, p. 14.
De instroom in de hbo-bachelor is van 5.1% (2006) gestegen naar 5.9% (2017). De instroom in
de wo-bachelor is van 5.0% (2006) gestegen naar 14.4% (2017); en in wo-master is het
percentage van 13.4% (2006) gestegen naar 23% (2017).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

18

waarin buitenlandse studenten kunnen profiteren van de bekostiging die
aan instellingen wordt verstrekt, wordt begrensd, omdat hun Nederlandse
opleiding niet per definitie in dezelfde mate door de overheid kan worden
gefinancierd als wel het geval is bij Nederlandse studenten.
3.2 Vooropleidingseisen associate degree
Het Nederlands Kwalificatieraamwerk (NLQF) dat is gebaseerd op het
Europees Kwalificatieraamwerk (EQF) is niet van invloed op de toelatingsrechten van de bezitter van een associate degree-diploma die naar een
hbo-bachelor danwel wo-bachelor wil doorstromen. De associate
degree-opleiding leidt tot niveau 5 van zowel het NLQF als het EQF. Een
vwo-diploma dat automatisch toelatingsrecht geeft tot een wo-bachelor
leidt tot niveau 4+ van het NLQF en niveau 4 van het EQF. EQF is
gebaseerd op de Aanbeveling van de Raad van de Europese Unie inzake
het Europees kwalificatiekader voor een leven lang leren en tot intrekking
van de aanbeveling van het Europees parlement en de Raad van 23 april
2008 tot vaststelling van een Europees kwalificatiekader voor een leven
lang leren.33 Daardoor heeft de wijziging geen invloed op hoger recht.
Met betrekking tot nationaal recht zijn de Wet Studiefinanciering 2000
(WSF) en het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 (UWHW) van belang. Met de
voorgestelde wetswijzing blijft de student dezelfde rechten te behouden
die zijn ontleend aan de WSF. Daarom heeft de wetswijziging geen
nadelige financiële gevolgen voor de Ad-afgestudeerde. Ook verandert er
niets aan het aantal jaren dat een bekostigde hogeronderwijsinstelling
bekostiging ontvangt voor een ingeschreven student.
3.3 Vliegopleidingen
Studenten die zich inschrijven voor de opleiding tot piloot zullen
collegegeld betalen. Daarnaast zal van hen een vergoeding worden
gevraagd voor het externe traject bij de vliegschool. Deze vergoeding zal
marktconform moeten zijn. De hogeschool zal geen rijksbijdrage mogen
aanwenden om de vergoeding van de student (deels) te compenseren.34
Zou zij dat wel doen, dan zou zij er indirect voor kunnen zorgen dat zij de
vliegschool waarmee zij samenwerkt in haar concurrentiepositie bevoordeelt.
4. Gevolgen voor Caribisch Nederland
De gevolgen van de in dit wetsvoorstel opgenomen wijzigingen zijn voor
Caribisch Nederland in beginsel niet anders dan voor Europees
Nederland. Als gevolg van de wijzigingen door de verhoging van de
leeftijdsgrens aanvraag levenlanglerenkrediet zullen studenten afkomstig
uit Caribisch Nederland die in Europees Nederland een opleiding gaan
volgen met studiefinanciering in de zin van de WSF 2000, te maken krijgen
met de wijzigingen.
33

Council recommendation of 22 May 2017 on the European Qualifications Framework for
lifelong learning and repealing the recommendation of the European Parliament and of the
Council of 23 April 2008 on the establishment of the European Qualifications Framework for
lifelong learning, Council recommendation of 22 May 2017 on the European Qualifications
Framework for lifelong learning and repealing the recommendation of the European
Parliament and of the Council of 23 April 2008 on the establishment of the European Qualifications Framework for lifelong learningCouncil recommendation of 22 May 2017 on the
European Qualifications Framework for lifelong learning and repealing the recommendation of
the European Parliament and of the Council of 23 April 2008 on the establishment of the
European Qualifications Framework for lifelong learning OJ C 189, 15.6.2017, p. 15–28
<https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32017H0615(01)&from=EN>.
34
Zie de wijziging van artikel 2.9, eerste lid, van de WHW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

19

5. Financiële gevolgen
5.1 Harmonisering bekostiging en studiefinanciering hbo-masters
De wijzigingen ten aanzien van de studiefinanciering leiden tot beperkt
hogere financiële lasten. Die worden verwerkt in de jaarlijkse ramingsbijstelling. Een globale raming komt uit op kosten die op lange termijn
kunnen oplopen naar 2 miljoen euro per jaar.
5.2 Verhoging leeftijdsgrens aanvraag levenlanglerenkrediet
Met dit voorstel wordt de leeftijdsgrens van het levenlanglerenkrediet
verhoogd. Bij invoering van deze maatregel gaat de leeftijdsgrens in
eerste instantie met een jaar omhoog naar 56 jaar en vanaf 2024 naar 57
jaar. Afhankelijk van de ontwikkelingen in de AOW-leeftijd kan de
leeftijdsgrens in de verdere toekomst nog omhoog gaan.
Door de verhoging van de leeftijdsgrens, wordt de doelgroep groter en zal
dus een hoger bedrag aan levenlanglerenkrediet worden geleend. Omdat
het uitgangspunt is dat de leenbedragen worden terugbetaald, zijn die
uitgaven niet relevant voor het EMU-saldo. De leningen kunnen na de
studie in 15 kalenderjaren worden terugbetaald. Wanneer aan het einde
van de terugbetaalperiode van 15 jaar het geleende bedrag nog niet
volledig is terugbetaald als gevolg van een ontoereikend inkomen, wordt
het restant kwijtgescholden. Alleen de kosten van kwijtscheldingen en
oninbaarheid vormen de relevante uitgaven voor de rijksbegroting. De
extra kosten van deze maatregel zullen dan ook pas vanaf ongeveer 2040
structureel zijn en bedragen bij een leeftijdsverhoging van twee jaren
ongeveer € 2 miljoen. Vóór die tijd zijn er nauwelijks extra kosten. De
extra kosten zullen worden gedekt uit het budget dat beschikbaar komt
door de afschaf van de fiscale aftrek voor scholingsuitgaven.35
Naast de structurele extra kosten stijgt de staatsschuld met elke verhoging
van één jaar met € 20 miljoen, omdat er ten gevolge van dit voorstel extra
leningen uit zullen staan. De geringe additionele uitvoeringskosten van
deze uitbreiding zijn al meegenomen in de Wet Studievoorschot hoger
onderwijs.36
6. Uitvoeringsgevolgen
Door de Dienst Uitvoering Onderwijs (hierna: DUO) is een uitvoeringstoets verricht op de voorgestelde wetswijzigingen. Hierbij zijn ook de
reacties van de inspectie, de Auditdienst Rijk en Studielink37 op het
wetsvoorstel betrokken. DUO concludeert dat de met het wetsvoorstel
voorgestelde wijzigingen uitvoerbaar, haalbaar en maakbaar zijn binnen
de gestelde termijn van de beoogde inwerkingtreding op 1 januari 2021.
Naar aanleiding van de uitvoeringstoets van DUO en reacties van de
inspectie en de NVAO is een aantal passages in de memorie van
toelichting aangepast.

