Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 959

Wijziging van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969 en de Wet op de
dividendbelasting 1965 in verband met enkele
spoedreparaties inzake de fiscale eenheid en
inzake het herstel van een omissie in de
innovatiebox (Wet spoedreparatie fiscale
eenheid)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 1 augustus 2018
De vaste commissie voor Financiën, belast met het voorbereidend
onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Freriks

kst-34959-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

1

INLEIDING
De leden van de fractie van de VVD hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel Wet spoedreparatie fiscale eenheid (het wetsvoorstel). Zij
benadrukken het belang van de fiscale eenheid of een soortgelijk regime
voor het vestigingsklimaat in Nederland en voor het behoud en het
aantrekken van banen. Zij hebben dan ook nog enkele vragen en
opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
wetsvoorstel. De leden van de D66-fractie hebben wel nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben meerdere vragen bij het wetsvoorstel
en de procedures die gevolgd zijn.
De leden van de PvdA-fractie hebben bezorgd kennisgenomen van dit
wetsvoorstel.
De leden van de fractie van 50PLUS hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel.
I ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie vragen of er meer informatie gegeven kan
worden over eerdere jurisprudentie rond regimes als de fiscale eenheid.
Was te voorzien geweest dat het Hof van Justitie van de Europese Unie
(HvJ EU) op deze manier zou oordelen? Waarom wel of niet?
De leden van de VVD-fractie of meer informatie gegeven kan worden over
de schatting van de mogelijke derving. Waarop is de schatting gebaseerd
en wat zijn de assumpties? Kan de mogelijke derving preciezer gegeven
worden dan «enkele honderden miljoenen euro’s per jaar»?
De leden van de VVD-fractie vragen om een uitgebreide toelichting
waarom de reparatiewet met terugwerkende kracht tot 25 oktober 2017 is
afgekondigd en van kracht wordt. Waarom is er niet voor gekozen om
deze met terugwerkende kracht tot 1 januari 2018 van kracht te laten
worden? Wat voor problemen levert dit bedrijven op doordat ze moeten
werken met een gebroken boekjaar? Hoeveel administratieve lasten levert
deze keuze in algemene zin op, zowel voor grote als voor kleinere
bedrijven? Wat zou het verschil in budgettaire derving zijn wanneer het
startpunt voor de terugwerkende kracht op 1 januari 2018 gesteld zou
worden? Waarom is hier niet voor gekozen? Klopt het dat terugwerkende
kracht tot 1 januari 2018 minder complex is zowel voor de ondernemer als
voor de Belastingdienst?
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering uitgebreid in kan gaan
op de vraag waarom zij niet heeft gewacht op het arrest van de Hoge
Raad. Wanneer verwacht de regering dit arrest, zo vragen deze leden.
Kan de regering ingaan op de kritiek vanuit het bedrijfsleven en de
wetenschap dat de reparatiewet ernstig onder de maat is?
Kan de regering de voorbeelden uit de memorie van toelichting vertalen
naar een fiscale eenheid met veel meer vennootschappen dan de twee of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

2

drie vennootschappen zoals in de voorbeelden? En kan de regering dan
ook aangeven hoe er gehandeld dient te worden?
Kan de regering de zinsnede «met inachtneming van alle regelingen die
daarmee verband houden» (in het voorgestelde zestiende lid van
artikel 15 Wet Vpb 1968) verduidelijken en aangeven welke bepalingen
hieronder kunnen vallen?
De leden van de VVD-fractie vragen of op alle vragen uit de inbreng van
de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) 1 en het Register
Belastingadviseurs (RB),2 voor zover niet gesteld door de leden van een
fractie, afzonderlijk en uitgebreid antwoord gegeven worden. Kan expliciet
gereageerd worden op de aanbevelingen?
De leden van de VVD-fractie vragen op welke maatregelen door de
regering wordt gedoeld wanneer zij stelt dat belastingplichtigen reeds
maatregelen nemen om een hogere belastingplicht te voorkomen. Doelt
de regering hier op mogelijkheden om bepaalde vorderingen- en
schuldposities af te lossen of op te ruimen door middel van een fusie?
Kan de regering hierbij ingaan op de juridische bezwaren, zoals bijvoorbeeld claims tegenover een fuserende entiteit of buitenlandse belastingheffing als gevolg van een fusie? Kan dit resulteren in dubbele belastingheffing en zo ja, hoe wordt dit voorkomen? Hoe wordt omgegaan met
belastingplichtigen die de hogere belastingplicht niet kunnen ontwijken?
Hoe verhoudt de aanpassing van artikel 13l zich tot de voornemens rond
de earning strippingmaatregel uit de anti-belastingontwijkingsrichtlijn
(ATAD), vragen de leden van de VVD-fractie. Welke maatregelen neemt de
regering om Nederland een aantrekkelijk vestigingsland te houden, ook
voor fiscale eenheden? Kan de regering uitgebreid reageren op het stuk
van de hoogleraren Kok en De Vries (WFR 2018/37)3? Zijn deze adviezen
meegenomen? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
De leden van de CDA-fractie twijfelen aan de noodzaak om na het arrest
van het HvJ EU van 22 februari 2018 de fiscale eenheid aan te passen,
gezien de conclusie van Advocaat-Generaal (A-G) Wattel d.d. 8 juni 2018
(gepubliceerd op 22 juni). Deze leden maken zich bovendien grote zorgen
om de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel met name vanwege de
terugwerkende kracht.
Deze leden vragen de regering tevens in te gaan op de vragen en
opmerkingen van de NOB en het RB in hun commentaren op onderhavig
wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de regering de opinie van A-G
Wattel van 8 juni jl.4 weegt. Deze leden vragen of deze opinie volgens de
regering aanleiding vormt om het wetsvoorstel aan te passen of tot aan
de uitspraak van de Hoge Raad aan te houden. Deze leden vragen hoe
deze opinie zich verhoudt tot de uitspraak van het HvJ EU dat de
Nederlandse regelgeving strijdig is met EU-regelgeving.

1

NOB-commentaar op de Wet spoedreparatie fiscale eenheid van 11 juli 2018, raadpleegbaar via
https://www.nob.net/nob-commentaar-op-de-wet-spoedreparatie-fiscale-eenheid.
Reactie Register Belastingadviseurs inzake wetsvoorstel 34.959, wet spoedreparatie fiscale
eenheid, d.d. 100 juli 2018, raadpleegbaar via https://www.rb.nl/nieuws/bericht/1354/
wetsvoorstel-spoedreparatie-fiscale-eenheid-volgens-het-rb-slecht-uitvoerbaar.
3
Blauwdruk voor een grensoverschrijdende fiscale eenheid in de vennootschapsbelasting /
Q.W.J.C.H. Kok en R.J. de Vries, Weekblad fiscaal recht 2018/37.
4
ECLI:NL:PHR:2018:624, raadpleegbaar via https://uitspraken.rechtspraak.nl/
inziendocument?id=ECLI:NL:PHR:2018:624.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

3

De leden van de SP-fractie willen graag opmerken dat ze de maatregel om
leningen binnen een fiscale eenheid transparant te maken als een stap
voorwaarts zien. Met deze situatie ontstaat er naar de mening van de
leden van de SP-fractie een betere handhavingspositie voor de Belastingdienst. Deze leden vragen de regering of zij dit ook voor ogen heeft voor
de nog te ontwikkelen concernregeling.
De leden van de SP-fractie hebben vragen over het verloop van het
proces. Op 25 oktober 2017 om 11.00 uur, na het verschijnen van de
conclusie van de A-G van het HvJ EU, kondigt de regering spoedmaatregelen aan om te voorkomen dat door de uitspraak van het HvJ EU een
grondslaguitholling voor de Nederlandse belastingen plaatsvindt. Hierbij
gaat het om multinationaal opererende bedrijven, maar treft de
aanpassing van de fiscale eenheid ook de 87% van de 100.000 bedrijven in
het mkb-segment. Vindt de regering dat het potentieel opereren van 13%
van een groep logischerwijs moet leiden tot het aanpassen van de
regeling voor de gehele groep?
De leden van de SP-fractie zien dat de regering spreekt over een
onafwendbare inkomstenderving van 352 miljoen euro en zij vragen de
regering een onderbouwing van dit bedrag. Hoeveel daarvan gaat naar
multinationaal opererende bedrijven en hoeveel naar het mkb-segment?
En waarom waren de aangiften van deze bedrijven op 25 oktober 2017
nog niet onherroepelijk? Kan de regering een overzicht geven van wat
precies de «per-elementonderdelen» zijn in de 352 miljoen euro? Gaat dit
geheel over artikel 10a Wet Vpb 1969? En als dit zo is, zo vragen de leden
van de SP-fractie, begrijpen zij dan goed dat er 352 miljoen euro naar
multinationals zal gaan door de uitspraak van het HvJ EU? Ook willen de
leden van de SP-fractie weten hoeveel multinationaal opererende
bedrijven zich inmiddels gemeld hebben voor het herroepen van hun
aangifte om zo te profiteren van de uitspraak van het HvJ EU.
De regering schrijft in de memorie van toelichting: «Tussen het genoemde
aankondigingsmoment en een later moment van inwerkingtreding van de
spoedmaatregelen zouden immers allerlei (kunstmatige) situaties kunnen
worden gecreëerd waarmee (later) een fiscaal voordeel behaald zou
kunnen worden. Dit geldt in het bijzonder voor het aangaan van groepsleningen die zonder fiscale eenheid onder de renteaftrekbeperking van
artikel 10a Wet Vpb 1969 vallen. Door de gedragseffecten die samenhangen met genoemde mogelijkheden zou zonder terugwerkende kracht
het budgettaire effect nog groter worden». De leden van de SP-fractie
willen graag van de regering weten welke inschattingen er op het
Ministerie van Financiën zijn gemaakt als het gaat om de gevolgen van de
uitspraak van het HvJ EU. Hoeveel bedrijven hebben zij bijvoorbeeld in
het vizier gehad met claims naar aanleiding van de uitspraak? Waren er al
signalen dat er binnen de belastingadvieswereld gesproken werd over
nieuwe leningen uit buitenlandse bedrijfsconstructies? De vasthoudendheid van de regering aan 25 oktober 2017 om 11.00 uur, doet
vermoeden dat zij niet langer kon of wilde wachten met het aankondigen
van de terugwerkende kracht en de leden van de SP-fractie willen graag
weten welke analyse er op het ministerie is gemaakt. Kan de regering de
Kamer de memo’s/notities in voorbereiding op de spoedmaatregelen
sturen? Zo nee, waarom kan dat niet?
De leden van de SP-fractie vragen de regering te reageren op de stelling
van A-G Wattel dat de Hoge Raad de uitspraak van het HvJ EU niet zal
overnemen en de belastingplichtige in het ongelijk kan stellen. Kan de
regering ingaan op het betoog van A-G Wattel, waarin de veronderstelde
onverenigbaarheid van het fiscale eenheidsregime met het Europese vrije
vestigingsrecht wordt aangevallen? Kan de regering aangeven of het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

4

problematisch is als dit wetsvoorstel wordt aangehouden totdat er een
uitspraak van de Hoge Raad is? Zo ja, waarom is dat problematisch? Kan
de regering ook aangeven waarom zij niet gewacht heeft op het oordeel
van de Hoge Raad bij het vertalen van het oordeel van het HvJ EU?
De leden van de PvdA-fractie noemen dat deze wetgeving wordt
ingevoerd naar aanleiding van een aantal arresten van het HvJ EU. Het
wetsvoorstel staat een aanzienlijke en complexe wijziging van de fiscale
eenheidsregeling voor. Deze is het gevolg van procedures van multinationals. Het gevolg is de facto dat het mkb slachtoffer wordt van de
«onderste uit de kan» mentaliteit van multinationals. De leden van de
PvdA-fractie merken hierbij op dat de laatste wijziging in het fiscale
eenheidsregime dateert uit 2016. Ook toen was al bekend dat de regeling
onder druk stond door jurisprudentie. Er is destijds vanuit de Kamer,
mede door de leden van de PvdA-fractie, uitgebreid aandacht gevraagd
voor de mogelijkheden tot reparatie en de toekomst van de fiscale
eenheid. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering te reflecteren
op een aantal aspecten die destijds bij de beantwoording een rol hebben
gespeeld.
De leden van de PvdA-fractie noemen dat destijds bij de Wet aanpassing
fiscale eenheid 2016 is gevraagd waarom er werd gekozen voor versoepeling van het fiscale eenheidsregime naar aanleiding van de jurisprudentie en niet voor aanscherping. Het antwoord was dat er twee mogelijkheden waren: versoepeling of afschaffing. Hoe kijkt de regering terug op
dit antwoord, nu voorliggend wetsvoorstel kennelijk voorziet in een derde
optie?
De leden van de PvdA-fractie vragen of de aanzienlijke incidentele derving
van 354 miljoen euro voorkomen had kunnen worden als in 2016 meteen
was gekozen voor wijziging van de regeling conform de nu voorliggende
wet. Zij wijzen er voorts op dat het wetsvoorstel uit 2016 reeds gepaard
ging met een lastenverlichting van 41 miljoen structureel, en incidenteel
enkele honderden miljoenen. Was toen niet reeds voorzienbaar dat de
risico’s aanzienlijk waren dat deze bedragen zouden oplopen? Kunnen we
constateren dat het wetsvoorstel uit 2016 niets heeft gedaan tegen
belastingontwijking en zelfs nieuwe deuren heeft geopend voor fiscale
acrobatiek?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat is aangevangen met
onderzoeken wat de toekomst is van de fiscale eenheidsregeling. Dat lijkt
deze leden verstandig. Waarom is hier niet meteen mee aangevangen
nadat duidelijk werd dat de regeling onder druk kwam te staan? De leden
van de PvdA-fractie wijzen er in dit kader op dat door de Kamer
meermaals is geconstateerd dat de Nederlandse regeling een uitzondering is in Europa. De Kamer, onder andere de PvdA-fractie, heeft daarbij
expliciet gevraagd een reactie te geven op andere systemen, zoals een
group relief. De regering stelde destijds geen onderzoek te willen doen
omdat iedere uitkomst slechter zou zijn voor het vestigingsklimaat. Hoe
kijkt de regering terug op dit antwoord? Wanneer kan de Kamer nader
onderzoek verwachten op dit punt? Is de regering bereid dit keer een
brede analyse te maken van de systemen die worden gehanteerd in
andere Europese landen, en daarbij van tevoren niet systemen uit te
sluiten op basis van «het vestigingsklimaat»?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat het voorgestelde tijdspad
van de regering voorziet in een wetsvoorstel in 2021. Kan de regering
uitgebreid uiteen zetten waarom dit niet sneller kan? Kan de regering
daarbij rekening houden met:
– invoerings- en uitvoeringslasten voor de Belastingdienst;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

5

–
–

waarom het nodig is om één jaar uit te trekken tussen de hoofdlijnenbrief en een wetsvoorstel; en
de zeer vergevorderde staat van denken in de wetenschap ten aanzien
van de fiscale eenheid.

