ONDERZOEKSKADER 2017
voor het toezicht op
het middelbaar beroepsonderwijs

DEFINITIEVE VERSIE
10 okober 2016

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

2

INHOUD
1

2

INLEIDING ..................................................................................................................... 7
1.1

Wettelijk kader middelbaar beroepsonderwijs ...................................................................7

1.2

Deugdelijkheidseisen en eigen aspecten van kwaliteit ........................................................7

1.3

Object van toezicht en object van onderzoek ....................................................................7

1.4

Werking en evaluatie ....................................................................................................8

1.5

Opbouw en leeswijzer ...................................................................................................8

BETER ONDERWIJS, GOED BESTUUR, PASSEND TOEZICHT .............................................. 9
2.1

Uitgangspunten van het toezicht en rol van de toezichthouder ............................................9

2.2
Hoofdlijnen van het toezicht ...........................................................................................9
2.2.1 Waarborg: basiskwaliteit ........................................................................................ 10
2.2.2 Stimuleren tot beter: eigen aspecten van kwaliteit ..................................................... 10
2.2.3 Eenduidig toezicht en op maat ................................................................................. 11
2.2.4 Aansluiten bij verantwoordelijkheid bestuur ............................................................... 11
2.3
Ontwikkelingen binnen de sector................................................................................... 11
2.3.1 Versterking examinering ......................................................................................... 11
2.3.2 Samenwerking beroepsonderwijs en bedrijfsleven ...................................................... 12
3

HET WAARDERINGSKADER ........................................................................................... 14
3.1

Wettelijke taken mbo .................................................................................................. 14

3.2

Opbouw van het waarderingskader ............................................................................... 14

3.3
Kwaliteitsgebieden en standaarden ............................................................................... 15
Kwaliteitsgebied Onderwijsproces ....................................................................................... 16
Kwaliteitsgebied Examinering en diplomering........................................................................ 19
Kwaliteitsgebied Schoolklimaat ........................................................................................... 20
Kwaliteitsgebied Onderwijsresultaten................................................................................... 21
Kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie ........................................................................... 22
Kwaliteitsgebied Financieel beheer ...................................................................................... 24
3.4
4

Overige wettelijke vereisten ......................................................................................... 26

NORMERING EN OORDEELSVORMING ........................................................................... 27
4.1

Oordeelsvorming op drie niveaus .................................................................................. 27

4.2

Normering standaarden ............................................................................................... 27

4.3

Normering kwaliteitsgebieden ....................................................................................... 27

4.4
Normering opleiding .................................................................................................... 28
4.4.1 Onvoldoende examenkwaliteit ................................................................................. 29
4.4.2 Wettelijke norm zeer zwak onderwijs ........................................................................ 29
4.5

Normering bestuursniveau ........................................................................................... 29

4.6

Beoordeling kwaliteitsgebied Examinering en diplomering ................................................. 29

4.7
Oordeelsvorming ........................................................................................................ 30
4.7.1 Beoordelen naleven deugdelijkheidseisen .................................................................. 30
4.7.2 Waarderen eigen aspecten van kwaliteit ................................................................... 30
4.7.3 Omgevingsfactoren ................................................................................................ 30
4.7.4 Expertoordeel ....................................................................................................... 31
5

WERKWIJZE TOEZICHT OP BESTUREN EN OPLEIDINGEN............................................... 32
5.1

Jaarlijkse prestatieanalyse en vierjaarlijks onderzoek ....................................................... 32

5.2
Onderdelen vierjaarlijks onderzoek................................................................................ 32
5.2.1 Onderzoek naar de kwaliteitszorg en financieel beheer van het bestuur ......................... 32
5.2.2 Verificatieonderzoek ............................................................................................... 33
5.2.3 Kwaliteitsonderzoek bij opleidingen met risico’s ......................................................... 33
5.2.4 Onderzoek op verzoek bij goede opleidingen ............................................................. 34

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

3

6

7

5.3

Specifiek onderzoek .................................................................................................... 34

5.4

Stroomschema toezichtcyclus ....................................................................................... 35

MONITOR BESTUUR EN OPLEIDINGEN .......................................................................... 36
6.1

Jaarlijkse prestatieanalyse ........................................................................................... 36

6.2

Expertanalyse risico’s .................................................................................................. 36

6.3

Bestuursgesprek......................................................................................................... 37

6.4

Kwaliteitsonderzoek bij risico’s ..................................................................................... 37

VIERJAARLIJKS ONDERZOEK BESTUUR EN OPLEIDINGEN ............................................. 38
7.1

Doel en onderzoeksvragen ........................................................................................... 38

7.2
Voorbereiding ............................................................................................................ 38
7.2.1 Expertanalyse bestuurlijke verantwoording ................................................................ 38
7.2.2 Startgesprek met het bestuur .................................................................................. 39
7.2.3 Onderzoeksplan .................................................................................................... 39
7.2.4 Presentatie door opleidingen ................................................................................... 40
7.3
Uitvoering ................................................................................................................. 40
7.3.1 Onderzoek op opleidingsniveau ................................................................................ 40
7.3.2 Onderzoek op bestuursniveau.................................................................................. 40
7.4
Afronding .................................................................................................................. 40
7.4.1 Rapport................................................................................................................ 40
7.4.2 Feedbackgesprek ................................................................................................... 41
7.4.3 Eindgesprek met het bestuur................................................................................... 41
7.5
8

Doorlooptijden ........................................................................................................... 41

RAPPORTEREN EN COMMUNICEREN .............................................................................. 42
8.1
Rapport vierjaarlijks onderzoek .................................................................................... 42
8.1.1 Bestuursprofiel ...................................................................................................... 42
8.1.2 Kwaliteitsprofiel opleidingen .................................................................................... 43
8.1.3 Ontwikkeling van kwaliteitszorg en onderwijskwaliteit ................................................. 44
8.1.4 Afspraken vervolgtoezicht ....................................................................................... 44

9

8.2

Rapport kwaliteitsonderzoek gericht op risico’s................................................................ 44

8.3

Openbaarmaking, zienswijze en bezwaar ....................................................................... 44

8.4

Publieksinformatie via de website.................................................................................. 44

8.5

De Staat van het Onderwijs ......................................................................................... 45

8.6

Kennis delen .............................................................................................................. 45

HERSTEL EN VERBETERING ........................................................................................... 47
9.1
Vervolgtoezicht na het vierjaarlijks onderzoek ................................................................ 47
9.1.1 Oordeel kwaliteitszorg bestuur is leidend................................................................... 47
9.1.2 Monitoren van herstel en verbetering ....................................................................... 48
9.2
Onvoldoende: opdracht tot herstel ................................................................................ 48
9.2.1 Herstelopdracht en herstelonderzoek ........................................................................ 48
9.2.2 Herstel examenkwaliteit ......................................................................................... 49
9.2.3 Herstel financieel beheer ........................................................................................ 49
9.3
Escalatie bij voortduren niet naleving ............................................................................ 50
9.3.1 Opschorten of inhouden van de bekostiging ............................................................... 50
9.3.2 Onderzoek bestuurlijk handelen ............................................................................... 50
9.3.3 Escalatieteam ministerie en inspectie........................................................................ 50
9.3.4 Overige sancties .................................................................................................... 51
9.4

Toezichtplan bij zeer zwak onderwijs ............................................................................. 51

9.5

Verbeteren boven basiskwaliteit.................................................................................... 51

10 STELSELTOEZICHT ........................................................................................................ 52
10.1 Versterking relatie toezicht op instellingen en stelseltoezicht ............................................. 52

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

4

10.2 Stelselmonitoring ....................................................................................................... 52
10.3 Themakeuze en werkwijze ........................................................................................... 53
11 SPECIFIEKE TOEPASSINGEN VAN HET WAARDERINGSKADER........................................ 54
11.1 Niet-bekostigd mbo .................................................................................................... 54
11.1.1 Aanpassing waarderingskader ................................................................................. 54
11.1.2 Werkwijze ............................................................................................................ 54
11.2 Voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) ......................................................... 55
11.2.1 Aanpassing waarderingskader ................................................................................. 55
11.2.2 Werkwijze ............................................................................................................ 55
11.3 Overige educatie ........................................................................................................ 55
11.3.1 Aanpassing waarderingskader ................................................................................. 55
11.3.2 Werkwijze ............................................................................................................ 56
11.4 Onderwijs in Caribisch Nederland .................................................................................. 56
11.4.1 Aanpassing waarderingskader ................................................................................. 56
11.4.2 Werkwijze ............................................................................................................ 56
11.5 Exameninstellingen ..................................................................................................... 57
11.5.1 Aanpassing waarderingskader ................................................................................. 57
11.5.2 Werkwijze ............................................................................................................ 57
11.6 Agrarische opleidingscentra.......................................................................................... 57
BIJLAGE 1. NORMERING EN BEOORDELING ONDERWIJSRESULTATEN ................................. 59
BIJLAGE 2. WAARDERINGSKADER NIET-BEKOSTIGD MBO ................................................... 63
BIJLAGE 3. WAARDERINGSKADER VAVO ............................................................................. 70
BIJLAGE 4. WAARDERINGSKADER OVERIGE EDUCATIE ....................................................... 77
BIJLAGE 5. WAARDERINGSKADER ONDERWIJS IN CARIBISCH NEDERLAND ........................ 81
BIJLAGE 6. WAARDERINGSKADER EXAMENINSTELLINGEN .................................................. 91

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

5

Missie: Effectief toezicht voor beter onderwijs.
(Uit: Meerjarenbeleidsplan Inspectie van het Onderwijs, 2015-2020)
Elk kind heeft recht op goed onderwijs. Leerlingen, studenten en ouders moeten erop kunnen
vertrouwen dat het onderwijs op een school/opleiding goed is. Het bestuur is verantwoordelijk voor
de kwaliteit van het onderwijs en moet zich verantwoorden over de resultaten. Hierbij gaat het om
resultaten in brede zin; krijgen alle leerlingen/studenten onderwijs van voldoende kwaliteit, voldoen
scholen/opleidingen en instellingen aan wet- en regelgeving en hebben ze hun financiën op orde? De
Inspectie van het Onderwijs houdt hierop toezicht. Daarnaast rapporteert ze gevraagd en ongevraagd
over de ontwikkelingen binnen het onderwijs, met als doel het onderwijs als geheel te verbeteren.
Goed onderwijs is de ambitie; met ons toezicht willen we bijdragen aan continue kwaliteitsverbetering
op alle scholen en opleidingen. In ons werk stellen we de leerling/student en het leerproces centraal.
We willen alle scholen en opleidingen in Nederland stimuleren zichzelf te verbeteren; op het niveau
van besturen en hun scholen/opleidingen en op het niveau van het stelsel. We gaan er daarbij vanuit
dat verbeteringen de klas moeten bereiken. We werken vanuit verdiend vertrouwen, namens de
overheid en samenleving. Beter onderwijs is het publieke belang dat wij centraal stellen in ons
toezicht. Effectief zijn we, als we eraan bijdragen dat het onderwijs in Nederland beter wordt.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

6

1

INLEIDING

Het onderzoekskader 2017 van de Inspectie van het Onderwijs (hierna: onderzoekskader) beschrijft hoe
het toezicht voor het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is ingericht. Het onderzoekskader omvat het
waarderingskader en de werkwijze. De inleiding beschrijft allereerst het wettelijk kader dat de grondslag
vormt van het toezicht, en vervolgens de reikwijdte en werking van het onderzoekskader.

1.1

WETTELIJK KADER MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS

De Wet op het onderwijstoezicht (WOT, 2002) vormt de grondslag voor het toezicht. Krachtens deze wet
is het toezicht op het mbo-onderwijs opgedragen aan de inspectie en heeft de inspectie de taak de
kwaliteit van het onderwijs te beoordelen en te bevorderen, daaronder begrepen de kwaliteit van het
onderwijspersoneel, aan instellingen als bedoeld in de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB en WEB
BES).
Het onderzoekskader heeft betrekking op alle instellingen (bekostigd en niet-bekostigd) die onderwijs
verzorgen op basis van voornoemde onderwijswetten. Instellingen kunnen zijn: regionale
opleidingscentra (roc’s), agrarische opleidingscentra (aoc’s), vakinstellingen, hogescholen met mbo en
exameninstellingen. Dit onderzoekskader heeft ook betrekking op het toezicht op vavo, overige educatie,
onderwijs in Caribisch Nederland. De uitwerking hiervan staat in hoofdstuk 11 beschreven.

1.2

DEUGDELIJKHEIDSEISEN EN EIGEN ASPECTEN VAN KWALITEIT

Per [1 juli 20171] is de Wet op het onderwijstoezicht gewijzigd. Met de wetswijziging maakt de inspectie
in haar toezicht onderscheid in bij wet geregelde deugdelijkheidseisen en eigen aspecten van kwaliteit
van besturen en opleidingen. Deugdelijkheidseisen zijn objectiveerbare, zoveel mogelijk op het niveau
van de wet geregelde algemene kwaliteitsnormen, die zodanig helder zijn dat de vrijheid van richting en
inrichting gewaarborgd blijven. Deugdelijkheidseisen hebben betrekking op de onderwijskwaliteit, de
examinering en het financieel beheer. We vatten dit samen met het begrip basiskwaliteit.
Een opleiding die niet voldoet aan de deugdelijkheidseisen biedt onderwijs van onvoldoende kwaliteit.
Onvoldoende onderwijskwaliteit, onvoldoende examenkwaliteit en/of onvoldoende financieel beheer kan
leiden tot sanctionering en in laatste instantie tot ingrijpen door de minister. Vanuit de waarborgfunctie
van het toezicht ziet de inspectie er op toe dat de deugdelijkheidseisen zoals deze in de wet zijn
vastgelegd worden nageleefd.
Eigen aspecten van kwaliteit hebben betrekking op de ambities en doelen die een bestuur zelf stelt en
die verder reiken dan basiskwaliteit. De inspectie voert het gesprek hierover met opleidingen en besturen
en in de rapporten ontstaat zo een volledig beeld van de kwaliteit van een opleiding en/of instelling. In
de rapporten maakt de inspectie helder onderscheid in oordelen die voortvloeien uit de
deugdelijkheidseisen, en bevindingen die gaan over eigen aspecten van kwaliteit.

1.3

OBJECT VAN TOEZICHT EN OBJECT VAN ONDERZOEK

Instellingen als bedoeld in de WEB zijn het object van toezicht. De WEB hanteert daarbij het ‘bevoegd
gezag’ ofwel het bestuur van de instelling als aanspreekpunt. Ook opleidingen (crebo’s2) zijn object van
toezicht. De WEB bevat voorschriften voor de inrichting van opleidingen die het bestuur verzorgt. Dit
onderzoekskader gaat daarom onder andere uit van toezicht op bestuurs- en opleidingsniveau. Oordelen
1

Het onderzoekskader is opgesteld op basis van wetgeving die op 1 augustus 2017 naar verwachting van kracht zal zijn.
Lopende wetswijzigingen betreffende de sectorwetten en andere wetgeving die nog aanhangig is plaatsen we tussen [haken].
In de definitieve versie van het onderzoekskader wordt de status van de geciteerde wetsartikelen geactualiseerd. Omdat de
wijziging van de WOT reeds is aangenomen laten hier de [haken] achterwege.
2
Opleidingen omvatten de kwalificaties én de keuzedelen. Kwalificaties staan geregistreerd in het Centraal register
beroepsonderwijs en hebben een Crebo-nummer.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

7

met rechtsgevolgen kunnen alleen worden gegeven op het niveau van het object van toezicht, namelijk
het bestuur, en op opleidingsniveau (crebo).
Het object van onderzoek is datgene wat de inspectie onderzoekt om tot haar oordeel of waardering over
de opleiding of de besturing te komen. Dat kan bijvoorbeeld plaatsvinden op het niveau van een locatie,
een onderwijs- of opleidingsteam of een kwalificatiedossier.

1.4

WERKING EN EVALUATIE

Het onderzoekskader is van kracht met ingang van 1 augustus 2017. Reeds lopende interventies en
afspraken die op basis van de vigerende toezichtkaders tot die datum zijn gemaakt blijven van kracht.
De inspectie heeft conform het voorschrift in de WOT met alle betrokkenen overleg gevoerd over het
onderzoekskader. Bij de uitwerking van de deugdelijkheidseisen in het waarderingskader is de inspectie
uitgegaan van een redelijke uitleg van de wet. Over deze uitleg is overeenstemming met het
onderwijsveld bereikt.
Evaluatie van de werking en de effecten van het onderzoekskader vindt plaats uiterlijk voor 1 januari
2022. De eerste vierjarige cyclus is dan afgerond.
Ervaringen met dit onderzoekskader, ontwikkelingen in de samenleving, in de verschillende sectoren of
in de politiek kunnen leiden tot een vervroegde bijstelling van (delen van) dit onderzoekskader.

1.5

OPBOUW EN LEESWIJZER

Het onderzoekskader omvat de werkwijze en het waarderingskader. De hoofdlijnen van de werkwijze,
met name de uitgangspunten, staan beschreven in hoofdstuk 2. Hoofdstuk 3 omvat het
waarderingskader. De normering en oordeelsvorming is opgenomen in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5, 6 en 7
geven een beschrijving van de werkwijze bij het toezicht op besturen en hun opleidingen. Hoofdstuk 8
beschrijft hoe deze onderzoeken hun neerslag krijgen in de rapporten en hoe de inspectie daarover
communiceert. In hoofdstuk 9 staan de interventies en sancties beschreven die uit de inspectie-oordelen
kunnen volgen. In hoofdstuk 10 lichten we toe hoe we onze stelselonderzoeken inrichten. Tot slot geven
we in hoofdstuk 11 een overzicht van onderwijsvoorzieningen waarvoor specifieke wetgeving geldt en
waar het waarderingskader op is aangepast. Het betreft het niet-bekostigd onderwijs, vavo, overige
educatie, onderwijs in Caribisch Nederland en exameninstellingen. Voor de volledigheid zijn de
waarderingskaders integraal opgenomen in de bijlagen.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

8

2

BETER ONDERWIJS, GOED BESTUUR, PASSEND TOEZICHT

Het Nederlandse onderwijs presteert steeds beter. Het aantal opleidingen dat onvoldoende scoort neemt
af; (zeer) zwakke opleidingen slagen er steeds beter in de kwaliteit van het onderwijs op een voldoende
niveau te brengen en te houden. Dat is winst. Maar ook opleidingen die voldoende presteren moeten hun
kansen grijpen om zich te verbeteren. Dat is goed voor alle studenten en goed voor onze samenleving3.
Daar ligt in de komende jaren de uitdaging voor alle onderwijssectoren. Het vraagt van besturen dat zij
werken aan een kwaliteitscultuur waarbij het voor alle partijen vanzelfsprekend is om continu verbetering
na te streven, ook als de kwaliteit op orde is.
We sluiten met ons toezicht hier op aan door enerzijds te (helpen) bewaken dat de basiskwaliteit en het
financieel beheer op orde is en blijft, en anderzijds door besturen te stimuleren om het
verbeterpotentieel dat wij bij opleidingen aantreffen ten volle te benutten in het streven naar goede
onderwijskwaliteit. We vatten deze beide rollen samen in de waarborgfunctie en stimuleringsfunctie van
het toezicht.
In dit hoofdstuk beschrijven we de hoofdlijnen van het toezicht: wat willen we met het toezicht bereiken
en vanuit welke uitgangspunten opereren we.

2.1

UITGANGSPUNTEN VAN HET TOEZICHT EN ROL VAN DE TOEZICHTHOUDER

Het eigenaarschap van de onderwijskwaliteit ligt bij besturen4 en hun opleidingen. Het bestuur is
eindverantwoordelijk voor de kwaliteit en continuiteit van het onderwijs. We hanteren daarom een
bestuursgerichte aanpak. Vanuit onze waarborgfunctie en stimuleringsfunctie maken we in ons
waarderingskader helder onderscheid in basiskwaliteit (wat moet het bestuur en de opleiding) en de
eigen kwaliteitsambities (wat wil het bestuur en de opleiding). We werken transparant en alle
kwaliteitsinformatie is openbaar. Op stelselniveau willen we antwoorden vinden op problemen die zich
instellingsoverstijgend voordoen en we treden daarbij agenderend op. Met dit onderzoekskader willen we
bereiken dat besturen steeds meer zichzelf beoordelen of zich door peers laten beoordelen. We willen
met het toezicht op deze beweging aansluiten.
Meer concreet helpt het onderzoekskader ons bij de taak om te:
• bewaken dat instellingen (bestuur en opleidingen) ten minste voldoen aan de basiskwaliteit;
 interveniëren bij instellingen, waar bestuur en/of opleidingen niet voldoen aan basiskwaliteit, zodat zij
dit zo snel mogelijk herstellen;
 stimuleren dat besturen en opleidingen eigen ambities formuleren en hier doelgericht aan werken;
 rapporteren over de staat van het onderwijs, zowel op instellingsniveau als op stelselniveau;
 agenderen als knelpunten in het onderwijsstelsel om een oplossing vragen;
 communiceren met belanghebbenden over toezichtinformatie betreffende prestaties van het stelsel en
van afzonderlijke onderwijsinstellingen.

2.2

HOOFDLIJNEN VAN HET TOEZICHT

Het onderzoekskader is langs de volgende inhoudelijke lijnen opgesteld.

3

“Toezicht in transitie”. Brief aan de Tweede Kamer, 33905, nr.1, 2013-2014.
In het niet-bekostigd onderwijs is niet altijd sprake van een bestuur, maar bijvoorbeeld van een directeur/eigenaar. De term
bestuur is in dit onderzoekskader bedoeld voor het niveau waarop de eindverantwoordelijkheid ligt voor de naleving van de
wettelijke eisen.
4

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

9

2.2.1

Waarborg: basiskwaliteit

De samenleving moet er op kunnen vertrouwen dat studenten onderwijs volgen dat van voldoende
kwaliteit is. We noemen dit basiskwaliteit. De norm voor basiskwaliteit is dat een bestuur en zijn
opleidingen voldoen aan de deugdelijkheidseisen ten aanzien van de onderwijskwaliteit, de kwaliteitszorg
en het financieel beheer zoals wij die in het waarderingskader hebben opgenomen.
Voor de uitvoering van onze waarborgfunctie is het van belang dat we zicht hebben op de financiële
continuïteit van besturen en op risico’s bij opleidingen ten aanzien van de onderwijskwaliteit. We
monitoren de prestaties daarom continu en we voeren minimaal jaarlijks per bestuur een
prestatieanalyse uit. Daarnaast voeren we eens in de vier jaar een onderzoek uit bij alle besturen en een
deel van hun opleidingen. Dit vierjaarlijks onderzoek geeft ons antwoord op de vraag of het bestuur
voldoende zorg draagt voor de onderwijskwaliteit en het financieel beheer. Als uit onze analyse en/of
onderzoek blijkt dat een opleiding niet voldoet aan de basiskwaliteit, dan zijn onze interventies er op
gericht dat het bestuur er voor zorg draagt dat de opleiding binnen een aanvaardbare hersteltermijn aan
de betreffende deugdelijkheidseisen voldoet. Dit geldt ook voor tekortkomingen die wij op het niveau van
het bestuur constateren.
Jaarlijks leggen we in het kader van stelseltoezicht (hoofdstuk 10) in ons jaarwerkplan vast welke
deugdelijkheidseisen we bij een of meer sectoren gaan onderzoeken.

2.2.2

Stimuleren tot beter: eigen aspecten van kwaliteit

We zijn streng waar het moet en stimulerend waar het kan. Naast de waarborg voor de basiskwaliteit
willen we in het mbo de eigen aspecten van besturen en opleidingen meer tot hun recht laten komen.
Binnen de mbo-sector is de afgelopen jaren veel aandacht besteed aan het zicht krijgen op de eigen
onderwijskwaliteit en aan het doelgericht doorvoeren van verbeteringen. Door van elkaar te leren binnen
kwaliteitsnetwerken ontstaat er een gezamenlijk beeld over definities van ‘goed onderwijs’ en de wijze
waarop dit door collega-instellingen beoordeeld kan worden (peer reviews). De sector laat zien dat zij de
continue verbetering en borging van de onderwijskwaliteit als haar verantwoordelijkheid ziet en wil daar
gezamenlijk vorm aan geven.
We sluiten met ons toezicht daar als volgt op aan. Op basis van een oordeel over de naleving van de
deugdelijkheidseisen komen we tot een voldoende of onvoldoende. Bij de waardering ‘goed’ worden
naast de deugdelijkheidseisen ook de eigen aspecten van kwaliteit betrokken. Als een bestuur of
opleiding voldoet aan basiskwaliteit dan kijken we naar de doelen en ambities die bestuur en opleidingen
zelf formuleren en hoe zij deze realiseren. Informatie over de realisatie van die doelen is idealiter
afkomstig van onafhankelijke deskundigen. We willen het bestuur en de opleidingen stimuleren om zelf
vast te stellen of onderwijs wordt geboden dat de kwalificatie goed verdient. Als besturen en opleidingen
daar in slagen, dan kunnen wij die informatie in ons rapport opnemen als een goede praktijk.
Tijdens onze onderzoeken kijken we of er sprake is van een verbetercultuur, een gezamenlijk streven om
de onderwijskwaliteit niet alleen op voldoende niveau te brengen maar ook duurzaam te blijven
verbeteren. Als deze verbetercultuur bij opleidingen aanwezig is ontstaat er ruimte om de
onderwijskwaliteit als geheel op een hoger plan te brengen. Binnen onze stimulerende rol willen we daar
met bovenstaande aanpak actief aan bijdragen.
Onze stimulerende rol is ook merkbaar in de stijl van onze gesprekken met opleidingen en besturen. We
geven ruimte aan opleidingen om hun visie en ambities en de wijze waarop zij deze op eigen wijze
vertalen in hun onderwijspraktijk bij aanvang van het onderzoek te presenteren. Na afronding van het
onderzoek organiseren we zogenoemde feedbackgesprekken. Daarmee krijgen opleidingen en besturen
aan de hand van eigen casuïstiek meer inzicht in onze oordeelsvorming en dit biedt hen concrete
aanknopingspunten voor verbeteringen. Tot slot komt onze stimuleringsfunctie tot uiting in onze
rapporten. Waar niet wordt voldaan aan de deugdelijkheidseisen vermelden we dit in onze rapporten; we
doen dit echter ook als we goede praktijken aantreffen. Op deze manier geven we een evenwichtig beeld
van de kwaliteit zoals we die hebben aangetroffen.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

10

2.2.3

Eenduidig toezicht en op maat

Besturen en opleidingen organiseren hun onderwijs zo dat het optimaal is toegesneden op hun doelgroep
en dat een doorgaande ontwikkeling voor studenten wordt gewaarborgd. We zien de diversiteit in
(experimentele) onderwijs- en organisatievormen toenemen, evenals het aantal gecombineerde
besturen. We hanteren daarom voor het po, vo, (v)so en mbo een grotendeels gemeenschappelijk
waarderingskader, dat bruikbaar is voor de grote diversiteit die we in de praktijk aantreffen. Daarmee
realiseren we tevens eenduidig toezicht voor besturen die onderwijs verzorgen op basis van meerdere
sectorwetten. We richten onze onderzoeken zo in dat we tot betekenisvolle uitspraken komen. We
stemmen onze onderzoeksactiviteiten daarom af op de wijze waarop de instelling haar onderwijs inricht.
Wanneer een bestuur werkt met een gemeenschap van mbo-colleges dan is dat van invloed op de
inrichting van onze onderzoeken. Zo zullen we in voorkomende situaties ook college-directeuren in onze
onderzoeken betrekken. Eventuele interventies in het kader van herstel van naleving van de
deugdelijkheidseisen worden aan het bestuur geadresseerd.
Het maatwerk dat we nastreven betreft niet alleen de aansluiting op de organisatie van het onderwijs
maar ook op de verantwoording van de onderwijskwaliteit door het bestuur.

2.2.4

Aansluiten bij verantwoordelijkheid bestuur

Het bestuur is verantwoordelijk voor de kwaliteit en de continuïteit van het onderwijs. Elk bestuur heeft
zijn eigen proces om de onderwijskwaliteit te waarborgen en te ontwikkelen; dat specifieke eigen proces
is voor ons uitgangspunt in het toezicht.
Parallel aan de jaarlijkse prestatieanalyse voeren we eens in de vier jaar een bestuursgericht onderzoek
uit naar de kwaliteitszorg en het financieel beheer door het bestuur. We kijken in de eerste plaats of het
bestuur de onderwijskwaliteit goed in beeld heeft, daarbij zo nodig verbeteringen doorvoert en of de
financiën op orde zijn. We voeren een zogenoemd verificatieonderzoek uit als onderdeel van het
vierjaarlijks onderzoek. We doen dit bij een selectie van opleidingen en op deze manier geeft het
onderzoek ons inzicht in de kwaliteit van het onderwijs bij de onderzochte opleidingen en het financieel
beheer bij de betreffende besturen. Daarbij kijken we ook of het bestuur oog heeft voor het belang van
kleinschalig en herkenbaar onderwijs voor zijn studenten. We voeren ook onderzoek uit bij enkele risicoopleidingen en goede opleidingen; dit laatste kan op eigen verzoek van het bestuur (zie par. 5.2.4).
Besturen hebben veel kennis en informatie over hun opleidingen, en opleidingen houden zelf veelsoortige
informatie bij om zicht te houden op de eigen onderwijskwaliteit en hun financieel beheer. In ons toezicht
sluiten we aan bij deze eigen informatie.
Naarmate besturen en opleidingen een beter proces van aansturing en borging hanteren bieden zij meer
betrouwbare informatie over de kwaliteit van hun onderwijs. We geven dan vertrouwen en meer ruimte.
Daar waar besturen en intern toezicht goed functioneren kan de samenleving er immers op vertrouwen
dat de kwaliteit wordt gewaarborgd. In gevallen dat de basiskwaliteit niet op orde is en het bestuur niet
bij machte blijkt om hier verandering in te brengen passen we ons toezicht daar op aan. We vatten dit
samen in passend toezicht: minder toezicht waar het kan, meer waar het moet.

2.3

ONTWIKKELINGEN BINNEN DE SECTOR5

De mbo-sector is continu in beweging en in het toezicht sluiten we daar zo goed mogelijk op aan. We
noemen hieronder een aantal ontwikkelingen die (op termijn) tot wetwijzigingen leiden en/of bij de
invoering van het onderzoekskader van invloed zijn op de uitvoering van het toezicht.

2.3.1

Versterking examinering

De examencommissie speelt een essentiële rol bij de borging van de kwalliteit van de examinering en
diplomering van studenten. Zij is ervoor verantwoordelijk dat beide aan alle kwaliteitseisen voor de
examinering en diplomering voldoen. Per [1 augustus 2017] zijn de taken en bevoegdheden van de
examencommissies in het mbo aangescherpt en is een aantal nieuwe taken toegewezen. Het bevoegd
gezag is verantwoordelijk voor de instelling, benoeming en samenstelling van een examencommissie en
5

Deze paragraaf wordt voor de feitelijke invoering van het onderzoekskader geactualiseerd.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

11

daarom worden er in de voorgenomen wetswijziging ook voorschriften opgenomen die gericht zijn op de
betreffende taken van het bevoegd gezag.
[De wetswijziging heeft ertoe geleid dat wij in het onderzoekskader de kwaliteitsborging van de
examencommissie een meer prominente plaats hebben gegeven]. We beoordelen primair of de
examencommissie zorg draagt voor de kwaliteitsborging van het instrumentarium, de afname en
beoordeling en de diplomering. Afhankelijk van dit oordeel richten we het onderzoek naar examinering
en diplomering proportioneel in.
Dat betekent: beperkte verificatie waar het kan, volledig onderzoek waar het moet. Daarmee denken we
een extra impuls te leveren aan de verdere ontwikkeling van een interne kwaliteitscultuur die
voorwaardelijk is voor een duurzame kwaliteitsborging van de examinering en diplomering. We hanteren
deze werkwijze vanaf de inwerkingtreding van het onderzoekskader.
Invoering 2016-2020
Vanaf 1 augustus 2017 moeten opleidingen voldoen aan de nieuwe eisen ten aanzien van de
examencommissie. Bij de beoordeling van de drie examenstandaarden hanteren we de werkwijze zoals
hiervoor beschreven: de examencommissie vormt het vertrekpunt voor ons toezicht. Afhankelijk van ons
oordeel over het functioneren van de examencommissie bepalen we hoe we onderzoeken of ook beide
andere standaarden van voldoende kwaliteit zijn. We verwachten echter dat een volledig
inspectieonderzoek naar de examenkwaliteit, gericht op de kwaliteit van het exameninstrumentarium én
de afname/beoordeling, vooralsnog vaker aan de orde zal zijn dan een beperkte verificatie van de
borging door de examencommissie. Naarmate de beleidsmatige invoering succesvol verloopt, zal het
toezicht daarop worden afgestemd. We beperken ons dan tot verificatie.
Keurmerk/certificering examenleveranciers
Bij de beoordeling van de kwaliteit van de exameninstrumenten van opleidingen, gaan we de werking
van de keurmerken/certificering de komende jaren nauwlettend volgen. Ook als verificatie op grond van
het functioneren van de examencommissie in principe zou voldoen, kijken we in de eerste jaren of het
keurmerk door de certificerende organisatie terecht is afgegeven. We betrekken dan externe
deskundigen bij de beoordeling van het exameninstrumentarium. Indien ons oordeel over een
exameninstrument van een opleiding onvoldoende is, dan blijft het oordeel van de inspectie bepalend
voor de betreffende opleiding. We gaan dan met de keurmerk verlenende organisatie in overleg over
over onze constateringen voortvloeiend uit ons toezicht op de opleidingen. Indien ons oordeel over een
exameninstrument van een opleiding voldoende is, is het mogelijk dat wij in het vervolg geen diepgaand
onderzoek meer hoeven te doen in het geval we eenzelfde keurmerk wederom of bij een andere
opleiding tegenkomen. We verwachten dat we met deze werkwijze bijdragen aan het groeiend
vertrouwen in de keurmerken/certificaten.

2.3.2

Samenwerking beroepsonderwijs en bedrijfsleven

Innovatie verandert de economie en de samenleving steeds sneller en ingrijpender. Ook wordt de
dynamiek op de arbeidsmarkt steeds groter. De mbo-instellingen zullen - samen met het beroepenveld snel moeten inspelen op actuele ontwikkelingen in de maatschappij en op de arbeidsmarkt.
Samenwerking van mbo-instellingen met het landelijk georganiseerd en het regionale of lokale
bedrijfsleven is belangrijk om de aansluiting van het onderwijs op de beroepspraktijk zo soepel mogelijk
te laten verlopen. Een actieve dialoog tussen mbo-instellingen en het beroepenveld is daarvoor nodig.
In de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) werken beroepsonderwijs en
bedrijfsleven samen om studenten een goede praktijkopleiding te bieden met uitzicht op een baan.
Bedrijven krijgen zo de vakmensen die ze (nu en straks) nodig hebben.
De inspectie is belast met het toezicht op de uitoefening van de wettelijke taken als bedoeld in de WEB
(art.1.5.1) en in samenhang daarmee de WVO (art. 10b4) door SBB. De werkwijze en het
waarderingskader zijn separaat in een onderzoekskader vastgelegd. Het onderzoekskader SBB is van
kracht per 1 augustus 2016. Mbo-instellingen en SBB kennen een onderlinge afhankelijkheid met
betrekking tot de kwaliteit van de kwalificatiestructuur en kwalificatiedossiers, en de kwaliteit van de
beroepspraktijkvorming. De wijze waarop mbo-instellingen enerzijds en SBB anderzijds deze wederzijdse
afhankelijkheid benutten vormt voor ons onderwerp van toezicht. Zo zullen we signalen van

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

12

onderwijsinstellingen over kwalificatiedossiers, beroepspraktijkvorming, erkenning leerbedrijven, en over
de rol van SBB in het algemeen bij ons toezicht op SBB betrekken.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

13

3

HET WAARDERINGSKADER

In dit hoofdstuk beschrijven we het waarderingskader mbo. Na een samenvatting van de wettelijke taken
van het middelbaar beroepsonderwijs (par. 3.1) beschrijven we de opbouw van het kader in paragraaf
3.2. In paragraaf 3.3 is vervolgens het waarderingskader opgenomen. In de laatste paragraaf (3.4) gaan
we in op de overige wettelijke vereisten.
In hoofdstuk 11 geven we een overzicht van onderwijsvoorzieningen waarvoor specifieke wetgeving geldt
en waar het waarderingskader op is aangepast. Het betreft het niet-bekostigd onderwijs, vavo, overige
educatie, onderwijs in Caribisch Nederland en exameninstellingen. Voor de volledigheid zijn deze
waarderingskaders integraal opgenomen in de bijlagen.

3.1

WETTELIJKE TAKEN MBO

Op grond van artikel 1.2.1 van de WEB heeft het mbo drie doelstellingen:
1. De theoretische en praktische voorbereiding van studenten op de uitoefening van beroepen, waarvoor
een beroepskwalificerende opleiding is vereist of dienstig kan zijn;
2. Het bevorderen van de algemene vorming en persoonlijke ontplooiing van studenten;
3. De aansluiting op het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) en het hoger algemeen
voortgezet onderwijs (havo).
Op grond van artikel 1.3.5 van de WEB dienen instellingen daarbij zorg te dragen voor: de
toegankelijkheid van het onderwijs, het aanbieden van doelmatige leerwegen en het bieden van
mogelijkheden voor loopbaanoriëntatie en –begeleiding.
Vervolgens geeft de WEB verplichtingen waar het bestuur van de instelling aan moet voldoen en deze
worden in het waarderingskader geoperationaliseerd. De basis voor het waarderingskader is
hoofdzakelijk gelegen in de volgende wettelijke vereisten.
Het bestuur moet:

Een stelsel van kwaliteitszorg inrichten en in dat verband regelmatig de kwaliteit van het onderwijs
beoordelen (art. 1.3.6 WEB).

Zorgen voor een goede organisatie, kwaliteit van het onderwijsprogramma en de examinering (art.
7.4.8, eerste lid, WEB).

