Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

27 625

Waterbeleid

Nr. 172

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 oktober 2010
Binnen de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1 hebben de
fracties van de VVD, het CDA, de SP en de Partij voor de Dieren de
behoefte om enkele vragen en opmerkingen voor te leggen over de brief
van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d. 20 juli 2010 inzake de
vergunningverlening voor een waterkrachtcentrale te Borgharen.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Tijdink

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma, S.A.M. (PvdA), Gent, W. van
(GL), Slob, A. (CU), Koopmans, G.P.J. (CDA),
Aptroot, Ch.B. (VVD), Samsom, D.M. (PvdA),
Jansen, P.F.C. (SP), Koppejan, A.J. (CDA),
Graus, D.J.G. (PVV), Broeke, J.H. ten (VVD),
Fng voorzitter, Ouwehand, E. (PvdD), Rouwe,
S. de (CDA), Bashir, F. (SP), Mos, R. de (PVV),
Tongeren, L. van (GL), Monasch, J.S. (PvdA),
Sharpe, J.E.J.W. (PVV), Nieuwenhuizen, C. van
(VVD), Dekken, T.R. van (PvdA), Dijkgraaf, E.
(SGP), Lucas-Smeerdijk, A.W. (VVD), Verhoeven, K. (D66) en Koolmees, W. (D66).
Plv. Leden : Groot, V.A. (PvdA), Peters, M. (GL),
Vacature (CU), Atsma, J.J. (CDA), Lodders,
W.J.H. (VVD), Vermeij, R.A. (PvdA), Gerven,
H.P.J. van (SP), Hijum, Y.J. van (CDA),
Klaveren, J.J. van (PVV), Harbers, M.G.J.
(VVD), Thieme, M.L. (PvdD), Uitslag, A.S.
(CDA), Karabulut, S. (SP), Jong, L.W.E. de
(PVV), Braakhuis, B.A.M. (GL), Plasterk, R.H.A.
(PvdA), Agema, M. (PVV), Neppérus, H. (VVD),
Jacobi, L. (PvdA), Staaij, C.G. van der (SGP),
Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD), Veldhoven, S.
van (D66) en Ham, B. van der (D66).

kst-27625-172
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

1

I VRAGEN EN OPMERKINGEN VAN DE FRACTIES
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen
van de minister om de ontwerpbeschikking voor de vergunningverlening
voor een waterkrachtcentrale te Borgharen ter inzage te leggen. Deze
leden zijn van mening dat de eventuele bouw van deze waterkrachtcentrale een goede ontwikkeling is en een onontbeerlijk onderdeel van een
brede energievoorziening in de regio. De leden van de VVD-fractie zouden
graag zien dat de minister zo spoedig mogelijk duidelijkheid verschaft
over de verlening van de vergunning.
De leden van de CDA-fractie vinden het van belang dat de waterkrachtcentrale te Borgharen tijdig gerealiseerd kan worden. Deze leden zijn van
mening dat in het kader van de nieuwe vergunningaanvraag, de ontwerpbeschikking nu ter inzage gelegd kan worden.
De leden van de SP-fractie zijn positief over het initiatief voor de
waterkrachtcentrale.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn zeer bezorgd over
de plannen voor een waterkrachtcentrale in de Maas bij Borgharen.
Allereerst is het volgens deze leden nog maar de vraag of deze centrale
een echte bijdrage kan leveren aan de energievoorziening, gezien het feit
dat de Maas maar weinig hoogteverschillen kent en in de zomer herhaaldelijk droog valt. Wat volgens hen wel zeker is, is dat de komst van deze
centrale zal leiden tot een hoge vissterfte. En dat terwijl het volgens hen
voor veel vissoorten al heel moeilijk is om te migreren en Nederland nota
bene gebonden is aan meerdere internationale verdragen inzake het
verbeteren van de migratiemogelijkheden voor vissen. Ook worden met
Europees geld allerlei projecten uitgevoerd die tot doel hebben om
soorten, zoals de zalm en aal, te herintroduceren en te beschermen. De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat een
centrale in Borgharen migratie alleen maar moeilijker zal maken en de
kans zal vergroten dat vissen worden vermalen. Deze leden zijn dan ook
verbaasd over de brief die de minister op 19 juli 2010 naar de Kamer heeft
gestuurd inzake de ontwerpbeschikking voor de waterkrachtcentrale bij
Borgharen.
Visproblematiek
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van
voormalig staatssecretaris Huizinga van 18 december 2009 over de
uitkomsten met de proef met een hevelvistrap (Kamerstuk 27 625, nr. 155).
Deze leden constateren dat de uitkomsten van die proef niet positief
waren. Zij begrijpen uit de brief van de minister van 19 juli 2010 dat de
afgelopen maanden met de indiener van de vergunningaanvraag voor de
waterkrachtcentrale te Borgharen naar alternatieve oplossingen voor de
problematiek ten aanzien van de migratie van vissen is gezocht. De leden
van de VVD-fractie vragen de minister of het waar is dat er een
aanvaardbaar alternatief is gevonden, dat voor een duurzame oplossing
zorgt voor de problematiek ten aanzien van de migratie van vissen bij de
bouw van de waterkrachtcentrale.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat met de initiatiefnemer
van de waterkrachtcentrale inmiddels tot een bevredigende en duurzame
oplossing is gekomen voor een goede vistrap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

