Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 207

China

Nr. 39

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 december 2020
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 3 juli 2020 over het rapport
Clingendael: China’s invloed op onderwijs in Nederland: een verkenning
(Kamerstuk 35 207, nr. 35).
De vragen en opmerkingen zijn op 2 oktober 2020 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 18 december
2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Verouden

kst-35207-39
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

1

Inhoud
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

2
2
3
5
6
7

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het rapport van
Clingendael: China’s invloed op onderwijs in Nederland: een verkenning.
Zij hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
Inleiding
Deze leden lezen dat er twee middelen van beïnvloeding en inmenging
bestaan, namelijk positieve en negatieve. Is het bekend van welke van
deze twee middelen China het meeste gebruik maakt en hoe vaak dit
gebeurt? Hoe verhoudt zich dit met andere landen, zoals bijvoorbeeld met
Iran?
Politieke beïnvloeding via Confucius Instituten
Deze leden lezen dat Chinese regelgeving voorschrijft dat alle Chinese
burgers en organisaties mee moeten werken met de Chinese inlichtingendienst als dat gevraagd wordt en dat er ook diverse gevallen bekend zijn
waarbij dit heeft plaatsgevonden. Deze leden vragen of de personen in
deze gevallen al vanaf het begin van de aanstelling samenwerkten met de
inlichtingendienst, of dat zij hier pas later voor werden benaderd. Wat
voor kennis werd er gedeeld in deze gevallen?
Confucius instituten in Nederland
De leden van de VVD-fractie lezen dat het Confucius Instituut Groningen
(CIG) zogenaamde «principals trips» organiseert naar China. Hoe vaak
hebben personen van de omschreven doelgroep deelgenomen aan een
dergelijke reis? Wat waren de ervaringen?
Deze leden vragen hoeveel studenten in totaal studeren bij de Confucius
instituten. Daarbij vragen zij ook naar de verdeling Chinese en Nederlandse studenten die verbonden zijn aan deze instellingen.
Bevindingen t.a.v. politieke beïnvloeding door Confucius Instituten
Voornoemde leden vragen of er kan worden verduidelijkt in cijfers wat
«beperkt in omvang» inhoudt.
Deze leden lezen dat het publieke debat rondom de Confucius instituten
de gesprekpartners zeer alert heeft gemaakt. Hoe krijgt deze alertheid
vorm? Wordt hier actief naar gehandeld? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom
niet?
Deze leden lezen dat volgens gesprekspartners Chinese directeuren en
docenten op de hoogte zijn van het Nederlandse academische klimaat en
hierdoor beter geen pogingen doen tot politieke beïnvloeding. Vindt u dit
voldoende overtuigend? Is het mogelijk dat de Chinese overheid politieke
beïnvloeding uitoefent via haar studenten? Is het in het onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

2

meegenomen dat Chinezen gewend zijn aan een bepaalde mate van
overheidsbemoeienis, die hoger is dan voor Nederlanders, en zij daardoor
wellicht minder goed kunnen bepalen waar de grens ligt?
Beïnvloeding in onderwijs
De leden van de VVD-fractie lezen dat er op beperkte schaal politieke
beïnvloeding plaatsvindt rondom bijeenkomsten over China-gerelateerde
thema’s aan Nederlandse universiteiten. Zijn hier specifieke voorbeelden
van bekend? Kan «beperkte schaal» worden toegelicht?
Beïnvloeding van studenten
Deze leden lezen dat studenten die opleidingen of cursussen op het
gebied van China volgen doen aan zelfcensuur. Betreft dit Nederlandse
studenten in Nederland? Zo ja, waarom wordt dit niet tegen gegaan?
Stimuleren docenten de studenten om afstand te nemen van deze
zelfcensuur?
Voornoemde leden lezen dat sommige studenten actief Chinese beleidsdoelstellingen promoten. Hoe krijgt deze actieve promotie vorm? Welke
beleidsdoelstellingen worden voornamelijk gepromoot? Vanuit welke
motivatie promoot een student deze beleidsdoelstellingen? Hoe werkt het
in het geval dat er wordt opgemerkt dat een student aan actieve promotie
doet? Hoe en door wie wordt hierop gelet? Op welke manier vindt zo’n
proces plaats? Welke consequenties hangen eraan wanneer er wordt
geconstateerd dat een student aan actieve promotie doet?
Beïnvloeding bij academische uitgeverijen: Bevindingen
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Chinese markt voor veel
uitgevers van dermate groot commercieel belang is dat zij zelfcensuur
accepteren. Wat vindt u hiervan? Waar kunnen deze uitgevers terecht met
hun zorgen en vragen ten aanzien van deze kwestie?
Overig
Deze leden lezen dat de Minister het rapport gaat gebruiken als inspiratie
voor het ontwikkelen van beleid en dat de Kamer dit in het najaar mag
verwachten. Loopt dit rapport inmiddels vertraging op? Zo ja, wanneer
kunnen de leden dit rapport dan verwachten?
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake Rapport
Clingendael: China’s invloed op onderwijs in Nederland: een verkenning.
Deze leden zijn teleurgesteld dat de Minister, ondanks de stevige
conclusie van het Clingendael instituut «dat het nu echt nodig is om
beleid te ontwikkelen en maatregelen te nemen» en het verzoek van de
universiteiten om verantwoordelijkheid te nemen en een nationale aanpak
te ontwikkelen, alsnog concludeert dat er geen aanleiding is tot hard
ingrijpen.
Deze leden hebben over het rapport nog enkele vragen.
Confucius Instituten
De leden van de CDA-fractie hebben middels schriftelijke vragen al
meerdere malen hun zorgen geuit over de Confucius Instituten. Ziet de
Minister, naar aanleiding van de zorgen van het Instituut Clingendael over
de Confucius Instituten, reden om bij de desbetreffende hogescholen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

3

universiteiten aan te dringen op stopzetting van de samenwerking? Klopt
het dat het contract in principe stilzwijgend verlengd wordt per vijf jaar,
als geen van de partijen negentig dagen van tevoren heeft opgezegd en
dat die datum nu al is verstreken? Zo ja, waarom heeft de Minister dit niet
in de beantwoording van de schriftelijke vragen aangegeven? Kan de
Minister aangeven of de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) de samenwerking heeft opgezegd? Indien de RUG dit niet gedaan heeft willen deze
leden graag weten welke andere mogelijkheden er zouden zijn om de
samenwerking komende vijf jaar te ontbinden en wat de consequenties
daarvan zijn.
Tevens willen deze leden graag weten wanneer het contract met
Hogeschool Zuyd toe is aan verlenging en welke randvoorwaarden
hiervoor zijn opgesteld.
Zelfcensuur
De leden van de CDA-fractie zijn verontrust over de conclusies die het
Instituut Clingendael trekt over de mate waarin er in Nederland sprake is
van zelfcensuur. Deze leden lazen dat de universiteit van Oxford maatregelen heeft genomen om studenten te beschermen tegen de Chinese
veiligheidswet1. Wat vindt de Minister van dit initiatief van Oxford, willen
de voornoemde leden graag weten. Zouden Nederlandse instellingen dit
voorbeeld moeten volgen? Zou dit nu al mogelijk zijn of moet er eerst
wet- en/of regelgeving hierop aangepast worden?
Het Instituut Clingendael adviseert om het bewustzijn van de risico’s van
politieke beïnvloeding in de samenwerking met China actief te versterken.
Wat vindt de Minister van de suggestie van deze leden om hierover een
nationaal trainingsprogramma te ontwikkelen wat door alle instellingen,
KNAW2 en NWO3 gevolgd kan worden?
Veiligheidsdiensten
Leveren de veiligheidsdiensten dreigingsinformatie aan bij de Minister, zo
willen deze leden weten. In hoeverre kan de Minister deze informatie
delen met de instellingen en doet de Minister dat ook? Klopt het dat
Nederlandse wetenschappelijke instellingen en instituten gevraagd is om
gezamenlijke activiteiten met Chinese instellingen, onderzoekers of
instituten in kaart te brengen en te melden?
Klopt het dat de veiligheidsdiensten volgens de Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten de rol hebben om onderzoek te doen naar personen
en/of organisaties die een dreiging zouden kunnen vormen voor de
nationale veiligheid en democratische rechtsorde? Gaat dit tot op het
niveau van inkomende onderzoekers en studenten, zo vragen deze leden.
Voortgezet onderwijs
In het Clingendael rapport wordt ten aanzien van het voortgezet onderwijs
geconcludeerd dat er geen sprake is van beïnvloeding zonder deze
conclusie nader te onderbouwen. Deze leden vragen de Minister te vragen
aan de onderzoekers waar zij deze conclusie op baseren en of dit ook
gedaan is op basis van onderzoek naar zowel het voorgeschreven als het
daadwerkelijk gebruikte lesmateriaal. Wordt er verder ook door de
Onderwijsinspectie gekeken of er in de klas sprake is van beïnvloeding of
zelfcensuur door de Chinese docenten?
1

Trouw, 28 september 2020, «Oxford beschermt kritische studenten tegen Chinese veiligheidswet https://www.trouw.nl/buitenland/oxford-beschermt-kritische-studenten-tegen-chineseveiligheidswet~b752084c
2
KNAW: Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
3
NWO: Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

