Rapport

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde wijkverpleging

Auteur:

Lieke van Gerwen en Kees Huijsmans
Datum:

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018
7 augustus 2019

Lieke van Gerwen, Kees Huijsmans en Ronald Luijk
3 september 2019

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde

1/29

1. Managementsamenvatting
Vektis heeft in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
een onderzoek uitgevoerd naar de ontwikkeling van het aandeel niet-gecontracteerde
zorg binnen de wijkverpleging in 2018. Het onderzoek is een update van het onderzoek
dat in 2017 is uitgevoerd door Arteria Consulting.
In dit onderzoek zijn declaratiegegevens wijkverpleging, beschikbaar bij Vektis, gekoppeld
aan de contractinformatie. Hierbij is uitgegaan van de contracteergraad op peilmoment
30 april 2019. Door het samenvoegen van informatie over contractering en declaratie is
de omvang gecontracteerde en niet-gecontracteerde wijkverpleegkundige zorg in beeld
gebracht.

1.1. Ontwikkelingen in de wijkverpleging
In 2018 ontvingen in totaal 572 duizend mensen wijkverpleging. Dit is een stijging van 5,6%
ten opzichte van 2017. De totale kosten zijn in 2018 met 5,7% gestegen ten opzichte van
2017, van 3,3 miljard naar 3,5 miljard euro. Het overgrote deel van de verzekerden krijgt
wijkverpleegkundige zorg in natura.
In 2018 maken gemiddeld 280.000 cliënten per maand gebruik van wijkverpleging. Dit is
een lichte stijging ten opzichte van 2017. Het zijn vooral ouderen die gebruikmaken van
wijkverpleging. Hun gemiddelde leeftijd is 75 jaar.
In 2018 is ten opzichte van 2017 een stijging zichtbaar in het aandeel van de zorg dat
wordt gedeclareerd op basis van doelgroepen van 76% naar 85%. De onderverdeling
naar doelgroepen blijft over de jaren gelijk.

1.2. Aandeel niet-gecontracteerde wijkverpleegkundige zorg
Om de resultaten te vergelijken met het onderzoek uit 2017 is in deze rapportage een
onderscheid gemaakt tussen wijkverpleging en palliatieve zorg. Palliatieve zorg is namelijk
intensieve zorg die een grote invloed kan hebben op de verschillen tussen
gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg. In het onderzoek in 2017 is palliatieve
zorg niet opgenomen.
In 2018 zet de stijgende lijn in het aantal cliënten dat wijkverpleging ontvangt bij
niet-gecontracteerde zorgaanbieders door. Het relatieve aandeel stijgt van 4,7% in 2017
naar 5,6% in 2018. De kosten van de niet-gecontracteerde zorg stijgen van 198 miljoen in
2017 naar 260 miljoen in 2018 (31%). Omdat ook de gecontracteerde zorg in omvang van
kosten is toegenomen, is het procentuele aandeel van niet-gecontracteerde zorg van
2017 naar 2018 relatief minder hard gestegen van 7,4 naar 9,0%. De gemiddelde kosten

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

2/29

per cliënt per jaar zijn in 2018 bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders (8.800 euro) 1,7
maal zo hoog dan bij gecontracteerde zorgaanbieders (5.200 euro).
Uren
Het aantal uren zorg dat een cliënt per maand ontvangt ligt in 2018 bij
niet-gecontracteerde zorgaanbieders (38 uur) 2,7 keer zo hoog als bij gecontracteerde
zorgaanbieders (14 uur). Wel is het aantal uren zorg zowel bij de gecontracteerde als de
niet-gecontracteerde zorg in 2018 licht afgenomen ten opzichte van 2017. Cliënten die
niet-gecontracteerde zorg ontvangen zijn gemiddeld korter in zorg (vijf maanden) dan
cliënten die gecontracteerde zorg ontvangen (zes maanden). De gemiddelde kosten van
wijkverpleging van cliënten per maand bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders zijn 2
keer zo hoog als bij gecontracteerde zorgaanbieders. Deze kosten zijn bij
gecontracteerde zorg stabiel over de maanden heen. Bij niet-gecontracteerde zorg zien
we fluctuatie tussen maanden.
Opvallend is dat niet-gecontracteerde zorg relatief vaker wordt verleend aan jongere
cliënten in de leeftijdsgroep 30-79 jaar. Gecontracteerde zorgaanbieders verlenen relatief
vaker zorg aan oudere cliënten (vanaf 80 jaar).
Kosten per leeftijdsklasse
De kosten per persoon naar leeftijdsklasse laten verschillende patronen zien. Bij
gecontracteerde zorg zijn de kosten hoog in de leeftijdsklasse 0-4 en nemen de kosten af
tot en met de leeftijdsklasse 20-24 jaar, om daarna geleidelijk weer toe te nemen. De
hoogste kosten worden gemaakt vanaf 95 jaar. De kosten per cliënt voor
niet-gecontracteerde zorg liggen voor alle leeftijdsgroepen hoger. Deze laten een
afwijkend patroon zien, omdat er met name in de leeftijdsgroep van 30 t/m 60 jaar hogere
kosten worden gemaakt. Naarmate de mensen ouder worden nemen de verschillen in
kosten per persoon tussen de gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg af.
Onderscheid naar zorgaanbieder
Van de zorgaanbieders valt verreweg de grootste groep in de categorie
‘volledig niet-gecontracteerd‘. Het aantal zorgaanbieders dat met geen enkele
zorgverzekeraar een contract heeft gesloten, neemt toe over de jaren. Overigens is het
zo dat de aanbieders in de groep ’volledig gecontracteerd‘ veruit het grootste aandeel
van de totale kosten per jaar in de wijkverpleging in beslag nemen.
Onderscheid naar chronische aandoeningen
Er zijn geen tot minimale verschillen in chronische aandoeningen; bij gecontracteerde
zorg zijn er iets meer cliënten met dementie en bij niet-gecontracteerde zorg iets meer
cliënten met diabetes, dit hangt waarschijnlijk samen met het verschil in de
leeftijdsopbouw.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

