Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 794

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2023
In december 2020 is de motie van de leden Bergkamp (D66), Raemakers
(D66) en Van den Berg (CDA) aangenomen (Handelingen II 2020/21, nr. 34,
item 53) die de regering verzoekt om onafhankelijk onderzoek te laten
doen naar meer effectieve en congruente regio-indeling(en) om in de zorg
tot regionale samenwerkingsafspraken te komen en voorstellen te doen
op welke manier dit gerealiseerd kan worden. Zij hebben hierbij gevraagd
om ervaringen vanuit de praktijk mee te nemen.1 Op 5 oktober jl. heb ik
uw Kamer laten weten op welke wijze ik uitvoering wilde geven aan deze
motie.2 Ik heb hierbij opgemerkt dat voor de doorontwikkeling van de
regiobeelden in het Integraal Zorgakkoord (IZA) vanuit praktisch oogpunt
gekozen is voor de zorgkantoorregio. De zorgkantoorregio was in de
Hoofdlijnenakkoorden 2019–2022 ook het genoemde uitgangspunt voor
het opstellen van regiobeelden. De indeling in zorgkantoorregio’s wordt
inmiddels daarom door de meeste partijen herkend en geaccepteerd en
biedt voldoende ruimte voor het aanbrengen van verbindingen met
andere indelingen. Het is immers niet zo dat de indeling in zorgkantoorregio’s de andere indelingen vervangt. Het dient vooral als knooppunt waar
samenwerkingsverbanden samenkomen. Op die manier kunnen verschillende goed functionerende indelingen in samenhang met én naast elkaar
blijven bestaan.
Daarnaast heb ik opgemerkt dat met het oog op efficiëntere samenwerking in de regio op de langere termijn eventueel gekomen zou kunnen
worden tot minder regio’s en minder regio-indelingen.3 Ik heb hierbij
toegezegd onderzoek te zullen laten verrichten naar de mogelijkheden
hiervan, eventuele consequenties en de weg hiernaartoe. De afgelopen
maanden heeft bureau Andersson Elffers Felix (AEF) dit onderzoek
uitgevoerd en de resultaten daarvan ter beschikking gesteld. In dit
onderzoek is ook de motie van de leden Van den Berg (CDA) en Paulusma
1

Zie Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 138.
Zie Kamerstuk 31 765, nr. 669.
3
Zie Kamerstuk 31 765, nr. 669.
2

kst-31765-794
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 794

1

(D66) betrokken4, die vraagt om bij het onderzoek er als mogelijke
oplossingsrichting naar te streven dat toekomstige regio-indelingen
naadloos op elkaar aansluiten als een «matroesjkamodel».
Deze motie verzoekt verder de nieuwe indeling zo spoedig mogelijk te
implementeren en de Kamer regelmatig over de voortgang te informeren.
Bij deze brief stuur ik uw Kamer de resultaten van het AEF-onderzoek
«Regio-indelingen zorg en welzijn: een onderzoek naar congruentie,
effectiviteit en legitimatie»». Op deze manier regeer ik op de genoemde
moties. Deze moties beschouw ik hiermee als afgedaan.
Belangrijkste bevindingen uit het AEF-onderzoek en beleidsreactie
Onderzoeksvragen en onderzoeksopzet
Het onderzoek van AEF besteedt aandacht aan de volgende onderzoeksvragen:
1. Hoe kan – mede in het licht van het IZA, WOZO en andere programma’s en akkoorden – binnen en tussen verschillende regio-indelingen
effectieve regionale samenwerking tot stand komen? Wat zijn
resterende knelpunten?
2. Welke mogelijkheden zijn er om op termijn te komen tot minder
regio-indelingen?
– Wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende mogelijkheden?
Vermindert het bijvoorbeeld daadwerkelijk de bestuurlijke
complexiteit en leidt het tot efficiëntere samenwerking en
besluitvorming?
– Is binnen deze mogelijkheden ruimte om zoveel mogelijk recht te
doen aan bestaande samenwerkingsverbanden? In hoeverre is het
zogeheten «matroesjkamodel», waarin regio-indelingen van groot
naar klein in elkaars grenzen samenlopen, een efficiënte en
wenselijke optie voor regio-indelingen binnen de zorg en welzijn?
– Hoe kan democratische legitimatie worden gecreëerd?
Om antwoord te geven op deze onderzoeksvragen heeft AEF een
documentenanalyse uitgevoerd, verdiepende interviews met landelijke
partijen uitgevoerd en vijf regionale casus-sessies georganiseerd om
knelpunten en oplossingsrichtingen op te halen. Bij deze regionale
casus-sessies waren zorgverzekeraars, gemeenten en zorgaanbieders uit
diverse regio’s betrokken.
Het onderzoek focust zich op de zorg- en welzijnssector.
Aanpassing regio-indeling niet nodig én ongewenst
Het onderzoek laat zien dat (congruentie van) regio-indelingen slechts één
aspect is dat invloed heeft op de effectiviteit van samenwerken. Daarbij
wordt dit – hoewel er verschillende regio-indelingen bestaan binnen het
Nederlands landschap van zorg en welzijn – in de praktijk nauwelijks
ervaren als een probleem. Het rapport geeft daarom ook aan dat het
top-down uittekenen en opleggen van een landelijk (theoretisch)
ideaalbeeld van regio-indelingen (zoals het «matroesjkamodel») geen
gewenste route is. Hiermee zou volgens AEF geen recht worden gedaan
aan de inhoudelijke opgaven die ten grondslag liggen aan de samenwerking. Verder komt het naar verwachting de effectiviteit van de
regionale samenwerking niet ten goede. In de huidige praktijk blijkt
voldoende ruimte te bestaan om de indeling aan te passen wanneer
regionale partners deze ongewenst vinden. Ik zie op basis van de
4