35

Stb. 2019, 514 (Wet afschaffing fiscale aftrek scholingsuitgaven treedt in werking op een bij
koninklijk besluit te bepalen tijdstip).
36
Stb. 2015, 50 (Wet studievoorschot hoger onderwijs).
37
Via de Website van Studielink regelen studenten zelf hun aanmelding en (her)inschrijving bij
een hogeschool of universiteit in Nederland. Studielink is van en voor het hoger onderwijs.
Studielink is een product van Stichting Studielink, waarin hogescholen en universiteiten nauw
samenwerken met het Ministerie van OCW, VH, VSNU en DUO: de Studielink-ketenpartners.
Website: www.studielink.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

20

Studielink heeft in de uitvoeringstoets geconcludeerd dat voor
overwegend de meeste onderdelen van dit wetsvoorstel er nauwelijks
sprake is van impact op de keten van Studielink en de instellingen.
Aangegeven is dat het voorstel ten aanzien van de premasters een
aandachtspunt is.
De voorgestelde wijziging inzake de eigen bijdrage studenten is toegevoegd nadat er al een uitvoeringstoets was uitgebracht. Er worden geen
gevolgen voorzien voor DUO of Studielink. Het vragen van een eigen
bijdrage aan studenten (naast het collegegeld) is een relatie tussen de
hogeronderwijsinstelling en de student waar DUO en Studielink geen rol
in hebben. Daarnaast gaat het opnemen van staand beleid in een regeling.
Er worden geen nieuwe bijdragen toegestaan. Wel wordt hiermee de
juridische positie van studenten verder verbetert. Voor instellingen zit er
een verandering in dit voorstel. Door het uitzonderen van niet-EER
studenten van de verplichting tot het bieden van financiële ondersteuning
hoeven instellingen hier geen ondersteuning meer te geven.
7. Regeldruk
Van de voorstellen die in dit wetsvoorstel zijn opgenomen is nagegaan of
zij gevolgen hebben voor de regeldruk. Hierbij is door OCW gebruik
gemaakt van de standaard berekeningswijze. De totale regeldruk na
implementatie van dit wetsvoorstel bedraagt € 80.725 eenmalig en
€ 679.920 structureel vanaf het moment dat dit wetsvoorstel in werking
treedt. Om de noodzakelijke lasten zoveel mogelijk te beperken zijn bij de
vormgeving alternatieven overwogen en is voor het minst belastende
alternatief gekozen. Tevens zijn de uitvoerings- en toezichtslasten
minimaal gegeven het doel van het beleid.
De regeldruk ziet op de navolgende voorgestelde wijzigingen:
Harmonisering bekostiging en studiefinanciering hbo-masters
Instellingen zullen kennis moeten nemen van de mogelijkheid tot de
verlengde duur van hbo-masters en de criteria en de verplichting te
zorgen voor meer financiering voor studenten bij een langere duur van de
opleiding zonder ministerieel besluit. Voor hbo-masters van 120 studiepunten die al in onbekostigde vorm bestaan (of 90 studiepunten in geval
van een joint degree) en in aanmerking willen komen voor extra bekostiging, dient de instelling een aparte adviesaanvraag voor verlenging van
de cursusduur in bij de NVAO. Wanneer het gaat om een geheel nieuwe
opleiding, zal de NVAO tijdens de toets nieuwe opleiding ook kijken naar
«verlenging van de cursusduur». Hiervoor zal de instelling mogelijk extra
informatie aan dienen te leveren. Nadat een toets nieuwe opleiding door
de NVAO met positief gevolg is doorlopen en de NVAO positief heeft
geadviseerd over de verlengde cursusduur, dient de instelling bij de
Minister een aanvraag voor aanwijzing in onder overlegging van het
positieve besluit toets nieuwe opleiding en het advies. Op basis daarvan
neemt de Minister een besluit. Aankomende studenten die een
hbo-master met een grotere studielast dan 60 studiepunten willen volgen,
zullen kennis moeten nemen van de regelgeving rondom de studiefinanciering of financiële ondersteuning. Studenten die in aanmerking komen
voor aanvullende financiële ondersteuning vanuit de instelling dienen te
worden geregistreerd en te worden uitbetaald door de instelling. Deze
wijziging zal niet leiden tot extra nalevingskosten. Uitgaande van het
totaal aantal hogescholen en het geschatte aantal van 2.000 studenten dat
jaarlijks een hbo-master wil gaan volgen met een grotere studielast dan
60 studiepunten wordt de totale regeldruk geschat op € 1.500 eenmalig en
€ 5.000 structureel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

21

Premasters
Instellingen zullen kennis moeten nemen van de verduidelijking van de
verplichting die zij hebben ten aanzien van het aanbieden van premasters.
De potentiële premasterstudent moet de instelling de benodigde
informatie aanleveren, zodat de instelling kan beoordelen of kan worden
verwacht dat deze student binnen een redelijke termijn zijn deficiënties
kan wegwerken om zo alsnog aan de toelatingseisen van de masteropleiding te voldoen. Indien de instelling positief besluit dient de instelling
een premaster aan te bieden. Deze wijziging zal niet leiden tot extra
nalevingskosten. Uitgaande van het totaal aantal universiteiten en
hogescholen en het geschatte aantal van 8800 studenten wordt de totale
regeldruk geschat op € 20.125 eenmalig en € 576.320 structureel.
Inschrijven voor tentamens na reguliere inschrijfperiode
Studenten zullen zich op de hoogte moeten stellen of de instelling deze
mogelijkheid biedt en tegen welk bedrag. Het aantal verzoeken is moeilijk
in te schatten. In voorkomend geval zal een student een verzoek tot
inschrijving moeten doen en, wanneer dit wordt gehonoreerd, het
verschuldigde bedrag aan de instelling moeten voldoen. Indien de
instelling de mogelijkheid biedt, zal de instelling dit aan (aankomend)
studenten kenbaar moeten maken door het op de website op te nemen.
Voorts moet in de systemen het alsnog inschrijven mogelijk worden
gemaakt, de aanvragen moeten worden verwerkt en een betaalverzoek
moet worden uitgestuurd. Deze wijziging zal niet leiden extra nalevingskosten. Uitgaande van het totaal aantal universiteiten en hogescholen en
het geschatte aantal van 10.000 studenten per jaar wordt totale regeldruk
geschat op € 12.500 eenmalig en € 78.000 structureel.
Vervangend getuigschrift hoger onderwijs
Instellingen zullen erop moeten worden gewezen dat na de inwerkingtreding van het voorstel er – als gevolg van het «wegwerken van
achterstanden uit het verleden» – waarschijnlijk eenmalig veel aanvragen
zullen volgen voor het omruilen van getuigschriften. Het aantal aanvragen
is echter moeilijk in te schatten. De regeldruk zal voor de afgestudeerde
bestaan uit het omruilen van het getuigschrift en het aantonen dat de
naam daadwerkelijk is gewijzigd. De instelling zal het getuigschrift
innemen en een nieuw getuigschrift verstrekken. Deze wijziging zal niet
leiden extra nalevingskosten. Uitgaande van het totaal aantal universiteiten en hogescholen en het geschatte aantal van 10 aanvragen per jaar
wordt de totale regeldruk geschat op € 10.000 eenmalig en € 5.000
structureel.
Vooropleidingseisen associate degree
De universiteit en de hogescholen zullen de studenten in hun voorlichting
(en op hun website) informeren over de wijziging van hun toelatingsbeleid. Ze passen hun website en voorlichting aan.
Daarnaast kan de universiteit de student onderwerpen aan een toelatingstoets, waarmee zij beoordeelt of de student over de gevraagde kennis en
vaardigheden beschikt. Daarbij kan zij gebruikmaken van de toelatingstoets voor studenten met een propedeuse getuigschrift die instromen in
de wo-bachelor of de universiteit ontwikkelt een nieuwe toets. Het
ontwikkelen van een nieuwe toets levert lasten (en kosten) op voor de
instelling. Overigens staat het de universiteit ook vrij om feitelijk geen
toelatingstoets af te nemen bij de associate degree-afgestudeerde die
instroomt als ze al dat niveau van de desbetreffende opleiding kent,
bijvoorbeeld door haar connecties met de desbetreffende hogeschool of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