3/29

1.3. Palliatieve zorg
Onder palliatieve zorg verstaan we de zorg die 90 dagen voor het overlijden is geleverd. In
2016 hebben 72 duizend cliënten palliatieve zorg ontvangen. In 2017 waren dat er 73
duizend en in 2018 75 duizend.
Het aantal cliënten dat in 2018 palliatieve zorg kreeg bij gecontracteerde zorgaanbieders
en niet-gecontracteerde zorgaanbieders bedraagt respectievelijk 71.100 en 3.700
cliënten. Ten opzichte van 2017 is het relatieve percentage van niet-gecontracteerde
palliatieve zorg gestegen van 4,1% naar 5,0%. Dit percentage is iets lager dan bij de
overige wijkverpleegkundige zorg. De omvang van kosten van de niet-gecontracteerde
palliatieve zorg stijgt van 19 miljoen in 2017 naar 22 miljoen in 2018 (16%). Omdat de
gecontracteerde palliatieve zorg ook in volume is toegenomen, is het relatieve aandeel
van niet-gecontracteerde palliatieve zorg minder hard gestegen van 6,8% naar 7,5%. Ook
dit percentage ligt iets lager dan bij de overige wijkverpleegkundige zorg.
De gemiddelde kosten per cliënt van palliatieve gecontracteerde en
niet-gecontracteerde zorg in 2018 bedragen respectievelijk 3.800 euro en 6.000 euro. Dit
betekent dat de kosten van palliatieve cliënten die niet-gecontracteerde wijkverpleging
krijgen 1,6 keer zo hoog zijn als de kosten van palliatieve cliënten die gecontracteerde
wijkverpleging krijgen.
Uren
Bij de niet-gecontracteerde zorgaanbieders ontvangen cliënten (76 uur) 2,5 keer zo veel
uren palliatieve zorg dan bij de gecontracteerde zorgaanbieders (31 uur). Het relatieve
verschil tussen beide ten opzichte van 2017 is afgenomen doordat het gemiddelde aantal
uren palliatieve zorg bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders is gedaald van 83 naar 76
uur.
De kosten van palliatieve zorg per cliënt per maand zijn bij niet-gecontracteerde
zorgaanbieders ongeveer 1,8 keer zo hoog als bij gecontracteerde zorgaanbieders.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

4/29

Inhoud
1.

2.
3.
4.

5.

6.

7.

8.
9.

Managementsamenvatting
1.1. Ontwikkelingen in de wijkverpleging
1.2. Aandeel niet-gecontracteerde wijkverpleegkundige zorg
1.3. Palliatieve zorg
Inleiding
Doel onderzoek
Aanpak onderzoek
4.1. Declaratiegegevens wijkverpleging
4.2. Contractinformatie zorgverzekeraars
4.3. Validatie
4.4. Vergelijkbaarheid met het onderzoek van Arteria Consulting
Kwantitatieve ontwikkeling wijkverpleging
5.1. Omvang wijkverpleging 2016-2018
5.2. Aantal cliënten wijkverpleging per maand
5.3. Leeftijdsopbouw cliënten wijkverpleging in jaren
5.4. Onderverdeling naar doelgroepen wijkverpleging
Onderscheid gecontracteerde en niet-gecontracteerde wijkverpleging
- exclusief palliatieve zorg
6.1. Aantal cliënten per jaar
6.2. Kosten per jaar
6.3. Gemiddelde kosten per cliënt per jaar
6.4. Gemiddeld aantal uren zorg per cliënt per maand
6.5. Meerkosten per cliënt per maand
6.6. Kosten per cliënt per maand
6.7. Leeftijdsopbouw
6.8. Onderscheid naar zorgaanbieder
6.9. Chronische aandoeningen
Onderscheid gecontracteerde en niet-gecontracteerde wijkverpleging
- palliatieve zorg
7.1. Aantal cliënten per jaar
7.2. Kosten per jaar
7.3. Gemiddelde kosten per cliënt per jaar
7.4. Gemiddeld aantal uren zorg per cliënt per maand
7.5. Meerkosten per cliënt per maand
Bijlage I
Contact

2
2
2
4
6
7
8
8
8
9
9
11
11
12
13
14
16
16
17
17
18
18
19
20
22
23
25
25
25
26
26
27
28
29

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

5/29

2. Inleiding
Wijkverpleging maakt sinds 1 januari 2015 deel uit van de basisverzekering uit de
Zorgverzekeringswet (Zvw). Voorheen viel wijkverpleging onder de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Wijkverpleging is er voor mensen die thuis verzorging of
verpleging nodig hebben1. Als ‘spil in de wijk’ is het onder andere de taak van de
wijkverpleegkundige te identificeren welke zorg cliënten nodig hebben. Met de
overheveling naar de Zvw is wijkverpleging een integrale aanspraak. Hierdoor is het dan
ook een integraal product geworden van ‘verzorging’ en ‘verpleging’.
Zorgverzekeraars zijn verantwoordelijk voor de inkoop van voldoende zorg voor hun
verzekerden en sluiten contracten af met zorgaanbieders. Niet met alle zorgaanbieders
worden contracten gesloten. Dit kan een keuze zijn van de zorgverzekeraar en/of de
zorgaanbieder. Eerder onderzoek van Arteria Consulting in samenwerking met Vektis 2
toont aan dat sinds 2015 het aandeel niet-gecontracteerde zorg ten opzichte van de
gecontracteerde zorg is gestegen. In 2015 werd er 37 miljoen niet-gecontracteerde zorg
gedeclareerd, in 2016 is dit gestegen naar 104 miljoen. In het 1e half jaar van 2017 stond
de teller op 84 miljoen. Tijdens een 1e inventarisatie van het Talma Instituut (2017)3 kwam
daarnaast naar voren dat de kosten per cliënt bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders
87% hoger zijn in vergelijking met gecontracteerde zorgaanbieders. Volgens het Talma
instituut is de groei te wijten aan intensiveringen van zorguren door niet-gecontracteerde
zorgaanbieders.
In de hoofdlijnakkoorden (HLA’s) voor de wijkverpleging zijn afspraken gemaakt over het
bevorderen van zorgcontractering. Dit met het oog op het verkleinen van het
percentage niet-gecontracteerde zorg. Het streven van de HLA’s is om in 2019 een daling
te realiseren ten opzichte van voorgaande jaren. Daarnaast staat in de akkoorden
omschreven dat als het aandeel niet-gecontracteerde zorg, ondanks de inspanningen
niet daalt, verdergaande aanpassingen in wet- en regelgeving noodzakelijk zijn om het
onderscheid tussen de vergoeding van niet-gecontracteerde versus gecontracteerde
zorg te verhelderen dan wel te versterken. De partijen die de HLA’s hebben ondertekend4
willen de niet-gecontracteerde zorg binnen de wijkverpleging monitoren. Daarom heeft
Vektis de opdracht gekregen de ontwikkeling van het aandeel niet-gecontracteerde zorg
binnen de wijkverpleging in beeld te brengen.

1 Het gaat hierbij om hulp bij de algemene dagelijkse verrichtingen, zoals wassen en aankleden of het

klaarzetten en toedienen van medicijnen. Ook verpleegkundige handelingen, zoals wonderverzorging valt onder
de wijkverpleging. Daarnaast maakt de wijkverpleegkundige afspraken met de gemeente over zorg, welzijn en
wonen.
2 (Niet-)gecontracteerde zorg in de wijkverpleging: Een kwantitatief en kwalitatief onderzoek, Arteria Consulting,
december 2017.
3 Uitgavengroei niet-gecontracteerde GGZ en Wijkverpleging, Talma Instituut, augustus 2017.
4 Actiz, Branchebelang Thuiszorg Nederland, Patiëntenfederatie Nederland, Verpleegkundigen & Verzorgenden
Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

6/29

3. Doel onderzoek
Het doel van dit onderzoek is om inzicht te bieden in de ontwikkeling van het aandeel
niet-gecontracteerde zorg binnen de wijkverpleging. Dit inzicht biedt de basis voor het
vormen van beleid op dit terrein.
Het rapport heeft een kwantitatieve opzet. De resultaten zijn feitelijk gerapporteerd en het
rapport bevat daarom geen beleidsmatige uitspraken, conclusies en aanbevelingen. De
resultaten van het onderzoek worden openbaar en conform toezegging van de
Staatssecretaris met de Tweede Kamer gedeeld.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

7/29

4. Aanpak onderzoek
In dit onderzoek zijn declaratiegegevens wijkverpleging, beschikbaar bij Vektis, gekoppeld
aan de contractinformatie die zorgverzekeraars in een los overzicht aan Vektis hebben
geleverd. Door het samenvoegen van deze informatie is de omvang van de
gecontracteerde en niet-gecontracteerde wijkverpleegkundige zorg in beeld gebracht.
Hieronder volgt meer toelichting over de verschillende informatiestromen en de validatie
die is uitgevoerd. Tenslotte is de vergelijkbaarheid van het huidige onderzoek met het
onderzoek van Arteria Consulting toegelicht.