4

Overig
Tevens zijn deze leden benieuwd wanneer de Minister dit najaar haar
beleid over de positie van Nederland ten opzichte van China op het terrein
van onderwijs en wetenschap naar de Kamer stuurt en wat ze hier, op
hoofdlijnen, van kunnen verwachten als de Minister geen aanleiding ziet
om hard in te grijpen. Erkent de Minister dat er door de ontwikkelingen
die door het Instituut Clingendael geschetst worden sprake is van
aantasting van academische vrijheid, vrijheid van meningsuiting en van
de integriteit van wetenschappelijke samenwerking en bestuurlijke
besluitvorming? En dat deze ontwikkelingen uiteindelijk resulteren in
ondermijning van het internationale liberale klimaat?
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het rapport van
Clingendael getiteld «China’s invloed op het onderwijs in Nederland: een
verkenning» en de aanbiedingsbrief van de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap. Deze leden constateren dat het kabinet in het
najaar de Kamer informeert over de positie van Nederland ten opzichte
van China op het terrein van onderwijs en wetenschap. Deze leden
hebben ter voorbereiding van het dan te voeren debat enkele vragen voor
nadere informatie.
Politieke beïnvloeding via Confucius Instituten
Deze leden constateren dat op dit moment twee Confucius Instituten actief
zijn. Deze leden vragen of, en met welke bedragen de Nederlandse
publieke kennisinstellingen en decentrale overheden met de publieke
bekostiging bijdragen aan de betreffende Confucius Instituten. Zij vragen
de Minister toe te lichten of deze geldstromen openbaar zijn.
Voornoemde leden lezen dat het Confucius Instituut Groningen een
leerstoel Chinese Cultuur en Taal aan de Rijksuniversiteit Groningen
meefinanciert. Deze leden vragen de Minister of er meer, en zo ja welke,
statelijke actoren zijn die leerstoelen aan Nederlandse kennisinstellingen
financieren.
Politieke beïnvloeding bij Nederlandse universiteiten
De leden van de D66-fractie lezen dat het vermijden van onderzoek op
politiek gevoelige thema’s tot gevolg heeft dat de Nederlandse kennispositie ten aanzien van China wordt aangetast. Het betreft met name op voor
Nederland relevante onderwerpen. Deze leden vragen de Minister of het
kabinet dit herkent en op welke wijze het kabinet deze lacunes in de
kennispositie probeert op te vullen.
Deze leden vragen op welke wijze Nederlandse universiteiten bij actieve
samenwerkingsverbanden met Chinese partners in de praktijk ervoor
zorgen dat onderzoekers conform de Gedragscode Wetenschappelijke
Integriteit (hierna: gedragscode) kunnen werken.
Deze leden lezen dat Chinese studenten zich soms geïntimideerd voelen
en/of gediscrimineerd worden in Nederland. Deze leden vragen de
Minister toe te lichten of het kabinet en/of de onderwijsinstellingen zich
verantwoordelijk voelen voor het wegnemen van vooroordelen en
stereotyperingen. Zo ja, welke acties zijn er concreet ondernomen om de
discriminatie van studenten met een Chinese afkomst te verminderen?
De leden van de D66-fractie vragen of er signalen zijn dat Chinese
studenten en onderzoekers door China verplicht worden om zich te
melden bij de Chinese ambassade en lid te worden van een Chinese
(studenten)organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

5

Deze leden constateren dat in Oxford studenten voortaan scripties en
papers over China anoniem kunnen inleveren, groepscolleges soms
vervangen worden door een-op-eengesprekken en tijdens colleges over
China geen opnames mogen worden gemaakt. De maatregelen zijn
bedoeld om de anonimiteit van studenten te borgen, nu Chinese
autoriteiten op basis van de nationale veiligheidswet in Hongkong
iedereen, waar ook ter wereld, die kritiek heeft op China vervolgd kan
worden. Deze leden vragen de Minister of Nederlandse universiteiten ook
de mogelijkheid hebben om deze maatregelen te treffen?
Conclusies, implicaties, en aanbevelingen
Voornoemde leden vragen of, en op welke wijze de bestuursafdelingen
van universiteiten en andere publiek gefinancierde kennisinstellingen
diepgaande kennis over (de risico’s van samenwerken met) China
verzamelen voorafgaand en tijdens samenwerkingsprojecten.
Deze leden vragen de Minister te verhelderen welke formele rol het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat, het Ministerie van Justitie en Veiligheid
en de inlichtingendiensten op dit moment hebben als een universiteit een
samenwerkingsverband aangaat met een onderzoeksgroep uit een onvrij
land. Verschaffen zij bijvoorbeeld adviezen hoe inbreuk op wetenschappelijke integriteit geborgd kan worden en is er een mogelijkheid om een
(aanstaand) samenwerkingsproject op te schorten?
De leden van de D66-fractie vragen de Minister welke bijzondere
regelingen er op dit moment bestaan ten aanzien van het inperken van
risico’s door deelnemers aan het onderwijs of onderzoek uit onvrije
landen. Zijn er bijvoorbeeld regels over het al dan niet toelaten van
onderzoekers uit onvrije landen ten aanzien van dual-use technologieën?
Deze leden vragen toe te lichten welke departementen vanuit welke
invalshoeken of raakvlakken betrokken zijn bij de nog te verschijnen
positionering van Nederland ten opzichte van China op het terrein van
onderwijs en wetenschap.
Voornoemde leden vragen de Minister of er contact is met andere
Europese landen over de positionering ten opzichte van China op
onderwijs en wetenschap. Op welke wijze waarborgen zij academische
vrijheid en wetenschappelijke integriteit? Ziet zij aanknopingspunten voor
een Europese coördinatie of een gezamenlijke aanpak, zo vragen deze
leden.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake het rapport Clingendael: China’s invloed op onderwijs in
Nederland: een verkenning. Deze leden delen de conclusie van het rapport
dat onderwijssamenwerking met China zorgen met zich mee brengt over
financiële afhankelijkheid van China, ongewenste kennisoverdracht,
spionage en politieke beïnvloeding. Derhalve hebben deze leden enkele
vragen.
Voornoemde leden lezen in het rapport dat herhaaldelijk en uitgebreider
onderzoek kan bijdragen aan het herkennen van patronen en naar
verwachting een zorgelijker beeld van toenemende Chinese politieke
beïnvloeding in het onderwijs zal opleveren. Deze leden zijn benieuwd of
de Minister bereid is om op een systematische wijze uitgebreid onderzoek
uit te voeren naar de rol van China in het onderwijs. Zo nee, waarom niet?
Is de Minister bereid nader te onderzoeken of op dit moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

6

CCP4-partijcellen aan Nederlandse universiteiten actief zijn op het gebied
van politieke beïnvloeding? Zo nee, waarom niet? Wat is de Minister
bereid te ondernemen als blijkt dat CCP-partijcellen wel actief zijn, zo
vragen deze leden.
Voorst lezen de leden van de GroenLinks-fractie in het rapport dat de
meerderheid van de gesprekspartners behoefte heeft aan informatievoorziening over samenwerking met China vanuit de Nederlandse overheid.
Ook de VSNU5 vraagt de regering om op dit thema haar verantwoordelijkheid te nemen en een nationaal plan van aanpak te maken6.
Voornoemde leden vragen hoe de Minister deze rol wil vervullen. Is zij
bereid een proactief nationaal plan van aanpak te maken, zo vragen deze
leden.
Voornoemde leden zien een vergelijkbare alarmerende trend in andere
landen waar studenten uit China een relatief grote inkomstenbron vormen
voor onderwijsinstellingen. Zo is het aandeel in collegegeldinkomsten
inkomsten rond de 20 procent bij de 24 bekendste en hoogst aangeschreven instellingen in het Verenigd Koninkrijk. Bij de University of
Glasgow is dit geschatte aandeel zelfs bijna 35 procent7. Ook in Australia
zijn studenten uit China cruciaal geworden voor het onderwijssysteem,
omdat de overheid jarenlang heeft bezuinigd op het onderwijs8. Wat kan
de Minister doen om te voorkomen dat ook Nederlandse onderwijsinstellingen een significant deel van hun financiering uit studenten uit
China halen? In hoeverre hebben de bezuinigen op het onderwijs in
Nederland de afhankelijkheid van buitenlandse studenten vergroot?
Vindt de Minister het ook zorgelijk dat op dit moment 50 procent van een
leerstoel Chinese Cultuur en Taal aan de RUG wordt gefinancierd door de
Chinese Ministerie van Onderwijs? Zo nee, waarom niet?
Tenslotte lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat binnen Nederlandse universiteiten Chinese studenten een belangrijk doelwit van, en
instrument voor politieke beïnvloeding zijn. Zij voelen zich niet vrij in hun
doen en laten. Deze leden vragen hoe studenten uit China beschermd
worden tegen de invloed van de Chinese overheid. Waar kunnen deze
studenten terecht indien ze te maken hebben met ongewenste
beïnvloeding of censuur? Welke zekerheid en bijstand kan het kabinet en
de onderwijsinstellingen hen bieden, zo vragen deze leden.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en de
opmerkingen van de leden van verschillende fracties in het verslag van
het schriftelijk overleg over mijn Kamerbrief van 3 juli 2020 over het
Rapport Clingendael: China’s invloed op onderwijs in Nederland: een
verkenning.