2

De leden van de SP-fractie constateren dat een vistrap onderdeel uitmaakt
van de vergunningaanvraag, waarmee de migratie van vissen stroomopwaarts geregeld is.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren brengen de minister
graag in herinnering dat in de brief van de voormalig staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat van 18 december 2009 over de uitkomsten van de
proef met een hevelvistrap (Kamerstuk 27 625, nr. 155) de conclusie werd
getrokken, dat de bouw van de waterkrachtcentrale niet mogelijk is zolang
er geen alternatief is voor de reeds aanwezige bekkenvistrap. Het
verbaasde deze leden dan ook dat er in de brief van 20 juli 2010 niets is
vermeld over de mogelijkheden voor vismigratie, zeker gezien de
internationale verplichtingen die de Nederlandse regering is aangegaan
om migratie van trekvissen te bevorderen. Een voorbeeld hiervan is de
Benelux-beschikking die op 16 juni 2009 is aangegaan, die vrije migratie
van vissoorten beoogt, zowel stroomopwaarts als -afwaarts. De leden van
de fractie van de Partij voor de Dieren vragen zich af of de plannen voor
een waterkrachtcentrale met deze beschikking in overeenstemming zijn.
De Waalse regering heeft de minister van Landbouw, Natuurbeheer en
Voedselkwaliteit volgens deze leden via een brief reeds op de hoogte
gesteld van haar bezorgdheid over een mogelijk conflict van deze plannen
met de beschikking. Zij vragen of de minister van Verkeer en Waterstaat
op de hoogte is van de inhoud van deze brief en of hij reeds contact heeft
gehad met de betrokken ambtspersonen in België over de inhoud van
deze brief. Deze leden vragen verder hoe de minister van Verkeer en
Waterstaat de zorgen van de Waalse minister ten aanzien van de
mogelijke strijdigheid van de waterkrachtcentrale met bovengenoemde
Benelux-beschikking beoordeelt. Zij vragen ook of de brief van de Waalse
regering betrokken wordt bij het verdere vergunningverleningproces. Ten
slotte vragen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren of de
minister het wenselijk acht dat de Waalse overheid € 15 miljoen investeert
in herstelprogramma’s voor de zalm in de Maas, terwijl Nederland de
passage voor de zalm in de Maas alleen maar moeilijker maakt.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren wijzen de minister ook
op de verplichtingen die voortvloeien uit de Kaderrichtlijn Water (KRW).
Artikel 25 van deze richtlijn stelt dat verslechtering van de watertoestand
moet worden voorkomen. Dit betekent ook dat er geen verslechtering
mag optreden in de ecologische toestand van het water. Deze leden
vragen of het waar is dat volgens de KRW alleen projecten gerealiseerd
kunnen worden als er zekerheid bestaat dat daardoor geen verslechtering
van de watertoestand optreedt. Zij vragen verder of in het geval van de
waterkrachtcentrale bij Borgharen geldt, dat er zekerheid moet bestaan
dat de mogelijkheden voor vismigratie ten minste zo goed moeten blijven
als ze nu zijn, voordat er een vergunning kan worden afgegeven. En zo ja,
op welke manier er nu in die zekerheid voorzien wordt.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat
Nederland, naast de Benelux-beschikking en de KRW, ook verplichtingen
heeft die voortvloeien uit het Nederlandse Aalbeheerplan (onder andere
Kamerstuk 31700-XIV-141). Eén van de maatregelen die hierin zijn
opgenomen is de reductie van aalsterfte bij waterkrachtcentrales. Deze
leden vragen de minister om toe te lichten hoe de bouw van een nieuwe
centrale bijdraagt aan een afname van aalsterfte door waterkrachtcentrales.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren verder
dat de huidige bekkenvistrap bij de stuw van Borgharen er pas is sinds
2008 en € 3,1 miljoen gekost heeft. Deze leden vragen of de minister het
wenselijk acht dat een recente investering van die omvang zomaar teniet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