4.1. Declaratiegegevens wijkverpleging
Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van het informatiesysteem van Vektis waaraan alle
zorgverzekeraars maandelijks informatie over de wijkverpleging leveren (QA-Zvw). Hierbij
gaat het alleen om alle door zorgverzekeraars als rechtmatige beoordeelde en betaalde
verklaarde declaraties. De declaraties bevatten informatie over de cliënt, de genoten
zorg, de zorgverlener en de kosten. De dekkingsgraad is afhankelijk van de
aanleversnelheid van de zorgverzekeraars. Voor de jaren 2016-2018 beschikt Vektis over
ruim 98% van de daadwerkelijke schade wijkverpleging. Voor het 1 e kwartaal 2019 is dit
onderzoek gebaseerd op meer dan 90% van de te verwachten totale schadelast.

4.2. Contractinformatie zorgverzekeraars
In samenwerking met zorgverzekeraars heeft Vektis een aanleverspecificatie opgesteld voor
het leveren van de contractinformatie over wijkverpleging. Hiermee is de uniformiteit tussen de
leveringen van de verschillende zorgverzekeraars gewaarborgd. Zorgverzekeraars leverden
aan Vektis een bestand met de AGB-codes van de zorgaanbieders waarmee een

contract is afgesloten voor de jaren 2016-2019 met begin- en einddatum van het
contract. Wanneer een prestatie binnen de contractperiode valt is deze toegerekend
aan de gecontracteerde zorg. Gedeclareerde prestaties die buiten de contractperiode
vallen zijn toegerekend aan de niet-gecontracteerde zorg. Het is mogelijk dat
zorgverzekeraars in de loop van het jaar een contract afsluiten. Hiermee is rekening
gehouden bij de toewijzing van de declaraties.
In dit onderzoek is uitgegaan van de contracteergraad op peilmoment 30 april 2019. De
mogelijkheid bestaat dat er na 30 april 2019 nieuwe contracten zijn afgesloten met
zorgaanbieders. Declaraties van deze zorgaanbieders die na deze peildatum zijn
gedeclareerd worden daardoor onterecht toegewezen aan de niet-gecontracteerde
zorg. Bij de uitvragen in volgende jaren worden deze nieuwe contracten wel
meegenomen.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

8/29

1 kleine zorgverzekeraar was niet in staat om contractinformatie voor de jaren 2016 en
2017 aan te leveren. Daarom is deze zorgverzekeraar voor deze jaren uitgesloten van het
onderzoek.

4.3. Validatie
Om een goed beeld te krijgen van de graad van contractering is het van belang dat bij
Vektis precies bekend is welke zorgverzekeraar met welke zorgaanbieder een contract
heeft in de betreffende jaren. Dit omdat gegevens anders onterecht in de groep ’nietgecontracteerd‘ worden opgenomen. Om deze situatie te voorkomen hebben we samen
met de zorgverzekeraars gedurende het project een validatie uitgevoerd. Hierbij is een
vergelijking gemaakt tussen de zorgconsumptie ’gecontracteerd’ en ’niet
gecontracteerd‘, zoals enerzijds bekend bij Vektis en anderzijds bij de zorgverzekeraars.
Hierdoor is voorafgaand aan de analyses getoetst of de data ’niet gecontracteerde zorg‘
overeenkwam met het beeld van de individuele zorgverzekeraars. Bij 1 kleine
zorgverzekeraar week dit beeld te veel af, waardoor deze zorgverzekeraar van het totale
onderzoek is uitgesloten.

4.4. Vergelijkbaarheid met het onderzoek van Arteria Consulting
Vektis heeft de opdracht gekregen om de inzichten uit het Arteria onderzoek te
actualiseren. Er zijn echter een aantal verschillen in onderzoeksopzet, waardoor de cijfers
tussen het Arteria onderzoek en dit huidige onderzoek van elkaar afwijken.
Het gaat hierbij om het volgende:
 Vektis beschikt over meer complete cijfers voor de jaren 2016 en 2017. Het
onderzoek van Arteria vond in december 2017 plaats. Het huidige onderzoek
betreft alle cijfers van tot en met juni 2019, waardoor Vektis over meer
declaratiegegevens beschikt waarbij ook eventuele correctie boekingen zijn
verwerkt.
 In het onderzoek van Arteria is de samenstelling van de zorgverzekeraars waarvan
de gegevens in het onderzoek zijn toegepast afwijkend van de samenstelling van
het huidige onderzoek. In het onderzoek van Arteria is 1 andere zorgverzekeraar
uitgesloten.
 Vektis heeft een optimalisatie van de contractinformatie uitgevoerd voor de jaren
2016-2019. Dankzij de validatie is de datakwaliteit van de contractinformatie sterk
verbeterd. Hier is tijdens dit onderzoek veel tijd aan besteed. Bij het onderzoek van
Arteria was het tijdsbestek voor het uitvragen van de contractinformatie kort.
 In het huidige onderzoek heeft een actualisatie van de contractinformatie over
2017 plaatsgevonden. In het huidige onderzoek zijn de contracten met
zorgaanbieders die na de uitvraag voor het Arteria onderzoek zijn afgesloten in
2017, wel meegenomen.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

9/29





Vektis heeft cliënten met ’0 euro‘ aan zorgkosten wijkverpleging uitgesloten van
het onderzoek. Het betreft hier meestal foutieve declaraties die later gecorrigeerd
zijn. In het onderzoek van Arteria zijn deze cliënten wel meegenomen.
In het huidige onderzoek is geen uitsplitsing gemaakt naar verpleging en
verzorging, aangezien er vanaf 2017 wordt gewerkt met een integraal tarief.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

10/29

5. Kwantitatieve ontwikkeling wijkverpleging
In dit hoofdstuk bieden we inzicht in de kwantitatieve ontwikkeling van de wijkverpleging
voor de periode 2016 tot en met het 1e kwartaal van 20195.
Bij elke paragraaf is een conclusie opgesteld die betrekking heeft op de ontwikkeling van
2017 naar 2018. Deze conclusie is dikgedrukt en cursief weergegeven. In de tabellen zijn
de bijbehorende cijfers voor deze conclusies in het oranje uitgelicht. Aangezien het 1e
kwartaal van 2019 op het moment van onderzoek nog niet volledig is uit gedeclareerd,
kunnen over deze periode nog geen conclusies worden getrokken. Deze cijfers zijn
daarom in grijstinten weergegeven. Dit geldt voor de gehele rapportage.
Vanwege onvoldoende datakwaliteit zijn de declaraties van 1 kleine zorgverzekeraar
uitgesloten uit het gehele onderzoek.

