Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 136

Structuurvisie Ondergrond

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 februari 2015
Bijgaand bied ik u, mede namens de Minister van Economische Zaken, de
concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) voor het milieuonderzoek ten behoeve van de Structuurvisie Ondergrond aan1. De concept
NRD biedt de afbakening van het milieueffectrapport (planMER) en geeft
aan wat er wordt onderzocht, en hoe het onderzoek wordt vormgegeven.
In mijn brief over de betrokkenheid van de drinkwatersector bij de
Structuurvisie Ondergrond (Kamerstuk 33 169, nr. 9) heb ik aangegeven
dat er zienswijzen worden gevraagd op de concept NRD. Gelijktijdig met
de toezending van deze brief aan uw Kamer, wordt kennisgegeven van de
zienswijzeprocedure door publicatie in de Staatscourant en de Volkskrant.
De procedure zelf loopt van 10 februari tot en met 23 maart. Ook zal de
Commissie voor de m.e.r. adviseren over de concept NRD en daarbij de
ingediende zienswijzen betrekken.
In deze brief ga ik achtereenvolgens in op het brede programma Bodem
en Ondergrond, de inhoud van de concept NRD, de raakvlakken met
andere beleidstrajecten en het vervolgtraject. In de bijlagen bij deze brief
vindt u de concept NRD, een samenvatting van de concept NRD en de
kennisgeving van de zienswijzeprocedure die in de Staatscourant en de
Volkskrant is gepubliceerd.
Samenhang Structuurvisie en programma Bodem en Ondergrond
Het gebruik en het beheer van de ondergrond is een gezamenlijke
verantwoordelijkheid die vraagt om samenwerking en goede afspraken,
zowel tussen overheden onderling als met bedrijven, maatschappelijke
organisaties en burgers. De Structuurvisie wordt – en de concept NRD is –
dan ook in intensief overleg met de verschillende belanghebbenden
opgesteld. Sinds de zomer van 2012 werken het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en van Economische Zaken samen met de decentrale
overheden aan het brede programma Bodem en Ondergrond, met als
1

kst-33136-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 136, nr. 10

1

overkoepelend doel een duurzaam en efficiënt gebruik van de ondergrond, waarbij benutten en beschermen in balans zijn. Sindsdien is
gewerkt aan een gezamenlijke probleemstelling, waarin opgaven voor de
gehele ondergrond zijn geformuleerd. Hierover heb ik uw Kamer
geïnformeerd op 12 februari 2014 (Kamerstuk 33 136, nr. 6). Niet elk van
deze opgaven zal worden geadresseerd in de (Rijks)structuurvisie
Ondergrond. De (Rijks)structuurvisie richt zich alleen op de ruimtelijke
opgaven op rijksniveau. De NRD, het planMER en de MKBA dienen ter
voorbereiding en onderbouwing van deze Structuurvisie en richten zich
daarmee op vraagstukken op rijksniveau. De opgaven die niet in de
Structuurvisie worden geadresseerd worden opgepakt in het brede
programma Bodem en Ondergrond waaraan het Rijk en de decentrale
overheden gezamenlijk werken. Over deze opgaven worden afspraken
gemaakt met andere overheden en mogelijk ook brancheorganisaties,
kennisinstituten en maatschappelijke organisaties. Het gaat dan bijvoorbeeld om bestuurlijke afspraken over 3D-ordening in stedelijk gebied,
samenhangend grondwaterbeheer en het organiseren van kennis en
informatie omtrent de ondergrond. Naast het maken van afspraken is
voorzien in een gezamenlijk uitvoeringsprogramma van de betrokken
partijen.
Doel Structuurvisie Ondergrond en planMER
De Structuurvisie Ondergrond biedt na vaststelling het ruimtelijke
afwegingskader voor activiteiten in de ondergrond die van nationaal
belang zijn. Het gaat daarbij om mijnbouwactiviteiten en het borgen van
de beschikbaarheid van schoon drinkwater voor nu en in de toekomst.
Daarbij wordt rekening gehouden met andere belangen en functies die
raken aan de ondergrond en wordt het overkoepelende doel van het
programma Bodem en Ondergrond in ogenschouw gehouden. Het
ruimtelijke afwegingskader geeft aan waar deze activiteiten, onder welke
voorwaarden, worden toegestaan en waar niet. Waar nodig worden
ruimtelijke reserveringen voor specifieke activiteiten gedaan.
Uitgangspunt daarbij is dat het Rijk terughoudend zal zijn bij het maken
van reserveringen; alleen bij (voorziene) knelpunten zal het Rijk sturend
optreden. Door het bieden van een ruimtelijk afwegingskader willen de
Minister van Economische Zaken en ik bereiken dat ruimtelijk afwegen
van vergunningen mogelijk wordt voor activiteiten in de ondergrond, en
dat er meer duidelijkheid komt voor initiatiefnemers en andere overheden
bij toekomstige projecten in de ondergrond.
Vraagstelling in het planMER
Om in de Structuurvisie Ondergrond tot de juiste keuzes te komen met
betrekking tot het afwegingskader worden in het planMER de volgende
vragen beantwoord:
– Welke functies in de ondergrond raken aan elkaar, positief dan wel
negatief?
– Wat zijn de (milieu)effecten van deze functies en via welke maatregelen
kunnen deze effecten worden voorkomen?
– Op welke termijn, op welke plek en tussen welke functies gaat de
drukte in de ondergrond zich naar waarschijnlijkheid zodanig manifesteren dat er knelpunten ontstaan?
– Kunnen deze functies onder voorwaarden naast elkaar bestaan of
sluiten deze elkaar uit?
– Welke bijdrage kan de ondergrond bij verschillende scenario’s leveren
aan maatschappelijke opgaven als de drinkwater- en energievoorziening?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 136, nr. 10

