Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 057

Wijziging van de Participatiewet in verband met
het eenmalig categoriaal verstrekken van een
energietoeslag aan huishoudens met een laag
inkomen

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I ALGEMEEN
1. Inleiding
Op 10 december 2021 heeft het kabinet besloten om een eenmalige
energietoeslag voor huishoudens met een laag inkomen mogelijk te
maken.1 Het kabinet reserveert daarvoor een eenmalig budget van 200
miljoen euro in 2022.2 Deze eenmalige energietoeslag voor zelfstandige
huishoudens met een inkomen op of net boven het sociaal minimum
komt bovenop de op 15 oktober 2021 aangekondigde eenmalige verlaging
van de energiebelasting die voor alle huishoudens in Nederland geldt.3 Bij
dit laatste gaat het om een extra belastingkorting op de energierekening
én daar bovenop een verlaging van het belastingtarief op elektriciteit in
2022. Als gevolg van deze verlaging betaalt een huishouden met een
gemiddeld gas- en stroomverbruik in 2022 zo’n 400 euro minder belasting
dan in 2021.
Met de energieprijzen van januari 2022 betaalt een huishouden met een
gemiddeld energieverbruik bij een nieuw contract 2.800 euro aan energie
per jaar, zo verwacht het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).4 Dat is
1.321 euro (86 procent) meer dan in het jaar ervoor. Met de verlaging van
de energiebelasting wordt een deel van de stijging van de gemiddelde
energierekening gecompenseerd. Omdat het hier gaat om een gemiddelde energierekening, en de energierekening sterk verschilt per
huishouden door verschillen in het verbruik en de afgesloten
contractvorm, zal de verlaging van de energiebelasting niet kunnen
voorkomen dat er toch huishoudens in de financiële problemen zullen
komen als gevolg van een sterk gestegen energierekening. Het gaat dan
naar verwachting vooral om huishoudens met een laag inkomen, die
1

Kamerstukken II 2021/22, 35 925-XV, nr. 84.
Van dit budget is € 1 miljoen gereserveerd voor een mogelijke energietoeslag voor Caribisch
Nederland.
3
Kamerstukken II 2021/22, 29 023, nr. 272.
4
CBS, 2022, De energierekening in januari 2022: hogere leveringstarieven en lagere belastingen,
Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag.
2

kst-36057-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

1

woonachtig zijn in slecht geïsoleerde woningen met als gevolg daarvan
een hoge energierekening. Huishoudens met een inkomen op of net
boven het sociaal minimum hebben in normale omstandigheden al
moeite om rond te komen en weinig ruimte om geld te reserveren voor
onverwachte uitgaven. Regelmatig is er zelfs sprake van schuldenproblematiek. Voor veel huishoudens is de energierekening een substantiële
kostenpost in het levensonderhoud. De onverwachte en ongekend sterke
stijging van de energieprijzen komt vanwege het ontbreken van een
financiële buffer bij huishoudens met een laag inkomen dan ook extra
hard aan.
Ook vanuit de Tweede Kamer is aandacht gevraagd voor de groep
huishoudens met een laag inkomen. Bij motie van de leden Hammelburg
en Inge van Dijk5 is het kabinet verzocht om samen met de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) en gemeenten te onderzoeken hoe
huishoudens met een laag inkomen via bestaande regelingen een
energietoelage kunnen ontvangen om te voorkomen dat deze groep
huishoudens als gevolg van de sterk gestegen energierekening ernstig in
de problemen raakt. Uit het onderzoek is gebleken dat de Participatiewet
de mogelijkheid biedt om huishoudens met een sterk gestegen energierekening via de individuele bijzondere bijstand financieel tegemoet te
komen. De groep huishoudens die door de stijging van de energierekening mogelijk in de knel komt, is echter dermate groot dat het voor
gemeenten niet uitvoerbaar is om al deze huishoudens via het maatwerk
van de individuele bijzondere bijstand financiële ondersteuning te bieden.
In de zoektocht naar een oplossing is het kabinet in samenspraak met de
VNG, Divosa en gemeenten tot de conclusie gekomen dat alleen een meer
generieke oplossing via de categoriale bijzondere bijstand uitvoerbaar is
voor gemeenten. Verstrekking via de categoriale bijzondere bijstand
betekent – in tegenstelling tot verstrekking via de individuele bijzondere
bestand – dat gemeenten niet hoeven vast te stellen dat het huishouden
ook daadwerkelijk is geconfronteerd met een sterk gestegen energierekening en dat het huishouden deze sterk gestegen energierekening
financieel niet kan dragen. Verstrekking via de categoriale bijzondere
bijstand is daarmee weliswaar minder doeltreffend, maar ook aanzienlijk
minder complex en arbeidsintensief dan via de individuele bijzondere
bijstand. De verstrekking via de categoriale bijzondere bijstand heeft
nadrukkelijk ook tot doel het beroep op de individuele bijzondere bijstand
deels te voorkomen en de druk op gemeenten te verlichten.
Gelet op het voorgaande stelt de regering voor om gemeenten de
bevoegdheid te geven om in het jaar 2022 via de categoriale bijzondere
bijstand een eenmalige energietoeslag toe te kennen aan huishoudens
met een inkomen op of net boven het sociaal minimum. Dat vergt
wijziging van de Participatiewet. Dit voorstel wordt hier verder uitgewerkt.
2. Inhoud wetsvoorstel
2.1 Categoriale bijzondere bijstand
Instrument bijzondere bijstand
De regering stelt voor om bij het verstrekken van de eenmalige energietoeslag aan huishoudens met een laag inkomen gebruik te maken van het
instrument van de categoriale bijzondere bijstand. De Participatiewet kent
twee vormen van bijstand: algemene bijstand en bijzondere bijstand.
Algemene bijstand is bedoeld voor de algemeen noodzakelijke kosten van
5

Kamerstukken II 2021/22, 35 925, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