5.1. Omvang wijkverpleging 2016-2018
In 2018 ontvingen in totaal 572 duizend mensen wijkverpleging6. Dit is een stijging van 5,6%
ten opzichte van 2017, waarin 542 duizend mensen wijkverpleegkundige zorg ontvingen.
In 2016 lag dit aantal op 526 duizend. De totale kosten zijn in 2018 met 5,7% gestegen ten
opzicht van 2017, van 3,3 miljard naar 3,5 miljard euro. In 2016 lagen de totale kosten op
3,1 miljard euro.
In 2018 hebben 561 duizend cliënten wijkverpleegkundige zorg ontvangen via de
zorgaanbieder (Zorg in Natura). De omvang hiervan bedraagt 3,2 miljard euro. 20 duizend
cliënten ontvingen in 2018 wijkverpleegkundige zorg via een Persoonsgebonden Budget
(PGB).7 Dit omvat 345 miljoen euro.

5 In dit onderzoek zijn alle beschikbare declaraties meegenomen t/m 1e kwartaal 2019 op peildatum juni 2019.

Hiermee wordt een zo recent mogelijk beeld van de zorg geschetst. Het dekkingspercentage voor het 1e
kwartaal van 2019 is meer dan 90%.
6 Meer kwantitatieve feiten over de wijkverpleging zijn te vinden op www.zorgprismapubliek.nl.
7 Voor het aantal cliënten geldt dat ZIN en PGB niet optellen tot het totaal doordat cliënten in 1 jaar zowel zorg
gefinancierd vanuit PGB als ZIN kunnen hebben gehad.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

11/29

Tabel 1: Omvang wijkverpleging: Stijging van 6% in aantal cliënten en kosten
Jaar

Aantal
cliënten

Kosten

Kosten per
cliënt

Uren per
cliënt

Toename
cliënten
%

Toename
kosten
%

ZIN
2016

515.300

€ 2.830.000.000

€ 5.500

108

5,5

4,8

2017

531.400

€ 3.000.000.000

€ 5.600

108

3,1

6,0

2018

561.700

€ 3.176.000.000

€ 5.700

99

5,7

5,9

2019 Q1

338.700

€ 759.000.000

€ 2.200

37

2016

20.700

€ 309.000.000

€ 14.900

427

-22,5

-1,9

2017

19.700

€ 330.000.000

€ 16.800

483

-4,8

6,8

2018

20.300

€ 345.000.000

€ 17.000

477

3,0

4,5

2019 Q1

17.500

€ 82.000.000

€ 4.700

131

2016

526.000

€ 3.139.000.000

€ 6.000

122

5,6

4,0

2017

542.200

€ 3.331.000.000

€ 6.100

124

3,1

6,1

2018

572.300

€ 3.521.000.000

€ 6.200

114

5,6

5,7

2019 Q1

352.500

€ 842.000.000

€ 2.400

42

PGB

Totaal

Vanaf hier richten we ons in het onderzoek alleen nog op Zorg in Natura (ZIN), aangezien
de zorg gefinancierd vanuit het Persoonsgebonden budget (PGB) niet gecontracteerd
wordt.

5.2. Aantal cliënten wijkverpleging per maand
Gemiddeld maken in 2018 per maand 280 duizend cliënten gebruik van wijkverpleging. In
2017 waren dit er 270 duizend en in 2016 260 duizend. In grafiek 1 is weergegeven hoe het
aantal unieke cliënten met wijkverpleging per maand door de jaren verandert.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

12/29

Grafiek 1: Aantal cliënten wijkverpleging stijgt met 3,7%
290.000
285.000
280.000
275.000
270.000
265.000
260.000
255.000
250.000
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
2016

2017

2018

5.3. Leeftijdsopbouw cliënten wijkverpleging in jaren
Binnen de wijkverpleging wordt de cliëntpopulatie voornamelijk gevormd door ouderen.
In 2018 is de leeftijdsopbouw gelijk gebleven ten opzichte van 2016 en 2017. De
gemiddelde leeftijd van mensen met wijkverpleegkundige zorg is 75 jaar. In grafiek 2 zijn
de cliënten wijkverpleging naar leeftijd weergegeven.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

13/29

Grafiek 2: Leeftijdsopbouw cliënten wijkverpleging blijft gelijk
120.000
100.000
80.000
2016
60.000
40.000
20.000

2017
2018
2019

0

5.4. Onderverdeling naar doelgroepen wijkverpleging
Sinds 2017 is het voor gecontracteerde zorgaanbieders mogelijk de zorgprestaties te
registreren voor verschillende doelgroepen.8 Voor de niet-gecontracteerde wijkverpleging
worden geen doelgroepen geregistreerd.
In 2018 is 85% van de zorg gedeclareerd volgens een doelgroep. De resterende 15% van
de gedeclareerde zorg bevat geen doelgroep informatie. In 2017 was 76% van de zorg
gedeclareerd volgens een doelgroep. In tabel 2 is de procentuele onderverdeling (op
basis van de gedeclareerde zorg) per doelgroep per jaar weergegeven voor de
gecontracteerde zorg. De verschillen in deze onderverdeling tussen 2017 en 2018 zijn
minimaal.

8 Tot 2017 werd zorg in de wijkverpleging gedeclareerd op basis van verplegings- en verzorgingsprestaties. Per

2017 zijn integrale tarieven afgesproken voor de gecontracteerde wijkverpleging op basis van doelgroepen. Hier
is voor gekozen omdat het onderscheid tussen verpleging en verzorging moeilijk te maken is. Daarnaast wordt op
deze wijze vrijheid aan de wijkverpleegkundigen gegeven om zorg op maat te bieden. Hierdoor wordt het voor
zorgpartijen inzichtelijker aan welke groepen cliënten wijkverpleging wordt verleend.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

14/29

Tabel 2: Toename van 9%-punt in omvang zorg op basis van doelgroepen, verdeling over
doelgroepen blijft constant
Prestatiecode
1032

Omschrijving
Kortdurende ziekenhuis (na)zorg en verpleegkundige-MTH zorg

2017

2018

3%

3%

7%

6%

66%

68%

15%

14%

1%

0%

(op verzoek van huisarts/specialist)
1033

Zorg aan kwetsbare ouderen en chronisch zieken, korter dan 3
maanden

1034

Zorg aan kwetsbare ouderen en chronisch zieken, langer dan 3
maanden (somatisch)

1035

Zorg aan kwetsbare ouderen en chronisch zieken, langer dan 3
maanden (psychogeriatrisch/psychiatrisch)