4

CCP: Chinese Communistische Partij
VSNU: Vereniging van Universiteiten
6
VSNU, 25 september 2020, VSNU-input ten behoeve van het schriftelijk overleg over het
«Rapport Clingendael: China’s invloed op onderwijs in Nederland: een verkenning»
7
Financieel Dagblad, 16 september 2020, Hoe de Britse universiteiten afhankelijk werden van
China. https://fd.nl/achtergrond/1357482/hoe-de-britse-universiteiten-afhankelijk-werden-vanchina
8
Financieel Dagblad, 10 februari 2020, Australische universiteiten vrezen miljardenstrop door
wegblijven Chinese studenten, https://fd.nl/economie-politiek/1334040/australischeuniversiteiten-vrezen-miljardenstrop-door-wegblijven-chinese-studenten
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

7

Hierbij reageer ik op de gestelde vragen en de geplaatste opmerkingen. Ik
doe dit op volgorde van de inbreng van de fracties en zal hierbij de
volgorde van het verslag aanhouden. De antwoorden zijn interdepartementaal afgestemd met EZK, BZK, JenV en BZ.
1. Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het rapport van
Clingendael: China’s invloed op onderwijs in Nederland: een verkenning.
Zij hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
Inleiding
Deze leden lezen dat er twee middelen van beïnvloeding en inmenging
bestaan, namelijk positieve en negatieve. Is het bekend van welke van
deze twee middelen China het meeste gebruik maakt en hoe vaak dit
gebeurt? Hoe verhoudt zich dit met andere landen, zoals bijvoorbeeld met
Iran?
Bij het behartigen van hun belangen ontplooien sommige statelijke
actoren activiteiten die schade kunnen toebrengen aan de nationale
veiligheidsbelangen, waaronder ongewenste beïnvloeding en inmenging.
Het behartigen van de eigen belangen is niet per definitie ongewenst,
echter soms ontplooien statelijke actoren activiteiten die gezien de aard
en de intentie van de activiteit schade kunnen opleveren aan onze
veiligheidsbelangen en derhalve ongewenst zijn. Statelijke actoren
kunnen met ongewenste inmenging gebruik maken van verschillende
beïnvloedingsmethodes en -doelgroepen, zoals diaspora, studenten,
media of politici. Soms kan er sprake zijn van heimelijke financiering of
het verspreiden van desinformatie. Van verscheidene statelijke actoren
zijn voorbeelden van manifestaties bekend over het gehele spectrum van
beïnvloeding en inmenging.
Het kabinet treedt op tegen ongewenste buitenlandse inmenging via de
daartoe ontwikkelde aanpak waar uw Kamer per brief uit maart 2018 over
geïnformeerd is.9 Deze aanpak is landenneutraal, dat wil zeggen
toepasbaar op iedere statelijke actor waarvan een dreiging uitgaat, en is
gericht op vormen van ongewenste (negatieve) buitenlandse inmenging,
open of heimelijk, en op het compromitteren, verzwakken, ondergraven
en destabiliseren van Nederland zelf, zijn democratische rechtsstaat en
open samenleving.10
Politieke beïnvloeding via Confucius Instituten
Deze leden lezen dat Chinese regelgeving voorschrijft dat alle Chinese
burgers en organisaties mee moeten werken met de Chinese inlichtingendienst als dat gevraagd wordt en dat er ook diverse gevallen bekend zijn
waarbij dit heeft plaatsgevonden. Deze leden vragen of de personen in
deze gevallen al vanaf het begin van de aanstelling samenwerkten met de
inlichtingendienst, of dat zij hier pas later voor werden benaderd. Wat
voor kennis werd er gedeeld in deze gevallen?
De Nederlandse Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten doen geen uitspraken
over individuele gevallen.

9
10

Kamerstukken 30 821 en 26 643, nr. 42
Kamerstukken 30 821 en 26 643, nr. 42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

8

Confucius instituten in Nederland
De leden van de VVD-fractie lezen dat het Confucius Instituut Groningen
(CIG) zogenaamde «principals trips» organiseert naar China. Hoe vaak
hebben personen van de omschreven doelgroep deelgenomen aan een
dergelijke reis? Wat waren de ervaringen?
De RUG laat mij desgevraagd weten dat het Confucius Instituut Groningen
(CIG) gemiddeld eens per twee jaar principal trips naar China organiseert.
De laatste heeft in 2018 plaatsgevonden. Hieraan namen tien schoolhoofden deel. Deze reizen staan voornamelijk in het teken van het
bezoeken van scholen en universiteiten.
Deze leden vragen hoeveel studenten in totaal studeren bij de Confucius
instituten. Daarbij vragen zij ook naar de verdeling Chinese en Nederlandse studenten die verbonden zijn aan deze instellingen.
Van de RUG begrijp ik dat 613 studenten een cursus Chinees volgden aan
het Confucius Instituut Groningen (CIG) in 2019. De nationaliteit van de
studenten aan het CIG wordt niet geregistreerd. De cursussen die worden
aangeboden hebben als doel Chinese taalvaardigheid te verwerven. De
voornaamste doelgroep bestaat dan ook uit studenten van wie de
moedertaal niet Chinees is. Hogeschool Zuyd laat weten dat het actuele
aantal cursisten aan het Confucius Instituut Maastricht (CIM) 95 is. Sinds
de opening van het instituut in 2017 hebben in totaal 870 studenten lessen
gevolgd bij het CIM. Deze cursisten beschikken allemaal over de Nederlandse nationaliteit. Daarnaast heeft ongeveer een derde van de cursisten
één of meerdere ouders van Chinese afkomst. Dit zijn met name cursisten
die lessen volgen aan de zaterdagschool van het CIM.
Bevindingen t.a.v. politieke beïnvloeding door Confucius Instituten
Voornoemde leden vragen of er kan worden verduidelijkt in cijfers wat
«beperkt in omvang» inhoudt.
De auteurs geven aan dat zij de bewoording «beperkt in omvang» hebben
gebruikt op basis van de volgende bevindingen. Ten aanzien van scholen:
van de 650 middelbare scholen in Nederland zijn er 72 scholen die in
verschillende vormen lessen Chinese taal en cultuur aanbieden. Daarvan
zijn er 15 die op enige manier verbonden zijn met Confucius Instituten. 12
Confucius Classrooms en 3 Confucius Teaching Points.
Ten aanzien van de maatschappij: de Confucius Instituten hebben geen
cijfers beschikbaar gesteld aan de onderzoekers van het totaal aantal
mensen dat per jaar deelneemt aan hun activiteiten. De auteurs schatten
dat de twee instituten tezamen niet meer dan enkele duizenden mensen
per jaar bereiken, waarvan velen slechts «zijdelings». De auteurs stellen
dat dit op het totaal van de Nederlandse bevolking «beperkt in omvang»
is.
Deze leden lezen dat het publieke debat rondom de Confucius instituten
de gesprekpartners zeer alert heeft gemaakt. Hoe krijgt deze alertheid
vorm? Wordt hier actief naar gehandeld? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom
niet?
De auteurs geven aan dat zij hebben gesproken met verschillende
schooldirecteuren. Zij stelden dat de zorgen rondom potentiële
beïnvloeding regelmatig worden besproken. Zowel binnen de school met
personeel, als met ouders van leerlingen die Chinese taal en cultuur als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

9

keuzevak hebben, maar ook met directeuren van andere scholen die
samenwerken met Confucius Instituten.
Docenten waarmee de auteurs hebben gesproken, meldden dat zij:
a) het materiaal dat zij vanuit China ontvangen extra goed controleren op
eventuele Chinese politieke narratieven;
b) indien er in de les politieke kwesties aan de orde komen, er voor
zorgen dat deze kwesties van alle kanten worden belicht;
c) in enkele gevallen bewust aandacht schenken aan controversiële
politieke kwesties.
Deze leden lezen dat volgens gesprekspartners Chinese directeuren en
docenten op de hoogte zijn van het Nederlandse academische klimaat en
hierdoor beter geen pogingen doen tot politieke beïnvloeding. Vindt u dit
voldoende overtuigend? Is het mogelijk dat de Chinese overheid politieke
beïnvloeding uitoefent via haar studenten? Is het in het onderzoek
meegenomen dat Chinezen gewend zijn aan een bepaalde mate van
overheidsbemoeienis, die hoger is dan voor Nederlanders, en zij daardoor
wellicht minder goed kunnen bepalen waar de grens ligt?
De Confucius Instituten in Nederland verzorgen onderwijs en cursussen
over de Chinese taal en cultuur. Hun doelgroep bestaat dus voornamelijk
uit niet-Chinese, overwegend Nederlandse studenten en cursisten.
Beïnvloeding door Confucius Instituten via Chinese studenten is daarom
bij deze instituten niet aan de orde. Uit het onderzoek is niet gebleken dat
er via de lessen van Confucius Instituten politieke beïnvloeding plaatsvindt.
Tegelijkertijd stelt het onderzoek dat een voortdurende alertheid op en
actieve preventie van politieke beïnvloeding door Confucius Instituten
wenselijk is, omdat deze nu eenmaal door de Chinese overheid worden
aangestuurd en de wijze van aansturing voor de Nederlandse partners
niet transparant is. De onderzoekers bevelen op basis van hun bevindingen aan de transparantie van de Confucius Instituten te bevorderen en
eventueel los te koppelen van de Nederlandse kennisinstellingen. Ik ga
met de betreffende kennisinstellingen bekijken op welke manier vervolg
kan worden gegeven aan deze aanbevelingen.
Beïnvloeding in onderwijs
De leden van de VVD-fractie lezen dat er op beperkte schaal politieke
beïnvloeding plaatsvindt rondom bijeenkomsten over China-gerelateerde
thema’s aan Nederlandse universiteiten. Zijn hier specifieke voorbeelden
van bekend? Kan «beperkte schaal» worden toegelicht?
De gesprekspartners van de auteurs hebben voorbeelden genoemd van
bijeenkomsten over thema’s die voor China politiek gevoelig zijn, maar die
zonder inmenging/incidenten hebben plaatsgevonden. In de gesprekken
met de auteurs zijn slechts drie bijeenkomsten met incidenten, verspreid
over meerdere jaren, genoemd.
Beïnvloeding van studenten
Deze leden lezen dat studenten die opleidingen of cursussen op het
gebied van China volgen doen aan zelfcensuur. Betreft dit Nederlandse
studenten in Nederland? Zo ja, waarom wordt dit niet tegen gegaan?
Stimuleren docenten de studenten om afstand te nemen van deze
zelfcensuur?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

