Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1546
Vragen van het lid Özütok (GroenLinks) aan de Minister van Binnenlandse
zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht «burgemeester Sjors Fröhlich
over schadevergoeding Niemans: Dit is een mokerslag»? (ingezonden
16 december 2020).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Staatssecretaris van Financiën (Fiscaliteit
en Belastingdienst) (ontvangen 4 februari 2021). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1345.
Vraag 1
Kent u het bericht: «burgemeester Sjors Fröhlich over schadevergoeding
Niemans: Dit is een mokerslag»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Wat zijn de praktische gevolgen voor de gemeente Vijfheerenlanden in geval
de gemeente niet in cassatie gaat of de uitspraak in cassatie in stand zal
blijven en deze uitspraak definitief wordt? Moet de gemeente het bedrag op
korte termijn uit de eigen middelen betalen? Moet de gemeente Vijfheerenlanden dan bijvoorbeeld (fors) gaan bezuinigen op de voorzieningen voor
inwoners?
Antwoord 2
Het Gerechtshof in Den Haag heeft op 15 december van vorig jaar bepaald
dat de gemeente Vijfheerenlanden ruim € 90 mln. moet voldoen. De
gemeente moet dit op korte termijn uit eigen middelen betalen en de kosten
van eventuele financiering dekken binnen haar begroting. Momenteel
onderzoekt de gemeente Vijfheerenlanden zelf de uitspraak en implicaties.
Mijn ambtenaren hebben hierover gesproken met de provincie en gemeente.
Volgens de gemeente is de begroting voor het jaar 2021 in evenwicht. Wel
geeft de gemeente aan dat de betalingsverplichting «een enorme bres slaat in
de reserves» en dat de maatschappelijke impact groot is. Volgens de

1

ah-tk-20202021-1546
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

https://www.ad.nl/utrecht/burgemeester-sjors-frohlich-over-schadevergoeding-niemans-dit-iseen-mokerslag~a39569f8/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

gemeente kan zij haar doelstellingen op het gebied van onder andere
duurzaamheid, woningbouw en mobiliteit niet meer realiseren. Ik ga hier
nader op in bij vraag zes.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het maatschappelijk niet te verantwoorden is dat de
inwoners van de huidige gemeente Vijfheerenlanden grote gevolgen
ondervinden van een schadevergoeding die betaald dient te worden voor een
gebeurtenis van meer dan 40 jaar geleden bij een van de rechtsvoorgangers
van de huidige gemeente? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
De gemeente is een autonome bestuurslaag. Een gemeente is daarom in de
eerste plaats zelf verantwoordelijk voor haar financiële positie en de
(financiële) consequenties van haar handelen. De rechtelijke uitspraak is het
gevolg van een langlopende kwestie waarover de drie rechtsvoorgangers
(Leerdam, Zederik en Vianen) zijn geïnformeerd in het kader van het
haalbaarheidsonderzoek voor de herindeling die heeft geleid tot de gemeente
Vijfheerenlanden.
Vraag 4
Kunt u het juridische kader schetsen wat er gebeurt als een gemeente zo’n
grote schuld heeft die zij niet (op korte termijn) kan aflossen?
Antwoord 4
Uitgangspunt is dat de gemeente zelf de schuld voldoet. Wanneer de
gemeente dit niet (op korte termijn) kan en het de gemeente niet lukt de
baten en de lasten in de begroting structureel in evenwicht te krijgen, kunnen
gedeputeerde staten preventief toezicht instellen. In dat geval moeten
begrotingswijzigingen worden goedgekeurd door de provincie. Dit is
momenteel ook van toepassing op de gemeente Vijfheerenlanden. Doel van
preventief toezicht is te zorgen dat de gemeente de begroting weer structureel in evenwicht krijgt. Voor gemeenten die financiële problemen ondanks
het preventief toezicht alsnog niet zelf kunnen oplossen bestaat er een
vangnet. Dit vangnet is beschreven in de Financiële-verhoudingswet, artikel
12 en de Handleiding Artikel 12 Financiële-verhoudingswet. Een artikel
12-gemeente krijgt geld bovenop de gewone uitkering uit het gemeentefonds.
Daarom heet het geld een aanvullende uitkering. Alle gemeenten betalen dus
aan de aanvullende uitkering mee. Artikel 12-gemeenten moeten aan een
aantal voorwaarden van het Rijk voldoen om het extra geld te ontvangen. Die
zien op de omvang en de duur van het tekort, de minimale hoogte van de
OZB en het maximale uitgavenniveau. De gemeente en provincie hebben in
het overleg aangegeven dat het niet in de verwachting ligt dat een beroep op
artikel 12 nodig zal zijn.
Vraag 5
Zijn er meer soortgelijke gevallen bekend waarbij een fusiegemeente
geconfronteerd is met een grote claim uit het verleden van een van de
rechtsvoorgangers? Zo ja, kunt u daar voorbeelden van geven? Hoe is daar
toen mee omgegaan?
Antwoord 5
Er zijn geen gevallen bekend waarbij een fusiegemeente geconfronteerd is
met een grote claim uit het verleden van een van de rechtsvoorgangers. Wel
liep er een procedure tegen de gemeente Muiden, die is afgerond met een
vaststellingsovereenkomst. De gemeente Muiden heeft hierna een beroep
gedaan op Artikel 12 Financiële-verhoudingswet. Zowel de vaststellingsovereenkomst als de procedure in het kader van Artikel 12 hebben plaatsgevonden voorafgaand aan de herindeling van Muiden met andere gemeenten in
de gemeente Gooise Meren.
Vraag 6
Bent u bereid om, zeker nu veel gemeenten al kampen met financiële
tekorten, samen met de provincie Utrecht, de gemeente Vijfheerenlanden en
haar inwoners te ondersteunen bij de gevolgen die deze uitspraak met zich
meebrengt? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Uitgangspunt is de wet- en regelgeving zoals hierboven geschetst. Ik begrijp
dat dit voor deze net opgerichte gemeente een lastige en gevoelige situatie
is. Direct na de uitspraak van het Gerechtshof hebben mijn ambtenaren
contact gehad met de gemeente.
Het gesprek heeft geleid tot de afspraak dat de gemeente Vijfheerenlanden
met ondersteuning van BZK en de provincie Utrecht de gevolgen van de
uitspraak voor de ambities van Vijfheerenlanden in relatie tot de financiële
positie in kaart gaat brengen en vervolgens inventariseert welke mogelijkheden er zijn om welke ambities in verloop van tijd te realiseren zijn. Daarbij
wordt ook gekeken welke mogelijkheden er zijn om koppelingen te maken
met provinciaal- en Rijksbeleid.
De ondersteuning van de provincie en BZK wordt op twee manieren
vormgegeven. Allereerst betalen de provincie en BZK mee aan de verkenning
die onder opdrachtgeverschap van de gemeente wordt uitgevoerd door een
externe verkenner of bureau. Daarnaast brengen de provincie en BZK
expertise in. De eerste stap is om in samenspraak met provincie en BZK een
opdracht te formuleren voor een externe verkenner of bureau, die deze
opdracht gaat uitvoeren. Het streven is om de verkenning binnen 3 maanden
af te ronden.
Vraag 7
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Antwoord 7
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3