Het onderwijsprogramma inrichten overeenkomstig (de eisen gesteld in) het kwalificatiedossier en
de daarbij behorende keuzedelen (art. 7.1.2, tweede lid, WEB).

Het onderwijs evenwichtig en zodanig inrichten dat de studenten de kwalificatie en de daarbij
behorende keuzedelen binnen de vastgestelde studieduur kunnen bereiken (art. 7.2.7, eerste lid,
WEB).

Belanghebbenden informeren en aan hen verantwoording afleggen: studenten en ouders, de
deelnemersraad, eventueel de ouderraad, de ondernemingsraad, de raad van toezicht en de
overheid (art. 1.3.6 WEB, 2.5.4 WEB, 6.1.3a WEB, 7.4.8, tweede lid, WEB, hoofdstuk 8a WEB, 9.1.4
WEB).

De financiële middelen op zodanige wijze beheren dat een behoorlijke exploitatie en het
voortbestaan van de instelling zijn verzekerd (art. 2.8.3 WEB).

De Rijksbekostiging doelmatig en rechtmatig besteden (art. 2.5.3, 2.5.4 WEB).

3.2

OPBOUW VAN HET WAARDERINGSKADER

In het waarderingskader onderscheiden we zes kwaliteitsgebieden: Onderwijsproces, Examinering en
diplomering, Schoolklimaat, Onderwijsresultaten, Kwaliteitszorg en ambitie en Financieel beheer.
Met het waarderingskader krijgen we zicht op de drie elementaire vragen over de betekenis van het
onderwijs voor studenten: Leren ze genoeg (Onderwijsresultaten en Examinering en diplomering),
krijgen ze goed les (Onderwijsproces) en zijn ze veilig (Schoolklimaat). De standaarden in deze
gebieden geven de kern van het onderwijs weer zoals de student dat ontvangt. De gebieden

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

14

Kwaliteitszorg en ambitie en Financieel beheer zijn voorwaardelijk voor (het voortbestaan van) de
kwaliteit. We definiëren onderwijskwaliteit dan ook als het geheel van de prestaties van de opleiding op
deze gebieden.
Iedere standaard binnen het kwaliteitsgebied is op basis van de betreffende deugdelijkheidseisen
geoperationaliseerd6.
Specifieke toepassingen van het waarderingskader
Specifieke wet- en regelgeving die betrekking heeft op onderwijsvoorzieningen zoals genoemd in
paragraaf 1.1 vertalen we ook in een waarderingskader. Een overzicht van deze specifieke
onderwijsvormen is met verantwoording van het wettelijk kader opgenomen in hoofdstuk 11. De
betreffende waarderingskaders zijn voor de volledigheid integraal opgenomen in de bijlagen.
Het waarderingskader mbo kent de volgende opbouw.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN MBO
OP.

ONDERWIJSPROCES

OP1

Onderwijsprogramma

OP2

Ontwikkeling en begeleiding

OP3

Didactisch handelen

OP7

Beroepspraktijkvorming

ED.

EXAMINERING EN DIPLOMERING

ED1

Kwaliteitsborging examinering en diplomering

ED2

Exameninstrumentarium

ED3

Afname en beoordeling

SK.

SCHOOLKLIMAAT

SK1

Veiligheid

SK2

Leerklimaat

OR. ONDERWIJSRESULTATEN
OR1

Studiesucces

OR3

Vervolgsucces

KA. KWALITEITSZORG EN AMBITIE
KA1

Kwaliteitszorg

KA2

Kwaliteitscultuur

KA3

Verantwoording en dialoog

FB.

FINANCIEEL BEHEER

FB1

Continuïteit

FB2

Doelmatigheid

FB3

Rechtmatigheid

3.3

KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN

Het waarderingskader telt per gebied een aantal standaarden. Bij elke standaard is in het rode vlak
geoperationalieerd wat we verstaan onder basiskwaliteit (wat moet het bestuur en de opleiding).
Daaronder formuleren we een vraag die ruimte geeft voor de bespreking van de eigen aspecten van
kwaliteit. Het bestuur en de opleidingen kunnen hier zelf hun onderwerpen benoemen.

6

De waarderingskaders zijn in alle sectoren zo veel mogelijk gelijk. Voor de kwaliteitsgebieden worden in alle sectoren dezelfde
lettercodes gehanteerd. De nummering voor de standaarden loopt niet altijd door, omdat de sectoren verschillen in de
uitwerking van de kwaliteitsgebieden, en soms ook in het aantal standaarden dat een kwaliteitsgebied omvat..

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

15

Ter verantwoording van de operationalisering van basiskwaliteit geven we tot slot per standaard een
toelichting op de wettelijke eisen die op de standaard van toepassing zijn.

Kwaliteitsgebied Onderwijsproces
ONDERWIJSPROCES (OP)
OP1. Onderwijsprogramma
Het onderwijsprogramma bereidt de studenten voor op beroepspraktijk, vervolgonderwijs en
samenleving.
Basiskwaliteit
De opleiding biedt een onderwijsprogramma dat is toegespitst op de doelgroep en de beroepspraktijk
waartoe de opleiding kwalificeert en diplomeert. Het programma is afgestemd op de onderwijs- en
vormingsdoelen van het kwalificatiedossier, de daarbij behorende keuzedelen en van de opleiding zelf.
Het programma kent een duidelijke opbouw en samenhang, is passend bij de opleidingsduur en er zijn
voldoende begeleide onderwijsuren en uren beroepspraktijkvorming. Het verwerven van generieke
competenties, waaronder die met betrekking tot loopbaan en burgerschap, maakt deel uit van het
programma. Het programma sluit aan bij het voorafgaand onderwijs, bereidt voor op het aanbod van
vervolgonderwijs en biedt mogelijkheden voor maatwerk. Het programma is voor studenten tijdig en
voor aanvang van de opleiding bekend.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het onderwijsprogramma en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
Het toezicht richt zich bij de standaard Onderwijsprogramma zowel op de geprogrammeerde inrichting
van de opleiding als op de feitelijke uitvoering daarvan.
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma (art.
7.4.8, eerste lid). Het programma dient te zijn gebaseerd op de onderwijs- en vormingsdoelen van het
kwalificatiedossier, de daarbij behorende keuzedelen en van de opleiding zelf (art. 7.1.2, tweede lid, en
7.2.7, vijfde lid). Het kwalificatiedossier omvat onder andere generieke competenties (zie voor die met
betrekking tot loopbaan en burgerschap ook art. 17a, derde lid, en bijlage 1 van het Examen- en
kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB).
Daarnaast dient het programma zodanig te zijn ingericht dat studenten de kwalificatie en de daarbij
behorende keuzedelen binnen de vastgestelde studieduur kunnen bereiken (art. 7.2.4a en 7.2.7, eerste
lid). Dit betekent onder meer dat het programma dient te zijn toegespitst op de doelgroep en zo nodig
ook in maatwerk voor individuele studenten dient te voorzien (art. 7.2.7, eerste lid, en 7.4.8, eerste lid).
Het programma dient verder evenwichtig te zijn ingedeeld en voldoende uren begeleide onderwijstijd en
beroepspraktijkvorming te omvatten (art. 7.2.7). Instellingen dienen daarbij zorg te dragen voor het
aanbieden van doelmatige leerwegen, onder andere door ervoor te zorgen dat de opleiding aansluit op
voorafgaand onderwijs, vervolgonderwijs en arbeidsmarkt (art. 1.3.5, onder b).
De studenten moeten tot slot tijdig voor aanvang van de opleiding bekend zijn met het programma door
middel van een daartoe vastgestelde onderwijs- en examenregeling (art. 7.4.8, tweede lid).
OP2. Ontwikkeling en begeleiding
De opleiding volgt de ontwikkeling van de studenten met als doel het onderwijs voor hen vorm te geven
en passende begeleiding en extra ondersteuning te bieden.
Basiskwaliteit
Studenten worden voorafgaand aan de aanmelding zodanig voorgelicht dat zij in staat zijn een passende
opleiding te kiezen en worden na de aanmelding passend geplaatst en begeleid. De opleiding werkt
hiertoe zo nodig samen met voorafgaand onderwijs. De voortgangsbegeleiding is gestructureerd en
zorgvuldig en is afgestemd op de behoeften van de student en de vereiste competentieontwikkeling. De
opleiding stelt de student in staat de opleiding op het vereiste niveau en binnen de geprogrammeerde
tijd te behalen. Docenten gaan regelmatig na in welke mate de studenten profiteren van het geboden
onderwijs en hoe hun ontwikkeling verloopt. Zij analyseren de oorzaken bij afwijkende prestaties. Er is

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

16

controle op (langdurige) afwezigheid en de opleiding werkt samen met (de) gemeente(n) en andere
ketenpartners in het tegengaan van voortijdig schoolverlaten. Er is een ondersteuningsaanbod voor
studenten met extra ondersteuningsbehoeften en de opleiding informeert studenten (en ouders) volledig
en tijdig over de mogelijkheden voor extra ondersteuning.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de ontwikkeling en begeleiding en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen7
De instelling dient aspirant-studenten zodanige informatie te verstrekken dat zij in staat zijn een
passende opleiding te kiezen (art. 6.1.3a, eerste lid). De instelling dient daarnaast te zorgen voor een
goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en dit programma zodanig in te richten dat
studenten de kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de vastgestelde studieduur kunnen
bereiken (art. 7.2.4a en 7.2.7, eerste lid, en 7.4.8, eerste lid). Dit betekent onder meer dat studenten
passend moeten worden geplaatst (zie ook art. 1.3.5, onder b). Zo nodig dient de opleiding hiertoe
samen te werken met voorafgaand onderwijs. Verder betekent dit dat studenten gestructureerde en
zorgvuldige begeleiding moet worden geboden, afgestemd op de behoeften van de student en de
vereiste competentieontwikkeling (art. 7.1.2, tweede lid). Docenten dienen de ontwikkeling van de
studenten te volgen en regelmatig na te gaan in welke mate de studenten profiteren van het geboden
onderwijs.
Ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten heeft de instelling voorts een meldplicht in het geval van
ongeoorloofd verzuim of verwijdering van studenten (art. 8.1.8, 8.1.8a en met name art. 18, eerste lid
en 21a, tweede lid, van de Leerplichtwet 1969). De instelling dient in dit kader ook samen te werken met
(de) gemeente(n) en andere ketenpartners (zie ook art. 8.3.2, tweede lid).
De instelling dient tot slot in een ondersteuningsaanbod voor studenten met een extra
ondersteuningsbehoefte te voorzien en de studenten tijdig en volledig hierover te informeren (art. 7.4.8,
eerste en tweede lid, en zie ook art. 1.3.5, onder a). In de onderwijsovereenkomst moeten in
voorkomende gevallen bepalingen worden opgenomen die de extra ondersteuning betreffen (art. 8.1.3,
derde lid, onder g).
OP3. Didactisch handelen
Het didactisch handelen van het docententeam stelt studenten in staat tot leren en ontwikkelen.
Basiskwaliteit
De didactische aanpak van het docententeam is passend voor het niveau van het kwalificatiedossier. Het
team zorgt voor effectieve leersituaties; leerdoelen en gestructureerde leeractiviteiten zijn gericht op de
ontwikkeling van de competenties. Het team realiseert een evenwichtige verbinding tussen het leren in
de beroepspraktijk en het leren op de instelling. Docenten stemmen hun aanpak af op de behoeften van
groepen en individuele studenten, zodat deze actief en betrokken zijn.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het didactisch handelen en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en dit
programma evenwichtig in te delen (art. 7.2.7, eerste lid, en 7.4.8, eerste lid). Dit betekent onder meer
dat er sprake moet zijn van een evenwichtige verbinding tussen het leren in de beroepspraktijk en het
leren op de instelling. Daarnaast dient het programma zodanig te zijn ingericht dat studenten de
kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de vastgestelde studieduur kunnen bereiken (art.
7.2.4a en 7.2.7, eerste lid). Om dit te kunnen realiseren, is onder meer vereist dat het docententeam
zorgt voor effectieve leersituaties waarbinnen de leerdoelen en –activiteiten zijn gericht op de
ontwikkeling van de vereiste competenties (art. 7.1.2, tweede lid, en 7.2.7, vijfde lid). Tot slot betekent

7

Het wetsvoorstel ‘Voorstel van Wet tot wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en enkele andere wetten ter
invoering van een vroegtijdige aanmelddatum voor en toelatingsrecht tot het beroepsonderwijs’ is aanhangig bij de Kamer en
leidt mogelijk nog tot toevoeging van eisen omtrent de toelating.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

17

het dat docenten zo nodig moeten kunnen differentiëren tussen groepen en/of individuele studenten (art.
7.4.8, eerste lid).
OP7. Beroepspraktijkvorming
De voorbereiding, uitvoering en begeleiding van de beroepspraktijkvorming is doeltreffend.
Basiskwaliteit
De student en het leerbedrijf ontvangen tijdig informatie over de inrichting van de
beroepspraktijkvorming. De opleiding draagt zorg voor een geschikte praktijkplaats, begeleidt de student
bij de voorbereiding en keuze daarvan en draagt zorg voor de totstandkoming van de
praktijkovereenkomst. De opleiding realiseert een evenwichtige verbinding tussen het leren in de
beroepspraktijk en het leren op de instelling. Leerdoelen en leeractiviteiten zijn gericht op de
ontwikkeling van de competenties van de individuele student in de beroepspraktijk. Er is sprake van
passende en gestructureerde leeractiviteiten op de werkplek. De opleiding zorgt ervoor dat het
leerbedrijf de student op de afgesproken wijze begeleidt. De opleiding volgt de voortgang van de
student, stuurt zo nodig bij en werkt hiertoe samen met het leerbedrijf. De opleiding beoordeelt
deugdelijk of de deelnemer de beroepspraktijkvorming met een positieve beoordeling heeft voltooid.
De opleiding initieert en onderhoudt contacten met het (regionaal) bedrijfsleven met als doel de
beroepspraktijk in de opleiding te verankeren. De instelling werkt samen met SBB om ervoor te zorgen
dat de praktijkplaatsen adequaat zijn.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de beroepspraktijkvorming en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient de studenten tijdig voor aanvang van de opleiding over de inrichting van de
beroepspraktijkvorming (bpv) te informeren (art. 7.4.8, tweede lid). De instelling heeft verder de taak
zorg te dragen voor de beschikbaarheid van een geschikte praktijkplaats en de student dus te begeleiden
bij het vinden daarvan (art. 7.2.9, eerste lid). Vervolgens dient de instelling zorg te dragen voor de
totstandkoming van de praktijkovereenkomst (art. 7.2.9, eerste lid).
De instelling dient daarnaast te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het
onderwijsprogramma en dit programma evenwichtig in te delen (art. 7.2.7, eerste lid, en 7.4.8, eerste
lid). Dit betekent onder meer dat er sprake moet zijn van een evenwichtige verbinding tussen het leren
in de beroepspraktijk en het leren op de instelling. Om de beroepspraktijk in de opleiding te verankeren
dient de instelling ook contacten met het (regionaal) bedrijfsleven te onderhouden. Verder betekent dit
dat passende en gestructureerde leeractiviteiten op de werkplek moeten worden geboden, gebaseerd op
(het tijdens de bpv te behalen deel van) de kwalificatie of de bijbehorende keuzedelen (art. 7.1.2,
tweede lid, en 7.2.8, tweede lid, onder c).
De praktijkovereenkomst dient afspraken te bevatten over de begeleiding en beoordeling van de student,
maar de instelling blijft eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van de opleiding als geheel (art. 7.2.8,
tweede en derde lid, en 7.2.9). De instelling dient daarom regelmatig na te gaan of de afspraken worden
nagekomen en zal zo nodig moeten bijsturen. Verder dient zij deugdelijk te beoordelen of de deelnemer
de bpv met een positieve beoordeling heeft voltooid (art. 7.2.8, derde lid, en 7.4.8, eerste lid). Hiervoor
is samenwerking met het leerbedrijf vereist.
Indien de instelling en de SBB na het sluiten van de praktijkovereenkomst vaststellen dat de bpv niet
naar behoren zal kunnen plaatsvinden, bevordert de instelling in overleg met SBB dat een toereikende
vervangende voorziening beschikbaar wordt gesteld (art. 7.2.9, tweede lid). Hiervoor is tot slot
samenwerking met SBB vereist, hetgeen tevens van belang is om de SBB in staat te stellen zorg te
dragen voor een goede kwaliteit van de bpv-plaatsen (zie m.b.t. deze taak van SBB ook art. 7.2.10).

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

18

Kwaliteitsgebied Examinering en diplomering
EXAMINERING EN DIPLOMERING8 (ED)
ED1. Kwaliteitsborging examinering en diplomering9
De examencommissie borgt deugdelijke examinering en diplomering.
Basiskwaliteit
De examencommissie stelt op objectieve en deskundige wijze vast of een student voldoet aan de
voorwaarden voor het verkrijgen van een diploma, een certificaat of een instellingsverklaring. De
examencommissie bewaakt, monitort en analyseert de kwaliteit van de exameninstrumenten, van de
afname en beoordeling en van de diplomering en ziet in voorkomende gevallen toe op de realisatie van
verbetermaatregelen. De examencommissie borgt in alle fases van de examinering de deskundigheid van
de betrokken personen. Het beroepenveld is bij de examinering betrokken. De examencommissie stelt
jaarlijks een verslag op over de examenkwaliteit per opleiding aan de hand van de examenstandaarden.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de examencommissie en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.8,
eerste lid). Op grond van artikel 7.4.4 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de
[Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2017]. De drie standaarden op het gebied van examinering
en diplomering en de bijbehorende normering in dit waarderingskader komen overeen met de
standaarden en de normering in deze regeling.
ED2. Exameninstrumentarium
Het exameninstrumentarium sluit aan op de uitstroomeisen en voldoet aan de toetstechnische eisen.
Basiskwaliteit
Het exameninstrumentarium dekt de eisen van het kwalificatiedossier. Dit geldt ook voor het keuzedeel
of de keuzedelen van de opleiding10. De examenvormen passen bij de taakcomplexiteit. Het
instrumentarium maakt evenwichtige waardering mogelijk en doet recht aan de kerntaken,
werkprocessen en overige vereisten uit het kwalificatiedossier en die van de keuzedelen. De cesuur ligt
op het niveau waarop de student aan de eisen voldoet. Het beoordelingsvoorschrift maakt objectieve
beoordeling mogelijk.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het exameninstrumentarium en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.8,
eerste lid). Op grond van artikel 7.4.4 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de
[Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2017]. De drie standaarden op het gebied van examinering
en diplomering en de bijbehorende normering in dit waarderingskader komen overeen met de
standaarden en de normering in deze regeling.

8

Naar verwachting zullen de onderstaande drie standaarden op dit gebied worden opgenomen in de nieuwe Regeling
standaarden examenkwaliteit 2017 die zal gelden vanaf 1 augustus 2017.
9
Het wetsvoorstel ‘Voorstel van wet tot wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs inzake aanscherping
van de eisen met betrekking tot examencommissies in het middelbaar beroepsonderwijs en een technische aanpassing’ is
aanhangig bij de Kamer. Eventuele aanvulling of aanpassing van de wetswijziging als gevolg van de parlementaire behandeling
kan nog gevolgen hebben voor de omschrijving van basiskwaliteit bij standaard ED1.
10
Dit geldt voor opleidingen waarvan het eerste studiejaar is gestart op of na 1 augustus 2016.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

19

ED3. Afname en beoordeling
De inrichting en uitvoering van het examenproces van afname en beoordeling is deugdelijk.
Basiskwaliteit
De afnamecondities en beoordelingen zijn voor studenten gelijkwaardig. De condities doen recht aan de
context van het toekomstig beroep; onderdelen van het examen vinden in de (reële) beroepspraktijk
plaats. De beoordeling levert betrouwbare uitkomsten op, vindt deskundig plaats en is gericht op een
passende balans in vereiste kennis, houding en vaardigheden. De inrichting van het examen, de planning
van de examenperiodes en beoordelingswijze en de procedure voor beroep en bezwaar zijn tijdig voor
studenten beschikbaar en voor alle betrokkenen transparant en eenduidig.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de afname en beoordeling en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.8,
eerste lid). Op grond van artikel 7.4.4 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de
[Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2017]. De drie standaarden op het gebied van examinering
en diplomering en de bijbehorende normering in dit waarderingskader komen overeen met de
standaarden en de normering in deze regeling.

Kwaliteitsgebied Schoolklimaat
SCHOOLKLIMAAT (SK)
SK1. Veiligheid
De opleiding zorgt voor een veilige en respectvolle omgeving voor studenten.
Basiskwaliteit
De opleiding zorgt voor een fysiek en sociaal veilige omgeving voor hun studenten. Zij handelen effectief
bij signalen die de sociale en fysieke veiligheid bedreigen. De uitingen van personeel zijn in lijn met de
basiswaarden van de democratische rechtstaat en dit wordt ook van de studenten verwacht.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de veiligheid en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en de
examinering (art. 7.4.8, eerste lid). Daarnaast dient de instelling een stelsel van kwaliteitszorg in te
richten en daarbij onder andere het oordeel van de studenten te betrekken (art. 1.3.6). Gezien
voorgaande mag van de instelling worden verwacht dat zij inzicht heeft in de fysieke en sociale
veiligheid(sbeleving) van de studenten, hier beleid op voert en effectief handelt bij signalen die de
sociale en/of fysieke veiligheid bedreigen (zie ook art. 8a.2.2, derde lid, onder k). Immers, bij gebrek
aan fysieke en/of sociale veiligheid zal zowel het geven als ontvangen van goed onderwijs worden
belemmerd.
De verantwoordelijkheid van de instelling hiervoor volgt tevens uit artikel 7.2.7 (en de systematiek) van
de WEB, nu het onderwijsprogramma onder toezicht en verantwoordelijkheid van de instelling wordt
verzorgd en de begeleide onderwijsuren onder verantwoordelijkheid en met actieve betrokkenheid van
het onderwijspersoneel moeten worden gegeven (zie art. 7.2.7, vijfde en zesde lid).
Tot slot dient het onderwijsprogramma ook de competenties met betrekking tot burgerschap te omvatten
(art. 7.1.2, tweede lid, en zie hiervoor ook art. 17a, derde lid, en bijlage 1 van het Examen- en
kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB). Hier kan geen goede invulling aan worden gegeven als het
personeel en de studenten denkbeelden uitdragen die niet in lijn zijn met de basiswaarden van de
democratische rechtsstaat.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

20

SK2. Leerklimaat
De opleiding kent een ondersteunend en stimulerend leerklimaat.
Basiskwaliteit
De opleiding creëert een stimulerend pedagogisch leerklimaat, dat ondersteunend is voor de cognitieve
en sociale ontwikkeling en dat bevorderlijk is voor het welbevinden van studenten. De opleiding hanteert
duidelijke regels.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het leerklimaat en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en de
examinering (art. 7.4.8, eerste lid). Dit houdt tevens in dat er sprake moet zijn van een stimulerend
pedagogisch leerklimaat, hetgeen onontbeerlijk is voor goed onderwijs aan studenten alsmede de
vereiste cognitieve en sociale ontwikkeling (art. 7.1.2, tweede lid). Tot slot dient de instelling een
deelnemersstatuut op te stellen waarin de rechten en plichten van de deelnemers zijn opgenomen, onder
andere zodat het personeel duidelijke regels kan hanteren (art. 7.4.8, vierde lid).

Kwaliteitsgebied Onderwijsresultaten
ONDERWIJSRESULTATEN11 (OR)
OR1. Studiesucces
De instelling behaalt met haar studenten resultaten die ten minste in overeenstemming zijn met de
gestelde norm.
Basiskwaliteit
De onderwijsresultaten laten zien dat de opleiding studenten voldoende in staat stelt een diploma op het
gewenste niveau te behalen. De opleiding zorgt ervoor dat zij een succesvolle start maken en de studie
binnen de vastgestelde studieduur doorlopen. De resultaten laten tevens zien dat er doorstroom is naar
hogere opleidingsniveaus.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de onderwijsresultaten en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De ‘norm’ voor studiesucces wordt jaarlijks na overleg met het onderwijsveld bepaald in de vorm van
opbrengstindicatoren zoals uitgewerkt in bijlage 1 van dit onderzoekskader. We beoordelen het
studiesucces aan de hand van deze norm op het niveau van het kwalificatiedossier.
De norm voor studiesucces hangt ten eerste samen met de plicht te zorgen voor een goede organisatie
en kwaliteit van het onderwijsprogramma en de examinering (art. 7.4.8, eerste lid). Beroepsopleidingen
moeten verder zodanig zijn ingericht dat studenten de kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen
binnen de vastgestelde studieduur kunnen bereiken (art. 7.2.4a en 7.2.7, eerste lid). Instellingen dienen
voorts zorg te dragen voor het aanbieden van doelmatige leerwegen, onder andere door ervoor te zorgen
dat de opleiding aansluit op het voorafgaand onderwijs en vervolgonderwijs (art. 1.3.5, onder b). Gezien
de relatie tussen studiesucces en de onderwijskwaliteit mag in het kader van de kwaliteitszorg tot slot
van de instelling worden verwacht dat zij hier inzicht in heeft en beleid op voert (art. 1.3.6).
OR3. Vervolgsucces
De bestemming van de studenten na het verlaten van de opleiding is bekend en voldoet ten minste aan
de verwachtingen van de opleiding.

11

Zie Bijlage 1. Normering en beoordeling onderwijsresultaten.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

21

Basiskwaliteit
De instelling heeft kennis van de ontwikkelingen op de (regionale) arbeidsmarkt. Zij beschikt over
gegevens over het vervolg van de loopbaan van studenten die de opleiding voortijdig of met een diploma
verlaten hebben. Daarbij kan het gaan om de overstap naar vervolgonderwijs, een plek op de
arbeidsmarkt dan wel een passend vervolg voor studenten met een specifieke onderwijsbehoefte. Het
vervolgsucces voldoet ten minste aan de verwachtingen van de opleiding in relatie tot de gemiddelde
landelijke resultaten van vergelijkbare opleidingen en de situatie op de regionale arbeidsmarkt.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op het vervolgsucces en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en de
examinering (art. 7.4.8, eerste lid). Een goede aansluiting van de opleiding op de arbeidsmarkt en/of het
vervolgonderwijs maakt daar onderdeel van uit en vloeit tevens voort uit de taak zorg te dragen voor het
aanbieden van doelmatige leerwegen (art. 1.3.5, onder b). Kennis van de (regionale) arbeidsmarkt is
verder noodzakelijk om aspirant-studenten over het arbeidsmarktperspectief van de opleiding te kunnen
informeren en loopbaanoriëntatie en –begeleiding te kunnen bieden (art. 1.3.5, onder c, 6.1.3a, eerste
lid, onder c, en 7.1.2, tweede lid). Gezien de relatie tussen vervolgsucces en de onderwijskwaliteit mag
in het kader van de kwaliteitszorg voorts van de instelling worden verwacht dat zij hier inzicht in heeft en
beleid op voert (art. 1.3.6).
De zorgplichten voor voldoende arbeidsmarktperspectief en een doelmatig opleidingenaanbod zijn tot slot
expliciet in de WEB neergelegd (art. 6.1.3). Hieruit volgt dat de instelling een beroepsopleiding alleen
kan aanbieden als er voor de student voldoende arbeidsmarktperspectief is en de verzorging van die
opleiding, gelet op het geheel van de voorzieningen op het gebied van het beroepsonderwijs, doelmatig
is. Onder ‘arbeidsmarktperspectief’ wordt in ieder geval verstaan: het binnen een redelijke termijn
vinden van een baan op het niveau van de gevolgde opleiding.

Kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie
KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)12,13
KA1. Kwaliteitszorg
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg ingericht en verbeteren op basis
daarvan het onderwijs.
Basiskwaliteit
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg. Dit stelsel van kwaliteitszorg heeft
betrekking op de onderwijskwaliteit en besteedt in ieder geval aandacht aan het onderwijsproces, de
examinering en diplomering, de onderwijsresultaten en het onderhoud van de bekwaamheid van het
personeel. Het bestuur en de opleiding beoordelen de onderwijskwaliteit regelmatig en betrekken daarbij
onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden. Bestuur en opleiding stellen toetsbare doelen en zij
evalueren regelmatig of deze doelen gehaald worden. De uitkomsten zijn op toegankelijke wijze
beschikbaar. De oorzaken van eventueel tekortschietende onderwijskwaliteit worden geanalyseerd en
waar nodig worden verbeteringen doorgevoerd.
De inrichting van de organisatie en de verantwoordelijkheidsverdeling maakt een functionerend stelsel
van kwaliteitszorg mogelijk.

12

Het wetsvoorstel ‘Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs BES met
betrekking tot enkele kwaliteitsaspecten in het beroepsonderwijs’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot
toevoeging van vereisten omtrent de klachtbehandeling en de klachtencommissie.
13
Het wetsvoorstel ‘Wijziging van een aantal onderwijswetten in verband met versterking van de bestuurskracht van
onderwijsinstellingen’ is aanhangig bij de Kamer en leidt dus mogelijk nog tot toevoeging van vereisten omtrent de benoeming
van de leden van het college van bestuur op basis van vooraf openbaar gemaakte profielen.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

22

Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitszorg en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de
onderwijskwaliteit te beoordelen (art. 1.3.6). Uit artikel 1.3.6 blijkt expliciet dat hierbij aandacht moet
worden besteed aan de examens en de maatregelen en instrumenten om te waarborgen dat het
personeel zijn bekwaamheid onderhoudt (zie m.b.t. het personeel ook art. 1.3.6a en hoofdstuk 4, titel 2
en 2a). Verder hangt de onderwijskwaliteit vanzelfsprekend samen met het onderwijsproces en de
onderwijsresultaten; ook daaraan dient het stelsel van kwaliteitszorg derhalve aandacht te besteden.
Bij de beoordeling van de onderwijskwaliteit dient de instelling (het oordeel van) studenten en
onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden te betrekken (art. 1.3.6, eerste lid). Naar aanleiding
van de uitkomsten daarvan dient zij beleid te formuleren (art. 1.3.6, tweede lid, onder c). Het stellen van
toetsbare doelen, een regelmatige beoordeling van de realisatie van die doelen en de implementatie van
verbetermaatregelen zijn daarbij onmisbare elementen. Bovendien hangt de implementatie van
verbetermaatregelen samen met de verplichting te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van
het onderwijsprogramma en de examinering en (art. 7.4.8, eerste lid). De uitkomsten van de
beoordeling zijn openbaar en dienen, tezamen met het voorgenomen beleid in het licht van die
uitkomsten, te worden beschreven in het bestuursverslag (art. 1.3.6 en 2.5.4, eerste lid).
De organisatie en verantwoordelijkheidsverdeling dienen tot slot zodanig te zijn ingericht dat het stelsel
van kwaliteitszorg ook daadwerkelijk van invloed is op de onderwijskwaliteit en die invloed bijvoorbeeld
niet beperkt blijft tot bestuur of management. De verantwoordelijkheidsverdeling is neergelegd in de
statuten en/of het bestuursreglement (art. 9.1.4, 9.1.7 en 9.1.8).
KA2. Kwaliteitscultuur
Het bestuur en de opleiding kennen een professionele kwaliteitscultuur en functioneren transparant en
integer.
Basiskwaliteit
Het bestuur handelt volgens de Branchecode goed bestuur in het mbo en legt uit wanneer zij daarvan
afwijkt. Deze handelswijze leidt tot een integere en transparante organisatiecultuur waarin ieder vanuit
zijn eigen rol werkt aan de versterking van de onderwijskwaliteit. Het bestuur en de opleiding werken
gezamenlijk aan een voortdurende verbetering van de professionaliteit van het personeel. Het stelsel van
kwaliteitszorg en het onderwijskundig leiderschap zijn verankerd en herkenbaar in de organisatie. Op alle
niveaus werkt men resultaatgericht, is men aanspreekbaar op gemaakte afspraken en wordt dit ook van
anderen gevraagd.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitscultuur en (hoe) wordt dit beleid gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
Het bestuur dient in het bestuursverslag verantwoording af te leggen over hoe zij omgaat met de
Branchecode goed bestuur in het mbo (art. 2.5.4), waaronder begrepen afwijkingen van deze code ofwel het principe ‘pas toe of leg uit’. In de branchecode zijn diverse voorwaarden voor een transparante
en integere bestuurscultuur neergelegd, welke ook weer samenhangen met het functioneren van het
stelsel van kwaliteitszorg (art. 1.3.6).
De instelling dient de kwaliteit en professionaliteit van het onderwijspersoneel verder duurzaam te
borgen en te verbeteren (art. 1.3.6a en 4.1.3). De instrumenten en maatregelen ten behoeve van het
onderhoud van de bekwaamheid van het personeel maken expliciet onderdeel uit van het stelsel van
kwaliteitszorg (art. 1.3.6, eerste lid).
Het stelsel van kwaliteitszorg dient tot slot zodanig in de organisatie te zijn verankerd dat het
daadwerkelijk van invloed is op de onderwijskwaliteit en die invloed bijvoorbeeld niet beperkt blijft tot
bestuur of management. Dit houdt tevens in dat men op alle niveaus resultaatgericht werkt en
aanspreekbaar is op gemaakte afspraken. Het onderwijskundig leiderschap is herkenbaar in de
organisatie.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

23

KA3. Verantwoording en dialoog
Het bestuur en de opleiding leggen intern en extern toegankelijk en betrouwbaar verantwoording af over
doelen en resultaten en voeren daarover actief een dialoog.
Basiskwaliteit
Het bestuur faciliteert de mogelijkheid tot tegenspraak door onder andere de raad van toezicht, de
ondernemingsraad en de deelnemersraad. Het bestuur en de opleiding betrekken interne en externe
deskundigen en belanghebbenden, met name het bedrijfsleven, bij de ontwikkeling van het beleid
alsmede bij de beoordeling van de onderwijskwaliteit en staan open voor hun voorstellen. Het bestuur
brengt minimaal jaarlijks verslag uit over de doelen en resultaten die zij behaalt. Zij verantwoordt zich
aan de intern toezichthouder, de overheid en belanghebbenden op een toegankelijke wijze.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de verantwoording en dialoog, en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient een deelnemersraad, een ondernemingsraad, eventueel een ouderraad en een raad
van toezicht te hebben (art. 8a.1.2, 8a.1.3 en 9.1.4).14 Met betrekking tot de deelnemersraad en
eventuele ouderraad dient zij daarbij de mogelijkheid tot een volwaardige, goed functionerende en
effectieve medezeggenschap van deelnemers en eventueel ouders te faciliteren (art. 8a.1.4, eerste lid,
en 8a.2.1). Eenzelfde zorgplicht geldt jegens de raad van toezicht (art. 9.1.4, vierde en vijfde lid, en
9.1.7, eerste lid, onder a).
Het functioneren van deze organen hangt ook samen met het functioneren van het stelsel van
kwaliteitszorg en bijbehorende regelmatige beoordeling van de onderwijskwaliteit (art. 1.3.6). Los van
deze organen zullen ook andere (onafhankelijke) interne en externe deskundigen en belanghebbenden
bij deze beoordeling moeten worden betrokken (art. 1.3.6, eerste lid). De externe deskundigen dienen
onder andere afkomstig te zijn uit het bedrijfsleven (o.a. gezien art. 6.1.3, eerste lid, 7.1.2, tweede lid,
7.2.8 en 7.4.8, eerste lid).
De instelling maakt de uitkomsten van deze beoordeling en het voorgenomen beleid in het licht van die
uitkomsten tot slot regelmatig, en voor zover het de examens betreft jaarlijks, openbaar (art. 1.3.6,
tweede lid). De instelling rapporteert hierover in het bestuursverslag (art. 2.5.4 WEB). Ook de raad van
toezicht levert hier een bijdrage aan en daarnaast ligt het voor de hand dat ook de examencommissie dat
doet (art. 1.3.6, tweede lid, 2.5.4 en 9.1.4, derde lid, onder g).
Kwaliteitsgebied Financieel beheer
FINANCIEEL BEHEER (FB)
FB1. Continuïteit
De instelling is financieel gezond en kan op korte en langere termijn voldoen aan haar financiële
verplichtingen
Basiskwaliteit
Er is sprake van duurzaam voortbestaan van de instelling en er wordt voldaan aan de financiële
randvoorwaarden die dit mogelijk maken. De financiële positie van de instelling maakt het mogelijk dat
alle financiële verplichtingen op de korte en langere termijn nagekomen worden, mede in het licht van de
strategische plannen van de instelling. Dit blijkt onder meer uit de liquiditeit en solvabiliteit, de
ontwikkeling van het exploitatieresultaat en de hoogte van de salarislasten.
Voor continuïteit is het van belang dat het bestuur inzicht heeft in de financiële uitgangspositie en de
ontwikkelingen in de komende drie jaar, en daar beleid op voert. Het bestuur bespreekt dit regelmatig
met de raad van toezicht en medezeggenschap, treft zo nodig corrigerende maatregelen en verantwoordt
zich over het geheel in de bestuursverslag.