3

wordt gedaan. Zij vragen verder of het waar is dat de minister een
visgeleidingssysteem heeft geëist voor stroomafwaartse migratie van
vissen en of de minister ervan op de hoogte is dat er momenteel geen
effectief geleidingssysteem bestaat. Deze leden vragen de minister tevens
of hij ervan op de hoogte is dat het bij Borgharen voorgestelde systeem
nu bij Linne wordt getest en dat de resultaten daarvan teleurstellend zijn.
Zij vragen of de minister verwacht dat dit systeem bij Borgharen wel gaat
werken. En zo ja, waar hij dat op baseert. Of zo nee, of hij bereid is de
vergunningsaanvraag af te wijzen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat de
vergunningaanvrager nu een visgeleidingssysteem voorstelt. Deze leden
vragen of het waar is dat er een back-upplan is, dat stelt dat wanneer het
visgeleidingssysteem niet werkt, aanvullende maatregelen moeten
worden genomen zoals aanpassing van het turbinebeheer. Zij vragen
verder op welke manier de werking van het visgeleidingssysteem wordt
gemonitord en onder welke omstandigheden er wordt overgegaan op
aanvullende maatregelen. Deze leden vragen tevens op welke wijze deze
aanvullende maatregelen worden gecontroleerd en gemonitord en wat er
gebeurt als blijkt dat de aanvullende maatregelen ook niet werken. Zij
vragen ook wat aangepast turbinebeheer betekent voor het rendement
van de centrale en of bij de berekening daarvan rekening is gehouden met
het feit dat de verschillende vissoorten tijdens verschillende periodes in
het jaar migreren. Deze leden vragen verder of er in de vergunningaanvraag rekening wordt gehouden met de zogenoemde uitgestelde
vissterfte die ontstaat doordat vissen bij de doorgang van de turbines
gewond of verzwakt raken. En zo ja, op welke wijze. Of zo nee, waarom
niet. Zij vragen ook of de minister ervan op de hoogte is dat de uitgestelde
sterfte volgens meerdere onderzoeken van een vergelijkbare orde van
grootte is als de direct waarneembare sterfte, en of de minister van plan is
hier in de verdere vergunningsprocedure rekening mee te houden.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat de
onderhavige waterkrachtcentrale de derde centrale in de Maas zou zijn.
Deze leden vragen de minister hoe hij dan nog onder de 10%-norm van
sterfte onder trekvissen denkt te blijven en of hij dit kan onderbouwen met
onafhankelijke wetenschappelijke inzichten. Zij vragen verder of
gemonitord in hoeverre aan deze 10%-norm wordt voldaan. En zo ja, op
welke wijze. Of zo nee, waarom niet, en hoe weten we dan of Nederland
voldoet aan haar internationale verplichtingen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of het waar is
dat er voor stroomopwaartse migratie een kleinere vistrap komt. Deze
leden vragen waarom men verwacht dat vissen deze passage zullen
gebruiken, gezien het feit dat er ook nog een uitstroom van de turbines is
en verval over de stuw. Zij vragen verder of bijgehouden wordt of de
vissen de passage gebruiken. En zo ja, op welke wijze. Wat gebeurt er als
de resultaten tegenvallen? Of zo nee, waarom niet, en in welke mate is dit
in overeenstemming met de internationale verdragen waar Nederland
zich aan heeft gecommitteerd?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn, alles in
ogenschouw genomen, zeer kritisch over voorliggende ontwerpbeschikking. De verschillende internationaal vastgelegde verdragen eisen
volgens deze leden dat de situatie voor trekvissen niet achteruitgaat. De
voorgestelde bouw van de waterkrachtcentrale bij Borgharen lijkt hier
volgens de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren lijnrecht
tegenover te staan. Deze leden vernemen graag van de minister dat óf de
vergunningaanvraag verworpen wordt, óf dat de vergunning alleen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