10

Het betreft hier alle studenten aan Nederlandse universiteiten, dus
Nederlandse en internationale studenten in Nederland (incl. Chinese
studenten). Het rapport is een verkenning van de invloed van China op het
hoger onderwijs en gaat verder niet in op de vraag wat hier tegen gedaan
wordt en wat de rol van docenten hierin is. In dit verband verwijst het
kabinet naar een inventarisatie die de Inspectie van het Onderwijs
uitvoert, in samenwerking met de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO), naar maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef in het
hoger onderwijs. Hierin komt onder andere de vraag of studenten zich vrij
voelen om hun mening te geven aan de orde. De resultaten van deze
inventarisatie worden begin 2021 verwacht.
Voornoemde leden lezen dat sommige studenten actief Chinese beleidsdoelstellingen promoten. Hoe krijgt deze actieve promotie vorm? Welke
beleidsdoelstellingen worden voornamelijk gepromoot? Vanuit welke
motivatie promoot een student deze beleidsdoelstellingen? Hoe werkt het
in het geval dat er wordt opgemerkt dat een student aan actieve promotie
doet? Hoe en door wie wordt hierop gelet? Op welke manier vindt zo’n
proces plaats? Welke consequenties hangen eraan wanneer er wordt
geconstateerd dat een student aan actieve promotie doet?
Enkele gesprekpartners van de auteurs noemden voorbeelden van het
uitdragen van Chinese denkbeelden of Chinees beleid door Chinese
studenten tijdens colleges of workshops. Het is niet duidelijk of de
studenten dat uit eigen beweging/overtuiging deden of dat zij daartoe
werden aangezet. De gesprekspartners (docenten en studenten) zeiden
dat docenten een dergelijke stellingname van een Chinese student
inpasten in het academische debat over de kwestie tijdens het college,
zoals zij doen met alle stellingnames/opinies van studenten.
Beïnvloeding bij academische uitgeverijen: Bevindingen
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Chinese markt voor veel
uitgevers van dermate groot commercieel belang is dat zij zelfcensuur
accepteren. Wat vindt u hiervan? Waar kunnen deze uitgevers terecht met
hun zorgen en vragen ten aanzien van deze kwestie?
Nederland heeft academische vrijheid hoog in het vaandel staan. Het
recht op academische vrijheid van onderzoekers en studenten is
opgenomen in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek (WHW). Inbreuk op de academische vrijheid druist in tegen
Nederlandse waarden. Zelfcensuur kan van invloed zijn op de kwaliteit
van de publicaties en het onderzoek.
Het levert voor uitgeverijen soms een complexe afweging op. Academische uitgeverijen streven naar kwaliteit van publicaties en een groot
bereik. Het niet accepteren van Chinese censuur kan voor buitenlandse
uitgeverijen verlies van (een deel van) de Chinese markt betekenen.
Bewustwording van de risico’s en alertheid bij het aangaan van partnerschappen kan uitgeverijen helpen om tot een weloverwogen beslissing te
komen om al dan niet te publiceren. Daarbij is het ook belangrijk in
ogenschouw te nemen wat de wens is van de betreffende onderzoeker.
Zoals het rapport al aangeeft, reageren uitgeverijen zeer uiteenlopend op
de toenemende Chinese aanwezigheid in de academische wereld en de
uitdagingen die zij in de samenwerking tegenkomen. Er is een scala aan
mogelijkheden. Dat kan variëren van acceptatie van de (zelf)censuur tot
het opzeggen van contracten en weigeren te publiceren. Het is aan
uitgeverijen zelf om te beslissen of zij de samenwerking met Chinese
partners aangaan en/of doorzetten als men merkt dat er sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

11

censuur. Een andere mogelijkheid voor uitgeverijen om censuur tegen te
gaan, is door het onderzoek op meerdere plekken, in meerdere landen en
in meerdere talen te publiceren. Eén van de opties is om volgens het
principe van Open Access te publiceren. Ook het aangaan van partnerschappen met andere uitgeverijen, zodat er artikelen in meerdere talen
gepubliceerd worden, behoort tot de mogelijkheden.
Het is belangrijk om met uitgeverijen te spreken over waar zij mee
geconfronteerd worden en wat mogelijke handelingsperspectieven
zouden zijn. Tevens kunnen uitgeverijen onderling de discussie voeren
over hoe zij omgaan met signalen van zelfcensuur. We onderzoeken de
mogelijkheden of wetenschappelijke uitgeverijen ook terecht kunnen bij
het expertise- en adviesloket die is aangekondigd in de Kamerbrief
kennisveiligheid in het hoger onderwijs en onderzoek.11
Overig
Deze leden lezen dat de Minister het rapport gaat gebruiken als inspiratie
voor het ontwikkelen van beleid en dat de Kamer dit in het najaar mag
verwachten. Loopt dit rapport inmiddels vertraging op? Zo ja, wanneer
kunnen de leden dit rapport dan verwachten?
De toegezegde brief over de samenwerking met China op het terrein van
hoger onderwijs en wetenschap wordt tegelijk met deze beantwoording
aan uw Kamer verzonden.
2. Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake Rapport
Clingendael: China’s invloed op onderwijs in Nederland: een verkenning.
Deze leden zijn teleurgesteld dat de Minister, ondanks de stevige
conclusie van het Clingendael instituut «dat het nu echt nodig is om
beleid te ontwikkelen en maatregelen te nemen» en het verzoek van de
universiteiten om verantwoordelijkheid te nemen en een nationale aanpak
te ontwikkelen, alsnog concludeert dat er geen aanleiding is tot hard
ingrijpen. Deze leden hebben over het rapport nog enkele vragen.
Confucius Instituten
De leden van de CDA-fractie hebben middels schriftelijke vragen al
meerdere malen hun zorgen geuit over de Confucius Instituten. Ziet de
Minister, naar aanleiding van de zorgen van het Instituut Clingendael over
de Confucius Instituten, reden om bij de desbetreffende hogescholen en
universiteiten aan te dringen op stopzetting van de samenwerking?
In Nederland zijn er op dit moment twee Confucius Instituten, verbonden
aan de Rijksuniversiteit Groningen en Hogeschool Zuyd in Maastricht. De
onderzoekers concluderen dat het bereik van de twee Nederlandse
Confucius Instituten in het hoger en voortgezet onderwijs en de Nederlandse maatschappij beperkt is in omvang. Daarnaast concluderen zij dat
er geen aanwijzingen zijn van politieke beïnvloeding door de instituten en
dat het publieke debat over de instituten alle betrokkenen zeer alert heeft
gemaakt. Tegelijk achten zij alertheid op en preventie van politieke
beïnvloeding door Confucius Instituten wenselijk, omdat deze nu eenmaal
door de Chinese overheid worden aangestuurd en de wijze van aansturing
voor de Nederlandse partners niet transparant is. De onderzoekers
bevelen op basis van hun bevindingen aan de transparantie van de
11

Kamerbrief «Kennisveiligheid hoger onderwijs en wetenschap», d.d. 27 november 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