14

Dat de instelling een ondernemingsraad moet hebben, volgt uit de Wet op de ondernemingsraden. Wel bevat de WEB in
hoofdstuk 8a een aantal aanvullende eisen met betrekking tot de ondernemingsraad.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

24

Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient haar middelen op zodanige wijze te beheren dat een behoorlijke exploitatie en het
voortbestaan van de instelling zijn verzekerd (art. 2.8.3). Dit betekent dat de instelling alle financiële
verplichtingen op de korte en langere termijn moet kunnen nakomen, hetgeen onder meer blijkt uit de
liquiditeit en solvabiliteit, de ontwikkeling van het exploitatieresultaat en de hoogte van de salarislasten.
Uit de verplichting een jaarrekening en een bestuursverslag, inclusief een continuïteitsparagraaf, op te
stellen, vloeit verder voort dat de instelling inzicht in haar financiële uitgangspositie dient te hebben (art.
2.5.3, 2.5.4 en 4, vierde lid, van de RJO).
De WEB vereist dat de raad van toezicht de begroting, de jaarrekening, het bestuursverslag en eventueel
het strategisch meerjarenplan van de instelling goedkeurt (art. 9.1.4, derde lid, onder c). De raad van
toezicht dient hierover ook zelf verantwoording af te leggen in het bestuursverslag (art. 9.1.4, derde lid,
onder g). De raad van toezicht kan deze taken niet vervullen zonder regelmatig met het bestuur te
spreken over het financieel beheer van de instelling. Het bestuur stelt de deelnemersraad voorts
periodiek in de gelegenheid de algemene gang van zaken met haar te bespreken; daarnaast kan de
deelnemersraad op eigen initiatief met het bestuur in gesprek en dient zij desgevraagd door het bestuur
te worden geïnformeerd over onder andere het financieel beheer (art. 8a.1.4, eerste lid, 8a.1.5, eerste
en tweede lid, en 8a.2.1). Naar aanleiding van deze besprekingen met de raad van toezicht en/of de
deelnemersraad dient het bestuur zo nodig corrigerende maatregelen te treffen (art. 2.8.3).
FB2. Doelmatigheid
Het bestuur maakt efficiënt en effectief gebruik van de onderwijsbekostiging.
Basiskwaliteit
Het bestuur besteedt de overheidsbekostiging zo dat deze adequaat ten goede komt aan de in het beleid
geformuleerde ambities inzake effectief onderwijs en de ontwikkeling van alle studenten.
Toelichting wettelijke eisen
Uit de jaarrekening dient te blijken dat sprake is van een doelmatige aanwending van de bekostiging
(art. 2.5.3, tweede lid). Hieruit vloeit voort dat de instelling de bekostiging doelmatig dient te besteden
(zie ook art. 2.5.9, tweede lid).
FB3. Rechtmatigheid
Het bestuur verwerft en besteedt de onderwijsbekostiging conform wet- en regelgeving.
Basiskwaliteit
Het bestuur beschikt over de vereiste deskundigheid en handelt integer en transparant met betrekking
tot de besteding van de bekostiging. Het legt verantwoording af over de verwerving en besteding van de
bekostiging, hetgeen vooral beoordeeld wordt door een accountant die wordt aangesteld door de raad
van toezicht. Deze accountant opereert volgens de beroepsmaatstaven van de NBA15 en speciaal volgens
het onderwijsaccountantprotocoldat door de inspectie is opgesteld.
Toelichting wettelijke eisen
Uit de jaarrekening dient te blijken dat sprake is van een rechtmatige aanwending van de bekostiging
(art. 2.5.3, tweede lid). Hieruit vloeit voort dat de instelling de bekostiging rechtmatig dient te besteden
(zie ook art. 2.5.9, tweede lid). Titel 9, Boek 2, van het Burgerlijk Wetboek, artikel 3, onder a, van de
RJO en de Richtlijn Jaarverslag Onderwijs alsmede het onderwijsaccountantprotocol 16 stellen voorts tal
van nadere regels ten aanzien van een transparante verantwoording.
De raad van toezicht wijst een instellingsaccountant aan (art. 9.1.4, derde lid, onder f). Deze
instellingsaccountant dient volgens het onderwijscontroleprotocol te werken en tot slot een
controleverklaring bij de jaarrekening af te geven (art. 2.5.3, vierde lid, 2 RJO jo. 2:393 BW).

15
16

Nederlandse beroepsorganisatie van accountants (NBA).
http://www.onderwijsinspectie.nl/publicaties/2015/11/onderwijsaccountantsprotocol-ocw-ez-2015.html.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

25

3.4

OVERIGE WETTELIJKE VEREISTEN

Het waarderingskader omvat niet alle deugdelijkheidseisen zoals die in de sectorwet(ten) en andere
onderwijswetten zijn opgenomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Verklaring omtrent gedrag (VOG) en de
vrijwillige ouderbijdrage. De deugdelijkheidseisen die niet aan een standaard in het waarderingskader
zijn verbonden vatten we samen onder de noemer overige wettelijke vereisten.
In ons jaarwerkplan, dat op de website van de inspectie wordt gepubliceerd, geven we aan welke
thema’s en/of specifieke wettelijke vereisten we in het kader van het stelseltoezicht onderzoeken (zie
hoofstuk 10). Niet naleving van (een of meer van) de overige wettelijke vereisten kan dan niet leiden tot
een oordeel ‘opleiding van onvoldoende kwaliteit’, of tot het oordeel ‘zeer zwak onderwijs’. Wel dient de
opleiding/het bestuur de tekortkoming binnen een door de inspectie te bepalen tijd te herstellen. De
herstelopdracht wordt in het rapport vastgelegd.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

26

4

NORMERING EN OORDEELSVORMING

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we met behulp van het waarderingskader uit hoofdstuk 3 tot
oordelen komen over de kwaliteit van het onderwijs en de examinering bij opleidingen en over de
kwaliteitszorg en het financieel beheer van de besturen.

4.1

OORDEELSVORMING OP DRIE NIVEAUS

We beoordelen de kwaliteit van het onderwijs, de examinering, de kwaliteitszorg en het financieel beheer
primair op het niveau van de standaard. In paragraaf 4.2 beschrijven we de normering op basis van de
deugelijkheidseisen.
Het oordeel op de standaard leidt tot een oordeel op het kwaliteitsgebied (par. 4.3) én tot een oordeel
over de opleiding als geheel (par. 4.4). In de volgende paragrafen werken we dat uit.

4.2

NORMERING STANDAARDEN

Of een standaard als voldoende of onvoldoende wordt beoordeeld is alleen gebaseerd op de vraag of het
bestuur/de opleiding voldoet aan de deugdelijkheidseisen. Voor de waardering goed worden de eigen
aspecten van kwaliteit als volgt bij de oordeelsvorming betrokken.
Oordeel standaard

Norm voor standaarden met deugdelijkheidseisen

Goed

De opleiding voldoet aan alle deugdelijkheidseisen bij de standaard en
realiseert op overtuigende wijze eigen aspecten van kwaliteit.

Voldoende
(basiskwaliteit)

De opleiding voldoet aan de deugdelijkheidseisen.

Onvoldoende

De opleiding voldoet niet aan de deugdelijkheidseisen.

4.3

NORMERING KWALITEITSGEBIEDEN

Als een kwaliteitsgebied voldoende is, dan voldoet het gebied aan basiskwaliteit. Het oordeel over de
kwaliteitsgebieden komt als volgt tot stand.

Onderwijsproces

Norm

Goed

Alle standaarden zijn ten minste voldoende, én twee van de vier
standaarden zijn goed.

Voldoende
(basiskwaliteit)

Didactisch handelen en Beroepspraktijkvorming zijn ten minste
voldoende en niet meer dan één van de andere standaarden is
onvoldoende.

Onvoldoende

Didactisch handelen óf Beroepspraktijkvorming is onvoldoende óf twee
andere standaarden zijn onvoldoende.

Examinering en diplomering
Goed

Standaard Kwaliteitsborging examinering en diplomering is goed en beide
andere standaarden zijn voldoende.

Voldoende

De drie standaarden zijn voldoende.

Onvoldoende

Eén van de drie standaarden is onvoldoende.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

27

Schoolklimaat
Goed

Beide standaarden in zijn ten minste voldoende, en één van beide is
goed.

Voldoende

Veiligheid is ten minste voldoende.

Onvoldoende

Veiligheid is onvoldoende.

Onderwijsresultaten
Goed

Studiesucces is goed.

Voldoende

Studiesucces is ten minste voldoende.

Onvoldoende

Studiesucces is onvoldoende.

Kwaliteitszorg en ambitie
Goed

De drie standaarden in het gebied zijn ten minste voldoende en
Kwaliteitscultuur is goed.

Voldoende

De drie standaarden zijn voldoende.

Onvoldoende

Eén van de drie standaarden is onvoldoende.

Financieel beheer17
Voldoende

De drie standaarden zijn voldoende.

Onvoldoende

Eén van de drie standaarden is onvoldoende.

4.4

NORMERING OPLEIDING

Het oordeel op de standaarden leidt als volgt tot een oordeel op het niveau van de opleiding.
Eindoordeel /
waardering
opleiding mbo

Norm voor mbo

Goed

Alle standaarden zijn minimaal voldoende, de standaard Kwaliteitscultuur is
goed, de standaard Kwaliteitsborging examinering en diplomering is goed én
één standaard uit het gebied Onderwijsproces of Schoolklimaat is goed.

Voldoende
(=basiskwaliteit)

Studiesucces, Didactisch handelen, Beroepspraktijkvorming en Veiligheid én
de drie examenstandaarden zijn voldoende, én niet meer dan één standaard
in het gebied Onderwijsproces is onvoldoende.

Onvoldoende

Studiesucces of Didactisch handelen of Beroepspraktijkvorming of Veiligheid
is onvoldoende, óf twee andere standaarden in de gebieden
Onderwijsresultaten, Onderwijsproces of Schoolklimaat zijn onvoldoende.

Onvoldoende

Onvoldoende examenkwaliteit: één van de drie examenstandaarden is
onvoldoende.

Zeer zwak

Studiesucces is onvoldoende én Didactisch handelen of
Beroepspraktijkvorming of Veiligheid is onvoldoende.

Relatie examenkwaliteit en oordeel opleiding
Voor examinering en diplomering geldt dat we dit de eerste vier jaar nog niet betrekken bij het
eindoordeel van de opleiding. Vanaf augustus 2021 doen we dat wel.

17

Een onvoldoende voor rechtmatigheid of doelmatigheid is gebaseerd op materiële bevindingen.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

28

Waardering ‘goed’
De waardering ‘goed’ op het niveau van de opleiding spreken we alleen uit als het bestuur een verzoek
heeft ingediend om te onderzoeken of een door het bestuur geselecteerde opleiding van goede kwaliteit
is. Die verzoeken kunnen worden ingediend bij de vierjaarlijkse onderzoeken (zie hoofdstuk 7).

4.4.1

Onvoldoende examenkwaliteit

Voor mbo geldt naast het eindoordeel over de opleiding altijd een oordeel op het niveau van het
kwaliteitsgebied Examinering en diplomering. De examenkwaliteit is onvoldoende in de zin van artikel
6.1.5b en 6.2.3b van de WEB als aan één van de drie standaarden in het gebied niet is voldaan18.

4.4.2

Wettelijke norm zeer zwak onderwijs

Zeer zwak onderwijs wordt beschouwd als onderwijs van onvoldoende kwaliteit in de zin van artikel 6.1.4
en 6.2.2 van de WEB (zie verder hoofdstuk 9).
Een bestuur kan bezwaar en beroep aantekenen tegen de uit het oordeel ‘zeer zwak’ voortvloeiende
waarschuwing (als bedoeld in art. 6.1.5 en 6.2.3 van de WEB).

4.5

NORMERING BESTUURSNIVEAU

Op bestuursniveau geven we twee oordelen: op het kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie en op
kwaliteitsgebied Financieel beheer. We hanteren daarbij onderstaande norm.
Oordeel / waardering
bestuursniveau

Norm
Kwaliteitszorg en ambitie

Norm
Financieel beheer

Goed

Alle drie standaarden zijn ten
minste voldoende en de standaard
Kwaliteitscultuur is goed.

Niet van toepassing.

Voldoende
(basiskwaliteit)

Alle drie standaarden zijn
voldoende.

Alle drie standaarden zijn voldoende.

Onvoldoende

Eén standaard is onvoldoende.

Eén standaard is onvoldoende.

4.6

BEOORDELING KWALITEITSGEBIED EXAMINERING EN DIPLOMERING

De standaarden voor de examenkwaliteit met bijbehorende normering geven de vereiste basiskwaliteit
weer voor de examinering (inclusief diplomering) waar elke opleiding aan moet voldoen. Besturen dienen
daarvoor zorg te dragen. De inspectie geeft op basis van de standaarden, bedoeld in artikel 7.4.4 van de
WEB een oordeel over de examenkwaliteit. Een apart oordeel over de examenkwaliteit is nodig om te
borgen dat ten minste sprake is van basiskwaliteit op het gebied van Examinering en diplomering. Als
dat niet het geval is, kan de minister het recht op examinering voor de betreffende opleiding ontnemen.
Om deze reden is er sprake van een apart kwaliteitsgebied Examinering en diplomering.
In de nieuwe kwalificatiestructuur bestaat een beroepsopleiding uit een basisdeel, een profieldeel en een
of meerdere keuzedelen19. Het basisdeel en profieldeel vormen samen de kwalificatie: datgene wat een
gediplomeerde aan het eind van de mbo-opleiding moet kennen en kunnen als hij/zij als beginnend
beroepsbeoefenaar op de arbeidsmarkt start. Kwalificaties staan beschreven in het basis- en profieldeel
van het kwalificatiedossier. Het keuzedeel staat naast de kwalificatie en kan verdiepend of verbredend
zijn of gericht op doorstroom. Alleen bij entreeopleidingen mag een keuzedeel ook remediërend zijn.

18

Vanaf 1 augustus 2017 moeten opleidingen voldoen aan de nieuwe eisen ten aanzien van de examencommissie. Bij de
beoordeling van de drie examenstandaarden hanteren we de werkwijze zoals beschreven in par. 2.3.1
19

Dit geldt voor beroepsopleidingen waarvan het eerste studiejaar is gestart op of na 1 augustus 2016.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

29

Vanaf augustus 2018 maakt het toezicht op de keuzedelen integraal deel uit van de oordeelsvorming
over het onderwijs en de examinering. Vanaf dat moment tellen de keuzedelen immers mee bij de zak/
slaagbeslissing voor studenten die dan starten met hun opleiding. Tot augustus 2018 richten we ons
toezicht niet specifiek op de keuzedelen; we kijken wel of het wordt aangeboden en of de keuzedelen
worden geëxamineerd. Als er geen onderwijs in keuzedelen wordt aangeboden dan is de standaard
Onderwijsprogramma onvoldoende. Worden de keuzedelen niet geëxamineerd of worden de resultaten
van de keuzedelen niet betrokken bij de diplomering, dan leidt dat tot een onvoldoende op de standaard
Exameninstrumentarium.
Tot augustus 2018 vermelden we opvallende zaken – ook in onze rapporten - die de keuzedelen
betreffen, zonder daaraan een oordeel te verbinden.
Beoordeling Nederlands, rekenen en Engels
Bovenstaande werkwijze bij de keuzedelen is conform de werkwijze die we vanaf 2012 hanteren bij de
beoordeling van de generieke eisen voor Nederlands en Engels. We onderzoeken de generieke eisen voor
Nederlands en Engels voor zover het meetelt voor de zak-/slaagbeslissing.
We onderzoeken deze onderdelen tijdens het onderzoek naar de kwaliteitsgebieden onderwijsproces en
examinering en diplomering. We beschrijven de bevindingen in het rapport ook bij deze
kwaliteitsgebieden.
Als de resultaten van het centraal examen voor rekenen laag zijn, zullen we onderzoek doen naar de
wijze waarop het onderwijs wordt vormgegeven (kwaliteitsgebied Onderwijsproces).

4.7
4.7.1

OORDEELSVORMING
Beoordelen naleven deugdelijkheidseisen

Bij onze oordeelsvorming hanteren we bovengenoemde normering als richtlijn. De mate waarin de
onderwijspraktijk de essentie en bedoeling van met name de deugdelijkheidseisen tentoonspreidt is
bepalend voor ons oordeel. Daarbij hanteren we het uitgangspunt dat voor een oordeel voldoende aan de
deugdelijkheidseisen behorende bij de standaard moet worden voldaan. We beoordelen echter niet de
naleving van elke deugdelijkheidseis per standaard op zichzelf, maar in relatie tot de kwaliteit die met de
standaard wordt beoogd. Het kan zijn dat een opleiding op een standaard een positief beeld laat zien,
maar dat aan een bepaald element van de standaard niet wordt voldaan. Als het niet naleven van die
deugdelijkheidseis – naar het oordeel van de inspectie - beperkt van invloed is op de aangetroffen
kwaliteit én als het punt eenvoudig en op korte termijn kan worden hersteld, dan geven we het oordeel
voldoende op de standaard. Het bestuur ziet zelf toe op herstel van naleving en informeert de inspectie
als de tekortkoming is hersteld (zie ook hoofdstuk 9).

4.7.2

Waarderen eigen aspecten van kwaliteit

Waar we voor de cesuur voldoende/onvoldoende heldere richtlijnen hanteren op basis van
deugdelijkheidseisen, ligt dit voor de waardering ‘goed’ genuanceerder. Naast het zichtbaar en
overtuigend voldoen aan alle deugdelijkheidseisen bij de standaard wegen we voor goed ook de eigen
aspecten van kwaliteit mee: laat de opleiding op overtuigende wijze zien hoe ze haar kwaliteitsbeleid op
de betreffende standaard vormgeeft en realiseert. De interpretatieruimte is hier groter en we baseren
ons daarbij mede op de ambities van het bestuur en de keuzes die de opleiding daarin maakt. Als de
opleiding overtuigend laat zien – bijvoorbeeld op basis van een audit of visitatie – dat zij haar eigen
doelen boven de basiskwaliteit realiseert dan benoemen we dat in ons rapport.

4.7.3

Omgevingsfactoren

Omgevingsfactoren, de context waarbinnen de opleiding opereert, kunnen in positieve of negatieve zin
van invloed zijn op de onderwijskwaliteit en de financiële continuïteit. Omgevingsfactoren zijn onder
meer de ontwikkeling van de studentpopulatie, huisvesting, personele samenstelling, fusiegeschiedenis,
organisatieontwikkeling, ontwikkeling bestuur en intern toezicht. Onze oordelen betreffen altijd de
kwaliteit van het onderwijs zoals studenten dat ontvangen, ongeacht de omgevingsfactoren.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

30

Hoewel omgevingsfactoren dus niet van invloed zijn op het oordeel, spelen zij wel een rol bij het bepalen
van passende interventies in het kader van vervolgtoezicht. Het effect van het niet naleven van een
deugdelijkheidseis kan verschillen per doelgroep en dit wegen we mee in het bepalen van de
herstelopdracht. Interventies kunnen afhankelijk van de contextfactoren een meer of minder directief
karakter hebben. In hoofdstuk 9 gaan we hier verder op in.

4.7.4

Expertoordeel

Het karakter van het waarderingskader met enerzijds een stevige wettelijke basis en anderzijds ruimte
voor de dialoog over eigen aspecten van kwaliteit stelt hoge eisen aan onze expertise. Met het
waarderingskader als instrument beoordelen we de feitelijke realisatie van het onderwijs zoals studenten
dat ontvangen. We typeren het inspectieoordeel en onze waarderingen daarom als een expertoordeel.
Met onze deskundigheid als toezichthouder en met kennis van zaken op de onderscheiden
kwaliteitsgebieden zijn we in staat om in gelijke situaties tot gelijke oordelen te komen, maar we willen
ook in ongelijke situaties tot ongelijke oordelen komen.
Onze oordelen hebben een wettelijke basis en komen tot stand met gebruik van meerdere bronnen, zoals
documenten van de instelling en gesprekken met docenten, studenten, praktijkopleiders en
medezeggenschapsorganen. We passen hoor en wederhoor toe. We werken in teams, onze oordelen
komen in consensus tussen de inspecteurs tot stand en referenten beoordelen in de rapportagefase de
onderbouwing van onze bevindingen. Met deze werkwijze komen we tot een afgewogen oordeel.
Voor de waardering van de eigen aspecten van kwaliteit kiezen we de rol van critical friend. Het bestuur
en de opleiding zijn hier zelf aan zet en we passen onze toezichtstijl daar op aan. Onze focus gedurende
het gehele proces is dat we recht doen aan de onderwijs- en examenkwaliteit die we aantreffen en we
zijn hierin geslaagd als besturen en opleidingen onze oordelen en waarderingen als fair ervaren.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

31

5

WERKWIJZE TOEZICHT OP BESTUREN EN OPLEIDINGEN

Hiervoor hebben we beschreven waar we bij de uitvoering van het toezicht naar kijken (het
waarderingskader in hoofdstuk 3) en hoe we dat beoordelen (hoofdstuk 4). In dit hoofdstuk beschrijven
we de hoofdlijnen van onze werkwijze. Deze is gebaseerd op twee pijlers: de jaarlijkse prestatieanalyse
en het vierjaarlijks onderzoek. In de laatste paragraaf van dit hoofdstuk geven we dit schematisch weer.

5.1

JAARLIJKSE PRESTATIEANALYSE EN VIERJAARLIJKS ONDERZOEK

We monitoren voortdurend de prestaties van besturen en opleidingen. Als daarbij risico’s worden
gesignaleerd dan leidt dit tot een kwaliteitsonderzoek. Als er financiele risico’s zijn dan onderzoeken we
dit op bestuursniveau. Het onderzoek voeren we uit aan de hand van het waarderingskader. We stellen
in dat onderzoek vast of het bestuur en/of de opleiding voldoet aan de basiskwaliteit. Deze continue
monitoring van risico’s ondersteunt ons in de uitvoering van onze waarborgfunctie (zie hoofdstuk 6).
Als er sprake is van kwaliteitsrisico’s dan starten we een kwaliteitsonderzoek. Als er sprake is van
financiële risico’s dan onderzoeken we dit op bestuursniveau.
Om een beeld te krijgen van de mate waarin een bestuur zelf de kwaliteit en continuïteit bewaakt en
monitort, voeren we daarnaast eens in de vier jaar bij alle besturen een onderzoek uit. We kijken dan
niet alleen of en hoe een bestuur mogelijke risico’s ten aanzien van de onderwijskwaliteit en/of het
financieel beheer aanpakt, we krijgen dan ook zicht op de ambities van het bestuur en de wijze waarop
zij streeft naar verbetering. De kern van het vierjaarlijks onderzoek is het onderzoek naar de
kwaliteitszorg en het financieel beheer van het bestuur. Het startpunt van dit onderzoek wordt gevormd
door de verantwoording hierover van het bestuur zelf. Om te zien in welke mate het bestuur effectief de
kwaliteit bewaakt en verbetert doen we verificatieonderzoek bij opleidingen.
Deze combinatie van de kort cyclische prestatieanalyse en de lang cyclische vierjaarlijkse onderzoeken
geven in samenhang een betrouwbaar beeld van de onderwijskwaliteit, de kwaliteitszorg en het
financieel beheer. In paragraaf 5.4 geven we de toezichtcyclus schematisch weer.
In hoofdstuk 6 beschrijven we de inrichting en organisatie van de jaarlijkse prestatieanalyse. Hieronder
geven we een overzicht van de onderdelen van het vierjaarlijks onderzoek. De organisatie daarvan staat
beschreven in hoofdstuk 7.

5.2

ONDERDELEN VIERJAARLIJKS ONDERZOEK

In het vierjaarlijks onderzoek naar bestuur en opleidingen doen we uitspraken over de kwaliteitszorg van
het bestuur, het financieel beheer en de onderwijs- en examenkwaliteit van een deel van de opleidingen.
We doen dus onderzoek op twee niveaus: op het niveau van het bestuur, en op het niveau van de
opleidingen. Op het niveau van het bestuur doen we onderzoek naar de kwaliteitszorg en het financieel
beheer van het bestuur (par. 5.2.1). Op het niveau van de opleidingen onderscheiden we drie typen
onderzoek om (onderdelen van) de onderwijskwaliteit te beoordelen: verificatieonderzoek (par. 5.2.2),
onderzoek naar risico-opleidingen (par. 5.2.3) en onderzoek naar goede opleidingen (par. 5.2.4).

5.2.1

Onderzoek naar de kwaliteitszorg en financieel beheer van het bestuur

Het bestuur is eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs van al zijn opleidingen. Het
bestuur is verantwoordelijk voor de doelen die afgesproken worden met de opleidingen, en heeft zicht op
de onderwijskwaliteit bij de opleidingen. De informatie over de onderwijskwaliteit biedt het bestuur de
mogelijkheid om te evalueren of de doelstellingen gehaald worden en of bijsturing noodzakelijk is.
Het bestuur kan per opleiding specifieke doelen stellen, maar kan ook doelstellingen formuleren die voor
alle opleidingen gelden.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

32

Het doel van het onderzoek naar kwaliteitszorg en financieel beheer is vast te stellen of het bestuur een
doeltreffend systeem van kwaliteitszorg hanteert waarmee het de kwaliteit en de continuïteit van de
aangeboden onderwijs garandeert en of het tot verdere kwaliteitsverbetering stimuleert.
Om antwoord te krijgen op de vraag of de kwaliteitszorg en het financieel beheer op orde is voeren we
de volgende onderzoeksactiviteiten uit.20

Documentonderzoek.
We bestuderen documenten die het bestuur zelf heeft opgesteld, zodat we inzicht krijgen in de opzet
en werking van het systeem. Relevante documenten zijn onder meer: strategische plannen,
statuten, (externe) audits, evaluatierapporten, monitor-rapporten.

Expertanalyse.
We leggen een relatie tussen de bestudeerde documenten, de toezichthistorie en kengetallen over
resultaten en financieel beheer. We beoordelen jaarverslagen, evenals relevante andere
documenten, waaruit kan worden afgeleid hoe het bestuur zich verantwoordt over de kwaliteit.

Gesprekken met sleutelfiguren.
Op basis van de expertanalyse bepalen we welke sleutelfiguren wij willen spreken, bijvoorbeeld:
kwaliteitszorgmedewerkers, opleidingsmanagers en coördinatoren. Dit geeft ons informatie over de
vraag of er sprake is van een open dialoog over kwaliteit en verantwoording en daarmee op de
werking van het kwaliteitszorgsysteem en de besturing. We voeren in dit kader altijd een gesprek
met het bestuur, het intern toezicht en het medezeggenschapsorgaan (als informatiebron).

Verificatieonderzoek bij een selectie van opleidingen (zie 5.2.2).

5.2.2

Verificatieonderzoek

Verificatieonderzoek voeren we in de eerste plaats uit om vast te stellen of het kwaliteitsgebied
kwaliteitszorg en ambitie voldoende is. Het geeft ons in de tweede plaats informatie over de feitelijke
onderwijskwaliteit van de onderzochte opleidingen.
Het gaat ons bij verificatieonderzoek niet alleen om de vraag of de informatie van het bestuur juist is,
maar ook om de vraag of de sturing op kwaliteit werkt. Om vast te stellen of het systeem werkt kan
onder meer worden nagegaan of het beleid van het bestuur doorwerkt tot op het niveau van de docenten
en de studenten. We nemen de informatie waarover het bestuur beschikt als startpunt van het
onderzoek. Daarbij gaat het onder meer om de jaarverantwoording, maar ook om evaluatierapporten en
zelfevaluaties. We verifiëren de juistheid van de informatie over de onderwijskwaliteit.
Bij een verificatieonderzoek wordt gebruik gemaakt van het waarderingskader en het onderzoek omvat
een beredeneerde selectie van standaarden. De selectie van de standaarden die worden onderzocht
bepalen we op basis van onze expertanalyse en de verantwoordingsinformatie van het bestuur.
We gaan uit van onderzoek bij een beredeneerde steekproef van opleidingen. We houden daarbij
rekening met de inrichting van de instelling en we kijken naar een een evenwichtige verdeling over de
opleidingen.
We onderzoeken bij deze opleidingen één of een beperkt aantal standaarden. We kijken in ieder geval
ook naar de kwaliteitszorg op het niveau van de opleidingen, omdat dit informatie geeft over de
doorwerking van het systeem naar de werkvloer.
Een verificatieonderzoek gebeurt op grond van artikel 11, achtste lid, van de WOT.
Als we tijdens de verificatieonderzoeken op onverwachte risico’s stuiten, dan kunnen we een
kwaliteitsonderzoek starten (par. 5.2.3). De termijn waarbinnen dit gebeurt, is afhankelijk van de ernst
en omvang van de risico’s.

5.2.3

Kwaliteitsonderzoek bij risico’s

We voeren een onderzoek uit bij opleidingen waarvan het vermoeden bestaat dat zij onvoldoende
kwaliteit bieden (art. 11, derde lid, WOT) of op bestuursniveau risico’s vertonen ten aanzien van het
financieel beheer. Dit vermoeden kan voortkomen uit de expertanalyse ter voorbereiding van het
20

We voeren daarnaast onderzoek uit naar risico-opleidingen, en naar goede opleidingen. Die onderzoeken leveren ook
informatie op over de vraag of de kwaliteitszorg op bestuursniveau toereikend. Verificatie is daar feitelijk een nevendoel.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

33

vierjaarlijks onderzoek. Het risico kan ook zichtbaar worden tijdens een verificatieonderzoek. Het
kwaliteitsonderzoek moet antwoord geven op de vraag of er sprake is van wettelijke tekortkomingen en
of een opleiding voldoet aan basiskwaliteit. De omvang van het onderzoek is afhankelijk van de
informatie die het bestuur over de onderwijskwaliteit en/of de continuïteit kan geven en de selectie van
te onderzoeken standaarden wordt daar op afgestemd.
Als de kwaliteitszorg van het bestuur in vorige onderzoeken als voldoende of goed is beoordeeld, dan kan
een onderzoek bij opleidingen met risico’s op verzoek van de inspectie door het bestuur zelf worden
uitgevoerd.

5.2.4

Onderzoek op verzoek bij goede opleidingen

Een bestuur kan bij het vierjaarlijks onderzoek een verzoek doen aan de inspectie om onderzoek uit te
voeren bij opleidingen die naar de mening van het bestuur goed zijn. We voeren het onderzoek uit bij
een beperkt aantal opleidingen en daarbij geldt als voorwaarde dat het bestuur een zelfevaluatie heeft
laten opstellen. We beoordelen dan de feitelijke kwaliteit en vergelijken deze met het beeld dat het
bestuur over de betreffende opleiding heeft. Het onderzoek wordt uitgevoerd aan de hand van het
waarderingskader.

5.3

SPECIFIEK ONDERZOEK

Op grond van artikel 15 van de WOT kan de inspectie ter uitvoering van haar taken uit eigen beweging
dan wel op verzoek van de minister specifiek onderzoek verrichten. Aanleiding voor het verrichten van
specifiek onderzoek kan onder meer liggen in de ernst en omvang van risico’s ten aanzien van de
naleving van wettelijke vereisten, de kwaliteit van het onderwijs en/of het financieel beheer van een
bestuur, of bij klachten en/of berichten in de media daarover. De inspectie voert dan een onderzoek uit
bij de betreffende opleiding(en) en/of het bestuur. Als het reguliere waarderingskader inhoudelijk niet
toereikend blijkt voor het onderzoek, bijvoorbeeld op het terrein van veiligheid, dan stelt de inspectie
een passend beoordelingskader op. Afhankelijk van de aard en ernst van de problematiek kan de
inspectie het onderzoek zonder aankondiging uitvoeren.
Een bijzondere vorm van onderzoek op grond van artikel 15 van de WOT is het onderzoek naar
bestuurlijk handelen (par.9.3.2).

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

34

5.4

STROOMSCHEMA TOEZICHTCYCLUS

Monitor
Prestaties bestuur en opleidingen

én

Vierjaarlijks onderzoek bestuur
en opleidingen

Jaarlijkse
prestatieanalyse

nee

Risico’ s?
ja

Expertanalyse

Expertanalyse

nee

ja

Bestuursgesprek

Einde onderzoek

Einde onderzoek

Risico’ s!

Bestuursgesprek

Verificatieonderzoek

voldoende Kw aliteits-

onderzoek
voldoende

Kw aliteit sonderzoek
gericht op risico’ s

Optie: onderzoek
goede opleiding
Onvoldoende of
zeer zwak
voldoende

Herstelonderzoek

voldoende

Onvoldoende of
zeer zwak

Sanctie

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

Herstelonderzoek
Onvoldoende of
zeer zwak

Sanctie

35

6

MONITOR BESTUUR EN OPLEIDINGEN

Voor de uitvoering van onze waarborgfunctie is het van belang dat we de prestaties van besturen en hun
opleidingen monitoren en daarmee eventuele risico’s tijdig detecteren. In dit hoofdstuk beschrijven we
hoe we dit doen. We onderscheiden daarbij drie fasen: jaarlijkse prestatie-analyse, expertanalyse risico’s
en het bestuursgesprek.

6.1

JAARLIJKSE PRESTATIEANALYSE

Doel: Tijdige detectie van mogelijke risico’s ten aanzien van de onderwijskwaliteit en het financieel
beheer bij besturen en hun opleidingen.
Analysevraag: Laten de prestaties van het bestuur en haar opleiding(en) risico’s zien die nadere
analyse vergen?
De monitoring van de prestaties op het niveau van de besturen en hun opleidingen helpt ons om tijdig
eventuele risico’s op het spoor te komen. We doen dit op de volgende onderwerpen en kengetallen:
onderwijsresultaten, financiële kengetallen, personele en materiële kosten, ontwikkeling
studentpopulatie, bestuurlijke inrichting, beschikbare onderzoeken naar veiligheid en resultaten
tevredenheidsonderzoeken.
Bij de beoordeling van de onderwijsresultaten maken we gebruik van zes indicatoren(zie bijlage 1):
jaarrendement, diplomarendement, startersresultaat, passende plaatsing, passend diploma en opstroom.
De indicatoren jaarrendement, diplomarendement en startersresultaat kennen een absolute norm en
leiden tot een oordeel (on)voldoende. De indicatoren passende plaatsing, passend diploma en opstroom
zijn niet genormeerd. We gebruiken deze om met de opleiding en/of het bestuur het gesprek te voeren
over hun (beoogde en gerealiseerde) prestaties. Voor het niet-bekostigd onderwijs gelden andere
indicatoren (zie bijlage 1).
Ten minste eenmaal per jaar voeren we een analyse uit op de data die we met de monitor verkrijgen.
Als er geen vermoeden van risico’s is dan wordt de analyse afgesloten. Besturen worden dan niet actief
over de uitkomst van de prestatie-analyse op de hoogte gesteld. Als er een vermoeden van risico’s is dan
voeren we een expertanalyse risico’s uit (par. 6.2).

6.2

EXPERTANALYSE RISICO’S

Doel: Expertoordeel over de ernst en omvang van de risico’s.
Analysevraag: Zijn de risico’s van dien aard en/of omvang dat er aanleiding is voor een
bestuursgesprek?
De expertanalyse risico’s bevestigt al dan niet de vermoedens van tekortkomingen ten aanzien van de
onderwijskwaliteit en/of het financieel beheer. De analyse wordt uitgevoerd door een expertteam, waarin
kennis en deskundigheid op het terrein van data-analyse, onderwijs- en examenkwaliteit en financieel
beheer aanwezig is. Zo ontstaat een integraal beeld van de onderwijskwaliteit, de aansturing en
financien. De expertanalyse wordt in eerste instantie uitgevoerd op basis van de prestatieanalyse in
combinatie met het jaarverslag, eventuele signalen die bij ons bekend zijn en de toezichthistorie. Zo
nodig vragen we aanvullende informatie op bij het bestuur.
Afhankelijk van de ernst en urgentie van de uitkomst van de analyse organiseren we een
bestuursgesprek. Als er op korte termijn een vierjaarlijks onderzoek staat gepland dan nemen we de
expertanalyse mee in de voorbereiding van dit onderzoek (par. 7.2.1).

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

36

6.3

BESTUURSGESPREK

Doel: Oordeelsvorming over de mate waarin het bestuur effectief de risico’s bestrijdt.
Analysevraag: Zijn de risico’s bij het bestuur bekend en zo ja: handelt het bestuur effectief in de
aanpak daarvan?
Als de expertanalyse nog onvoldoende uitsluitsel biedt over de vraag of de geconstateerde risico’s tot
kwaliteitsproblemen en/of financiële problemen leiden, dan nodigen we het bestuur uit voor een gesprek.
In dit gesprek bespreken we de risico’s bij specifieke opleidingen, gaan we na of het bestuur zelf zicht
heeft op de risico’s en tekortkomingen bij de betreffende opleidingen en we maken een inschatting van
de mate waarin het bestuur in staat is de kwaliteitsproblemen zelf aan te pakken. Bij financiële risico’s
vragen we het bevoegd gezag zo mogelijk een eigen risicoanalyse te maken en daar op aansluitend een
plan van aanpak op te stellen.
Op basis van het bestuursgesprek bepalen we of er voldoende vertrouwen is in het bestuur om zelf tot
een effectieve aanpak van de risico’s te komen of dat we aanleiding zien voor een kwaliteitsonderzoek bij
opleidingen op basis van artikel 11, derde lid van de WOT (par. 6.4), of bij het bestuur op basis van
artikel 15 van de WOT (par. 5.3).

6.4

KWALITEITSONDERZOEK BIJ RISICO’S

We voeren een onderzoek uit bij opleidingen waarvan het vermoeden bestaat dat zij onvoldoende
kwaliteit bieden (art. 11, derde lid, WOT) of risico’s vertonen ten aanzien van het financieel beheer door
het bestuur. Dit vermoeden kan voortkomen uit de jaarlijkse prestatieanalyse.
Het kwaliteitsonderzoek moet antwoord geven op de vraag of er sprake is van wettelijke tekortkomingen
en of de opleiding en het bestuur dus voldoen aan basiskwaliteit. De omvang van het onderzoek is
afhankelijk van de informatie die het bestuur over de onderwijskwaliteit en/of de continuïteit kan geven
en de selectie van te onderzoeken standaarden wordt daar op afgestemd. Als de kwaliteitszorg met
voldoende of goed is beoordeeld kan een onderzoek naar risico’s bij opleidingen door het bestuur zelf
worden uitgevoerd.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

37

7

VIERJAARLIJKS ONDERZOEK BESTUUR EN OPLEIDINGEN

In dit hoofdstuk beschrijven we de organisatie van het vierjaarlijks onderzoek. Het onderzoek wordt
uitgevoerd op basis van de uitgangspunten zoals geformuleerd in hoofdstuk 2 en met behulp van het
waarderingskader en de normering zoals beschreven in hoofdstuk 3 en 4. Het vierjaarlijks onderzoek
kent drie fasen: de voorbereiding (par. 7.2), de uitvoering (par. 7.3) en de afronding (par. 7.4). We
starten met de onderzoeksvragen.