4

verleend wordt als men absolute zekerheid heeft dat de condities die
migratie voor vissen mogelijk maken, niet verslechteren.
Energieopwekking
Op 6 september 2010 hebben leden van de fracties van CDA, VVD, PvdA
en SP schriftelijke vragen gesteld aan de minister van Economische Zaken
over de stand van zaken rondom de waterkrachtcentrale te Borgharen en
de mogelijkheid om dit project nog in aanmerking te laten komen voor de
huidige regeling Stimulering Duurzame Energie (SDE-regeling)1.
De leden van de VVD-fractie dringen er op aan dat deze vragen worden
meegewogen in de snelle afhandeling van deze vergunningaanvraag.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren betwijfelen of
waterkrachtcentrales in Nederland een goede optie zijn om energie te
winnen. Deze leden vragen de minister uiteen te zetten wat het verwachte
rendement van de centrale bij Borgharen is en hoe dit zich verhoudt tot
andere vormen van energieopwekking. Zij vragen verder of de waterkrachtcentrale in aanmerking voor subsidies. En zo ja, welke, en aan welke
voorwaarden zijn deze gebonden?
Toekomst
De leden van de VVD-fractie betreuren het dat het vergunningverleningtraject zo lang duurt. Een waterkrachtcentrale is volgens deze leden van
belang voor een duurzame energievoorziening in de regio. Volgens de
leden van de VVD-fractie moet daarbij natuurlijk rekening worden
gehouden met de gevolgen voor de vispopulatie. Deze leden zijn van
mening dat de overheid moet samenwerken met initiatiefnemers van
dergelijke projecten met een breed maatschappelijk nut. De leden van de
VVD-fractie constateren echter dat de minister in dit geval bijna lijkt te
hebben tegengewerkt. Deze leden vragen de minister om uiteen te zetten
hoe de samenwerking bij dergelijke projecten in de toekomst verbeterd
wordt, zodat initiatiefnemers sneller duidelijkheid krijgen over hun
vergunningaanvraag.
II ANTWOORDEN VAN DE MINISTER
Visproblematiek
Leden van de VVD-fractie vragen de minister of het waar is dat er een
aanvaardbaar alternatief voor de bestaande bekkenvistrap gevonden is
dat voor een duurzame oplossing zorgt voor de problematiek ten aanzien
van de migratie van vissen bij de bouw van de waterkrachtcentrale.
Met de vertical slot vistrap, zoals die door de initiatiefnemer zal worden
gerealiseerd, is een aanvaardbaar alternatief gevonden voor de bestaande
bekkenvistrap bij de stuw in Borgharen. Hiermee is in een duurzame
oplossing voorzien voor de stroomopwaartse vismigratie bij de realisatie
van de waterkrachtcentrale.

1
Vragen van de leden Blanksma-van den
Heuvel (CDA), Jansen (SP), Neppérus (VVD)
en Samsom (PvdA) aan de minister van
Economische Zaken over het waterkrachtproject Borgharen (ingezonden 6 september
2010). Kamerstuknummer nog niet bekend.

De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen zich af of de
plannen voor een waterkrachtcentrale in overeenstemming zijn met de
Benelux-beschikking, die op 16 juni 2009 is aangegaan en die vrije
migratie van vissoorten beoogt, zowel stroomopwaarts als -afwaarts.
Mede dankzij het visgeleidingssysteem en de voorwaarden in de ontwerp
watervergunning is stroomopwaartse en stroomafwaartse vismigratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