22

omdat er eerder al een associate degree-afgestudeerde toelating heeft
gevraagd op grond van diezelfde opleiding. In dat geval zijn er geen extra
lasten verbonden aan het ontwikkelen en afnemen van de toelatingstoets.
Als de student een toets dient te maken, dan informeert de instelling de
student daarover. De instelling besluit op basis van de toets of ze de
student toelaat. De student ontvangt schriftelijk bericht. Bij een negatief
besluit kan de student hiertegen in bezwaar bij de desbetreffende
instelling. Deze handelingen leiden tot een lastenverzwaring voor zowel
de universiteit als voor de student. Uitgaande van het totaal aantal
universiteiten en het geschatte aantal van 25 studenten per jaar wordt de
totale regeldruk geschat op € 35.000 eenmalig en € 15.000 structureel. Er
zijn geen nalevingskosten verbonden aan deze wijziging.
Eisen toelating tot wo-leraren
Mogelijk zijn er eenmalig aanpassingen nodig in het betreffende
onderdeel van de studentregistratiesystemen van de universiteiten.
Aangezien de gewijzigde toelatingseisen de facto al jaren worden
toegepast, is het niet waarschijnlijk dat dit bij alle of zelfs een deel van de
universiteiten het geval zal zijn. Ook dient de voorlichtingsinformatie op
de websites, voor zover daar melding wordt gemaakt van de huidige
voorwaarden voor toelating, eenmalig te worden aangepast. Uitgaande
van het totaal aantal van 14 universiteiten worden de kosten hiervan
geschat op € 1.600 eenmalig. Er zijn geen nalevingskosten verbonden aan
deze wijziging.
Vliegopleidingen
De betreffende hogescholen moeten jaarlijks over de samenwerking met
de vliegscholen c.q. opleidingsorganisaties voor luchtverkeersleiders
verslag doen. De administratieve lasten blijven daarmee beperkt. De
kosten daarvoor zijn begroot op in totaal € 600 per jaar. Er zijn geen
nalevingskosten verbonden aan deze wijziging.
Voor de voorgestelde wijzigingen in paragrafen 2.4 (Gelijkwaardigheid
buitenlandse getuigschriften), 2.8 (Uniformering wettelijke incompatibiliteiten leden college van bestuur universiteit), 2.9 (Verhoging leeftijdsgrens
aanvraag levenlanglerenkrediet), 2.10 (Toezicht Inspectie van het
Onderwijs op rechtspersonen of natuurlijke personen buiten het onderwijsbestel) en 2.12 (Eigen bijdrage studenten) zijn geen gevolgen voor de
regeldruk voorzien.
8. Privacy impact assessment
Verhoging leeftijdsgrens aanvraag levenlanglerenkrediet
Verstrekking van het levenlanglerenkrediet is een wettelijke taak van DUO.
Personen die nog niet de uiterste wettelijke leeftijdsgrens hebben bereikt
kunnen daarvoor in aanmerking komen. Persoonsgegevens die verwerkt
worden om de wettelijke taak uit te oefenen zijn bijvoorbeeld de naam,
adres, de woonplaats, de leeftijd en het bankrekeningnummer van de
student. Op grond van artikel 6, eerste lid, onderdeel c, van de AVG
mogen deze gegevens worden verwerkt als dit noodzakelijk is om te
voldoen aan een wettelijke verplichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

23

9. Consultatie en advies
9.1 Consultatie
Over verschillende onderwerpen in dit wetsvoorstel is overleg gevoerd
met partijen, waaronder de koepels, studentenbonden en instellingen.
Tevens heeften conceptversie van dit wetsvoorstel in de periode van
12 juli 2019 tot en met 23 augustus 2019 opengestaan voor internetconsultatie. Op de internetconsultatie zijn in totaal 32 reacties binnengekomen,
waarvan 22 openbare reacties. De reacties zijn onder meer afkomstig van
burgers en hogeronderwijsinstellingen. Deze reacties hebben op
onderdelen geleid tot aanvulling en verduidelijking van de wetsartikelen
en de memorie van toelichting.
Het wetsvoorstel is voorts voorgelegd aan de betrokken koepels, (VSNU,
Vereniging Hogescholen en NRTO), Studiekeuze123 en de studentenbonden (ISO en LSVb). De VSNU heeft aangegeven positief tegenover dit
wetsvoorstel te staan.
In de navolgende paragrafen worden de reacties op de internetconsultatie
per maatregel behandeld die betrekking hebben op voorstellen in het
wetsvoorstel.
9.1.1 Harmonisering bekostiging en studiefinanciering hbo-masters
Er wordt verwezen naar hbo-masters van 90 studiepunten, waarvan het
grootste deel geen joint degree is met een buitenlandse instelling, en dat
er voor deze opleidingen geen mogelijkheid tot extra bekostiging wordt
geboden. Ook wordt gewezen op het feit dat instellingen voor dergelijke
masters financiële voorzieningen moeten treffen voor de ondersteuning
van studenten. Voorliggend wetsvoorstel regelt dat hbo- en wo-masters
met een grotere studielast dan 60 studiepunten op dezelfde manier in
aanmerking kunnen komen voor extra bekostiging. Dat betekent dat
hbo-masters van 90 studiepunten, die geen joint degree zijn, geen extra
bekostiging kunnen aanvragen, aangezien dergelijke wo-masters ook
geen aanspraak kunnen maken op bekostiging. Voor instellingen blijft de
verplichting bestaan om te zorgen voor aanvullende financiële ondersteuning wanneer een instelling zelf heeft besloten tot een grotere
studielast van een hbo-master. Dit heeft dan inderdaad financiële
consequenties voor instellingen zelf. Hetzelfde geldt immers ook al voor
instellingen die wo-masters met een grotere studielast aanbieden.
9.1.2 Premasters
Gewezen wordt op het feit dat premasterstudenten niet in aanmerking
komen voor bekostiging en dat de artikelen met betrekking tot premasters
daardoor fraudegevoelig zijn. Instellingen moeten extra administratief
werk verrichten om expliciet aan te geven dat deze studenten niet voor
bekostiging in aanmerking komen. Op dit moment worden premasterstudenten niet bekostigd, dit verandert niet met voorliggend wetsvoorstel.
Wel is in het algemene deel van de memorie van toelichting opgenomen
dat premasterstudenten, die na het behalen van hun bachelor en aantal
(bachelor) vakken volgen om te kunnen voldoen aan de toelatingseisen
van de gewenste masteropleiding, in de nabije toekomst apart zullen
worden geregistreerd.38 De verwachting is dat het door deze maatregel
voor instellingen makkelijker wordt om aan te geven welke studenten
premasterstudenten zijn en dus niet in aanmerking komen voor bekostiging.

38

Met behoud van dezelfde rechten als bachelorstudenten (denk aan studiefinanciering).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