De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat bij
een nieuwe concernregeling naast het bedrijfsleven ook ngo’s zoals Tax
Justice betrokken worden. Kan de regering eveneens bevestigen dat bij de
internetconsultatie niet alleen rekening wordt gehouden met «een goed
fiscaal ondernemingsklimaat», maar ook met een robuuste belastingheffing, zo min mogelijk mogelijkheden tot belastingontwijking, internationale bestendigheid, enzovoorts? Worden bovendien de Europese
Commissie en de Gedragscodegroep betrokken bij de nieuwe concernregeling om een nieuw Europees fiasco te voorkomen?
Kan de regering een uitgebreide toelichting geven op de technische
vragen van de NOB en het RB? In de praktijk bestaat behoefte aan meer
toelichting op detailniveau, merken de leden van de PvdA-fractie.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering het gevoel heeft dat
met deze wetgeving de belangrijkste Europeesrechtelijke risico’s dan
eindelijk zijn weggenomen? Welke risico’s ziet de regering nog op dit
punt? Hoeveel zaken met betrekking tot de fiscale eenheid zijn er nog
aanhangig bij het HvJ EU?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de fiscale eenheidsregeling
bezwaarlijk nog een administratieve lastenverlichting te noemen is. De
regeling kent talrijke anti-misbruikbepalingen. Daarnaast zijn er vele
samenloopbepalingen, overgangsbepalingen, boekhoudbepalingen, een
omvangrijk besluit en vele jurisprudentie. Een vermogensbestanddeel
overdragen binnen de fiscale eenheid is geen sinecure meer, omdat
rekening moet worden gehouden met al deze bepalingen. Daarnaast
verlangt de Belastingdienst gedetailleerde informatie van iedere
gevoegde maatschappij, leidend tot weliswaar een enkele aangifte, maar
wel een aangifte die bestaat uit tabbladen vol gedetailleerde informatie en
vol ingewikkelde verwijzingen. Deelt de regering de analyse dat de fiscale
eenheidsregeling per saldo niet meer leidt tot een administratieve
lastenverlichting voor belastingplichtigen? Of in ieder geval dat de
regeling buitengewoon complex is geworden? Deelt de regering ook de
mening dat het onderhavige wetsvoorstel in niet geringe mate bijdraagt
aan deze complexiteit? De leden van de PvdA-fractie waarderen op
zichzelf de overgangsregel die geldt met betrekking tot winstdrainage.
Echter, voor andere regelingen betekent onderhavige wet een gigantische
toename van complexiteit voor het mkb. Een complexiteit die is veroorzaakt door het gewiekste fiscale gedrag van multinationals. Kan de
regering in de vormgeving van een nieuwe regeling onderzoeken of een
apart regime gewenst is voor het (kleinere) mkb, dat niet grensoverschrijdend opereert?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering een reactie kan
geven op het volgende inleidende commentaar van VNO-NCW en
MKB-Nederland5:
«De fiscale eenheid is een van de pijlers van het Nederlandse fiscale
vestigingsklimaat. Het regime biedt ondernemingen (van MKB tot
multinational) en Belastingdienst grote administratieve voordelen. Er is
5

Commentaar VNO-NCW en MKB- Nederland op het Wetsvoorstel spoedreparatie fiscale
eenheid (Kamerstuk 34 959), d.d. 10 juli 2018, raadpleegbaar via https://www.vno-ncw.nl/
brieven-en-commentaren/wetsvoorstel-spoedreparatie-fiscale-eenheid-kamerstuk-34959-briefvc-fincancien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

6

vanwege de fiscale eenheid sprake van één belastingplichtige, waardoor
die transacties als gevolg van consolidatie niet zichtbaar zijn. Dankzij de
fiscale eenheid worden belastbare resultaten van verschillende onderdelen van het concern gesaldeerd. Transacties binnen de fiscale eenheid
worden geëlimineerd zodat daaraan geen fiscale gevolgen zijn verbonden
(behoudens bij verbreking van de fiscale eenheid).Een ander belangrijk
voordeel is dat overdracht, herstructurering, hergroepering of splitsing
binnen de fiscale eenheid mogelijk is zonder fiscale consequenties. De
fiscale eenheid is van grote waarde omdat het helpt de enorme
complexiteit in de vennootschapsbelasting terug te dringen en daarmee
de druk die er ligt op de toch al schaarse uitvoeringscapaciteit te
verminderen.
Tegelijk staat de fiscale eenheid al jaren juridisch onder druk. Via
gerechtelijke procedures zijn de grenzen van de fiscale eenheid opgezocht
en steeds verder opgerekt. Met een beroep op de EU-verdragsvrijheden
moest de fiscale eenheid, met name in grensoverschrijdende situaties,
steeds ruimer worden toegepast. De apotheose van dit getouwtrek is de
recente uitspraak van het EU Hof van Justitie op 22 februari jl. Nog
voordat de Hoge Raad een eindoordeel heeft geveld lijken we af stevenen
op haastige lapmiddelen in de vorm van een spoedreparatie welke feitelijk
de fiscale eenheid uitkleedt. De Staatssecretaris stuurt met deze maatregelen aan op het definitieve einde van het huidige fiscale eenheidsregime.
Dat zou een groot verlies zijn voor het Nederlandse bedrijfsleven en het
Nederlandse fiscale vestigingsklimaat».
Wat vindt de regering van de opmerking dat de fiscale eenheid zo lijkt te
worden uitgekleed en dat de regering met deze maatregelen aanstuurt op
het definitieve einde van het huidige fiscale eenheidsregime?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat de reactie van de regering
is op de volgende stelling van VNO-NCW en MKB-Nederland:
«De aangekondigde spoedmaatregelen met terugwerkende kracht hebben
geleid tot grote rechtsonzekerheid. Het ontstane rechtsvacuüm ontnam
bedrijven handelingsperspectief. En zelfs nu weet het bedrijfsleven niet
waar het aan toe is, omdat de voorgestelde wetgeving veel onduidelijkheid creëert, hoge administratieve verplichtingen uitlokt in de
wetenschap dat de Belastingdienst de uitvoering ervan niet of nauwelijks
ter hand zal kunnen nemen. De aangekondigde wetgeving met terugwerkende kracht heeft ook om die reden een grote impact op het Nederlandse
bedrijfsleven, financieel en administratief».
Is de regering het met name eens met de bewering dat de aangekondigde
wetgeving met terugwerkende kracht ook om die reden een grote impact
heeft op het Nederlandse bedrijfsleven, financieel en administratief? Zo
nee, waarom niet?
Wat is de reactie van de regering op de stelling van VNO-NCW dat het
zaak is dat de wetgever er zich van verzekert dat er geen onomkeerbare
stappen worden gezet?
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat de Hoge Raad in
cassatie nog moet beslissen over de uitspraken van het HvJ EU.
Nederland voert nu regelgeving in om de EU-jurisprudentie te implementeren. Kunnen derhalve de uitspraken van de Hoge Raad worden
afgewacht? Zo nee, waarom niet? De leden van de fractie van 50PLUS
verwijzen daarbij naar de uitspraken van A-G Wattel van 8 juni 2018 die in
feite tegen de uitspraak van het HvJ EU ingaat.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering de teleurstelling van de NOB deelt dat het wetsvoorstel slechts in heel beperkte
mate meer duidelijkheid geeft dan de brieven die in de afgelopen
maanden over dit onderwerp zijn gepubliceerd. De leden van de fractie
van 50PLUS zijn van mening dat veel van de vragen die in de vakliteratuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

7

zijn opgeroepen niet zijn meegenomen in de memorie van toelichting. Het
wetsvoorstel geeft dan ook op veel cruciale vragen geen antwoord.
Daarmee wordt het wetsvoorstel zowel voor de Belastingdienst als voor
de belastingplichtigen en haar adviseurs zeer problematisch in de
uitvoering.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering de
ongerustheid van de NOB over de uitvoering van het wetsvoorstel deelt,
mocht dat de kracht van wet krijgen. Wetten die niet uitgevoerd kunnen
worden, zouden niet ingevoerd moeten worden. Indien de conclusie is dat
een wet niet of alleen problematisch uitvoerbaar is, dient te worden
bezien of het wetsvoorstel wel uitvoerbaar kan worden gemaakt
(aanpassen regels) en/of dient de capaciteit van de Belastingdienst op
sterkte te worden gebracht.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering de opvatting
van de NOB deelt die ernstige moeite heeft met de terugwerkende kracht
van dit wetsvoorstel. De NOB geeft hierop de volgende toelichting:
«Het belangrijkste bezwaar is het feit dat de wijzigingen niet kenbaar
waren aan belastingplichtigen omdat op dat moment nog onduidelijk was
hoe de procedure voor het HvJ EU zou aflopen. Daar voegt de Orde nog
aan toe dat, gelet op de vele vragen die in de praktijk zijn gerezen, en die
daarna slechts voor een gedeelte zijn beantwoord naar aanleiding van
Kamervragen, ook duidelijk is geworden dat het niet alleen niet kenbaar
was voor belastingplichtigen of de wetgeving zou worden ingevoerd,
maar dat ook de inhoud van de potentiële wetgeving onvoldoende
duidelijk was. Nog los daarvan leidt wetgeving bij persbericht er toe dat
belastingplichtigen van het ene op het andere moment worden geconfronteerd met een grote lastenverzwaring waarop zij niet konden
anticiperen. Belastingplichtigen die door de wetswijziging zijn gedwongen
tot een herstructurering (mocht dat sowieso al mogelijk zijn), kunnen die
niet onmiddellijk doorvoeren. Ter illustratie wijst de Orde op de suggestie
van de Staatssecretaris om ter vermijding van art. 10a problematiek, een
fusie tot stand te brengen. Een fusie kost, inclusief voorbereidingstijd en
wettelijk wachttermijnen, al gauw enkele maanden. Dit alles klemt des te
meer nu de belastingplichtigen die worden geconfronteerd met de
belastingverzwaring geen enkel voordeel kunnen putten uit de
per-element-jurisprudentie van het HvJ EU».
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering uitvoerig en
volledig op deze voorgaande beschouwing van de NOB in kan gaan. Deze
leden vragen tevens wat de opvatting van de regering is over de
overweging van de NOB om de wetgeving niet met terugwerkende kracht
naar 25 oktober 2017 te laten ingaan. Het risico van gedragseffecten is
immers reeds geweken.
De leden van de fractie van 50PLUs vragen of de regering in kan gaan op
alle hierna volgende suggesties van de NOB:
1. Bedenk of terugwerkende kracht van het wetsvoorstel echt noodzakelijk is en breng op zijn minst de budgettaire derving van de verschillende opties in kaart.
2. Overweeg de terugwerkende kracht te beperken tot boekjaren die
aanvangen op of na 25 oktober 2017, om 11:00 uur. Dit voorkomt dat in
het lopende boekjaar 2017 een «knip» ontstaat met alle uitvoeringsproblemen van dien.
3. Beperk de reparatie van art. 10a Wet Vpb 1969 tot leningen die
verschuldigd zijn aan verbonden lichamen (respectievelijk verbonden
natuurlijke personen) buiten de fiscale eenheid. Leningen binnen
fiscale eenheid blijven buiten beschouwing omdat zich daar de
EU-rechtelijke strijdigheid niet voordoet. Deze conclusie wordt breed
gesteund in de vakliteratuur, maar ook de Raad van State. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

8

beperking voorkomt enorm veel uitvoeringsproblemen en levert geen
budgettaire derving op in vergelijking met de situatie voor 25 oktober
2017.
4. Sluit art. 13l Wet Vpb 1969 uit van de reparatiewetgeving dan wel voer
praktische bewijsregels in voor de toepassing van art. 13l Wet Vpb
1969.
5. Bepaal dat de spoedreparatiewetgeving niet van toepassing is op
belangenwijzigingen die zich hebben voorgedaan vóór inwerkingtreding van de spoedreparatiemaatregelen.
6. Bepaal dat de spoedreparatie geen invloed heeft op de uitdelingsverplichting van «FBi’s ex art. 28 Wet Vpb 1969.
2. Achtergrond
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel bedrijven gebruikmaken van
een fiscale eenheid. Uit hoeveel rechtspersonen bestaat zo’n fiscale
eenheid dan over het algemeen? Tevens vragen zij uit hoeveel rechtspersonen een fiscale eenheid kan bestaan. Bestaat er verschil in de
complexiteit van een fiscale eenheid met twee, drie of vier rechtspersonen
of meer dan tien of twintig rechtspersonen?
Welke andere landen kennen een fiscale eenheidsregime of een vergelijkbaar regime? Hoe wordt in die landen met deze uitspraak van het HvJ
EU omgegaan?
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering een toelichting kan
geven op het nut van de fiscale eenheid. Hoeveel fiscale eenheden telde
men op 25 oktober 2017 en op 1 januari 2018?
Kan de regering een inschatting maken wat de voordelen voor de
Belastingdienst zijn bij het instrument fiscale eenheid zoals we dat nu
kennen? Indien het instrument van de fiscale eenheid niet meer gebruikt
zou mogen worden wat betekent dit voor de capaciteit van de Belastingdienst?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering naar een reactie op de
nadere conclusie van A-G Wattel in de zaak waarin het HvJ EU op
22 februari 2018 heeft geoordeeld. De A-G maakt duidelijk dat het
antwoord van het HvJ EU niet zonder meer bruikbaar is als gevolg van
zijn verkeerde begrip van de feiten en van het Nederlandse belastingrecht
(punt 1.9). Het HvJ EU heeft immers verondersteld dat het risico van
grondslaguitholling in binnenlandse stortingsgevallen niet kleiner zou zijn
dan in grensoverschrijdende gevallen. Bovendien ging het HvJ EU uit van
een verwerving van een deelneming in plaats van een storting in een
bestaande deelneming. Verder geeft de A-G aan dat niet de goede
prejudiciële vraag gesteld is en dat als een vergelijking gemaakt wordt
met de situatie dat een buitenlandse vennootschap gevoegd zou kunnen
worden, eerst beoordeeld moet worden of die vennootschap wel aan alle
voorwaarden voldoet (punt 1.10). En een anti-misbruikbepaling mag
alleen gericht zijn op grensoverschrijdende gevallen, omdat de uitholling
zich daar nu eenmaal voordoet, mits de maatregel proportioneel is (punt
1.12). De A-G oordeelt dat dit het geval is, vanwege de tweeledige
tegenbewijsmogelijkheid en de vrije bewijsleer (punt 1.23).
Kan de regering op al deze punten ingaan? Wat zou het betekenen als de
Hoge Raad in navolging van de A-G van mening is dat artikel 10a van de
Wet Vpb 1969 niet in strijd is met het EU-recht? Wat zijn dan de gevolgen
voor onderhavig wetsvoorstel?
Is de regering bereid om de noodzaak van onderhavig wetsvoorstel te
heroverwegen op basis van de argumenten van de A-G? Wil de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