5

voldoende gewaarborgd. Daarmee wordt naar mijn mening voldaan aan
de eisen zoals gesteld in de Beneluxbeschikking 2009.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren merken op dat de
Waalse regering de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit via een brief op de hoogte gesteld heeft van haar bezorgdheid
over een mogelijk conflict van deze plannen met de Beneluxbeschikking.
Zij vragen of de minister van Verkeer en Waterstaat op de hoogte is van
de inhoud van deze brief en of hij reeds contact heeft gehad met de
betrokken ambtspersonen in België over de inhoud van deze brief.
Ja, ik ben op de hoogte van de brief. Op ambtelijk niveau is contact
geweest met Vlaanderen en Wallonië over de vergunning voor een
waterkrachtcentrale in Borgharen. Daarnaast is er op reguliere basis
contact geweest over vismigratie in het hele stroomgebied van de Maas in
de Internationale Maascommissie.
De leden van de Partij voor de Dieren vragen verder hoe de minister van
Verkeer en Waterstaat de zorgen van de Waalse minister ten aanzien van
de mogelijke strijdigheid van de waterkrachtcentrale met deze Beneluxbeschikking beoordeelt. Tevens vragen zij of de brief van de Waalse
regering betrokken wordt bij het verdere vergunningverleningsproces. Ten
slotte vragen de leden van deze fractie of de minister het wenselijk acht
dat de Waalse overheid 15 miljoen euro investeert in herstelprogramma’s
voor de zalm in de Maas, terwijl Nederland de passage voor de zalm
alleen maar moeilijker maakt.
Mede dankzij het visgeleidingssysteem en de overige voorwaarden in de
ontwerp watervergunning is stroomopwaartse en stroomafwaartse
vismigratie voldoende gewaarborgd. Naar mijn mening is er daarom geen
sprake van strijdigheid met de bepalingen van de Beneluxbeschikking.
De bezwaren die de Waalse regering bij het ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Voedselkwaliteit heeft geuit komen inhoudelijk terug in
de reeds ingediende zienswijzen en worden zo meegewogen bij het
nemen van het definitief besluit.
De Waalse investeringen in het herstelprogramma van de zalm beschouw
ik als zeer positief. Ze laten onder meer zien dat de waterkwaliteit van de
Maas in de afgelopen jaren significant is verbeterd. Ook Nederland draagt
bij aan de verbetering van de leefmogelijkheden voor trekvis in onder
meer de Grensmaas en aan de vismigratiemogelijkheden door de aanleg
van vistrappen.
De leden van de Partij voor de Dieren vragen of het waar is dat volgens de
KRW (artikel 25) alleen projecten gerealiseerd kunnen worden als er
zekerheid bestaat dat daardoor geen verslechtering van de watertoestand
optreedt. Verder vragen zij of in het geval van de waterkrachtcentrale bij
Borgharen geldt dat er zekerheid moet bestaan dat de mogelijkheden voor
vismigratie ten minste zo goed moeten blijven als ze nu zijn, voordat er
een vergunning kan worden afgegeven. En zo ja, op welke manier er nu in
die zekerheid voorzien wordt.
Nederland heeft de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water vastgelegd
in de AmvB Besluit Kwaliteitseisen en Monitoring Water 2009 (Bkmw
2009). Ingevolge het Bkmw 2009 wordt de toestand van waterlichamen
beoordeeld aan de hand van toestandsklassen met een boven- en een
benedengrens. Er is sprake van een achteruitgang van de toestand van
een waterlichaam indien dit waterlichaam in een lagere toestandsklasse
terecht komt, tenzij een waterlichaam zich al in de laagste toestandsklasse
bevindt. Dit laatste is hier niet het geval. De waterbeheerder behoudt
overigens de verplichting om in 2015 de gestelde doelen voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

