Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1190
Vragen van het lid Tjeerd de Groot (D66) aan de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit over het bericht ««Foute» soja in duurzaam
veevoer» (ingezonden 29 november 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 21 december 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht ««Foute» soja in duurzaam veevoer»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat het volume soja met Round Table on Responsible Soy
(RTRS)-credits dat wordt gebruikt in de Nederlandse veehouderij bijvoorbeeld
op bedrijven wordt geproduceerd waar bos al eerder is gekapt en waar toch
certificaten voor worden uitgegeven die als credits worden verhandeld? Zo ja,
hoe reflecteert u op dit gegeven?
Antwoord 2
In de RTRS-standaard worden in totaal vier categorieën land onderscheiden.
Voor drie categorieën geldt dat soja afkomstig uit deze categorieën voor
certificering in aanmerking komt als de landconversie voor juni 2016 legaal
heeft plaatsgevonden. Heeft de landconversie na juni 2016 plaatsgevonden,
dan komt de soja niet in aanmerking voor certificering onder de RTRSstandaard. Voor een categorie land geldt dat de soja daaruit afkomstig niet in
aanmerking komt voor certificering, tenzij de producent kan aantonen dat de
landconversie voor mei 2009 heeft plaatsgevonden. Het kan dus inderdaad zo
zijn dat de in de Nederlandse veehouderij gebruikte RTRS-soja afkomstig is
van bedrijven waar het bos al eerder is gekapt. Echter, de RTRS-standaard en
daarvan afgeleide certificering en certificeringschema’s is een effectief middel
gebleken om het Nederlandse verbruik van geïmporteerde soja voor een
belangrijk deel te verduurzamen en ontbossingsvrij te maken. Dit wordt

1

ah-tk-20212022-1190
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Website Zembla, 25 november 2021, ««Foute» soja in duurzaam veevoer»
(https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/foute-soja-in-duurzaam-veevoer).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

bevestigd in de meest recente Monitor Duurzame Agro-grondstoffen 2021 van
het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)2.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het tegengaan van ontbossing van het grootste belang
is in de aanpak van de wereldwijde klimaatverandering en het tegengaan van
biodiversiteitsverlies? Deelt u tevens de mening dat Nederland als de
grootste soja-importeur van de Europese Unie hierbij een belangrijke rol te
spelen heeft? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Tegengaan van ontbossing en bosdegradatie is deel van het gemeenschappelijke EU-beleid inzake tegengaan klimaatverandering en opwarming van de
aarde door beperking uitstoot broeikasgassen en tegengaan van verder
biodiversiteitsverlies door verduurzaming van aanvoerketens van belangrijke
agrogrondstoffen, waaronder soja. Nederland wil hierop een belangrijke rol
blijven spelen.
Nederland is overigens niet de grootste importeur van soja binnen Europa,
maar vooral toegangspoort naar andere EU-landen. En hoewel Nederland zelf
haar sojagebruik heeft verduurzaamd, geldt dit in veel mindere mate voor
andere EU-landen3. Nederland heeft mede daarom de laatste jaren een
belangrijke en prominente rol gespeeld in verduurzaming van de sojaproductie, bijvoorbeeld ook door eigenstandig en samen met andere ADP-landen
(Amsterdam Declaration Partnership) er bij de Europese Commissie op aan te
dringen om met concrete maatregelen te komen om bij te dragen aan het
stoppen van ontbossing en bosdegradatie. Het kabinet verwelkomt daarom
dat er nu een voorstel van wet van de Europese Commissie voorligt om
producten, waaronder soja, te weren die gerelateerd zijn aan ontbossing en
bosdegradatie.
Vraag 4 en 5
Deelt u de mening dat consumenten en andere ketenpartijen ervan uit
moeten kunnen gaan dat als zij producten consumeren waar keurmerken op
staan die garanderen dat deze producten niet bijdragen aan ontbossing, zij
ervan uit moeten kunnen gaan dat dit zo is?
Deelt u de mening dat RTRS-credits deze garantie onvoldoende bieden,
omdat het niet gaat om fysieke ontbossingsvrije soja maar om een creditsysteem?
Antwoord 4 en 5
Ik deel uw mening dat ten algemene consumenten en andere ketenpartijen
moeten kunnen vertrouwen op garanties die keurmerken in en via een keten
aangeven. Er bestaan op dit moment echter geen keurmerken of logo’s voor
duurzaam geteelde soja op consumentenproducten4. RTRS-credits garanderen bij gebruik van het Book & Claim systeem dat tenminste een equivalent
van de gebruikte soja op duurzame wijze geproduceerd is. Dat dit mogelijk
niet aansluit bij verwachtingen van consumenten valt in zichzelf RTRS niet te
verwijten
Vraag 6
Klopt het dat 60% van de soja die in Nederland als veevoer wordt gebruikt, is
afgedekt met RTRS-credits, maar dat het overige deel van het volume alleen
voldoet aan de richtlijn van de Fédération Européenne des Fabricants
d’Aliments Composés (FEFAC) die door de sector zelf is opgesteld, waarbij
legale ontbossing is toegestaan en ook vernietiging van bijvoorbeeld de
savannes van de Cerrado niet is uitgesloten? Zo ja, hoe reflecteert u hierop?