12

Confucius Instituten te bevorderen en eventueel los te koppelen van de
Nederlandse kennisinstellingen. Ik ga met de betreffende kennisinstellingen bekijken op welke manier vervolg kan worden gegeven aan deze
aanbevelingen.12
Klopt het dat het contract in principe stilzwijgend verlengd wordt per vijf
jaar, als geen van de partijen negentig dagen van tevoren heeft opgezegd
en dat die datum nu al is verstreken? Zo ja, waarom heeft de Minister dit
niet in de beantwoording van de schriftelijke vragen aangegeven? Kan de
Minister aangeven of de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) de samenwerking heeft opgezegd? Indien de RUG dit niet gedaan heeft willen deze
leden graag weten welke andere mogelijkheden er zouden zijn om de
samenwerking komende vijf jaar te ontbinden en wat de consequenties
daarvan zijn. Tevens willen deze leden graag weten wanneer het contract
met Hogeschool Zuyd toe is aan verlenging en welke randvoorwaarden
hiervoor zijn opgesteld.
De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) geeft aan dat sprake is van een
stilzwijgende verlenging van de overeenkomst per vijf jaar waarbij
december 2020 het verlengmoment is. Hogeschool Zuyd geeft aan dat de
overeenkomst tussen het Confucius Instituut Maastricht (CIM) en de
Chinese moederorganisatie Hanban13 een geldigheidsduur van vijf jaar
kent. Deze overeenkomst is getekend op 28 december 2016 en zal
verlopen op 28 december 2021, met een opzegtermijn van 90 dagen
voorafgaand aan de einddatum. Indien de overeenkomst niet vóór de
opzegtermijn wordt beëindigd door één van de beide partijen zal deze
stilzwijgend worden verlengd.
Er bestaat een bilaterale overeenkomst tussen Hanban en Zuyd
Hogeschool. In de bilaterale overeenkomst met Hanban zijn de volgende
zaken gedefinieerd: het doel en omvang van de samenwerking, de
organisatie, operationele en management verplichtingen, het intellectuele
eigendom, revisie, voorwaarden, beëindiging en geschillenbeslechting.
Daarnaast is er een samenwerkingsovereenkomst tussen Zuyd
Hogeschool en Dongbei University of Finance and Economics (DUFE). In
de overeenkomst met DUFE worden feitelijk de implementatiedetails van
de samenwerking tussen de twee universiteiten bij de opzet van het
Confucius Instituut nader beschreven.
Zelfcensuur
De leden van de CDA-fractie zijn verontrust over de conclusies die het
Instituut Clingendael trekt over de mate waarin er in Nederland sprake is
van zelfcensuur. Deze leden lazen dat de universiteit van Oxford maatregelen heeft genomen om studenten te beschermen tegen de Chinese
veiligheidswet14. Wat vindt de Minister van dit initiatief van Oxford, willen
de voornoemde leden graag weten. Zouden Nederlandse instellingen dit

12

Kamerstuk 35 207, nr. 38
De Hanban is niet langer verantwoordelijk voor het managen van de Confucius Instituten. De
taken zijn overgeheveld naar de Chinese International Education Foundation. Hanban gaat
verder onder de nieuwe naam Center for Language Education and Cooperation en zal zich in
brede zin inzetten voor samenwerking met betrekking tot Chinees taalonderwijs. Zie ook
beantwoording Kamervragen «Antwoord op schriftelijke vragen van de leden Van Helvert en
Van der Molen (beiden CDA) over de naamswijziging van het Confucius Instituut en het
samenwerkingscontract Stichting Confucius Instituut Groningen», 2020D34985 d.d.
11 september 2020.
14
Trouw, 28 september 2020, «Oxford beschermt kritische studenten tegen Chinese veiligheidswet». https://www.trouw.nl/buitenland/oxford-beschermt-kritische-studenten-tegenchinese-veiligheidswet~b752084c
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

13

voorbeeld moeten volgen? Zou dit nu al mogelijk zijn of moet er eerst
wet- en/of regelgeving hierop aangepast worden?
In een open academisch klimaat moet iedereen zich vrij uit kunnen
spreken en moet veiligheid en vertrouwelijkheid geborgd zijn. Het is aan
de instellingen om deze academische omgeving vorm te geven en waar
nodig maatregelen te treffen mochten de openheid en veiligheid op de
instelling in het geding zijn. Het kabinet heeft onlangs maatregelen en
instrumenten aangekondigd om de kennisveiligheid te vergroten. Een van
de onderdelen hiervan betreft het – in co-creatie met de sector – opstellen
van richtsnoeren voor kennisinstellingen. Een ander onderdeel betreft het
maken van bestuurlijke afspraken met de sector over het veiligheidsbeleid
op instellingen. Bij de totstandkoming hiervan wordt ook gekeken naar
beleid en initiatieven uit andere landen. Het initiatief van Oxford wordt
betrokken bij de uitwerking van richtsnoeren dan wel bestuurlijke
afspraken. Daarbovenop staat het kennisinstellingen vrij om individueel
nog verdere maatregelen te nemen, al dan niet volgens initiatief van de
universiteit van Oxford. De maatregelen zoals de universiteit van Oxford
die neemt, zijn niet in tegenspraak met de Nederlandse hoger
onderwijswet- en regelgeving.
Het Instituut Clingendael adviseert om het bewustzijn van de risico’s van
politieke beïnvloeding in de samenwerking met China actief te versterken.
Wat vindt de Minister van de suggestie van deze leden om hierover een
nationaal trainingsprogramma te ontwikkelen wat door alle instellingen,
KNAW en NWO gevolgd kan worden?
Er vindt op dit moment een gespreksronde over kennisveiligheid (de
«kennisveiligheidsdialoog») plaats met universiteiten, onderzoeksinstituten en hogescholen. Deze dialoog draagt bij aan een verdere versterking
van het bewustzijn rond statelijke dreigingen en geeft inzicht in ervaringen
en best practices binnen instellingen Ook draagt de dialoog bij aan
bekendheid met reeds bestaande instrumenten die kennisinstellingen
helpen op een verantwoorde manier afwegingen te maken tussen
mogelijke risico’s van internationale samenwerking en de kansen die dit
hen biedt. Deze gesprekken leiden er reeds toe dat binnen de kennisinstellingen een beweging op gang is gekomen om het bewustzijn tot in de
haarvaten van de organisatie te vergroten. Tevens zijn reeds meerdere
verzoeken ontvangen voor verdere awareness-trainingen binnen
instellingen, specifiek van personeel.
Ook is het zo dat, om instellingen in staat te stellen een weloverwogen
besluit te nemen over het al dan niet aangaan van samenwerkingen, de
Nederlandse overheid op dit moment kennisinstellingen in voorkomende
gevallen bij kan staan, onder andere door middel van informatieuitwisseling en kennisdeling. Ten slotte is een van de onderdelen van het
aangekondigde maatregelenpakket om ongewenste kennisoverdracht
tegen te gaan, de ontwikkeling van een nationaal expertise- en adviesloket
waar kennisinstellingen terecht kunnen voor informatie, advies en kennis.
Tegen deze achtergrond en gelet op alle lopende initiatieven acht het
kabinet niet opportuun nu te beslissen over een nationaal trainingsprogramma.
Veiligheidsdiensten
Leveren de veiligheidsdiensten dreigingsinformatie aan bij de Minister, zo
willen deze leden weten. In hoeverre kan de Minister deze informatie
delen met de instellingen en doet de Minister dat ook?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

14

De inlichtingen- en veiligheidsdiensten kunnen mededelingen doen aan
partijen voor zover hen dat aangaat. Deze informatie kan, gelet op het
gesloten systeem van informatieverstrekking, niet verder aan derden
worden verstrekt.
Klopt het dat Nederlandse wetenschappelijke instellingen en instituten
gevraagd is om gezamenlijke activiteiten met Chinese instellingen,
onderzoekers of instituten in kaart te brengen en te melden?
Nee, een dergelijk verzoek is niet vanuit de rijksoverheid gedaan. Wel
heeft de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) het afgelopen
jaar in mijn opdracht het rapport «Verkenning wetenschappelijke
samenwerking Nederlandse en Chinese kennisinstellingen» opgesteld.
Het betreft een «quickscan» bij zes Nederlandse universiteiten naar hun
samenwerking met Chinese kennisinstellingen.15 Dit rapport ontvangt u
als bijlage bij de brief over samenwerking met China op onderwijs en
wetenschap.
Klopt het dat de veiligheidsdiensten volgens de Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten de rol hebben om onderzoek te doen naar personen
en/of organisaties die een dreiging zouden kunnen vormen voor de
nationale veiligheid en democratische rechtsorde? Gaat dit tot op het
niveau van inkomende onderzoekers en studenten, zo vragen deze leden.
De taakstelling van de Nederlandse Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten is
vastgelegd in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Over de
onderzoeken van de diensten kunnen publiekelijk geen uitspraken gedaan
worden.
Voortgezet onderwijs
In het Clingendael rapport wordt ten aanzien van het voortgezet onderwijs
geconcludeerd dat er geen sprake is van beïnvloeding zonder deze
conclusie nader te onderbouwen. Deze leden vragen de Minister te vragen
aan de onderzoekers waar zij deze conclusie op baseren en of dit ook
gedaan is op basis van onderzoek naar zowel het voorgeschreven als het
daadwerkelijk gebruikte lesmateriaal. Wordt er verder ook door de
Onderwijsinspectie gekeken of er in de klas sprake is van beïnvloeding of
zelfcensuur door de Chinese docenten?
De auteurs geven aan dat in de gesprekken met schooldirecteuren en
docenten in het voortgezet onderwijs, geen informatie naar voren is
gekomen die wijst op politieke beïnvloeding of (zelf)censuur in het
voortgezet onderwijs in Nederland via de Confucius Instituten.
De inspectie kijkt niet specifiek naar (mogelijke) beïnvloeding door
(Chinese) docenten. Als de inspectie signalen krijgt over beïnvloedingspraktijken in de klas waarbij je vraagtekens zou kunnen plaatsen of als zij
dergelijke praktijken tegenkomt, dan neemt de inspectie daarover in het
algemeen contact op met het bestuur van de school, zodat het bestuur zo
nodig actie kan ondernemen.
Overig
Tevens zijn deze leden benieuwd wanneer de Minister dit najaar haar
beleid over de positie van Nederland ten opzichte van China op het terrein
van onderwijs en wetenschap naar de Kamer stuurt en wat ze hier, op
15

