Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2239
Vragen van het lid Ouwehand (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over de gevolgen van de maatregelen tegen het
coronavirus voor dieren in de veehouderij (ingezonden 24 maart 2020).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 26 maart 2020).
Vraag 1
Is het uitgangspunt van het kabinet dat we vanuit dierenwelzijnsoogpunt
moeten zorgen dat we maatregelen nemen om problemen in de slachterijen,
in de stallen of in het transport niet te laten verergeren als gevolg van de
coronacrisis? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 1
Het coronavirus raakt alle delen van onze maatschappij en de economie.
Dierenwelzijn is een aspect dat daarbij o.a. in het geding kan komen. Bij het
nemen van benodigde maatregelen met betrekking tot het coronavirus
worden de effecten op het dierenwelzijn in de veehouderij meegewogen.
Vraag 2
Heeft u de oproep gezien van 36 Europese dierenbeschermingsorganisaties
om de transporten vanuit Europa naar derde landen stil te leggen en om
diertransporten binnen Europa stil te leggen als ze meer dan acht uur duren?1
Antwoord 2
Ja, tevens ken ik het bericht van de Europese Commissie waarnaar wordt
verwezen in die oproep. Dat bericht houdt in het handelsverkeer en transport
tussen de lidstaten van de EU te continueren om de voedselproductie in de
EU op peil te houden.
Vraag 3
Steunt u deze oproep? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke termijn en
wijze?

1

ah-tk-20192020-2239
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Eurogroup for animals, COVID-19: Urgent action is needed to avoid animal welfare crisis during
the transport of live animals, 19 maart 2020: https://www.eurogroupforanimals.org/news/covid19-urgent-action-needed-avoid-animal-welfare-crisis-during-transport-live-animals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het handelsverkeer is essentieel voor de voedselproductie, zeker in deze
periode. Daarnaast blijft de Transportverordening van kracht, zoals ook
aangegeven door de Europese Commissie. Transporten binnen Europa langer
dan 8 uur zijn daarin toegestaan, waarbij uiteraard wel moet blijven worden
voldaan aan de dierenwelzijnseisen. Daarom steun ik deze oproep niet.
Vraag 4
Gaat u bij de Europese Commissie aandringen op het snel doorvoeren van
deze voorgestelde maatregelen?
Antwoord 4
Omdat ik de oproep niet steun, zal ik hier ook niet op aandringen bij de
Europese Commissie.
Vraag 5
Kunt u bevestigen dat er steeds meer dierenleed optreedt als diertransporten
toch doorgaan, nu diverse landen striktere grenscontroles instellen of de
grenzen volledig sluiten voor alle transporten, met lange files en vertragingen
van 12 uur of meer tot gevolg?2 3 4
Antwoord 5
Na een eerste fase van ingelaste grenscontroles, die tot lange wachttijden
hebben geleid en daarmee ook in een aantal gevallen tot welzijnsproblemen,
lijkt dit nu verbeterd. Nederland blijft aandringen op het snel doorvoeren van
levende have wanneer dit stokt. Daarover hebben we nauw contact met de
Europese Commissie. Ook de zogeheten «green lanes» kunnen daarbij
helpen. Signalen over maatregelen die landen nemen die tot vertragingen
kunnen leiden worden verzameld en vervolgens gepubliceerd door de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Bedrijven kunnen deze
informatie gebruiken bij hun beslissingen over transporten. De NVWA
gebruikt deze informatie om vooraf de routeplannen van diertransporten te
beoordelen.
Er zijn geen signalen dat landen de grenzen sluiten voor levende dieren.
Vraag 6
Kunt u bevestigen dat de vraag naar voedingsmiddelen, waaronder vlees,
zowel in Nederland als in andere landen door het sluiten van horecagelegenheden drastisch – tot wel 40% – is afgenomen?5
Antwoord 6
Het sluiten van horecagelegenheden in binnen- en buitenland in het kader
van de coronacrisis heeft geresulteerd in een forse afname in de vraag naar
voedingsmiddelen in deze branche. Daarnaast lijkt er sprake te zijn van een
verschuiving van de vraag van de horecasector naar de retail.
Vraag 7
Erkent u dat het zeer onwenselijk is als vlees vanwege het wegvallen van
exportmogelijkheden wordt ingevroren en later alsnog moet worden
«doorgedraaid» ofwel vernietigd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat u
doen om dit te voorkomen?