2

www.cbs.nl/nl-nl/longread/aanvullende-statistische-diensten/2021/monitor-duurzame-agrogrondstoffen-2021
3
https://www.idhsustainabletrade.com/publication/european-soy-monitor-report-2019/
4
www.milieucentraal.nl/eten-en-drinken/tropische-producten/soja/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Volgens de Monitor Duurzame Agro-grondstoffen 2021 van het CBS5
gebruikten diervoederbedrijven in 2020 1,50 miljoen ton sojameel in
mengvoer en werd voor 1,70 miljoen ton certificaten aangekocht. Ruim
1 miljoen ton daarvan betrof RTRS-certificaten. Uitgaande van een totaal van
1,70 miljoen ton, bedroeg het aandeel RTRS in 2020 dus ongeveer 62 procent.
RTRS is echter niet het enige certificeringsschema dat staat voor ontbossingsvrije soja. Er zijn nog enkele andere schema’s die geen legale én illegale
ontbossing toestaan. Uit dezelfde monitor blijkt dat 119 duizend ton soja
andere conversievrije standaarden betrof. Het totaal aandeel ontbossingsvrije
soja komt daarmee uit op ongeveer 69%. Om dit cijfer in perspectief te
plaatsen wil ik nog wijzen op het volgende. In 2015 heeft de Nederlandse
diervoedersector de afspraak gemaakt om in diervoeders bestemd voor de
productie van dierlijke producten (melk, vlees, kaas en eieren) ten behoeve
van de binnenlandse consumptie alleen nog RTRS-gecertificeerde soja te
gebruiken. Uit de IDH European Soy Monitor 2019 6 blijkt dat de «sojavoetafdruk» gekoppeld aan de Nederlandse consumptie van dierlijke
producten meer dan 855 duizend ton bedroeg, welke ruimschoots wordt
afgedekt met de aangekochte hoeveelheid RTRS-soja.
De FEFAC Soy Sourcing Guidelines (FSSG) stellen minimumeisen aan
verantwoorde soja. In 2021 zijn 19 standaarden goedgekeurd volgens de
FSSG. Alle standaarden stellen eisen aan het tegengaan van illegale
ontbossing. Daarbij verbieden enkele standaarden, waaronder RTRS, ook
legale ontbossing en het converteren van andere waardevolle ecosystemen.
Ik waardeer dit. Wat betreft het beschermen van ook andere ecosystemen,
zoals bijvoorbeeld savannes in de Cerrado in Brazilië, wijs ik u op het initiatief
van de Europese Commissie om te komen tot een wet op ontbossingsvrije
goederen, waaronder soja. Binnenkort zal het BNC-fiche over deze wet aan de
Tweede Kamer worden aangeboden.
Vraag 7
Kunt u de verschillen in de voorwaarden voor FEFAC en RTRS nog eens
nader uiteenzetten?
Antwoord 7
De Fédération Européenne de Fabricants d’Aliments Composés (FEFAC) is de
Europese brancheorganisatie voor de diervoederindustrie. Met zijn FSSG
formuleert FEFAC minimumeisen waaraan verantwoorde soja moet voldoen.
In 2021 zijn 19 standaarden goedgekeurd en daarmee FSSG-compliant. De
FSSG is een vrijwillige richtlijn en benchmarksysteem voor veevoerbedrijven
om duurzame soja in te kopen.
De Round Table for Responsible Soy (RTRS) is in 2006 in Zwitserland
opgericht door bedrijven, banken en maatschappelijke organisaties. Overheden zijn geen lid van de RTRS. De RTRS als «platformorganisatie» heeft in
2010 een mondiale standaard voor duurzame («verantwoorde») sojaproductie
vastgesteld. De RTRS is dus een private duurzaamheidsstandaard en kent
diverse certificeringschema om duurzame soja te certificeren (met onafhankelijk uitvoering van controle en audits) en handelsmodellen (Chains of
Custody) voor de aanvoerketens van duurzame soja.
Kijkend naar het ambitieniveau van FEFAC/FSSG versus dat van RTRS dan
blijkt dat RTRS op inhoudelijke principes en criteria (bijvoorbeeld mensenrechten, chemicaliën, ontbossing) strengere eisen stelt dan FSGG toelaat. En
ook ten aanzien van controle en audits kiest RTRS voor de «strengste»
variant, namelijk controle door onafhankelijke certificerende instanties, waar
FSSG ook lichtere manieren van controle toestaat. Daarbij zij nog opgemerkt
dat RTRS de enige sojastandaard is die ISEAL member is en het enige (FSGG
compliant) sojaschema is dat transparant communiceert over de boeren die
gecertificeerd zijn en de bedrijven die de gecertificeerde soja hebben gekocht.