24

9.1.3 Inschrijven voor tentamens na reguliere inschrijfperiode
Het voorstel om een grondslag te creëren voor een maximumbedrag aan
administratiekosten dat een instelling aan een student mag vragen als die
student zich, nadat de reguliere inschrijvingstermijn voor het deelnemen
aan een tentamen is verstreken, alsnog voor dat tentamen wil inschrijven
heeft tot de meeste reacties geleid. Uit meerdere reacties blijkt dat bij de
respondenten de vrees bestaat dat het voorstel zou gaan om een boete
die door de instelling zal worden opgelegd in geval een student zich niet
tijdens de daarvoor op de instelling geldende inschrijftermijn heeft
ingeschreven voor een tentamen. Ook wordt gevreesd dat dit voorstel de
kansenongelijkheid bevordert. Het is derhalve van belang om te noemen
dat het uitgangspunt bij deze maatregel is dat een student die zich heeft
ingeschreven voor een opleiding het recht heeft kosteloos de tentamens
die behoren tot die opleidingen af te leggen. Dit is reeds zo in de huidige
wet en blijft zo met het onderhavige wetsvoorstel. Zoals in het algemene
deel van toelichting is aangegeven betreft het, in aanvulling op deze reeds
bestaande gratis mogelijkheid tot afleggen van een tentamen, een
keuzemogelijkheid voor de student om – indien de onderwijsinstelling
deze mogelijkheid biedt – zich alsnog in te schrijven voor een tentamen
nadat de reguliere inschrijftermijn voor het afleggen van dat tentamens
reeds is verstreken en is het een uitbreiding van de mogelijkheden voor
de student.
9.1.4 Vervangend getuigschrift in het hoger onderwijs
Ten aanzien van de voorgestelde wijziging ten aanzien van het
vervangend getuigschrift is een concrete suggestie gedaan ten aanzien
van de tekst van artikel 7.11a van de WHW, welke is overgenomen.
9.1.5 Vooropleidingseisen associate degree
Ten aanzien van de voorgestelde wijziging is naar aanleiding van de
reacties de toelichting bij dit voorstel aangepast.
9.1.6 Vliegopleidingen
Naar aanleiding van de reacties op de wettelijke verankering van de
vliegopleidingen is de bedoeling van dit deel van het wetsvoorstel, de rol
van de NVAO en de Inspectie van het Onderwijs in relatie tot de vliegscholen en de luchtverkeersleiding in de toelichting nader verduidelijkt.
Op een enkel punt heeft dit tot aanpassing van de wettekst geleid.
Ook is ingebracht dat het wetsvoorstel niet bijdraagt aan de kostenverlaging van de opleiding aan de private vliegschool. Dit is geen onderwerp
dat het wetsvoorstel beoogt te regelen. Dit wetsvoorstel beperkt zich tot
een wettelijke verankering van de bestaande inrichting van de vliegopleidingen.
9.1.7 Eigen bijdrage studenten
Bij de internetconsultatie van het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid is
in diverse reacties verzocht om de in dat wetsvoorstel aangekondigde
ministeriële regeling uit te breiden met alle eigen bijdragen die door
instellingen aan (aspirant) studenten mogen worden gevraagd. De
veelgenoemde reden hiervoor was om te voorkomen dat (aspirant)
studenten en instellingen voor het beleid ten aanzien van eigen bijdragen
zich te raden moesten gaan in verschillende brieven en een ministeriële
regeling. Met onderhavig voorstel wordt tegemoet gekomen aan deze
wens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

25

9.2 Advies
Dit wetsvoorstel is met een kwalitatieve en kwantitatieve onderbouwing
van de gevolgen voor de regeldruk aan het Adviescollege toetsing
regeldruk (ATR) voorgelegd.
Het ATR heeft het wetsvoorstel beoordeeld aan de hand van het door haar
gehanteerde toetsingskader. Het wegen van nut en noodzaak en minder
belastende alternatieven is in de context van dit wetsvoorstel volgens de
ATR bij de meeste maatregelen niet (meer) aan de orde, daar het
onderhavige wetsvoorstel beleidsmatige wijzigingen bevat waarmee met
name toezeggingen aan de Tweede Kamer gestand worden gedaan. De
advisering van de ATR richt zich op het onderdeel dat betrekking heeft op
de juridische grondslag die wordt geboden om administratiekosten in
rekening te brengen bij te late inschrijving voor een tentamen en ze
baseert daarop haar dictum. Ten aanzien van dit onderdeel adviseert de
ATR nader te onderbouwen wat de noodzaak is van de maatregel en
welke effecten de maatregel naar verwachting heeft. Daarnaast adviseert
de ATR de mogelijkheid om een gecombineerde inschrijving voor een vak
en het bijbehorende tentamen te overwegen als minder belastend
alternatief. Ten slotte adviseert de ATR na te gaan of de maatregel
proportioneel is door de opbrengsten aan administratiekosten af te zetten
tegen de administratieve inspanningen van onderwijsinstellingen om de
maatregel goed en volledig uit te kunnen voeren én tegen de gevolgen
voor de studenten.
Het voorstel om een grondslag te creëren voor een maximumbedrag aan
administratiekosten dat een instelling aan een student mag vragen als die
student zich, nadat de reguliere inschrijvingstermijn voor het deelnemen
aan een tentamen is verstreken, alsnog voor dat tentamen wil inschrijven
betekent een extra tentamenmogelijkheid voor de student en komt voort
uit een toezegging aan de Tweede Kamer.39 Hiermee wordt het akkoord
dat de VSNU, Vereniging Hogescholen, LSVb en ISO over deze extra
mogelijkheid voor studenten hebben bereikt in de wet vastgelegd.
Daarnaast pleitten de studentenbonden voor een gecombineerde
inschrijving voor vak en tentamen. Een aantal instellingen en afzonderlijke
opleidingen werkt met dat systeem. Andere kiezen daar bewust niet voor,
hetzij om principiële of om organisatorische redenen. De studentenbonden bevolen hierbij aan om op dit punt per instelling, dan wel per
opleiding passende keuzes te maken, in overleg met de studentenvertegenwoordiging en deze op te nemen in de OER. Overeenkomstig de brief
van 28 april 2015 aan de instellingen40 onderschrijft de Minister van OCW
nog steeds dat op de instellingen decentraal een keuze wordt gemaakt die
terechtkomt in de Onderwijs- en Examenregeling.
De ATR heeft wat betreft de regeldruk voor alle in dit wetsvoorstel
opgenomen voorstellen aangegeven dat in de toelichting bij het
wetsvoorstel de getalsmatig onderbouwing van de geschatte regeldruk
per voorstel veelal ontbreekt. Voor een beter begrip van de impact van de
voorstellen adviseert de ATR dan ook om de gevolgen van de regeldruk
volledig in beeld te brengen conform de Rijksbrede methodiek en deze
gevolgen in de toelichting bij het wetsvoorstel op te nemen. Dit
adviespunt heeft geleid tot wijziging van de memorie van toelichting bij
het wetsvoorstel.

39
40

Kamerstukken II 2014/15, 31 288, nr. 439.
Brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2015 met kenmerk
645693.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

26

10. Inwerkingtreding
Dit wetsvoorstel treedt naar gelang het onderwerp op verschillende
momenten in werking. Beoogd wordt om dit wetsvoorstel in werking te
laten treden op 1 september 2021. Voor de herziene maximum leeftijd om
in aanmerking te komen voor het leven lang leven krediet is voorzien in
terugwerkende kracht. Dit onderdeel treedt voor wat betreft het
middelbaar beroepsonderwijs met terugwerkende kracht in werking op
1 augustus 2020 en voor het hoger onderwijs op 1 september 2020. Op de
noodzaak van terugwerkende kracht wordt dieper ingegaan in paragraaf
2.9.
Met de inwerkingtreding van artikel I, onderdelen X, Y en CC van dit
wetsvoorstel zal worden aangesloten bij de inwerkingtreding van artikel I,
onderdeel BB (het nieuwe artikel 7.53a WHW) van het wetsvoorstel taak
en toegankelijkheid.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
Artikel I, onderdeel A (artikel 1.1 WHW)
De WHW regelt in artikel 7.30e de verplichting voor instellingen om
studenten, indien zij niet voldoen aan de toelatingseisen, ondersteuning te
bieden om te kunnen instromen in masteropleidingen in het hoger
beroepsonderwijs en in het wetenschappelijk onderwijs. Het gaat daarbij
om premasters. Omdat premasters ook nog op andere plaatsen in de wet
worden geregeld is omwille van de leesbaarheid van de wet besloten een
definitie in de wet op te nemen, waardoor overal in de wet hetzelfde
begrip wordt gebruikt. Dit geldt eveneens voor de begrippen Verordening
(EU) 2015/340 en Verordening (EU) nr. 1178/2011.
De begrippen worden aangeduid met een #. Voor deze aanduiding is
gekozen aangezien verschillende, op het moment van indiening van dit
wetsvoorstel, aanhangige wetsvoorstellen begrippen toevoegen aan
artikel 1.1. Om een verkeerde lettering te voorkomen wordt de aanduiding
#, conform aanwijzing 5.69 van de Aanwijzingen voor de regelgeving, bij
de drukproef voor het Staatsblad gewijzigd in de juiste letters en wordt
het tekstdeel tussen blokhaken geschrapt.
Artikel I, Onderdelen B en C (artikelen 2.9 en 2.11 WHW)
Met de wijziging van artikel 2.9, eerste lid, wordt geregeld dat het
aanwenden van de rijksbijdrage voor het compenseren van studenten
voor de vergoeding die zij aan de opleidingsorganisatie (vliegschool)
verschuldigd zijn, aangemerkt moet worden als een ondoelmatige
aanwending van de rijksbijdrage.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om de bepaling over het
overdragen van een deel van de rijksbijdrage aan een WEB-instelling
waarmee een associate degree-opleiding wordt verzorgd, een andere
plaats te geven in de wet. De inhoud van artikel 2.9, lid 1a, wordt
overgeheveld naar artikel 2.11 (nieuw). Reden is dat artikel 2.9 gaat over
de jaarverslaggeving en de bepaling over de overdracht van de rijksbijdrage daar niet rechtstreeks betrekking op heeft.
Bij ministeriële regeling zal worden geregeld dat het bestuursverslag van
een hogeschool die een opleiding tot piloot of luchtverkeersleider
aanbiedt, verslag moet doen van de samenwerking met de externe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