2

Het planMER geeft hiermee de informatie waarmee duidelijk wordt of, en
zo ja waar, er keuzes moeten worden gemaakt in de Structuurvisie
Ondergrond. In het planMER zelf zijn deze keuzes niet aan de orde.
Te onderzoeken functies
Bij de uitwerking van de concept NRD is elke keer de vraag gesteld of
sturing via een Rijksstructuurvisie opportuun is voor de verschillende
functies. Hiermee blijft de ruimtelijke ordening zo dicht mogelijk bij
diegene die het aangaat, conform de uitgangspunten van de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte. Daarom worden de volgende functies
onderzocht in het planMER:
– Grondwaterwinning voor drinkwater
– Conventionele olie- en gaswinning
– Aardwarmtewinning (geothermie)
– Zoutwinning
– Opslag in zoutcavernes (aardgas, perslucht, stikstof en olie)
– Opslag in lege olie- en gasvelden (aardgas, CO2)
Voor al deze functies is er een maatschappelijke opgave op nationaal
niveau. Zo is in de Beleidsnota Drinkwater aangegeven dat de openbare
drinkwatervoorziening als nationaal belang wordt gezien. De ruimtelijke
vertaling hiervan en de inpassing in het totale gebruik van de ondergrond
vindt plaats in de Structuurvisie Ondergrond. De overige functies die
onderzocht worden in het planMER zijn allen mijnbouwactiviteiten. Voor
deze activiteiten is het Rijk de vergunningverlener op grond van de
Mijnbouwwet.
Proceswateronttrekkingen (voor de industrie) en WKO (bodemenergie)
zijn buiten de reikwijdte van het planMER gevallen, omdat ruimtelijke
sturing op Rijksniveau op deze functies niet opportuun is. Bij de beoordeling van de hierboven opgesomde functies wordt wel gekeken naar
eventuele effecten hiervan op andere functies, waaronder de proceswateronttrekkingen, WKO en schaliegas. Zo wordt de integraliteit van de
besluitvorming behouden.
Over hogetemperatuuropslag en ultradiepe geothermie is op dit moment
onvoldoende data en kennis beschikbaar om ruimtelijke uitspraken te
kunnen doen in de Structuurvisie. Ditzelfde geldt voor de eindberging van
radioactief afval. Op dit moment loopt er een onderzoeksprogramma
(OPERA) waarin wordt onderzocht welke formaties in de ondergrond
hiervoor geschikt zijn. Bij een toekomstige update van de Structuurvisie
kunnen deze activiteiten eventueel wel worden meegenomen.
Raakvlakken met andere beleidstrajecten
Nationaal Waterplan 2 en derde nota Waddenzee
Het planMER heeft betrekking op het grondgebied van het Europese deel
van Nederland, exclusief de Noordzee en de Waddenzee. Deze vormen
geen onderdeel van het planMER omdat ondergrondse activiteiten in deze
gebieden onderdeel vormen van respectievelijk de Beleidsnota Noordzee
2016–2021 welke integraal onderdeel is van het Nationaal Waterplan 2
(NWP2) en de derde nota Waddenzee. Ondergrondse activiteiten in de
Noordzee of Waddenzee worden via deze beleidskaders ruimtelijk
afgewogen.
Structuurvisie Schaliegas
De Structuurvisie Schaliegas zal integraal onderdeel uitmaken van de
Structuurvisie Ondergrond. Gedurende het milieuonderzoek en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 136, nr. 10

3

opstellen van de structuurvisie vindt intensieve afstemming plaats tussen
de beide trajecten voor wat betreft de aanpak, het beoordelingskader, de
uitgangspunten en de te hanteren informatiebronnen en kaarten.
De afweging of de winning van schaliegas op een bepaalde plaats de
voorkeur heeft boven andere activiteiten is geen onderdeel van de
Structuurvisie Schaliegas. Die afweging wordt gemaakt in de Structuurvisie Ondergrond. Indien de Structuurvisie Ondergrond expliciet reserveringen maakt voor andere activiteiten kan dit leiden tot een nadere
begrenzing van de potentieel geschikt bevonden gebieden in de Structuurvisie Schaliegas.
Onderzoeken naar drinkwater en energie
Naast bovengenoemde onderzoeken lopen momenteel onderzoeken naar
de toekomstige vraag en ruimtebehoefte van grondwater voor drinkwater.
Voor zover mogelijk zal dit ook worden verkend voor de afzonderlijke
energiegerelateerde functies in de ondergrond. De uitkomsten van deze
onderzoeken vormen belangrijke input voor het planMER om te kunnen
bepalen of en waar knelpunten tussen functies worden voorzien.
Vervolg
In de periode van 10 februari tot en met 23 maart heeft iedereen de
gelegenheid om zienswijzen in te dienen op de concept NRD. De
Commissie voor de m.e.r. is gevraagd te adviseren op de concept NRD en
bij haar advies alle binnengekomen zienswijzen te betrekken. De Minister
van Economische Zaken en ik geven vervolgens in een reactienota aan
hoe wij om zullen gaan met het advies van de Commissie voor de m.e.r.
en de reacties en zienswijzen in het planMER. De concept NRD, het advies
van de Commissie m.e.r. en de reactienota vormen dan tezamen de
definitieve Notitie reikwijdte en detailniveau.
Het ontwikkelen van de Structuurvisie Ondergrond is een complex traject
waarin veel belangen, functies in de ondergrond en aanpalend beleid
samenkomen. Uitgaande van tijdige levering van andere onderzoeken en
bestuurlijke afstemming verwacht ik de ontwerp Structuurvisie rond
oktober/november in procedure te kunnen brengen.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 136, nr. 10

4