2

het bestaan, dat wil zeggen kosten die kunnen worden gerekend tot het op
minimumniveau algemeen gangbare bestedingspatroon, waaronder
energiekosten. Bijzondere bijstand is bedoeld – zoals is opgenomen in
artikel 35, eerste lid, van de Participatiewet – om te voorzien in de uit
bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten van het
bestaan. Energiekosten worden tot de incidenteel voorkomende algemeen
noodzakelijke bestaanskosten gerekend. Deze kosten dienen in beginsel
uit een inkomen op bijstandsniveau te worden bestreden, hetzij door
middel van reservering, hetzij door middel van gespreide betaling
achteraf. Bijzondere bijstand voor energiekosten is dus in principe niet
mogelijk, tenzij de kosten voortvloeien uit bijzondere omstandigheden.
De regering is van oordeel dat bij de huidige onverwachte en ongekend
sterke stijging van de energieprijzen, zoals aangegeven in de inleiding,
sprake is van extra kosten die voortvloeien uit bijzondere omstandigheden. Zonder de grenzen van een redelijke wetsuitleg te buiten te gaan
wordt bijzondere bijstandsverlening in verband met de huidige onverwachte en ongekend sterk gestegen energieprijzen dan ook toelaatbaar
geacht. Dit geldt zowel voor de individuele bijzondere bijstand als voor de
categoriale bijzondere bijstand.
Instrument categoriale bijzondere bijstand
De Participatiewet kent twee vormen van bijzondere bijstand: individuele
bijzondere bijstand en categoriale bijzondere bijstand. De keuze voor het
instrument van de categoriale bijzondere bijstand is niet vanzelfsprekend.
In het kader van de bestrijding van armoede in Nederland hecht de
regering groot belang aan het maatwerkprincipe van de individuele
bijzondere bijstand. Dit is ook de reden geweest dat met ingang van 2015
de mogelijkheden voor het verlenen van categoriale bijzondere bijstand
aan categorieën personen bij wie niet is vastgesteld of de desbetreffende
kosten daadwerkelijk noodzakelijk of gemaakt zijn, zijn beperkt.6 Op dat
moment is alleen de categoriale bijzondere bijstand in de vorm van een
collectieve aanvullende zorgverzekering, dan wel een tegemoetkoming in
de premie van een dergelijke verzekering, gehandhaafd.
Zoals aangegeven is de groep huishoudens die door de stijging van de
energierekening mogelijk in de knel komt, dermate groot dat het voor
gemeenten niet uitvoerbaar is om al deze huishoudens via het maatwerk
van de individuele bijzondere bijstand financiële ondersteuning te bieden.
Het instrument van de categoriale bijstand kent vergeleken met het
instrument van de individuele bijzondere bijstand een aantal belangrijke,
uitvoeringstechnische voordelen. Anders dan bij de individuele bijzondere
bijstand behoeft de ontvanger de kosten niet daadwerkelijk te maken. De
gemeente hoeft dus geen individuele noodzakelijkheidstoets uit voeren.
Om voor categoriale bijzondere bijstand in aanmerking te komen, volstaat
het dat het huishouden tot een door het college van burgemeester en
wethouders (hierna: het college) vastgestelde doelgroep behoort.
De regering is van mening dat dit wetsvoorstel de enige, snel uitvoerbare
oplossing is voor het acute probleem dat huishoudens op of net boven
het sociaal minimum de sterk gestegen energierekening financieel niet
kunnen dragen. Daarbij acht de regering het onverminderd van belang dat
de gemeenten de bijzondere bijstand zo gericht mogelijk inzetten voor
vergoeding van de daadwerkelijke kosten van mensen die hierin echt zelf
niet kunnen voorzien, en deze aanvullende ondersteuning echt nodig
hebben. Individueel maatwerk geldt bij het verlenen van aanvullende
6

Wet maatregelen Wet werk en bijstand en enkele andere wetten (Kamerstukken II 2013/14,
33 801, nr. 3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

3

inkomensondersteuning dan ook nog steeds als belangrijkste
uitgangspunt.
Beleidsvrijheid voor gemeenten
Met het wetsvoorstel krijgen gemeenten de bevoegdheid om in het jaar
2022 een eenmalige energietoeslag toe te kennen aan huishoudens met
een laag inkomen. Het feit dat de eenmalige energietoeslag onderdeel zal
uitmaken van de categoriale bijzondere bijstand, betekent dat gemeenten
beleidsvrijheid hebben ten aanzien van de vormgeving:
– het college bepaalt binnen het wettelijke kader de doelgroep van de
eenmalige energietoeslag, hetgeen betekent dat het college bepaalt
wat er onder een «laag inkomen» moet worden verstaan;
– het college bepaalt bij de formulering van de doelgroep of er groepen
moeten worden uitgesloten van het recht op een eenmalige energietoeslag (bijvoorbeeld groepen waarvan vaststaat dat zij geen energierekening hebben, zoals personen die in een inrichting verblijven en
dak- en thuislozen);
– het college bepaalt welk inkomen in aanmerking wordt genomen
(waarbij de inkomsten bedoeld in artikel 31, tweede lid, van de
Participatiewet in ieder geval buiten beschouwing worden gelaten);
– het college bepaalt de periode waarover het inkomen in aanmerking
wordt genomen;
– het college bepaalt óf en welk vermogen in aanmerking wordt
genomen;
– het college bepaalt de hoogte van het bedrag van de toe te kennen
eenmalige energietoeslag, eventueel gedifferentieerd naar leefsituatie.
De gemeentelijke beleidsvrijheid die is verbonden aan het instrument van
de categoriale bijzondere bijstand is in het kader van de eenmalige
energietoeslag overigens geen doel op zich, ook gezien de landelijke aard
van de huidige energieproblematiek. De beleidsvrijheid maakt het
mogelijk dat het college bij het bepalen van de doelgroep kan aansluiten
bij de doelgroep van de bijzondere bijstand en het lokale gemeentelijk
minimabeleid. Op deze wijze kan de gemeente een zo’n groot mogelijk
deel van de doelgroep snel bedienen door ambtshalve toekenning en
betaling van de eenmalige energietoeslag. Vanwege deze uitvoeringstechnische reden aanvaardt de regering dat daarbij ook voor het overige
verschillen tussen gemeenten zullen ontstaan, waarbij de regering wel wil
bevorderen dat deze verschillen beperkt zullen zijn.
In het kader van de bijzondere bijstand, en dus ook in het kader van deze
eenmalige energietoeslag, is de gemeente bevoegd om zelf de draagkracht vanuit inkomen en vermogen te bepalen. In de brief van
10 december 20217 is opgenomen dat gemeenten geen rekening hoeven
te houden met de vermogenspositie van huishoudens. De vaststelling van
het vermogen is een complex en arbeidsintensief onderdeel van de
uitvoering van de Participatiewet en staat op gespannen voet met de
gewenste snelle uitvoering van de eenmalige energietoeslag. Binnen het
kader van de bijzondere bijstand heeft de gemeente de bevoegdheid om
het vermogen van het huishouden niet in aanmerking te nemen. Hierdoor
kan een vermogenstoets achterwege blijven, waardoor de gemeente
aanzienlijke ruimte kan creëren in de gemeentelijke uitvoering en kan
besparen op de uitvoeringskosten. Bovendien kunnen hierdoor
huishoudens die de financiële ondersteuning nu echt snel nodig hebben,
tijdig worden geholpen. De regering aanvaardt daarbij dat hierdoor het
aantal huishoudens dat in aanmerking komt voor de eenmalige energietoeslag, groter zal zijn dan met vermogenstoets. Ter relativering wordt
7