7.1

DOEL EN ONDERZOEKSVRAGEN

Het vierjaarlijks onderzoek heeft tot doel een antwoord te formuleren op de volgende centrale vraag en
daarvan afgeleide deelvragen:
Centrale vraag:
Is de sturing op kwaliteit op orde en is er sprake van deugdelijk financieel beheer?
Deelvragen:
1. Heeft het bestuur doelen afgesproken met de opleidingen, heeft zij voldoende zicht op de
onderwijskwaliteit en stuurt zij op de verbetering van de onderwijskwaliteit?
2. Heeft het bestuur een professionele kwaliteitscultuur en functioneert het transparant en integer?
3. Communiceert het bestuur actief over de eigen prestaties en ontwikkelingen en die van zijn
opleidingen?
4. Is het financieel beheer deugdelijk?
Het onderzoek naar deze deelvragen is daarmee gericht op de standaarden binnen de kwaliteitsgebieden
Kwaliteitszorg en ambitie en Financieel beheer.

7.2
7.2.1

VOORBEREIDING
Expertanalyse bestuurlijke verantwoording

Doel: Het verkrijgen van een voorlopig beeld van de kwaliteitszorg, de onderwijskwaliteit en het
financieel beheer.
Resultaat: Expertanalyse als basis voor bestuursgesprek.
Ieder onderzoek start met een expertanalyse van de informatie die de inspectie beschikbaar heeft. We
bekijken of de informatie van de instelling actueel is en of het betrekking heeft op onze
onderzoeksvragen (par. 7.1) en daarmee ook de kwaliteitsgebieden van het waarderingskader dekt.
We analyseren het jaarverslag en relevante andere documenten zoals beleidsplan(nen), en documenten
die de evaluatie en beoordeling van de kwaliteit betreffen. Deze documenten vormen de basis van de
expertanalyse. Daarnaast baseren wij ons op signalen, toezichthistorie en data zoals resultaatgegevens
en andere kengetallen.
Indien nodig vragen we aanvullende documenten op bij het bestuur. De gegevensverzameling voor de
expertanalyse kan plaatsvinden op basis van papieren documenten, databestanden, via een login van het
bestuur en/of op locatie. In bijzondere gevallen vragen we aanvullende documenten op bij het bestuur.
Op basis van de uitkomst van de expertanalyse stellen we de agenda op voor het startgesprek met het
bestuur.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

38

7.2.2

Startgesprek met het bestuur

Doel: Verkrijgen van een voorlopig beeld van de prestaties en ontwikkelingen van bestuur en
opleidingen en bepalen van de inrichting van het onderzoek op hoofdlijnen.
Resultaat: Afspraken over de selectie van opleidingen waar verificatieonderzoek , kwaliteitsonderzoek of
een onderzoek naar goede opleidingen plaatsvindt.
In het startgesprek vragen we het bestuur een analyse van de prestaties en ontwikkelingen van zijn
opleidingen te presenteren. We toetsen dat aan onze eigen expertanalyse. De opbrengst van het gesprek
is tevens de start van de oordeelsvorming over de stand van de kwaliteitszorg en het financieel beheer.
Op basis van de expertanalyse en de aanvullende informatie die het bestuur geeft wordt in hoofdlijnen
afgesproken bij welke opleiding(en) een verificatieonderzoek wordt uitgevoerd. Als uit de expertanalyse
is gebleken dat er sprake is van een of meer opleidingen met een kwaliteitsrisico, dan wordt bij deze
opleidingen een kwaliteitsonderzoek uitgevoerd. Het bestuur kan daarnaast het verzoek doen om een
onderzoek te laten uitvoeren bij een ‘goede opleiding’.
Voor een beschrijving van de aangegeven onderzoekstypen verwijzen we naar hoofdstuk 5.
Het bestuur informeert de geselecteerde opleidingen over het inspectieonderzoek. Zij maakt daarbij
gebruik van de informatie die wij daartoe leveren.
Bepalen van object van verificatieonderzoek.
Bij de selectie van opleidingen waar we een verificatieonderzoek doen hanteren we de volgende
werkwijze. Op basis van de verantwoording van het bestuur selecteren we een of meer kwalificaties.
Vervolgens kijken we hoe het onderwijs binnen de instelling is georganiseerd en op basis daarvan
bepalen we het object van onderzoek21: een team, een kwalificatiedossier, een enkele opleiding, een
locatie, etc. Oordelen spreken we uit over het object van toezicht en/of de crebo(’s) die zijn onderzocht.
Bepalen van object van onderzoek bij risico-opleidingen.
Als er sprake is van risico’s op het niveau van een of meer opleidingen, dan vormen de betreffende
crebo’s het vertrekpunt voor de inrichting van ons onderzoek. Omdat risico’s bij één opleiding zich
mogelijk uitstrekken tot meer opleidingen binnen een kwalificatiedossier of een team, bepalen we op
basis van deze informatie wat ons object van onderzoek moet zijn. Ook hier spreken we oordelen uit
over het object van toezicht en/of de crebo(‘s) die zijn onderzocht. Dit kunnen er dus meer zijn dan de
opleiding waar zich in eerste instantie de risico’s manifesteerden.

7.2.3

Onderzoeksplan

Doel: Informatie en verantwoording van doel, opzet, inhoud en reikwijdte van het vierjaarlijks onderzoek
voor het bestuur en de geselecteerde opleidingen.
Resultaat: Door inspectie vastgesteld onderzoeksplan.
Wij maken een onderzoeksplan op basis van de expertanalyse en de uitkomst van het bestuursgesprek.
Het onderzoeksplan is een gestructureerd en helder overzicht van de activiteiten die in de verschillende
onderzoeksfasen plaatsvinden. Wij bepalen daarin wát wij willen verifiëren/onderzoeken en hoe we dat
doen. Uit het plan blijkt welke opleidingen we onderzoeken voor de verificatie, en op welke standaarden.
Ook geeft het plan inzicht in de opleidingen die we willen onderzoek naar aanleiding van risico’s en
eventuele onderzoek naar goede opleidingen die het bestuur voordraagt (par. 5.2.4).
Het onderzoeksplan omvat tevens de standaarden die in het kader van het stelseltoezicht worden
onderzocht (zie hoofdstuk 10). Voor de planning en organisatie van de onderzoeksactiviteiten zoeken we
zo veel mogelijk afstemming met het bestuur. Het bestuur bekijkt het onderzoeksplan op
organisatorische en logistieke haalbaarheid voor de instelling. Zo nodig en zo mogelijk voeren we
wijzigingen door.
Bij besturen met meer onderwijssectoren (vo/mbo) specificeren wij in het onderzoeksplan welke voscholen en welke mbo-opleidingen wij gaan onderzoeken.
21

Het object van onderzoek is datgene waarvan we de kwaliteit willen onderzoeken, bijvoorbeeld (alle opleidingen binnen) een
kwalificatiedossier.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

39

7.2.4

Presentatie door opleidingen

Doel: Verkrijgen van een beeld van de opleiding, vanuit het perspectief van de opleiding zelf.
Resultaat: Het inspectieteam heeft een zo volledig mogelijk beeld van de visie, ambities, doelen en
resultaten van de opleiding.
We willen zo veel mogelijk aansluiten bij het beeld dat het team zelf geeft van de opleiding en de
informatie die zij ons daarover beschikbaar stelt. We bieden opleidingen daarom de gelegenheid om bij
de start van het onderzoek een presentatie te verzorgen, waarin zij (het team) een zo volledig mogelijk
beeld geven van ‘waar ze staan’: hun visie, ambities, doelen en beoogde/behaalde resultaten. De vorm is
vrij. Wij luisteren, kijken en stellen vragen om zoveel mogelijk relevante informatie te verwerven voor de
inrichting van het onderzoek. Een presentatie kan zowel bij opleidingen die we onderzoeken ter
verificatie, als bij kwaliteitsonderzoeken naar risico’s. De planning van de presentatie wordt in overleg
met de opleiding bepaald.

7.3
7.3.1

UITVOERING
Onderzoek op opleidingsniveau

Doel: Oordeelsvorming over de centrale vraag en deelvragen uit het onderzoeksplan op
opleidingsniveau.
Resultaat: Een voorlopig oordeel over de zorg die het bestuur heeft voor de feitelijke onderwijskwaliteit
en voorlopige oordelen over de onderzochte standaarden op opleidingsniveau.
Het verificatieonderzoek, de eventuele kwaliteitsonderzoeken en het mogelijke onderzoek op verzoek,
worden conform het onderzoeksplan uitgevoerd. Bij de oordeelsvorming hanteren we het
waarderingskader. Het gebruik van meerdere bronnen (o.a. studenten, docenten, management,
praktijkopleiders) en consensus over de oordelen vormt daarbij een belangrijk uitgangspunt. Het bestuur
draagt er zorg voor dat de onderzoeksactiviteiten volgens plan kunnen verlopen.
Een kwaliteitsonderzoek naar risico’s bij een opleiding wordt altijd afgerond met een terugkoppeling van
de bevindingen en voorlopige oordelen. Dat geldt ook bij een onderzoek naar een goede opleiding.

7.3.2

Onderzoek op bestuursniveau

Doel: Het delen van de bevindingen op opleidingsniveau en daarmee tevens verkrijgen van aanvullende
informatie over de kwaliteitszorg en financiën ten behoeve van de oordeelsvorming.
Resultaat: Een voorlopig oordeel over de stand van de kwaliteitszorg en het financieel beheer.
Op basis van de bevindingen op opleidingsniveau stellen wij voorlopige oordelen op, die we met het
bestuur bespreken. Onze voorlopige oordelen toetsen wij aan het beeld dat het bestuur hierover heeft.
Worden de geconstateerde risico’s herkend en hoe stuurt het bestuur op verbetering? En levert de
verificatie een bevestiging op van wat het bestuur hierover heeft verantwoord? Het bestuur kan zo nodig
aanvullende informatie verstrekken.

7.4
7.4.1

AFRONDING
Rapport

Doel: Het vastleggen en onderbouwen van de oordelen en bevindingen op zodanige wijze dat het
bestuur (en opleidingen) zich in de oordelen herkennen en gestimuleerd worden noodzakelijke en
wenselijke verbeteringen door te voeren.
Resultaat: Concept rapport vierjaarlijks onderzoek.
Het inspectieteam stelt het conceptrapport op, nadat de voorlopige oordelen en bevindingen zijn
besproken. Het rapport beschrijft de conclusie op de hoofdvraag en deelvragen en de onderbouwing

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

40

daarbij. De oordelen en waarderingen over de opleidingen en de eventuele herstelopdrachten zijn
opgenomen in het rapport. Dat geldt zowel voor de opleidingen die ter verificatie zijn onderzocht als voor
de opleidingen die zijn onderzocht omdat er risico’s waren. Ook de uitkomsten van het eventuele
onderzoek op verzoek wordt in het rapport opgenomen. Het rapport is beknopt en gericht aan het
bestuur.
Het bestuur kan in reactie op het conceptrapport eventuele feitelijke onjuistheden en algemene
opmerkingen schriftelijk aan de inspectie melden.

7.4.2

Feedbackgesprek

Doel: Herkennen en erkennen van oordelen en waarderingen.
Resultaat: Draagvlak voor oordelen en aanknopingspunten voor herstel en verbetering.
We willen dat onze oordelen en waarderingen zodanig betekenis hebben voor de opleiding en het bestuur
dat deze niet alleen worden (h)erkend, maar ook aanzetten tot verbetering. Op basis van het
conceptrapport geven we de opleiding en het bestuur feedback over onze bevindingen.
Feedbackgesprekken worden op verzoek van de opleiding georganiseerd en hebben alleen betrekking op
een kwaliteitsonderzoek naar aanleiding van risico’s. Feedback naar aanleiding van
verificatieonderzoeken vindt plaats op bestuursniveau.
Op opleidingsniveau geven we op basis van bespreking van concrete casuïstiek en/of vragen die
opleidingen hebben een toelichting op onze oordelen. Daarbij kunnen we meer informatie teruggeven
aan docenten en leidinggevenden dan in de rapporten is verwerkt.
Het beste moment voor een feedbackgesprek wordt in overleg bepaald.

7.4.3

Eindgesprek met het bestuur

Doel: Informeren van het bestuur over de conclusies op de onderzoeksvragen en (zo nodig) afspraken
maken over herstel en verbetering.
Resultaat: Definitief rapport.
In het eindgesprek worden de conclusies toegelicht en worden zo nodig aanvullende afspraken gemaakt
over herstel en verbetering. Hierbij onderscheiden we ‘wat beter moet’ (deugdelijkheidseisen) en ‘wat
beter kan’ (eigen aspecten van kwaliteit). Ook benoemen we wat goed gaat. Afhankelijk van het oordeel
over de kwaliteitszorg van het bestuur maken we afspraken over de rol die het bestuur zelf krijgt bij
eventueel herstelonderzoek (par. 9.1).
Op basis van dit gesprek stellen wij het definitief rapport op en sturen dat naar het bestuur. Het bestuur
kan desgewenst een zienswijze indienen (par. 8.3).
In het feedbackgesprek kan al voldoende informatie zijn gewisseld over de bevindingen en conclusies,
waarmee een afrondend bestuursgesprek overbodig kan zijn.

7.5

DOORLOOPTIJDEN

De totale doorlooptijd van het vierjaarlijks onderzoek is grotendeels afhankelijk van het aantal
opleidingen dat bij een onderzoek is betrokken.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

41

8

RAPPORTEREN EN COMMUNICEREN

Al onze onderzoeken worden afgerond met een rapport en alle rapporten zijn openbaar. We zijn daarmee
transparant in onze werkwijze en onze oordelen en waarderingen. In dit hoofdstuk geven we een
toelichting op de verschillende rapportagevormen.
In de laatste paragraaf beschrijven we hoe we de kennis en informatie die met onze onderzoeken opdoen
breed willen benutten.

8.1

RAPPORT VIERJAARLIJKS ONDERZOEK

Het rapport van het vierjaarlijks onderzoek is gericht aan het bestuur en geeft een totaalbeeld van de
bevindingen op bestuursniveau en de opleidingen waar een verificatieonderzoek, een kwaliteitsonderzoek
of een onderzoek naar goede opleidingen is uitgevoerd.
In het rapport maken we onderscheid in enerzijds de beoordeling van de naleving van de
deugdelijkheidseisen (voldoet het bestuur en zijn opleidingen aan basiskwaliteit) en anderzijds onze
bevindingen over de eigen doelen en ambities van het bestuur en de opleidingen. Door dit in één rapport
op te nemen geven we een integraal beeld van de kwaliteit van het bestuur en de onderzochte
opleidingen.
We rapporteren op twee manieren over de verificatieonderzoeken. In de beschrijving van de
kwaliteitszorg van het bestuur geven we beknopt weer wat we hebben aangetroffen bij de opleidingen,
en in hoeverre dat strookt met de informatie waarover het bestuur beschikt. We beschrijven tevens hoe
het kwaliteitszorgsysteem doorwerkt, aan de hand van doelstellingen van het bestuur die we hebben
geselecteerd om dat vast te stellen. Daarnaast rapporteren we de resultaten van de verificatie over de
kwaliteit op de geselecteerde standaarden bij de betreffende opleidingen.22

8.1.1

Bestuursprofiel

We vatten onze oordelen en waarderingen op bestuursniveau in een bestuursprofiel samen. Hieronder
zijn twee voorbeelden opgenomen.
Voorbeeld 1. Bestuursprofiel Kwaliteitszorg en Financieel beheer
Kwaliteitsgebied en standaarden

Oordeel / waardering

Kwaliteitszorg en ambitie

VOLDOENDE

Kwaliteitszorg

Voldoende

Kwaliteitscultuur

Voldoende

Verantwoording en dialoog

Goed

Financieel beheer

VOLDOENDE

Continuïteit

Voldoende

Doelmatigheid

Voldoende

Rechtmatigheid

Voldoende

Overzicht verificatie op opleidingsniveau
In onderstaand voorbeeld zijn alleen de standaarden opgenomen die ter verificatie van de kwaliteitszorg
van het bestuur bij een of meer opleidingen door ons zijn onderzocht. Door onze oordelen te

22

Op de standaarden van de kwaliteitsgebieden Onderwijsproces, Examinering en diplomering, Schoolklimaat,

Onderwijsresultaten en Kwaliteitszorg en ambitie.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

42

confronteren met de informatie van het bestuur, kunnen we verifiëren of die informatie juist en volledig
is. De tabel betreft een voorbeeld.
Voorbeeld 2. Bestuursoverzicht verificatie kwaliteitsborging onderwijskwaliteit
Standaard

Opleiding 1

Opleiding 2

Opleiding 3

Ontwikkeling en begeleiding

Goed

Voldoende

Onvoldoende

Didactisch handelen

Goed

Goed

Voldoende

Veiligheid

Voldoende

Voldoende

Onvoldoende

Kwaliteitscultuur

Voldoende

Onvoldoende

Voldoende

In een apart hoofdstuk van het rapport van het vierjaarlijk onderzoek wordt een nadere toelichting
gegeven op de oordelen en waarderingen over de onderwijskwaliteit.

8.1.2

Kwaliteitsprofiel opleidingen

Bij een kwaliteitsonderzoek gericht op risico’s worden de standaarden die door ons zijn beoordeeld in een
tabel weergegeven. We noemen dit het kwaliteitsprofiel. Wanneer een bestuur als onderdeel van het
vierjaarlijks onderzoek een onderzoek bij een goede opleiding heeft aangevraagd, dan wordt ook dit
onderzoek samengevat in een kwaliteitsprofiel. We vermelden in het overzicht onze oordelen op de
standaarden en kwaliteitsgebieden én op het niveau van de opleiding. We geven daarbij een eindoordeel
over de opleiding (voorbeeld 3).
Voorbeeld 3. Kwaliteitsprofiel beroepsopleiding
Kwaliteitsgebieden en Standaarden

Oordeel / waardering

Onderwijsresultaten

VOLDOENDE

Studiesucces

voldoende

Vervolgsucces

beschrijving23

Onderwijsproces

VOLDOENDE

Onderwijsprogramma

goed

Ontwikkeling en begeleiding

onvoldoende

Didactisch handelen

voldoende

Beroepspraktijkvorming

voldoende

Examinering en diplomering

VOLDOENDE

Kwaliteitsborging examinering en diplomering

voldoende

Exameninstrumentarium

goed

Afname en beoordeling

voldoende

Schoolklimaat

GOED

Veiligheid

voldoende

Leerklimaat

goed

Kwaliteitszorg en ambitie

ONVOLDOENDE

Kwaliteitszorg

voldoende

Kwaliteitscultuur

goed

Verantwoording en dialoog

onvoldoende

23

Zie bijlage 1 Normering en beoordeling van onderwijsresultaten

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

43

Kwaliteitsgebieden en Standaarden

Oordeel / waardering

Eindoordeel opleiding

VOLDOENDE

8.1.3

Ontwikkeling van kwaliteitszorg en onderwijskwaliteit

Naast het bestuursprofiel en de kwaliteitsprofielen geven we ook een beeld van de ontwikkeling van de
instelling (terugblikkend en vooruitkijkend) en we beschrijven daarbij de omgevingsfactoren die mede
van invloed zijn op de onderwijskwaliteit zoals we die hebben aangetroffen.

8.1.4

Afspraken vervolgtoezicht

Tot slot worden in het rapport de eventuele herstelopdrachten vastgelegd die betrekking hebben op het
herstel van niet naleving van de deugdelijkheidseisen.
We geven aan wanneer we een herstelonderzoek gaan doen. In het rapport leggen we tevens vast wat
het bestuur zelf doet om het herstel van naleving en/of de kwaliteitsverbetering te onderzoeken. Ook
leggen we de termijnen vast waarbinnen de tekortkoming(en) moeten zijn hersteld (zie hoofdstuk 9).

8.2

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK GERICHT OP RISICO’S

Als een kwaliteitsonderzoek wordt uitgevoerd naar aanleiding van de jaarlijkse prestatieanalyse dan
maken we een rapport van bevindingen en ook dan is de adressant het bestuur.
Naast een beschrijving van de bevindingen worden de oordelen op de kwaliteitsgebieden en standaarden
in een kwaliteitsprofiel weergegeven. Ook wordt het eindoordeel toegevoegd (voorbeeld 3). Het rapport
en het kwaliteitsprofiel van de opleiding worden op onze website geplaatst.

8.3

OPENBAARMAKING, ZIENSWIJZE EN BEZWAAR

Onze rapporten zijn openbaar. We plaatsen een rapport in de vijfde week na vaststelling op onze website
(art. 21, eerste lid, WOT). Als het bestuur op basis van het definitieve rapport een eigen zienswijze heeft
opgesteld voegen we die toe aan het rapport. De zienswijze betreft geen feitelijke onjuistheden, deze zijn
op basis van het concept rapport gecorrigeerd.
Een bestuur kan bezwaar maken tegen de openbaarmaking (dus niet tegen de inhoud) van een rapport
op grond van een artikel 15-onderzoek (par. 5.3).

8.4

PUBLIEKSINFORMATIE VIA DE WEBSITE

We hebben een publieke taak en dat betekent dat we ouders, studenten en samenleving informeren over
onze bevindingen. We doen dit met onze rapporten, via onze website en via het onderwijsloket.
Van ieder bestuur en van alle door ons onderzochte opleidingen plaatsen we het rapport op onze
website. Bovendien wordt het kwaliteitsprofiel van de opleiding(en), dat in de rapporten is opgenomen,
ook op een toegankelijke wijze op de website geplaatst.
Het rapport van het vierjaarlijks onderzoek wordt integraal geplaatst op de pagina op onze website waar
informatie over de betreffende instelling te vinden is. Ook het kwaliteitsprofiel van het bestuur (oordelen
over de kwaliteitszorg en financieel beheer) plaatsen we op onze website, bij het betreffende bestuur.
Als we in het kader van het vierjaarlijks onderzoek een of meer risico-opleidingen hebben onderzocht
dan is informatie over deze opleidingen in het vierjaarlijks onderzoeksrapport opgenomen. We plaatsen
bovendien een kwaliteitsprofiel over deze opleidingen op onze website. We nemen een link op naar het
rapport, waarin de informatie over de betreffende opleiding is opgenomen.
De oordelen die voortkomen uit de verificatieonderzoeken zijn opgenomen in het rapport van het
vierjaarlijks onderzoek. We verwijzen op onze website bij de betreffende opleiding waar we

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

44

verificatieonderzoek hebben gedaan naar het rapport op bestuursniveau. We maken hiervan echter geen
kwaliteitsprofiel, omdat we slechts enkele standaarden hebben onderzocht.
Bij besturen waar wij het oordeel uitspreken dat de kwaliteitszorg goed is24 én het financieel beheer
voldoende is hebben wij het vertrouwen dat het bestuur zelf goede informatie verstrekt over zijn
kwaliteit, en daar waar nodig verbeteringen doorvoert. Bij die besturen nemen wij een link op naar de
website van de onderwijsinstellingen zelf. We nemen in dat geval tevens bij elke (niet onderzochte)
opleiding op onze website de tekst op dat de inspectie het bestuur onderzocht heeft en dat de inspectie
vertrouwen heeft in de informatie die het bestuur over zijn opleidingen verstrekt. De volgende tekst
wordt bij elke opleiding opgenomen: “Het bestuur heeft inzicht in de kwaliteit van zijn opleidingen en
verbetert de kwaliteit daar waar nodig. Het bestuur is bovendien financieel gezond. U kunt voor meer
informatie de website van de instelling raadplegen”. Bij opleidingen die we zelf onderzocht hebben
plaatst de inspectie een kwaliteitsprofiel op de website.
Als uit herstelonderzoek (zie hoofdstuk 9) is gebleken dat een bestuur de aangetroffen tekortkomingen
heeft hersteld dan wordt dit nieuwe oordeel kort na herstel in de monitor zichtbaar, evenals in de
jaarlijkse prestatieanalyse van het bestuur en zijn opleidingen. Dit wordt ook zichtbaar als
publieksinformatie via de website.
In situaties dat het bestuur in opdracht van de inspectie zelf het herstelonderzoek uitvoert, worden bij
voldoende kwaliteit de resultaten op de inspectiesite gemeld met een verwijzing naar de site van de
isntelling.
Parallel aan onze publieksinformatie zien we dat sectorraden hun besturen ondersteunen met het bieden
van actuele informatie over prestaties van besturen en opleidingen. De publieksinformatie van de
inspectie vormt daarbij een van de bronnen en draagt daarmee bij aan een transparante verantwoording
van onderscheiden besturen en de sector als geheel. Als die informatie toereikend is kunnen wij in de
toekomst meer verwijzen naar die publieke informatie.
Via het onderwijsloket kunnen ouders, studenten, besturen en opleidingen vragen stellen over het
onderwijs in het algemeen of over specifieke opleidingen waar zij belanghebbende zijn. Ook kunnen hier
klachten worden gemeld. Klachten hebben voor ons een signaalfunctie en worden meegenomen bij de
jaarlijkse prestatieanalyse en de expertanalyse ter voorbereiding van het vierjaarlijks onderzoek. De
inspectie behandelt individuele klachten overigens niet.

8.5

DE STAAT VAN HET ONDERWIJS

Een specifieke vorm van rapportage betreft De Staat van het Onderwijs. Dit rapport publiceren we
jaarlijks in april. Hierin beschrijven we hoe het staat met de kwaliteit van de onderscheiden
onderwijssectoren. We benutten de onderzoeksgegevens uit onze vierjaarlijkse onderzoeken naar
besturen en hun opleidingen, uit themaonderzoeken en uit specifieke onderzoeken om een actueel beeld
te geven van de prestaties van de sector als geheel.
Met De Staat van het Onderwijs richten we ons niet tot het individuele bestuur, maar – namens de
minister – tot de samenleving. Voor besturen en opleidingen biedt De Staat van het Onderwijs echter
ook relevantie informatie, met name als het gaat om het toetsen van de eigen prestaties aan het
landelijk beeld van de prestaties van besturen en opleidingen.

8.6

KENNIS DELEN

We willen onze kennis over de onderwijskwaliteit binnen de sector meer toegankelijk maken voor
besturen en opleidingen. We doen dat onder meer met de volgende activiteiten.
Feedbackgesprekken

24

Dat betekent dat de drie standaarden van kwaliteitszorg in elk geval voldoende zijn, en dat bovendien de standaard
Kwaliteitscultuur goed is.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

45

Met onze onderzoeken verzamelen we veel kennis en informatie. Veel leggen we vast in onze rapporten,
maar veel informatie gaat door onze drang naar beperking ook verloren.
We voeren daarom in de afronding van onze onderzoeken feedbackgesprekken met besturen en
opleidingen waarin we hen meer uitvoerig kunnen informeren over bevindingen die ten grondslag liggen
aan onze oordeelsvorming. Dit leidt tot herkenning en erkenning van onze oordelen, maar ook biedt het
opleidingen en besturen concrete aanknopingspunten voor verbetering.
Compliance assistance
Als opleidingen of besturen vragen hebben over de wijze waarop zij aan de deugdelijkheidseisen kunnen
voldoen, dan geven wij informatie. Ook verwijzen we naar opleidingen en besturen waar we voorbeelden
hebben aangetroffen van goede praktijken.
Themabijeenkomsten / toezichtlab
Aan de hand van onze onderzoeken en De Staat van het Onderwijs selecteren we jaarlijks thema’s
waarover we in dialoog gaan met het onderwijsveld. We organiseren daartoe bijeenkomsten/ toezichtlabs
waarbij we ons primair richten op management, besturen en raden van toezicht.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

46

9

HERSTEL EN VERBETERING

In de vorige hoofdstukken hebben we beschreven hoe wij onze onderzoeken inrichten en hoe wij met
behulp van het waarderingskader tot een oordeel komen. In dit hoofdstuk beschrijven we het
vervolgtoezicht, wat we doen als er sprake is van niet naleving van de deugdelijkheidseisen. We sluiten
het hoofdstuk af met een beschrijving van onze stimulerende rol bij verbeteringen die een bestuur
aanvullend op basiskwaliteit wil realiseren.

9.1

VERVOLGTOEZICHT NA HET VIERJAARLIJKS ONDERZOEK

Eens in de vier jaar voeren we een onderzoek uit naar de kwaliteitszorg en het financieel beheer op
bestuursniveau. We kijken dan of het bestuur de onderwijskwaliteit goed in beeld heeft, daarbij zo nodig
verbetering doorvoert en of zij de financiën op orde heeft. We leggen onze bevindingen vast in een
rapport en maken (waar nodig) afspraken over herstel van tekortkomingen en het doorvoeren van
verbeteringen. In deze paragraaf beschrijven we de inrichting van het vervolgtoezicht.

9.1.1

Oordeel kwaliteitszorg bestuur is leidend

Het oordeel over het financieel beheer en met name de kwaliteitszorg op bestuursniveau is leidend voor
de inrichting van het vervolgtoezicht. Daarbij stellen we de vraag: wat moet op basis van de
inspectieoordelen worden hersteld of verbeterd en welke rol krijgt het bestuur zelf bij de monitoring en
beoordeling van dit herstel of de verbetering. We onderscheiden grofweg vier scenario’s.
1.Kwaliteitszorg op orde en geen tekortkomingen: vertrouwen.
In het meest gunstige scenario zijn er geen (of beperkt) tekortkomingen geconstateerd en zijn er geen of
slechts beperkte risico’s op opleidingsniveau. Als daarbij de kwaliteitszorg en het financieel beheer op
orde zijn dan spreken we vertrouwen uit in het bestuur en komen we in principe na vier jaar opnieuw
langs. We maken afspraken met het bestuur over wanneer en hoe het bestuur zich verantwoordt over
het eventuele herstel van de tekortkomingen en risico’s. Wij verifiëren of de verbeteringen zijn
gerealiseerd.
We bieden het bestuur de mogelijkheid om tussentijds één keer een ‘uitwisselingsgesprek’ te voeren over
de stand van zaken en eventuele nieuwe ontwikkelingen.
2. Kwaliteitszorg op orde, maar tekortkomingen: afspraken met bestuur over eigen rol bij kwaliteitsen/of herstelonderzoek.
Als de kwaliteitszorg en het financieel beheer op orde zijn en we tekortkomingen hebben geconstateerd
op het niveau van de opleidingen dan formuleren we herstelopdrachten en we maken we afspraken met
het bestuur wat het bestuur zelf (her)onderzoekt en wat het aandeel van de inspectie is. Bij eventuele
risico’s die het bestuur zelf onderzoekt maken we afspraken over hoe het bestuur zich verantwoordt over
de uitkomsten daarvan en de maatregelen die daaruit kunnen voortvloeien. De rol van de inspectie kan
in dit scenario variëren van ‘vinger aan de pols’ tot uitvoering van een volledig herstelonderzoek. Bij de
rolverdeling wordt meegewogen wat de omvang van de geconstateerde tekortkoming(en) is en wat de
impact is bij niet spoedig herstel.
3. Kwaliteitszorg niet op orde: de inspectie voert kwaliteits- en/of herstelonderzoek uit.
Als een bestuur de kwaliteitszorg niet op orde heeft, dan is het aannemelijk dat de geconstateerde
tekortkomingen bij de onderzochte opleidingen niet op zichzelf staan. De kwaliteitszorg is niet op orde
als één van de standaarden binnen dit kwaliteitsgebied onvoldoende is. De inspectie kan er dan voor
kiezen om nog een of meer kwaliteitsonderzoek(en) te doen naar risico’s.
Het bestuur krijgt een herstelopdracht opgelegd, met als belangrijk onderdeel de verbetering van de
kwaliteitszorg. In het vervolgtoezicht voert de inspectie het herstelonderzoek uit.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

47

4. Financieel beheer niet op orde: combinatie van scenario’s
Daar waar de kwaliteitszorg op bestuursniveau voldoende of goed is, maar het financieel beheer
onvoldoende gebruiken we een combinatie van scenario’s: het bestuur krijgt (beperkte) ruimte om zelf
vorm te geven aan de verbetering van de tekortkomingen op het gebied van de kwaliteit, maar de
inspectie voert zelf vervolgonderzoek uit in het kader van de verbetering van het financieel beheer.
Er is geen eenduidige beslisregel voor de keuze van een scenario. Dit is onder meer afhankelijk van het
aantal opleidingen en de omvang ervan onder een bestuur, de complexiteit (aantal sectoren) van het
bestuur, de ernst en omvang van de tekortkomingen en de eventuele risico’s, de mate en snelheid van
herstel van lopende toezichttrajecten, de toezichthistorie en de ontwikkeling van de kwaliteit en de
kwaliteitszorg.
De beslissing over de inrichting van het vervolgtoezicht wordt vastgelegd in het rapport van het
vierjaarlijks onderzoek naar bestuur en opleidingen. Hierin wordt ook vastgelegd in hoeverre het bestuur,
dan wel de inspectie herstelonderzoek uitvoert op de opleidingen waar tekortkomingen zijn vastgesteld.
Bij grotere besturen kan het voorkomen dat bij het vierjaarlijks onderzoek niet alle opleidingen zijn
onderzocht waar we risico’s vermoeden. In dat geval kunnen we (aanvullend) kwaliteitsonderzoek
uitvoeren. Ook in dit geval is het oordeel over de kwaliteitszorg van het bestuur leidend voor de vraag
welke rol het bestuur zelf krijgt bij het (aanvullend) onderzoek en de eventuele verbeteracties.

9.1.2

Monitoren van herstel en verbetering

De afspraken met het bestuur over het vervolgtoezicht worden in principe bepaald voor de periode van
maximaal vier jaar, volgend op het laatste vierjaarlijkse onderzoek. Deze afspraken kunnen in de
tussentijd worden aangepast, afhankelijk van het verloop van het herstel van eventuele eerder
vastgestelde tekortkomingen en van nieuwe ontwikkelingen (zowel positief als negatief) die naar voren
komen in de jaarlijkse prestatieanalyse. Het eerdere oordeel over de kwaliteitszorg van het bestuur is
hierbij leidend. Dit kan, afhankelijk van het tempo van herstel en de aanwezigheid van nieuwe risico’s of
signalen ertoe leiden dat het bestaande scenario tussentijds kan worden verlicht of kan worden
verzwaard. Dit betekent dat de inspectie, afhankelijk van de keuze van het scenario en de afspraken met
het bestuur naar aanleiding van het vorige vierjaarlijkse onderzoek bepaalt hoe om te gaan met
eventuele risico’s die naar voren komen in de daarop volgende jaren en tot welke eventuele
aanpassingen van de afspraken met het bestuur dit moet leiden. Bij besturen bij wie de kwaliteitszorg
en/of het financieel beheer als onvoldoende is beoordeeld, kan het oordeel tussentijds worden aangepast
naar voldoende als de tekortkomingen zijn hersteld. In de tussenliggende jaren kan het oordeel over
deze kwaliteitsgebieden worden bijgesteld op basis van een bestuursonderzoek op maat. Het is dus niet
noodzakelijk om een volledig vierjaarlijks bestuursonderzoek uit te voeren om tot bijstelling van het
oordeel over het kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie te komen. Bij besturen bij wie de
kwaliteitszorg als voldoende was beoordeeld, maar waar zich in de tussenliggende jaren (ernstige en/of
veelvuldige) nieuwe risico’s voordoen of bij wie het herstel achterblijft, kan het toezicht tussentijds
worden verzwaard door versneld een onderzoek uit te voeren bij dat bestuur.

9.2

ONVOLDOENDE: OPDRACHT TOT HERSTEL

Herstel van naleving is gericht op opleidingen en besturen die niet voldoen aan de deugdelijkheidseisen.
Voor een opleiding heeft dit betrekking op de onderwijskwaliteit, voor een bestuur betreft dit de
kwaliteitszorg en het financieel beheer. Zij schieten dusdanig tekort in wat zij studenten bieden, voldoen
niet aan de vereisten voor kwaliteitszorg en/of lopen dusdanige financiële risico’s, dat herstel van die
tekorten vereist is. Vanuit onze waarborgfunctie zien wij toe op dat herstel.

9.2.1

Herstelopdracht en herstelonderzoek

Bij het opleggen van een herstelopdracht hebben we drie opties:

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

48

1.

2.

3.

Als het oordeel op opleidingsniveau of een kwaliteitsgebied onvoldoende is, krijgt het bestuur een
opdracht tot herstel en volgt herstelonderzoek. De herstelopdracht en de afspraken over het
herstelonderzoek maken deel uit van het rapport.
Als een kwaliteitsgebied voldoende is, maar een standaard binnen het gebied is onvoldoende, dan
krijgt het bestuur opdracht tot herstel. We vertrouwen er op dat het bestuur de tekortkoming binnen
de afgesproken termijn herstelt. We doen in in principe geen herstelonderzoek. Deze afspraak wordt
vastgelegd in het rapport.
Als een standaard voldoende is, maar er is niet aan alle wettelijke eisen voldaan (zie 4.7.1) dan
benoemen we de tekortkoming – met de handhaving van het oordeel voldoende - in het rapport. Het
bestuur draagt er zorg voor dat herstel zo snel mogelijk plaatsvindt. In een dergelijke situatie nemen
we in principe geen herstelopdracht op in het rapport en er volgt ook geen herstelonderzoek.

De herstelopdracht zoals bedoeld onder 1 en 2 omvat de formulering van de wettelijke tekortkoming, de
aard van het herstel en de termijn waarbinnen dit herstel moet zijn gerealiseerd. Dit wordt vastgelegd in
het rapport. De mate waarin wij directief optreden bij het bepalen van de herstelopdracht is mede
afhankelijk van de ernst en omvang van de tekortkomingen en de omgevingsfactoren die op het niet
naleven van invloed zijn.
Afhankelijk van ons oordeel over de kwaliteitszorg van het bestuur voeren wij zelf het herstelonderzoek
uit of laten we dit over aan het bestuur. Het kan zijn dat wij op afstand volgen of het bestuur adequaat
bijstuurt, het kan ook dat wij zelf intensief en actief monitoren op de noodzakelijke verbeteringen.
Op verzoek van het bestuur kan een herstelonderzoek eerder worden uitgevoerd dan afgesproken,
bijvoorbeeld omdat eerder dan de gestelde termijn de verbeteringen al zijn gerealiseerd.
Het herstelonderzoek heeft tot doel te beoordelen of eerder door ons geconstateerde tekortkomingen in
de naleving van de deugdelijkheidseisen door het bestuur en/of de opleiding zijn hersteld. Het
herstelonderzoek kan een volledig kwaliteitsonderzoek zijn, of een verificatie van de informatie die we
van het bestuur hebben gekregen.
We leggen onze bevindingen vast in een rapport of brief van bevindingen conform artikel 20 en 21 van
de WOT.