9

daarbij tevens ingaan op de door prof. dr. J.W. Bellingwout6 gesuggereerde wijziging aan artikel 10a Wet Vpb 1969 in zijn op verzoek van de
Tweede Kamer opgestelde factsheet?
De leden van de CDA-fractie gaan ongeacht de twijfels over de noodzaak
in het vervolg in op het wetsvoorstel zoals dat bij de Tweede Kamer is
ingediend.
De leden van de CDA-fractie zijn verheugd met de uitzondering voor het
mkb voor leningen met minder dan 100.000 euro rente per jaar per fiscale
eenheid, die tot 1 januari 2019 geldt. Acht de regering dit een voldoende
lange termijn om groepsschulden af te lossen, zoals de bedoeling is op
grond van de memorie van toelichting? Verwacht de regering daarbij dat
fiscale eenheden die onder deze mkb-uitzondering vallen, daarmee al
beginnen voordat de wetsbehandeling in de Tweede dan wel de Eerste
Kamer is afgerond?
3. Inhoud spoedreparatiemaatregelen
Wordt actief in overleg getreden met de belastingplichtigen die het meest
geraakt worden door de uitspraak van het HvJ EU of door de gekozen
spoedwetgeving, vragen de leden van de VVD-fractie. Zo ja, hoe? Zo nee,
waarom niet en is de regering alsnog bereid om dat te doen?
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat een
duurzaam fiscaal eenheidsregime voor haar ook van het grootste belang
geacht wordt en dat de fiscale eenheid een van de kroonjuwelen van het
Nederlandse fiscale vestigingsklimaat is.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de «afzienbare termijn» is
waarnaar gerefereerd wordt in het kader van de concernregeling. Wat is
het tijdpad van de reeds aangekondigde concernregeling die uitvoeringstechnisch en juridisch toekomstbestendig moet zijn? Is de regering bereid
dit zo snel mogelijk te doen? Zijn de benoemde gesprekken met het
bedrijfsleven en belangenorganisaties reeds begonnen? Zo nee, waarom
niet en is de regering bereid dit alsnog zo snel mogelijk te doen? Zo ja,
met wie en wat zijn de signalen? Kan de regering toezeggen hier de
Kamer zo snel mogelijk over te informeren, in elk geval rond de behandeling van het komende Belastingplan?
De leden van de VVD-fractie vragen wat de kosten zijn van de overgangsmaatregel indien het gekozen bedrag van 100.000 euro respectievelijk op
50.000, 200.000, 250.000 of 500.000 gezet wordt? Waarom is er gekozen
voor 100.000 euro? Waarom is bij de overgangsregeling gekozen voor de
periode 25 oktober 2017 tot en met 31 december 2018? Wat betekent het
als deze overgangsregeling voor de duur van deze reparatiewet zou
gelden? Om hoeveel fiscale eenheden gaat het die gebruik kunnen maken
van de overgangsmaatregel bij toepassing van de renteaftrekbeperking
ter voorkoming van winstdrainage?
De leden van de VVD-fractie constateren dat de memorie van toelichting
spreekt over de onderhavige spoedreparatiemaatregelen als enige reële
optie. Kan de regering aangeven welke andere opties op tafel hebben
gelegen en wat per optie de voor- en nadelen zijn geweest? Zijn hierbij
ook voorstellen van het bedrijfsleven of de NOB bij betrokken? Zo ja,
welke opties zijn door deze partijen aangedragen (inclusief de voor- en
6

Bellingwout, J., Factsheet Spoedreparatie fiscale eenheid (wv. 34959), d.d. 5 juli 2018,
raadpleegbaar via https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/
detail?id=2018Z13890&did=2018D39178.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

10

nadelen)? Zo nee, waarom zijn er geen opties vanuit het bedrijfsleven en
de NOB onderzocht?
Zijn er andere landen die een vergelijkbare fiscale eenheid kennen? Zo ja,
welke en kennen deze landen dezelfde problematiek? Zo nee, zijn er
landen die een andere benadering hebben gekozen om het bedrijfsleven
tegemoet te komen en zo ja, welke?
De leden van de VVD-fractie vragen of expliciet aangegeven kan worden
waarom er niet gekozen is voor eerbiedigende werking.
De leden van de CDA-fractie vragen allereerst een toelichting waarom
voor meerdere artikelen wordt voorgesteld om fictief de fiscale eenheid
weg te denken, aangezien de uitspraak van het HvJ EU d.d. 22 februari
2018 alleen zag op artikel 10a Wet Vpb 1969. Dit geldt te meer wegens de
eerder genoemde conclusie van A-G Wattel en mogelijke nog komende
wetswijzigingen in de vennootschapsbelasting, zoals afschaffing van een
of meerdere renteaftrekbeperkingen.
De leden van de CDA-fractie willen er dan ook op wijzen dat door de
voorganger van de Staatssecretaris van Financiën eerder is aangekondigd
dat enkele specifieke renteaftrekbeperkingen zouden kunnen vervallen
naar aanleiding van de aanstaande implementatie van de generieke
renteaftrekbeperking uit ATAD. Kan de regering aangeven welke renteaftrekbeperkingen dit naar huidig inzicht zijn en of er enige overlap bestaat
met onderhavig wetsvoorstel, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
De leden van de CDA-fractie is het nog niet van alle genoemde artikelen in
de Wet Vpb 1969 duidelijk waarom een spoedreparatie nodig is.
Waarom is reparatie nodig bij artikel 13, negende tot en met het vijftiende
lid, terwijl het elfde lid stelt dat een lichaam kwalificeert als het is
onderworpen aan een belasting naar de winst die resulteert in een naar
Nederlandse begrippen reële heffing? Op welke wijze zou hier niet aan
voldaan kunnen zijn als je de fiscale eenheid wegdenkt, terwijl alleen
Nederlandse vennootschappen deel kunnen uitmaken van een fiscale
eenheid, die dus per definitie belast worden tegen een naar Nederlandse
begrippen reële heffing?
Dezelfde vraag hebben deze leden voor artikel 13, zeventiende lid, Wet
Vpb 1969. Deze bepaling is een implementatie van de MoederDochterrichtlijn die ervoor zorgt dat winstuitdelingen aan een Nederlandse vennootschap niet vrijgesteld zijn, en dus niet onder de deelnemingsvrijstelling vallen, wanneer zij in het buitenland aftrekbaar zijn
(omdat ze daar als een lening gezien worden). Door onderhavig
wetsvoorstel moet de fiscale eenheid weggedacht worden en moeten
winstuitkeringen binnen een Nederlandse fiscale eenheid getoetst worden
aan het zeventiende lid. Maar hoe kan een en dezelfde winstuitkering in
Nederland door dezelfde Belastingdienst bij de moedermaatschappij
gezien worden als een winstuitkering en bij de dochtermaatschappij
gezien worden als een betaling van rente?
Als dan toch gekozen is om de meest risicovolle artikelen voor de
per-elementbenadering uit te sluiten van toepassing van de fiscale
eenheid, kan de regering dan van de overige renteaftrekbeperkingen naast
artikel 10a en 13l aangeven waarom er geen samenloop is met de fiscale
eenheid, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Zou bijvoorbeeld ook
voor artikel 15ad een toepassing gedaan kunnen worden op het arrest van
22 februari 2018, omdat de overnamevennootschap sprake is van een
teveel aan overnamerenten, maar dit niet het geval zou zijn wanneer een
buitenlandse vennootschap zou kunnen deelnemen aan de fiscale
eenheid? Of is artikel 15ad buiten het wetsvoorstel gelaten vanwege het
voornemen dit artikel af te schaffen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

11

De leden van de CDA-fractie vragen hoe het zit met de andere kant van de
medaille. De fiscale eenheid is een totaalpakket, dat is ook waarom
Nederland zich heeft verzet tegen de per-elementbenadering. Het
wetsvoorstel regelt dat voor enkele artikelen gedaan moet worden alsof er
geen fiscale eenheid is, maar voor de rest van de wet is die fiscale
eenheid er wel. Voor de renteaftrekbeperkingen betekent dit dat de aftrek
van rente beperkt kan worden, terwijl die rente niet in aftrek is gebracht
vanwege het bestaan van de fiscale eenheid. Moeten de leden van de
CDA-fractie dit zien als een fictieve ophoging van de winst? En blijft staan
dat als de rente ontvangen wordt binnen de fiscale eenheid (zie voorbeeld
3 uit de memorie van toelichting) niet belast wordt, omdat voor dit deel
van het winstbegrip de fiscale eenheid niet fictief weggedacht wordt?
Hebben de leden van de CDA-fractie het goed begrepen dat de Nederlandse situatie, waarin door de fiscale eenheid bijvoorbeeld artikel 10a
niet van toepassing is, door het wetsvoorstel gelijkgetrokken wordt met
een gelijkende grensoverschrijdende situatie waarbij artikel 10a wel van
toepassing is op de volgende manier:
– in de grensoverschrijdende situatie wordt de rente in het buitenland
belast en wordt in Nederland geen renteaftrek verleend vanwege
artikel 10a (huidige wet);
– in de Nederlandse situatie is de rente, betaald en ontvangen binnen de
fiscale eenheid, niet zichtbaar (huidige wet) en is de rente dus onbelast
en niet aftrekbaar, maar wordt deze fictief bijgeteld (op grond van
onderhavig wetsvoorstel in combinatie met artikel 10a)?
Kan de regering hierbij tevens aangeven of dit nog economische effecten
kan hebben, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Wordt het bijvoorbeeld onaantrekkelijker om onzakelijke leningen aan een Nederlandse
vennootschap te vertrekken?
De leden van de D66-fractie vragen om aan te geven hoeveel bedrijven
gebruik maken van de fiscale eenheid en hoe dit gebruik zich over de
periode van 2014–2018 heeft ontwikkeld. Deze leden vragen om het
gebruik van de fiscale eenheid hierbij uit te splitsen naar het grootbedrijf
enerzijds en het midden- en kleinbedrijf anderzijds. Deze leden vragen hoe
groot de groep is die gebruik kan maken van de overgangsmaatregel bij
de toepassing van de renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage, namelijk wanneer het bedrag van renten per twaalf maanden
niet het bedrag van 100.000 euro per fiscale eenheid te boven gaat.
De leden van de D66-fractie vragen wat het voorziene tijdspad is voor de
implementatie van een nieuwe concernregeling. Deze leden vragen of de
regering in de praktijk al ontwikkelingen ziet die in aanvulling op de
spoedreparatiemaatregelen en voortijdig aan de nieuwe concernregeling
aanleiding zouden kunnen geven tot nadere maatregelen.
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre de terugwerkende kracht
ook meer inzicht geeft in besmette rechtshandelingen en/of de vraag of
handelingen binnen fiscale eenheden voldoen aan het zakelijkheidsbeginsel. Deze leden vragen of de spoedreparatiemaatregel daarmee
bijdraagt aan een verbeterde zichtbaarheid van financiële stromen binnen
bedrijven. Deze leden vragen of deze kennis bijdraagt aan de aanpak van
belastingontwijking.
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre andere lidstaten van de
EU een vergelijkbare regeling als de fiscale eenheid hebben, of juist
gebruik maken van andere regelingen, zoals een verliesoverdrachtsregeling. Deze leden vragen op welke wijze andere lidstaten reageren op de
uitspraak van het HvJ EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

12

De leden van de SP-fractie vinden het zinvol dat onderlinge transacties
binnen een fiscale eenheid zichtbaar worden. De mogelijkheden om aan
winstdrainage te doen, worden in artikel 10a weliswaar beperkt, maar de
onzichtbaarheid maakt het niet mogelijk om belastingontwijking te zien
gebeuren. Daarom steunen de leden van de SP-fractie deze stap, maar wel
hebben zij de vraag of het überhaupt materieel effect kan sorteren omdat
de Belastingdienst eigenlijk aangeeft de spoedmaatregelen niet te kunnen
uitvoeren, zeker in 2017 en 2018. De leden van de SP-fractie hebben
daarom ook grote twijfels bij de budgettaire onderbouwing die is
gegeven. Ook het CPB merkt op dat het hoog onzeker is of de 34 miljoen
euro geïnd zal worden. Het CPB beroept zich op de wijze van berekenen,
heeft zij de uitvoeringsproblemen van de Belastingdienst daarbij ook in
ogenschouw genomen?
De leden van de SP-fractie begrijpen dat de regering verschillende
onderdelen die via de per-elementbenadering kwetsbaar zijn voor
juridische procedures wil verbeteren, toch willen zij de regering vragen in
te gaan op de position papers van Prof.dr. J.W. Bellingwout en Prof.dr.mr.
D.S. Smit7, waarin zij betogen dat de spoedmaatregelen een overreactie
geven op de uitspraak van het HvJ EU. De leden van de SP-fractie willen
graag weten welke inschatting de regering maakt dat er via de
per-elementbenadering grote multinationale bedrijven aan de lat staan
voor grote sommen belastinggeld. Kan de regering die inschatting geven?
Deze leden zouden graag zien dat de maatregelen juist de ondernemingen
treffen die via hun grote juridische afdelingen of dure advocatenkantoren
allerlei fiscale sluiproutes zoeken (en vinden) om de belasting te ontwijken
en niet de bedrijven die een fiscale eenheid vormen en vallen in het
mkb-segment (de 87%).
De leden van de SP-fractie willen weten hoeveel bedrijven met een
buitenlandse dochtervennootschap zich gemeld hebben om onder
verwijzing naar de uitspraak van het HvJ EU van 22 februari 2018 om
gebruik te maken van het overgangsmaatregel. Is al duidelijk over hoeveel
winstdrainage het zal gaan?
De leden van de PvdA-fractie vragen wat er nog overblijft van het
administratieve voordeel van consolidatie als op zoveel kenmerkende
onderdelen van de Wet Vpb 1969 consolidatie achterwege dient te blijven.
Betekent dit de facto dat er naast de commerciële boekhouding nu twee
fiscale boekhoudingen bijgehouden dienen te worden? In hoeverre vereist
dit aanpassing van de aangifteprogramma’s die bedrijven en adviseurs
gebruiken om de aangifte in te dienen?
De leden van de PvdA-fractie vragen of er in dit verband over is nagedacht
om voor het mkb meer franchises te bieden. Er is voorzien in een tijdelijk
franchise op het gebied van winstdrainage, maar ook op andere onderdelen leidt het gedrag van de multinationals die tot het gaatje procederen
tot onevenredige belasting voor mkb’ers. Kan de regering duidelijk maken
waarom niet is gekozen voor een permanente franchise, en per onderdeel
waarom op de andere onderdelen niet is gekozen voor franchises? Kan de
regering voorts toezeggen bij het ontwikkelen van de toekomstige
concernregeling rekening te houden met behapbaarheid van de Wet Vpb
1969 voor het mkb?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat geen rekening is gehouden
met de houdsterverliesregeling. Waarom niet? Kan de regering beargumenteerd uiteenzetten waarom de houdsterverliesregeling niet is
7