1036

Preventie aan kwetsbare ouderen die nog geen zorgvraag
hebben

1037

Zorg aan terminale cliënten (palliatief terminale zorg)

7%

7%

1038

Intensieve kindzorg (medische kindzorg)

1%

1%

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

15/29

6. Onderscheid gecontracteerde en niet-gecontracteerde
wijkverpleging - exclusief palliatieve zorg
In hoofdstuk 6 en 7 bieden we inzicht in de verdeling van vergoede gecontracteerde en
niet-gecontracteerde wijkverpleegkundige zorg voor de periode 2016 tot en met het 1 e
kwartaal van 2019.9 Hierbij gaan we uit van rechte tellingen. Er zijn geen case-mix
correcties uitgevoerd voor zorgvraagzwaarte.
In hoofdstuk 6 sluiten we de palliatieve zorg uit. Palliatieve zorg is namelijk intensieve zorg
en kan van grote invloed zijn op de verschillen tussen gecontracteerde en nietgecontracteerde zorg. Door het weglaten van palliatieve zorg is een vergelijkbare
aanpak gehanteerd als bij het onderzoek van Arteria Consulting.
Op verzoek van het Ministerie van VWS bieden we in hoofdstuk 7 wel het inzicht in de
palliatieve zorg.
De werkgroep contractering HLA heeft tijdens de bijeenkomst van 13 augustus 2019 aan
Vektis gevraagd om aanvullend onderzoek te doen naar de invloed van de
contractstatus op het gemiddeld aantal uur wijkverpleging dat per cliënt per maand
wordt gedeclareerd. De resultaten van deze aanvullende analyse zijn terug te vinden in
de bijlage.

6.1. Aantal cliënten per jaar
In de tabellen 3 tot en met 6 geven we de ontwikkeling van de gecontracteerde en
niet-gecontracteerde wijkverpleegkundige zorg weer voor een aantal variabelen. In tabel
4 is het aantal cliënten weergegeven dat gecontracteerde en
niet-gecontracteerde zorg heeft ontvangen per jaar. Hierin is te zien dat het aantal
cliënten met wijkverpleging bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders is gestegen van
17.000 in 2016, naar 23.000 in 2017 en 30.000 in 2018. Het percentage cliënten dat
niet-gecontracteerde zorg heeft ontvangen is toegenomen van 2016 naar 2017 met
1,1%-punt. Van 2017 naar 2018 is de stijging 0,9%-punt.
Tabel 3: Stijgende lijn in het percentage cliënten met niet-gecontracteerde zorg (1%)
Jaar

Gecontracteerd

Niet-gecontracteerd

% Niet-gecontracteerd

2016

457.000

17.000

3,6

2017

467.000

23.000

4,7

2018

503.000

30.000

5,6

2019 Q1

309.000

14.000

4,3

9 1 kleine zorgverzekeraar is uitgesloten van het onderzoek voor alle jaren (2016-2019) en 1 kleine zorgverzekeraar

heeft geen gegevens geleverd voor 2016 en 2017.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

16/29

6.2. Kosten per jaar
In tabel 4 staan de bedragen van geleverde zorg wijkverpleging gecontracteerd en
niet-gecontracteerd per jaar. De omvang van de niet-gecontracteerde zorg stijgt in 3 jaar
tijd van 107 miljoen in 2016, naar198 miljoen in 2017 en 260 miljoen in 2018. Omdat de
gecontracteerde zorg ook in volume is toegenomen, is het relatieve aandeel van
niet-gecontracteerde zorg in die periode gestegen van respectievelijk 4,3 naar 7,4 en
9,0%.
Tabel 4: Het aandeel van niet-gecontracteerde zorg neemt toe met 1,6%, naar 9%
Jaar

Gecontracteerd

Niet-gecontracteerd

% Niet-gecontracteerd

2016

€ 2.393.000.000

€ 107.000.000

4,3

2017

€ 2.465.000.000

€ 198.000.000

7,4

2018

€ 2.624.000.000

€ 260.000.000

9,0

2019 Q1

€ 637.000.000

€ 48.000.000

7,0

6.3. Gemiddelde kosten per cliënt per jaar
Tabel 5 toont de gemiddelde kosten per cliënt per jaar. Daarnaast laten we het
procentuele verschil in gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg zien en de ratio
van de kosten niet-gecontracteerd/kosten gecontracteerd.
Het procentuele verschil is van 2016 naar 2017 met 43%-punt toegenomen. De ratio is
hierbij respectievelijk gestegen van 1,2 naar 1,6. Dit wordt veroorzaakt doordat de kosten
per cliënt voor de niet-gecontracteerde zorg in deze periode sterk zijn gestegen, terwijl de
kosten per cliënt voor de gecontracteerde zorg bijna gelijk zijn gebleven. Van 2017 naar
2018 lijken de kosten van niet-gecontracteerde zorg zich min of meer te stabiliseren. Door
de lichte afname van de kosten per cliënt bij de gecontracteerde zorg en de lichte
toename van de niet-gecontracteerde zorg neemt het relatieve verschil tussen beide in
2018 toe met 5%-punt naar een niveau van 69%. Hierbij hoort een stijging van de ratio van
1,6 in 2017 naar 1,7 in 2018.
Tabel 5: Verschil in de gemiddelde kosten per cliënt per jaar neemt verder toe naar 1,7
keer zoveel kosten bij de niet-gecontracteerde zorgaanbieders in vergelijking met de
gecontracteerde zorgaanbieders
Jaar

Gecontracteerd

Nietgecontracteerd

% Verschil

Ratio

2016

€ 5.200

€ 6.300

21

1,2

2017

€ 5.300

€ 8.700

64

1,6

2018

€ 5.200

€ 8.800

69

1,7

2019 Q1

€ 2.100

€ 3.500

67

1,7

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

17/29

6.4. Gemiddeld aantal uren zorg per cliënt per maand
In tabel 6 tonen we het gemiddeld aantal uren zorg per cliënt per maand. De tabel geeft
inzicht in het procentuele verschil in gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg.
Daarnaast wordt de ratio van het gemiddeld aantal uren zorg bij niet-gecontracteerde
versus gecontracteerde zorgaanbieders getoond.
Het procentuele verschil is in 2017 gestegen met 62%-punt ten opzichte van 2016. Hierbij is
de ratio voor deze jaren gestegen van 1,9 naar 2,6. Dit is veroorzaakt doordat in 2017 het
gemiddeld aantal uren zorg per maand voor de gecontracteerde zorg gelijk is gebleven
en voor de niet-gecontracteerde zorg met 10 uur is gestegen. In 2018 zijn zowel het
gemiddeld aantal uren zorg per week voor de gecontracteerde als de nietgecontracteerde zorg gedaald ten opzichte van 2016. Het verschil in uren tussen
gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg bedraagt in 2018 24 uur per maand. Het
procentuele verschil voor 2018 is als volgt berekend: (38-14)/14*100% = 171%). De ratio is
hierbij gestegen van 2,6 in 2017 naar 2,7 in 2018.
Tabel 6: Verschil in het gemiddeld aantal uren zorg per cliënt per maand neemt verder toe
naar 2,7 keer zoveel uren zorg bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders in vergelijking
met de gecontracteerde zorgaanbieders
Jaar