Verkenning wetenschappelijke samenwerking Nederlandse en Chinese kennisinstellingen,
RVO, oktober 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

15

hoofdlijnen, van kunnen verwachten als de Minister geen aanleiding ziet
om hard in te grijpen.
De toegezegde brief over de samenwerking met China op het terrein van
hoger onderwijs en wetenschap wordt tegelijk met deze beantwoording
aan uw Kamer verzonden.
In de brief wordt ingegaan op:
1. China als belangrijke samenwerkingspartner voor onderwijs en
wetenschap.
2. De uitgangspunten en randvoorwaarden die het kabinet hanteert bij
deze samenwerking.
3. Reflectie op de aanbevelingen van de onderzoeken van de RVO en
Instituut Clingendael.
Erkent de Minister dat er door de ontwikkelingen die door het Instituut
Clingendael geschetst worden sprake is van aantasting van academische
vrijheid, vrijheid van meningsuiting en van de integriteit van wetenschappelijke samenwerking en bestuurlijke besluitvorming? En dat deze
ontwikkelingen uiteindelijk resulteren in ondermijning van het internationale liberale klimaat?
Het beeld uit het rapport van Clingendael is dat er in beperkte mate een
aantasting is van de academische vrijheid, vrijheid van meningsuiting en
van de integriteit van wetenschappelijke samenwerking en bestuurlijke
besluitvorming. Deze bevindingen vragen zeker om voortdurende
alertheid van het kabinet omdat iedere vorm van aantasting van onze
kernwaarden onwenselijk is. Zoals beschreven in het rapport gaat het bij
ongewenste (heimelijke) inmenging en beïnvloeding om een sluipend
proces. Dit vraagt dus om het bevorderen van bewustzijn en het nemen
van maatregelen zoals beschreven in de Kamerbrief kennisveiligheid in
het hoger onderwijs en onderzoek.16 Ook is de kabinetsbrede aanpak
statelijke dreigingen gericht op het tegengaan van ongewenste kennisoverdracht en ongewenste buitenlandse inmenging via diaspora.
4. Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het rapport van
Clingendael getiteld «China’s invloed op het onderwijs in Nederland: een
verkenning» en de aanbiedingsbrief van de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap. Deze leden constateren dat het kabinet in het
najaar de Kamer informeert over de positie van Nederland ten opzichte
van China op het terrein van onderwijs en wetenschap. Deze leden
hebben ter voorbereiding van het dan te voeren debat enkele vragen voor
nadere informatie.
Politieke beïnvloeding via Confucius Instituten
Deze leden constateren dat op dit moment twee Confucius Instituten actief
zijn. Deze leden vragen of, en met welke bedragen de Nederlandse
publieke kennisinstellingen en decentrale overheden met de publieke
bekostiging bijdragen aan de betreffende Confucius Instituten. Zij vragen
de Minister toe te lichten of deze geldstromen openbaar zijn.
Voor het Confucius Instituut Groningen (CIG) geldt dat er in totaal
€ 97.500 uit publieke middelen wordt bijgedragen, verdeeld over de
Nederlandse partners in de Stichting Confucius Instituut Groningen. Het
Confucius Instituut Maastricht (CIM) ontvangt middelen van de Provincie
Limburg en de Gemeenten Maastricht (2017 en 2018) en Sittard-Geleen
16

Kamerbrief «Kennisveiligheid hoger onderwijs en wetenschap», d.d. 27 november 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

16

(2019 en 2020). Voor 2020 gaat het om € 22.000 aan uit Nederland
afkomstige publieke middelen. Deze middelen worden voornamelijk
gebruikt voor de dagelijkse bedrijfsvoering van het CIM, de onderwijsactiviteiten en Chinese en Nederlandse culturele activiteiten.
Voornoemde leden lezen dat het Confucius Instituut Groningen een
leerstoel Chinese Cultuur en Taal aan de Rijksuniversiteit Groningen
meefinanciert. Deze leden vragen de Minister of er meer, en zo ja welke,
statelijke actoren zijn die leerstoelen aan Nederlandse kennisinstellingen
financieren.
Er bestaat een landelijk overzicht van alle (bijzondere) leerstoelen, via de
NARCIS-portal17. In NARCIS is per leerstoel informatie over onderzoeksactiviteiten beschikbaar en wordt ook de werkrelatie geduid, maar het bevat
geen gegevens over de (herkomst van de) financiering ervan. Sommige
instellingen hebben informatie over de financiering van leerstoelen op
hun website opgenomen. In het jaarverslag is geen toelichting voorgeschreven over eventuele bekostiging van leerstoelen.
Politieke beïnvloeding bij Nederlandse universiteiten
De leden van de D66-fractie lezen dat het vermijden van onderzoek op
politiek gevoelige thema’s tot gevolg heeft de Nederlandse kennispositie
ten aanzien van China wordt aangetast. Het betreft met name op voor
Nederland relevante onderwerpen. Deze leden vragen de Minister of het
kabinet dit herkent en op welke wijze het kabinet deze lacunes in de
kennispositie probeert op te vullen.
Academische vrijheid en wetenschappelijke integriteit zijn voor de
kwaliteit van wetenschap van essentieel belang. Nederland draagt deze
waarden internationaal dan ook stevig uit. Het vermijden van onderzoek
op thema’s en onderwerpen die voor Nederland relevant zijn maar voor
China politiek gevoelig zijn, beperkt de academische vrijheid. Het kabinet
acht dit dan ook zeer onwenselijk. In de gespreksronde met de kennisinstellingen komt dit ook aan bod.
Een van de aanbevelingen van het Clingendaelrapport is het vergroten
van de kennis van het land en de taal. Een van de initiatieven op rijksoverheidsniveau, is het oprichten van het China Kennisnetwerk. Dit is
geïnitieerd door de Minister van BZ en biedt mogelijkheden voor
onderzoek en kennisopbouw binnen de rijksoverheid over China. Dit geeft
inzicht in China’s beleid, motieven en visie en helpt om effectiever beleid
te maken. Dat betreft óók meer gevoelig liggende onderwerpen, zoals het
onderzoek van Clingendael naar China’s invloed op het onderwijs in
Nederland naar aanleiding waarvan dit Schriftelijke Overleg plaatsvindt.
Daarnaast helpt de overheid kennisinstellingen op een andere manier bij
het opvullen van de kennislacune. Instellingen kunnen reeds een beroep
doen op de expertise en informatie van relevante onderdelen van de
rijksoverheid. Het kabinet wil kennisinstellingen daarin nog meer
ondersteunen en het makkelijker maken advies en expertise in te winnen.
Daartoe wil het kabinet om een expertise- en adviesloket in te richten,
zoals aangekondigd in de brief die onlangs aan uw Kamer is gestuurd
waarin is uiteengezet welke aanvullende maatregelen het kabinet neemt
om ongewenste kennisoverdracht te voorkomen.

17

https://www.narcis.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

17

Deze leden vragen op welke wijze Nederlandse universiteiten bij actieve
samenwerkingsverbanden met Chinese partners in de praktijk ervoor
zorgen dat onderzoekers conform de Gedragscode Wetenschappelijke
Integriteit (hierna: gedragscode) kunnen werken.
Nederlandse instellingen in het hoger onderwijs hebben zich gecommitteerd aan de Nederlandse Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit18
van de VSNU, VH, KNAW, NWO, NFU en de TO2-federatie. De waarden
die in de code zijn vastgelegd worden niet automatisch aangehouden
door partners uit andere landen. Echter, bij het aangaan van een samenwerking, kan een instelling wel in de samenwerkingsovereenkomst
verwijzen naar deze code. In de praktijk gebeurt dit ook.
Dat de waarden en uitgangspunten die zijn vastgelegd in de gedragscode
niet automatisch door China worden toegepast, is iets waar instellingen
zich bewust van moeten zijn. Nederlandse kennisinstellingen moeten alert
zijn op mogelijke risico’s en adequate maatregelen treffen om
kernwaarden als wetenschappelijke integriteit, academische vrijheid en
openheid en transparantie te borgen. Het opnemen van deze kernwaarden
in samenwerkingsovereenkomsten is belangrijk, maar niet voldoende: het
vergt van de kant van de Nederlandse partners voortdurende alertheid in
de dagelijkse onderwijs- en onderzoekspraktijk.
Deze leden lezen dat Chinese studenten zich soms geïntimideerd voelen
en/of gediscrimineerd worden in Nederland. Deze leden vragen de
Minister toe te lichten of het kabinet en/of de onderwijsinstellingen zich
verantwoordelijk voelen voor het wegnemen van vooroordelen en
stereotyperingen. Zo ja, welke acties zijn er concreet ondernomen om de
discriminatie van studenten met een Chinese afkomst te verminderen?
De aanwezigheid van buitenlandse studenten, waaronder die van Chinese
afkomst, vraagt van instellingen dat zij zich inzetten voor een inclusieve
academische omgeving waarin ieder zich, ongeacht nationaliteit, veilig
voelt. De hoger onderwijsinstellingen zien dit ook als hun taak, zoals blijkt
uit de aandacht voor inclusiviteit in de Internationaliseringsagenda van de
VH en VSNU.19 Hierin worden activiteiten genoemd als trainingen
interculturele vaardigheden voor docenten en staf en buddyprogramma’s
om academische en sociale integratie te bevorderen. De Kamerbrief
Internationalisering in het onderwijs20 benadrukt ook het belang van deze
activiteiten.
De leden van de D66-fractie vragen of er signalen zijn dat Chinese
studenten en onderzoekers door China verplicht worden om zich te
melden bij de Chinese ambassade en lid te worden van een Chinese
(studenten)organisatie.
Het kabinet heeft geen aanwijzingen dat alle Chinese studenten en
onderzoekers in Nederland verplicht zijn zich te melden bij de Chinese
ambassade of lid te worden van een Chinese (studenten)organisatie. Zo’n
verplichting zou wat het kabinet betreft onwenselijk zijn. Wanneer
studenten of onderzoekers gebruikmaken van een beurs die hen door de
Chinese overheid ter beschikking wordt gesteld, kunnen daar natuurlijk