9.2.2

Herstel examenkwaliteit

Artikel 6.1.5b en 6.2.3b van de WEB bieden de mogelijkheid dat bij onvoldoende examenkwaliteit het
recht op examinering kan worden ontnomen. Als de instelling het recht op examinering voor de
betreffende opleiding wordt ontnomen, behoudt de instelling het recht op het verzorgen van de
opleiding. Andersom geldt dat niet.
Bij een oordeel ‘onvoldoende examenkwaliteit’ meldt de inspectie dit aan de minister en het bestuur
ontvangt een brief met een formele waarschuwing. We leggen de termijn vast waarbinnen de vereiste
verbetering van examenkwaliteit gerealiseerd moet zijn. Indien niet of niet in voldoende mate gevolg is
gegeven aan de waarschuwing, kan de minister het recht op examinering voor de betreffende opleiding
intrekken. In dat geval moet de instelling de examinering van de betreffende opleiding volledig
uitbesteden aan een andere instelling die over het betreffende recht beschikt.

9.2.3

Herstel financieel beheer

Als er op het gebied van financieel beheer sprake is van risico’s ten aanzien van de continuïteit of van
niet naleven van wettelijke vereisten, dan leggen we vast welke maatregelen het bestuur moet treffen
voor de verbetering van de financiële positie of de financiële beheersing. Als er sprake is van het oordeel
onvoldoende op financieel beheer (vanwege een of meer standaarden), dan spreken we van aangepast
financieel toezicht. De interventie is er op gericht dat de risico’s of tekorten binnen een beperkte periode
zijn opgeheven. Doorgaans moet dit binnen twee jaar het geval zijn. We leggen tevens vast op welke
wijze en op welk moment het bestuur ons de gevraagde informatie levert. We maken daarbij gebruik van
nadere richtlijnen voor de stappen bij het aangepast financieel toezicht. Het bestuur wordt geïnformeerd
over het escalatietraject als herstel niet binnen de gestelde termijn is gerealiseerd (par. 9.3).

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

49

Als herstel van naleving niet binnen de afgesproken termijn plaatsvindt en/of het bestuur niet bij machte
blijkt om het herstel te realiseren dan kunnen we besluiten tot versnelling van het vierjaarlijks
onderzoek. Een andere mogelijkheid is dat we de aard van de interventie(s) verzwaren. We noemen dit
escalatie.

9.3

ESCALATIE BIJ VOORTDUREN NIET NALEVING

Indien er vertraging in het herstel optreedt, waardoor studenten (te lang) onderwijs van onvoldoende
kwaliteit krijgen, de examenkwaliteit niet herstelt, of de tekorten ten aanzien van kwaliteitszorg of
financieel beheer niet verminderen, dan volgt escalatie van het toezicht. Dit heeft tot doel te
bewerkstelligen dat het bestuur alsnog en zo snel mogelijk de tekortkoming(en) herstelt. We maken
daarbij gebruik van interventies die de druk op herstel doen toenemen, zoals een bestuursgesprek
waarin we bijvoorbeeld prestatieafspraken vastleggen.
Bij instellingen die ernstig onderpresteren zal de inspectie ook het interne toezicht bij haar toezicht
betrekken (art. 9.1.4 WEB). Dit zal enerzijds inhouden de vraag in hoeverre het interne toezicht haar
wettelijke taak uitvoert, en anderzijds de vraag op welke wijze de raad van toezicht een rol kan spelen
bij de noodzakelijke verbetering25.

9.3.1

Opschorten of inhouden van de bekostiging

Indien een bestuur na een herstelopdracht niet binnen de afgesproken termijn de desbetreffende
wettelijke eis naleeft, kan een bekostigingssanctie worden opgelegd26. De minister heeft de bevoegdheid
om de bekostiging geheel of gedeeltelijk op te schorten of in te houden (art. 11.1 WEB). De bevoegdheid
om de bekostiging geheel of gedeeltelijk op te schorten is gemandateerd aan de inspectie. De
bevoegdheid om de bekostiging in te houden is eveneens gemandateerd aan de inspectie, voor ten
hoogste 15 procent van de bekostiging. De manier waarop de minister en de inspectie met hun
bevoegdheden omgaan is vastgelegd in de Beleidsregel financiële sancties bij bekostigde
onderwijsinstellingen.
Voorafgaand aan een besluit tot opschorting of inhouding van de bekostiging wordt het bestuur van dit
voornemen in kennis gesteld, en gevraagd een zienswijze te geven. Deze zienswijze wordt meegewogen
in het uiteindelijke besluit.

9.3.2

Onderzoek bestuurlijk handelen

Als we bij besturen ernstige tekortkomingen hebben vastgesteld op het gebied van de kwaliteitszorg
en/of de financiën, en het bestuur heeft deze niet binnen de afgesproken termijn hersteld dan kunnen we
een onderzoek doen naar het bestuurlijk handelen. Het functioneren van het intern toezicht en de
medezeggenschap maakt veelal deel uit van het onderzoek.
Een onderzoek bestuurlijk handelen kan leiden tot afspraken met het bestuur teneinde alsnog herstel te
realiseren, tot een bekostigingssanctie (zie boven) of tot een voordracht bij de minister met een advies
over de sancties die de minister kan treffen op grond van de wet. De minister kan op basis van de
voordracht een aanwijzing geven of tot opschorting of inhouding van de bekostiging overgaan.

9.3.3

Escalatieteam ministerie en inspectie

In uitzonderlijke gevallen kan een situatie ontstaan waarin de interventiemogelijkheden van de inspectie
zijn uitgeput en waarin we er geen vertrouwen in hebben dat het bestuur erin zal slagen om de
afspraken ten aanzien van de noodzakelijke verbeteringen binnen een redelijke termijn na te komen. Dit
kan het geval zijn bij een combinatie van aanhoudende risico’s ten aanzien van de kwaliteit en risico’s
ten aanzien van het financieel beheer. Zo’n situatie kan zich ook voordoen naar aanleiding van een zeer
ernstig incident. Het ministerie en de inspectie vormen dan samen een escalatieteam en maken
afspraken over de te volgen lijn en ieders rol daarin. De samenwerking is er op gericht de best passende
25

Voor raden van toezicht mbo staan wettelijke taken omschreven in artikel 9.1.4 van de WEB. Deze komen er op neer dat de
raad van toezicht houdt op de uitvoering van werkzaamheden en de uitoefening van bevoegdheden door het college van
bestuur en hen met raad en daad terzijde staat. Ook in de artikelen 9.1.7. en 9.1.8 zijn zaken omtrent het interne toezicht
geregeld. De inspectie ziet daarmee ook toe op de relatie tussen het college van bestuur en de raad van toezicht.
26
Dit geldt niet voor niet-bekostigde instellingen.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

50

oplossing voor het probleem te arrangeren, zodat de voorwaarden voor kwaliteit van het onderwijs en/of
het financieel beheer worden gegarandeerd.

9.3.4

Overige sancties

Naast de hierboven genoemde sancties kan de inspectie in bijzondere gevallen nog andere sancties
opleggen. Het gaat dan om bestuurlijke boetes op grond van de Leerplichtwet, dwangsommen op grond
van de Wet normering topinkomens en terugvordering van bekostiging op grond van de Algemene wet
bestuursrecht.

9.4

TOEZICHTPLAN BIJ ZEER ZWAK ONDERWIJS

Bij het oordeel ‘zeer zwakke opleiding’ dan legt de inspectie het betreffende bestuur een herstelopdracht
op. De inspectie stelt een toezichtplan op dat sturend is voor het verdere verloop van het toezicht. Er
mag niet langer dan een jaar sprake zijn van zeer zwak onderwijs. Het herstelonderzoek vanwege zeer
zwak onderwijs wordt altijd uitgevoerd door de inspectie. Als het herstelonderzoek uitwijst dat de
kwaliteit niet is verbeterd, melden we de opleiding bij de minister. Deze kan besluiten de rechten op
onderwijs en/of examinering in te trekken c.q. de bekostiging te beëindigen. De inspectie adviseert de
minister over de maatregelen die genomen moeten worden.
Voor de categorie zeer zwakke opleidingen geldt een aantal aanvullende interventies. Deze hebben tot
doel belanghebbenden rond de opleiding actief over het oordeel ‘zeer zwak onderwijs’ te informeren (art.
4, vierde lid, WOT). Dit betekent dat wij in de eerste plaats de minister over het oordeel ‘zeer zwak’
informeren en dat de opleiding op onze website als zodanig wordt vermeld. Ook informeren we de
betreffende gemeente(n) aan de hand van het inspectierapport.

9.5

VERBETEREN BOVEN BASISKWALITEIT

Als een opleiding voldoet aan basiskwaliteit houdt onze rol niet op. Naast onze waarborgfunctie willen we
besturen en opleidingen stimuleren kwaliteitsdoelen te formuleren die hoger liggen dan de basiskwaliteit.
In onze onderzoeken voeren we daarom de dialoog over de eigen doelen en ambities die het bestuur zich
stelt en hoe deze worden gerealiseerd. Ook kunnen we tijdens het vierjaarlijks onderzoek op verzoek van
besturen een onderzoek doen naar opleidingen die het volgens het bestuur goed doen. Onze bevindingen
zijn er dan op gericht om het bestuur en zijn opleidingen feedback te geven op de kwaliteit die zij al dan
niet laten zien. Op deze wijze werken inspectie, besturen en opleidingen samen aan de verdere
ontwikkeling van de kwaliteitscultuur.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

51

10 STELSELTOEZICHT
Toezicht op de kwaliteit van het onderwijs en de examinering richt zich naast het toezicht op besturen en
hun opleidingen ook op het stelsel als geheel. In de eerste negen hoofdstukken van dit onderzoekskader
hebben we beschreven hoe we de kwaliteit van individuele besturen en hun opleidingen beoordelen. In
dit hoofdstuk beschrijven we het stelseltoezicht zoals we dat voor de sectoren po, vo, (v)so en mbo
vormgeven.

10.1 VERSTERKING RELATIE TOEZICHT OP INSTELLINGEN EN
STELSELTOEZICHT
Onder stelselkwaliteit verstaan we de mate waarin het stelsel van opleidingen en besturen erin slaagt de
kernfuncties van onderwijs – kwalificatie, socialisatie en selectie/allocatie – met succes én in evenwicht
te realiseren. Onze periodieke onderzoeken bij opleidingen en besturen geven daarvan een aardig beeld,
maar stelselkwaliteit is niet een optelsom van de oordelen en kwaliteitsbeelden die we met het
instellingstoezicht verkrijgen. Daar is meer voor nodig.
Met het waarderingskader doen we uitspraken over de kwaliteit van opleidingen en besturen op basis van
de (selectie van) standaarden. Dit kwaliteitsbeeld is niet alles omvattend. Ouders, studenten, docenten,
directeuren, opleidingsmanagers en bestuurders ervaren soms knelpunten die relevant zijn voor (het
ontbreken van) onderwijskwaliteit, maar waarvoor andere partijen nodig zijn om tot verbetering of een
oplossing te komen. Zo kan vigerend overheidsbeleid tot ongewenste effecten leiden, wordt nieuw beleid
om diverse redenen moeizaam geïmplementeerd, of nemen niet alle partijen hun verantwoordelijkheid
om gezamenlijk aan de gewenste oplossing bij te dragen. Inspecteurs krijgen dergelijke signalen en
voorbeelden bij hun instellingsonderzoeken aangereikt; vaak reiken deze onderwerpen verder dan de
onderzoeksvraag van het onderzoek bij die ene instelling. We willen deze stelselinformatie beter
benutten en als toezichthouder nadrukkelijk een rol vervullen bij het agenderen van knelpunten op
stelselniveau. Daarvoor is het nodig dat we ons een beeld vormen van de knelpunten die zich
instellingsoverstijgend voordoen. We richten het stelseltoezicht daarop vervolgens in.
We kunnen met ons toezicht bovendien meer effect sorteren als we de relatie tussen het toezicht op
individuele opleidingen en instellingen en het stelseltoezicht versterken. We richten het stelseltoezicht
zodanig in dat we enerzijds de (gestandaardiseerde en niet-gestandaardiseerde) informatie die we op
opleidings- en instellingniveau verkrijgen benutten voor de keuze van stelselonderzoeken. Anderzijds
richten we onze instellingsonderzoeken proportioneel in, mede op basis van breed verkregen
stelselinformatie. We doen dit op hoofdlijnen waar het goed gaat en verdiepend waar het nodig blijkt.
We selecteren jaarlijks onderwerpen die herkenbaar zijn in het onderwijsveld. Afhankelijk van de aard
van de problematiek en de oplossingsrichting communiceren we met relevante partijen over de
uitkomsten en dringen we aan op een oplossing van het probleem.
Samenvattend richten we ons met het stelseltoezicht op stelselproblemen, waarvoor de oplossing het
niveau van individuele instellingen overstijgt. We treden daarbij stimulerend, agenderend en activerend
op.

10.2 STELSELMONITORING
We volgen permanent de belangrijkste kenmerken van en ontwikkelingen in het onderwijsstelsel. Dat
doen we op verschillende onderdelen. Naast de drie kernfuncties – kwalificatie, socialisatie en
selectie/allocatie – doen we dit ook op aspecten van voorwaarden en doelmatigheid, zoals
beschikbaarheid en besteding van financiële middelen, bestuurlijk handelen en kwaliteitszorg,
personeelsbeleid en faciliteiten.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

52

Om tot een beeld van het stelsel als geheel te komen, brengen we in kaart hoe het er voor staat, per
sector maar ook voor het stelsel. We maken daarbij gebruik van de jaarlijkse prestatieanalyse van
besturen en opleidingen (par. 6.1). Daarnaast hanteren we diverse bronnen zoals informatie uit
gesprekken bij instellingonderzoeken, informatie uit inspectieonderzoeken, signalen die bij de inspectie
binnen komen, kennis uit externe (wetenschappelijke) onderzoeken, berichten in de media, bestuurlijke
overleggen, informatie van toezichthouders op verwante domeinen. We maken ook gebruik van
informatie die door anderen verzameld is, zoals inschrijvingen en stroomgegevens van studenten,
financiële gegevens en demografische gegevens.
De resultaten van de monitoring geven inzicht in ontwikkelingen in het onderwijs en mogelijke
tekortkomingen in het stelsel. Dit wordt jaarlijks intern en met externe belanghebbenden besproken. De
belangrijkste trends, opvallende ontwikkelingen en tekortkomingen beschrijven we in De Staat van het
Onderwijs. Ook tussendoor publiceren we en organiseren we themabijeenkomsten.

10.3 THEMAKEUZE EN WERKWIJZE
Op basis van de stelselmonitoring kiezen we jaarlijks enkele thema’s. Prioritering vindt plaats aan de
hand van criteria die verband houden met nut en noodzaak van een verdere verkenning en de rol die de
inspectie daarbij betekenisvol kan vervullen (stimulerend, agenderend, activerend). We kijken wat de
beste manier is om een bepaald thema onder de aandacht te brengen: met een thematisch onderzoek, of
bijvoorbeeld door het organiseren van expertbijeenkomsten of symposia of bijvoorbeeld door
informatiedeling via een webinar of e-magazine. Een thema kan sectorspecifiek zijn of meerdere sectoren
omvatten en de selectie van thema’s wordt vastgelegd in ons jaarwerkplan.
Als een themaonderzoek wordt uitgevoerd, dan koppelen we dit bij voorkeur aan het vierjaarlijks
onderzoek naar bestuur en hun opleidingen. Daarmee houden we de toezichtlast zo beperkt mogelijk.
Bij het vierjaarlijks onderzoek bij besturen en opleidingen kiezen we jaarlijks een tot drie standaarden
die altijd bij elk (verificatie)onderzoek bij twee of meer van de sectoren po, vo (v)so, mbo worden
beoordeeld. Op deze manier ontstaat een representatief beeld op stelselniveau. Daarnaast kan iedere
sector een of meer sectorspecifieke standaarden aanwijzen die in een bepaalde periode bij alle
onderzoeken binnen de betreffende sector worden beoordeeld. De keuze voor de ‘stelselstandaarden’
wordt altijd gebaseerd op de analyse van de stelselmonitor. Deze analyse kan er tevens toe leiden dat
een of meer standaarden uit het waarderingskader op voorhand niet worden onderzocht bij het
instellingstoezicht omdat de analyse daar geen aanleiding toe geeft.
Als voorbeeld noemen we didactisch handelen. We willen de kwaliteit op deze standaard in alle sectoren
onderzoeken. Dit komt dan aan de orde in alle vierjaarlijkse onderzoeken. Er wordt een representatief
beeld opgesteld per sector.
Zo geldt dit ook voor sectorspecifieke thema’s, zoals de kwaliteit van de beroepspraktijkvorming in het
mbo of de samenwerking van besturen in po, vo en (v)so in het kader van passend onderwijs. Een derde
mogelijkheid is dat we een volledig kwaliteitsgebied stelselbreed onderzoeken.
Op basis van de keuzes in ons jaarwerkplan informeren we besturen bij het vierjaarlijks onderzoek over
de zogenoemde ‘stelselstandaarden’ die we onderzoeken. We nemen dit ook op in het onderzoeksplan
dat we bij een vierjaarlijks onderzoek opstellen (zie par. 7.2.3).
De resultaten van het (aan het vierjaarlijks onderzoek gekoppeld) themaonderzoek worden opgenomen
in De Staat van het Onderwijs (zie par. 8.5) en worden niet separaat in de rapporten van de
vierjaarlijkse onderzoeken vermeld. Het bestuur wordt hier apart over geïnformeerd.
Een thematisch onderzoek kan niet altijd gekoppeld worden aan het vierjaarlijks onderzoek naar
besturen en hun opleidingen. De aard van het vraagstuk bepaalt of een koppeling met het vierjaarlijks
onderzoek mogelijk is.
Een urgent stelselprobleem kan leiden tot voorrang op de onderzoeksagenda.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

53

11 SPECIFIEKE TOEPASSINGEN VAN HET WAARDERINGSKADER
Het waarderingskader mbo in hoofdstuk 3 beschrijft de kwaliteitsgebieden en standaarden die gelden
voor het toezicht op het bekostigd beroepsonderwijs. In dit hoofdstuk en bijbehorende bijlagen
beschrijven we specifieke toepassingen van het waarderingskader en eventuele afwijkingen in de
normering. Dit betreft de niet-bekostigde mbo-instellingen (hierna: niet-bekostigde instellingen), vavo,
(overige) educatie, mbo in Carabisch Nederland en exameninstellingen.

11.1 NIET-BEKOSTIGD MBO
Om in aanmerking te (blijven) komen voor het recht op diploma-erkenning dienen opleidingen van nietbekostigde instellingen aan de eisen genoemd in artikel 1.4.1 van de WEB te voldoen.27 De diplomaerkenning kan de bol/bbl of de derde leerweg betreffen. Voor niet-bekostigde instellingen gelden op basis
hiervan dus enkele uitzonderingen op en afwijkingen van het waarderingskader mbo 2017. Hieronder
geven we de voor niet-bekostigde instellingen uitgezonderde wettelijke bepalingen in een overzicht weer
(par. 11.1.1) en vervolgens geven we de afwijkingen aan ten aanzien van de beoordeling van de
Onderwijsresultaten.

11.1.1 Aanpassing waarderingskader
De volgende wettelijke bepalingen uit de verantwoording van de standaarden zijn niet van toepassing op
niet-bekostigde instellingen.
Standaard

Uitgezonderde wettelijke bepalingen WEB

1.1

Onderwijsprogramma

Art. 1.3.5, onder b; art. 7.2.4a. (voor derde leerweg: ook
7.2.7, vijfde en zesde lid).

1.2

Ontwikkeling en begeleiding

Art. 1.3.5, onder c; art. 7.2.4a.

1.3

Didactisch handelen

Art. 1.3.6a; art. 7.2.4a. (voor derde leerweg: ook 7.2.7, vijfde
en zesde lid)

4.1

Studiesucces

Art. 1.3.5; art. 7.2.4a.

5.1

Kwaliteitszorg

Art. 1.3.6a; hoofdstuk 4; art. 2.5.4; art. 9.1.4; art. 9.1.7; art.
9.1.8.

5.3

Verantwoording en dialoog

Art. 2.5.4; art. 6.1.3; art. 8a.1.2; art. 8a.1.3; art. 8a.1.4; art.
8a.2.1; art. 9.1.4; art. 9.1.7.

Binnen het kwaliteitsgebied Onderwijsresultaten luidt de standaard Studiesucces voor niet-bekostigde
mbo-instellingen hetzelfde als voor bekostigde mbo-instellingen, maar deze wordt beoordeeld aan de
hand van andere indicatoren. Dit zijn: cohortrendement, verblijfsduur en passende plaatsing/passend
diploma. Cohortrendement wordt op basis van een norm beoordeeld, de resultaten op beide andere
indicatoren worden beschreven. Zie voor de uitwerking bijlage 1.
Het volledige waarderingskader niet-bekostigd mbo en de normering zijn opgenomen in bijlage 2.

11.1.2 Werkwijze
De werkwijze van het toezicht op het niet-bekostigd mbo is zoals beschreven in hoofdstuk 4 t/m 9.

27

Niet-bekostigde opleidingen kunnen ook worden verzorgd door bekostigde mbo-instellingen. In zo’n geval hanteren we op
bestuursniveau de standaarden uit het waarderingskader mbo (hoofdstuk 3) en op opleidingsniveau de standaarden uit het
waarderingskader voor niet-bekostigd mbo, zoals opgenomen in bijlage 2.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

54

11.2 VOORTGEZET ALGEMEEN VOLWASSENENONDERWIJS (VAVO)
Bekostigde opleidingen vavo kunnen op grond van artikel 1.3.1, eerste lid, onder b, van de WEB alleen
worden verzorgd door ROC’s die dat voor 1 augustus 2012 ook al deden (of door instellingen die op een
later moment daarvoor diploma-erkenning krijgen van de minister). Op bestuursniveau sluit het
waarderingskader vavo dus grotendeels aan bij het waarderingskader mbo, behalve waar het
waarderingskader mbo bijvoorbeeld specifiek aan het beroepsonderwijs of bedrijfsleven refereert. Op
opleidingsniveau geldt dat bekostigde vavo-opleidingen moeten voldoen aan alle eisen zoals neergelegd
in de WEB voor zover die betrekking hebben op vavo. Op grond van artikel 7.4.11 is titel 4 van hoofdstuk
7 van de WEB bijvoorbeeld slechts voor een deel van toepassing. Verder is op grond van artikel 7.4.11,
derde lid, het Eindexamenbesluit VO van toepassing.
Voor niet-bekostigde vavo-opleidingen geldt dat zij moeten voldoen aan de eisen genoemd in artikel
1.4a.1 van de WEB. Voor niet-bekostigde opleidingen vavo gelden op basis hiervan dus weer enkele
uitzonderingen op het waarderingskader vavo. Niet-bekostigd vavo wordt veelal uitgevoerd door nietbekostigde instellingen voor voortgezet onderwijs (zogenoemde B2-scholen).

11.2.1 Aanpassing waarderingskader
Het waarderingskader vavo kent ten opzichte van het waarderingskader mbo drie aanpassingen met
betrekking tot de standaarden op opleidingsniveau. Bij de standaard Studiesucces sluiten we aan bij de
corresponderende standaard van het voortgezet onderwijs (Resultaten); binnen het kwaliteitsgebied
Examinering en diplomering kijken we alleen naar de standaard Kwaliteitsborging examinering en
diplomering; en de standaard Beroepspraktijkvorming is niet van toepassing. Daarnaast is - waar nodig –
de tekst van de uitwerking en verantwoording van de betreffende standaarden aangepast. Zoals gezegd
zijn de standaarden op bestuursniveau grotendeels gelijk aan de corresponderende standaarden van het
waarderingskader mbo. Het volledige waarderingskader vavo en de normering zijn opgenomen in bijlage
3.
Voor niet-bekostigd vavo is met behulp van asterisken aangegeven welke onderdelen van het
waarderingskader vavo niet gelden voor niet-bekostigd vavo.

11.2.2 Werkwijze
De werkwijze is zoals beschreven in hoofdstuk 4 t/m 9. Onderzoek naar vavo kan deel uitmaken van het
vierjaarlijks onderzoek.

11.3 OVERIGE EDUCATIE
Voor opleidingen overige educatie geldt dat zij moeten voldoen aan de eisen genoemd in artikel 1.4a1
van de WEB.
Educatie draagt bij aan de zelfredzaamheid van volwassenen. Door vaardiger te worden in de
Nederlandse taal en beter te leren rekenen, kunnen mensen zelfstandiger meedoen in de samenleving.
Daarom voeren gemeenten een educatiebeleid dat is verbonden met andere beleidsdomeinen die
bevorderlijk zijn voor de participatie. Sinds 1 januari 2015 is de verplichte besteding van de
educatiemiddelen van gemeenten bij roc’s komen te vervallen, waarbij is voorzien in een
overgangsperiode van drie jaar. Roc’s die nog opleidingen overige educatie aanbieden, doen dat
sindsdien dus als contractactiviteit.
We houden toezicht op educatie bij roc’s en andere instellingen die een diploma-erkenning voor (een)
opleiding(en) overige educatie hebben.

11.3.1 Aanpassing waarderingskader
Het mbo-kader geldt als uitgangspunt voor het waarderingskader overige educatie, maar is aangepast
waar de WEB op grond van artikel 1.4a.1 aan overige educatie andere eisen stelt.
Het toezicht op overige educatie omvat het onderwijsproces, de examinering en de kwaliteitsborging.
Voor opleidingen overige educatie geldt daarom een beperkt waarderingskader. Voor het gebied

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

55

Kwaliteitszorg en ambitie verwijzen we naar het waarderingskader niet-bekostigd mbo. In bijlage 4 is het
volledige waarderingskader met de normering opgenomen.

11.3.2 Werkwijze
We doen alleen onderzoek naar overige educatie als signalen daar aanleiding toe geven.

11.4 ONDERWIJS IN CARIBISCH NEDERLAND
Sinds 10 oktober 2010 zijn Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES) bijzondere gemeenten van Nederland.
De eilanden worden ook wel 'Caribisch Nederland' genoemd. We houden toezicht op het onderwijs in
Caribisch Nederland (po, vo, mbo, ho, sociale kanstrajecten jongeren en expertisecentra onderwijszorg).
Tevens hebben we de taak van vertrouwensinspecteur voor Caribisch Nederland.
In 2011 is de Onderwijsagenda voor Caribisch Nederland, 'Samen werken aan kwaliteit', tot stand
gekomen. Het doel van de Onderwijsagenda is dat in 2016 de onderwijskwaliteit in Caribisch Nederland
op een naar Nederlandse en Caribische maatstaven aanvaardbaar niveau is. Anders gezegd: het
onderwijs dient op alle scholen en opleidingen in 2016 voldoende basiskwaliteit te hebben. Op basis van
de Onderwijsagenda heeft de inspectie de kenmerken van basiskwaliteit beschreven. Alle scholen en
opleidingen hebben verbeterplannen opgesteld met activiteiten om de basiskwaliteit te bereiken.
Vervolgens is in 2014 gekeken welke voortgang is geboekt. De inspectie concludeert in het rapport
‘Onderwijsverbetering Caribisch Nederland’ dat ‘ondanks de vele inspanningen die de afgelopen jaren zijn
gedaan en de verbetering van het onderwijs die daardoor is gerealiseerd, het onzeker is of de scholen en
instellingen in Caribisch Nederland in augustus 2016 zullen voldoen aan basiskwaliteit.’ [Daarom zijn in
de loop van 2016 nieuwe afspraken gemaakt om er voor te zorgen dat alle scholen en opleidingen
voldoen aan de basiskwaliteit].
De hierna beschreven werkwijze is van toepassing voor scholen en opleidingen die de basiskwaliteit op
orde hebben op 1 augustus 2017 of daarna voor de eerste keer de basiskwaliteit bereiken. Daarna is
voor alle scholen opleidingen de werkwijze en het waarderingskader zoals hierna beschreven van
toepassing.

11.4.1 Aanpassing waarderingskader
De basis voor het waarderingskader voor het onderwijs in Caribisch Nederland is gelijk aan het
waarderingskader zoals beschreven in hoofdstuk 3. De standaarden zijn aangepast op basis van de
wetgeving die voor Caribisch Nederland geldt (WPO BES, WVO BES en WEB BES) en er zijn aanpassingen
gemaakt om het waarderingskader beter aan te laten sluiten bij de context. Mbo-opleidingen in Caribisch
Nederland worden verzorgd door scholengemeenschappen in de zin van de WVO BES. Dit betekent dat
het bestuur van deze scholengemeenschappen zowel met het waarderingskader van vo als van mbo van
doen heeft. Ook zijn er enkele onderdelen die voor Caribisch Nederland niet van toepassing zijn,
bijvoorbeeld omdat er geen scholen voor speciaal onderwijs of samenwerkingsverbanden passend
onderwijs zijn in Caribisch Nederland.
Een andere bijzonderheid is dat nog niet alle artikelen van de WPO BES, WVO BES en WEB BES in
werking zijn getreden. Daarom zijn sommige standaarden nu nog voorzien van eigen aspecten van
kwaliteit, die gebaseerd zijn op wetgeving die in de toekomst alsnog in werking zal treden. Vanaf het
moment van inwerkingtreding gelden deze onderdelen als deugdelijkheidseisen. Waar dit van toepassing
is, is dat in het waarderingskader aangegeven. Het volledige waarderingskader en de normering zijn te
vinden in bijlage 5.

11.4.2 Werkwijze
De hierna beschreven werkwijze is van toepassing voor scholen en opleidingen die de basiskwaliteit op
orde hebben op 1 augustus 2017 of daarna voor de eerste keer de basiskwaliteit bereiken. Voor scholen
en opleidingen in het po, vo en mbo waar dit nog niet het geval is, blijven de kaders over het bereiken

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

56

van de basiskwaliteit geldig tot 1 januari 2019.28 Bij deze scholen/opleidingen houden we intensief
toezicht en zij worden in elk geval jaarlijks door de inspectie bezocht. Voor het Expertisecentrum
onderwijszorg (eoz) en de sociale kanstrajecten jongeren (skj) blijft de werkwijze en het
waarderingskader zoals afgesproken in de documenten over basiskwaliteit.
De inspectie beoordeelt in Caribisch Nederland vooralsnog alleen op het niveau van de standaarden.
Hiermee laat de inspectie zien op welke standaarden de opleiding een onvoldoende, voldoende of goede
beoordeling verdient. Op deze wijze stimuleert de inspectie de verdere onderwijsontwikkeling nu de
basiskwaliteit is bereikt en wordt voor ouders, studenten en andere belanghebbenden duidelijk inzicht
gegeven in eventuele verbeterpunten. Tekortkomingen op de wettelijke eisen kunnen leiden tot een
onvoldoende oordeel op standaarden. Een onvoldoende oordeel op een standaard leidt tot een
herstelopdracht (zie par. 9.2). Daarbij gelden de herstelprocedures als beschreven. Als standaarden niet
zijn gebaseerd op een wettelijke eis, wordt het oordeel onvoldoende niet gegeven. In plaats daarvan
geeft de inspectie bij tekortschietende kwaliteit de waardering ‘kan beter’.
Of de inspectie overgaat tot het geven van meer gedifferentieerde oordelen op opleidingsniveau (zeer
zwak, onvoldoende voldoende, goed) vraagt onderzoek naar de mogelijke effecten daarvan in de
Caribische context.
In dit stadium van de schoolontwikkeling in Caribisch Nederland worden alle scholen/opleidingen en
besturen één keer in de twee jaar bezocht. In het tussenliggende jaar wordt met elk bestuur een
bestuursgesprek gevoerd. Wanneer tijdens het meest recente onderzoek onvoldoendes op één of
meerdere standaarden zijn geconstateerd, verantwoordt het bestuur tijdens dit gesprek welke
verbeteringen zijn gerealiseerd. De inspectie kan daarbij een onderzoek uitvoeren om het oordeel van
het bestuur te verifiëren.

11.5 EXAMENINSTELLINGEN
Een mbo-instelling kan de examinering door een exameninstelling laten verzorgen. Voor
exameninstellingen geldt dat zij moeten voldoen aan de eisen genoemd in artikel 1.6.1. van de WEB. De
prestaties van de exameninstellingen maken deel uit van de jaarlijkse analyse en ten minste eens in de
vier jaar vindt een onderzoek plaats. Het onderzoek heeft in navolging van artikel 1.6.1 van de WEB
vooral betrekking op de kwaliteit van de examinering en diplomering.

11.5.1 Aanpassing waarderingskader
Het waarderingskader voor de exameninstellingen omvat het kwaliteitsgebied Examinering en
diplomering en het kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie. De standaarden van het kwaliteitsgebied
Examinering en diplomering (hoofdstuk 3) zijn ongewijzigd van toepassing op exameninstellingen. In het
gebied Kwaliteitszorg en ambitie zijn enkele wijzigingen opgenomen. Het volledige waarderingskader en
de normering zijn opgenomen in bijlage 6.

11.5.2 Werkwijze
De werkwijze is zoals beschreven in hoofdstuk 4 t/m 9.

11.6 AGRARISCHE OPLEIDINGSCENTRA
Agrarische opleidingscentra (AOC’s) zijn instellingen zoals bedoeld in de WEB (art. 1.3.3). Op het
voorbereidend beroepsonderwijs dat binnen AOC’s wordt verzorgd, geldt echter ook de Wet op het
voortgezet onderwijs (WVO). Dit leidt ertoe dat op het ‘vbo-groen’ twee wetten van toepassing zijn, met
deels overlappende of juist van elkaar verschillende bepalingen. De wetgever heeft daarom in zowel de
WVO als de WEB de mogelijkheid geboden om bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
28

Zie de beschrijving van basiskwaliteit (maart 2011) op de website van de inspectie. Voor po en vo:
http://www.onderwijsinspectie.nl/binaries/content/assets/publicaties/2011/basiskwaliteit-po-en-vo-brochure.pdf en voor mbo
en sociale kanstrajecten voor jongeren: http://www.onderwijsinspectie.nl/publicaties/2011/05/de-basiskwaliteit-van-hetmiddelbaar-beroepsonderwijs-mbo-en-de-sociale-kanstrajecten-jongeren-skj-caribisch-nederland.html.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

57

bepalingen van deze wetten buiten toepassing te verklaren voor het vbo-groen (art. 19 WVO en art. 2.6a
WEB). In het Besluit vbo-groen in een AOC 2016 is vervolgens geregeld welke artikelen uit de WEB en de
WVO níet van toepassing zijn.
De hoofdregel zoals voortvloeiend uit het Besluit vbo-groen in een AOC 2016, is dat de inrichting en het
examen van het vbo-groen worden bepaald door de WVO. Hieronder worden ook de vereisten voor de
benoeming van het onderwijspersoneel verstaan. Waar hierover toch nog onduidelijkheid kan bestaan,
worden een aantal artikelen uit de WEB en de WVO met genoemd besluit expliciet buiten toepassing
verklaard.
Voor de beoordeling van de onderwijskwaliteit van het vbo-groen sluiten we daarom op schoolniveau aan
bij de standaarden uit het waarderingskader vo, inclusief het gebied Kwaliteitszorg en ambitie op
schoolniveau. Op bestuursniveau gelden de standaarden uit het waarderingskader mbo, inclusief het
gebied Kwaliteitszorg en ambitie op bestuursniveau.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

58

BIJLAGE 1. NORMERING EN BEOORDELING
ONDERWIJSRESULTATEN
Het gebied Onderwijsresultaten bestaat voor het bekostigd beroepsonderwijs uit twee standaarden:
Studiesucces en Vervolgsucces. In deze bijlage beschrijven we de normering, de oordeelsvorming en de
specifieke uitzonderingen en/of toepassingen daarvan.
1. Standaard Studiesucces in bekostigd onderwijs
Bij opleidingen op niveau 2, 3 en 4 beoordelen we de standaard Studiesucces aan de hand van drie
indicatoren: jaarresultaat, diplomaresultaat en startersresultaat. We beschrijven voorts de standaard aan
de hand van de indicatoren passende plaatsing, passend diploma en opstroom.
Voor de eerste drie indicatoren geldt een absolute norm, waarvan de hoogte na overleg met het
onderwijsveld is vastgesteld en zal ingaan per 1 augustus 2017 voor een periode van vier jaar29. De
resultaten leiden tot een oordeel goed, voldoende of onvoldoende op standaardniveau.
Voor de drie overige indicatoren wordt geen norm vastgesteld. De resultaten op deze indicatoren geven
een beeld van de prestaties van de instelling ten opzichte van hun eigen doelen en ambities en ten
opzichte van het landelijk gemiddelde. Ze leggen de relatie naar het primaire onderwijsproces en vormen
daarmee een aanleiding voor het gesprek met de onderwijsteams en de instelling.
Studiesucces niveau 2,3 en 4: indicatoren, definities, norm en benchmark30
Indicator

Definitie

Norm

Jaarresultaat

Het aantal gediplomeerden in een bepaald jaar
(instellingsverlaters met diploma plus gediplomeerde
doorstromers binnen de instelling) als percentage van hetzelfde
aantal gediplomeerden plus de ongediplomeerde
instellingsverlaters in hetzelfde jaar.

P30

Diplomaresultaat

Het aantal gediplomeerde instellingsverlaters in een jaar
als percentage van alle instellingsverlaters in hetzelfde jaar.

P30

Startersresultaat

Het aandeel van nieuwe instromers in de instelling in een bepaald
jaar dat in het eerste jaar gediplomeerd is uitgestroomd of het
volgend jaar nog binnen de instelling studeert.

P30

Indicator

Definitie

Benchmark

Passende
plaatsing

De mate waarin de instelling nieuwe instromers plaatst op een
opleidingsniveau dat op basis van hun vooropleiding mag worden
verwacht.