27

partner. De Regeling jaarverslaggeving onderwijs zal hiertoe worden
aangepast.
Artikel I, onderdeel D (artikel 6.14 WHW)
In verband met de verbeterde formulering van de artikelen die de
studiepunten en studielast regelen, dient de verwijzing in artikel 6.14 te
worden aangepast.
Artikel I, onderdeel E (artikel 7.1 WHW)
In artikel 7.1 WHW is bepaald welke bepalingen uit hoofdstuk 7 (tevens)
van toepassing zijn op rechtspersonen voor hoger onderwijs. Op grond
van artikel 7.1 zijn de (gewijzigde) artikelen 7.3h, 7.3i, 7.12b, 7.12d en 7.13
van toepassing op rechtspersonen voor hoger onderwijs. Onderdeel D
zorgt ervoor dat ook artikel 7.42b over beëindiging van de inschrijving van
toepassing is op rechtspersonen voor hoger onderwijs.
Artikel I, onderdeel F (artikel 7.3d WHW)
In verband met de verbeterde formulering van de artikelen die de
studiepunten en studielast regelen, dient de verwijzing in artikel 7.3d te
worden aangepast.
Artikel I, onderdeel G (7.3h en 7.3i WHW)
De achtergrond van deze artikelen is beschreven in het algemeen deel van
de toelichting. Met betrekking tot de selectieprocedure wordt nog het
volgende opgemerkt. In de praktijk selecteren de vliegschool en de
opleidingsorganisatie voor luchtverkeersleiders studenten op basis van
fysieke en psychologische tests, die periodiek opnieuw worden
afgenomen. Als de vliegschool of de opleidingsorganisatie op basis van
deze tests een student geschikt acht voor de opleiding of afstudeerrichting
tot piloot of luchtverkeersleider, dan kan deze daartoe worden toegelaten.
Daarom bepaalt artikel 7.3i dat het instellingsbestuur studenten selecteert
die naar het oordeel van de vliegschool of de opleidingsorganisatie
geschikt zijn voor het betreffende onderwijs.
Artikel I, onderdeel H (artikelen 7.4 tot en met 7.5d WHW)
De artikelen 7.4 tot en met 7.4b zijn vervangen door de nieuwe artikelen
7.4 tot en met 7.5d. De nieuwe artikelen zijn overzichtelijker geredigeerd,
opnieuw ingedeeld en van verhelderende opschriften voorzien. In de
onderstaande transponeringstabel zijn de wijzigingen overzichtelijk
weergegeven. Het nieuwe artikel 7.4 betreft uitsluitend nog het onderwerp
«studiepunten». De nieuwe artikelen 7.5 tot en met 7.5d bevatten de
verschillende studielastregimes. Deze studielastregimes zijn grotendeels
ongewijzigd gebleven. Met uitzondering van artikel 7.5c, tweede en vierde
lid (nieuw), waarin is bepaald dat de Minister naast masteropleidingen in
het wetenschappelijk onderwijs, in vervolg ook masteropleidingen in het
hoger beroepsonderwijs kan aanwijzen waarvan de studielast 120 punten
bedraagt en waarvan de studielast 90 studiepunten bedraagt indien het
een gezamenlijke masteropleiding betreft die wordt verzorgd met een
buitenlandse instelling.
Artikel 7.5 betreft de reguliere studielast van opleidingen in zowel het hbo
als het wo. In de artikelen 7.5a en 7.5b is de bijzondere studielast van
opleidingen in respectievelijk het wetenschappelijk- en hoger beroepsonderwijs geregeld. De opleidingen met een bijzondere studielast hebben
een grotere studielast dan de reguliere studielast. In artikel 7.5c is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

28

studielast van de door Onze Minister aangewezen opleidingen geregeld.
Deze opleidingen kunnen een grotere studielast hebben dan de reguliere
studielast. Om voor deze grotere studielast in aanmerking te komen moet
het instellingsbestuur een aanvraag indienen bij Onze Minister. Ten slotte
is in artikel 7.5d de door het instellingsbestuur vastgestelde grotere
studielast geregeld. Het instellingsbestuur kan bepalen dat een opleiding,
genoemd in artikel 7.5d, een grotere studielast heeft. Voor het deel van de
studielast van deze opleiding dat groter is dan het deel dat voortkomt uit
de artikelen 7.5 tot en met 7.5c (nieuw) van de WHW, komt deze opleiding
niet in aanmerking voor bekostiging en komt de student niet in
aanmerking voor studiefinanciering. De studielast zoals bepaald in de
artikelen 7.5 tot en met 7.5c (nieuw) is enkel van toepassing indien het
instellingsbestuur geen grotere studielast heeft vastgesteld.
Transponeringstabel: artikel 7.5 tot en met 7.5d WHW (nieuw)
Reguliere studielast opleidingen

Nieuw artikel

Oud artikel

Bacheloropleiding in het wetenschappelijk
onderwijs 180 studiepunten
Masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs
60 studiepunten
Bacheloropleiding in het hoger beroepsonderwijs
240 studiepunten
Masteropleiding in het hoger beroepsonderwijs 60
studiepunten
Associate degree-opleiding 120 studiepunten

7.5, eerste lid,
onder a
7.5, eerste lid,
onder b
7.5, eerste lid,
onder c
7.5, eerste lid,
onder d
7.5, eerste lid,
onder e

7.4a, eerste lid,
eerste volzin
7.4a, tweede lid

Bijzondere studielast van masteropleidingen in het
wetenschappelijk onderwijs

Nieuw artikel

Oud artikel

Masteropleiding tot leraar voor de periode van
voorbereidend hoger onderwijs in vakken van
voortgezet onderwijs
Masteropleiding voor het beroep van wijsgeer van
een bepaald wetenschapsgebied
Masteropleiding voor het beroep van arts,
dierenarts, apotheker, tandarts en klinisch technoloog
Masteropleiding geneeskunde, klinisch onderzoeker

7.5a, onder a

7.4a, derde lid,
eerste volzin

7.5a, onder b

7.4a, vierde lid

7.5a, onder c

7.4a, zesde lid

7.5a, onder d

7.4a, zevende lid

Bijzondere studielast van opleidingen in het hoger
beroepsonderwijs

Nieuw artikel

Oud artikel

Masteropleiding op het gebied van de kunst

7.4b, vierde lid

Een versneld traject als bedoeld in artikel 7.9a

7.5b, eerste lid,
onder a
7.5b, eerste lid,
onder b
7.5b, eerste lid,
onder c
7.5b, eerste lid,
onder d
7.5b, eerste lid,
onder e
7.5b, tweede lid

Door Onze Minister aangewezen opleidingen

Nieuw artikel

Oud artikel

Aangewezen bacheloropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs, waarvan de studielast meer
dan 180 studiepunten bedraagt, maar ten hoogste
240 studiepunten bedraagt.
Aangewezen masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs waarvan de studielast 120
studiepunten bedraagt.