Kamerstukken II 2021/22, 35 925-XV, nr. 84.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

4

daarbij nog wel opgemerkt dat twee derde van de huishoudens met een
laag inkomen geen of nauwelijks vermogen heeft.8
2.2 Doelgroep van de eenmalige energietoeslag
De doelgroep van de eenmalige energietoeslag bestaat uit huishoudens
met een laag inkomen, dat wil zeggen een inkomen op of net boven het
sociaal minimum. In dit wetsvoorstel krijgt het college de bevoegdheid
om zelf nader invulling te geven aan wat onder een «laag inkomen» moet
worden verstaan. Het ligt daarbij voor de hand dat het college een
inkomensgrens definieert in de vorm van een percentage van de van
toepassing zijnde bijstandsnorm. Het college kan daarbij aansluiten bij de
doelgroep van de bijzondere bijstand en het lokale gemeentelijk minimabeleid. Gemeenten hoeven geen rekening te houden met de vermogenspositie van huishoudens.
Bij iedere nadere invulling aan het begrip «laag inkomen» is het onvermijdelijk dat er huishoudens zijn, die net buiten het bereik van de regeling
zullen vallen. Daarbij kan het ook gaan om huishoudens die wel degelijk te
maken hebben een financieel probleem als gevolg van een sterk gestegen
energierekening. De regering benadrukt dat voor deze huishoudens
maatwerkoplossingen mogelijk zijn via het bestaande kader van de
individuele bijzondere bijstand.
Omvang van de potentiële doelgroep
De gemeente bepaalt de doelgroep van de eenmalige energietoeslag. De
cijfers in het navolgende overzicht zijn dan ook slechts ter illustratie.
Volgens het CBS zijn er in 2019 in Nederland circa 971.700 huishoudens
met een inkomen tot 120 procent van het sociaal minimum. Dit is 13,0
procent van het totaal aantal huishoudens in Nederland. De doelgroep
van de eenmalige energietoeslag bestaat ten minste uit de huishoudens
met een minimumuitkering. Het betreft (jaargemiddelden 2019):
– 360.510 huishoudens met een bijstandsuitkering (tot AOW-gerechtigde
leeftijd);
– 46.940 huishoudens met een Aio-uitkering (Aanvullende inkomensvoorziening ouderen, vanaf AOW-gerechtigde leeftijd);
– 22.550 huishoudens met een uitkering op grond van de IOAW (Wet
inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers);
– 1.850 huishoudens met een uitkering op grond van de IOAZ (Wet
inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen);
– 3.140 huishoudens met een uitkering op grond van het Bbz 2004.
Het kabinet heeft met VNG en Divosa afgesproken dat wordt ingezet op
het bereiken van maximaal 800.000 huishoudens met een eenmalige
energietoeslag van 200 euro als richtbedrag.
2.3 Vormgeving in de Participatiewet
Gelet op de specifieke doelgroep die de regering bij de eenmalige
energietoeslag op het oog heeft, namelijk huishoudens met een laag
inkomen, stelt de regering voor om het verstrekken van deze eenmalige
energietoeslag mogelijk te maken met een wijziging van de Participatiewet. Huishoudens die zijn aangewezen op (aanvullende) bijstand,
vormen immers in belangrijke mate de doelgroep voor de eenmalige
8

CBS, 2019, Armoede en sociale uitsluiting 2019, Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag,
p. 54.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

5

energietoeslag. Door het opnemen van een wettelijke grondslag voor het
verstrekken van een eenmalige energietoeslag in de Participatiewet
kunnen gemeenten op eenvoudige wijze gebruikmaken van het reeds
bestaande stelsel van de Participatiewet. In dit verband wijst de regering
op de regelgeving omtrent de bepaling van de kring van rechthebbenden,
het vaststellen van de toepasselijke bijstandsnorm, de middelentoets, de
eventuele bezwaar- en beroepsprocedures en de mogelijkheden tot
terugvordering van een onterecht verstrekte energietoeslag.
De aansluiting bij de kring van rechthebbenden, zoals omschreven in
paragraaf 2.2 van de Participatiewet, betekent, zoals is opgenomen in
artikel 11 van de Participatiewet, dat het recht op een eenmalige energietoeslag is beperkt tot Nederlanders en daarmee gelijkgestelden die
woonachtig zijn en rechtmatig verblijven in Nederland. In artikel 13 van de
Participatiewet zijn groepen aangewezen die zijn uitgesloten van het recht
op bijstand, en dus ook van het recht op de eenmalige energietoeslag. Het
gaat daarbij onder andere om personen in detentie en personen jonger
dan 18 jaar. In artikel 12 van de Participatiewet is aangeven dat personen
van 18, 19 en 20 jaar alleen recht kunnen doen gelden op bijzondere
bijstand, en dus ook op de eenmalige energietoeslag, als geen beroep op
de onderhoudsplicht van de ouders kan worden gedaan.
Door middel van een wijziging van artikel 31, tweede lid, van de Participatiewet wordt voorgesteld dat de ontvangst van de eenmalige energietoeslag niet wordt gerekend tot de middelen van de ontvanger, zodat deze
tegemoetkoming niet in aanmerking wordt genomen bij het vaststellen
van het recht op en de hoogte van de bijstand. De regering acht het
onwenselijk dat de ontvangst van de eenmalige energietoeslag voor een
bijstandsgerechtigde leidt tot een verlaging van de uitkering, omdat dit
het doel van de eenmalige energietoeslag tenietdoet. Omdat de
eenmalige energietoeslag onderdeel vormt van de bijzondere bijstand, is
op grond van artikel 46, tweede lid, van de Participatiewet reeds geregeld
dat de eenmalige energietoeslag niet vatbaar is voor beslag.
2.4 Ambtshalve vaststelling van de eenmalige energietoeslag
In artikel 43, eerste lid, van de Participatiewet is opgenomen dat bijstand
schriftelijk moet worden aangevraagd. Alleen als een schriftelijke
aanvraag niet mogelijk is, kan een gemeente het recht op bijstand ook
ambtshalve vaststellen. Deze regel geldt zowel voor de algemene als de
bijzondere bijstand. In het voorgestelde artikel 35, vijfde lid, wordt
geregeld dat het college de eenmalige energietoeslag ook ambtshalve kan
vaststellen en verstrekken, dus zonder schriftelijke aanvraag. De
mogelijkheid van een ambtshalve vaststelling is opgenomen op uitdrukkelijk verzoek van gemeenten vanwege de uitvoerbaarheid van deze
regeling. Op deze wijze kan de gemeente een relatief groot deel van de
doelgroep snel bedienen zonder dat de ontvanger hier iets voor hoeft te
doen. Door middel van ambtshalve verstrekking kunnen ook de uitvoeringskosten voor gemeenten worden beperkt.
Gemeenten bepalen binnen het wettelijke kader zelf de doelgroep aan wie
de energietoeslag ambtshalve kan worden toegekend. Het ligt voor de
hand te veronderstellen dat gemeenten de eenmalige energietoeslag in
ieder geval ambtshalve zullen verstrekken aan de personen met een
uitkering op grond van de Participatiewet (tot de AOW-gerechtigde
leeftijd), de IOAW, de IOAZ of het Bbz 2004. Immers, van deze personen
zijn de getoetste inkomensgegevens al bij de gemeente bekend.
Daarnaast kunnen gemeenten ook overgaan tot ambtshalve verstrekking
van de energietoeslag aan huishoudens die voldoen aan de door de
gemeente te stellen eisen aan het recht op een energietoeslag en waarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