Gecontracteerd

Nietgecontracteerd

% Verschil

Ratio

2016

16

31

94

1,9

2017

16

41

156

2,6

2018

14

38

171

2,7

2019 Q1

14

33

136

2,4

6.5. Meerkosten per cliënt per maand
In grafiek 3 geven we inzicht in de ‘meerkosten’. Met de term meerkosten bedoelen we
het procentuele verschil tussen de kosten van gecontracteerde en niet-gecontracteerde
zorg. Ter illustratie: van alle mensen die in mei 2018 wijkverpleging hebben ontvangen zijn
de gemiddelde kosten per cliënt voor niet-gecontracteerde zorg 100% hoger dan voor
gecontracteerde zorg. De grafiek laat zien dat de meerkosten voor alle maanden in 2016
lager liggen dan in de jaren 2017 en 2018. De meerkosten in de maanden van 2017 liggen
dicht bij de meerkosten in de maanden van 2018. In de maand januari zijn de meerkosten
voor beide jaren het hoogste.
De gemiddelde meerkosten op maandbasis liggen in 2017 en 2018 rond de 100%. Dit
percentage is hoger dan de cijfers in tabel 6, waar de gemiddelde kosten van de cliënten
op jaarbasis zijn vermeld. De verklaring voor dit verschil is dat de mensen die nietgecontracteerde zorg ontvangen gemiddeld korter in zorg zijn. De gemiddelde duur van
wijkverpleegkundige zorg bij gecontracteerde zorgaanbieders is 6 maanden. Bij nietgecontracteerde zorgaanbieders is dat 5 maanden. Dit beeld is stabiel over de jaren.
Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

18/29

Grafiek 3: De meerkosten per maand blijven gelijk
160%
140%
120%
100%

2016

80%

2017
2018

60%

2019
40%
20%
0%
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

6.6. Kosten per cliënt per maand
In grafiek 4 zijn de kosten per cliënt verder uitgesplitst per maand. De kosten per cliënt
voor de niet-gecontracteerde zorg liggen voor alle maanden van de jaren hoger dan bij
de gecontracteerde zorg. Meest opvallend is dat bij de gecontracteerde zorg de kosten
per cliënt over de verschillende maanden van de jaren vrij stabiel blijft. Bij de nietgecontracteerde zorg is er sprake van meer variatie in de kosten per cliënt tussen de
maanden over de jaren. De kosten per cliënt voor de niet-gecontracteerde zorg zijn voor
alle maanden in 2016 lager dan in 2017 en 2018. In 2017 en 2018 liggen deze kosten vrij
dicht bij elkaar. Daarnaast laten beide jaren een piek in januari zien.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

19/29

Grafiek 4: Gemiddelde kosten per cliënt per maand stabiel voor gecontracteerde zorg

€ 2.500

€ 2.000

€ 1.500

€ 1.000

€ 500

€1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3
2016

2017
Gecontracteerd

2018

2019

Niet-gecontracteerd

6.7. Leeftijdsopbouw
Grafiek 5 toont het percentage cliënten per leeftijdscategorie voor niet-gecontracteerde
en gecontracteerde zorg. Het valt op dat niet-gecontracteerde zorg in 2018 relatief vaker
wordt verleend aan jongere cliënten in de leeftijdsgroep 30-79 jaar. De gecontracteerde
zorg verleent relatief meer zorg aan oudere cliënten (vanaf 80 jaar) in vergelijking met de
niet-gecontracteerde zorg. In 2017 zien we een vergelijkbaar patroon.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

20/29

Grafiek 5: Relatief jongere cliënten bij niet-gecontracteerde zorg, vergelijkbaar patroon
over de jaren
20%
18%
16%
14%
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%

2017 - Gecontracteerd

2017 - Niet gecontracteerd

2018 - Gecontracteerd

2018 - Niet gecontracteerd

In grafiek 6 en 7 zijn de kosten per cliënt voor gecontracteerde en niet gecontracteerde
zorg verder uitgesplitst naar leeftijdsklasse van een cliënt (5 jaar). Om het overzicht te
bewaren tonen we alleen de jaren 2017 en 2018. Beide grafieken laten zien dat de kosten
per persoon voor de gecontracteerde zorg tot en met de leeftijdsklasse 20-24 jaar
afnemen en daarna geleidelijk aan weer toenemen. De kosten per cliënt voor de nietgecontracteerde zorg laten meer variatie zien voor 2017 en 2018. Wat met name opvalt is
dat naarmate de mensen ouder worden het verschil in kosten per persoon tussen de
gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg afneemt.
Een belangrijke aantekening hierbij is dat het aantal personen in de laagste
leeftijdsklassen (0-19 jaar) vrij laag is in vergelijking met de volwassen leeftijdsklassen (2018:
circa 11 duizend versus 522 duizend cliënten).

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

21/29

Grafiek 6: Leeftijdsopbouw kosten per cliënt (niet-)gecontracteerde wijkverpleging

2017
Kosten per cliënt

€ 20.000
€ 15.000
€ 10.000
€ 5.000
€-

Gecontracteerd

Niet gecontracteerd

Grafiek 7: Leeftijdsopbouw kosten per cliënt (niet-)gecontracteerde wijkverpleging

Kosten per cliënt

2018
€ 20.000
€ 15.000
€ 10.000
€ 5.000
€-

Gecontracteerd

Niet gecontracteerd

6.8. Onderscheid naar zorgaanbieder
Zorgaanbieders kunnen naast volledig gecontracteerde of niet-gecontracteerde zorg ook
deels gecontracteerde zorg leveren. Dit betekent dat een zorgaanbieder met een deel
van de zorgverzekeraars wel en met een deel van de zorgverzekeraars geen contract
sluit. In tabel 7 zijn de zorgaanbieders verdeeld onder 2 groepen. De
deels-gecontracteerde zorgaanbieders zijn voor de analyse opgesplitst in 2 groepen:
merendeels gecontracteerde en merendeels niet-gecontracteerde zorgaanbieders.
Voor alle jaren geldt dat het aantal deels-gecontracteerde zorgaanbieders relatief laag is
in vergelijking met de volledig gecontracteerde en volledig niet-gecontracteerde zorg.
Daarnaast valt op dat het grootste aantal aanbieders valt in de categorie <0,5%
gecontracteerd en dat dit aantal relatief gezien toeneemt over de jaren. Mogelijk wordt
Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

22/29

dit verklaard door toename van ZZP-ers. Ook zien we in 2018 een verdere stijging van de
gemiddelde kosten per cliënt bij de niet-gecontracteerde zorgaanbieders. Het aantal
uren per cliënt is het hoogste voor de groep aanbieders met niet-gecontracteerde zorg.
Een relativerende opmerking bij deze cijfers is dat de groep ≥99,5% gecontracteerd veruit
het grootste aandeel van de totale kosten per jaar in de wijkverpleging in beslag neemt.
Tabel 7: Meer aanbieders in de groep niet-gecontracteerde zorg – relatieve aandeel in
kosten beperkt
Categorie zorgaanbieder