Smit, D. Factsheet voor Kamercommissie voor Financiën d.d. 6 juli 2018, raadpleegbaar via
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2018Z13891&did=2018D39179.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

13

opgenomen, wat de gevolgen van de jurisprudentie zijn voor de houdsterverliesregeling, en wat de gevolgen zijn van het niet opnemen van de
houdsterverliesregeling?
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat de
per-elementbenadering ook gevolgen moet hebben voor de innovatiebox.
Kan de regering beargumenteerd uiteen zetten waarom de innovatiebox
niet is opgenomen, wat de gevolgen van de jurisprudentie zijn voor de
innovatiebox en wat de gevolgen zijn van het niet opnemen van de
innovatiebox? Indien alsnog wordt gekozen voor het opnemen van de
innovatiebox, op welke manier wordt het innovatieve mkb dan begeleid
bij de overgang op het nieuwe stelsel, zodat zij hun fiscale subsidie niet
verliezen door het gedrag van multinationals?
De leden van de PvdA-fractie steunen de terugwerkende kracht van de
maatregel zonder meer. De uitkomst van deze jurisprudentie is niet
onverwacht, en adviseurs hadden hun klanten reeds lang kunnen
voorbereiden. Dit onderwerp speelt immers levendig onder fiscalisten.
Bovendien bevat het wetsvoorstel waarborgen om onredelijke uitwerkingen te voorkomen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of met het wetsvoorstel een
vermeend lek wordt voorkomen. Waarom wordt deze ingrijpende
maatregel met terugwerkende kracht afgekondigd op basis van een
conclusie van een A-G zonder de einduitspraak af te wachten?
Met als gevolg dat alle 300.000 in fiscale eenheid gevoegde entiteiten
rekening moeten houden met twee vennootschapsbelastingregimes: het
huidige regime, voor het geval de einduitspraak niet in het voordeel van
de belastingplichtige zou zijn, en het aangekondigde egime, waarvan de
contouren wel waren geschetst maar de details op dat moment (en in
zekere mate op dit moment) nog niet. Bellingwout concludeert in de
wetenschappelijke factsheet:
«Een dergelijke voorwaardelijke terugwerkende kracht acht ik onacceptabel uit een oogpunt van rechtszekerheid, van vereiste kenbaarheid van
wetgeving en uit een oogpunt van een betrouwbare overheid».
Partijen die tijdens de fiscale eenheid (voor 25 oktober 2017) transacties
zijn aangegaan, worden achteraf (indien de voorgestelde wetgeving
doorgang vindt) geconfronteerd met – in sommige gevallen zeer nadelige
financiële – gevolgen die zij bij het aangaan van die transactie niet voor
mogelijk hadden gehouden en die zij zelf niet met terugwerkende kracht
ongedaan kunnen maken.
Kan de regering uitvoerig ingaan op deze scherpe beoordeling van
genoemde hoogleraar en motiveren waarom de maatregel toch getroffen
wordt?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen waarom de regering de
uitspraak van het HvJ EU van 22 februari 2018 als definitieve vaststelling
van de aanwezigheid van een lek zag. Waarom is geen rekening gehouden
met het feit dat de Nederlandse Hoge Raad de uitspraak van het HvJ EU
nog moet vertalen naar, en toepassen op, de concrete casus die voorligt
en in het kader waarvan de Hoge Raad abstracte algemene fiscaal
juridische prejudiciële (rechts-)vragen had voorgelegd aan het HvJ EU?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat het oordeel is van de
regering op een opinie van de A-G Wattel dat de Hoge Raad alsnog
belastingplichtige in het ongelijk moet stellen ten aanzien van de door
belastingplichtige veronderstelde onverenigbaarheid van het fiscale
eenheid regime met het Europese vrije vestigingsrecht. De A-G formuleert: (punt 1.15):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

14

«Belanghebbendes beroep op EU-recht moet worden afgewezen omdat
geen sprake is van discriminatie t.o.v. het vergelijkbare binnenlandgeval».
De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat de regering vindt van de
opvattingen van prof. Bellingwout dat het niet denkbeeldig is dat de Hoge
Raad bovenstaande conclusie volgt, gelet op de waterdichte redenering
van deze A-G en dat, indien de Hoge Raad de opinie van de A-G volgt, er
geen sprake is van een dreigend lek in de vennootschapsbelasting en dat
elke grond ontvalt aan de invoering van het zwaar bekritiseerde onderhavige voorstel.
Deelt de regering de eerste conclusie van prof. Bellingwout dat het
wetsvoorstel te vroeg is ingediend en deelt de regering zijn oordeel dat
verdere parlementaire discussie slechts zinvol is indien het eindoordeel
van de Hoge Raad bekend is? Wordt zijn conclusie gedeeld dat het
wetsvoorstel derhalve dient te worden aangehouden? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat het oordeel van de
regering is op de opvatting van prof. Bellingwout dat: «De onduidelijkheid
òf sprake is van een lek zet extra druk op de aan het wetsvoorstel
klevende terugwerkende kracht. Deze was al «unprecedented» vanwege
het voorwaardelijke karakter van de aangekondigde wetgeving. Het is
wezenlijk anders indien de wetgever meteen reageert op een voor de
Staat nadelig arrest met een onvoorwaardelijke aankondiging van
reparatiewetgeving ingaande per de datum van het arrest, dan de situatie
die nu voorligt en waarin wetgeving met terugwerkende kracht is
aangekondigd, maar waarvan de invoering afhankelijk is gesteld van een
nog uit te spreken rechterlijk oordeel, met als gevolg dat – zolang die
onzekere voorwaarde (de rechterlijke uitspraak) niet is vervuld – van
belastingplichtigen wordt verlangd dat zij tegelijkertijd met twee verschillende regimes rekening houden».
De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat het oordeel is van de
regering op de volgende opvatting van prof. Bellingwout:
«Tevens verzwakt de onduidelijkheid ten aanzien van het bestaan van een
lek de inhoudelijke rechtvaardiging voor toepassing van het omstreden
middel van terugwerkende kracht. Als het zo onduidelijk is of er inderdaad
een lek is, kunnen belastingplichtigen daar ook niet op voorsorteren en
valt het. naar mag worden aangenomen. mee met de dreiging van
significant te derven belastingontvangsten. Van praktische aard is tot slot
de logische veronderstelling dat de aankondiging omtrent terugwerkende
kracht haar afschrikwekkende effect al heeft gesorteerd en belastingplichtigen derhalve niet hebben voorgesorteerd op het benutten van een lek in
deze periode van 25 oktober 2017 tot heden».
De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat de reactie is van de
regering op het betoog van prof. Bellingwout:
«Deze aspecten roepen de vraag op of – ook bij het aanhouden van het
wetsvoorstel in afwachting van de einduitspraak van de Hoge Raad (zie
boven) – niet recht kan worden gedaan aan het rechtzekerheidsbeginsel
en reeds nu kan worden besloten om de terugwerkende kracht tot
25 oktober 2017 uit het wetsvoorstel te verwijderen en te vervangen door
een datum van inwerkingtreding die niet eerder ligt dan de datum waarop
de Hoge Raad (indien dit zou gebeuren in afwijking van de conclusie van
A-G (Wattel) de aanwezigheid van een Europeesrechtelijk «lek» in de
vennootschapsbelasting bevestigt».
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering uitvoerig kan
antwoorden op het volgende betoog van prof. Bellingwout dat in enkele
onderdelen uiteenvalt:
«De procedure voor de Hoge Raad (en daarmee ook het geschil waarover
het HvJ EU zich heeft uitgelaten) betreft de aftrekbaarheid van rente in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

15

context van de wisselwerking tussen artikel 10a Vpb en het fiscale eenheid
regime van art. 15 Vpb. Het wetsvoorstel sorteert voor op een
EU-strijdigheid van deze wisselwerking en repareert dit bij voorbaat door
het bestaan van een fiscale eenheid voor toepassing van artikel 10a te
negeren. Daar blijft het echter niet bij. Het wetsvoorstel trekt deze lijn (het
negeren van de fiscale eenheid) door naar andere bepalingen in de
vennootschapsbelasting (art. 13, 13l, 20a) waarin zich naar de mening van
de Staatssecretaris wellicht ook een mogelijke EU-strijdigheid kan
voordoen in combinatie met het fiscale eenheid regime. Het is echter
hoogst discutabel dat een uitkomst in deze 10a-procedure één op één kan
worden geëxtrapoleerd naar deze andere bepalingen. A-G Wattel betoogt
in zijn recente conclusie op overtuigende wijze dat de uitkomst van deze
procedure in grote mate wordt bepaald door de specifieke aspecten van
art. 10a. Het nu reeds doortrekken van (de overigens nog onzekere)
uitkomsten in deze procedure naar de genoemde andere wetsartikelen is
voorbarig en vormt in mijn ogen «overkill». Over al deze bepalingen zal
eerst moeten worden geprocedeerd voordat duidelijk is of inderdaad
sprake is van een EU-strijdigheid van deze bepalingen in de wisselwerking
met het regime van de fiscale eenheid. Daarop nu reeds een voorschot
nemen met voor belastingplichtigen zeer belastende wetgeving, acht ik
niet zorgvuldig en geen blijk geven van een objectieve afweging tussen de
belangen van belastingplichtigen en die van de staat/schatkist.»
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering uitvoerig kan
antwoorden op het volgende uitvoerige betoog van prof. Bellingwout:
«Het grootste bezwaar van het onderhavige wetsvoorstel is dat de
spoedreparatie plaatsvindt op het verkeerde onderdeel van de vennootschapsbelasting, nl. met een ingrijpende aanpassing en beknotting van
het fiscale eenheid regime. Deze route is gekozen op basis van het
uitgangspunt dat dit regime op onderdelen («per element») bezien strijdig
is het met het EU-recht en dat dit veroorzaakt wordt door het feit dat een
binnenlandse dochtermaatschappij wel kan worden gevoegd in een
fiscale eenheid en een buitenlandse dochtermaatschappij (in beginsel)
niet, met als gevolg dat bepalingen zoals art. 10a voordeliger uitwerken in
binnenlandse dan in grensoverschrijdende situaties. A-G Wattel laat
overtuigend zien dat het verschil in behandeling tussen binnen- en
buitenlandse situaties niet veroorzaakt wordt door de wisselwerking
tussen art. 10a en het regime van de fiscale eenheid, maar reeds besloten
ligt in art. 10a zelf».
De door de indiener van het onderhavige wetsvoorstel gevoelde druk op
het regime van de fiscale eenheid is het gevolg van een Babylonische
spraakverwarring, hetgeen A-G Wattel in zijn conclusie (punt 1.15)
kernachtig verwoordt als:
«de onoverzichtelijkheid die thans ontstaan is als gevolg van een verkeerd
antwoord, op basis van verkeerde veronderstellingen, op een verkeerde
vraag» en verderop in zijn conclusie (punt 1.24) in niet mis te verstane
bewoordingen duidt als «uw onfortuinlijke gerichtheid op de (...)
problematiek van de fiscale eenheid en (...) de Luxemburgse misslagen ter
zake van de feiten en het recht».
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op de vereenvoudigde weergave van prof. Bellingwout van de basis voor
de redenering van de A-G Wattel in de eigen woorden van prof.
Bellingwout en vanuit zijn eigen visie op deze zaak:
«Art. 10a beoogt het op gekunstelde wijze omzetten van eigen in vreemd
vermogen tegen te gaan in situaties waarin de aldus gecreëerde rentelast
de Nederlandse belastinggrondslag uitholt. Denk aan het uitkeren van
winstreserves in de vorm van dividend dat meteen weer van de aandeelhouder wordt terug geleend. De belastingplichtige had in dat geval
kennelijk een financieringsbehoefte en economisch gezien ligt het dan niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

16

voor de hand om eigen vermogen (dividend) uit te keren en over te
stappen van een financiering met eigen vermogen naar een financiering
met vreemd vermogen, met als gevolg dat zonder enige wijziging in
activiteiten of functies de winst van die activiteiten plotseling wordt
weggepoetst met een aldus ontstane rentelast. Een rentelast die er
voorheen niet was en die ook niet nodig was. De rente is in dat geval niet
aftrekbaar, tenzij uiteraard wel zakelijke (lees: andere dan fiscale)
motieven aanwezig zijn om tot een dergelijke «omkatting» van eigen in
vreemd vermogen te besluiten».
«Hetzelfde geldt voor een kapitaalstorting in een buitenlandse dochtermaatschappij, die de Nederlandse moedermaatschappij financiert met een
lening vanuit de groep. Die kapitaalstorting resulteert (bij winstgevendheid van de buitenlandse dochter) in dividend aan de Nederlandse
moeder dat onder de deelnemingsvrijstelling is vrijgesteld van Nederlandse vennootschapsbelasting. Dat betekent dat de rentelast bij de
moeder andere, Nederlandse winst verlaagt, hetgeen in beginsel
toepassing van art. 10a op deze situaties van «base erosion» rechtvaardigt
(wederom, met de mogelijkheid tegenbewijs, zoals voorzien in het derde
lid). Bij een kapitaalstorting in een binnenlandse dochtermaatschappij –
die de belastingplichtige moedermaatschappij financiert met een lening
van een groepsmaatschappij – ligt dit wezenlijk anders. Met die kapitaalstorting worden door de dochtermaatschappij nieuwe ondernemingsactiviteiten opgestart, welke activiteiten nieuwe belastbare winst (in jargon:
«grondslag») in Nederland genereren. De dochtermaatschappij had zelf
ook een lening kunnen aangaan om die activiteiten op te starten. De
lening valt in zo’n geval, geheel terecht, buiten de «delictsomschrijving»
van art. 10a. Het feit dat de moedermaatschappij die lening aangaat en
vervolgens het geld als kapitaal aan de dochter ter beschikking stelt,
maakt economisch gezien geen verschil. In deze situatie is evenmin in
Nederland sprake van «grondslaguitholling» («base erosion»). Tegenover
de renteaftrek bij de moeder staat immers belastbare winst bij de dochter.
Toch valt deze laatste, binnenlandse situatie wel onder de «delictsomschrijving» van art. 10a. Echter, er is in beginsel geen aanleiding om art.
10a toe te passen, gelet op het uitsluitende doel van deze bepaling om
«base erosion» te bestrijden. In de huidige praktijk zal doorgaans in deze
binnenlandse situaties een beroep worden gedaan op de tegenbewijsregeling (zakelijk motief, immers geen ontgaan van belasting), met als
gevolg dat art. 10a de facto de renteaftrek niet beperkt. Het zou echter
sterk de voorkeur verdienen om in de wettelijke delictsomschrijving van
art. 10a zelf te verankeren, met de daarbij passende nuances, dat geen
sprake is van grondslaguitholling indien de kapitaalstorting wordt
aangewend voor het genereren van in Nederland belastbare winst. Dan
ligt het onderscheid binnenlandse/grensoverschrijdende kapitaalstorting
voor iedereen kenbaar vast in de wet, en kan ook het HvJ EU daar niet
overheen stappen. Zoals A-G Wattel in zijn conclusie aangeeft (punt 1.12),
is het maken van een dergelijk onderscheid in art. 10a EU-rechtelijk
geoorloofd:
«Het HvJ EU heeft immers, in onder meer de zaken SGI, SIAT, Itelcar, en
de zeer recente zaak Hornbach-Baumarkt (...) expliciet aanvaard dat
lidstaten antigrondslag uithollingsmaatregelen alleen op grensoverschrijdende gevallen toepassen omdat de uitholling zich daar nu eenmaal
voordoet, en niet zozeer binnenslands. Wel moet de maatregel uiteraard
proportioneel zijn.»
Wattel concludeert (punt 1.23) vervolgens dat art. 10a, vanwege de
mogelijkheid van tegenbewijs, aan deze proportionaliteitseis voldoet en
dus als maatregel geschikt is om een dergelijk onderscheid tussen
binnenlandse en grensoverschrijdende gevallen te maken.
De leden van de fractie van 50PLUs vragen of de regering deze weergave
en conclusie deelt. Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