2

NEderlandse Voedsel- en Warenautoriteit, Situatie grensblokkades diertransporten in Europa
ivm COVID19-crisis (update 20 maart 2020), 20 maart 2020: https://www.nvwa.nl/nieuws-enmedia/actuele-onderwerpen/corona/grensblokkades-diertransporten-in-europa-in-verband-metcovid19-crisis
3
Transport en Logistiek Nederland, Liveblog: coronavirus, 23 maart 2020: https://www.tln.nl/
nieuws/liveblog-coronavirus/
4
De Telegraaf, Truckers in horrorfile bij Poolse grens: »Mijn kippen gaan dood», 19 maart 2020:
https://www.telegraaf.nl/nieuws/1227698118/truckers-in-horrorfile-bij-poolse-grens-mijn-kippengaan-dood
5
NRC, Boeren: «Onze grootste angst? Dat de grenzen gaan sluiten», 23 maart 2020: https://
www.nrc.nl/nieuws/2020/03/23/boeren-onze-grootste-angst-dat-de-grenzen-gaan-sluitena3994578

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Het vlees dat wordt ingevroren als gevolg van het wegvallen van exportmaatregelen is geproduceerd onder het gebruikelijke regime van keuring en
toezicht door de NVWA met aandacht voor voedselveiligheid en dierenwelzijn. Dat het bedrijfsleven er nu voor kiest om, weliswaar gedwongen door de
omstandigheden, het vlees in te vriezen in plaats van direct te verkopen doet
daar niets aan af. Invriezen geeft het bedrijfsleven meer ruimte om in te
spelen op de veranderde omstandigheden en te sturen op een balans in
vraag en aanbod.
Vraag 8
Heeft u gezien dat door verschillende partijen in de vleessector wordt
gewezen op nog verdere druk op het slachtproces door het uitvallen van
toezichthouders en slachthuispersoneel?6
Antwoord 8
Ja.
Vraag 9
Heeft u gezien dat varkenshouders de afgelopen dagen meer varkens
leverden dan de slachterijen aankunnen en zijn er plannen om deze toevloed
door overheidsingrijpen te beperken? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke
termijn en wijze?7
Antwoord 9
Uw Kamer zal mijn antwoord op deze vraag zo spoedig mogelijk ontvangen.
Vraag 10
Bent u van mening dat ook slachthuismedewerkers en de toezichthouders
van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)beschermd moeten
worden tegen het coronavirus en dat zij dus ook volgens de richtlijnen van
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) thuis moeten blijven
als zij milde klachten vertonen?
Antwoord 10
Zeker. De NVWA hecht aan de veiligheid van haar medewerkers en hanteert
de RIVM-richtlijnen die voor elke Nederlander gelden.
Vraag 11
Erkent u dat het dientengevolge zeer waarschijnlijk is dat er de komende tijd
minder slachthuispersoneel, minder keuringsmedewerkers en minder
toezichthouders zullen kunnen werken in de slachthuizen, ook in het
buitenland?
Antwoord 11
De NVWA heeft scenario’s voorbereid voor het afschalen van haar werkzaamheden ten gevolge van verminderde beschikbaarheid en dus inzet van
personeel in verband met corona. Aan deze scenario’s wordt momenteel
uitvoering gegeven, ook voor de situatie van slachthuizen. Zo wordt op de
slachthuizen de NVWA-inzet met name op de keuringswerkzaamheden gericht
en heeft afschaling van tactische toezichtswerkzaamheden plaatsgevonden.
De verplichte monstername in het kader van het Nationaal Plan Residuen zal
vanaf maandag 30 maart a.s. worden gehalveerd bij slachthuizen. Op het
primaire bedrijf en bij import is hiermee begin vorige week gestopt. Ook de
monstername Verordening microbiologische criteria (VMC) wordt voorlopig
gestaakt. Vanaf heden worden geen fysieke bezoeken meer uitgevoerd voor
jaarlijkse verleningen van scrapie status. Dit wordt beperkt tot een administratieve controle. Nieuwe aanvragen worden voorlopig niet in behandeling