6

waterlichamen in zijn beheergebied te behalen. Het visgeleidingssysteem
tezamen met nadere vergunningsvoorschriften zorgen ervoor dat wordt
voldaan aan het vereiste van geen achteruitgang.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat
Nederland, ook verplichtingen heeft die voortvloeien uit het Nederlandse
Aalbeheerplan (onder andere Kamerstuk 31 700 XIV-141). Eén van de
maatregelen die hierin zijn opgenomen is de reductie van aalsterfte bij
waterkrachtcentrales. Deze leden vragen de minister om toe te lichten hoe
de bouw van een nieuwe centrale bijdraagt aan een afname van aalsterfte
door waterkrachtcentrales.
De onderhavige ontwerp watervergunning is één van de voor de
waterkrachtcentrale benodigde vergunningen. Bij het verlenen van de
watervergunning wordt ten aanzien van vismigratie door mij besloten met
het oog op de ecologische kwaliteit van het watersysteem. Dat leidt tot de
voorschriften zoals die ten aanzien van vispasseerbaarheid in de ontwerp
watervergunning zijn opgenomen. Met het geplande visgeleidingssysteem en de ontwerp watervergunning wordt tevens tegemoet
gekomen aan eisen die op grond van het Aalbeheerplan aan waterkrachtcentrales kunnen worden gesteld.
De leden van de fractie van Partij voor de Dieren constateren dat de
huidige bekkenvistrap bij de stuw van Borgharen er pas is sinds 2008 en
3,1 miljoen euro gekost heeft. Deze leden vragen of de minister het
wenselijk acht dat een recente investering van die omvang zomaar teniet
wordt gedaan.
Ik ben van mening dat de investering in de bekkenvistrap bij de stuw van
Borgharen niet teniet gedaan wordt. De aanleg van de beproefd bewezen
bekkenvistrap was noodzakelijk om de internationale verplichtingen
inzake vismigratie na te komen. In de beantwoording van eerdere
kamervragen heeft de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat
aangegeven dat een verwijdering van de bekkenvistrap tot de mogelijkheden behoort mits de hevelvistrap aantoonbaar een gelijkwaardig
alternatief biedt. (Aanhangsel Handelingen, nr. 1999, vergaderjaar
2006–2007)
Verder vragen de leden van de Partij voor de Dieren of het waar is dat de
minister een visgeleidingssysteem heeft geëist voor stroomafwaartse
migratie van vissen en of de minister ervan op de hoogte is dat er
momenteel geen effectief geleidingssysteem bestaat. Deze leden vragen
de minister of hij ervan op de hoogte is dat het bij Borgharen voorgestelde systeem nu bij Linne wordt getest en dat de resultaten daarvan
teleurstellend zijn. Zij vragen of de minister verwacht dat dit systeem bij
Borgharen wel gaat werken. En zo ja, waar hij dat op baseert. Of zo nee, of
hij bereid is de vergunningaanvraag af te wijzen.
In de ontwerp watervergunning wordt een visgeleidingssysteem
voorgeschreven voor stroomafwaartse migratie van vissen. Ik ben ervan
op de hoogte dat de resultaten van de proef met het visgeleidingssysteem
bij de waterkrachtcentrale Linne te wensen overlaten. Momenteel wordt
onderzocht welke aanpassingen aan het visgeleidingssysteem moeten
worden aangebracht teneinde tot betere resultaten te komen. De
verwachting is dat dit visgeleidingssysteem met een aantal aanpassingen
beter zal functioneren. Gelet op het feit dat deze resultaten thans nog niet
beschikbaar zijn, wordt in de ontwerp watervergunning een aantal extra
verplichtingen aan de initiatiefnemer opgelegd in de vorm van monitoring
en aanvullende maatregelen. Hiermee zijn voldoende waarborgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

7

ingebouwd die een positief besluit op de vergunningaanvraag
rechtvaardigen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat de
vergunningaanvrager nu een visgeleidingssysteem voorstelt. Deze leden
vragen of het waar is dat er een back-upplan is, dat stelt dat wanneer het
visgeleidingssysteem niet werkt, aanvullende maatregelen moeten
worden genomen zoals aanpassing van het turbinebeheer. Zij vragen
verder op welke manier de werking van het visgeleidingssysteem wordt
gemonitord en onder welke omstandigheden er wordt overgegaan op
aanvullende maatregelen. Deze leden vragen tevens op welke wijze deze
aanvullende maatregelen worden gecontroleerd en gemonitord en wat er
gebeurt als blijkt dat de aanvullende maatregelen ook niet werken. Zij
vragen ook wat aangepast turbinebeheer betekent voor het rendement
van de centrale en of bij de berekening daarvan rekening is gehouden met
het feit dat de verschillende vissoorten tijdens verschillende periodes in
het jaar migreren.
In de ontwerp watervergunning zijn aanvullende maatregelen opgenomen
om een eventueel onvoldoende functioneren van het visgeleidingssysteem te ondervangen. Voor verschillende vissoorten worden in de
ontwerp watervergunning maximale visschadepercentages voorgeschreven. De visschade dient te worden bepaald door middel van
kuilnetten of fuiken die visdicht aansluiten op zowel de uitstroomopeningen van de turbines als de by-passes van het visgeleidingssysteem. De
monitoring dient te worden uitgevoerd door een onafhankelijk visdeskundige. Indien uit monitoring blijkt dat niet voldaan wordt aan de
visschadenormen, dient de initiatiefnemer aanvullende maatregelen te
nemen, zodat wel wordt voldaan aan de eisen. De aanvullende maatregelen dienen ter goedkeuring aan mij te worden voorgelegd. Deze
aanvullende maatregelen dienen te worden gerealiseerd vóór het
volgende vismigratieseizoen voor de betreffende vissoort. De effecten van
deze aanvullende maatregelen dienen door de initiatiefnemer wederom te
worden gemonitord. Indien dan niet voldaan wordt aan de eisen, dienen
de turbines tijdens periodes van stroomafwaartse migratie van de
betreffende vissoort te worden stilgelegd. Uiteraard heeft dit gevolgen
voor het economisch rendement van de waterkrachtcentrale. Dit valt
onder de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of er in de
vergunningaanvraag rekening wordt gehouden met de zogenoemde
uitgestelde vissterfte die ontstaat doordat vissen bij de doorgang van de
turbines gewond of verzwakt raken. En zo ja, op welke wijze. Of zo nee,
waarom niet. Zij vragen ook of de minister ervan op de hoogte is dat de
uitgestelde sterfte volgens meerdere onderzoeken van een vergelijkbare
orde van grootte is als de direct waarneembare sterfte, en of de minister
van plan is hier in de verdere vergunningsprocedure rekening mee te
houden.
In de ontwerp watervergunning is enkel een visschadenorm opgenomen,
gemeten als directe schade als gevolg van de turbines. Het opnemen van
een norm voor potentiële sterfte (direct en uitgesteld) wordt niet als eis
opgenomen, aangezien niet eenduidig is vast te stellen of de uitgestelde
sterfte een direct gevolg is van de waterkrachtcentrale. Een dergelijke
norm zou dus niet adequaat gehandhaafd kunnen worden.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat de
onderhavige waterkrachtcentrale de derde centrale in de Maas zou zijn.
Deze leden vragen de minister hoe hij dan nog onder de 10%-norm van
sterfte onder trekvissen denkt te blijven en of hij dit kan onderbouwen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