% gecontracteerd

Aantal
aanbieders

Kosten

Kosten
per
cliënt

Uren
per
cliënt

2016
Volledig gecontracteerd

≥99,5%

499

€ 2.186.000.000

€ 5.169

101

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

114

€ 223.000.000

€ 5.037

96

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

16

€ 5.000.000

€ 1.447

29

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

1389

€ 85.000.000

€ 7.960

206

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

464

€ 2.250.000.000

€ 5.212

98

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

130

€ 223.000.000

€ 4.994

95

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

15

€ 8.000.000

€ 5.826

124

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

1887

€ 182.000.000

€ 9.511

232

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

492

€ 2.516.000.000

€ 5.180

88

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

103

€ 109.000.000

€ 4.484

83

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

35

€ 30.000.000

€ 5.538

119

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

2214

€ 229.000.000

€ 9.847

223

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

510

€ 514.000.000

€ 2.053

33

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

126

€ 127.000.000

€ 1.908

32

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

52

€ 9.000.000

€ 2.720

55

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

1309

€ 34.000.000

€ 4.197

96

2017

2018

2019 Q1

6.9. Chronische aandoeningen
In dit onderzoek is een cliënt ingedeeld in de categorie ’chronische aandoeningen‘ als
die persoon 1 of meer van de volgende aandoeningen heeft: Cardiovasculair
risicomanagement (CVRM), diabetes (Type I en II), Chronic Obstructive Pulmonary Disease
(COPD), dementie en Parkinson(isme)10. Hierbij gaan we er vanuit dat als een persoon
10 Vektis beschikt over een chronisch zieken database. Mensen worden op basis van zorgdeclaratie gegevens

ingedeeld in een chronisch ziekenpopulatie. Hiervoor worden alle beschikbare declaraties gefinancierd vanuit
de Zorgverzekeringswet (Zvw) en Wet langdurige zorg (Wlz) gebruikt. De criteria hiervoor zijn bepaald met
experts.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

23/29

eenmaal is gedefinieerd als chronisch ziek, hij dit ook zijn hele leven blijft. Volgens deze
definitie valt in 2018 89% van de cliënten met wijkverpleging in de groep met 1 of meer
chronisch aandoeningen. Ter vergelijking, onder de Nederlandse bevolking ligt het
percentage chronisch zieken in 2018 op 32%.
In tabel 8 maken we een verdere uitsplitsing naar de verschillende aandoeningen. Hieruit
blijkt dat de percentages chronisch zieken vergelijkbaar zijn bij de gecontracteerde en de
niet-gecontracteerde zorg voor de verschillende aandoeningen over de verschillende
jaren11. Er zijn enkele minimale verschillen. Zo ligt het percentage cliënten met diabetes bij
de niet-gecontracteerde zorg voor alle jaren 5-6% hoger dan bij de gecontracteerde
zorg. Het percentage patiënten met dementie is in 2017 7% lager bij de nietgecontracteerde zorg dan bij de gecontracteerde zorg. In 2018 is dit verschil 8%. Dit beeld
is in overeenstemming met de waarneming uit paragraaf 5.7 over leeftijdsopbouw met
een relatief lager aandeel van ouderen in de niet-gecontracteerde zorg.
Tabel 8: Onderscheid naar chronische aandoeningen: Niet-gecontracteerde
zorgaanbieders hebben relatief niet meer chronisch zieken in zorg over de jaren
Jaar
2016

2017

2018

Chronische
aandoening

% cliënten
gecontracteerd

% cliënten
niet-gecontracteerd

CVRM

93

93

Diabetes (I en II)

31

36

COPD

31

32

Dementie

27

30

Parkinson(isme)

4

4

CVRM

93

94

Diabetes (I en II)

31

37

COPD

30

32

Dementie

28

21

Parkinson(isme)

4

3

CVRM

93

93

Diabetes (I en II)

31

37

COPD

29

31

Dementie

25

17

Parkinson(isme)

4

3

11 Ter illustratie: Het percentage cliënten gecontracteerd met CVRM is als volgt berekend: het aantal cliënten

met CVRM met gecontracteerde wijkverpleging/ het totaal aantal cliënten met 1 of meer chronische
aandoeningen met gecontracteerde wijkverpleging. Een persoon kan in een jaar meerdere chronische
aandoeningen hebben, waardoor de percentages per jaar ≥100% zijn.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

24/29

7. Onderscheid gecontracteerde en niet-gecontracteerde
wijkverpleging - palliatieve zorg
Op verzoek van het Ministerie van VWS bieden we dit hoofdstuk inzicht in de palliatieve
zorg. Onder palliatieve zorg verstaan we hier de zorg die 90 dagen voor het overlijden is
geleverd. In 2016 hebben 72 duizend cliënten palliatieve zorg ontvangen. In 2017 waren
dat er 73 duizend en in 2018 75 duizend.

7.1. Aantal cliënten per jaar
De tabellen 9 t/m 12 geven inzicht in de ontwikkeling van de gecontracteerde en
niet-gecontracteerde wijkverpleegkundige palliatieve zorg voor een aantal variabelen. In
tabel 9 tonen we het aantal cliënten per jaar. Hierin is te zien dat het percentage cliënten
dat niet-gecontracteerde zorg heeft ontvangen van 2016 naar 2017 en van 2017 naar
2018 is toegenomen met 0,9%-punt.
Tabel 9: Stijgende lijn in het percentage cliënten met niet-gecontracteerde zorg (1%)
Jaar
2016
2017
2018
2019 Q1

Gecontracteerd
69.400
69.900
71.100
23.100

Niet-gecontracteerd
2.300
3.000
3.700
900

% Niet-gecontracteerd
3,2
4,1
5,0
3,7

7.2. Kosten per jaar
In tabel 10 staan de bedragen van geleverde wijkverpleegkundige palliatieve zorg
gecontracteerd en niet-gecontracteerd per jaar. De omvang van de
niet-gecontracteerde zorg stijgt van 12 miljoen in 2016, naar 19 miljoen in 2017 en 22
miljoen in 2018. Omdat de gecontracteerde zorg in volume ook is toegenomen, is het
relatieve aandeel van niet-gecontracteerde zorg minder hard gestegen van 6,8 naar
7,5%.
Tabel 10: Het aandeel niet-gecontracteerde zorg neemt toe met 0,7%, naar 7,5%
Jaar

Gecontracteerd

Niet-gecontracteerd

% Niet-gecontracteerd

2016

€ 265.000.000

€ 12.000.000

4,3

2017

€ 259.000.000

€ 19.000.000

6,8

2018

€ 271.000.000

€ 22.000.000

7,5

2019 Q1

€ 70.000.000

€ 5.000.000

6,7

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

25/29

7.3.