6

de getoetste inkomensgegevens bij de gemeente bekend zijn, bijvoorbeeld in het kader van de bijzondere bijstand of het gemeentelijk
minimabeleid.
Het ligt ook in de lijn der verwachting dat gemeenten daar waar mogelijk
zullen overgaan tot ambtshalve verstrekking van de energietoeslag, niet
alleen omdat dit klantvriendelijk is, maar ook omdat deze wijze van
verstrekking gepaard gaat met de minste uitvoeringskosten voor
gemeenten.
Huishoudens aan wie de energietoeslag niet ambtshalve kan worden
toegekend door de gemeente, kunnen via een aanvraag bij de gemeente
in aanmerking komen voor de tegemoetkoming. De eenmalige energietoeslag is niet voorbehouden aan huishoudens met een bijstandsuitkering. Ook huishoudens die beschikken over een ander inkomen,
bijvoorbeeld inkomen uit arbeid, alimentatie, pensioen of een socialezekerheidsuitkering, kunnen een beroep doen op de eenmalige energietoeslag, voor zover het totale inkomen van het huishouden zich bevindt
onder het niveau van de door het college vast te stellen inkomensgrens.
De Sociale Verzekeringsbank (SVB) heeft op grond van artikel 47a van de
Participatiewet uitsluitend een taak ten aanzien van de verlening van
algemene bijstand. Omdat de eenmalige energietoeslag onderdeel
uitmaakt van de bijzondere bijstand, is verstrekking van deze energietoeslag door de SVB aan de Aio-gerechtigden zonder wetswijziging niet
mogelijk. De regering heeft op dit punt echter de wet niet willen wijzigen,
omdat op grond van de Participatiewet de uitvoering van de bijzondere
bijstand is voorbehouden aan gemeenten, die hierop ook lokaal beleid
formuleren, inbegrepen beleid ten aanzien van de bijzondere bijstandsverlening aan personen vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd. Het toekennen
van een taak ten aanzien van de verstrekking van de eenmalige energietoeslag aan de SVB zou ertoe kunnen leiden dat er binnen één gemeente
verschillende bedragen worden toegekend, hetgeen de regering onwenselijk acht.
Ambtshalve verstrekking van de eenmalige energietoeslag aan
Aio-gerechtigden is mogelijk, maar gemeenten hebben daarbij wel een
praktisch obstakel te overwinnen. Gemeenten weten weliswaar op basis
van maandelijkse gegevensuitwisseling met de SVB via het Inlichtingenbureau wie van hun inwoners Aio-gerechtigd zijn, maar beschikken niet
over de bankrekeningnummers van deze Aio-gerechtigden, hetgeen
noodzakelijk is om tot ambtshalve toekenning te kunnen overgaan.
Vanwege die noodzaak kan de gemeente op grond van artikel 64, eerste
lid, onderdeel b, van de Participatiewet de SVB verzoeken deze bankrekeningnummers te verstrekken.
2.5 Bevordering van een uniforme uitvoering
Zoals hiervoor aangegeven betekent het feit dat de eenmalige energietoeslag onderdeel uitmaakt van de bijzondere bijstand, dat gemeenten
beleidsvrijheid hebben ten aanzien van de vormgeving ervan. De
gemeentelijke beleidsvrijheid ten aanzien van de formulering de
doelgroep bevordert het doel van het wetsvoorstel, namelijk een snelle
ondersteuning van huishoudens die als gevolg van de sterk gestegen
energieproblemen in de financiële problemen dreigen te raken.
Gemeenten kunnen op deze wijze bij de formulering van de doelgroep
aansluiten bij doelgroep van de bijzondere bijstand en het lokaal
minimabeleid, waardoor een snelle ambtshalve verstrekking van de
eenmalige energietoeslag aan een zo’n groot mogelijk deel van de
doelgroep kan worden gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