8

onafhankelijke wetenschappelijke inzichten. Zij vragen verder of
gemonitord wordt in hoeverre aan deze 10%-norm wordt voldaan. En zo
ja, op welke wijze. Of zo nee, waarom niet, en hoe weten we dan of
Nederland voldoet aan haar internationale verplichtingen
Er is een individuele locatiegebonden norm per waterkrachtcentrale
afgeleid van de cumulatieve visschadenorm van 10%, die geldt voor het
gehele traject van de Maas waar zich de centrales bevinden. Hierbij is
uitgerekend wat de op de plaats van een waterkrachtcentrale gemeten
directe sterfte maximaal mag zijn om aan de cumulatieve norm van 10%
directe sterfte over het gehele traject te voldoen. Uitgaande van drie
waterkrachtcentrales is voor aal een maximale locatiegebonden sterfte
van 5,2% per centrale afgeleid. Voor zalm en zeeforel is een maximale
locatiegebonden sterfte van 3,5% per centrale afgeleid. Voor andere
vissoorten geldt een maximale directe sterfte van 10% per centrale, omdat
deze vissoorten in de praktijk nooit verder zullen migreren dan binnen het
bereik van één centrale. Directe monitoring van de 10%-norm voor alle
vissoorten over het hele traject is in de praktijk lastig uitvoerbaar.
Monitoring per individuele waterkrachtcentrale is daarentegen beter
uitvoerbaar.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of het waar is
dat er voor stroomopwaartse migratie een kleinere vistrap komt. Deze
leden vragen waarom men verwacht dat vissen deze passage zullen
gebruiken, gezien het feit dat er ook nog een uitstroom van de turbines is
en verval over de stuw. Zij vragen verder of bijgehouden wordt of de
vissen de passage gebruiken. En zo ja, op welke wijze. Wat gebeurt er als
de resultaten tegenvallen? Of zo nee, waarom niet, en in welke mate is dit
in overeenstemming met de internationale verdragen waar Nederland
zich aan heeft gecommitteerd?
De vertical slot vistrap is gepland tussen de stuw en de waterkrachtcentrale. Aangezien hier minder ruimte beschikbaar is, is er sprake van een
kleinere vistrap ten opzichte van de huidige bekkenvistrap. Dit doet echter
niets af van de goede werking ervan. De vistrap is benedenstrooms
voorzien van twee inzwemopeningen: één nabij de stuw en één nabij de
uitstroom van de turbines. Onafhankelijk van de gekozen route van de
vissen zal stroomopwaartse migratie dus steeds mogelijk zijn. De
lokstromen van de nieuwe vertical slot vistrap blijven dezelfde als bij de
huidige bekkenvistrap. In de ontwerp watervergunning is voorzien in
monitoring door een onafhankelijke visexpert. Op basis daarvan kan de
werking van de vertical slot vistrap worden gevolgd en zonodig kan ik op
grond van artikel 6.22 Waterwet de vergunning en de daaraan verbonden
voorschriften ambtshalve wijzigen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren stellen dat de
verschillende internationaal vastgelegde verdragen eisen dat de situatie
voor trekvissen niet achteruitgaat. De voorgestelde bouw van de
waterkrachtcentrale bij Borgharen lijkt volgens hen hier lijnrecht
tegenover te staan. De leden vernemen graag van de minister dat óf de
vergunningaanvraag verworpen wordt, óf dat de vergunning alleen
verleend wordt als men absolute zekerheid heeft dat de condities, die
migratie voor vissen mogelijk maken, niet verslechteren.
Mijn voornemen is om de watervergunning te verlenen voor de realisatie
van de waterkrachtcentrale Borgharen. De gestelde randvoorwaarden in
de ontwerpvergunning Waterwet bieden naar mijn mening voldoende
garanties om te waarborgen dat de vismigratie niet verslechtert. Voor
1 november 2010 zal ik hierover, met inachtneming van de ingediende
zienswijzen, definitief besluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