17

De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat het oordeel is van de
regering op de conclusie van prof. Bellingwout:
«Mijn conclusie luidt dat het onderhavige wetsvoorstel voortborduurt op
een Babylonische spraakverwarring, geen fiscaaltechnische grond heeft
en een oplossing aan de verkeerde kant van de vennootschapsbelasting
zoekt voor een niet bestaand probleem. Het wetsvoorstel dient te worden
vervangen door een wetsvoorstel waarmee art. 10a (eerste lid, onderdeel
b) in die zin wordt aangepast dat het reeds in de tegenbewijsregeling van
art. 10a impliciet besloten liggende onderscheid tussen binnenlandse en
grensoverschrijdende kapitaalstortingen helder en EU-conform wordt
vastgelegd, zodat daarmee ook wet systematisch tot uitdrukking komt dat
een dergelijke onderscheid geen verband houdt met de wisselwerking
tussen art. 10a en het regime van de fiscale eenheid (en het in dit regime
gehanteerde onderscheid tussen binnenlandse en buitenlandse dochtermaatschappijen), met als gevolg dat dit fiscale eenheid regime in haar
huidige vorm kan worden behouden.»
De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat de reactie is van de
regering op de stelling van VNO-NCW en MKB-Nederland dat het
voorkomen van grondslaguitholling het enige argument is voor onderhavige wetgeving met terugwerkende kracht en dat de verwachte
gedragseffecten en daarmede de gevreesde grondslaguitholling slechts
beperkt worden toegelicht?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op het volgende betoog van VNO-NCW:
«In de memorie van toelichting wordt gesproken over enkele honderden
miljoenen euro’s. Dat impliceert een grondslaguitholling van enkele
miljarden, en een hoeveelheid kunstmatige leningen van tientallen
miljarden euro’s. Niet duidelijk is hoe dit omvangrijke gedragseffect is
becijferd. Het kabinet vreest grote budgettaire gevolgen maar de hoogte
daarvan, en de zekerheid waarmee zich dit zal materialiseren wordt
onvoldoende duidelijk. Daarbij dient zich ook de vraag aan of de aangevoerde redengeving in dezelfde mate geldt voor alle elementen van het
wetsvoorstel of slechts ten aanzien van een onderdeel. Als het alleen gaat
over de renteaftrekbeperking, zou het wetsvoorstel zich dan niet daar op
moeten richten»?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op het volgende betoog van VNO-NCW en MKB-Nederland:
«In dit verband wijzen wij erop dat de Hoge Raad nog uitspraak moet
doen in genoemd arrest. Het lijkt ons daarbij van wezenlijk belang dat de
Advocaat-Generaal van de Hoge Raad recent een nadere conclusie
uitbracht waarin hij aangeeft van mening te zijn dat het EU Hof van
Justitie op basis van verkeerde veronderstellingen, op een verkeerde
vraag, een verkeerd antwoord heeft gegeven en dat het beroep op het
EU-recht moet worden afgewezen. In die zin zou men onderhavig
wetsvoorstel als prematuur kunnen kwalificeren. Zou de Hoge Raad de
A-G volgen in zijn conclusie dan lijkt onderhavige wetgeving overbodig».
Is de regering het met deze stelling van VNO-NCW eens dat men het
voorstel als prematuur zou kunnen kwalificeren?
Zo nee, waarom niet?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering een antwoord
kan geven op de volgende vragen van VNO-NCW en MKB-Nederland:
«Kan de Staatssecretaris de noodzakelijkheid van de spoedreparatie met
terugwerkende kracht meer uitgebreid onderbouwen, mede gelet op de
uitvoeringstoets van de Belastingdienst? Welke beleidsmatige voor- en
nadelen zijn daarbij afgewogen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

18

Kan de Staatssecretaris de omvang van de verwachte grondslaguitholling
– zonder reparatie – nader onderbouwen, bijvoorbeeld aan de hand van
door het CPB gecertificeerde ramingsmemo’s?
In hoeverre is bij deze raming rekening gehouden met het feit dat
kunstmatige leningen te bestrijden zijn met de voorgenomen introductie
van een bronheffing op rentestromen naar low tax jurisdicties?
Is overwogen om alsnog af te zien van terugwerkende kracht? Zo nee,
waarom niet? Hoe groot is de derving wanneer het wetsvoorstel zonder
terugwerkende kracht wordt ingevoerd per 1 januari 2019?
Is overwogen om de terugwerkende kracht alsnog te beperken tot
1 januari 2018, een logisch verandermoment en daardoor minder complex
en voor bedrijfsleven en Belastingdienst dus beter uitvoerbaar? Hoe
weegt dit op tegen een eventueel nadeel voor de schatkist?
Hoe groot zijn de budgettaire risico’s per element of artikel van het
wetsvoorstel? Kan per onderdeel worden aangegeven hoe groot de
verwachte derving is als reparatie daarvan niet door zou gaan?
Als de budgettaire risico’s vooral liggen in de sfeer van de renteaftrekbeperking, kan de Staatssecretaris dan aangeven welke redenen ten
grondslag liggen aan de voorgestelde terugwerkende kracht op de
overige elementen?
Het aangevoerde arrest van het EU Hof van Justitie ziet alleen op de
renteaftrekbeperking van artikel 10a Vpb. Kan de Staatssecretaris
aangeven waarom ook op andere punten de fiscale eenheid moet worden
gerepareerd – nota bene met terugwerkende kracht – als er geen
jurisprudentie is die daartoe noopt?
Kan de Staatssecretaris aangeven waarom onderhavig wetsvoorstel nu
reeds aan het parlement is aangeboden terwijl de Hoge Raad nog geen
uitspraak heeft gedaan?»
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering in kan gaan op
het betoog van VNO-NCW en MKB-Nederland over de dooruitdelingsfaciliteit in de dividendbelasting:
«Onder de huidige regelgeving kan de dooruitdelingsfaciliteit worden
beoordeeld met in achtneming van de fiscale eenheid. De fiscale eenheid
ontvangt dividenden uit het buitenland waarop dividendbelasting is
ingehouden en bij dooruitdeling kan deze verrekend worden. Door de
voorgestelde spoedreparatie is met terugwerkende kracht de dooruitdelingsfaciliteit niet van toepassing. Wij begrijpen dat dit in het wetsvoorstel
is getracht te ondervangen door toepassing van artikel 12 Wet DB. Echter,
dan moet worden voldaan aan vereisten die belastingplichtigen achteraf
niet met terugwerkende kracht kunnen vervullen. Door terugwerkende
kracht toe te kennen aan dit element bestaat er een reëel risico dat
verrekenbare bedragen zullen «verdampen». Ook hier vragen wij ons af of
er echt een noodzaak is dit element te repareren, mede gelet op de
voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting. De uitspraak van het
EU Hof van Justitie geeft daartoe in ieder geval geen aanleiding. Wij
merken nog op dat onderhavig voorstel op korte termijn kan leiden tot
tientallen extra dividendbelastingaangiftes».
Kan de regering specifiek reageren op de vraag van VNO-NCW of er echt
een noodzaak is dit hier genoemde element te repareren, mede gelet op
de voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting? De uitspraak van
het HvJ EU geeft daartoe in ieder geval geen aanleiding.
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat het RB aandacht
vraagt voor de terugwerkende kracht. In het wetsvoorstel is aangegeven
dat bepaalde maatregelen terugwerkende kracht hebben tot en met
25 oktober 2017 om 11.00 uur. Hierdoor kunnen bestaande fiscale
eenheden/(mkb-)ondernemingen te maken krijgen met artikel 10a,
artikel 13, negende tot en met vijftiende, en zeventiende lid, artikel 13l en
artikel 20a Vpb, waar voorheen deze bepalingen niet aan de orde waren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

19

door de werking van de fiscale eenheid. Het RB wijst er, in lijn met de brief
van het RB op dat dit de rechtszekerheid niet ten goede komt. Kan de
regering op dit punt reageren?
Met het RB vragen de leden van de fractie van 50PLUS of de terugwerkende kracht wel in overeenstemming is met artikel 1 Eerste protocol
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), vooral of wel
aan het vereiste van «fair balance» is voldaan en de belastingplichtigen
gerechtvaardigde verwachtingen kunnen ontlenen aan de bestaande
wetgeving. Kan een nadere toelichting op dit punt worden gegeven?
Zonder enige duidelijkheid bestaat namelijk het risico op gerechtelijke
procedures, wat naar de mening van het RB zoveel mogelijk vooraf moet
worden voorkomen.
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat volgens de wetgever
niet kan worden uitgesloten dat voortijdig nog andere (reparatie)maatregelen moeten worden getroffen. In de literatuur zijn al verschillende
regelingen genoemd die mogelijk ook in strijd zijn met het EU-recht, maar
(vooralsnog) niet worden gerepareerd. Kan zo spoedig mogelijk duidelijkheid hieromtrent worden gegeven, met name in verband met de
rechtszekerheid voor belastingplichtigen? Kan er van worden uitgegaan
dat aan dergelijke maatregelen (die momenteel dus nog niet bekend zijn)
geen terugwerkende kracht (tot 25 oktober 2017 om 11.00 uur) wordt
verbonden? Deze leden ontvangen graag een bevestiging hiervan omdat
dit hen vanzelfsprekend lijkt vanwege het voornemen om de wijzigingen
van artikel 13a Vpb ook pas per 1 januari 2019 van kracht te laten worden.
De leden van de fractie van 50PLUS noemen dat de regering gehoor heeft
gegeven aan de oproep van het RB om een overgangsmaatregel in te
voeren om het mkb te ontzien. Op zich is er begrip voor de aanvullende
voorwaarde dat de inspecteur de mogelijkheid behoudt om aannemelijk te
maken dat aan de schuld – of aan de daarmee verband houdende
rechtshandeling – niet in overwegende mate zakelijke overwegingen ten
grondslag liggen, zodat daarmee kwaadwillenden kunnen worden
bestreden. orden hierdoor goedwillende belastingplichtigen niet de dupe
van deze ruime mogelijkheid? Kan eenzelfde toezegging worden gedaan
als bij de invoering van artikel 10a Vpb in 1996, namelijk dat de inspecteur
zich terughoudend zal opstellen bij het opvragen van gegevens in
bestaande gevallen als hij geen aanwijzingen heeft dat artikel 10a Vpb
speelt?
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat het onderhavige
wetsvoorstel nu pas aanhangig is. Het is nog niet duidelijk of en wanneer
het wetsvoorstel wordt aangenomen. Daardoor bestaat het risico dat er
(relatief) weinig tijd voor belastingplichtigen resteert om hun structuur
aan te passen en gebruik te maken van de overgangsmaatregel. Kan de
termijn om de overgangsmaatregel toe te passen, verlengd worden? Dit
mede vanwege de veelheid aan tijd die het bepalen of artikel 10a Vpb van
toepassing is, met zich meebrengt. Het drempelbedrag van 100.000 euro
geldt per fiscale eenheid en niet per vennootschap van de fiscale eenheid.
Kan een nadere verduidelijking worden gegeven over hoe deze regeling in
de praktijk moet worden toegepast? Het lijkt niet onlogisch om de
drempel te laten gelden per vennootschap, aangezien de fiscale eenheid
juist voor toepassing van artikel 10a Vpb ook moet worden weggedacht?
De leden van de fractie van 50PLUS noemen dat er volgens de memorie
van toelichting geen temporele beperking is. Daarbij verwijst de memorie
van toelichting naar op 25 oktober 2017 om 11.00 uur ’s ochtends
bestaande leningen. Een ander element van de temporele werking is in
hoeverre de fiscale eenheid moet worden weggedacht. Moet deze worden
weggedacht alsof de fiscale eenheid nooit heeft bestaan? Of moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