Zie Kamerstuk 29 247, nr. 367.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 794

2

conclusies van dit rapport dan ook geen aanleiding om in te zetten op
aanpassing van de regio-indelingen in de zorg- en welzijnssector.
Governance
Effectieve regionale samenwerking blijkt enige inefficiëntie met zich mee
te brengen. Deels is dit een gegeven: het organiseren van overleg en
overeenstemming kost tijd en moeite, maar samen kunnen partijen
effectievere resultaten bereiken. Regionale samenwerkingsverbanden
blijken echter te verschillen in de mate waarin ze een volwassen organisatiegraad hebben bereikt. Inzet op een duidelijke governance vermindert
volgens AEF de inefficiëntie en bevordert de effectiviteit van samenwerking en democratische legitimiteit. AEF adviseert daarom om waar
nodig toe te werken naar een heldere governance met afspraken over
bijvoorbeeld de besluitvorming, verantwoordelijkheidsverdeling,
verantwoording, financiering en ondersteunende infrastructuur. Ook kan
bij de inrichting van de governance aandacht besteed worden aan burgeren patiëntenbetrokkenheid en (waar relevant) aan de betrokkenheid van
gemeenteraden. Dit kan bijdragen aan de democratische legitimiteit.
Samen met IZA-partijen zet ik momenteel de eerste stappen over het
nadenken over een heldere governance.
Een aantal gesprekspartners van AEF heeft de behoefte geuit aan inzicht
over wat belangrijk is en wat wel en niet werkt bij het vormgeven en
onderhouden van regionale samenwerkingen. Ik zal daarom de komende
tijd goede voorbeelden en belangrijke aspecten ten aanzien van de
inrichting van de governance verzamelen en verspreiden, zodat regionale
partijen hier desgewenst uit kunnen putten bij de vormgeving van hun
eigen governance. Deze analyse zal ik, zoals gebruikelijk, openbaar maken
op de website van De Juiste Zorg op de Juiste Plek (www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl). Daarnaast merk ik graag op dat in de criteria die gesteld
zijn aan de regiobeelden en -plannen5 afspraken zijn opgenomen
(bijvoorbeeld ten aanzien van de verantwoordelijkheidsverdeling en de
partijen die betrokken dienen te worden) die – indien nodig – een
startpunt kunnen vormen voor de inrichting van de governance.
Weloverwogen keuzes bij landelijke taaktoedeling of -herschikkingen
AEF adviseert om bij landelijke taakherschikking tot meer weloverwogen
keuzes te komen. Nieuwe/herijkte regionale verantwoordelijkheden dienen
hierbij in beginsel langs een congruente en consistente regio-indeling te
worden georganiseerd, tenzij er een inhoudelijke sterke motivering is om
hiervan af te wijken voor een bepaalde opgave.
Tot slot
Door verschillende wetenschappelijke raden is de afgelopen periode
terecht veel aandacht besteed aan «de regio». Vanuit de rijksoverheid
wordt vanuit veel verschillende beleidsterreinen gekeken naar de regio als
mogelijke oplossing. Echter wil het kabinet er voor waken dat de regio
gaat gelden als «panacee» voor allerlei problemen, zonder dat in den
brede wordt stilgestaan bij het maatschappelijke effect daarvan. Zo roept
de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) op om de stap naar
«de regio» beter doordacht te laten plaatsvinden. Zowel in de afweging of
de regio een goede oplossing is, als in hoe regionaal werken vervolgens
vorm en invulling krijgt.6

5
6

Zie Kamerstuk 31 765, nr. 704.
RVS «De regio als redding» 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 794

3

Ook kan gewezen worden op het advies «Elke regio telt! Een nieuwe
aanpak van verschillen tussen regio’s»7 dat op 27 maart 2023 is gepresenteerd door de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, de Raad voor
het Openbaar bestuur en de RVS. Hierin roepen de drie adviesraden het
kabinet op zijn regionaal beleid te wijzigen en te voorkomen dat er
onwenselijke verschillen ontstaan als het gaat om voorzieningen, onder
andere op het terrein van zorg, onderwijs, infrastructuur.
De verschillende rapporten tonen aan dat de beweging naar de regio
plaatsvindt op verschillende beleidsterreinen en vraagt om samenhang.
Dit betekent dat de beeldvorming en aanpak hiervan tot stand zal komen
binnen het gehele kabinet tot stand komt. Het kabinet streeft ernaar een
eerste inhoudelijke reactie op het advies «Elke regio telt!» voor het
zomerreces aan uw Kamer te doen toekomen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

7

Rli, RVS, ROB «Elke regio telt! Een nieuwe aanpak van verschillen tussen regio’s». 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 794

4