9

Energieopwekking
Op 6 september 2010 hebben leden van de fracties van CDA, VVD, PvdA
en SP schriftelijke vragen gesteld aan de minister van Economische Zaken
over de stand van zaken rondom de waterkrachtcentrale te Borgharen en
de mogelijkheid om dit project nog in aanmerking te laten komen voor de
huidige regeling Stimulering Duurzame Energie (SDE-regeling). De leden
van de VVD-fractie dringen er op aan dat deze vragen worden meegewogen in de snelle afhandeling van deze vergunningaanvraag.
Doordat op grond van artikel 4:5 Algemene wet bestuursrecht de
initiatiefnemer een aanvulling van zijn aanvraag moest verstrekken, is de
in mijn brief van 19 juli 2010 genoemde beslistermijn opgeschort tot
uiterlijk 11 november 2010. Ik zeg u echter toe vóór 1 november 2010 over
de definitieve vergunningverlening te zullen besluiten zodat de initiatiefnemer zal kunnen voldoen aan de eisen die de SDE-regeling in dit
verband stelt.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren betwijfelen of
waterkrachtcentrales in Nederland een goede optie zijn om energie te
winnen. Deze leden vragen de minister uiteen te zetten wat het verwachte
rendement van de centrale bij Borgharen is en hoe dit zich verhoudt tot
andere vormen van energieopwekking. Zij vragen verder of de waterkrachtcentrale in aanmerking komt voor subsidies. En zo ja, welke, en aan
welke voorwaarden deze zijn gebonden?
De waterkrachtcentrale in Borgharen is een centrale met een verval van
minder dan 5 meter. De SDE-regeling is voor deze categorie opengesteld
in 2009 en 2010. Het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) gaat uit
van 3 800 vollasturen per jaar. Ter vergelijking een windmolen op land
draait ongeveer 2200 vollasturen per jaar en een zonnepaneel 850.
Waterkracht heeft zodoende een relatief hoog rendement. Bovendien is
waterkracht een relatief goedkope vorm van duurzame energie. De
waterkrachtcentrale Borgharen heeft een gepland vermogen van 11 MW
en zal zodoende ongeveer 41 800 MWh per jaar produceren.
De waterkrachtcentrale Borgharen komt in aanmerking voor SDE-subsidie
in de ronde 2010. Voorwaarde is wel dat de centrale in het bezit is van de
belangrijkste vergunningen, te weten de watervergunning, de milieuvergunning en de bouwvergunning.
Toekomst
De leden van de VVD-fractie betreuren het dat het vergunningverleningtraject zo lang duurt. Deze leden vragen de minister om uiteen te zetten
hoe de samenwerking bij dergelijke projecten in de toekomst verbeterd
wordt, zodat initiatiefnemers sneller duidelijkheid krijgen over hun
vergunningaanvraag.
De afweging voor de vergunningverlening waterkrachtcentrale Borgharen
op grond van de Waterwet is complex en er zijn veel belangen bij
betrokken. Ik stel vast dat op de aanvraag voor de watervergunning zal
zijn beslist binnen de daarvoor geldende wettelijke termijn. Dat het aan de
vergunningaanvraag voorafgaande traject lang heeft geduurd is mede
veroorzaakt door proefnemingen. Ik meen dat met de uitgevoerde proef
met de hevelvistrap zoals beschreven in de brief van de Staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat van 18 december 2009 (27 625, nr. 155), de
initiatiefnemer door mij ruimhartig is ondersteund in zijn aanvraag voor
een watervergunning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 625, nr. 172

10