20

weggedacht tot invoering van de in het wetsvoorstel genoemde artikelen?
Of tot het aangaan van de lening? Of tot het verrichten van de rechtshandeling?
Deze leden vragen of het toepassen van de spoedreparatiemaatregelen
zonder temporele beperking er toe leidt dat de terugwerkende kracht van
deze wetgeving materieel gezien verder teruggaat dan tot 25 oktober 2017
om 11:00 uur. Als voorbeeld kan artikel 20a Wet Vpb 1969 worden
genoemd. Indien deze bepaling zonder temporele beperking moet worden
toegepast, heeft dit ook gevolgen voor belangenwijzigingen die, mogelijk
zelfs vele jaren (binnen de maximale verrekeningstermijn), vóór
25 oktober 2017 om 11:00 uur hebben plaatsgevonden en daarmee ook op
verrekenbare verliezen van belastingjaren voor 2017.
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat het voorgestelde
artikel 15, lid 16, eerste volzin Wet Vpb 1969 bepaalt dat enkele artikelen,
«met inachtneming van alle regelingen die daarmee verband houden»,
moeten worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid. Deze leden
hebben in de toelichting node gemist aan welke «regelingen» hierbij moet
worden gedacht en verzoekt hierop meer toelichting te geven. Kan per
artikel worden aangegeven welke regelingen met dat artikel verband
houden? In het bijzonder verzoeken deze leden te bevestigen dat artikel 8
en artikel 8b Wet Vpb 1969 met artikel 10a en artikel 13l Wet Vpb 1969
verband houden?
Deze leden vragen voorts of met samenhangende regelingen alleen
wettelijke regelingen worden bedoeld, of ook de artikelen uit bijvoorbeeld
het Besluit fiscale eenheid 2003, de uitvoeringsregelingen, uitvoeringsbeschikkingen en mogelijk zelfs de beleidsbesluiten onder samenhangende
regelingen moeten worden begrepen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op de volgende constatering van de NOB:
«Er zijn niet alleen regelingen die samenhangen met de genoemde
artikelen (art. 10a, art. 13, lid 9 tot en met 15 en lid 17, art. 13l en art. 20a
Wet Vpb 1969), maar dat ook de omgekeerde situatie bestaat. De
genoemde artikelen houden verband met niet-genoemde artikelen. Denk
daarbij aan de situatie waarin art. 15ad Wet Vpb 1969 moet worden
toegepast en daarbij de samenloop met art. 13l Wet Vpb 1969 relevant is
(art. 7 Besluit aftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente).
Moet art. 7 van het Besluit aftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente nu worden toegepast alsof voor de toepassing van art. 13l Wet Vpb
1969 de fiscale eenheid niet bestaat?
Zo ja, dan verzoeken deze leden dit tot uitdrukking te brengen in de
wettekst alsmede een duidelijk voorbeeld te geven hoe de wettekst dan
uitwerkt in deze situatie. En dient voor de toepassing van bijvoorbeeld art.
13b Wet Vpb 1969, art. 10a Wet Vpb 1969 eveneens te worden weggedacht, waardoor de verbondenheidsfictie van art. 10a lid 7 Wet Vpb 1969
eveneens niet geldt»?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op de constatering van de NOB dat met de genoemde artikelen verband
houdende regelingen in voorkomende gevallen reeds voorzien in een
wegdenkgedachte, zoals art. 15ah, lid 3, Wet Vpb 1969.
Deze leden ontvangen graag een bevestiging dat dit artikel na invoering
van het wetsvoorstel zo moet worden gelezen dat, indien sprake is van
niet-aftrekbare rente die wordt bijgeteld op grond van het voorgestelde
art. 15, lid 16, tweede volzin, deze rente wel «in de winst van de fiscale
eenheid» tot uitdrukking is gekomen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan aangeven
hoe artikel 15ah, lid 3, Wet Vpb 1969 zou moeten worden toegepast,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

21

indien op basis van goed koopmansgebruik een verschil in de in een jaar
in aanmerking te nemen verschuldigde rente en betaalde rente zou
ontstaan.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering in kan gaan op
de samenloop tussen het voorgestelde artikel 15, lid 16 en 17, Wet Vpb
1969 en art. 15ac, lid 5, Wet Vpb 1969. Deze leden ontvangen graag een
bevestiging dat in situaties waarin door het voorgestelde art. 15, lid 16 en
17, Wet Vpb 1969 de (wereld-)winst van de fiscale eenheid wordt
verhoogd doordat rente op grond van art. 10a Wet Vpb 1969 niet in aftrek
komt, bij het berekenen van de objectvrijstelling eveneens kan worden
uitgegaan van die verhoogde winst. Art. 10a Wet Vpb 1969 werkt dan in
gelijke mate door in de wereldwinst als in de bijdragewinst voor de
objectvrijstelling.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op de vragen over fiscale eenheden van fiscale beleggingsinstellingen
(FBI’s) die geconfronteerd worden met een verhoging van de fiscale winst
als gevolg van de spoedreparatiemaatregelen. In dat geval wordt de
uitdelingsverplichting dienovereenkomstig verhoogd. Kan dit onwenselijke gevolgen hebben?
Deelt de regering de constatering van de NOB dat fiscale eenheden van
FBI’s zich nauwelijks voordoen, de spoedreparatiemaatregelen geen
gevolgen kunnen hebben voor de verschuldigde vennootschapsbelasting
bij een FBI (tarief is nihil), doch mogelijk slechts gevolgen kan hebben
voor de uitdelingsverplichting bij een FBI en een strijd met het EU-recht
zich niet goed laat denken?
Wat vindt de regering van het voorstel van de NOB om de spoedreparatiewetgeving niet te laten gelden voor fiscale eenheden van FBI’s?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan ingaan op
de wijze waarop wordt omgegaan met reeds ingediende aangiften over
het jaar 2017, indien het wetsvoorstel kracht van wet zou krijgen. Daarbij
wordt in het bijzonder aandacht gevraagd voor de eventuele verschuldigde belastingrente als de winst van de fiscale eenheid ten gevolge van
de spoedreparatiemaatregelen wordt verhoogd. Kan de regering ingaan
op de situaties waarin reeds aanslagen over 2017 zijn opgelegd? Kan ook
worden aangegeven op welke wijze belastingplichtigen bij hun voorlopige
aangifte over 2018 kunnen omgaan met de aangekondigde spoedreparatie?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering de vrees van de
NOB deelt dat de impact van de spoedreparatiemaatregelen en de
(daarna) aangekondigde afschaffing van het fiscale-eenheidsregime op
het Nederlandse vestigingsklimaat wordt onderschat. In dit verband geldt:
«vertrouwen komt te voet en gaat te paard». Het is de afgelopen maanden
gebleken dat het aan het bedrijfsleven moeilijk is uit te leggen dat een zo
vertrouwde en gewaardeerde regeling als de fiscale eenheid op deze wijze
(op stel en sprong) wordt gewijzigd. Wat vindt de regering van de oproep
van de NOB om in het vervolgtraject alle alternatieven in overweging te
nemen en een serieuze kans te geven?
De leden van de fractie van 50PLUS verwijzen naar de brief van 5 januari
2018 van de NOB8 waarin een lans gebroken wordt voor de invoering van
een grensoverschrijdende fiscale eenheid als alternatief voor de spoedre-

8

Aanvullend Commentaar van de Commissie Wetsvoorstellen van de Nederlandse Orde van
Belastingadviseurs op de aangekondigde spoedreparatiemaatregelen inzake de fiscale eenheid:
concrete alternatieven en (lange)termijnoplossingen, d.d. 5 januari 2018, raadpleegbaar via
https://www.nob.net/aanvullend-nob-commentaar-spoedreparatiemaatregelen-fiscale-eenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

22

paratie en als toekomstbestendige concernregeling. Kan de regering ten
principale reageren op de volgende beschouwingen van de NOB:
«De Orde is er zich van bewust dat door de Staatssecretaris is aangegeven
dat hij dit niet de goede weg vindt. De Orde is echter niet overtuigd door
de door de Staatssecretaris aangedragen argumenten. Voor zover nodig,
verduidelijkt de Orde nogmaals dat het haar niet te doen is om de
introductie van een fiscale faciliteit voor het internationale bedrijfsleven,
maar beoogt zij de «nationale» fiscale eenheidsregeling te redden door
haar EU-rechtelijk aanvaardbaar te maken.»
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op de volgende argumentatie van de NOB:
«Zoals door hoogleraren Kok en De Vries in WFR 2018/37 is beschreven, is
het zeer wel mogelijk een grensoverschrijdende fiscale-eenheidsregeling
te ontwerpen zonder vrees voor planningsmogelijkheden of grote
budgettaire effecten. De ogen niet sluitend voor de eerste reacties van de
Staatssecretaris, houdt de Orde wederom een pleidooi om de regeling
van de grensoverschrijdende fiscale eenheid een serieuze kans te geven
en herhaalt de Orde haar aanbod haar expertise ter beschikking te stellen
om een toekomstbestendige fiscale eenheidsregeling handen en voeten te
geven. Tevens zal de Orde na het zomerreces met een vergelijkend
onderzoek komen van de vergelijkbare fiscale eenheid stelsels in andere
Europese landen en hier de voor-en nadelen van inventariseren.»
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering als dit
wetsvoorstel met terugwerkende kracht wordt ingevoerd ook voornemens
is artikel 13l van de Wet Vpb 1969 te schrappen, gezien de problemen
rond de uitvoerbaarheid en de vervanging van dit artikel door de
invoering van ATAD.
4. Herstel omissie innovatiebox
Waarom is bij het Belastingplan 2018 niet gedacht aan een overgangsregeling met betrekking tot de innovatiebox, zo vragen de leden van de
VVD-fractie. Waarom heeft de regering gekozen voor een terugwerkende
kracht tot en met 1 maart 2018? Klopt het dat het overgangsrecht
abusievelijk niet is aangepast en daarmee de gebruikers niets te verwijten
valt?
De leden van de SP-fractie vragen de regering te reflecteren op het feit dat
bij de aanpassing van de innovatiebox de overgangsregeling over het
hoofd is gezien. Hoe kan dit precies gebeurd zijn? Is er wellicht teveel
belastingwetgeving in één keer aangekondigd en hoe wordt dit in de
toekomst voorkomen?
5. Uitvoeringsaspecten en gevolgen voor het bedrijfsleven
Hoe kan het dat er gekozen wordt voor een maatregel die door de
Belastingdienst zelf beschreven wordt als onuitvoerbaar, zo vragen de
leden van de VVD-fractie. Welke stappen worden concreet gezet door de
regering om dit probleem op te lossen?
De leden van de VVD-fractie vragen of de 10 miljoen euro administratieve
lasten uitgesplitst kunnen worden. Hoe is de verdeling tussen het
grootbedrijf en kleinere ondernemingen? Er wordt gesproken over
gemiddeld 250 euro per onderneming aan aanpassingskosten, hoe groot
is dit voor het grotere bedrijfsleven, die vaak tientallen dochterondernemingen hebben?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

23

De leden van de VVD-fractie vragen of de regering uitgebreid in kan gaan
op de keuze voor selectief toezicht.
Zijn er andere opties op tafel gelegd om de uitvoeringskosten van de
Belastingdienst laag te houden? Zo ja, welke opties zijn dat geweest en
wat was de reden waarom er niet voor gekozen is? Zo nee, is er overleg
met het bedrijfsleven gevoerd om de uitvoeringskosten zo laag mogelijk
te houden?
Is al meer duidelijk over de uitvraag van de Belastingdienst in het
aangiftebiljet? Zo nee, wanneer wordt deze duidelijkheid gegeven?
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering uitgebreid in kan gaan
op het advies van het Adviescollege toetsing regeldruk om ook aandacht
te besteden aan de regeldruk als gevolg van de reparatie van de innovatiebox en de aangepaste toepassing van de dividendbelasting, waarbij het
adviescollege een waarschuwing geeft en de memorie van toelichting
spreekt over een niet noemenswaardige verhoging van de administratieve
lasten.
In de uitvoeringstoets van de Belastingdienst met betrekking tot
artikel 10a, artikel 13, negende tot en met vijftiende en zeventiende lid en
artikel 20a luidt het oordeel dat de regeling uitvoerbaar is, mits wordt
geaccepteerd dat de uitvoerbaarheid over 2017 en 2018 problematisch is.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven wat met
betrekking tot deze artikelen wordt bedoeld met «mits wordt geaccepteerd
dat de uitvoerbaarheid over 2017 en 2018 problematisch is»?
In de uitvoeringstoets met betrekking tot artikel 13l wordt eerst geoordeeld dat het voorstel niet uitvoerbaar is, omdat de benodigde toezichtsexpertise niet op korte termijn beschikbaar zal zijn. Vervolgens is gekozen
voor een alternatieve toets en die luidt dat het voorstel uitvoerbaar is,
mits artikel 13l per 1 januari 2019 wordt afgeschaft en wordt ingezet op
selectief toezicht. Selectief toezicht houdt op grond van de uitvoeringstoets in ieder geval in dat geen vooroverleg mogelijk is over artikel 13l. De
leden van de CDA-fractie vragen een uitgebreidere beschrijving wat
verstaan moet worden onder «selectief toezicht». Wordt er dan wel
toezicht gehouden op correcte invulling van de aangifte met betrekking tot
dit artikel? Welke budgettaire risico’s levert dit op? Is er alleen geen
vooroverleg mogelijk over de samenloop tussen artikel 13l en de fiscale
eenheid of überhaupt niet over artikel 13l? Houdt onderhavig wetsvoorstel
gezien de uitvoeringstoets ook de belofte in dat artikel 13l zal worden
afgeschaft per 1 januari 2019, omdat de Belastingdienst het voorstel
anders niet kan uitvoeren?
De leden van de CDA-fractie merken op dat in alle uitvoeringstoetsen
wordt gewezen op «meer voorstellen in het
Vpb-(vennootschapsbelasting)domein» die de komende periode worden
verwacht. Kan de regering aangeven op welke voorstellen gedoeld wordt?
Wat zijn de verwachte gevolgen van de samenloop tussen onderhavig
wetsvoorstel en de verwachte voorstellen?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om een reactie op deze
conclusies uit de uitvoeringstoetsen. Hoe uitvoerbaar is een voorstel als er
selectief toezicht is en als de uitvoering enkele jaren problematisch is?
Verder missen de leden van de CDA-fractie in de uitvoeringstoetsen het
feit dat veel bedrijven twee keer aangifte zullen moeten doen. Het is
natuurlijk mogelijk om uitstel aan te vragen tot na inwerkingtreding van
onderhavig wetsvoorstel, maar dat heeft wel tot gevolg dat 8% rente
verschuldigd zal zijn. Wat gaat de Belastingdienst met al deze dubbele
aangiften doen? Wat betekent dit voor de werkdruk en de uitvoerbaarheid? Of wordt alleen de laatste aangifte in behandeling genomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