7.5c, eerste lid

7.4a, eerste lid,
tweede volzin

7.5c, tweede lid

7.4a, vijfde lid,
eerste volzin

Masteropleiding tot leraar voortgezet onderwijs van
de eerste graad in algemene vakken
Masteropleiding tot advanced nurse practitioner
Masteropleiding tot physician assistant
Masteropleiding op het gebied van de bouwkunst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

7.4b, tweede lid
7.4b, derde lid
7.4b, eerste lid

7.4b, vijfde lid
7.4b, zesde lid
7.4b, zevende lid
7.4b, achtste lid
7.9a, derde lid

29

Aangewezen masteropleidingen in het hoger
beroepsonderwijs, waarvan de studielast 120
studiepunten bedraagt.
Aangewezen masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs die mede zijn gericht op een
levensbeschouwelijk ambt of beroep
Aangewezen gezamenlijke masteropleiding in het
wetenschappelijk onderwijs als bedoeld in artikel
7.3c, waarvan de studielast 90 studiepunten
bedraagt, indien die opleiding wordt verzorgd met
een buitenlandse instelling.
Aangewezen gezamenlijke masteropleiding in het
hoger beroepsonderwijs als bedoeld in artikel 7.3c,
waarvan de studielast 90 studiepunten bedraagt,
indien die opleiding wordt verzorgd met een
buitenlandse instelling.
Aangewezen masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs tot leraar voor de periode van
voorbereidend hoger onderwijs in vakken van
voortgezet onderwijs aanwijzen, waarvan de
studielast ten minste 120 studiepunten en ten
hoogste 180 studiepunten bedraagt

7.5c, tweede lid

-

7.5c, derde lid

7.4a, vijfde lid,
tweede volzin

7.5c, vierde lid

7.4a, vijfde lid,
tweede volzin

7.5c, vierde lid

-

7.5c, vijfde lid

7.4a, derde lid,
tweede volzin.

Door het instellingsbestuur vastgestelde grotere
studielast

Nieuw artikel

Oud artikel

Masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs
met een grotere studielast dan 60 studiepunten
Masteropleiding in het hoger beroepsonderwijs met
een grotere studielast dan 60 studiepunten
Een associate degree-opleiding met een grotere
studielast dan 120 studiepunten
De studielast van een versneld traject als bedoeld in
artikel 7.9a bedraagt in afwijking van artikel 7.5b,
tweede lid, 240 studiepunten

7.5d, onder a

7.4a, achtste lid

7.5d, onder a

7.4b, negende lid

7.5d, onder b

7.4b, negende lid

7.5d, onder c

7.9a, derde lid

Artikel I, onderdeel I (artikel 7.9a WHW)
De materie van artikel 7.9a, derde lid, betreft de studielast van een
versneld traject. Dat is in dit wetsvoorstel om redenen van samenhang en
overzichtelijkheid geregeld in de artikelen 7.4c, eerste lid, en 7.4e, aanhef
en onder c. Artikel 7.9a, derde lid, kan hiermee vervallen.
Artikel I, onderdeel J (artikel 7.11a nieuw)
In artikel 7.11a wordt een regeling gegeven voor de vervanging van het
getuigschriften en de verklaring in het geval van een naamswijziging, als
bedoeld in de artikelen 1:4, 1:7 en 1:28b van het Burgerlijk Wetboek, van
de bezitter van de getuigschrift. In het geval van een naamswijziging reikt
de examencommissie op aanvraag van de student een vervangend
getuigschrift uit aan de student. Behalve met betrekking tot de naamswijziging van de bezitter van het getuigschrift bevat het vervangend
getuigschrift geen andere wijzigingen in de relevante gegevens, bedoeld
in artikel 7.11 tweede lid. Het vervangend getuigschrift wordt enkel
verstrekt onder de voorwaarde dat de student zijn oorspronkelijke
getuigschrift of verklaring inlevert bij de examencommissie.
Artikel I, onderdeel K (7.12b WHW)
In verband met de vernummering van artikel 7.3h wordt de verwijzing
naar dit artikel in artikel 7.12b aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

30

Artikel I, onderdeel L (7.12d WHW)
De examencommissies en examinatoren van de hogescholen kunnen
voor het deel van het curriculum dat wordt verzorgd en geëxamineerd
door de vliegschool of de opleidingsorganisatie voor luchtverkeersleiders
hun taken en bevoegdheden niet uitoefenen doordat de Europese
verordeningen de examinering van dat curriculumgedeelte voorbehouden
aan de externe partner. Daarom bepaalt dit artikel dat de bepalingen over
de examencommissie en examinatoren slechts van toepassing zijn voor
zover de bijzondere kenmerken van de vliegopleiding of de overeenkomst
tussen hogeschool en vliegschool of opleidingsorganisatie voor luchtverkeersleiders zich daartegen niet verzetten.
Artikel I, onderdeel M (artikel 7.13 WHW)
Artikel 7.13 betreft de onderwijs- en examenregeling. Het is wenselijk dat
studenten, indien zij willen instromen in een masteropleiding, geïnformeerd worden over het bestaan van premasters en de procedures die
daarvoor gelden. In verband daarmee is het tweede lid, onderdeel x,
aangevuld.
Daarnaast regelt artikel I, onderdeel M, dat de selectieprocedure voor het
traject gericht op het beroep van piloot of luchtverkeersleider wordt
beschreven in de onderwijs- en examenregeling. Andere aspecten van de
opleiding tot piloot of luchtverkeersleider, zoals de wijze van tentaminering en de feitelijke vormgeving van het onderwijs, moeten op grond
van het huidige artikel 7.13, tweede lid, WHW, al worden beschreven in de
onderwijs- en examenregeling.
Artikel I, onderdeel N (artikel 7.28 WHW)
De voorgestelde wijzigingen van artikelen 7.28 hebben tot gevolg dat
bezitters van een graad Associate degree toelaatbaar worden tot een
bacheloropleiding in het wetenschappelijk onderwijs. Op dit moment
hebben zijn een toegangsrecht.
Artikel I, onderdeel O (artikel 7.30c WHW)
Het tweede onderdeel betreft een nauwkeuriger formulering van het type
opleiding waarop dit artikel van toepassing. Het derde onderdeel zorgt
ervoor dat voor de toegang tot de educatieve master in het wetenschappelijk onderwijs niet altijd een mastergraad is vereist. De eis dat aan de
betrokkene de graad Master is verleend, geldt niet voor de inschrijving
voor een masteropleiding van 120 studiepunten of meer. De algemene
vrijstellingsgrond waarmee een student toegelaten kon worden zonder de
graad Master kan hierdoor komen te vervallen, net als de verwijzing naar
deze vrijstellingsgrond in het opschrift van dit artikel.
Artikel I, onderdeel Q (artikel 7.30e)
Met deze wijziging wordt het opschrift van artikel 7.30 in overeenstemming gebracht met het begrip «premasters».
Artikel I, onderdeel R (artikel 7.30f WHW; nieuw)
In artikel 7.11b wordt geregeld dat het instellingsbestuur niet bevoegd is
het niveau van een buitenlands getuigschrift van een student te onderzoeken als uit een verdrag voortvloeit dat het betreffende getuigschrift uit
het betreffende land qua niveau gelijkwaardig is aan een Nederlands
getuigschrift. Met uit een verdrag voortvloeiende gelijkwaardigheid van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