5

www.cbs.nl/nl-nl/longread/aanvullende-statistische-diensten/2021/monitor-duurzame-agrogrondstoffen-2021
6
www.idhsustainabletrade.com/publication/european-soy-monitor-report-2019/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 8
Deelt u de mening dat Nederland en Nederlandse (veevoer)bedrijven op dit
moment onvoldoende doen om de wereldwijde ontbossing door sojaproductie tegen te gaan? Zo ja, welke stappen gaat u zetten om als Nederland wel
voldoende actie te ondernemen?
Antwoord 8
Nederland en Nederlandse bedrijven lopen relatief veelal voorop in Europa
en de wereld. Zie hiervoor antwoord op vragen 2 en 3. Niettemin is dit nog
niet voldoende en is er op Europees en mondiaal niveau meer inzet nodig, ik
verwijs daarvoor naar antwoord vraag 3.
Vraag 9
Klopt het dat 80% van de soja die naar Europa wordt verscheept bestemd is
voor veevoer en dat in 2018 23% van geïmporteerde soja uit de savannes van
de Cerrado kwam?
Antwoord 9
Ik kan de door u aangegeven cijfers niet bevestigen. Wel kan ik aangeven dat
uit de IDH-European Soy Monitor 2019 blijkt dat van de 34,3 miljoen ton in de
EU27+ geïmporteerde soja, 13,7 miljoen ton (= ca. 40%) afkomstig was uit
Brazilië. In dezelfde monitor staat vermeld dat ongeveer de helft van de uit
Brazilië geïmporteerde soja afkomstig is uit de Cerrado, wat overeenkomt met
een aandeel van ca. 20%.
Vraag 10
Deelt u de mening dat deze berichtgeving de nut en noodzaak verder
benadrukt van een transitie naar een kringlooplandbouw waarin er geen soja
meer uit ontboste gebieden hoeft te worden gehaald voor het veevoer in
Nederland? Bent u bereid naar aanleiding van deze berichtgeving het concept
van kringlooplandbouw nogmaals te agenderen in Europa?
Antwoord 10
Mijn visie op de landbouw, en in het bijzonder de kringlooplandbouw, heb ik
verwoord in de beleidsnotitie «landbouw, natuur en voedsel: waardevol en
verbonden» en deze eerder met u gedeeld en besproken7. Verder zet ik via de
Nationale Eiwitstrategie8 in op het beperken van de afhankelijkheid van
geïmporteerde eiwitten, dit kan leiden tot minder import van soja.
Vraag 11
Bent u van mening dat de garantie voor consumenten dat ze ontbossingsvrij
consumeren straks voldoende is afgedekt met het voorstel van de Europese
Commissie waarin het verplicht wordt voor bedrijven om aan te tonen dat de
producten waarmee zij handelen niet zijn geproduceerd op land dat is
ontbost na 31 december 2020?
Antwoord 11
Voor het standpunt van de regering over het recente voorstel van de
Europese Commissie verwijs ik naar het BNC-fiche dat binnenkort met de
Kamer wordt gedeeld.
Vraag 12
Deelt u de mening dat actie om te zorgen dat Nederland niet bijdraagt aan de
wereldwijde ontbossing eigenlijk niet kan wachten tot de implementatie van
de nieuwe Europese richtlijn? Zo ja, welke stappen gaat u op de korte termijn
nemen om de ontbossing tegen te gaan?
Antwoord 12
Om ontbossing te kunnen stoppen zijn meerdere instrumenten nodig, die
elkaar kunnen aanvullen. Dat geldt bijvoorbeeld voor certificeringsstandaarden als RTRS en de op 17 november 2021 nieuw voorgestelde Europese
boswet. Ik ben van mening dat het van groot belang is dat de Europese