Landelijk
gemiddelde31

Passend diploma

De mate waarin de instelling studenten diplomeert op een
opleidingsniveau dat op basis van de vooropleiding mag worden
verwacht.

Landelijk
gemiddelde

Opstroom

Het aandeel van de ingeschreven studenten in een bepaald jaar
op niveau 1, 2 en 3 dat binnen de eigen instelling opstroomt naar
een hoger niveau.

Landelijk
gemiddelde

29

De normen die worden vastgesteld gaan uit van de meest recent bekende onderwijsresultaten op 1/8/2017.
De berekeningswijze zal door de inspectie in een technische toelichting neergelegd worden en beschikbaar gemaakt worden
aan instellingen en veld.
31
Het betreft de benchmark van het landelijk gemiddelde van het specifieke domein, de specifieke subgroep of de specifieke
opleiding. Bij BBL-opleidingen kan de beroepscontext een rol spelen in de plaatsing.
30

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

59

2. Standaard Vervolgsucces in bekostigd onderwijs
Met de standaard Vervolgsucces beschouwen we het vervolg op het middelbaar beroepsonderwijs. Het
vraagt van de instellingen om over gegevens te beschikken over het vervolg van de loopbaan van
studenten die de opleiding voortijdig of met een diploma hebben verlaten en die voor zover mogelijk te
relateren aan hun eigen doelstellingen of ambities op dat punt. Eén zal betrekking hebben op de
doorstroom naar het vervolgonderwijs. De ander zal gaan over de aansluiting op de arbeidsmarkt.
We willen de komende jaren met het veld indicatoren voor het vervolgsucces ontwikkelen. We gaan met
de instellingen in gesprek over de ontwikkeling in het vervolgsucces en het zicht dat de instelling daarop
heeft. In deze cyclus van vier jaar wordt deze indicator niet in de beoordeling betrokken. Na afloop van
deze cyclus zal worden bepaald of en in hoeverre dat wel het geval zal zijn.

Vervolgsucces niveau 2, 3 en 4
Indicator

Definitie

Benchmark

Doorstroom naar
vervolgonderwijs

De ontwikkeling in het aandeel studenten dat de overstap
maakt naar het vervolgonderwijs.

Nog in
ontwikkeling

Tijdige baan

Een afgestudeerde heeft binnen een redelijke termijn een baan
passend bij zijn opleidingsniveau.

Nog in
ontwikkeling

3. Entreeopleidingen
We onderzoeken Studiesucces en Vervolgsucces van entreeopleidingen aan de hand van drie indicatoren:
onderwijsresultaat, uitstroom naar werk en bindend studieadvies. Voor onderwijsresultaat en uitstroom
naar werk wordt de komende vier jaar32 geen norm vastgesteld, maar gelden de indicatoren als risicoindicatoren. De resultaten op deze indicatoren geven een beeld van de prestaties van de instelling ten
opzichte van hun eigen doelen en ambities en in vergelijking tot het landelijk gemiddelde. Het aandeel
studenten met een negatief bindend studieadvies zal onderwerp zijn van gesprek en zal kwalitatief en in
samenhang met de andere indicatoren geduid worden.
Samen met de instellingen en het veld wil de inspectie de komende jaren hiermee kennis over de
onderwijsresultaten van de entreeopleidingen opbouwen om langs die weg te komen tot een goede/faire
beschrijving van het niveau van de onderwijsresultaten van entreeopleidingen.
Studie- en vervolgsucces entreeopleiding: indicatoren, definities en benchmark
Indicator

Definitie

Benchmark

Onderwijsresultaat

Het aantal ingeschreven studenten in jaar T dat een jaar later
een diploma heeft gehaald als percentage van het totaal aantal
inschreven studenten in jaar T.

Landelijk
gemiddelde

Uitstroom naar
werk

Het aandeel ingeschreven studenten in jaar T dat een jaar later
is uitgestroomd naar werk zonder diploma.

Landelijk
gemiddelde33

4. Studiesucces: oordeelsvorming en werkwijze
Het resultaat op de drie genormeerde indicatoren wordt berekend op het niveau van de opleiding
(bc-code x niveau), de subgroep en het domein. De onderwijsresultaten zijn indien mogelijk gebaseerd
op driejaarsgemiddelden, of ten minste op de resultaten van het meest recente onderwijsresultatenjaar
en een ander jaar. Indien te weinig informatie aanwezig is omdat indicatoren ontbreken, is het mogelijk
dat het oordeel ‘niet te bepalen’ is.
De oordeelsvorming op het niveau van de opleiding (bc-code x niveau) op basis van de drie genormeerde
indicatoren leidt tot een van de volgende oordelen.
32

Vanaf 1 augustus 2017.
Informatie van uitstroom naar werk zullen instellingen zelf moeten bijhouden. We streven ernaar op termijn gebruik te
maken van de informatie van het CBS hierover.
33

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

60

Beoordeling standaard Studiesucces niveau 2, 3 en 4
Studiesucces

Norm

Goed

De opleiding voldoet aan de norm van alle drie de indicatoren én voor het
niveau van JR of DR geldt dat het gelijk of beter is dan p80.

Voldoende

De opleiding voldoet aan de norm als tenminste twee van de drie
indicatoren voldoet.

Onvoldoende

De opleiding voldoet niet als één of geen van de drie indicatoren aan de
norm voldoet.

Bij de beschrijving van de onderwijsresultaten betrekken we de overige indicatoren passende plaatsing,
passend diploma en opstroom.
Beoordeling gebied Onderwijsresultaten
Onderwijsresultaten

Norm

Goed

Studiesucces is goed.

Voldoende

Studiesucces is ten minste voldoende.

Onvoldoende

Studiesucces is onvoldoende.

De onderwijsresultaten (de zes indicatoren) op het niveau van de subgroep en het domein zullen de
aanleiding vormen voor de instellingsanalyse op basis waarvan we met de instelling in gesprek over het
niveau en de ontwikkeling van de onderwijsresultaten op instellingsniveau.34
5. Beschrijving resultaten niet-genormeerde indicatoren
De resultaten op de drie niet-genormeerde indicatoren passende plaatsing, passend diploma en opstroom
worden in het rapport beschreven op het niveau van de opleiding en/of instelling, maar niet van een
oordeel voorzien. De resultaten, die vergeleken worden met het landelijk gemiddelde van soortgenoten,
geven in samenhang een beeld van de inspanningen die de opleiding en instelling leveren, legt
nadrukkelijk een relatie naar het onderwijsproces en vormt de input voor het gesprek over de doelen en
ambities van de opleiding en instelling.
6. Studiesucces bij niet-bekostigde instellingen35
De standaard Studiesucces wordt voor niet-bekostigde instellingen aan de hand van de volgende
indicator beoordeeld: cohortrendement. We beschrijven voorts het studiesucces op basis van de
indicatoren jaarresultaat op instellingsniveau, verblijfsduur en passende plaatsing.
Voor het cohortrendement hanteren we een indeling per doelgroep: opleidingen die overwegend
deelnemers jonger dan 23 jaar hebben, opleidingen die overwegend deelnemers ouder dan 23 jaar
hebben en opleidingen van de derde leerweg (OVO).
De hoogte van de genormeerde indicator is voor een periode van twee jaar na overleg met het
onderwijsveld vastgesteld.36 De norm dient fair te zijn. De norm zal voor de opleidingen met overwegend
deelnemers jonger dan 23 jaar beoordelend zijn. Voor de andere groepen hanteren we de norm alleen
beschrijvend.
Indicatoren Studiesucces
Indicator

Definitie

Norm

Cohortrendement

Het aandeel geslaagde studenten van startjaar Y van het totaal

Norm:p30

34

De inspectie zal de definitie, berekeningswijze en in aanloop de eerste tijd ook de resultaten via het ISD per instelling
beschikbaar stellen.
35
Voor niet-bekostigde instellingen beoordelen we standaard Vervolgsucces niet.
36
De normen die worden vastgesteld gaan uit van de meest recent bekende onderwijsresultaten op 1/8/2017

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

61

Indicator

Definitie

Norm

(opleidingsniveau)

aantal gestarte studenten in startjaar Y.

Indicator

Definitie

Benchmark

Verblijfsduur

Verhouding gerealiseerde verblijfsduur ten opzichte van de
geprogrammeerde en nominale verblijfsduur

Nog in
ontwikkeling 37

Passende
plaatsing

De mate waarin de instelling nieuwe instromers plaatst op een
opleidingsniveau dat op basis van hun vooropleiding mag
worden verwacht.

Nog in
ontwikkeling 38

Jaarresultaat op
instellingsniveau

Het aantal gediplomeerden in een bepaald jaar als percentage
van hetzelfde aantal gediplomeerden plus de ongediplomeerde
instellingsverlaters in hetzelfde jaar.

Nog in
ontwikkeling39

Om het instellingsbeeld over de onderwijsresultaten te bepalen zullen we op instellingsniveau het
jaarrendement per jaar bepalen. We zullen met de instellingen over de ontwikkeling van dit rendement
tijdens het instellingsonderzoek het gesprek aangaan.
Studiesucces: oordeelsvorming en werkwijze
We berekenen het cohortrendement als volgt: het aandeel geslaagde studenten van startjaar Y van het
totaal aantal gestarte studenten in startjaar Y. Dit aandeel moet ten minste [PM]40 procent zijn. Deze
norm betreft inschreven studenten die in het startjaar nog geen 23 jaar zijn.
Beoordeling Studiesucces voor opleidingen met overwegend deelnemers jonger dan 23 jaar
Studiesucces

Norm

Voldoende

De opleiding voldoet als het cohortrendement boven de norm ligt.

Onvoldoende

De opleiding voldoet niet als het cohortrendement onder de norm ligt.

7. Vavo
Het gemiddelde cijfer voor het centraal examen wordt over drie jaar berekend. Het gemiddelde verschil
tussen het schoolexamen (SE) en het centraal examen (CE) wordt eveneens over drie jaar berekend.
Deze indicator maakt geen deel uit van de beoordeling van de onderwijsresultaten maar zij dient voor de
beoordeling van de kwaliteit van het examen in overeenstemming met artikel 29, lid 1a. WVO en in
overeenstemming met artikel 6a. 2.1 WEB.
Indicator

Definitie

Norm

Gemiddeld
cijfer CE

Het gemiddelde eindcijfer op het centraal examen over alle leerlingen en
vakken mag niet onder de norm liggen.

PM41

Verschil
CE-SE cijfer

Het gemiddelde verschil tussen het centraal examencijfer en het
schoolexamencijfer over alle leerlingen en vakken mag niet te groot
zijn.

Maximaal
0,5 punt

37

Deze indicator zal ontwikkeld worden op basis van de data uit DUO Bron data.
Deze indicator zal verder ontwikkeld worden op basis van de data uit DUO Bron data.
39
De populatie betreft alle ingeschreven studenten in enig jaar.
40
De normen die worden vastgesteld gaan uit van de meest recent bekende onderwijsresultaten op 1/8/2017
41
Onderzocht wordt of het noodzakelijk en wenselijk is om bij het bepalen van de resultaten in het vavo rekening te houden
met de specifieke populatie deelnemers. Het onderzoek en de afstemming met het veld over de uitkomsten zal voor 1/8/2017
afgerond zijn.
38

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

62

BIJLAGE 2. WAARDERINGSKADER NIET-BEKOSTIGD MBO
In deze bijlage is het waarderingskader en de normering voor het niet-bekostigd mbo opgenomen. De
toelichting op de aanpassing van het waarderingskader en/of de normering is te vinden in paragraaf
11.1.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
OP ONDERWIJSPROCES
OP1

Onderwijsprogramma

OP2

Ontwikkeling en begeleiding

OP3

Didactisch handelen

OP7

Beroepspraktijkvorming

ED

EXAMINERING EN DIPLOMERING

ED1

Kwaliteitsborging examinering en diplomering

ED2

Exameninstrumentarium

ED3

Afname en beoordeling

OR

ONDERWIJSRESULTATEN

OR1
KA

Studiesucces
KWALITEITSZORG EN AMBITIE

KA1

Kwaliteitszorg

KA3

Verantwoording en dialoog

ONDERWIJSPROCES (OP)42
OP1. Onderwijsprogramma
Het onderwijsprogramma bereidt de studenten voor op beroepspraktijk, vervolgonderwijs en
samenleving.
Basiskwaliteit
De opleiding biedt een onderwijsprogramma dat is toegespitst op de doelgroep en de beroepspraktijk
waartoe de opleiding kwalificeert en diplomeert. Het programma is afgestemd op de onderwijs- en
vormingsdoelen van het kwalificatiedossier, de daarbij behorende keuzedelen en van de opleiding zelf.
Het programma kent een duidelijke opbouw en samenhang, is passend bij de opleidingsduur en er zijn
voldoende begeleide onderwijsuren en uren beroepspraktijkvorming. Het verwerven van generieke
competenties, waaronder die met betrekking tot loopbaan en burgerschap, maakt deel uit van het
programma. Het programma biedt mogelijkheden voor maatwerk. Het programma is voor studenten
tijdig en voor aanvang van de opleiding bekend.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het onderwijsprogramma en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
Het toezicht richt zich bij de standaard Onderwijsprogramma zowel op de geprogrammeerde inrichting
van de opleiding als op de feitelijke uitvoering daarvan.
42

Artikel 7.2.7, eerste lid, geldt niet voor de derde leerweg voor wat betreft de eisen met betrekking tot voldoende begeleide
onderwijsuren en uren beroepspraktijkvorming, maar wel voor wat betreft de eis dat het onderwijsprogramma evenwichtig en
zodanig moet zijn ingericht dat de studenten de kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de vastgestelde
studieduur kunnen bereiken. Artikel 7.2.7, vijfde lid, geldt in zijn geheel niet voor de derde leerweg.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

63

De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma
(art. 7.4.8, eerste lid). Het programma dient te zijn gebaseerd op de onderwijs- en vormingsdoelen
van het kwalificatiedossier, de daarbij behorende keuzedelen en van de opleiding zelf (art. 7.1.2,
tweede lid, en 7.2.7, vijfde lid). Het kwalificatiedossier omvat onder andere generieke competenties
(zie voor die met betrekking tot loopbaan en burgerschap ook art. 17a, derde lid, en bijlage 1 van het
Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB).
Daarnaast dient het programma zodanig te zijn ingericht dat studenten de kwalificatie en de daarbij
behorende keuzedelen binnen de door de instelling vastgestelde studieduur kunnen bereiken (art.
7.2.7, eerste lid). Dit betekent onder meer dat het programma dient te zijn toegespitst op de
doelgroep en zo nodig ook in maatwerk voor individuele studenten dient te voorzien (art. 7.2.7, eerste
lid, en 7.4.8, eerste lid). Het programma dient verder evenwichtig te zijn ingedeeld en voldoende uren
begeleide onderwijstijd en beroepspraktijkvorming te omvatten (art. 7.2.7). Deze urennormen zijn
overigens weer afhankelijk van de door de instelling vastgestelde studieduur (art. 1.4.1, eerste lid,
onder b).
De studenten moeten tot slot tijdig voor aanvang van de opleiding bekend zijn met het programma
door middel van een daartoe vastgestelde onderwijs- en examenregeling (art. 7.4.8, tweede lid).
OP2. Ontwikkeling en begeleiding
De opleiding volgt de ontwikkeling van de studenten met als doel het onderwijs voor hen vorm te
geven en passende begeleiding en extra ondersteuning te bieden.
Basiskwaliteit
Studenten worden voorafgaand aan de aanmelding zodanig voorgelicht dat zij in staat zijn een
passende opleiding te kiezen en worden na de aanmelding passend geplaatst en begeleid. De
voortgangsbegeleiding is gestructureerd en zorgvuldig en is afgestemd op de behoeften van de
student en de vereiste competentieontwikkeling. De opleiding stelt de student in staat de opleiding op
het vereiste niveau en binnen de geprogrammeerde tijd te behalen. Docenten gaan regelmatig na in
welke mate de studenten profiteren van het geboden onderwijs en hoe hun ontwikkeling verloopt. Zij
analyseren de oorzaken bij afwijkende prestaties. Er is controle op (langdurige) afwezigheid en de
opleiding werkt samen met (de) gemeente(n) en andere ketenpartners in het tegengaan van voortijdig
schoolverlaten. Er is een ondersteuningsaanbod voor studenten met extra ondersteuningsbehoeften en
de opleiding informeert studenten (en ouders) volledig en tijdig over de mogelijkheden voor extra
ondersteuning.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op ontwikkeling en begeleiding en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen43
De instelling dient aspirant-studenten zodanige informatie te verstrekken dat zij in staat zijn een
passende opleiding te kiezen (art. 6.1.3a, eerste lid). De instelling dient daarnaast te zorgen voor een
goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en dit programma zodanig in te richten
dat studenten de kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de door de instelling
vastgestelde studieduur kunnen bereiken (art. 7.2.7, eerste lid, en 7.4.8, eerste lid). Dit betekent
onder meer dat studenten passend moeten worden geplaatst. Verder betekent dit dat studenten
gestructureerde en zorgvuldige begeleiding moet worden geboden, afgestemd op de behoeften van de
student en de vereiste competentieontwikkeling (art. 7.1.2, tweede lid). Docenten dienen de
ontwikkeling van de studenten te volgen en regelmatig na te gaan in welke mate de studenten
profiteren van het geboden onderwijs.
Ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten heeft de instelling voorts een meldplicht in het geval van

43

Het wetsvoorstel ‘Voorstel van Wet tot wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en enkele andere wetten ter
invoering van een vroegtijdige aanmelddatum voor en toelatingsrecht tot het beroepsonderwijs’ is aanhangig bij de Kamer en
leidt mogelijk nog tot toevoeging van eisen omtrent de toelating.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

64

ongeoorloofd verzuim of verwijdering van studenten (art. 8.1.8, 8.1.8a en met name art. 18, eerste lid
en 21a, tweede lid, van de Leerplichtwet 196944). De instelling dient in dit kader ook samen te werken
met (de) gemeente(n) en andere ketenpartners (zie ook art. 8.3.2, tweede lid).
De instelling dient tot slot in een ondersteuningsaanbod voor studenten met een extra
ondersteuningsbehoefte te voorzien en de studenten tijdig en volledig hierover te informeren (art.
7.4.8, eerste en tweede lid). In de onderwijsovereenkomst moeten in voorkomende gevallen
bepalingen worden opgenomen die de extra ondersteuning betreffen (art. 8.1.3, derde lid, onder g).
OP3. Didactisch handelen
Het didactisch handelen van het docententeam stelt studenten in staat tot leren en ontwikkelen.
Basiskwaliteit
De didactische aanpak van het docententeam is passend voor het niveau van de opleiding. Het team
zorgt voor effectieve leersituaties; leerdoelen en gestructureerde leeractiviteiten zijn gericht op de
ontwikkeling van de competenties. Het team realiseert een evenwichtige verbinding tussen het leren in
de beroepspraktijk en het leren op de instelling. Docenten stemmen hun aanpak af op de behoeften
van groepen en individuele studenten, zodat deze actief en betrokken zijn.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het didactisch handelen en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en
dit programma evenwichtig in te delen (art. 7.2.7, eerste lid, en 7.4.8, eerste lid). Dit betekent onder
meer dat er sprake moet zijn van een evenwichtige verbinding tussen het leren in de beroepspraktijk
en het leren op de instelling. Daarnaast dient het programma zodanig te zijn ingericht dat studenten
de kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de door de instelling vastgestelde
studieduur kunnen bereiken (art. 7.2.7, eerste lid). Om dit te kunnen realiseren, is onder meer vereist
dat het docententeam zorgt voor effectieve leersituaties waarbinnen de leerdoelen en –activiteiten zijn
gericht op de ontwikkeling van de vereiste competenties (art. 7.1.2, tweede lid, en 7.2.7, vijfde lid).
Tot slot betekent het dat docenten zo nodig moeten kunnen differentiëren tussen groepen en/of
individuele studenten (art. 7.4.8, eerste lid).
OP7. Beroepspraktijkvorming
De voorbereiding, uitvoering en begeleiding van de beroepspraktijkvorming is doeltreffend.
Basiskwaliteit
De student en het leerbedrijf ontvangen tijdig informatie over de inrichting van de
beroepspraktijkvorming. De opleiding draagt zorg voor een geschikte praktijkplaats, begeleidt de
student bij de voorbereiding en keuze daarvan en draagt zorg voor de totstandkoming van de
praktijkovereenkomst. De opleiding realiseert een evenwichtige verbinding tussen het leren in de
beroepspraktijk en het leren op de instelling. Leerdoelen en leeractiviteiten zijn gericht op de
ontwikkeling van de competenties van de individuele student in de beroepspraktijk. Er is sprake van
passende en gestructureerde leeractiviteiten op de werkplek. De opleiding zorgt ervoor dat het
leerbedrijf de student op de afgesproken wijze begeleidt. De opleiding volgt de voortgang van de
student, stuurt zo nodig bij en werkt hiertoe samen met het leerbedrijf. De opleiding beoordeelt
deugdelijk of de deelnemer de beroepspraktijkvorming met een positieve beoordeling heeft voltooid.
De opleiding initieert en onderhoudt contacten met het regionaal bedrijfsleven met als doel de
beroepspraktijk in de opleiding te verankeren. De instelling werkt samen met SBB om ervoor te zorgen
dat de praktijkplaatsen adequaat zijn.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de beroepspraktijkvorming en (hoe) wordt dit gerealiseerd?

44

De Leerplichtwet 1969 geldt alleen voor leerplichtige en kwalificatieplichtige studenten onder de 18 jaar zonder
startkwalificatie. Art. 8.1.8 en 8.1.8a gelden alleen voor studenten van 18 tot 23 jaar zonder startkwalificatie.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

65

Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient de studenten tijdig voor aanvang van de opleiding over de inrichting van de
beroepspraktijkvorming (bpv) te informeren (art. 7.4.8, tweede lid). De instelling heeft verder de taak
zorg te dragen voor de beschikbaarheid van een geschikte praktijkplaats en de student dus te
begeleiden bij het vinden daarvan (art. 7.2.9, eerste lid). Vervolgens dient de instelling zorg te dragen
voor de totstandkoming van de praktijkovereenkomst (art. 7.2.9, eerste lid).
De instelling dient daarnaast te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het
onderwijsprogramma en dit programma evenwichtig in te delen (art. 7.2.7, eerste lid, en 7.4.8, eerste
lid). Dit betekent onder meer dat er sprake moet zijn van een evenwichtige verbinding tussen het
leren in de beroepspraktijk en het leren op de instelling. Om de beroepspraktijk in de opleiding te
verankeren dient de instelling ook contacten met het (regionaal) bedrijfsleven te onderhouden. Verder
betekent dit dat passende en gestructureerde leeractiviteiten op de werkplek moeten worden geboden,
gebaseerd op (het tijdens de bpv te behalen deel van) de kwalificatie of de bijbehorende keuzedelen
(art. 7.1.2, tweede lid, en 7.2.8, tweede lid, onder c).
De praktijkovereenkomst dient afspraken te bevatten over de begeleiding en beoordeling van de
student, maar de instelling blijft eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van de opleiding als geheel
(art. 7.2.8, tweede en derde lid, en 7.2.9). De instelling dient daarom regelmatig na te gaan of de
afspraken worden nagekomen en zal zo nodig moeten bijsturen. Verder dient zij deugdelijk te
beoordelen of de deelnemer de bpv met een positieve beoordeling heeft voltooid (art. 7.2.8, derde lid,
en 7.4.8, eerste lid). Hiervoor is samenwerking met het leerbedrijf vereist.
Indien de instelling en de SBB na het sluiten van de praktijkovereenkomst vaststellen dat de bpv niet
naar behoren zal kunnen plaatsvinden, bevordert de instelling in overleg met SBB dat een toereikende
vervangende voorziening beschikbaar wordt gesteld (art. 7.2.9, tweede lid). Hiervoor is tot slot
samenwerking met SBB vereist, hetgeen tevens van belang is om de SBB in staat te stellen zorg te
dragen voor een goede kwaliteit van de bpv-plaatsen (zie m.b.t. deze taak van SBB ook art. 7.2.10).

EXAMINERING EN DIPLOMERING (ED) 45
ED1. Kwaliteitsborging examinering en diplomering46
De examencommissie borgt deugdelijke examinering en diplomering.
Basiskwaliteit
De examencommissie stelt op objectieve en deskundige wijze vast of een student voldoet aan de
voorwaarden voor het verkrijgen van een diploma, een certificaat of een instellingsverklaring. De
examencommissie bewaakt, monitort en analyseert de kwaliteit van de exameninstrumenten, van de
afname en beoordeling en van de diplomering en ziet in voorkomende gevallen toe op de realisatie van
verbetermaatregelen. De examencommissie borgt in alle fases van de examinering de deskundigheid
van de betrokken personen. Het beroepenveld is bij de examinering betrokken. De examencommissie
stelt jaarlijks een verslag op over de examenkwaliteit per opleiding aan de hand van de
examenstandaarden.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitborging examinering en diplomering en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.8,
eerste lid). Op grond van artikel 7.4.4 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de
[Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2016]. De standaarden in dit waarderingskader komen
overeen met de standaarden in deze regeling.
45

Naar verwachting zullen de onderstaande drie standaarden op dit gebied worden opgenomen in de nieuwe Regeling
standaarden examenkwaliteit 2017 die zal gelden vanaf 1 augustus 2017.
46
Het wetsvoorstel ‘Voorstel van wet tot wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs inzake aanscherping
van de eisen met betrekking tot examencommissies in het middelbaar beroepsonderwijs en een technische aanpassing’ is
aanhangig bij de Kamer. Eventuele aanvulling of aanpassing van de wetswijziging als gevolg van de parlementaire behandeling
kan nog gevolgen hebben voor de omschrijving van basiskwaliteit bij standaard ED1.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

66

ED2. Exameninstrumentarium
Het exameninstrumentarium sluit aan op de uitstroomeisen en voldoet aan de toetstechnische eisen.
Basiskwaliteit
Het exameninstrumentarium dekt de eisen van het kwalificatiedossier. Dit geldt ook voor het
keuzedeel of de keuzedelen van de opleiding47. De examenvormen passen bij de taakcomplexiteit. Het
instrumentarium maakt evenwichtige waardering mogelijk en doet recht aan de kerntaken,
werkprocessen en overige vereisten uit het kwalificatiedossier en die van de keuzedelen. De cesuur ligt
op het niveau waarop de student aan de eisen voldoet. Het beoordelingsvoorschrift maakt objectieve
beoordeling mogelijk.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het exameninstrumentarium en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.8,
eerste lid). Op grond van artikel 7.4.4 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de
[Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2016]. De standaarden in dit waarderingskader komen
overeen met de standaarden in deze regeling.
ED3. Afname en beoordeling
De inrichting en uitvoering van het examenproces van afname en beoordeling is deugdelijk.
Basiskwaliteit
De afnamecondities en beoordelingen zijn voor studenten gelijkwaardig. De condities doen recht aan
de context van het toekomstig beroep; onderdelen van het examen vinden in de (reële)
beroepspraktijk plaats. De beoordeling levert betrouwbare uitkomsten op, vindt deskundig plaats en is
gericht op een passende balans in vereiste kennis, houding en vaardigheden. De inrichting van het
examen, de planning van de examenperiodes en beoordelingswijze en de procedure voor beroep en
bezwaar zijn tijdig voor studenten beschikbaar en voor alle betrokkenen transparant en eenduidig.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de afname en beoordeling en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.8,
eerste lid). Op grond van artikel 7.4.4 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de
[Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2016]. De standaarden in dit waarderingskader komen
overeen met de standaarden in deze regeling.

ONDERWIJSRESULTATEN (OR)48
OR1. Studiesucces
De instelling behaalt met haar studenten resultaten die ten minste in overeenstemming zijn met de
gestelde norm.
Basiskwaliteit
De onderwijsresultaten laten zien dat de opleiding studenten voldoende in staat stelt een diploma op
het gewenste niveau te behalen. De opleiding zorgt ervoor dat zij een succesvolle start maken en de
studie binnen de door de instelling vastgestelde studieduur doorlopen. De resultaten laten tevens zien
47

Dit geldt voor opleidingen waarvan het eerste studiejaar is gestart op of na 1 augustus 2016.
Artikel 7.2.7, eerste lid, geldt niet voor de derde leerweg voor wat betreft de eisen met betrekking tot voldoende begeleide
onderwijsuren en uren beroepspraktijkvorming, maar wel voor wat betreft de eis dat het onderwijsprogramma evenwichtig en
zodanig moet zijn ingericht dat de studenten de kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de vastgestelde
studieduur kunnen bereiken.
48

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

67

dat er doorstroom is naar hogere opleidingsniveaus.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op studiesucces en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De ‘norm’ voor studiesucces wordt jaarlijks na overleg met het onderwijsveld bepaald in de vorm van
opbrengstindicatoren zoals uitgewerkt in bijlage 1 van dit onderzoekskader. We beoordelen het
studiesucces aan de hand van deze norm op het niveau van het kwalificatiedossier.
De norm voor studiesucces hangt ten eerste samen met de plicht te zorgen voor een goede
organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en de examinering (art. 7.4.8, eerste lid).
Beroepsopleidingen moeten verder zodanig zijn ingericht dat studenten de kwalificatie en de daarbij
behorende keuzedelen binnen de door de instelling vastgestelde studieduur kunnen bereiken (art.
7.2.7, eerste lid). Gezien de relatie tussen studiesucces en de onderwijskwaliteit mag in het kader van
de kwaliteitszorg tot slot van de instelling worden verwacht dat zij hier inzicht in heeft en beleid op
voert (art. 1.3.6).

KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA1. Kwaliteitszorg
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg ingericht en verbeteren op basis
daarvan het onderwijs.
Basiskwaliteit
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg. Dit stelsel van kwaliteitszorg heeft
betrekking op de onderwijskwaliteit en besteedt in ieder geval aandacht aan het onderwijsproces, de
examinering en diplomering, de onderwijsresultaten en het onderhoud van de bekwaamheid van het
personeel. Het bestuur en de opleiding beoordelen de onderwijskwaliteit regelmatig en betrekken
daarbij onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden. Er zijn toetsbare doelen gesteld en er wordt
regelmatig geëvalueerd of deze doelen gehaald worden. De uitkomsten zijn op toegankelijke wijze
beschikbaar. De oorzaken van eventueel tekortschietende onderwijskwaliteit worden geanalyseerd en
waar nodig worden verbeteringen doorgevoerd.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitszorg en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de
onderwijskwaliteit te beoordelen (art. 1.3.6). Uit artikel 1.3.6 blijkt expliciet dat hierbij aandacht moet
worden besteed aan de examens en de maatregelen en instrumenten om te waarborgen dat het
personeel zijn bekwaamheid onderhoudt. Verder hangt de onderwijskwaliteit vanzelfsprekend samen
met het onderwijsproces en de onderwijsresultaten; ook daaraan dient het stelsel van kwaliteitszorg
derhalve aandacht te besteden.
Bij de beoordeling van de onderwijskwaliteit dient de instelling (het oordeel van) studenten en
onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden te betrekken (art. 1.3.6, eerste lid). Naar aanleiding
van de uitkomsten daarvan dient zij beleid te formuleren (art. 1.3.6, tweede lid, onder c). Het stellen
van toetsbare doelen, een regelmatige beoordeling van de realisatie van die doelen en de
implementatie van verbetermaatregelen zijn daarbij onmisbare elementen. Bovendien hangt de
implementatie van verbetermaatregelen samen met de verplichting te zorgen voor een goede
organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en de examinering en (art. 7.4.8, eerste lid).
De uitkomsten van de beoordeling zijn openbaar en dienen, tezamen met het voorgenomen beleid in
het licht van die uitkomsten, te worden beschreven in een tevens openbaar verslag (art. 1.3.6).
KA3. Verantwoording en dialoog
Het bestuur en de opleiding leggen intern en extern toegankelijk en betrouwbaar verantwoording af

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

68

over doelen en resultaten en voeren daarover actief een dialoog.
Basiskwaliteit
Het bestuur en de opleiding betrekken interne en externe deskundigen en belanghebbenden, met
name het bedrijfsleven, bij de ontwikkeling van het beleid alsmede bij de beoordeling van de
onderwijskwaliteit en staan open voor hun voorstellen. Het bestuur brengt regelmatig verslag uit over
de doelen en resultaten die zij behaalt. Zij verantwoordt zich aan de overheid en belanghebbenden op
een toegankelijke wijze.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de verantwoording en dialoog en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen49,50
De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de
onderwijskwaliteit te beoordelen (art. 1.3.6). Deze beoordeling dient te geschieden met betrokkenheid
van onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden (art. 1.3.6, eerste lid). De externe deskundigen
dienen onder andere afkomstig te zijn uit het bedrijfsleven (o.a. gezien art. 7.1.2, tweede lid, 7.2.8 en
7.4.8, eerste lid). Het stelsel van kwaliteitszorg kan voorts niet functioneren als de instelling daarbij
niet openstaat voor hun input. De instelling maakt de uitkomsten van deze beoordeling en het
voorgenomen beleid in het licht van die uitkomsten tot slot regelmatig, en voor zover het de examens
betreft jaarlijks, openbaar (art. 1.3.6, tweede lid).
De normering voor het niet-bekostigd mbo is deels vergelijkbaar met de normering voor het bekostigd
mbo. Voor het kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie is deze anders, omdat het niet-bekostigd mbo
binnen dit gebied twee stndaarden heeft.
Oordeel/waardering
directieniveau

Norm Kwaliteitszorg en ambitie

Goed

Eén standaard is voldoende en de andere is goed.

Voldoende
(=basiskwaliteit)

De twee standaarden Kwaliteitszorg en Verantwoording en dialoog zijn
voldoende.

Onvoldoende

Eén standaard is onvoldoende.

49

Het wetsvoorstel ‘Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs BES met
betrekking tot enkele kwaliteitsaspecten in het beroepsonderwijs’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot
toevoeging van vereisten omtrent de klachtbehandeling en de klachtencommissie.
50
Het wetsvoorstel ‘Wijziging van een aantal onderwijswetten in verband met versterking van de bestuurskracht van
onderwijsinstellingen’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot toevoeging van vereisten omtrent het overleg tussen
de raad van toezicht en het college van bestuur.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

69

BIJLAGE 3. WAARDERINGSKADER VAVO
In deze bijlage is het waarderingskader en de normering voor het vavo opgenomen. De toelichting op de
aanpassing van het waarderingskader en/of de normering is te vinden in paragraaf 11.2.
Standaarden of onderdelen die niet gelden voor niet-bekostigd vavo zijn aangeduid met een asterisk (*)
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
OP

ONDERWIJSPROCES

OP1

Onderwijsprogramma

OP2

Ontwikkeling en begeleiding

OP3

Didactisch handelen

ED
ED1
OR

EXAMINERING EN DIPLOMERING
Kwaliteitsborging examinering en diplomering
ONDERWIJSRESULTATEN

OR1

Studiesucces

OR3

Vervolgsucces

KA

KWALITEITSZORG EN AMBITIE

KA1

Kwaliteitszorg

KA2

Kwaliteitscultuur

KA3

Verantwoording en dialoog

ONDERWIJSPROCES (OP)
OP1. Onderwijsprogramma
Het programma bereidt de studenten voor op vervolgonderwijs en samenleving.
Basiskwaliteit
De opleiding biedt een onderwijsprogramma dat is toegespitst op de doelgroep en het diploma waartoe
de opleiding diplomeert. Het programma is dekkend voor de examenprogramma’s. Het programma
kent een duidelijke opbouw en samenhang en er zijn voldoende begeleide onderwijsuren. Het
programma sluit aan bij het voorafgaand onderwijs, bereidt voor op het aanbod van vervolgonderwijs
en biedt mogelijkheden voor maatwerk. Het programma is voor studenten tijdig en voor aanvang van
de opleiding bekend.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het onderwijsprogramma en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
Het toezicht richt zich bij de standaard Onderwijsprogramma zowel op de geprogrammeerde inrichting
van de opleiding als op de feitelijke uitvoering daarvan.
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma (art.
7.4.8, eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid). In het Eindexamenbesluit VO (EB) is vastgelegd uit welke stof
en vakken een eindexamen bestaat (art. 7, 11, 12, 13 en 22 EB). Het onderwijsprogramma dient dus
dekkend te zijn met betrekking tot het examenprogramma en de studenten in staat te stellen het
diploma mavo, havo of vwo of onderdelen daarvan te behalen (art. 7.1.2, derde lid, 7.3.4, eerste lid,
en 7 EB). Dit betekent onder meer dat het programma moet zijn toegespitst op de doelgroep en
voldoende begeleide onderwijstijd moet omvatten. Verder betekent dit dat de opleiding voor alle
studenten maatwerk dient te bieden, nu de ene student voor andere vrijstellingen in aanmerking zal

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

70

komen dan de andere student (art. 9 en 48, vierde lid, EB). De opleiding dient dus aan te sluiten op
door de betreffende student gevolgde (en deels afgeronde) voorafgaand onderwijs en daarnaast ook op
het vervolgonderwijs (art. 1.3.5, onder b*).
De studenten moeten tot slot tijdig voor aanvang van de opleiding bekend zijn met het programma
door middel van een daartoe vastgestelde onderwijs- en examenregeling en een programma voor
toetsing en afsluiting (art. 7.4.8, tweede lid, jo. 7.4.11, zesde lid, en 31 EB).
OP2. Ontwikkeling en begeleiding
De opleiding volgt de ontwikkeling van haar studenten met als doel het onderwijs voor hen vorm te
geven en passende begeleiding en extra ondersteuning te bieden.
Basiskwaliteit
Studenten worden na aanmelding passend geplaatst en begeleid. De opleiding werkt hiertoe zo nodig
samen met voorafgaand onderwijs*. De voortgangsbegeleiding is gestructureerd en zorgvuldig en is
afgestemd op de behoeften van de student en het examenprogramma behorend bij het te halen
diploma. De opleiding stelt de student in staat de het diploma of onderdelen daarvan te behalen.
Docenten gaan regelmatig na in welke mate de studenten profiteren van het geboden onderwijs en hoe
hun ontwikkeling verloopt. Zij analyseren de oorzaken bij afwijkende prestaties. Er is controle op
(langdurige) afwezigheid en de opleiding werkt samen met (de) gemeente(n) en andere ketenpartners
in het tegengaan van voortijdig schoolverlaten. Er is een ondersteuningsaanbod voor studenten met
extra ondersteuningsbehoeften en de opleiding informeert studenten (en ouders) volledig en tijdig over
de mogelijkheden voor extra ondersteuning.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van ontwikkeling en begeleiding en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en
dit programma zodanig in te richten dat studenten in staat worden gesteld het diploma mavo, havo of
vwo of onderdelen daarvan te behalen (art. 7.1.2, derde lid, 7.3.4, eerste lid, en 7.4.8, eerste lid, jo.
7.4.11, zesde lid). Dit betekent onder meer dat studenten passend moeten worden geplaatst (art.
1.3.5, onder b*). Zo nodig dient de opleiding hiertoe samen te werken met voorafgaand onderwijs.
Verder betekent dit dat studenten gestructureerde en zorgvuldige begeleiding moet worden geboden,
afgestemd op de behoeften van de student en het toepasselijke examenprogramma (art. 7.1.2, derde
lid, 7.3.4, eerste lid, en 7 EB). Docenten dienen de ontwikkeling van de studenten te volgen en
regelmatig na te gaan in welke mate de studenten profiteren van het geboden onderwijs.
Ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten heeft de instelling voorts een meldplicht in het geval van
ongeoorloofd verzuim of verwijdering van studenten (art. 8.1.8, 8.1.8a en met name art. 18, eerste lid
en 21a, tweede lid, van de Leerplichtwet 1969). De instelling dient in dit kader ook samen te werken
met (de) gemeente(n) en andere ketenpartners (zie ook art. 8.3.2, tweede lid).
De instelling dient tot slot in een ondersteuningsaanbod voor studenten met een extra
ondersteuningsbehoefte te voorzien en de studenten tijdig en volledig hierover te informeren (art.
7.4.8, eerste en tweede lid, jo. 7.4.11, zesde lid; zie ook art. 1.3.5, onder a*). In de
onderwijsovereenkomst moeten in voorkomende gevallen bepalingen worden opgenomen die de extra
ondersteuning betreffen (art. 8.1.3, derde lid, onder g)*.
OP3. Didactisch handelen
Het didactisch handelen van het docententeam stelt de studenten in staat tot leren en ontwikkeling.
Basiskwaliteit
De didactische aanpak van het docententeam is passend voor het niveau van de opleiding. Het team
zorgt voor effectieve leersituaties; leerdoelen en gestructureerde leeractiviteiten zijn gericht op de
ontwikkeling van de studenten. Docenten stemmen hun aanpak af op de behoeften van groepen en
individuele studenten, zodat deze actief en betrokken zijn.
Eigen apecten van kwaliteit

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

71

Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het didactisch handelen en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en
dit programma zodanig in te richten dat studenten in staat worden gesteld het diploma mavo, havo of
vwo of onderdelen daarvan te behalen (art. 7.1.2, derde lid, 7.3.4, eerste lid, en 7.4.8, eerste lid, jo.
7.4.11, zesde lid). Om dit te kunnen realiseren, is onder meer vereist dat het docententeam zorgt voor
effectieve leersituaties waarbinnen de leerdoelen en –activiteiten zijn gericht op de ontwikkeling van de
vereiste competenties (art. 7.1.2, derde lid, en 7.3.4, eerste lid, en 7 EB). Tot slot betekent het dat
docenten zo nodig moeten kunnen differentiëren tussen groepen en/of individuele studenten (art.
7.4.8, eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid).