31

getuigschriften wordt bedoeld dat gelijkwaardigheid kan blijken uit een
verdrag en uit onder andere EU-richtlijnen en verordeningen en bindende
besluiten van internationale organisaties, zoals Benelux-beschikkingen,
die hun grondslag vinden in een verdrag. In de Staatscourant zal worden
medegedeeld aan welk Nederlands getuigschrift het buitenlands
getuigschrift gelijkwaardig is.
Artikel I, onderdeel S (artikel 7.37 WHW)
Deze bepaling zorgt ervoor dat het bewijs dat de student de vergoeding
aan de vliegschool heeft voldaan of zal voldoen, voorwaarde is voor de
inschrijving voor de opleiding.
Artikel I, onderdeel D en U (artikel 7.42 en artikel 7.42b WHW)
Hoofdregel is dat beëindiging van de inschrijving alleen op verzoek van de
student plaatsvindt (artikel 7.42). Daarop bestaan uitzonderingen (zie
artikelen 7.42a en 7.57h). Het nieuwe artikel 7.42b regelt dat de
inschrijving eveneens wordt beëindigd wanneer blijkt dat de student niet
langer voldoet aan eisen van medische geschiktheid voor het beroep van
piloot of luchtverkeersleider, zoals bedoeld in Verordening (EU) nr.
1178/2011 en Verordening (EU) 2015/340. Als een student die niet langer
voldoet aan eisen van medische geschiktheid een afstudeerrichting tot
piloot of luchtverkeersleider volgt binnen een opleiding die ook een of
meer andere afstudeerrichtingen omvat, beslist het instellingsbestuur dat
de student de afstudeerrichting tot piloot of luchtverkeersleider niet kan
blijven volgen. In dat geval bestaat voor de student in beginsel de
mogelijkheid om de opleiding te vervolgen binnen een andere afstudeerrichting, en hoeft de inschrijving voor de opleiding niet te worden
beëindigd.
Het derde lid van artikel 7.42 wordt aangevuld met een verwijzing naar
artikel 7.42b. Dit betekent dat ook bij een beëindiging van de inschrijving
vanwege het niet voldoen aan de eisen van medische geschiktheid voor
het beroep van piloot of luchtverkeersleider, de inschrijving eindigt met
ingang van de volgende maand.
Artikel I, onderdelen U (artikelen 7.49a en 7.49b WHW; nieuw) en BB
(artikel 7.57i WHW)
In het nieuwe artikel 7.49a is de bevoegdheid tot het vragen van een
vergoeding en de plicht tot het betalen van een vergoeding geregeld. In
het nieuwe artikel 7.49b is de hoogte van de vergoeding geregeld.
De bestaande vergoedingsregeling is uitgebreid naar masteropleidingen
in het hoger beroepsonderwijs. Daarnaast is een onderscheid gemaakt
tussen studenten die tot één van de groepen van personen, bedoeld in
artikel 2.2 van de Wet studiefinanciering 2000 behoren, of de Surinaamse
nationaliteit bezitten, en andere personen. Laatstbedoeld onderscheid is
nieuw.
De vergoeding is geregeld in artikel 7.57i. Omdat het inhoudelijk thuishoort in hoofdstuk 7, paragraaf 2 («Eigen bijdragen»), is de regeling in dit
wetsvoorstel daarnaartoe verplaatst. Artikel 7.57i kan hiermee vervallen.
Artikel I, onderdeel W (artikel 7.49b WHW nieuw)
Met de Wet taal en toegankelijkheid wijzigt de hoogte van het instellingscollegegeld. In vervolg bestaat het instellingscollegegeld ten minste uit
een bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld bedrag. Met dit
onderdeel wordt het nieuwe artikel 7.49b aangepast, zodat ook het
instellingscollegegeld voor de premaster ten minste bestaat uit een bij
algemene maatregel vast te stellen bedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

32

Artikel I, onderdeel X (artikel 7.50 WHW)
Met deze wijziging wordt artikel 7.50 opnieuw vastgesteld zodat bij
ministeriële regeling bepaald kan worden welke andere bijdragen het
instellingsbestuur, naast het collegegeld, in rekening kan brengen bij de
student. In het eerste lid is bepaald dat in drie gevallen een andere
bijdrage van de student kan worden verlangd dan het collegegeld. In
onderdeel a is bepaald dat in verband met de inschrijving een bijdrage bij
de aspirant-student in rekening gebracht kan worden. Beoogd wordt om
een bijdrage in verband met de inschrijving mogelijk te maken ten aanzien
taaltoetsen en diplomawaardering. Deze bijdrage in verband met de
inschrijving komt voort uit een wijziging van artikel 7.50 zoals geregeld in
het Wetsvoorstel taal en toegankelijkheid.41
In onderdeel b is bepaald dat bij de student een bijdrage in rekening
gebracht kan worden in verband met de bijzondere aard van de opleiding.
Dit onderdeel betreft een bijdrage van de student voor kosten die niet
redelijkerwijs van het instellingsbestuur verlangd kunnen worden en die
samenhangen met de bijzondere aard van de opleiding. Dit betreft
bijvoorbeeld de kosten voor een reis naar Egypte voor de opleiding
Egyptologie of de kosten in verband met etenswaren voor voedingspractica. In een brief van de Minister uit 2015 is toegelicht dat deze kosten
voor rekening van de student komen.42
In onderdeel c is bepaald dat het instellingsbestuur bij de student per
tentamen een bij ministeriële regeling te bepalen bedrag in rekening mag
brengen als de student zich te laat heeft ingeschreven voor een tentamen.
Van te late inschrijving is sprake wanneer de student zich voor een
tentamen wil inschrijven nadat de reguliere inschrijftermijn voor het
betreffende tentamen is verlopen. Het instellingsbestuur is niet verplicht
om een dergelijke regeling te hebben en dus te voorzien in de
mogelijkheid om de student na het verlopen van deze termijn tegen
betaling alsnog in te schrijven voor een tentamen.
Conform het huidige derde lid is in het nieuwe derde lid geregeld dat het
instellingsbestuur de aspirant-student financieel dient te ondersteunen
indien de eigen bijdrage voor de student een onoverkomelijke belemmering voor de inschrijving vormt. Deze verplichting geldt niet voor de
bijdrage in verband met de te late tentamen inschrijving. Het is aan de
student om aan te tonen dat een bijdrage voor hem een onoverkomelijke
belemmering vormt.
Op grond van het nieuwe vierde lid dient het instellingsbestuur nadere
regels vast te stellen over een gevraagde bijdrage en de financiële
ondersteuning als bedoeld in het derde lid.
Artikel I, onderdeel Y (artikel 7.51a WHW)
In verband met de verbeterde formulering van de artikelen die de
studiepunten en studielast regelen, dienen de verwijzingen in artikel 7.51a
te worden aangepast.
Artikel I, onderdeel Z (artikel 7.53a WHW)
Met het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid is een nieuw artikel 7.53a
WHW voorgesteld. Dit nieuwe artikel 7.53a WHW bevat een aantal
wetstechnische onvolkomenheden die met artikel I, onderdeel X, worden
hersteld.
41
42

Kamerstukken II 2018/19, 35 282, nr. 1–3.
Kamerstukken II 2014/15, 31 288, nr. 439.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

33

Allereerst wordt voorgesteld artikel 7.53a, derde en vierde lid, te wijzigen,
teneinde te verduidelijken dat met «volgend studiejaar» het studiejaar
wordt bedoeld dat volgt op het studiejaar waarin de capaciteitsfixus op
grond van 7.53a, eerste lid, is vastgesteld.
Verder wordt voorgesteld de in het vijfde lid opgenomen zinsnede met
betrekking tot de inwerkingtreding van de capaciteitsnorm (de capaciteitsnorm treedt twee studiejaren na het studiejaar waarin de vaststelling
is geschied in werking) te schrappen, omdat deze tegenstrijdig is aan het
bepaalde in artikel 7.53a, tweede en derde lid, en het oogmerk van het
met betrekking tot het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid ingediende
amendement nr. 5743 dat heeft geleid tot dit tweede en derde lid. Hieruit
blijkt dat beoogd is de toestemming voor het vaststellen van een
capaciteitsnorm vooraf te vervangen door toezicht achteraf. Op het
moment van inwerkintreding van de capaciteitsnorm zou het studiejaar
waarop deze norm betrekking zou moeten hebben al voorbij zijn en zou
ook het toezicht op deze norm al plaats hebben gevonden.
Tot slot wordt voorgesteld artikel 7.53a, negende lid, te schrappen. Dit
negende lid is overbodig. De mogelijkheid om binnen de reguliere fixus
een fixus voor niet-EER studenten vast te stellen, volgt reeds uit artikel
7.53a, eerste lid, in samenhang met artikel 7.53, zevende lid.
Voornoemde wijzigingen zijn nader toegelicht aan de in paragraaf 1 van
deze toelichting genoemde brief aan de Eerste Kamer van 29 juni 2020.
Artikel I, onderdeel CC (artikel 10.20a WHW)
Dit onderdeel regelt het adviesrecht van het studentendeel van de
medezeggenschapsraad op de selectieprocedure die het instellingsbestuur op grond van artikel 7.3i vaststelt voor het traject dat is gericht op
het beroep van piloot of luchtverkeersleider.
Artikel I, onderdeel DD (artikel 11.2 WHW)
Als gevolg van de aanpassing van artikel 11.2 gelden voor de leden van
het college van bestuur van de Open Universiteit dezelfde incompatibiliteiten als voor de leden van het college van bestuur van de openbare
universiteiten. Er is geen goede reden voor het thans bestaande verschil
in de desbetreffende regelingen.
Artikel I, onderdeel EE (artikel 18.95)
Met artikel V van het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid44 wordt een
grondslag gecreëerd om bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
het minimumtarief instellingscollegegeld te bepalen dat niet-EER
studenten verschuldigd zijn. Voor zittende niet EER-studenten kan dit
nieuwe minimum instellingcollegegeld inderdaad nadelige consequenties
met zich meebrengen, als het instellingscollegegeld dat zij nu betalen
lager ligt dan het wettelijk minimum dat met de inwerkingtreding van
artikel V van de Wet taal en toegankelijkheid wordt voorgeschreven.
Omdat deze groep deze consequenties niet heeft kunnen voorzien wordt
met artikel 18.95 alsnog voorzien in overgangsrecht.