7
8

Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 5
Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 70

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

lidstaten, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven gezamenlijk op
blijven trekken in deze, omdat alleen zo een signaal van voldoende gewicht
kan worden afgegeven en voldoende impact kan worden bereikt. In dit kader
verwijs ik naar onder meer de actieve opstelling van Nederland in het ADP, de
Tropical Forest Alliance en in het ENSI – European National Soy Initiatives –
platform, getrokken door IUCN NL, maar ook de programma’s die Nederland
samen met diverse partners ondersteunt ter verduurzaming van de productie
van agrarische grondstoffen.
Vraag 13
Erkent u dat in de Europese verordening niet alle natuurgebieden worden
beschermd? Zo ja, wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat bijvoorbeeld
bossavannes ook beschermd worden tegen ontbossing en consumenten
daardoor kunnen vertrouwen op een duurzaamheidskeurmerk?
Antwoord 13
Zie hiervoor het antwoord op vraag 11.
Vraag 14
Bent u van mening dat banken, pensioenfondsen en andere financiële
instellingen ook een rol te spelen hebben in het garanderen dat hun
investeringen niet bijdragen aan de wereldwijde ontbossing? Zo ja, bent u
bereid deze aanvulling op de bestaande plannen te agenderen in Europa? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 14
Banken, pensioenfondsen en andere financiële instellingen spelen een
belangrijke rol als het gaat om het vermijden van investeringen die gerelateerd kunnen zijn aan ontbossing en biodiversiteitsverlies. Bovendien
verwacht het kabinet van ondernemingen die internationaal opereren dat zij
«gepaste zorgvuldigheid» toepassen volgens de OESO-richtlijnen voor
Multinationale Ondernemingen (OESO-RL) en de United Nations Guiding
Principles on Business and Human Rights (UNGPs). Dit houdt onder andere in
dat ondernemingen negatieve gevolgen in activiteiten, toeleveringsketens en
zakelijke relaties moeten identificeren en beoordelen, en negatieve gevolgen
mitigeren en voorkomen. Uit onderzoek van onder andere De Nederlandsche
Bank en Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat financiële instellingen
aanzienlijke financieringen hebben uitstaan aan bedrijven met een hoge of
zeer hoge afhankelijkheid van ecosysteemdiensten. Ontbossing en biodiversiteitsverlies vormt daarmee een materieel risico voor zowel bedrijven als hun
financiers. Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
ondersteunt verschillende initiatieven in de financiële sector die tot doel
hebben de transparantie met betrekking tot de impact op biodiversiteit
(waaronder ontbossing) en afhankelijkheden van ecosysteemdiensten te
versnellen.
In EU-verband is door de nieuwe strategie voor duurzame financiering van de
Europese Commissie de aandacht voor duurzaamheid in de financiële sector
sterk toegenomen. Deze strategie kondigt een verscheidenheid aan nieuwe
voorstellen en doorlopende initiatieven aan om duurzaamheid (waaronder
biodiversiteit) verder te integreren in de financiële wereld. Ik blijf mij er voor
inzetten dat tegengaan van wereldwijde ontbossing wordt meegenomen in
lopende en aangekondigde EU-initiatieven.
Vraag 15
Kunt u deze vragen elk afzonderlijk en zo spoedig mogelijk beantwoorden?
Antwoord 15
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5