EXAMINERING EN DIPLOMERING (ED)
ED1. Kwaliteitsborging examinering en diplomering
De examencommissie borgt deugdelijke examinering en diplomering.
Basiskwaliteit
De examencommissie stelt op objectieve en deskundige wijze vast of een student voldoet aan de
voorwaarden voor het verkrijgen van een diploma, een certificaat of een instellingsverklaring.
De examencommissie vergewist zich met gepaste grondigheid van de volledigheid van het
examendossier inclusief de centrale examens. De examencommissie bewaakt de kwaliteit van de
schoolexamens en het examinerings- en diplomeringsproces. De examencommissie borgt in alle fases
van de examinering de deskundigheid van de bij de examinering betrokken personen. Zij monitort en
analyseert de afname en beoordeling en ziet in voorkomende gevallen toe op de realisatie van
verbetermaatregelen. De instelling betrekt de bevindingen van de examencommissie hierover in haar
verantwoording over de kwaliteit van de examens in een openbaar, jaarlijks verslag.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitsborging examinering en diplomering en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.8,
eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid). Dit betekent onder meer dat de examencommissie slechts vrijstellingen
kan verlenen en certificaten en/of diploma’s kan uitreiken indien de student daarvoor aan de vereiste
voorwaarden heeft voldaan (art. 7, 9, 11, 12, 13, 22 en 48 EB). De examencommissie dient zich hiervoor
met gepaste grondigheid te vergewissen van de volledigheid van het examendossier inclusief de centrale
examens (art. 7 en 35c EB). Verder betekent dit dat de examencommissie zich met gepaste grondigheid
dient te vergewissen van de kwaliteit van de examinering en diplomering, waaronder de deskundigheid
van bij de examinering betrokken personen, en zo nodig op de realisatie van verbetermaatregelen dient
toe te zien (art. 7.4.8, eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid).
De instelling dient tot slot jaarlijks een verslag openbaar te maken over de beoordeling van de kwaliteit
van de examens, de uitkomsten van die beoordeling en het voorgenomen beleid in het licht van die
uitkomsten (art. 1.3.6, tweede lid). Wij gaan ervan uit dat bedoelde verantwoording door de instelling en
bijbehorend beoordelingsproces niet goed mogelijk is zonder de input van de examencommissie.

ONDERWIJSRESULTATEN (OR)
OR1. Resultaten51
De opleiding behaalt met haar studenten leerresultaten die ten minste in overeenstemming zijn met de
gestelde norm.

51

Voor het vavo hanteren w e de standaard Result at en uit het vo in plaats van Studiesucces in het mbo.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

72

Basiskwaliteit
De leerresultaten laten zien dat de opleiding studenten voldoende in staat stelt een diploma op het
gewenste niveau te halen. De leerresultaten liggen de afgelopen drie jaar op het niveau dat op grond
van de kenmerken van de studentenpopulatie verwacht mag worden. Dit betekent dat de studenten
voor het eindexamen cijfers halen die op of boven de normering liggen die daarvoor geldt. Daarbij is
het verschil (op opleidingsniveau) tussen het cijfer voor het schoolexamen en het centraal examen op
een aanvaardbaar niveau.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de onderwijsresultaten en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De ‘norm’ voor de onderwijsresultaten wordt na overleg met het onderwijsveld bepaald in de vorm van
opbrengstindicatoren, uitgewerkt in bijlage 1 van dit onderzoekskader. We beoordelen de
onderwijsresultaten op het niveau van de opleiding.
De norm voor de onderwijsresultaten hangt ten eerste samen met de plicht te zorgen voor een goede
organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en de examinering (art. 7.4.8, eerste lid, jo.
7.4.11, zesde lid). De opleiding moet verder zodanig te zijn ingericht dat studenten in staat worden
gesteld het diploma mavo, havo of vwo of onderdelen daarvan te behalen (art. 7.1.2, derde lid, en
7.3.4, eerste lid). Instellingen dienen voorts zorg te dragen voor het aanbieden van doelmatige
leerwegen, onder andere door ervoor te zorgen dat de opleiding aansluit op het voorafgaand onderwijs
en vervolgonderwijs (art. 1.3.5, onder b)*. Gezien de relatie tussen de onderwijsresultaten en de
onderwijskwaliteit mag in het kader van de kwaliteitszorg tot slot van de instelling worden verwacht dat
zij hier inzicht in heeft en beleid op voert (art. 1.3.6).
OR3. Vervolgsucces52*
De bestemming van de studenten na het verlaten van de opleiding is bekend en voldoet tenminste aan
de verwachtingen van de opleiding.
Basiskwaliteit
De instelling beschikt over toereikende gegevens over het vervolg van de loopbaan van studenten die
de opleiding voortijdig of met een diploma verlaten hebben. Het vervolgsucces voldoet ten minste aan
de verwachtingen van de opleiding.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op vervolgsucces en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en
de examinering (art. 7.4.8, eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid). Een goede aansluiting van de opleiding op
het vervolgonderwijs maakt daar onderdeel van uit en vloeit tevens voort uit de taak zorg te dragen
voor het aanbieden van doelmatige leerwegen (art. 1.3.5, onder b). Kennis van (het verwachte succes
in) het vervolgonderwijs is verder noodzakelijk om studenten loopbaanoriëntatie en –begeleiding te
kunnen bieden (art. 1.3.5, onder c). Gezien de relatie tussen vervolgsucces en de onderwijskwaliteit
mag in het kader van de kwaliteitszorg tot slot van de instelling worden verwacht dat zij hier inzicht in
heeft en beleid op voert (art. 1.3.6).

KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA1. Kwaliteitszorg
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg ingericht en verbeteren op basis
daarvan het onderwijs.

52

De indicatoren voor de standaard Vervolgsucces zijn nog in ont w ikkeling.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

73

Basiskwaliteit
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg. Dit stelsel van kwaliteitszorg heeft
betrekking op de onderwijskwaliteit en besteedt in ieder geval aandacht aan het onderwijsproces, de
examinering en diplomering, de onderwijsresultaten en het onderhoud van de bekwaamheid van het
personeel. Het bestuur en de opleiding beoordelen de onderwijskwaliteit regelmatig en betrekken daarbij
onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden. Er zijn toetsbare doelen gesteld en er wordt
regelmatig geëvalueerd of deze doelen gehaald worden. De uitkomsten zijn op toegankelijke wijze
beschikbaar. De oorzaken van eventueel tekortschietende onderwijskwaliteit worden geanalyseerd en
waar nodig worden verbeteringen doorgevoerd.
De inrichting van de organisatie en de verantwoordelijkheidsverdeling maakt een functionerend stelsel
van kwaliteitszorg mogelijk*.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitszorg (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de
onderwijskwaliteit te beoordelen (art. 1.3.6). Uit artikel 1.3.6 blijkt expliciet dat hierbij aandacht moet
worden besteed aan de examens en de maatregelen en instrumenten om te waarborgen dat het
personeel zijn bekwaamheid onderhoudt (zie m.b.t. het personeel ook art. 1.3.6a* en hoofdstuk 4, titel 2
en 2a*). Verder hangt de onderwijskwaliteit vanzelfsprekend samen met het onderwijsproces en de
onderwijsresultaten; ook daaraan dient het stelsel van kwaliteitszorg derhalve aandacht te besteden.
Bij de beoordeling van de onderwijskwaliteit dient de instelling (het oordeel van) studenten en
onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden te betrekken (art. 1.3.6, eerste lid). Naar aanleiding
van de uitkomsten daarvan dient zij beleid te formuleren (art. 1.3.6, tweede lid, onder c). Het stellen van
toetsbare doelen, een regelmatige beoordeling van de realisatie van die doelen en de implementatie van
verbetermaatregelen zijn daarbij onmisbare elementen. Bovendien hangt de implementatie van
verbetermaatregelen samen met de verplichting te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van
het onderwijsprogramma en de examinering en (art. 7.4.8, eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid). De
uitkomsten van de beoordeling zijn openbaar en dienen, tezamen met het voorgenomen beleid in het
licht van die uitkomsten, te worden beschreven in het bestuursverslag* (art. 1.3.6; 2.5.4, eerste lid*).
De organisatie en verantwoordelijkheidsverdeling dienen tot slot zodanig te zijn ingericht dat het stelsel
van kwaliteitszorg ook daadwerkelijk van invloed is op de onderwijskwaliteit en die invloed bijvoorbeeld
niet beperkt blijft tot bestuur of management. De verantwoordelijkheidsverdeling is neergelegd in de
statuten en/of het bestuursreglement (art. 9.1.4, 9.1.7 en 9.1.8)*.
KA2. Kwaliteitscultuur*
Het bestuur en de opleiding kennen een professionele kwaliteitscultuur en functioneren transparant en
integer.
Basiskwaliteit
Het bestuur handelt volgens de Branchecode goed bestuur in het mbo en legt uit wanneer zij daarvan
afwijkt. Deze handelswijze leidt tot een integere en transparante organisatiecultuur waarin ieder vanuit
zijn eigen rol werkt aan de versterking van de onderwijskwaliteit. Het bestuur en de opleiding werken
gezamenlijk aan een voortdurende verbetering van de professionaliteit van het personeel. Het stelsel van
kwaliteitszorg en het onderwijskundig leiderschap zijn verankerd en herkenbaar in de organisatie. Op alle
niveaus werkt men resultaatgericht, is men aanspreekbaar op gemaakte afspraken en wordt dit ook van
anderen gevraagd.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitscultuur en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen53,54

53

Het wetsvoorstel ‘Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs BES met
betrekking tot enkele kwaliteitsaspecten in het beroepsonderwijs’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot
toevoeging van vereisten omtrent de klachtbehandeling en de klachtencommissie.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

74

Het bestuur dient in het bestuursverslag verantwoording af te leggen over hoe zij omgaat met de
Branchecode goed bestuur in het mbo (art. 2.5.4), waaronder begrepen afwijkingen van deze code ofwel het principe ‘pas toe of leg uit’. In de branchecode zijn diverse voorwaarden voor een transparante
en integere bestuurscultuur neergelegd, welke ook weer samenhangen met het functioneren van het
stelsel van kwaliteitszorg (art. 1.3.6).
De instelling dient de kwaliteit en professionaliteit van het onderwijspersoneel verder duurzaam te
borgen en te verbeteren (art. 1.3.6a en 4.1.3). De instrumenten en maatregelen ten behoeve van het
onderhoud van de bekwaamheid van het personeel maken expliciet onderdeel uit van het stelsel van
kwaliteitszorg (art. 1.3.6, eerste lid).
Het stelsel van kwaliteitszorg dient tot slot zodanig in de organisatie te zijn verankerd dat het
daadwerkelijk van invloed is op de onderwijskwaliteit en die invloed bijvoorbeeld niet beperkt blijft tot
bestuur of management. Dit houdt tevens in dat men op alle niveaus resultaatgericht werkt en
aanspreekbaar is op gemaakte afspraken. Het onderwijskundig leiderschap is herkenbaar in de
organisatie.
KA3. Verantwoording en dialoog
Het bestuur en de opleiding leggen intern en extern toegankelijk en betrouwbaar verantwoording af over
doelen en resultaten en voeren daarover actief een dialoog.
Basiskwaliteit
De instelling faciliteert de mogelijkheid tot tegenspraak door onder andere de raad van toezicht, de
ondernemingsraad en de deelnemersraad*. Het bestuur en de opleiding betrekken interne en externe
deskundigen en belanghebbenden bij de ontwikkeling van het beleid alsmede bij de beoordeling van de
onderwijskwaliteit en staan open voor hun voorstellen. Het bestuur brengt regelmatig verslag uit over de
doelen en resultaten die zij behaalt. Zij verantwoordt zich aan de intern toezichthouder*, de overheid en
belanghebbenden op een toegankelijke wijze.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de verantwoording en dialoog en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen55,56
De instelling dient een deelnemersraad, een ondernemingsraad, eventueel een ouderraad en een raad
van toezicht te hebben (art. 8a.1.2, 8a.1.3 en 9.1.4)*.57 Met betrekking tot de deelnemersraad en
eventuele ouderraad dient zij daarbij de mogelijkheid tot een volwaardige, goed functionerende en
effectieve medezeggenschap van deelnemers en eventueel ouders te faciliteren (art. 8a.1.4, eerste lid,
en 8a.2.1)*. Eenzelfde zorgplicht geldt jegens de raad van toezicht (art. 9.1.4, vierde en vijfde lid, en
9.1.7, eerste lid, onder a)*.
Het functioneren van deze organen hangt ook samen met het functioneren van het stelsel van
kwaliteitszorg en bijbehorende regelmatige beoordeling van de onderwijskwaliteit (art. 1.3.6). Los van
deze organen zullen ook andere (onafhankelijke) interne en externe deskundigen en belanghebbenden
bij deze beoordeling moeten worden betrokken (art. 1.3.6, eerste lid).
De instelling maakt de uitkomsten van deze beoordeling en het voorgenomen beleid in het licht van die
uitkomsten tot slot regelmatig, en voor zover het de examens betreft jaarlijks, openbaar (art. 1.3.6,
tweede lid). De instelling rapporteert hierover in het jaarlijkse bestuursverslag (art. 2.5.4 WEB)*. Ook de
raad van toezicht* levert hier een bijdrage aan en daarnaast ligt het voor de hand dat ook de
examencommissie dat doet (art. 1.3.6, tweede lid, 2.5.4* en 9.1.4, derde lid, onder g*).

54

Het wetsvoorstel ‘Wijziging van een aantal onderwijswetten in verband met versterking van de bestuurskracht van
onderwijsinstellingen’ is aanhangig bij de Kamer en leidt dus mogelijk nog tot toevoeging van vereisten omtrent de benoeming
van de leden van het college van bestuur op basis van vooraf openbaar gemaakte profielen.
55
Het wetsvoorstel ‘Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs BES met
betrekking tot enkele kwaliteitsaspecten in het beroepsonderwijs’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot
toevoeging van vereisten omtrent de klachtbehandeling en de klachtencommissie.
56
Het wetsvoorstel ‘Wijziging van een aantal onderwijswetten in verband met versterking van de bestuurskracht van
onderwijsinstellingen’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot toevoeging van vereisten omtrent het overleg tussen
de raad van toezicht en het college van bestuur.
57
Dat de instelling een ondernemingsraad moet hebben, volgt uit de Wet op de ondernemingsraden. Wel bevat de WEB in
hoofdstuk 8a een aantal aanvullende eisen met betrekking tot de ondernemingsraad.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

75

Eindoordeel/waardering
opleiding vavo

Norm vavo

Goed

Alle standaarden zijn minimaal voldoende, de standaard Kwaliteitscultuur is
goed én de standaard Kwaliteitsborging examinering en diplomering is
goed én één standaard uit het gebied Onderwijsproces is goed.

Voldoende
(=basiskwaliteit)

Resultaten, Didactisch handelen, Kwaliteitsborging examinering en
diplomering zijn voldoende, én niet meer dan één standaard in het gebied
Onderwijsproces is onvoldoende.

Onvoldoende

Resultaten of Didactisch handelen of Kwaliteitsborging examinering en
diplomering is onvoldoende, óf twee andere standaarden in de gebieden
Onderwijsresultaten of Onderwijsproces zijn onvoldoende.

Zeer zwak

Resultaten is onvoldoende én Didactisch handelen is onvoldoende.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

76

BIJLAGE 4. WAARDERINGSKADER OVERIGE EDUCATIE
In deze bijlage is het waarderingskader en de normering voor overige educatie opgenomen. De
toelichting op de aanpassing van het waarderingskader en/of de normering is te vinden in paragraaf
11.3.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
OP

ONDERWIJSPROCES

OP1

Onderwijsprogramma

OP2

Ontwikkeling en begeleiding

OP3

Didactisch handelen

ED

EXAMINERING EN DIPLOMERING

ED1

Kwaliteitsborging examinering en diplomering

ED2

Exameninstrumentarium

KA

KWALITEITSZORG EN AMBITIE

KA1

Kwaliteitszorg

KA3

Verantwoording en dialoog

ONDERWIJSPROCES (OP)
OP1. Onderwijsprogramma
Het programma bereidt de cursisten voor op vervolgonderwijs en samenleving.
Basiskwaliteit
De opleiding biedt een onderwijsprogramma dat is toegespitst op de doelgroep. Het programma is
afgestemd op de eindtermen, kent een duidelijke opbouw en samenhang en is passend bij de
opleidingsduur en er zijn voldoende begeleide onderwijsuren. Het programma biedt mogelijkheden
voor maatwerk en het is tijdig, voor aanvang, bekend.
Toelichting wettelijke eisen
Het toezicht richt zich bij de standaard Programma zowel op de geprogrammeerde inrichting van de
opleiding als op de feitelijke uitvoering daarvan. De instelling dient te zorgen voor een goede
organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma (art. 7.4.8, eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid ). De
opleiding moet zijn gericht op de zelfredzaamheid van volwassenen en bestaan uit een samenhangend
geheel van onderwijseenheden, gericht op de verwezenlijking van de eindtermen (art. 7.1.2, derde lid,
7.3.3, de Regeling vaststelling eindtermen en zie ook art. 1.2.1, eerste lid). Om cursisten in staat te
stellen deze eindtermen te verwezenlijken, dient de opleiding een passende opleidingsduur te hebben
en voldoende begeleide onderwijsuren te bieden. Verder betekent dit dat het programma dient te zijn
toegespitst op de doelgroep en zo nodig ook in maatwerk voor individuele cursisten dient te voorzien
(art. 7.4.8, eerste lid). Met het onderscheid tussen opleidingen educatie en andere opleidingen,
bestaande uit een grotere mate van vrijheid, heeft de wetgever bovendien beoogd dat opleidingen
educatie meer op het individu kunnen worden toegesneden.
Cursisten moeten tot slot tijdig, voor aanvang van de opleiding, bekend zijn met het programma door
middel van een daartoe vastgestelde onderwijs- en examenregeling (art. 7.4.8, tweede lid, jo. 7.4.11,
zesde lid).
OP2. Ontwikkeling en begeleiding
De opleiding volgt de ontwikkeling van haar cursisten met als doel het onderwijs voor hen vorm te
geven en passende begeleiding en extra ondersteuning te bieden.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

77

Basiskwaliteit
Cursisten worden na aanmelding passend geplaatst en begeleid. De voortgangsbegeleiding is
gestructureerd en zorgvuldig en is afgestemd op de behoeften van de cursist en de het beoogde doel.
De opleiding stelt de cursist in staat de opleiding op het gewenste niveau en zo mogelijk binnen de
geprogrammeerde tijd te behalen. Docenten gaan regelmatig na in welke mate de cursisten profiteren
van het geboden onderwijs en hoe hun ontwikkeling verloopt. Zij analyseren de oorzaken bij
afwijkende prestaties. Er is een ondersteuningsaanbod voor cursisten met extra
ondersteuningsbehoeften en de opleiding informeert cursisten volledig en tijdig over de mogelijkheden
voor extra ondersteuning.
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en
te zijn gericht op de verwezenlijking van de eindtermen (art. 7.1.2, derde lid, en 7.4.8, eerste lid, jo.
7.4.11, zesde lid). Dit betekent onder meer dat cursisten passend moeten worden geplaatst. Verder
betekent dit dat studenten gestructureerde en zorgvuldige begeleiding moet worden geboden,
afgestemd op de behoeften van de cursist en de gewenste ontwikkeling (art. 7.1.2, derde lid).
Docenten dienen de ontwikkeling van de cursisten te volgen en regelmatig na te gaan in welke mate
de cursisten profiteren van het geboden onderwijs.
De instelling dient tot slot in een ondersteuningsaanbod voor cursisten met een extra
ondersteuningsbehoefte te voorzien en de cursisten tijdig en volledig hierover te informeren (art.
7.4.8, eerste en tweede lid, jo. 7.4.11, zesde lid).
OP3. Didactisch handelen
Het didactisch handelen van het docententeam stelt de cursisten in staat tot leren en ontwikkeling.
Basiskwaliteit
De didactische aanpak van het docententeam is passend voor het niveau van de opleiding. Het team
zorgt voor effectieve leersituaties; leerdoelen en gestructureerde leeractiviteiten zijn gericht op de
ontwikkeling van de cursisten. Docenten stemmen hun aanpak af op de behoeften van groepen en
individuele cursisten, zodat deze actief en betrokken zijn.
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma
(art. 7.4.8, eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid). Dit betekent onder meer dat het programma zodanig
moet zijn ingericht dat cursisten de eindtermen zo mogelijk binnen de vastgestelde studieduur kunnen
verwezenlijken (art. 7.1.2, derde lid). Om dit te kunnen realiseren, is onder meer vereist dat het
docententeam zorgt voor effectieve leersituaties waarbinnen de leerdoelen en –activiteiten zijn gericht
op de gewenste ontwikkeling. Tot slot betekent het dat docenten zo nodig moeten kunnen
differentiëren tussen groepen en/of individuele cursisten (art. 7.4.8, eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid).
EXAMINERING EN DIPLOMERING (ED)
ED1. Kwaliteitsborging examinering en diplomering
De examencommissie borgt deugdelijke examinering en diplomering.
Basiskwaliteit
De examencommissie stelt op onafhankelijke en deskundige wijze vast of het diploma op juiste
gronden is verstrekt. De examencommissie vergewist zich met gepaste grondigheid van de
volledigheid van het examendossier. De examencommissie bewaakt de kwaliteit van het
exameninstrumentarium en het examinerings- en diplomeringsproces. De examencommissie
waarborgt in alle fases de deskundigheid van de bij de examinering betrokken personen. Zij monitort
en analyseert de afname en beoordeling en ziet toe op de realisatie van verbetermaatregelen. De
instelling betrekt de bevindingen van de examencommissie hierover in haar verantwoording over de
kwaliteit van de examens in een openbaar, jaarlijks verslag.
Toelichting wettelijke eisen

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

78

De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.8,
eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid). Dit betekent onder meer dat de examencommissie slechts
vrijstellingen kan verlenen en certificaten en/of diploma’s kan uitreiken indien de student daarvoor aan
de vereiste voorwaarden heeft voldaan. De examencommissie dient zich hiervoor met gepaste
grondigheid te vergewissen van de volledigheid van het examendossier. Verder betekent dit dat de
examencommissie zich met gepaste grondigheid dient te vergewissen van de kwaliteit van de
examinering en diplomering, waaronder de deskundigheid van bij de examinering betrokken personen,
en zo nodig op de realisatie van verbetermaatregelen dient toe te zien (art. 7.4.8, eerste lid, jo.
7.4.11, zesde lid).
De instelling dient tot slot jaarlijks een verslag openbaar te maken over de beoordeling van de
kwaliteit van de examens, de uitkomsten van die beoordeling en het voorgenomen beleid in het licht
van die uitkomsten (art. 1.3.6, tweede lid). Wij gaan ervan uit dat bedoelde verantwoording door de
instelling en bijbehorend beoordelingsproces niet goed mogelijk is zonder de input van de
examencommissie.
ED2. Exameninstrumentarium
Het exameninstrumentarium sluit aan op de uitstroomeisen en voldoet aan de toetstechnische eisen.
Basiskwaliteit
Het exameninstrumentarium dekt de eindtermen. Het instrument maakt evenwichtige waardering
mogelijk. Het instrumentarium is voorzien van een beoordelingsvoorschrift dat een objectieve
beoordeling mogelijk maakt. De cesuur ligt op het niveau waarop de cursist voldoet aan de
eindtermen.
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.8,
eerste lid, jo. 7.4.11, zesde lid). Dit betekent onder meer dat het exameninstrumentarium de
eindtermen dient te dekken en er sprake dient te zijn van een evenwichtige en objectieve waardering.

KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA1. Kwaliteitszorg
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg ingericht en verbeteren op basis
daarvan het onderwijs.
Basiskwaliteit
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg. Dit stelsel van kwaliteitszorg heeft
betrekking op de onderwijskwaliteit en besteedt in ieder geval aandacht aan het onderwijsproces, de
examinering en diplomering, de onderwijsresultaten en het onderhoud van de bekwaamheid van het
personeel. Het bestuur en de opleiding beoordelen de onderwijskwaliteit regelmatig en betrekken
daarbij onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden. Er zijn toetsbare doelen gesteld en er wordt
regelmatig geëvalueerd of deze doelen gehaald worden. De uitkomsten zijn op toegankelijke wijze
beschikbaar. De oorzaken van eventueel tekortschietende onderwijskwaliteit worden geanalyseerd en
waar nodig worden verbeteringen doorgevoerd.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitszorg en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de
onderwijskwaliteit te beoordelen (art. 1.3.6). Uit artikel 1.3.6 blijkt expliciet dat hierbij aandacht moet
worden besteed aan de examens en de maatregelen en instrumenten om te waarborgen dat het
personeel zijn bekwaamheid onderhoudt. Verder hangt de onderwijskwaliteit vanzelfsprekend samen
met het onderwijsproces en de onderwijsresultaten; ook daaraan dient het stelsel van kwaliteitszorg

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

79

derhalve aandacht te besteden.
Bij de beoordeling van de onderwijskwaliteit dient de instelling (het oordeel van) studenten en
onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden te betrekken (art. 1.3.6, eerste lid). Naar aanleiding
van de uitkomsten daarvan dient zij beleid te formuleren (art. 1.3.6, tweede lid, onder c). Het stellen
van toetsbare doelen, een regelmatige beoordeling van de realisatie van die doelen en de
implementatie van verbetermaatregelen zijn daarbij onmisbare elementen. Bovendien hangt de
implementatie van verbetermaatregelen samen met de verplichting te zorgen voor een goede
organisatie en kwaliteit van het onderwijsprogramma en de examinering en (art. 7.4.8, eerste lid).
De uitkomsten van de beoordeling zijn openbaar en dienen, tezamen met het voorgenomen beleid in
het licht van die uitkomsten, te worden beschreven in een tevens openbaar verslag (art. 1.3.6).
KA3. Verantwoording en dialoog
Het bestuur en de opleiding leggen intern en extern toegankelijk en betrouwbaar verantwoording af
over doelen en resultaten en voeren daarover actief een dialoog.
Basiskwaliteit
Het bestuur en de opleiding betrekken interne en externe deskundigen en belanghebbenden, met
name het bedrijfsleven, bij de ontwikkeling van het beleid alsmede bij de beoordeling van de
onderwijskwaliteit en staan open voor hun voorstellen. Het bestuur brengt regelmatig verslag uit over
de doelen en resultaten die zij behaalt. Zij verantwoordt zich aan de overheid en belanghebbenden op
een toegankelijke wijze.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de verantwoording en dialoog en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen58,59
De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de
onderwijskwaliteit te beoordelen (art. 1.3.6). Deze beoordeling dient te geschieden met betrokkenheid
van onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden (art. 1.3.6, eerste lid). De externe deskundigen
dienen onder andere afkomstig te zijn uit het bedrijfsleven (o.a. gezien art. 7.1.2, tweede lid, 7.2.8 en
7.4.8, eerste lid). Het stelsel van kwaliteitszorg kan voorts niet functioneren als de instelling daarbij
niet openstaat voor hun input. De instelling maakt de uitkomsten van deze beoordeling en het
voorgenomen beleid in het licht van die uitkomsten tot slot regelmatig, en voor zover het de examens
betreft jaarlijks, openbaar (art. 1.3.6, tweede lid).
Eindoordeel/waardering
opleiding Educatie

Norm Educatie

Goed

Alle standaarden zijn minimaal voldoende, Kwaliteitsborging examinering
en diplomering is goed en minimaal één standaard in het gebied
Onderwijsproces is goed.

Voldoende
(=basiskwaliteit)

Didactisch handelen en Kwaliteitsborging examinering en diplomering
zijn voldoende, én niet meer dan één standaard in het gebied
Onderwijsproces is onvoldoende.

Onvoldoende

Didactisch handelen óf Kwaliteitsborging examinering en diplomering is
onvoldoende, óf de twee andere standaarden in het gebied
Onderwijsproces zijn onvoldoende.

Zeer zwak

Didactisch handelen én Kwaliteitsborging examinering en diplomering
zijn onvoldoende.

58

Het wetsvoorstel ‘Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs BES met
betrekking tot enkele kwaliteitsaspecten in het beroepsonderwijs’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot
toevoeging van vereisten omtrent de klachtbehandeling en de klachtencommissie.
59
Het wetsvoorstel ‘Wijziging van een aantal onderwijswetten in verband met versterking van de bestuurskracht van
onderwijsinstellingen’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot toevoeging van vereisten omtrent het overleg tussen
de raad van toezicht en het college van bestuur.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

80

BIJLAGE 5. WAARDERINGSKADER ONDERWIJS IN CARIBISCH
NEDERLAND
In deze bijlage is het waarderingskader en de normering voor onderwijs in Caribisch Nederland
opgenomen. De toelichting op de aanpassing van het waarderingskader en/of de normering is te vinden
in paragraaf 11.4.
Alle genoemde wetsartikelen in dit waarderingskader betreffen de WEB BES, tenzij anders vermeld.
Wetsartikelen die bij het schrijven van dit concept kader nog niet in werking zijn getreden, zijn tussen
[haken] geplaatst.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
OP

ONDERWIJSPROCES

OP1

Onderwijsprogramma

OP2

Ontwikkeling en begeleiding

OP3

Didactisch handelen

OP7

Beroepspraktijkvorming

ED

EXAMINERING EN DIPLOMERING

ED1

Kwaliteitsborging examinering en diplomering

ED2

Exameninstrumentarium

ED3

Afname en beoordeling

SK

SCHOOLKLIMAAT

SK1

Veiligheid

SK2

Leerklimaat

OR
OR1
OR3
KA

ONDERWIJSRESULTATEN
Studiesucces
Vervolgsucces
KWALITEITSZORG EN AMBITIE

KA1

Kwaliteitszorg

KA2

Kwaliteitscultuur

KA3
FB

Verantwoording en dialoog
FINANCIEEL BEHEER

FB1

Continuïteit

FB2

Doelmatigheid

FB3

Rechtmatigheid

ONDERWIJSPROCES (OP)
OP1. Onderwijsprogramma
Het onderwijsprogramma bereidt de studenten voor op beroepspraktijk, vervolgonderwijs en
samenleving.
Basiskwaliteit
De opleiding biedt een onderwijsprogramma dat is toegespitst op de doelgroep en de beroepspraktijk
waartoe de opleiding kwalificeert en diplomeert. Het programma is afgestemd op de onderwijs- en
vormingsdoelen van de opleiding. Het programma kent een duidelijke opbouw en samenhang, is

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

81

passend bij de opleidingsduur en er zijn voldoende begeleide onderwijsuren en uren
beroepspraktijkvorming. Het verwerven van generieke competenties, waaronder die met betrekking
tot loopbaan en burgerschap, maakt deel uit van het programma. Het programma sluit aan bij het
voorafgaand onderwijs, bereidt voor op het aanbod van vervolgonderwijs en biedt mogelijkheden voor
maatwerk. Het programma is voor studenten tijdig en voor aanvang van de opleiding bekend.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het onderwijsprogramma en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
Het toezicht richt zich bij de standaard Onderwijsprogramma zowel op de geprogrammeerde inrichting
van de opleiding als op de feitelijke uitvoering daarvan.
De instelling heeft een zorgplicht voor onderwijs van voldoende kwaliteit (art. 1.3.2, eerste lid). Het
programma dient te zijn gebaseerd op de onderwijs- en vormingsdoelen van de opleiding (art. 7.1.2,
tweede lid, en art. 7.2.6, [vijfde lid]). Deze volgen uit het opleidingsplan en het opleidingsplan is weer
gebaseerd op het kwalificatiedossier en de daarbij behorende keuzedelen (art. 1.4.1, 7.1.2, tweede lid
). Het kwalificatiedossier omvat onder andere generieke competenties (zie voor die met betrekking tot
loopbaan en burgerschap ook art. 17a, derde lid, en bijlage 1 van het Examen- en kwalificatiebesluit
beroepsopleidingen WEB).
Daarnaast dient het programma zodanig te zijn ingericht dat studenten de kwalificatie en de daarbij
behorende keuzedelen binnen de vastgestelde studieduur kunnen bereiken (art. [7.2.4a] en 7.2.6,
eerste lid). Dit betekent onder meer dat het programma dient te zijn toegespitst op de doelgroep en
zo nodig ook in maatwerk voor individuele studenten dient te voorzien (art. 7.2.6, eerste lid, en 1.3.2,
eerste lid). Het programma dient verder voldoende uren begeleide onderwijstijd en
beroepspraktijkvorming te omvatten (art. 7.2.6, derde lid). Instellingen dienen daarbij zorg te dragen
voor het aanbieden van doelmatige leerwegen, onder andere door ervoor te zorgen dat de opleiding
aansluit op voorafgaand onderwijs, vervolgonderwijs en arbeidsmarkt (art. 1.3.1, onder b en d).
De studenten moeten tot slot tijdig voor aanvang van de opleiding bekend zijn met het programma
door middel van een daartoe vastgestelde onderwijs- en examenregeling (art. 7.4.9, eerste lid).
OP2. Ontwikkeling en begeleiding
De opleiding volgt de ontwikkeling van de studenten met als doel het onderwijs voor hen vorm te
geven en passende begeleiding en extra ondersteuning te bieden.
Basiskwaliteit
Studenten worden voorafgaand aan de aanmelding zodanig voorgelicht dat zij in staat zijn een
passende opleiding te kiezen en worden na de aanmelding passend geplaatst en begeleid. De opleiding
werkt hiertoe zo nodig samen met voorafgaand onderwijs. De voortgangsbegeleiding is gestructureerd
en zorgvuldig en is afgestemd op de behoeften van de student en de vereiste
competentieontwikkeling. De opleiding stelt de student in staat de opleiding op het vereiste niveau en
binnen de geprogrammeerde tijd te behalen. Docenten gaan regelmatig na in welke mate de
studenten profiteren van het geboden onderwijs en hoe hun ontwikkeling verloopt. Zij analyseren de
oorzaken bij afwijkende prestaties. Er is controle op (langdurige) afwezigheid en de opleiding werkt
samen met het openbaar lichaam en andere ketenpartners in het tegengaan van voortijdig
schoolverlaten. Er is een ondersteuningsaanbod voor studenten met extra ondersteuningsbehoeften en
de opleiding informeert studenten (en ouders) volledig en tijdig over de mogelijkheden voor extra
ondersteuning.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de ontwikkeling en begeleiding en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient aspirant-studenten zodanige informatie te verstrekken dat zij in staat zijn een
passende opleiding te kiezen [7.2.1a, eerste lid, onder c]. De instelling heeft daarnaast een zorgplicht
voor onderwijs van voldoende kwaliteit en dient het onderwijsprogramma zodanig in te richten dat