Gemiddelde kosten per cliënt per jaar

Tabel 11 toont de gemiddelde kosten per cliënt per jaar voor de palliatieve zorg.
Daarnaast geven we het procentuele verschil in gecontracteerde en nietgecontracteerde weer en de ratio van de kosten niet-gecontracteerd/kosten
gecontracteerd.
Het procentuele verschil is van 2016 naar 2017 met 41%-punt toegenomen. De
bijbehorende ratio is voor deze jaren gestegen van 1,3 naar 1,7. Dit wordt veroorzaakt
doordat de kosten per cliënt voor de niet-gecontracteerde zorg in deze periode sterk zijn
gestegen, terwijl de kosten per cliënt voor de gecontracteerde zorg licht zijn gedaald.
In 2018 is het relatieve verschil afgenomen met 15% ten opzichte van 2017. De ratio is voor
deze periode gedaald van 1,7 naar 1,6. Dit komt door de lichte toename van de kosten
per cliënt bij de gecontracteerde zorg en de afname bij de niet-gecontracteerde zorg.
Tabel 11: Verschil in de gemiddelde kosten per cliënt per jaar neemt af naar 1,6 keer
zoveel kosten bij de niet-gecontracteerde zorgaanbieders in vergelijking met de
gecontracteerde zorgaanbieders
Jaar

Gecontracteerd

Nietgecontracteerd

% Nietgecontracteerd

Ratio

2016

€ 3.800

€ 5.000

32

1,3

2017

€ 3.700

€ 6.400

73

1,7

2018

€ 3.800

€ 6.000

58

1,6

2019 Q1

€ 3.000

€ 4.800

60

1,6

7.4. Gemiddeld aantal uren zorg per cliënt per maand
In tabel 12 tonen we het gemiddeld aantal uren palliatieve zorg per maand per cliënt.
Daarnaast laten we het procentuele verschil in gecontracteerde en niet-gecontracteerde
zorg zien en de ratio van de kosten niet-gecontracteerd/kosten gecontracteerd.
In 2017 is het procentuele verschil met 74%-punt gestegen ten opzichte van 2016. De ratio
is voor de jaren gestegen van 1,8 naar 2,6. Dit wordt veroorzaakt doordat in 2017 het
gemiddeld aantal uren zorg per maand voor de gecontracteerde zorg licht is gedaald en
voor de niet-gecontracteerde zorg met 22 uur is gestegen.
In 2018 zijn zowel het gemiddeld aantal uren zorg per week voor de gecontracteerde als
de niet-gecontracteerde zorg gedaald ten opzichte van 2016. Voor deze jaren is de ratio
gedaald van 2,6 naar 2,5. Het verschil in uren tussen gecontracteerde en nietgecontracteerde zorg bedraagt in 2018 45 uur per maand. Het procentuele verschil voor
2018 is als volgt berekend: (76-31)/31*100% = 145%).

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

26/29

Tabel 12: Verschil in het gemiddeld aantal uren zorg per cliënt per maand neemt licht af
naar 2,5 keer zoveel uren zorg bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders in vergelijking
met de gecontracteerde zorgaanbieders
Jaar

Gecontracteerd

Nietgecontracteerd

% Verschil

Ratio

2016

33

61

85

1,8

2017

32

83

159

2,6

2018

31

76

145

2,5

2019 Q1

30

66

120

2,2

7.5. Meerkosten per cliënt per maand
In grafiek 8 zijn de ‘meerkosten’ weergegeven voor de palliatieve zorg. De grafiek laat
zien dat de meerkosten in 2016 over de maanden zijn toegenomen. De meerkosten in de
maanden februari, maart en april zijn in 2017 lager dan in 2018. Voor de overige maanden
zijn de meerkosten in 2017 hoger dan in 2018.
De gemiddelde meerkosten op maandbasis liggen in 2017 op 105% en in 2018 rond de
90%. Dit percentage is hoger dan de cijfers in tabel 11 waar de gemiddelde kosten van de
cliënten op jaarbasis zijn vermeld. De verklaring voor dit verschil is dat de mensen die nietgecontracteerde zorg ontvangen gemiddeld korter in zorg zijn. De gemiddelde duur van
wijkverpleegkundige zorg bij gecontracteerde zorgaanbieders is ruim 2 maanden (2,2) en
minder dan 2 maanden (1,8) bij de niet-gecontracteerde zorgaanbieders. Dit beeld is
vergelijkbaar over de jaren.
Grafiek 8: Meerkosten per cliënt per maand blijven gelijk
140%
120%
100%
2016

80%

2017
60%

2018

40%

2019

20%
0%
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

27/29

8. Bijlage I
Op verzoek van de werkgroep contractering HLA heeft Vektis een aanvullende analyse
uitgevoerd naar de invloed van de contractstatus op het gemiddeld aantal uur
wijkverpleging dat per cliënt per maand wordt gedeclareerd. Hiervoor zijn de
zorgaanbieders geselecteerd die voor alle jaren 2016-2018 wijkverpleging hebben
gedeclareerd onder dezelfde AGB-code. Een aanvullend criterium om meegenomen te
worden in deze verdieping is dat de contractstatus tussen de zorgaanbieder en een
zorgverzekeraar 1 keer is gewijzigd. Deze wijziging kan zijn van ‘gecontracteerd‘ naar
’niet-gecontracteerde‘ of vice versa. Het gaat hier om combinaties van een
zorgaanbieders met een zorgverzekeraar.
Tabel 13: Invloed van wijziging van contractstatus op gemiddeld aantal uur wijkverpleging
per cliënt per maand
Gewogen gemiddeld aantal uur
Voor wijziging

Na wijziging

Van niet-gecontracteerd naar gecontracteerd

22,3

16,8

Van gecontracteerd naar niet-gecontracteerd

17,6

15,7

De resultaten uit tabel 13 laten zien dat wanneer een zorgaanbieder en een
zorgverzekeraar een contract aangaan, het gemiddeld aantal uur wijkverpleging per
cliënt per maand daalt van 22 naar 17 uur. Wanneer een zorgaanbieder en een
zorgverzekeraar een contract ontbinden is het effect een daling van 18 naar 15 uur. Als
referentiekader geven we het gemiddeld aantal uur wijkverpleging bij zorgaanbieders die
de gehele periode ’gecontracteerd‘ waren. Deze waarde ligt op 15,5 uur. Bij
zorgaanbieders die de gehele periode ’niet-gecontracteerd‘ waren, ligt deze waarde op
38,1 uur.
We plaatsen twee kanttekeningen bij deze aanvullende analyse, zodat er voorzichtig
wordt omgegaan met het stellen van harde conclusies. Ten eerste is de analyse
gebaseerd op een kleine groep aanbieders, doordat relatief weinig zorgaanbieders drie
jaar achtereen wijkverpleging hebben gedeclareerd onder dezelfde AGB-code en er
weinig wijzigingen in de contractstatus hebben plaatsgevonden. Ten tweede zien we
verschillen tussen zorgverzekeraars die van invloed zijn op de gemiddelde waardes.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

28/29

9. Contact
Bij vragen en/of opmerkingen over dit rapport kunt u contact opnemen met:
Lieke van Gerwen
Kees Huijsmans
Ronald Luijk

030 8008 427
030 8008 361
06 822 790 40

l.van.gerwen@vektis.nl
k.huijsmans@vektis.nl
ro.luijk@vektis.nl

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2018

29/29