24

De leden van de CDA-fractie vragen de regering tevens op welke wijze een
belastingplichtige compliant kan zijn. Hoe moet de belastingplichtige de
extracomptabele berekeningen communiceren met de Belastingdienst nu
dit niet via het aangifteformulier (voor 2017 en 2018) kan? Hoe gaat de
Belastingdienst deze extracomptabele berekeningen verwerken, nu dit
niet via het gewone systeem kan? Kan de regering bovendien meer
duidelijkheid geven op welke wijze deze extracomptabele berekeningen
vanaf 2019 via de aangifte zullen worden gevraagd?
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze belastingplichten bij
hele oude leningen en fiscale eenheden kunnen voldoen aan de bewijslast
van met name artikel 10a. Het aangaan van een fiscale eenheid was
immers al mogelijk op grond van het Besluit op de Winstbelasting 1940.
En zolang de lening binnen de fiscale eenheid is aangegaan is deze fiscaal
niet zichtbaar. Wat als de belastingplichtige niet meer kan nagaan voor
welk doel een zeer oude lening tussen twee vennootschappen van de
fiscale eenheid is aangegaan?
Ook bij de gevolgen voor het bedrijfsleven missen de leden van de
CDA-fractie het feit dat veel bedrijven twee keer aangifte zullen moeten
doen, dan wel extra kosten aan belastingrente bij het vragen van uitstel
voor het doen van aangifte. Bovendien kan belastingrente ook bij het twee
keer doen van aangifte verschuldigd zijn wanneer onderhavig
wetsvoorstel leidt tot een hogere winst. Acht de regering het redelijk en
rechtvaardig dat deze belastingrente in rekening gebracht gaat worden
gezien het feit dat het wetsvoorstel nog niet eens ingediend/openbaar was
op de reguliere aangiftedatum van 1 juni?
De leden van de D66-fractie vragen hoe de regering de inschatting over de
uitvoeringskosten en administratieve lasten van verschillende belanghebbenden weegt, namelijk dat de incidentele kosten voor de praktijk flink
boven de raming uitgaan.
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre het gebroken boekjaar,
volgend uit de terugwerkende kracht tot 25 oktober 2017 11 uur, tot extra
administratieve lasten en uitvoeringskosten leidt. Deze leden vragen of
een aanpassing van de terugwerkende kracht naar 1 januari 2018 zou
bijdragen aan een vermindering van deze uitvoeringskosten en administratieve lasten, zowel voor het bedrijfsleven als voor de Belastingdienst.
Deze leden vragen hoe groot de budgettaire derving is wanneer het
wetsvoorstel zodanig wordt aangepast dat de terugwerkende kracht loopt
tot 1 januari 2018.
De leden van de D66-fractie lezen dat het eindoordeel van de Belastingdienst over de uitvoerbaarheid voor toezicht verandert van niet
uitvoerbaar naar uitvoerbaar wanneer wordt ingezet op selectief toezicht
en op voorwaarde dat artikel 13l van de Wet Vpb 1969 per 1 januari 2019
wordt afgeschaft als gevolg van de nog te implementeren richtlijn ATAD.
Deze leden vragen om meer specifiek in te gaan op hoe met selectief
toezicht de naleving van deze belasting wordt geborgd. Deze leden vragen
in hoeverre het selectief toezicht budgettaire risico’s met zich mee brengt.
De leden van de D66-fractie vragen hoe groot de budgettaire derving van
de spoedreparatie voor het bedrijfsleven is. Deze leden vragen in hoeverre
gedragseffecten en aanpassingen van bedrijfsstructuren ertoe leiden dat
deze lasten op korte termijn afnemen. Deze leden vragen of meer inzicht
in deze mogelijke ontwikkelingen kan worden gegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

25

De leden van de PvdA-fractie constateren dat de uitvoeringslasten voor
het bedrijfsleven ongeveer 10 miljoen euro bedragen. Wat zijn de kosten
die het bedrijfsleven heeft gemaakt aan juridische kosten voor de
rechtszaken die hebben geleid tot dit wetsvoorstel? Kan de regering
voorts een uitsplitsing maken welke kosten neerslaan bij het mkb en
welke bij het grensoverschrijdende grootbedrijf?
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat het RB wijst op de
uitvoerbaarheid van de regelgeving door de Belastingdienst. Hierover is al
het nodige geschreven, maar duidelijk is dat er wel verschillende twijfels
zijn omtrent de uitvoerbaarheid. De (on)uitvoerbaarheid heeft vanzelfsprekend ook gevolgen voor de praktijk, wat hoogstwaarschijnlijk zal
leiden tot een toename van administratieve lasten. Het RB is van mening
dat die echter zoveel mogelijk moeten worden voorkomen. Kan om die
reden nog eens kritisch worden gekeken naar het wetsvoorstel op het
punt van uitvoerbaarheid?
De leden van de fractie van 50PLUs vragen wat het oordeel van de
regering is op het betoog van prof. Bellingwout over de gevolgen van het
wetsvoorstel:
«Indien het wetsvoorstel doorgang vindt, zijn de gevolgen ernstig. De
terugwerkende kracht leidt tot onverwachte belasting «exposures» die
niemand had verwacht of had kunnen voorzien, en vormt daarmee een
grote inbreuk van op de wet gebaseerde gerechtvaardigde verwachtingen
van belastingplichtigen. Dit geldt a fortiori omdat het wetsvoorstel ook
een inbreuk maakt op de consolidatiegedachte van de fiscale eenheid.
Binnen een fiscale eenheid vallen onderlinge vorderingen en schulden en
daarmee op rentebaten en -lasten ter zake van die vorderingen en
schulden tegen elkaar weg. Van grondslaguitholling waar art. 10a zich
tegen richt kan dan geen sprake zijn. Het wetsvoorstel doorbreekt dit,
zonder dat het arrest van het HvJ EU daartoe aanleiding geeft. Voor de
toekomst betekent het wetsvoorstel een aanzienlijke inbreuk op de in par.
1 hierboven aangegeven broodnodige correctie op het systeem van de
vennootschapsbelasting. Tevens leidt het tot aanzienlijke lastenverzwaring
in verband met de hoge mate van complexiteit waartoe het fictief
wegdenken van de fiscale eenheid in de context van de door het
wetsvoorstel bestreken antimisbruikbepalingen leidt».
De leden van de fractie van 50PLUs vragen of specifiek geantwoord kan
worden op de stelling van prof. Bellingwout dat van grondslaguitholling
waar artikel 10a zich tegen richt geen sprake kan zijn. Het wetsvoorstel
doorbreekt dit, zonder dat het arrest van het HvJ EU daartoe aanleiding
geeft.
De leden van de fractie van 50PLUs vragen of de regering kan reageren op
de volgende stelling van prof. Bellingwout:
«Zoals hierboven aangegeven, mede onder verwijzing naar de recente
conclusie van A-G Wattel, is reeds in het onderhavige geval aannemelijk
dat geen sprake is van een EU-rechterlijk gat dat in de Vennootschapsbelasting wordt geslagen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering heel specifiek
kan antwoorden op het betoog van prof. Bellingwout dat:
a. het onderhavige wetsvoorstel dient te worden ingetrokken;
b. de bestrijding van «base erosion» met artikel10a een helder en
wettelijk afgebakend «EU-proof» onderscheid verlangt tussen
binnenlandse en grensoverschrijdende kapitaalstortingen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op de slotopmerking van prof. Bellingwout:
«Indien het bovenstaand pleidooi wordt opgevolgd, kan het goed
functionerende regime van de fiscale eenheid worden behouden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

26

ontvalt derhalve ook de noodzaak om na de spoedreparatie met een
conceptuele herziening van het fiscale eenheid regime nog dieper in te
grijpen in het systeem van de vennootschapsbelasting».
Deelt de regering dit betoog? Zo nee, waarom niet?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op de volgende zorgen van VNO-NCW:
«Eerder is vanuit het bedrijfsleven aangegeven dat er grote zorgen zijn
over de omvangrijke administratieve lasten die gepaard gaan met dit
wetsvoorstel. Met name het bereik van de terugwerkende kracht is een
grote zorg. Met verbazing hebben wij kennis genomen van de inschatting
van de administratieve lasten voor bedrijven zoals die is opgenomen in de
memorie van toelichting. Er wordt becijferd dat dit gaat over € 250 per
aangifte incidenteel en € 150 per aangifte structureel. Zelfs als hier is
uitgegaan van een gemiddelde, dan achten wij dit een veel te lage
inschatting. Bij een gemiddeld complexe onderneming die nu wordt
geconfronteerd met terugwerkende kracht, zullen de administratieve
lasten, waaronder advieskosten, in de duizenden euro’s lopen. Al met al
achten wij de inschatting van de Staatssecretaris niet realistisch. Dit wordt
bevestigd door het oordeel van de Belastingdienst over de uitvoerbaarheid. De ondernemingen die worden geconfronteerd met deze
wetgeving hebben minstens zoveel problemen met de uitvoerbaarheid als
de Belastingdienst. Er zullen veel discussies ontstaan met de Belastingdienst in alle fases van het heffingsproces. Er zullen vele uren worden
besteed aan correcte administratie, vaststelling van de feiten en analyse
en vastlegging daarvan als gevolg van onderhavige wetgeving.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat de reactie van de regering
is op de stelling van VNO-NCW en MKB-Nederland dat het harde oordeel
van de Belastingdienst over de uitvoerbaarheid van de onderhavige
wetgeving reden kan zijn voor de wetgever tot heroverweging? Tevens
vragen deze leden of de regering kan reageren op de volgende
opmerking:
«Ons is niet duidelijk waarom grote uitvoeringsrisico’s worden genomen,
terwijl nog niet duidelijk is welk oordeel de Hoge Raad zal geven in het
arrest dat aanleiding was voor de spoedreparatie. En zelfs al zou de Hoge
Raad in die casus over artikel 10a Vpb de belastingplichtige gelijk geven,
dan moeten nut en noodzaak van de overige elementen van onderhavige
wetgeving worden afgewogen tegen de argumenten van onuitvoerbaarheid zoals die door de Belastingdienst en ondernemers naar voren
zijn gebracht. Niet duidelijk is hoe deze weging tot stand is gekomen. Juist
nu de uitvoering onder druk staat zou het streven moeten zijn om de
Belastingdienst te ontzien en complexiteit te reduceren».
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op de volgende vragen van VNO-NCW en MKB-Nederland:
«Kan de Staatssecretaris meer uitgebreid aangeven hoe men is gekomen
tot een bedrag aan aanpassingskosten per aangifte van € 250 incidenteel
en € 150 structureel?
Kan de Staatssecretaris aangeven of en zo ja op welke wijze weging per
element heeft plaatsgevonden tussen de noodzakelijkheid van de
betreffende maatregel enerzijds en de uitvoeringslast voor
Belastingdienst/bedrijfsleven anderzijds?
Is overwogen om alsnog de reparatie (al dan niet met terugwerkende
kracht) van de fiscale eenheid te beperken tot artikel 10a Vpb vanwege de
complexiteit, de uitvoeringslast en het ontbreken van een directe
noodzaak voor de overige elementen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat belastingplichtigen in
de praktijk steeds moeten bepalen hoe artikel 10a Vpb moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

27

toegepast. Voor belastingplichtigen is dit een tijdrovende exercitie die
vanzelfsprekend ook veel geld kost. In dit kader wordt in de uitvoeringstoets opgemerkt:
«Onderzoek naar hoe artikel 10a in een specifiek geval moet worden
toegepast is (tijdrovend) maatwerk en kost veel capaciteit».
Hieruit blijkt wel dat zowel de praktijk als de Belastingdienst te maken
krijgt met administratieve lasten. Klopt het dat de kosten voor de praktijk
ver uitgaan boven de raming?
Bij de gevolgen voor het bedrijfsleven wordt opgemerkt dat de incidentele
kosten gemiddeld circa 250 euro per bedrijf bedragen en de structurele
kosten circa 150 euro per bedrijf. Klopt het dat deze kosten, in ieder geval
de incidentele kosten, substantieel hoger zullen uitvallen?
De vraag is of de belastingderving opweegt tegen de hoge uitvoeringskosten waar ondernemingen (in het mkb) mee geconfronteerd kunnen
worden.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen hoe moet worden omgegaan
met het indienen van de aangifte vennootschapsbelasting 2017. Klopt het
dat hierop de thans geldende wet- en regelgeving van toepassing is,
zolang het huidige wetsvoorstel nog niet formeel in werking is getreden?
Kan worden bevestigd dat er geen boete wordt opgelegd voor reeds
ingediende aangiften vanwege het mogelijke standpunt van belastinginspecteurs dat «opzettelijk een onjuiste aangifte» is gedaan? Kan een
verduidelijking worden gegeven omtrent de afwikkeling van de aangiften
2017?
Deze leden merken op dat een wijziging van de regelgeving ertoe kan
leiden dat belastingplichtigen te maken krijgen met te betalen belastingrente. Kan een coulancemaatregel worden ingevoerd, vanwege het feit
dat de terugwerkende kracht waar belastingplichtigen mee geconfronteerd worden, voor hen niet voorzienbaar was? Kunnen aangiften
vennootschapsbelasting van fiscale eenheden waarvoor dit wetsvoorstel
gevolgen heeft in aanmerking komen voor bijzonder uitstel voor de
indiening van de aangifte?
7. Budgettaire aspecten
De leden van de VVD-fractie vragen waarom deze 36 miljoen euro
(opbrengst spoedreparatiemaatregelen in 2018) niet wordt ingezet om de
overgang verder te verzachten, bijvoorbeeld door een uitgebreidere
overgangsmaatregel. Kunnen de effecten gegeven worden voor verschillende belastingplichtigen? Hoeveel ondernemingen betalen mee aan deze
36 miljoen euro? Hoeveel betalen zij gemiddeld? Zijn er outliers en zo ja
hoeveel en wie? Wat wordt er gedaan om een disproportionele hogere
belastingaanslag te voorkomen?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om een nadere precisering en onderbouwing van de kosten van enkele honderden miljoenen
euro per jaar die zouden optreden zonder onderhavig wetsvoorstel. Hoe
groot zijn deze gevolgen momenteel na de aankondiging per persbericht
van een wetsvoorstel?
Deze leden zouden het van toegevoegde waarde achten als de raming van
deze potentiële kosten van het arrest van het HvJ EU van 22 februari 2018
ten bedrage van enkele honderden miljoenen per jaar ook gecertificeerd
zou worden door het CPB. Is de regering bereid dit te laten doen?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering tevens waarom de
budgettaire opbrengst van het wetsvoorstel vanaf 2019 nihil bedraagt.
Zijn er echt geen Nederlandse vennootschappen die niet zullen of kunnen
herstructureren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