18

VSNU, 2018, «Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit». https://www.vsnu.nl/
files/documenten/
Nederlandse%20gedragscode%20wetenschappelijke%20integriteit%202018.pdf
19
Internationaliseringsagenda Hoger Onderwijs, Vereniging Hogescholen en VSNU, 14 mei 2018.
https://www.vsnu.nl/files/documenten/Domeinen/Internationaal/
Internationaliseringsagenda%20Hoger%20Onderwijs_2018.pdf
20
Kamerstuk 22 452, nr. 59

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

18

wel bepaalde voorwaarden aan zijn verbonden met betrekking tot
rapportage over studievoortgang e.d.
Deze leden constateren dat in Oxford studenten voortaan scripties en
papers over China anoniem kunnen inleveren, groepscolleges soms
vervangen worden door een-op-een gesprekken en tijdens colleges over
China geen opnames mogen worden gemaakt. De maatregelen zijn
bedoeld om de anonimiteit van studenten te borgen, nu Chinese
autoriteiten op basis van de nationale veiligheidswet in Hongkong
iedereen, waar ook ter wereld, die kritiek heeft op China vervolgd kan
worden. Deze leden vragen de Minister of Nederlandse universiteiten ook
de mogelijkheid hebben om deze maatregelen te treffen?
In een open academisch klimaat moet iedereen zich vrij uit kunnen
spreken en moet veiligheid en vertrouwelijkheid geborgd zijn. Het is aan
de instellingen om deze academische omgeving vorm te geven en waar
nodig maatregelen te treffen mochten de openheid en veiligheid op de
instelling in het geding zijn. Het kabinet heeft onlangs maatregelen en
instrumenten aangekondigd om de kennisveiligheid te vergroten. Een van
de onderdelen hiervan betreft het – in co-creatie met de sector – opstellen
van richtsnoeren voor kennisinstellingen. Een ander onderdeel betreft het
maken van bestuurlijke afspraken met de sector over het veiligheidsbeleid
op instellingen. Bij de totstandkoming hiervan wordt ook gekeken naar
beleid en initiatieven uit andere landen. Het initiatief van Oxford wordt
betrokken bij de uitwerking van richtsnoeren dan wel bestuurlijke
afspraken. Daarbovenop staat het kennisinstellingen vrij om individueel
nog verdere maatregelen te nemen, al dan niet volgens initiatief van de
universiteit van Oxford. De maatregelen zoals de universiteit van Oxford
die neemt, zijn niet in tegenspraak met de Nederlandse hoger
onderwijswet- en regelgeving.
Conclusies, implicaties, en aanbevelingen
Voornoemde leden vragen of, en op welke wijze de bestuur afdelingen
van universiteiten en andere publiek gefinancierde kennisinstellingen
diepgaande kennis over (de risico’s van samenwerken met) China
verzamelen voorafgaand en tijdens samenwerkingsprojecten.
Deze leden vragen de Minister te verhelderen welke formele rol het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat, het Ministerie van Justitie en Veiligheid
en de inlichtingendiensten op dit moment hebben als een universiteit een
samenwerkingsverband aangaat met een onderzoeksgroep uit een onvrij
land. Verschaffen zij bijvoorbeeld adviezen hoe inbreuk op wetenschappelijke integriteit geborgd kan worden en is er een mogelijkheid om een
(aanstaand) samenwerkingsproject op te schorten?
Het Nederlands hoger onderwijsstelsel wordt gekenmerkt door een hoge
mate van autonomie voor de hogescholen en universiteiten. Deze is
wettelijk geborgd in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek. Het aangaan van een samenwerking is dan ook de verantwoordelijkheid van een instelling zelf. Dat betekent dat een universiteit bij elke
samenwerking, nationaal en internationaal, een gedegen afweging dient
te maken van de kansen en risico’s die een samenwerking oplevert. Het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft geen formele rol
bij de goed- dan wel afkeuring van onderzoekssamenwerking, net zo min
als de Minister van Economische Zaken en Klimaat, het Ministerie van
Justitie en Veiligheid en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
De Nederlandse overheid kan kennisinstellingen in voorkomende gevallen
bijstaan bij het maken van die afweging, onder andere door middel van
informatie-uitwisseling en kennisdeling. Zo heeft de huidige kennisveilig-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

19

heidsdialoog met de kennisinstellingen nadrukkelijk tot doel het
bewustzijn van voornoemde risico’s en dreigingen te vergroten. Aan deze
gesprekken nemen ook de veiligheidsdiensten deel.
Het kabinet heeft in de Kamerbrief kennisveiligheid hoger onderwijs en
wetenschap aanvullende maatregelen en instrumenten aangekondigd ter
voorkoming van ongewenste kennisoverdracht, waaronder een expertiseen adviesloket.21 Het kabinet gaat op risicovakgebieden, in samenwerking
met de kennisinstellingen, bezien welke elementen van samenwerkingsovereenkomsten met buitenlandse partners (kennisinstellingen of
bedrijven) een risico vormen op ongewenste kennisoverdracht.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister welke bijzondere
regelingen er op dit moment bestaan ten aanzien van het inperken van
risico’s door deelnemers aan het onderwijs of onderzoek uit onvrije
landen. Zijn er bijvoorbeeld regels over het al dan niet toelaten van
onderzoekers uit onvrije landen ten aanzien van dual-use technologieën?
Internationale sancties die de overdracht van specifieke kennis en
vaardigheden verbieden, kunnen een grondslag bieden voor een toetsing
van studenten en onderzoekers. Nederland heeft een stelsel ingericht voor
het tegengaan van mogelijke overtreding van EU en/of VN sancties jegens
Noord-Korea en Iran. Deze maatregelen vinden hun oorsprong in zorgen
over de proliferatiegevoelige activiteiten van Noord-Korea en Iran en
bieden geen kader voor het tegengaan van ongewenste overdracht van
dual-use technologie naar onvrije landen in het algemeen. Op grond van
de Europese dual-use verordening (EU 428/2009) mag technologie die
voorkomt op bijlage I van die verordening niet zonder vergunning
geëxporteerd worden naar bestemmingen buiten de EU. De verordening
biedt geen juridisch kader waarmee voorkomen kan worden dat onderzoekers in Nederland kennis komen opdoen. Het gaat hier enkel om de
uitvoer van technologie en niet om het toelaten van onderzoekers.22
Zoals aangekondigd in de Kamerbrief kennisveiligheid hoger onderwijs en
wetenschap wordt er een toetsingskader ontwikkeld om ongewenste
kennis- en technologieoverdracht tegen te gaan. Het toetsingskader zal
flexibel zijn, zodat het in functie van de aard en ernst van de dreiging opof afgeschaald kan worden. Het kader zal zich richten op de personen die
verbonden zijn aan deze risicovakgebieden en die toegang hebben tot de
kennis en technologie die we willen beschermen.
Deze leden vragen toe te lichten welke departementen vanuit welke
invalshoeken of raakvlakken betrokken zijn bij de nog te verschijnen
positionering van Nederland ten opzichte van China op het terrein van
onderwijs en wetenschap.
Bij het bepalen van de positie van Nederland ten opzichte van China zijn
alle relevante departementen betrokken. De inhoud van de brief wordt
gedragen door het kabinet.
Voornoemde leden vragen de Minister of er contact is met andere
Europese landen over de positionering ten opzichte van China op
onderwijs en wetenschap. Op welke wijze waarborgen zij academische
vrijheid en wetenschappelijke integriteit? Ziet zij aanknopingspunten voor
een Europese coördinatie of een gezamenlijke aanpak, zo vragen deze
leden.