7

De gemeentelijke beleidsvrijheid betekent onvermijdelijk dat er verschillen
tussen gemeenten in de uitvoering zullen ontstaan. De regering hecht
eraan dat het wetsvoorstel zoveel mogelijk uniform wordt uitgevoerd, ook
gezien de landelijke aard van de huidige energieproblematiek. Om die
reden zal het kabinet samen met de VNG en Divosa een uniforme
uitvoering zoveel mogelijk bevorderen door het opstellen van (nietbindende) richtlijnen ten aanzien van de doelgroep en het uit te keren
bedrag. Met deze richtlijnen wil de regering bevorderen dat in ieder geval
huishoudens met een inkomen tot circa 120% van het sociaal minimum in
aanmerking komen voor de eenmalige energietoeslag, waarbij het
richtbedrag voor de hoogte van de toe te kennen eenmalige energietoeslag – op grond van het verwachte aantal van circa 800.000 toekenningen en de budgettaire randvoorwaarden – wordt gesteld op 200 euro
per huishouden.
2.6 Onbelaste verstrekking van de eenmalige energietoeslag
Onbelaste verstrekking van de eenmalige energietoeslag is mogelijk,
omdat deze energietoeslag geen periodieke uitkering betreft, als bedoeld
in afdeling 3.5 van de Wet inkomstenbelasting 2001. Een eenmalige
uitkering kan onbelast worden verstrekt mits op voorhand vaststaat dat de
uitkering geen onderdeel is of kan zijn van een reeks uitkeringen en geen
onderdeel vormt van een complex van rechten en verplichtingen.
Huishoudens die moeten rondkomen van een inkomen op of net boven
het sociaal minimum, zijn vaak ook afhankelijk van andere inkomensafhankelijke regelingen van de overheid. Het feit dat de eenmalige energietoeslag onbelast wordt verstrekt, betekent dat de ontvangst ervan géén
gevolgen heeft voor de hoogte van het belastbaar inkomen of verzamelinkomen en daardoor ook niet doorwerkt in andere inkomensafhankelijke
regelingen. Dit betekent dat de ontvangst van de eenmalige energietoeslag géén gevolgen heeft voor het recht op en de hoogte van de
huurtoeslag, de zorgtoeslag, de kinderopvangtoeslag en het kindgebonden budget van belanghebbenden, en voor de hoogte van de eigen
(inkomensafhankelijke) bijdrage in de zorg.
3. Uitkeringslasten en uitvoeringskosten
Het kabinet heeft in de begroting 2022 een bedrag van 200 miljoen euro
gereserveerd voor een eenmalige energietoeslag voor huishoudens met
een laag inkomen, waarvan 1 miljoen euro voor Caribisch Nederland. Dit
bedrag komt naast het bedrag van 3,2 miljard euro dat het kabinet al
beschikbaar heeft gesteld om een verlaging van de energiebelasting
mogelijk te maken.
De 199 miljoen euro voor de eenmalige energietoeslag voor Europees
Nederland betreft een ongedeeld bedrag voor de te verstrekken energietoeslagen, aanvullende bijzondere bijstand en de uitvoeringskosten.
4. Financiering en verantwoording uitvoering
De financiering van deze regeling vindt plaats via de algemene uitkering
van het gemeentefonds. Een bedrag van 199 miljoen euro, bedoeld voor
zowel de te verstrekken energietoeslagen als de daaraan verbonden
uitvoeringskosten, zal door de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid worden toegevoegd aan het gemeentefonds. De Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal deze middelen bij meicirculaire 2022 verdelen over de colleges aan de hand van de reguliere
verdeelsleutel voor de bijzondere bijstand. De financiering via het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

8

gemeentefonds betekent dat door gemeenten geen aparte financiële
verantwoording aan het Rijk zal worden afgelegd.
5. Verhouding tot hoger recht
Internationale aspecten
Het wetsvoorstel is getoetst op internationale aspecten. Mede in verband
met de aansluiting bij de Participatiewet en de lokale beleidsruimte is de
conclusie dat er geen gevolgen zijn voor export. De bijstand valt namelijk
niet onder de reikwijdte van verordening (EG) nr. 883/2004 betreffende de
coördinatie van de socialezekerheidsstelsels.9
Gegevensverwerking in het kader van de ambtshalve verstrekking
Als de gemeente ambtshalve de eenmalige energietoeslag verstrekt,
vereist dit verwerking van persoonsgegevens, zoals naam, adres en
woonplaats. Gemeenten maken bij het toekennen van de eenmalige
energietoeslag gebruik van gegevens over de door hen vast te stellen
doelgroep. Die doelgroep zou kunnen bestaan uit huishoudens met een
minimumuitkering (waaronder algemene bijstand, IOAW en IOAZ), maar
ook uit andere, bij de gemeente bekende huishoudens met een laag
inkomen.
Ten aanzien van de voornoemde doelgroepen geldt dat zij bij de
gemeente bekend zijn. De vraag is of gemeenten de beschikbare
informatie mogen gebruiken om de eenmalige energietoeslag toe te
kennen. Van verwerking van persoonsgegevens is op grond van de
algemene verordening gegevensbescherming10 (AVG) onder andere
sprake als gegevens worden opgevraagd, geraadpleegd, gebruikt of
verstrekt. Gegevens mogen worden verwerkt voor een ander doel als dat
doel verenigbaar is met het oorspronkelijke verzameldoel. Daarvoor
gelden de voorwaarden van artikel 6, vierde lid, van de AVG. Die
voorwaarden worden hieronder behandeld.
Voor zover het gaat om huishoudens met een door de gemeente
verstrekte minimumuitkering, geldt dat de gegevens voor zowel het
nieuwe doel als het oorspronkelijke doel worden gebruikt voor de
verlening van bijstand. Er is dus een sterk verband tussen beide doelen en
de verwerkingsdoeleinden zijn vergelijkbaar, namelijk het voorzien in
bijstand. Ook vergelijkbaar zijn het kader waarin de persoonsgegevens
zijn verzameld en de verhouding tussen de betrokkenen en de verwerkingsverantwoordelijke. Van bijzondere persoonsgegevens of persoonsgegevens over strafrechtelijke veroordelingen en strafbare feiten is geen
sprake. De gevolgen van de verwerking zijn begunstigend voor de
betrokkenen, Zij ontvangen immers een eenmalige energietoeslag. Ten
slotte is het niet nodig om passende waarborgen te treffen, omdat de
gegevens enkel worden gebruikt in de verhouding tussen de gemeente en
de betrokkenen. Verwerking van deze gegevens is dus rechtmatig op
grond van artikel 6, eerste lid, onderdeel c, en vierde lid, van de AVG.