6

Boerderij, Zorg over continuïteit slachterijen door corona, 20 maart 2020: https://
www.boerderij.nl/Home/Achtergrond/2020/3/Zorg-over-continuiteit-slachterijen-door-corona558355E/
7
Pig Business, Varkenshouders leveren meer varkens dan slachterijen aankunnen, 20 maart
2020: https://www.pigbusiness.nl/artikel/241738-varkenshouders-leveren-meer-varkens-danslachterijen-aankunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

genomen. De exportcertificering voor fok- en gebruiksdieren van bepaalde
diersoorten is stopgezet.
Vraag 12
Hoeveel toezichthouders en keuringsmedewerkers zijn er dit jaar tot nu toe al
uitgevallen bij BV Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS) en de NVWA?
Antwoord 12
Het ziekteverzuim bij de NVWA onder medewerkers die hun werk op
slachthuizen doen bedraagt volgens het laatst bekende voortschrijdend
jaargemiddelde bijna 7%. De laatste weken neemt dit percentage fors toe
(huidige stand: 15,8%.) Voor KDS bedraagt het actuele verzuimpercentage
19,5%.
Vraag 13
Hoe verantwoord vindt u het dat tot op heden dagelijks tienduizenden
varkens naar slachthuizen in Noord-Brabant, een corona brandhaard, worden
vervoerd, waar het voltallige slachthuispersoneel moet worden ingezet en zij
aan zij moet werken om het hoge slachttempo bij te kunnen benen?
Antwoord 13
Iedere werkgever, dus ook een slachthuis, is er aan gehouden de voorschriften met betrekking tot het coronavirus op te volgen en de werkzaamheden hier op in te richten. De NVWA heeft de slachthuizen hier per brief
uitdrukkelijk op gewezen. Daar waar de NVWA constateert dat de richtlijnen
van het RIVM niet adequaat worden opgevolgd, zal de dienstverlening door
de NVWA worden opgeschort.
Vraag 14
Kunt u bevestigen dat keuringsmedewerkers vanwege de risico’s voor de
gezondheid van de slachthuismedewerkers en die van henzelf, alsmede in het
belang van de voedselveiligheid, pleiten om per direct passende maatregelen
te treffen?
Antwoord 14
Keuringsmedewerkers stellen uiteraard ook vragen over de veiligheid van
hun werk in verband met het coronavirus. Daarom heeft de NVWA de
slachthuizen per brief gewezen op de noodzaak van strikte naleving van de
RIVM-adviezen. Daar waar de NVWA constateert dat de adviezen niet
adequaat worden opgevolgd, zullen de keuringen door de NVWA worden
opgeschort.
Vraag 15
Bent u bereid gehoor te geven aan deze oproep en slachthuizen op te dragen
te zorgen dat medewerkers voldoende afstand kunnen houden, met als
gevolg dat er minder personeel kan werken en de druk op het slachtproces
drastisch wordt verminderd?
Antwoord 15
Indien de NVWA constateert dat slachthuizen zich niet houden aan alle
RIVM-richtlijnen vinden er geen keuringen plaats De NVWA-dierenarts heeft
de mogelijkheid het slachtproces per direct te stoppen en de NVWAmedewerkers zullen van het bedrijf vertrekken als op de slachthuizen
medewerkers aanwezig zijn die symptomen van (milde) verkoudheid
vertonen. Deze lijn is op 23 maart jl. nogmaals onder de aandacht gebracht
middels een brief vanuit de NVWA aan alle slachterijen met permanent
toezicht.
Vraag 16
Kunt u bevestigen dat besmet of vervuild vlees, zoals met de listeriabacterie,