21
22

Kamerbrief «Kennisveiligheid hoger onderwijs en wetenschap»,d.d. 27 november 2020.
Kamerstuk 30 821, nr. 100.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

20

Er is onder meer contact langs de weg van het Knowledge Network on
China over onderzoek en innovatie dat is opgericht door de Europese
Commissie. Nederland maakt hier deel van uit. Ook zijn er diverse
bilaterale contacten. Dit heeft tot doel informatie en best practices uit te
wisselen.
In het kader van de landenneutrale aanpak van het kabinet gericht op het
vergroten van de kennisveiligheid, zoals uiteengezet in de Kamerbrief
kennisveiligheid hoger onderwijs en wetenschap, zet het kabinet actief in
op samenwerking met partnerlanden.
5. Inbreng van de leden van de Groenlinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake het rapport Clingendael: China’s invloed op onderwijs in
Nederland: een verkenning. Deze leden delen de conclusie van het rapport
dat onderwijssamenwerking met China zorgen met zich mee brengt over
financiële afhankelijkheid van China, ongewenste kennisoverdracht,
spionage en politieke beïnvloeding. Derhalve hebben deze leden enkele
vragen.
Voornoemde leden lezen in het rapport dat herhaaldelijk en uitgebreider
onderzoek kan bijdragen aan het herkennen van patronen en naar
verwachting een zorgelijker beeld van toenemende Chinese politieke
beïnvloeding in het onderwijs zal opleveren. Deze leden zijn benieuwd of
de Minister bereid is om op een systematische wijze uitgebreid onderzoek
uit te voeren naar de rol van China in het onderwijs. Zo nee, waarom niet?
Is de Minister bereid nader te onderzoeken of op dit moment CCP23partijcellen aan Nederlandse universiteiten actief zijn op het gebied van
politieke beïnvloeding? Zo nee, waarom niet? Wat is de Minister bereid te
ondernemen als blijkt dat CCP-partijcellen wel actief zijn, zo vragen deze
leden.
Afgelopen jaar is gewerkt aan uitbreiden van kennis over samenwerking
met China in het hoger onderwijs door twee onderzoeken. Ten eerste het
Clingendael rapport, dat u al eerder van mij ontving. Ten tweede heeft de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) het afgelopen jaar in
mijn opdracht het rapport «Verkenning wetenschappelijke samenwerking
Nederlandse en Chinese kennisinstellingen» opgesteld. Het betreft een
«quickscan» bij zes Nederlandse universiteiten naar hun samenwerking
met Chinese kennisinstellingen.
Het China Kennisnetwerk, dat is geïnitieerd door de Minister van BZ, biedt
mogelijkheden voor onderzoek en kennisopbouw binnen de rijksoverheid
over China, om zo China’s beleid, motieven en visie beter te begrijpen en
effectiever beleid te maken. Indien nodig zal verder onderzoek worden
verricht.
Als het kabinet signalen krijgt dat er mogelijk CCP-partijcellen actief zijn,
zal het kabinet de aard en omvang onderzoeken en als de situatie daarom
vraagt gepast reageren.
Voorts lezen de leden van de GroenLinks-fractie in het rapport dat de
meerderheid van de gesprekspartners behoefte heeft aan informatievoorziening over samenwerking met China vanuit de Nederlandse overheid.
Ook de VSNU24vraagt de regering om op dit thema haar verantwoorde23
24

CCP: Chinese Communistische Partij
VSNU: Vereniging van Universiteiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

21

lijkheid te nemen en een nationaal plan van aanpak te maken25.
Voornoemde leden vragen hoe de Minister deze rol wil vervullen. Is zij
bereid een proactief nationaal plan van aanpak te maken, zo vragen deze
leden.
Het kabinet erkent de behoefte aan toegankelijke informatievoorziening
over samenwerking met China en andere landen. Het kabinet wil
kennisinstellingen (en bedrijven) daarin nog meer ondersteunen en het
makkelijker maken advies en expertise in te winnen. Om kennisinstellingen te ondersteunen bij de afwegingen die zij vanuit hun verantwoordelijkheid maken, wil het kabinet een expertise- en adviesloket op het vlak
van kennisveiligheid inrichten. Dit is aangekondigd in de Kennisveiligheidsbrief26 die onlangs aan uw Kamer is gestuurd waarin uiteen is gezet
welke aanvullende maatregelen het kabinet neemt om ongewenste
kennisoverdracht te voorkomen.
Voornoemde leden zien een vergelijkbare alarmerende trend in andere
landen waar studenten uit China een relatief grote inkomstenbron vormen
voor onderwijsinstellingen. Zo is het aandeel in collegegeldinkomsten
inkomsten rond de 20 procent bij de 24 bekendste en hoogst aangeschreven instellingen in het Verenigd Koninkrijk. Bij de University of
Glasgow is dit geschatte aandeel zelfs bijna 35 procent27. Ook in Australia
zijn studenten uit China cruciaal geworden voor het onderwijssysteem,
omdat de overheid jarenlang heeft bezuinigd op het onderwijs28. Wat kan
de Minister doen om te voorkomen dat ook Nederlandse onderwijsinstellingen een significant deel van hun financiering uit studenten uit
China halen? In hoeverre hebben de bezuinigen op het onderwijs in
Nederland de afhankelijkheid van buitenlandse studenten vergroot?
Internationale studenten weten onze onderwijsinstellingen goed te
vinden, mede doordat onze instellingen hoog op de internationale
ranglijsten staan en een relatief laag collegegeld kennen. Het IBO
Internationalisering van het hoger onderwijs dat in 2019 is gepubliceerd
laat zien dat ons Nederlandse hoger onderwijsstelsel deze toegenomen
internationale instroom heeft kunnen accommoderen. De Adviescommissie bekostiging hoger onderwijs en onderzoek wijst in haar rapport
«Wissels om» op de concurrentie tussen onderwijsinstellingen om
(internationale) studenten binnen te halen en daarmee voor
EER-studenten extra bekostiging van het Rijk te ontvangen en voor
niet-EER-studenten extra inkomsten te genereren via het instellingscollegegeld.29
Ik ga onderzoeken of een noodbeperking op de capaciteit van een
opleiding wenselijk en juridisch mogelijk is. Zoals aangekondigd in mijn
beleidsreactie op het rapport van de ACBHOO heb ik de groeiprikkel
teruggebracht door een groter deel van de bekostiging via de vaste voet
te verdelen. Dat zorgt voor meer stabiliteit in de bekostiging en financiële
zekerheid voor instellingen. Daarnaast bevat het Wetsvoorstel Taal en
Toegankelijkheid de mogelijkheid om een minimumtarief in te stellen voor
het instellingscollegegeld voor niet-EER-studenten. Dit om te borgen dat
25

VSNU, 25 september 2020, VSNU-input ten behoeve van het schriftelijk overleg over het
«Rapport Clingendael: China’s invloed op onderwijs in Nederland: een verkenning»
26
Kamerbrief «Kennisveiligheid hoger onderwijs en wetenschap», d.d. 27 november 2020.
27
Financieel Dagblad, 16 september 2020, «Hoe de Britse universiteiten afhankelijk werden van
China». https://fd.nl/achtergrond/1357482/hoe-de-britse-universiteiten-afhankelijk-werden-vanchina
28
Financieel Dagblad, 10 februari 2020, «Australische universiteiten vrezen miljardenstrop door
wegblijven Chinese studenten», https://fd.nl/economie-politiek/1334040/australischeuniversiteiten-vrezen-miljardenstrop-door-wegblijven-chinese-studenten
29
Kamerstuk 31 288, nr.726.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

22

de instroom van niet-EER-studenten geen druk zet op de financierbaarheid
en kwaliteit van het Nederlands hoger onderwijsstelsel.
Ten slotte merk ik op dat er enkele instellingen zijn met een relatief groot
aantal buitenlandse studenten. De Inspectie van het Onderwijs constateerde in 2019 dat indien daar de buitenlandse instroom onverhoopt weg
zou vallen, dat die instellingen een financieel gevoelige klap zou geven.30
Maar ze ziet geen aanleiding te veronderstellen dat de continuïteit van die
instellingen – en dus van het onderwijsaanbod – in gevaar zou komen. De
IvhO heeft geen aanwijzingen gekregen dat er universiteiten of
hogescholen zijn die – zoals werd gesuggereerd – internationale
studenten uitsluitend vanuit financiële overwegingen werven.
Vindt de Minister het ook zorgelijk dat op dit moment 50 procent van een
leerstoel Chinese Cultuur en Taal aan de RUG wordt gefinancierd door de
Chinese Ministerie van Onderwijs? Zo nee, waarom niet?
De leerstoel Chinese Taal en Cultuur wordt voor 50% gefinancierd door de
Faculteit der Letteren en voor 50% door de Chinese Confucius Institute
Headquarters (HANBAN). De RUG laat weten dat de leerstoel is ondergebracht bij de Faculteit der Letteren en dat de betrokken hoogleraar, die een
volledige aanstelling heeft, valt onder de decaan van die faculteit.
Tenslotte lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat binnen Nederlandse universiteiten Chinese studenten een belangrijk doelwit van, en
instrument voor politieke beïnvloeding zijn. Zij voelen zich niet vrij in hun
doen en laten. Deze leden vragen hoe studenten uit China beschermd
worden tegen de invloed van de Chinese overheid. Waar kunnen deze
studenten terecht indien ze te maken hebben met ongewenste
beïnvloeding of censuur? Welke zekerheid en bijstand kan het kabinet en
de onderwijsinstellingen hen bieden, zo vragen deze leden.
Het Nederlandse academische klimaat dient zodanig te zijn dat buitenlandse studenten zich hierbinnen veilig voelen om zich uit te spreken en
niet schromen om in het kader van hun opleiding gevoelige thema’s te
onderzoeken. De door Clingendael uitgevoerde verkenning is voor mij
aanleiding, met name tijdens de eerder genoemde gespreksronde over de
kansen en risico’s van internationale samenwerking, meer inzicht te
krijgen in de situatie ter zake.

30

Inspectie van het Onderwijs, 2019, «Rapport uitkomst van themaonderzoek naar ontwikkeling
van aantal internationale studenten en effecten daarvan v oor de financiële positie van de
instellingen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 207, nr. 39

23