9

Verordening (EG) nr. 883/2004 van het Europees parlement en de Raad van 29 april 2004
betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels (Pb EU 2004, L 199).
10
Verordening (EU) 2016/679 van het Europees parlement en de Raad van 27 april 2016
betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van
persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van
Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PbEU 2016, L 119).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

9

Huishoudens met een laag inkomen kunnen ook om andere redenen bij
de gemeente in beeld zijn. Voorbeelden zijn huishoudens waarvan
gemeentelijke belastingen zijn kwijtgescholden of die over een
kortingspas beschikken voor inwoners met een laag inkomen. Als
gemeenten besluiten om deze huishoudens tot de doelgroep van de
eenmalige energietoeslag te bestempelen, kunnen zij daarvoor de bij hen
beschikbare informatie gebruiken. Ook hier lijkt het nieuwe doel sterk op
het oorspronkelijke doel, namelijk het bieden van een helpende hand aan
inwoners die het financieel moeilijk hebben. Voor de overige voorwaarden
valt de toets hetzelfde uit als voor bijstandsgerechtigden. Dat betekent dat
ook hier verwerking van de gegevens rechtmatig is op grond van artikel 6,
eerste lid, onderdeel c, en vierde lid, van de AVG.
Zoals aangegeven in paragraaf 2.4 weten gemeenten weten welke
inwoners Aio-gerechtigd zijn, maar niet wat hun bankrekeningnummers
zijn. Artikel 64, eerste lid, onderdeel b, van de Participatiewet biedt het
college een grondslag om de SVB te verzoeken deze informatie te
verstrekken. Daarmee is deze gegevensverwerking rechtmatig op basis
van artikel 6, eerste lid, onderdeel c, en vierde lid, van de AVG.
Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat de gemeente ook gegevens
verwerkt als een eenmalige energietoeslag wordt verstrekt op aanvraag.
De aanvrager verstrekt in dat geval de voor dat besluit benodigde
gegevens. De grondslag voor gegevensverwerking is artikel 6, eerste lid,
onderdeel c, van de AVG.
6. Administratieve lasten
Het wetsvoorstel zelf heeft geen gevolgen voor de regeldruk.
Gemeenten kunnen het recht op een eenmalige energietoeslag vaststellen
op schriftelijke aanvraag, maar ook – indien de relevante getoetste
inkomensgegevens van de rechthebbende bij de gemeente bekend zijn –
ambtshalve. Aan de ambtshalve toekenning van een eenmalige energietoeslag zijn voor de ontvanger geen administratieve lasten verbonden.
Het ligt in de lijn der verwachting dat gemeenten daar waar mogelijk
zullen overgaan tot ambtshalve verstrekking van de energietoeslag, niet
alleen omdat deze wijze van verstrekking klantvriendelijk is, maar ook
omdat ambtshalve verstrekking gepaard gaat met de minste uitvoeringskosten voor gemeenten. Ambtshalve verstrekking van de energietoeslag
is in ieder geval mogelijk aan de huishoudens met een uitkering op grond
van de Participatiewet (tot de AOW-gerechtigde leeftijd), omdat
gemeenten reeds beschikken over de relevante getoetste inkomensgegevens van deze doelgroep. Als gemeenten bij de formulering van de
doelgroep de vermogenspositie van huishoudens buiten beschouwing
laten, is ambtshalve verstrekking ook mogelijk aan de personen met een
uitkering op grond van de IOAW, de IOAZ of het Bbz 2004. Voor zover
gemeenten reeds beschikken over de relevante getoetste inkomensgegevens is ambtshalve verstrekking van de energietoeslag ook mogelijk
aan de huishoudens die bekend zijn bij de gemeente in het kader van de
bijzondere bijstand en het gemeentelijke minimabeleid.
De overige huishoudens met een laag inkomen kunnen de eenmalige
energietoeslag aanvragen bij hun gemeente. Met deze aanvraag van de
eenmalige energietoeslag zijn voor deze rechthebbenden wel eenmalig
administratieve lasten gemoeid, die naar verwachting beperkt zullen zijn.
Als de gemeente de vermogenspositie van huishoudens buiten
beschouwing laat, en de doelgroep dus uitsluitend formuleert aan de
hand van de inkomenspositie, dan kan de aanvrager volstaan met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

10

aanleveren van inkomstenbewijzen. Aanvragers behoeven dus geen
energierekeningen te overleggen en ook niet aan te tonen dat zij de
energierekening niet kunnen betalen. Per aanvraag gaat het om circa 1,5
uur en daarmee circa 22,50 euro aan administratieve lasten.
Het wetsvoorstel heeft ook geen gevolgen voor de administratieve lasten
van bedrijven.
7. Uitvoering
Op grond van wetsvoorstel krijgen gemeenten de bevoegdheid tot het
verstrekken van een eenmalige energietoeslag aan huishoudens met een
laag inkomen.
De uitbetaling van de energietoeslagen vindt plaats in het kalenderjaar
2022. Daarbij hebben de colleges beleidsvrijheid om zelf te bepalen
wanneer binnen dat kalenderjaar de energietoeslag wordt uitbetaald. De
verstrekking van de energietoeslag vindt plaats door middel van een
afzonderlijk uitkeringsproces met afzonderlijke beschikkingen,
mogelijkheid van bezwaar en beroep en verplichte terugvordering bij
fraude.
8. Doeltreffendheid en doelmatigheid
Een gerichte financiële ondersteuning van de groep huishoudens met een
laag inkomen die worden geconfronteerd met een sterk gestegen
energierekening, is vanwege de verwachte grote omvang ervan niet
uitvoerbaar gebleken door gemeenten. Uiteindelijk is alleen een meer
generieke oplossing via de categoriale bijzondere bijstand uitvoerbaar
gebleken voor gemeenten. De uitvoering van de eenmalige energietoeslag via de categoriale bijzondere bijstand is de meest efficiënte vorm
van uitvoering. Immers, de verstrekking via de categoriale bijzondere
bijstand betekent dat gemeenten niet hoeven vast te stellen dat het
huishouden ook daadwerkelijk is geconfronteerd met een sterk gestegen
energierekening en dat het huishouden deze sterk gestegen energierekening financieel niet kan dragen. Dit betekent dat de verstrekking via de
categoriale bijzondere bijstand aanzienlijk minder complex en arbeidsintensief is dan een verstrekking via de individuele bijzondere bijstand.
De noodzakelijke keuze voor een meer generieke oplossing, waarbij
gemeenten niet hoeven vast te stellen dat het huishouden ook daadwerkelijk is geconfronteerd met een sterk gestegen energierekening die zij
financieel niet kunnen dragen, betekent dat niet is gekozen voor de meest
doeltreffende en doelmatige oplossing. Een meer generieke oplossing
betekent immers dat naast de huishoudens met een financieel probleem
als gevolg van de stijging van de energierekening, ook huishoudens
worden ondersteund, die niet in de financiële problemen zijn gekomen.
De regering acht dit acceptabel, omdat ook de meer generieke oplossing
zal worden beperkt tot huishoudens met een laag inkomen.
Het gebrek aan maatwerk betekent ook dat niet alle huishoudens met een
financieel probleem als gevolg van de stijging van de energierekening in
voldoende mate financieel zullen worden ondersteund met de eenmalige
energietoeslag. Deze groep blijft aangewezen op het aanvullende
maatwerk via de individuele bijzondere bijstand. Bovendien betekent de
inperking tot huishoudens met een laag inkomen dat niet alle
huishoudens met een financieel probleem als gevolg van de stijging van
de energierekening recht heeft op een eenmalige energietoeslag. Ook
deze groep blijft, indien zij aan de gemeentelijke voorwaarden voldoen,
aangewezen op het maatwerk via de individuele bijzondere bijstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