43
44

Kamerstukken II 2019/2020, 35 282, nr. 57
het bij koninklijke boodschap van 9 september 2019 ingediende voorstel van wet tot wijziging
van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet
educatie en beroepsonderwijs in verband met het stellen van voorschriften ten behoeve van
de toegankelijkheid van het hoger onderwijs en met betrekking tot taal in het hoger en
middelbaar beroepsonderwijs (Wet taal en toegankelijkheid) (Kamerstukken 35 282)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

34

Het overgangsrecht geldt alleen indien het gaat om instellingscollegegeld
voor niet-EER-studenten, die vóór aanvang van het studiejaar met ingang
waarvan het nieuwe minimum geldt, al een associate degree-, bachelorof masteropleiding in het Nederlands hoger onderwijs waren gestart en
deze vervolgens ononderbroken voortzetten. Daarnaast geldt het
overgangsrecht voor niet-EER studenten die een of meer onderwijseenheden van een opleiding aan de Open Universiteit volgen, indienzij
onderwijseenheden van deze opleiding blijven volgen in aaneengesloten
studiejaren. Het overgangsrecht geldt niet voor eventuele vervolgopleidingen. Het overgangsrecht voorziet er in dat, voor de hierboven
beschreven doelgroep, de oude regels blijven gelden. Dat wil zeggen dat
de instelling zelf het instellingscollegegeld vaststelt met als minimum het
wettelijk collegegeld.
Voor EER-studenten, waarvoor een maximum aan instellingscollegegeld
wordt ingesteld, kan het enkel positief uitpakken als instellingen wettelijk
gedwongen worden om hun instellingscollegegeld naar beneden bij te
stellen. Voor die groep is het dan ook niet nodig een overgangsregeling te
treffen.
Artikel I, onderdeel FF (artikel 18.96)
Met het nieuwe artikel 18.96, eerste lid, wordt een overgangsregeling
getroffen voor studenten die reeds een premaster volgen en, op grond
van het uit artikel I, onderdeel V, voortvloeiende nieuwe artikel 7.49b,
derde en vijfde lid, minimaal het instellingscollegegeld zouden moeten
gaan betalen in plaats van maximaal het wettelijk collegegeld. Op deze
studenten blijft, zolang zij onafgebroken een premaster volgen, het oude
artikel 7.57i van toepassing, zodat zij als vergoeding voor het volgen van
een premaster maximaal het (lagere) wettelijk collegegeld blijven betalen.
In het tweede lid is een overgangsregeling getroffen voor studenten die
het instellingscollegegeld verschuldigd zijn voor een premaster, op grond
van het uit artikel I, onderdeel V, voortvloeiende artikel 7.49b, derde of
vijfde lid, én die na inwerkingtreding van, het uit artikel I, onderdeel W,
voortvloeiende nieuwe artikel 7.49b, derde of vijfde lid, het minimum
instellingscollegegeld verschuldigd zouden zijn. Op deze studenten blijft,
zolang zij onafgebroken een premaster volgen, artikel 7.49b, derde of
vijfde lid, van toepassing zoals dit luidde voor inwerkingtreding van artikel
I, onderdeel W. Hierdoor kunnen zij als vergoeding voor het volgen van
een premaster maximaal het (lagere) instellingscollegegeld blijven
betalen. De hiervoor beschreven situatie zal zich enkel kunnen voor doen
als artikel I, onderdeel V en W niet gelijktijdig inwerkingtreden.
Artikel II Wijziging van de Wet studiefinanciering 2000
Artikel II, onderdelen A en B (artikel 2.3a WSF)
De voorgestelde wijzigingen regelen dat de uiterste leeftijdsgrens voor de
aanspraak op levenlanglerenkrediet «meebeweegt» met de toekomstige,
te verwachten verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd. De eerste
verhoging van de leeftijdsgrens vindt plaats in het studiejaar 2020–2021.
Aangezien de onderhavige wijziging voor de mbo-student per 1 augustus
en voor de HO-student per 1 september in werking treedt, is deze
wijziging in twee onderdelen gevat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

35

Artikel II, onderdelen C (artikel 3.16c WSF), D (artikel 5.2 WSF), E (artikel
5.2c WSF) en G (artikel 12.14 WSF)
In verband met de verbeterde formulering van de artikelen in de WHW die
de studiepunten en studielast regelen, dienen de verwijzingen in de
artikelen 3.16c, 5.2, 5.2c en 12.14 te worden aangepast. Artikel 5.2, eerste
lid, onderdeel a, wordt gewijzigd zodat een student voor een masteropleiding in het hoger beroepsonderwijs in vervolg langer dan een jaar
studiefinanciering kan krijgen als de masteropleiding meer dan 60
studiepunten bedraagt. Het aantal maanden waarvoor de student in
aanmerking komt voor studiefinanciering voor een masteropleiding in
hoger beroepsonderwijs wordt berekend door het aantal studiepunten
van de betreffende masteropleiding te delen door vijf.
Artikel II, onderdeel G (artikel 5.7 WSF)
Met deze verbetering wordt duidelijk gemaakt dat de toegekende
prestatiebeurs voor de hbo-master wordt omgezet in een gift nadat de
student deze opleiding met goed gevolg heeft afgerond.
Artikel IV Samenloopbepaling
Artikel IV voorziet in de samenloop van het onderhavige wetsvoorstel met
het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid. Aanhef en onderdeel A van de
samenloopbepaling ziet op de samenloop van wijzigingen in de begripsbepaling van de WHW. Voor een toelichting op de aanduiding van de
begrippen met een # wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting
van artikel I, onderdeel A.
Aanhef en onderdeel B ziet op artikel 7.50 WHW. Zowel met het onderhavige wetsvoorstel als met het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid
wordt artikel 7.50 WHW integraal vervangen. Artikel 7.50 WHW zoals
geformuleerd in het onderhavige wetsvoorstel bevat aanvullingen ten
opzichte van dit artikel in het wetsvoorstel taal en toegankelijkheid. Dit
artikel kan dan ook vervallen in het Wetsvoorstel taal toegankelijkheid
indien het onderhavige wetsvoorstel eerder in werking treedt.
Artikel V Inwerkingtreding
De inwerkingtreding met terugwerkende kracht houdt verband met de
herziene maximumleeftijd voor de aanspraak op levenlanglerenkrediet. De
wijziging is begunstigend. Tegen terugwerkende kracht bestaat dus geen
bezwaar.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 582, nr. 3

36