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

82

studenten de kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de vastgestelde studieduur
kunnen bereiken (art. 1.3.2, eerste lid, [art. 7.2.4a] en 7.2.6, eerste lid). Dit betekent onder meer dat
studenten passend moeten worden geplaatst (zie ook art. 1.3.1, onder b). Zo nodig dient de opleiding
hiertoe samen te werken met voorafgaand onderwijs. Verder betekent dit dat studenten
gestructureerde en zorgvuldige begeleiding moet worden geboden, afgestemd op de behoeften van de
student en de vereiste competentieontwikkeling (art. 7.1.2, tweede lid). Docenten dienen de
ontwikkeling van de studenten te volgen en regelmatig na te gaan in welke mate de studenten
profiteren van het geboden onderwijs.
Ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten heeft de instelling voorts een meldplicht in het geval van
ongeoorloofd verzuim of verwijdering van studenten (art. 8.1.8 en met name art. 31, eerste lid en 33,
tweede lid, van de Leerplichtwet BES). De instelling dient in dit kader ook samen te werken met het
openbaar lichaam en andere ketenpartners.
De instelling dient tot slot in de onderwijs- en examenregeling aan te geven op welke wijze zij haar
aandeel in het eilandelijk zorgplan, bedoeld in artikel 3.3 van de WEB BES, vormgeeft (art. 7.4.9,
eerste lid, onder h), zodat voor (potentiële) studenten duidelijk is welke extra ondersteuning via het
eilandelijk zorgplan beschikbaar is. In de onderwijsovereenkomst moeten in voorkomende gevallen
bepalingen worden opgenomen die de extra ondersteuning betreffen (art. 8.1.5, derde lid).
OP3. Didactisch handelen
Het didactisch handelen van het docententeam stelt studenten in staat tot leren en ontwikkelen.
Basiskwaliteit
De didactische aanpak van het docententeam is passend voor het niveau van de opleiding. Het team
zorgt voor effectieve leersituaties; leerdoelen en gestructureerde leeractiviteiten zijn gericht op de
ontwikkeling van de competenties. Het team realiseert een evenwichtige verbinding tussen het leren in
de beroepspraktijk en het leren op de instelling. Docenten stemmen hun aanpak af op de behoeften
van groepen en individuele studenten, zodat deze actief en betrokken zijn.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het didactisch handelen en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling heeft een zorgplicht voor onderwijs van voldoende kwaliteit (art. 1.3.2, eerste lid). Dit
betekent onder meer dat er sprake moet zijn van een evenwichtige verbinding tussen het leren in de
beroepspraktijk en het leren op de instelling. Daarnaast dient het programma zodanig te zijn ingericht
dat studenten de kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de vastgestelde studieduur
kunnen bereiken (art. 7.2.4a en 7.2.6, eerste lid). Om dit te kunnen realiseren, is onder meer vereist
dat het docententeam zorgt voor effectieve leersituaties waarbinnen de leerdoelen en –activiteiten zijn
gericht op de ontwikkeling van de vereiste competenties (art. 7.1.2, tweede lid, en 7.2.6, vierde lid).
Tot slot betekent het dat docenten zo nodig moeten kunnen differentiëren tussen groepen en/of
individuele studenten (art. 1.3.2, eerste lid).
OP7. Beroepspraktijkvorming
De voorbereiding, uitvoering en begeleiding van de beroepspraktijkvorming is doeltreffend.
Basiskwaliteit
De opleiding draagt zorg voor een geschikte praktijkplaats, begeleidt de student bij de voorbereiding
en keuze daarvan en draagt zorg voor de totstandkoming van de praktijkovereenkomst. De opleiding
realiseert een evenwichtige verbinding tussen het leren in de beroepspraktijk en het leren op de
instelling. Leerdoelen en leeractiviteiten zijn gericht op de ontwikkeling van de competenties van de
individuele student in de beroepspraktijk. Er is sprake van passende en gestructureerde
leeractiviteiten op de werkplek. De opleiding zorgt ervoor dat het leerbedrijf de student op de
afgesproken wijze begeleidt. De opleiding volgt de voortgang van de student, stuurt zo nodig bij en
werkt hiertoe samen met het leerbedrijf. De opleiding beoordeelt deugdelijk of de deelnemer de
beroepspraktijkvorming met een positieve beoordeling heeft voltooid.
De opleiding initieert en onderhoudt contacten met het (regionale) bedrijfsleven met als doel de

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

83

beroepspraktijk in de opleiding te verankeren. De instelling werkt samen met de Raad onderwijs
arbeidsmarkt om ervoor te zorgen dat de praktijkplaatsen adequaat zijn.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de beroepspraktijkvorming en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient de studenten tijdig voor aanvang van de opleiding over de inrichting van de
beroepspraktijkvorming (bpv) te informeren (art. 7.4.9, eerste lid, onder c). De instelling heeft verder
de taak zorg te dragen voor de beschikbaarheid van een geschikte praktijkplaats en de student dus te
begeleiden bij het vinden daarvan (art. 7.2.7, eerste lid, en 7.2.8, eerste lid). Vervolgens dient de
instelling zorg te dragen voor de totstandkoming van de praktijkovereenkomst (art. 7.2.8, eerste lid).
De instelling heeft daarnaast een zorgplicht voor onderwijs van voldoende kwaliteit (art. 1.3.2, eerste
lid). Dit betekent onder meer dat er sprake moet zijn van een evenwichtige verbinding tussen het
leren in de beroepspraktijk en het leren op de instelling. Om de beroepspraktijk in de opleiding te
verankeren dient de instelling ook contacten met het (regionale) bedrijfsleven te onderhouden. Verder
betekent dit dat passende en gestructureerde leeractiviteiten op de werkplek moeten worden geboden,
gebaseerd op (het tijdens de bpv te behalen deel van) de kwalificatie of de bijbehorende keuzedelen
(art. 7.1.2, tweede lid, en 7.2.7, tweede lid, onder c).
De praktijkovereenkomst dient afspraken te bevatten over de begeleiding en beoordeling van de
student, maar de instelling blijft eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van de opleiding als geheel
(art. 7.2.7, tweede en derde lid, en 7.2.8). De instelling dient daarom regelmatig na te gaan of de
afspraken worden nagekomen en zal zo nodig moeten bijsturen. Verder dient zij deugdelijk te
beoordelen of de deelnemer de bpv met een positieve beoordeling heeft voltooid (art. 7.2.7, derde
lid). Hiervoor is samenwerking met het leerbedrijf vereist.
Indien de instelling en de Raad onderwijs arbeidsmarkt na het sluiten van de praktijkovereenkomst
vaststellen dat de bpv niet naar behoren zal kunnen plaatsvinden, bevordert de instelling in overleg
met de Raad onderwijs arbeidsmarkt dat een toereikende vervangende voorziening beschikbaar wordt
gesteld (art. 7.2.8, tweede lid). Hiervoor is tot slot samenwerking met de Raad onderwijs
arbeidsmarkt vereist, hetgeen tevens van belang is om de Raad onderwijs arbeidsmarkt in staat te
stellen zorg te dragen voor een goede kwaliteit van de bpv-plaatsen (zie m.b.t. deze taak van de Raad
onderwijs arbeidsmarkt ook art. 7.2.9).
EXAMINERING EN DIPLOMERING (ED)60
ED1. Kwaliteitsborging examinering en diplomering61
De examencommissie waarborgt deugdelijke examinering en diplomering.
Basiskwaliteit
De examencommissie stelt op objectieve en deskundige wijze vast of een student voldoet aan de
voorwaarden voor het verkrijgen van een diploma, een certificaat of een instellingsverklaring. De
examencommissie bewaakt, monitort en analyseert de kwaliteit van de exameninstrumenten, van de
afname en beoordeling en van de diplomering en ziet in voorkomende gevallen toe op de realisatie van
verbetermaatregelen. De examencommissie borgt in alle fases van de examinering de deskundigheid
van de betrokken personen. Het beroepenveld is bij de examinering betrokken. De examencommissie
stelt jaarlijks een verslag op over de examenkwaliteit per opleiding aan de hand van de
examenstandaarden.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de examencommissie en (hoe) wordt dit gerealiseerd?

Naar verwachting zullen de onderstaande drie standaarden op dit gebied worden opgenomen in de nieuwe [Regeling
standaarden examenkwaliteit mbo BES] die zal gelden vanaf 1 augustus 2017.
61
Het wetsvoorstel ‘Voorstel van wet tot wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs inzake aanscherping
van de eisen met betrekking tot examencommissies in het middelbaar beroepsonderwijs en een technische aanpassing’ is
aanhangig bij de Kamer. Eventuele aanvulling of aanpassing van de wetswijziging als gevolg van de parlementaire behandeling
kan nog gevolgen hebben voor de omschrijving van basiskwaliteit bij standaard ED1.
60

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

84

Toelichting wettelijke eisen
Op grond van artikel 7.4.5 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de [Regeling
standaarden examenkwaliteit mbo BES]. De drie standaarden op het gebied van examinering en
diplomering en de bijbehorende normering in dit waarderingskader komen overeen met de
standaarden en de normering in deze regeling.
ED2. Exameninstrumentarium
Het exameninstrumentarium sluit aan op de uitstroomeisen van de opleiding en voldoet aan de
toetstechnische eisen.
Basiskwaliteit
Het exameninstrumentarium dekt de eisen van de opleidingen. Dit geldt ook voor het keuzedeel of de
keuzedelen van de opleiding62. De examenvormen passen bij de taakcomplexiteit. Het
instrumentarium maakt evenwichtige waardering mogelijk en doet recht aan de kerntaken,
werkprocessen en overige vereisten van de opleiding en die van de keuzedelen. De cesuur ligt op het
niveau waarop de student aan de eisen voldoet. Het beoordelingsvoorschrift maakt objectieve
beoordeling mogelijk.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het exameninstrumentarium en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
Op grond van artikel 7.4.5 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de [Regeling
standaarden examenkwaliteit mbo BES]. De drie standaarden op het gebied van examinering en
diplomering en de bijbehorende normering in dit waarderingskader komen overeen met de
standaarden en de normering in deze regeling.
ED3. Afname en beoordeling
De inrichting en uitvoering van het examenproces van afname en beoordeling is deugdelijk.
Basiskwaliteit
De afnamecondities en beoordelingen zijn voor studenten gelijkwaardig. De condities doen recht aan
de context van het toekomstig beroep; onderdelen van het examen vinden in de (reële)
beroepspraktijk plaats. De beoordeling levert betrouwbare uitkomsten op, vindt deskundig plaats en is
gericht op een passende balans in vereiste kennis, houding en vaardigheden. De inrichting van het
examen, de planning van de examenperiodes en beoordelingswijze en de procedure voor beroep en
bezwaar zijn tijdig voor studenten beschikbaar en voor alle betrokkenen transparant en eenduidig.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de afname en beoordeling en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
Op grond van artikel 7.4.5 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de [Regeling
standaarden examenkwaliteit mbo BES]. De drie standaarden op het gebied van examinering en
diplomering en de bijbehorende normering in dit waarderingskader komen overeen met de
standaarden en de normering in deze regeling.

SCHOOLKLIMAAT (SK)
SK1. Veiligheid
De opleiding zorgt voor een veilige en respectvolle omgeving voor studenten.
Basiskwaliteit

62

Dit geldt voor opleidingen waarvan het eerste studiejaar is gestart op of na 1 augustus 2016.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

85

De opleiding zorgt voor een fysiek en sociaal veilige omgeving voor hun studenten. Zij handelen
effectief bij signalen die de sociale en fysieke veiligheid bedreigen. De uitingen van personeel zijn in
lijn met de basiswaarden van de democratische rechtstaat en dit wordt ook van de studenten
verwacht.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de veiligheid en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling heeft een zorgplicht voor onderwijs van voldoende kwaliteit (art. 1.3.2, eerste lid).
Daarnaast dient de instelling een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en daarbij onder andere het
oordeel van de studenten te betrekken (art. 1.3.2, tweede en derde lid). Gezien voorgaande mag van
de instelling worden verwacht dat zij inzicht heeft in de fysieke en sociale veiligheid(sbeleving) van de
studenten, hier beleid op voert en effectief handelt bij signalen die de sociale en/of fysieke veiligheid
bedreigen. Immers, bij gebrek aan fysieke en/of sociale veiligheid zal zowel het geven als ontvangen
van goed onderwijs worden belemmerd.
De verantwoordelijkheid van de instelling hiervoor volgt tevens uit artikel 7.2.6 (en de systematiek)
van de WEB BES, nu het onderwijsprogramma onder verantwoordelijkheid en toezicht van de instelling
wordt verzorgd (zie art. 7.2.6, vierde lid).
Tot slot is de opleiding gebaseerd op het opleidingsplan en is het opleidingsplan weer gebaseerd op
het kwalificatiedossier en de daarbij behorende keuzedelen (art. 1.4.1, 7.1.2, tweede lid). Het
kwalificatiedossier omvat onder andere de competenties met betrekking tot burgerschap (zie hiervoor
ook art. 17a, derde lid, en bijlage 1 van het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB).
Hier kan geen goede invulling aan worden gegeven als het personeel en de studenten denkbeelden
uitdragen die niet in lijn zijn met de basiswaarden van de democratische rechtsstaat.
SK2. Leerklimaat
De opleiding kent een ondersteunend en stimulerend leerklimaat.
Basiskwaliteit
De opleiding creëert een stimulerend pedagogisch leerklimaat, dat ondersteunend is voor de
cognitieve en sociale ontwikkeling en dat bevorderlijk is voor het welbevinden van studenten. De
opleiding hanteert duidelijke regels.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het leerklimaat en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling heeft een zorgplicht voor onderwijs van voldoende kwaliteit (art. 1.3.2, eerste lid). Dit
houdt tevens in dat er sprake moet zijn van een stimulerend pedagogisch leerklimaat, hetgeen
onontbeerlijk is voor goed onderwijs aan studenten alsmede de vereiste cognitieve en sociale
ontwikkeling (art. 7.1.2, tweede lid). Tot slot dient de instelling een deelnemersstatuut op te stellen
waarin de rechten en plichten van de deelnemers zijn opgenomen, onder andere zodat het personeel
duidelijke regels kan hanteren [art. 7.4.10].

ONDERWIJSRESULTATEN (OR)
OR1. Studiesucces
De instelling behaalt met haar studenten resultaten die ten minste in overeenstemming zijn met de
verwachtingen van de opleiding.
Basiskwaliteit
De onderwijsresultaten laten zien dat de opleiding studenten voldoende in staat stelt een diploma op
het gewenste niveau te behalen. De opleiding zorgt ervoor dat zij een succesvolle start maken en de

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

86

studie binnen de vastgestelde studieduur doorlopen. De resultaten laten tevens zien dat er relevante
doorstroom is naar hogere opleidingsniveaus.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de onderwijsresultaten en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
Het studiesucces wordt beoordeeld aan de hand van de normen die de instelling zelf stelt. De mate
van studiesucces hangt ten eerste samen met de zorgplicht voor onderwijs van voldoende kwaliteit
(art. 1.3.2, eerste lid). Beroepsopleidingen moeten verder zodanig zijn ingericht dat studenten de
kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de vastgestelde studieduur kunnen bereiken
([art. 7.2.4a] en 7.2.6, eerste lid). Instellingen dienen voorts zorg te dragen voor het aanbieden van
doelmatige leerwegen, onder andere door ervoor te zorgen dat de opleiding aansluit op het
voorafgaand onderwijs en vervolgonderwijs (art. 1.3.1, onder b). Gezien de relatie tussen
studiesucces en de onderwijskwaliteit mag in het kader van de kwaliteitszorg tot slot van de instelling
worden verwacht dat zij hier inzicht in heeft en beleid op voert (art. 1.3.2, tweede en derde lid).
OR3. Vervolgsucces
De bestemming van de studenten na het verlaten van de opleiding is bekend en voldoet ten minste
aan de verwachtingen van de opleiding.
Basiskwaliteit
De instelling heeft kennis van de ontwikkelingen op de (regionale) arbeidsmarkt. Zij beschikt over
gegevens over het vervolg van de loopbaan van studenten die de opleiding voortijdig of met een
diploma verlaten hebben. Daarbij kan het gaan om de overstap naar ander of vervolgonderwijs, een
plek op de arbeidsmarkt dan wel een passend vervolg voor studenten met een specifieke
onderwijsbehoefte. De instelling communiceert helder over het arbeidsmarktperspectief van de
opleiding. Het vervolgsucces voldoet ten minste aan de verwachtingen van de opleiding in relatie tot
de gemiddelde resultaten van vergelijkbare opleidingen en de situatie op de regionale arbeidsmarkt.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op het vervolgsucces en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling heeft een zorgplicht voor onderwijs van voldoende kwaliteit (art. 1.3.2, eerste lid). Een
goede aansluiting van de opleiding op de arbeidsmarkt en/of het vervolgonderwijs maakt daar
onderdeel van uit en vloeit tevens voort uit de taak zorg te dragen voor het aanbieden van doelmatige
leerwegen en de arbeidsmarkt (art. 1.3.1, onder b en d). Kennis van de (regionale) arbeidsmarkt is
verder noodzakelijk gezien de verplichting om aspirant-studenten over het arbeidsmarktperspectief
van de opleiding te kunnen informeren en loopbaanoriëntatie en –begeleiding te bieden ([art. 1.3.1,
onder c, 7.2.1a, eerste lid, onder c], en 7.1.2, tweede lid). Gezien de relatie tussen vervolgsucces en
de onderwijskwaliteit mag in het kader van de kwaliteitszorg voorts van de instelling worden verwacht
dat zij hier inzicht in heeft en beleid op voert (art. 1.3.2, tweede en derde lid). De instelling kan een
beroepsopleiding tot slot alleen dan aanbieden als er voor de student voldoende
arbeidsmarktperspectief is (art 2.1.1, onder d). Onder ‘arbeidsmarktperspectief’ wordt in ieder geval
verstaan: het binnen een redelijke termijn vinden van een baan op het niveau van de gevolgde
opleiding.

KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA1. Kwaliteitszorg
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg ingericht en verbeteren op basis
daarvan het onderwijs.
Basiskwaliteit
Het bestuur en de opleiding hebben een stelsel van kwaliteitszorg. Dit stelsel van kwaliteitszorg heeft

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

87

betrekking op de onderwijskwaliteit en besteedt in ieder geval aandacht aan het onderwijsproces, de
examinering en diplomering, de onderwijsresultaten en het onderhoud van de bekwaamheid van het
personeel. Het bestuur en de opleiding beoordelen de onderwijskwaliteit regelmatig en betrekken
daarbij onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden. Er zijn toetsbare doelen gesteld en er wordt
regelmatig geëvalueerd of deze doelen gehaald worden. De uitkomsten zijn op toegankelijke wijze
beschikbaar. De oorzaken van eventueel tekortschietende onderwijskwaliteit worden geanalyseerd en
waar nodig worden verbeteringen doorgevoerd.

Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitszorg en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de
onderwijskwaliteit te beoordelen (art. 1.3.2, tweede en derde lid). Uit artikel 1.3.2, tweede lid, blijkt
expliciet dat hierbij aandacht moet worden besteed aan de examens en de maatregelen en
instrumenten om te waarborgen dat het personeel zijn bekwaamheid onderhoudt (zie m.b.t. het
personeel ook art. 1.3.2a en hoofdstuk 4, titel 2 en 3). Verder hangt de onderwijskwaliteit
vanzelfsprekend samen met het onderwijsproces en de onderwijsresultaten; ook daaraan dient het
stelsel van kwaliteitszorg derhalve aandacht te besteden.
Bij de beoordeling van de onderwijskwaliteit dient de instelling (het oordeel van) onafhankelijke
deskundigen en belanghebbenden te betrekken (art. 1.3.2, tweede lid). Naar aanleiding van de
uitkomsten daarvan dient zij beleid te formuleren (art. 1.3.2, derde lid, onder c). Het stellen van
toetsbare doelen, een regelmatige beoordeling van de realisatie van die doelen en de implementatie
van verbetermaatregelen zijn daarbij onmisbare elementen. Bovendien hangt de implementatie van
verbetermaatregelen samen met de zorgplicht voor onderwijs van voldoende kwaliteit (art. 1.3.2,
eerste lid). De uitkomsten van de beoordeling zijn openbaar en dienen, tezamen met het
voorgenomen beleid in het licht van die uitkomsten, te worden beschreven in het bestuursverslag (art.
1.3.2, derde lid, en 2.3.2, eerste lid).
KA2. Kwaliteitscultuur
Het bestuur en de opleiding kennen een professionele kwaliteitscultuur en functioneren transparant en
integer.
Basiskwaliteit
De handelswijze van het bestuur leidt tot een integere en transparante organisatiecultuur waarin ieder
vanuit zijn eigen rol werkt aan de versterking van de onderwijskwaliteit. Het bestuur en de opleiding
werken gezamenlijk aan een voortdurende verbetering van de professionaliteit van het personeel. Het
stelsel van kwaliteitszorg en het onderwijskundig leiderschap zijn verankerd en herkenbaar in de
organisatie. Op alle niveaus werkt men resultaatgericht, is men aanspreekbaar op gemaakte afspraken
en wordt dit ook van anderen gevraagd.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitscultuur en (hoe) wordt dit beleid gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
Een transparante en integere bestuurscultuur is onontbeerlijk voor het functioneren van het stelsel
van kwaliteitszorg (art. 1.3.2, tweede en derde lid). Het stelsel van kwaliteitszorg dient ook zodanig in
de organisatie te zijn verankerd dat het daadwerkelijk van invloed is op de onderwijskwaliteit en die
invloed bijvoorbeeld niet beperkt blijft tot bestuur of management. Dit houdt tevens in dat men op alle
niveaus resultaatgericht werkt, aanspreekbaar is op gemaakte afspraken en het onderwijskundig
leiderschap herkenbaar is in de organisatie.
De instelling dient de kwaliteit en professionaliteit van het onderwijspersoneel tot slot duurzaam te
borgen (art. 1.3.2a). De instrumenten en maatregelen ten behoeve van het onderhoud van de
bekwaamheid van het personeel maken expliciet onderdeel uit van het stelsel van kwaliteitszorg (art.
1.3.2a, tweede lid).

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

88

KA3. Verantwoording en dialoog
Het bestuur en de opleiding leggen intern en extern toegankelijk en betrouwbaar verantwoording af
over doelen en resultaten en voeren daarover actief een dialoog.
Basiskwaliteit
Het bestuur en de opleiding betrekken interne en externe deskundigen en belanghebbenden, met
name het bedrijfsleven, bij de ontwikkeling van het beleid alsmede bij de beoordeling van de
onderwijskwaliteit en staan open voor hun voorstellen. Het bestuur brengt minimaal jaarlijks verslag
uit over de doelen en resultaten die zij behaalt. Zij verantwoordt zich de overheid en belanghebbenden
op een toegankelijke wijze.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de verantwoording en dialoog, en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de
onderwijskwaliteit te beoordelen (art. 1.3.2, tweede en derde lid). Bij de beoordeling van de
onderwijskwaliteit dient de instelling (het oordeel van) onafhankelijke deskundigen en
belanghebbenden te betrekken (art. 1.3.2, tweede lid). De externe deskundigen dienen onder andere
afkomstig te zijn uit het bedrijfsleven (o.a. gezien art. 1.3.2, eerste lid, 7.1.2, tweede lid, en 7.2.7).
De instelling maakt de uitkomsten van deze beoordeling en het voorgenomen beleid in het licht van
die uitkomsten tot slot regelmatig, en voor zover het de examens betreft jaarlijks, openbaar (art.
1.3.2, derde lid). De instelling rapporteert hierover in het bestuursverslag (art. 2.3.2).

FINANCIEEL BEHEER (FB)
FB1. Continuïteit
De instelling is financieel gezond en kan op korte en langere termijn voldoen aan haar financiële
verplichtingen
Basiskwaliteit
Er is sprake van duurzaam voortbestaan van de instelling en er wordt voldaan aan de financiële
randvoorwaarden die dit mogelijk maken. De financiële positie van de instelling maakt het mogelijk
dat alle financiële verplichtingen op de korte en langere termijn nagekomen worden, mede in het licht
van de strategische plannen van de instelling. Dit blijkt onder meer uit de liquiditeit en solvabiliteit, de
ontwikkeling van het exploitatieresultaat en de hoogte van de salarislasten.
Voor continuïteit is het van belang dat het bestuur inzicht heeft in de financiële uitgangspositie en de
ontwikkelingen in de komende drie jaar, en daar beleid op uitzet. Het bestuur bespreekt dit met de
medezeggenschap als zij daarom verzoekt, treft zo nodig corrigerende maatregelen en verantwoordt
zich over het geheel in de bestuursverslag.
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient haar middelen op zodanige wijze te beheren dat een behoorlijke exploitatie en het
voortbestaan van de instelling zijn verzekerd (art. 2.5.2). Dit betekent dat de instelling alle financiële
verplichtingen op de korte en langere termijn moet kunnen nakomen, hetgeen onder meer blijkt uit de
liquiditeit en solvabiliteit, de ontwikkeling van het exploitatieresultaat en de hoogte van de
salarislasten. Uit de verplichting een jaarrekening en een bestuursverslag, inclusief een
continuïteitsparagraaf, op te stellen, vloeit verder voort dat de instelling inzicht in haar financiële
uitgangspositie dient te hebben (art. 2.3.1, 2.3.2 en 3, achtste lid, van de RJO BES).
De medezeggenschap bestaat uit een vertegenwoordiging van ouders, leerlingen en personeel. Deze
vertegenwoordiging kan op eigen initiatief in gesprek met het bestuur gaan over onder andere de
financiële ontwikkelingen (art. 5.1, tweede lid). Naar aanleiding van deze besprekingen dient het
bestuur zo nodig corrigerende maatregelen te treffen (art. 2.5.2).
FB2. Doelmatigheid

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

89

Het bestuur maakt efficiënt en effectief gebruik van de onderwijsbekostiging.
Basiskwaliteit
Het bestuur (bevoegd gezag) besteedt de overheidsbekostiging zo dat deze adequaat ten goede komt
aan de in het beleid geformuleerde ambities inzake effectief onderwijs en de ontwikkeling van alle
studenten.
Toelichting wettelijke eisen
Uit de jaarrekening dient te blijken dat sprake is van een doelmatige aanwending van de bekostiging
(art. 2.3.1, tweede lid). Hieruit vloeit voort dat de instelling de bekostiging doelmatig dient te
besteden (zie ook art. 2.3.11, tweede lid).
FB3. Rechtmatigheid
Het bestuur verwerft en besteedt de onderwijsbekostiging conform wet- en regelgeving.
Basiskwaliteit
Het bestuur beschikt over de vereiste deskundigheid en handelt integer en transparant met betrekking
tot de besteding van de bekostiging. Het legt verantwoording af over de verwerving en besteding van
de bekostiging, hetgeen vooral beoordeeld wordt door een deskundige. Deze deskundige opereert
volgens beroepsmaatstaven minimaal vergelijkbaar met de beroepsmaatstaven van de NBA en
speciaal volgens het Onderwijsaccountsprotocol BES dat door de inspectie is opgesteld.
Toelichting wettelijke eisen
Uit de jaarrekening dient te blijken dat sprake is van een rechtmatige aanwending van de bekostiging
(art. 2.3.1, tweede lid). Hieruit vloeit voort dat de instelling de bekostiging rechtmatig dient te
besteden (zie ook art. 2.3.11, tweede lid). Titel 9, Boek 2, van het Burgerlijk Wetboek, artikel 2 RJO
BES en de Richtlijn Jaarverslag Onderwijs alsmede het Onderwijsaccountantsprotocol BES stellen
voorts tal van nadere regels ten aanzien van een transparante verantwoording.
Een controleverklaring is verplicht op grond van artikel 2.3.1, vierde lid, jo. 2 RJO BES. Deze
controleverklaring kan worden afgegeven door de instellingsaccountant.
Normering
De inspectie beoordeelt in Caribisch Nederland vooralsnog alleen op het niveau van de standaarden.
Hiermee laat de inspectie zien op welke standaarden de opleiding een onvoldoende, voldoende of goede
beoordeling verdient. Op deze wijze stimuleert de inspectie de verdere onderwijsontwikkeling nu de
basiskwaliteit is bereikt en wordt voor ouders, studenten en andere belanghebbenden duidelijk inzicht
gegeven in eventuele verbeterpunten. Tekortkomingen op de wettelijke eisen kunnen leiden tot een
onvoldoende oordeel op standaarden. Een onvoldoende oordeel op een standaard leidt tot een
herstelopdracht. Daarbij gelden de herstelprocedures als beschreven in paragraaf 9.2. Als standaarden
niet zijn gebaseerd op een wettelijke eis, wordt het oordeel onvoldoende niet gegeven. In plaats daarvan
geeft de inspectie bij tekortschietende kwaliteit de waardering ‘kan beter’.
Of de inspectie overgaat tot het geven van meer gedifferentieerde oordelen op opleidingsniveau (zeer
zwak, onvoldoende, voldoende, goed) vraagt onderzoek naar de mogelijke effecten daarvan in de
Caribische context.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

90

BIJLAGE 6. WAARDERINGSKADER EXAMENINSTELLINGEN
In deze bijlage is het waarderingskader en de normering voor exameninstellingen opgenomen. De
toelichting op de aanpassing van het waarderingskader en/of de normering is te vinden in paragraaf
11.5.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
ED

EXAMINERING EN DIPLOMERING

ED1

Kwaliteitsborging examinering en diplomering

ED2

Exameninstrumentarium

ED3

Afname en beoordeling

KA

KWALITEITSZORG EN AMBITIE

KA1

Kwaliteitszorg

KA3

Verantwoording en dialoog

EXAMINERING EN DIPLOMERING (ED)63
ED1. Kwaliteitsborging examinering en diplomering64
De examencommissie borgt deugdelijke examinering en diplomering.
Basiskwaliteit
De examencommissie stelt op onafhankelijke en deskundige wijze vast of studenten op juiste gronden
vrijstellingen krijgen en certificaten en/of het diploma ontvangen. De examencommissie bewaakt,
monitort en analyseert de kwaliteit van de exameninstrumenten, van de afname en beoordeling en
van de diplomering en ziet in voorkomende gevallen toe op de realisatie van verbetermaatregelen. De
examencommissie borgt in alle fases van de examinering de deskundigheid van de betrokken
personen. Het beroepenveld is bij de examinering betrokken. De examencommissie stelt jaarlijks een
verslag op over de examenkwaliteit per opleiding aan de hand van de examenstandaarden.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de examencommissie en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.9,
eerste lid). Op grond van artikel 7.4.4 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de
[Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2017]. De drie standaarden op het gebied van
examinering en diplomering en de bijbehorende normering in dit waarderingskader komen overeen
met de standaarden en de normering in deze regeling.
ED2. Exameninstrumentarium
Het exameninstrumentarium sluit aan op de uitstroomeisen en voldoet aan de toetstechnische eisen.
Basiskwaliteit
Het exameninstrumentarium dekt de eisen van het kwalificatiedossier. Dit geldt ook voor het
keuzedeel of de keuzedelen van de opleiding65. De examenvormen passen bij de taakcomplexiteit. Het

63

Naar verwachting zullen de onderstaande drie standaarden op dit gebied worden opgenomen in de nieuwe Regeling
standaarden examenkwaliteit 2017 die zal gelden vanaf 1 augustus 2017.
64
Het wetsvoorstel ‘Voorstel van wet tot wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs inzake aanscherping
van de eisen met betrekking tot examencommissies in het middelbaar beroepsonderwijs en een technische aanpassing’ is
aanhangig bij de Kamer. Eventuele aanvulling of aanpassing van de wetswijziging als gevolg van de parlementaire behandeling
kan nog gevolgen hebben voor de beschrijving van de basiskwaliteit bij standaard 2.1.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

91

instrumentarium maakt evenwichtige waardering mogelijk en doet recht aan de kerntaken,
werkprocessen en overige vereisten uit het kwalificatiedossier en die van de keuzedelen. De cesuur ligt
op het niveau waarop de student aan de eisen voldoet. Het beoordelingsvoorschrift maakt objectieve
beoordeling mogelijk.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van het exameninstrumentarium en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.9,
eerste lid). Op grond van artikel 7.4.4 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de
[Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2017]. De drie standaarden op het gebied van
examinering en diplomering en de bijbehorende normering in dit waarderingskader komen overeen
met de standaarden en de normering in deze regeling.
ED3. Afname en beoordeling
De inrichting en uitvoering van het examenproces van afname en beoordeling is deugdelijk.
Basiskwaliteit
De afnamecondities en beoordelingen zijn voor studenten gelijkwaardig. De condities doen recht aan
de context van het toekomstig beroep; onderdelen van het examen vinden in de (reële)
beroepspraktijk plaats. De beoordeling levert betrouwbare uitkomsten op, vindt deskundig plaats en is
gericht op een passende balans in vereiste kennis, houding en vaardigheden. De inrichting van het
examen, de planning van de examenperiodes en beoordelingswijze en de procedure voor beroep en
bezwaar zijn tijdig voor studenten beschikbaar en voor alle betrokkenen transparant en eenduidig.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de afname en beoordeling en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
De instelling dient te zorgen voor een goede organisatie en kwaliteit van de examinering (art. 7.4.9,
eerste lid). Op grond van artikel 7.4.4 zijn standaarden voor de examenkwaliteit neergelegd in de
[Regeling standaarden examenkwaliteit mbo 2017]. De drie standaarden op het gebied van
examinering en diplomering en de bijbehorende normering in dit waarderingskader komen overeen
met de standaarden en de normering in deze regeling.
KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA1. Kwaliteitszorg
Het bevoegd gezagheeft een stelsel van kwaliteitszorg ingericht en verbetert op basis daarvan de
kwaliteit van de examinering.
Basiskwaliteit
Het bevoegd gezag heeft een stelsel van kwaliteitszorg met betrekking tot de examinering. Het
bevoegd gezag beoordeelt deze regelmatig en betrekken daarbij onafhankelijke deskundigen en
belanghebbenden. Er zijn toetsbare doelen gesteld en er wordt regelmatig geëvalueerd of deze doelen
gehaald worden. De uitkomsten zijn op toegankelijke wijze beschikbaar. De oorzaken van eventueel
tekortschietende kwaliteit worden geanalyseerd en waar nodig worden verbeteringen doorgevoerd.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteitszorg en (hoe) wordt dit gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen
65

Dit geldt voor opleidingen waarvan het eerste studiejaar is gestart op of na 1 augustus 2016.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

92

De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de kwaliteit
van de examinering te beoordelen (art. 1.3.6). Bij deze beoordeling dient de instelling (het oordeel
van) studenten en onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden te betrekken (art. 1.3.6, eerste
lid). Naar aanleiding van de uitkomsten daarvan dient zij beleid te formuleren (art. 1.3.6, tweede lid,
onder c). Het stellen van toetsbare doelen, een regelmatige beoordeling van de realisatie van die
doelen en de implementatie van verbetermaatregelen zijn daarbij onmisbare elementen. De
uitkomsten van de beoordeling zijn openbaar (art. 1.3.6 en 2.5.4, eerste lid).
KA3. Verantwoording en dialoog
Het bevoegd gezag legt intern en extern toegankelijk en betrouwbaar verantwoording af over doelen
en resultaten en voeren daarover actief een dialoog.
Basiskwaliteit
Het bevoegd gezag betrekt interne en externe deskundigen en belanghebbenden, met name het
bedrijfsleven, bij de ontwikkeling van het beleid alsmede bij de beoordeling van de kwaliteit van de
examinering en staan open voor hun voorstellen. Het bevoegd gezag brengt minimaal jaarlijks verslag
uit over de doelen en resultaten die zij behaalt. Zij verantwoordt zich aan de de overheid en
belanghebbenden op een toegankelijke wijze.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de kwaliteit van de verantwoording en dialoog, en (hoe) wordt dit
gerealiseerd?
Toelichting wettelijke eisen66,67
De instelling dient een stelsel van kwaliteitszorg in te richten en in dat verband regelmatig de kwaliteit
van de examinering te beoordelen (art. 1.3.6). Deze beoordeling dient te geschieden met
betrokkenheid van onafhankelijke deskundigen en belanghebbenden (art. 1.3.6, eerste lid). De
externe deskundigen dienen onder andere afkomstig te zijn uit het bedrijfsleven (7.4.9, eerste lid).
Het stelsel van kwaliteitszorg kan voorts niet functioneren als de instelling daarbij niet openstaat voor
hun input. De instelling maakt de uitkomsten van deze beoordeling en het voorgenomen beleid in het
licht van die uitkomsten tot slot minimaal jaarlijks openbaar (art. 1.3.6, tweede lid).
Oordeel/waardering

Norm Examinering en diplomering

Goed

Standaard Kwaliteitsborging examinering en diplomering is goed en beide
andere standaarden zijn voldoende.

Voldoende
(=basiskwaliteit)

De drie standaarden zijn voldoende.

Onvoldoende

Eén van de drie standaarden is onvoldoende.

Oordeel/waardering

Norm Kwaliteitszorg en ambitie

Goed

Eén standaard is voldoende en de andere is goed

Voldoende
(=basiskwaliteit)

De twee standaarden zijn voldoende.

Onvoldoende

Eén van de twee standaarden is onvoldoende.

66

Het wetsvoorstel ‘Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs BES met
betrekking tot enkele kwaliteitsaspecten in het beroepsonderwijs’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot
toevoeging van vereisten omtrent de klachtbehandeling en de klachtencommissie.
67
Het wetsvoorstel ‘Wijziging van een aantal onderwijswetten in verband met versterking van de bestuurskracht van
onderwijsinstellingen’ is aanhangig bij de Kamer en leidt mogelijk nog tot toevoeging van vereisten omtrent het overleg tussen
de raad van toezicht en het college van bestuur.

Onderzoekskader voor het toezicht op middelbaar beroepsonderwijs
DEFINITIEVE VERSIE 10 oktober 2016

93