11

De regering erkent dat de meer generieke oplossing niet ideaal is, maar
wel de enige, snel uitvoerbare oplossing van een acuut probleem.
9. Overwogen alternatieven
In het kader van de voorbereiding van dit wetsvoorstel zijn verschillende
alternatieven onderzocht voor de toekenning van een eenmalige
energietoeslag. Het onderhavige voorstel biedt een grote mate van
beleidsvrijheid aan gemeenten. Er is ook gekeken naar een vorm van
eenmalige energietoeslag op grond van de Participatiewet met een
wettelijk voorgeschreven doelgroep. Deze vorm doet weliswaar meer
recht aan de rechtsgelijkheid van betrokkenen en doelmatigheid van de
middelen, maar is een te grote opgave voor gemeenten gebleken, omdat
deze niet in alle gevallen de aansluiting bij het lokale gemeentelijk
minimabeleid mogelijk maakt.
Ook is gekeken of het mogelijk is om een ministeriële regeling te maken,
gebaseerd op de Kaderwet SZW-subsidies. Dat is niet mogelijk gebleken,
gelet op de wens om de uitvoering aan gemeenten op te dragen.
Daarvoor is op grond van de Gemeentewet een formeel wettelijke basis
nodig en die ontbreekt. Ook de route van een zelfstandige algemene
maatregel van bestuur is stuk gelopen op dat vereiste.
10. Misbruik, toezicht en handhaving
In beginsel bestaat er geen risico op misbruik in het geval de eenmalige
energietoeslag ambtshalve wordt toegekend. Een risico op misbruik is er
wel in het geval de eenmalige energietoeslag moet worden aangevraagd.
Om te voorkomen dat de bijstand ten onrechte wordt verstrekt, heeft de
aanvrager op grond van artikel 17, eerste lid, van de Participatiewet de
verplichting om op verzoek van het college of onmiddellijk uit eigen
beweging melding te doen van alle feiten en omstandigheden die van
invloed kunnen zijn op het recht op bijstand. Op grond van artikel 17,
tweede lid, van de Participatiewet, is de bijstandsgerechtigde verplicht om
desgevraagd medewerking te verlenen aan controles of is voldaan aan de
inlichtingenplicht en aan onderzoek naar mogelijke fraude.
Bij twijfel over de juistheid van de bij de aanvraag aangeleverde gegevens
kan het college besluiten nadere bewijsstukken op te vragen alvorens over
te gaan tot toekenning van bijstand. Daarnaast kan het college op grond
van artikel 53a, zesde lid, van de Participatiewet onderzoek instellen, ook
indien de bijstand al is verleend, naar de juistheid van de gegevens.
Indien het onderzoek daartoe aanleiding geeft kan het college besluiten
tot herziening of intrekking van de bijstand.
Indien niet aan de inlichtingenplicht is voldaan, zal het college op grond
van artikel 18a van de Participatiewet in beginsel een bestuurlijke boete
opleggen die is afgestemd op de hoogte van het benadelingsbedrag. Ook
indien met de overtreding van de inlichtingenplicht (nog) geen sprake is
geweest van een benadelingsbedrag wordt in beginsel door het college
een bestuurlijke boete opgelegd. Wanneer wegens een overtreding van de
inlichtingenplicht de bijstand ten onrechte of tot een te hoog bedrag is
verstrekt, vordert het college de kosten van bijstand terug, zo nodig van
alle gezinsleden op grond van de artikelen 58 en 59 van de Participatiewet.
11. Ontvangen commentaren
Het wetsvoorstel inclusief memorie van toelichting is voorgelegd aan de
VNG en het Adviescollege toetsing regeldruk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

12

Vereniging van Nederlandse Gemeenten
De VNG benadrukt dat de uitvoering van de eenmalige energietoeslag
geen reguliere taak is van gemeenten, maar dat gemeenten bereid zijn
deze regeling uit voeren bij gebrek aan een generieke aanpak via
bijvoorbeeld de huur- of zorgtoeslag (inkomenssteun)11.
Uitgangspunt voor de VNG is dat het moet gaan om een regeling die
eenvoudig uitvoerbaar is door gemeenten en uit te leggen is aan hun
inwoners.
De VNG hecht aan een uniforme uitvoering van de landelijke regeling. Als
voorwaarde bij het bestuurlijk oordeel van de VNG geldt dat SZW in
afstemming met de VNG een landelijke richtlijn opstelt ten aanzien van de
doelgroep en het richtbedrag, met uitsluiting van (1) jongeren tot 21 jaar,
(2) personen in een inrichting, (3) dak- en thuislozen en (4) studenten.
Daarnaast roept de VNG het kabinet op om op zeer korte termijn te komen
met een plan voor de komende winter. De verwachting is dat de kosten
voor levensonderhoud waaronder de energieprijzen voorlopig hoog
blijven. Gemeenten achten de huidige 200 euro onvoldoende.
De regering is de gemeenten erkentelijk voor de bereidheid tot uitvoering
van de eenmalige energietoeslag. Vanwege het doel van de regeling,
namelijk een snelle verstrekking van een eenmalige energietoeslag aan
huishoudens met een laag inkomen, stelt de regering een zo’n eenvoudig
mogelijke regeling voor, die gemeenten ook in staat stelt dat doel te
bereiken. Samen met de VNG hecht de regering belang aan een zoveel
mogelijk uniforme uitvoering door gemeenten, waarbij de regering niet
wil tornen aan de beleidsvrijheid die de gemeenten bij de uitvoering van
de bijzondere bijstand hebben. Om een uniforme uitvoering zoveel
mogelijk te bevorderen zal het kabinet samen met de VNG (niet-bindende)
landelijke richtlijnen opstellen, waarin gemeenten zal worden geadviseerd
– conform het verzoek van de VNG – de door de VNG genoemde groepen
uit te sluiten van het recht op een eenmalige energietoeslag. Voor
personen die in een inrichting verblijven en dak- en thuislozen ontbreekt
de noodzaak van een eenmalige energietoeslag, omdat zij geen (eigen)
energierekening hebben. Voor jongeren van 18 tot 21 jaar geldt dat ouders
een wettelijke onderhoudsplicht hebben, wat betekent dat deze jongeren
voor de eventuele extra energiekosten eerst een beroep moeten doen op
hun ouders. Voor studenten geldt dat hun woonsituatie zeer divers is, ook
voor wat betreft de energiekosten en -rekening. Daarom is een categoriaal
verstrekte energietoeslag voor deze groep minder geschikt. De reden dat
deze uitsluiting via de richtlijnen wordt voorgesteld is dat gemeenten zo
de mogelijkheid hebben om bij hun eigen beleid met betrekking tot deze
groepen aan te sluiten. Deze richtlijnen zullen ook worden opgenomen en
toegelicht in een handreiking voor gemeenten, die gemeenten
behulpzaam kan zijn bij een snelle uitvoering van de eenmalige energietoeslag.
Adviescollege toetsing regeldruk
Het Adviescollege toetsing regeldruk heeft het dossier niet geselecteerd
voor een formeel advies, omdat het wetsvoorstel zelf geen gevolgen voor
de regeldruk heeft.