salmonellabacterie, het hepatitis E-virus of MRSA- en ESBL-bacteriën, nog
grotere risico’s met zich mee kunnen brengen voor de gezondheid van
mensen, nu ook het coronavirus rondwaart?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Antwoord 16
De algemene instructies van het Voedingscentrum zoals het goed verhitten
van (rauwe) voedingsmiddelen volstaan ook hier. Daarnaast dienen voedselproducerende bedrijven ook nu te voldoen aan alle geldende wet- en
regelgeving met betrekking tot het veilig produceren van voedsel. De NVWA
houdt daar toezicht op.
Vraag 17
Deelt u de mening dat het nog belangrijker is dan anders om te zorgen dat
(kwetsbare) mensen geen besmetting oplopen door vlees waarvan de
voedselveiligheid onvoldoende is gecontroleerd?
Antwoord 17
Zoals in vraag 16 beantwoord, is het altijd belangrijk dat de veiligheid van
voedsel is gewaarborgd en dat consumenten de adviezen van het Voedingscentrum ter hand nemen. De producenten zijn verantwoordelijk voor het
veilig produceren van vlees, en dat hierbij aan de geldende regelgeving op
het terrein van voedselveiligheid wordt voldaan. Voedselveiligheid is in alle
omstandigheden belangrijk. Dat is nu niet anders en daar richt de NVWA zich
op. Hiermee wordt er alles aan gedaan om te voorkomen dat consumenten,
ook de kwetsbare doelgroepen, ziek worden door onveilig voedsel.
Vraag 18
Vindt u het verantwoord dat het toezichtsniveau nog verder daalt bij uitval
van KDS- en NVWA-medewerkers, met alle risico’s voor voedselveiligheid en
dierenwelzijn van dien? Zo ja, waarom? Zo nee, welke maatregelen treft u om
dat te voorkomen?
Antwoord 18
Uw Kamer zal mijn antwoord op deze vraag zo spoedig mogelijk ontvangen.
Vraag 19
Erkent u dat er onder de huidige omstandigheden fors minder dieren moeten
worden geslacht en gaat u er dan ook voor zorgen dat dit daadwerkelijk
gebeurt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke termijn onderneemt u welke
actie?
Antwoord 19
Uw Kamer zal mijn antwoord op deze vraag zo spoedig mogelijk ontvangen.
Vraag 20
Erkent u dat er onder de huidige omstandigheden geen internationale
diertransporten meer moeten worden uitgevoerd en gaat u dan ook een
moratorium afkondigen op diertransporten vanuit Nederland naar andere
landen?
Antwoord 20
Zie mijn antwoorden op de vragen 3, 4 en 5.
Vraag 21
Erkent u dat er onder de huidige omstandigheden fokbeperkingen moeten
worden ingesteld om te voorkomen dat stallen overvol zullen raken en gaat u
deze dan ook opleggen? Zo nee, erkent u dat u in dat geval welbewust het
risico neemt dat er grote dierenwelzijnsproblemen en voedselveiligheidsrisico’s ontstaan? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe wilt u het nemen van
dergelijke risico’s verantwoorden?
Antwoord 21
Uw Kamer zal mijn antwoord op deze vraag zo spoedig mogelijk ontvangen.
Vraag 22
Kunt u deze vragen gelet op de urgentie daarvan één voor één en vóór
aanstaande woensdag beantwoorden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5

Antwoord 22
Daar waar mogelijk zijn de vragen beantwoord. Voor de niet-beantwoorde
vragen is meer tijd nodig. Uw Kamer deze antwoorden zo spoedig mogelijk
ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

6