11

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

13

Internetconsultatie
Er heeft geen internetconsultatie plaatsgevonden over deze regeling. Het
is een begunstigende wijziging, die, zoals in paragraaf 12 is toegelicht, zo
snel mogelijk in werking moet treden. Gelet op de spoedeisendheid heeft
het kabinet besloten internetconsultatie achterwege te laten.
12. Inwerkingtreding
Het wetsvoorstel, eenmaal wet, treedt in werking met ingang van de dag
na de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin deze wordt geplaatst
en werkt terug tot en met 15 maart 2022. Daarmee wordt afgeweken van
de vaste verandermomenten en de minimuminvoeringstermijn voor
regelgeving, zoals neergelegd in aanwijzing 4.17 van de Aanwijzingen
voor de regelgeving. De reden daarvoor is dat het om een spoedwetsvoorstel gaat, om aan huishoudens met een laag inkomen, waarvan een
deel te maken heeft met een acuut financieel probleem vanwege een sterk
gestegen energierekening, snel een energietoeslag te kunnen uitkeren.
De stijging van de energieprijzen eind 2021 en begin 2022 is uitzonderlijk
en sterker dan aanvankelijk gedacht. Met de verlaging van de energiebelasting wordt slechts een deel van de stijging van de gemiddelde
energierekening gecompenseerd. De verlaging van de energiebelasting
heeft niet kunnen niet kunnen voorkomen dat er toch huishoudens met
een laag inkomen in acute financiële problemen zijn gekomen als gevolg
van een sterk gestegen energierekening. Om die reden zullen gemeenten
worden verzocht om vooruitlopend op de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel al tot uitbetaling van de eenmalige energietoeslag over te
gaan. Dat gebeurt zodra het wetsvoorstel is ingediend bij de Tweede
Kamer. VNG en gemeenten hebben hierom ook verzocht. Om deze reden
wordt inwerkingtreding met terugwerkende kracht tot 15 maart 2022
voorgesteld, de dag waarop het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer wordt
ingediend. Het parlement zal hierover nader worden geïnformeerd.
II ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel A
Dit onderdeel stelt voor om de voorgestelde eenmalige energietoeslag toe
te voegen aan artikel 31, tweede lid, van de Participatiewet. Daarmee
wordt de eenmalige energietoeslag uitgezonderd van de middelen van de
belanghebbende bij het vaststellen van het recht op en de hoogte van de
bijstand. Dit geldt zowel voor de algemene als de bijzondere bijstand. Dit
werkt ook door voor de Aio en het Bbz 2004, die hun grondslag vinden in
de Participatiewet (artikelen 47a respectievelijk 78f).
Voor de IOAW en de IOAZ is een vergelijkbare bepaling niet nodig. Beide
wetten voorzien in een recht op uitkering als het inkomen per maand
minder bedraagt dan een vastgesteld bedrag en de eenmalige energietoeslag is geen inkomen.
Artikel I, onderdeel C
Met dit onderdeel wordt voorgesteld om artikel 35 van de Participatiewet,
dat gaat over individuele en categoriale bijzondere bijstand, te wijzigen.
Onderdeel C voegt een nieuw vierde en vijfde lid in, waarbij het huidige
vierde en vijfde lid worden vernummerd tot zesde en zevende lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

14

Het voorgestelde vierde lid voorziet in een bevoegdheid voor het college
om in het jaar 2022 categoriale bijzondere bijstand te verlenen in de vorm
van een eenmalige energietoeslag, waarbij het college niet nagaat of het
huishouden in het jaar 2022 een sterk gestegen energierekening had. De
aanvrager behoeft ook niet aan te tonen dat de kosten daadwerkelijk zijn
gemaakt. Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat het college bij het
gebruik van de bevoegdheid tot het verlenen van categoriale bijzondere
bijstand in de vorm van de eenmalige energietoeslag niet de ruimte heeft
om eventueel wél te beoordelen of het huishouden daadwerkelijk is
geconfronteerd met een sterk gestegen energierekening.
Het voorgestelde vijfde lid voorziet in een afwijking van artikel 43, eerste
lid, van de Participatiewet, waarin is geregeld dat het college het recht op
bijstand vaststelt op schriftelijke aanvraag, of, indien een schriftelijke
aanvraag niet mogelijk is, ambtshalve. Een snelle uitvoering van de
eenmalige energietoeslag door gemeenten is alleen mogelijk indien een
groot deel van de doelgroep ambtshalve kan worden bediend, zonder
schriftelijke aanvraag.
Voor een nadere toelichting op de beleidsvrijheid die gemeenten hebben
bij het uitoefenen van deze bevoegdheid wordt verwezen naar paragraaf
2.1 van deze toelichting.
Artikel I, onderdelen B en D
Dit wetsvoorstel bevat een grondslag voor een eenmalige toeslag, in het
jaar 2022. Artikel I, onderdelen B en D, voorzien daarom in de intrekking
van de bepalingen die dit wetsvoorstel toevoegt.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 057, nr. 3

15