28

De leden van de SP-fractie zouden graag zien hoe de opbouw van de
36 miljoen euro (budgettair gevolg in 2018) uitvalt als het gaat om het
mkb-segment (87% van de fiscale eenheden) en de multinationals (13%
van de fiscale eenheden). Met andere woorden, de leden van de SP-fractie
willen weten wie die 36 miljoen euro precies opbrengt.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op het volgende betoog van het RB:
«In de memorie van toelichting is aangegeven dat de uitspraak van het
HvJ EU zou kunnen leiden tot een structurele derving van belastinginkomsten van enkele honderden miljoenen euro’s per jaar. Terugwerkende
kracht is noodzakelijk om te voorkomen dat het budgettaire effect nog
groter wordt. Het RB merkt op dat het budgettaire belang van de
terugwerkende kracht echter niet is onderbouwd. In dit kader wijzen wij
graag ook op een recente column in het Weekblad fiscaal recht, 2018/122
(bijlage 1). Tevens acht het CPB de raming van de spoedreparatiemaatregelen als een raming met grote onzekerheid».
Kan een nadere onderbouwing worden gegeven van de budgettaire
raming? Gezien het belang voor de praktijk van de terugwerkende kracht
en daarmee gepaard gaande rechtsonzekerheid. De budgettaire effecten
zijn immers de primaire aanleiding voor de terugwerkende kracht.
8. Advies en consultatie
De leden van de VVD-fractie willen weten waaruit het overleg met externe
organisatie bestond. Is er naar mening van de betrokkenen voldoende
overleg geweest?
Kan, zeker gezien het ontbreken van een internetconsultatie, afzonderlijk
ingegaan worden op de vragen van VNO-NCW en MKB-Nederland,
AmCham, de op verzoek van de Kamer opgestelde factsheets van prof.dr.
Bellingwout en prof.dr. Smit en andere relevante partijen?
II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I
Kunnen ingewikkeldere voorbeelden gegeven worden, daar veel
belastingplichten een ingewikkeldere situatie zullen hebben dan hier
beschreven en deze voorbeelden dus niet veel verduidelijken, vragen de
leden van de VVD-fractie.
De leden van de VVD-fractie noemen dat het nieuw voorgestelde
zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 bepaalt dat de in de eerste volzin
genoemde artikelen moeten worden toegepast alsof er geen fiscale
eenheid is. Die bepaling geldt ook voor alle regelingen die met die
artikelen verband houden. Hoe wordt voorkomen dat dit leidt tot
onzekerheid? Op welke regelingen wordt hier expliciet gedoeld?
Artikel I, onderdeel A
Algemeen
De artikelen 10a, 13, negende tot en met vijftiende en zeventiende lid, 13l
en 20a Wet Vpb 1969 moeten met inachtneming van alle regelingen die
daarmee verband houden, worden toegepast als ware er geen fiscale
eenheid. De leden van de CDA-fractie vragen de regering een overzicht te
geven van deze regelingen die daarmee verband houden. Werkt de
alternatieve winstbepaling, namelijk alsof er geen fiscale eenheid is, ook
door naar andere regelingen of artikelen? Tevens vragen deze leden of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

29

artikelen alleen moeten worden toegepast alsof er geen fiscale eenheid is
of ook alsof er in het verleden geen fiscale eenheid was.
Artikel 10a
De leden van de CDA-fractie vragen de regering wanneer bij artikel 10a in
binnenlandse situaties geen sprake zou zijn van compenserende heffing.
Is dat bijvoorbeeld bij verliesverrekening? Aan welke situaties kan nog
meer worden gedacht? Tevens vragen deze leden wanneer bij een lening
binnen een fiscale eenheid geen sprake zou zijn van zakelijke overwegingen.
Deze leden vragen tevens in navolging van de Raad van State waarom de
renteaftrekbeperking van artikel 10a getoetst zou moeten worden als
zowel de betalende maatschappij als de renteontvangende maatschappij
in Nederland zijn gevestigd.
De leden van de CDA-fractie vragen naar het eerste voorbeeld in het
artikelsgewijze deel van de memorie van toelichting. Klopt het dat
artikel 10a niet van toepassing zou zijn als vennootschap D direct aan BV
C zou hebben geleend? Welke redenen kunnen er geweest zijn dit niet te
doen? Hoe kun je deze situatie aanpassen om niet onder onderhavig
wetsvoorstel te vallen? Is artikel 10a niet opnieuw van toepassing
wanneer vennootschap D € 100 leent aan BV C, C met dit geld het kapitaal
terugbetaalt aan BV B en BV B met dit geld de lening aan vennootschap D
aflost?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat dat er op het gebied van
artikel 10a nog veel onduidelijkheid heerst, vooral onder het mkb. Deze
onduidelijkheden worden slechts deels weggenomen met de tijdelijke
tegemoetkoming. Daardoor vragen veel mkb’ers zich af hoe om te gaan
met mogelijke «10a-situaties». De regering stelt in dit verband dat een
«10a-situatie» kan worden opgelost door de «10a-schuld» weg te fuseren.
Ziet de regering dit als de enige mogelijkheid? Kan de regering zich
voorstellen dat er soms niet fiscale redenen zijn waarom een fusie niet
gewenst is? Kan een lening ook ontsmet worde door de besmette
rechtshandeling ongedaan te maken?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op het volgende betoog van VNO-NCW:
«Voor concerns met talloze leningen en een fiscale eenheid waarin veel
entiteiten zijn opgenomen, is het vrijwel ondoenlijk om alle vennootschappen te doorlopen en alle op 25 oktober 2017 bestaande financieringen te herleiden naar hun oorsprong. Bedrijven moeten alle transacties
van de afgelopen decennia ontrafelen en duiden in het licht van de
nieuwe regels. Omdat in het wetsvoorstel voor bestaande leningen niets
is opgenomen over een bewijsvermoeden of fictie ten aanzien van
tegenbewijs (artikel 10a, derde lid) staan belastingplichtigen voor de
onmogelijke opgave om achteraf een subjectief oogmerk te fingeren. Wij
vragen ons af hoe moet worden omgegaan met parallelliteit van het
tegenbewijs. Bij grotere concerns wordt doorgaans door één entiteit de
externe leningen aangetrokken voor de hele groep. Voor bedragen die
intern worden doorgeleend is het dan lastig, zo niet onmogelijk, om
parallelliteit met de externe leningen aan te tonen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen hoe moet worden omgegaan
met de parallelliteit van het tegenbewijs.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op het volgende betoog van VNO-NCW:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

30

«Men moet daarbij bedenken dat het binnen fiscale eenheid nooit
mogelijk is geweest om via financieringsconstructies een belastingvoordeel te behalen. Dat is in die structuren dus ook nooit beoogd. Het
zou daarom voor de hand liggen om op 25 oktober 2017 bestaande
financieringstransacties binnen de fiscale eenheid per definitie als
«zakelijk» of «onbesmet» te beschouwen. Dit geldt zowel voor de
financiering als de rechtshandelingen die daarmee verband houden. Een
dergelijk bewijsvermoeden of fictie zal de uitvoering en implementatie
van de maatregel aanzienlijk vergemakkelijken».
Kan worden geantwoord op de vraag van VNO-NCW of het niet voor de
hand ligt om op 25 oktober 2017 bestaande financieringstransacties
binnen de fiscale eenheid per definitie als «zakelijk» of «onbesmet» te
beschouwen?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op het volgende betoog van VNO-NCW en MKB-Nederland:
«De voorgestelde wetgeving ten aanzien van artikel 10a Vpb heeft een
breder bereik dan het arrest van het EU Hof van Justitie. Ook de Raad van
State maakt hier een opmerking waar het gaat over schuldverhoudingen
binnen fiscale eenheid. Hoewel reparatie op dit punt dus niet noodzakelijk
is en eveneens niet leidt tot uitholling van de Nederlandse grondslag zegt
de Staatssecretaris hiermee te kiezen voor zekerheid, maar ons wordt niet
duidelijk wie nu zekerheid krijgt waarover. De voorstellen leiden enkel tot
grotere complexiteit en onzekerheid voor het bedrijfsleven. Als de
crediteur en debiteur onderdeel uitmaken van dezelfde fiscale eenheid
wordt de lening op grond van het voorgestelde artikel 15, zestiende lid,
Vpb zichtbaar. De memorie van toelichting geeft aan dat in deze situatie
alleen aan de compenserende heffingstoets kan worden voldaan indien de
crediteur die deel uitmaakt van de fiscale eenheid geen voorvoegingsverliezen heeft en/of de fiscale eenheid geen verrekenbare verliezen heeft of
andersoortige afspraken ten tijde van het aangaan van de schuld. Binnen
de consolidatiegedachte is deze lening niet zichtbaar en leidt het
rente-inkomen niet tot belastbare winst die verrekend kan worden met
fiscale eenheid verliezen. De voorgestelde uitleg van de compenserende
heffing lijkt ons derhalve niet juist. Gezien het puur Nederlandse karakter
van deze lening, is er geen sprake van uitholling van de Nederlandse
grondslag. Daarom zou in deze situatie een succesvolle toepassing van de
compenserende heffingstoets een gegeven moeten zijn».
Is de regering het eens met de stelling van VNO-NCW dat de voorgestelde
uitleg van de compenserende heffing niet juist lijkt? Zo nee, waarom niet?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op het volgende betoog van VNO-NCW en MKB-Nederland inzake fusies
of schuldaflossing:
«In de memorie van toelichting worden enkele mogelijkheden geschetst
om de effecten te mitigeren. Bijvoorbeeld door entiteiten te laten fuseren
of schulden binnen concern af te lossen. Wij merken daarover op dat dit in
de praktijk tijdrovend en niet zo gemakkelijk is. Bovendien gaat het
gepaard met financiële en administratieve gevolgen, kan het bedrijfseconomisch ongewenst zijn en kan het lang niet in alle gevallen zonder fiscale
consequenties. Als een juridische fusie geruisloos kan is het de vraag of
dat kan met terugwerkende kracht tot begin boekjaar, en of de Belastingdienst dan niet zal stellen dat sprake is van een fusie die in overwegende
mate is gericht is op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing
(artikel 14b, lid 5 Vpb)».
Kan op elk van de gemaakte opmerkingen in deze alinea worden
ingegaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

31

De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
op het volgende betoog van VNO-NCW inzake het mkb en de overgangsregeling met een vrijstelling van 100.000 euro:
«Het is goed dat het kabinet oog heeft voor de gevolgen van dit
wetsvoorstel voor het MKB. De overgangsbepaling zorgt ervoor dat de
spoedreparatie ten aanzien van artikel 10a Vpb niet van toepassing mits
het bedrag aan rente niet meer is dan € 100.000 per fiscale eenheid. Dat
geeft het MKB tot 31 december 2018 handelingsperspectief. Nog beter zou
het echter zijn om deze overgangsbepaling een permanent karakter te
geven en voorts daarbij een voor zover-benadering (franchise) te kiezen.
Daarmee wordt het MKB ook naar de toekomst ontzien van deze
complexe regelgeving. De Belastingdienst kan de schaarse uitvoeringscapaciteit dan ook beter richten».
Kan de regering specifiek antwoorden op de vraag of de overgangsregeling een permanent karakter gegeven kan worden en op de vraag om
voorts daarbij een voor zo een benadering (franchise) te kiezen?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering kan reageren
elk van de volgende vragen van VNO-NCW en MKB-Nederland:
«Is overwogen om, mede gelet op de uitvoeringsproblemen en de kritiek
vanuit de Raad van State, ten aanzien van de renteaftrekbeperking de
reparatie alsnog te beperken tot de situatie die speelt in het arrest? Zo
nee, waarom niet?
Is de Staatssecretaris bereid een bewijsvermoeden op te nemen in de wet
of lagere regelgeving zodat ondernemingen niet worden geconfronteerd
met een onmogelijke bewijslast? Zo nee, kan dan in ieder geval worden
bevestigd dat er bij schuldverhoudingen binnen de fiscale eenheid in
beginsel sprake zal zijn van compenserende heffing?
Kan de Staatssecretaris aangeven op welke wijze een juridisch fusie met
terugwerkende kracht tot begin boekjaar tot stand kan komen zonder
fiscale consequenties en zonder dat de belastingplichtige aanloopt tegen
artikel 14b, lid 5 Vpb?
Is de Staatssecretaris bereid de overgangsbepaling een permanent
karakter te geven, al dan niet in combinatie met een franchise voor de
eerste € 100.000 rente per fiscale eenheid? Zo nee, waarom niet»?
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat de bewijslast bij
artikel 10a Vpb niet eenvoudig zal zijn voor de inspecteur. Als de schuld en
de daarmee verband houdende rechtshandeling binnen een fiscale
eenheid zijn aangegaan, is immers moeilijk voorstelbaar dat daaraan
onzakelijke overwegingen ten grondslag hebben gelegen. In dat kader is
relevant dat artikel 10a Vpb uitholling van de belastinggrondslag door
middel van rentelasten tussen gelieerde lichamen probeert tegen te gaan.
Klopt het dat aan uitholling van de belastinggrondslag niet wordt
toegekomen als zowel de schuld als de daarmee verband houdende
transactie binnen een fiscale eenheid zijn aangegaan?
Deze leden wijzen erop dat deze transacties binnen de fiscale eenheid
immers non-existent zijn. Dat aan deze transacties niet in overwegende
mate zakelijke overwegingen ten grondslag hebben gelegen is daarmee
onwaarschijnlijk, aangezien met deze transacties geen enkel fiscaal
voordeel kon worden behaald. Een belangrijk voordeel van de fiscale
eenheid is dat winsten en verliezen van gevoegde vennootschappen tegen
elkaar kunnen worden afgezet. Dat is in de praktijk ook vaak een belangrijke overweging om een fiscale eenheid te vormen. Met andere woorden:
in de praktijk zullen veel situaties bestaan waarin binnen een fiscale
eenheid verliezen worden verrekend met winst (horizontale verliesverrekening). In de memorie van toelichting wordt ingegaan op de werking van
de tegenbewijsregeling van artikel 10a Vpb. De wetgever verwacht dat in
veel gevallen een beroep kan worden gedaan op de compenserende
heffingstoets. Aan deze toets wordt kort gezegd voldaan als de schuld-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

32

eiser in Nederland is gevestigd en geen sprake is van de verrekening van
verliezen. Volgens de toelichting zijn de hiervoor relevante verliezen,
eventuele voorvoegingsverliezen en verliezen van de fiscale eenheid zelf.
Kan uit deze toelichting worden afgeleid dat voor de toepassing van de
compenserende heffingstoets geen rekening mag worden gehouden met
de horizontale verliesverrekening, ongeacht de zelfstandigheidsfictie voor
artikel 10a Vpb?
Deze leden ontvangen graag een bevestiging van deze zienswijze,
bijvoorbeeld aan de hand van een voorbeeld.
Hoe werkt voorbeeld 5 uit de memorie van toelichting uit, bijvoorbeeld in
de situatie dat W in plaats van voorvoegingsverliezen te hebben,
zelfstandig verliesgevend is en die verliezen in dit jaar binnen de fiscale
eenheid zijn verrekend met winsten van X en/of Y?
Artikel 13, negende tot en met vijftiende lid
De leden van de CDA-fractie vragen of het buiten toepassing laten van
artikel 13, negende tot en met vijftiende lid, Wet Vpb 1969 gevolgen kan
hebben voor de scheepvaartsector. Voldoet het Nederlandse tonnageregime aan de voorwaarde «een belasting naar de winst die resulteert in
een naar Nederlandse begrippen reële heffing»? Als het eigendom van de
schepen en de operationele activiteiten zijn ondergebracht in verschillende vennootschappen van een fiscale eenheid, kunnen de vennootschappen met de schepen dan kwalificeren als een laagbelaste
beleggingsinstelling?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering in kan gaan op
de problematiek van de beleggingsdeelnemingen zoals uiteengezet in het
betoog van VNO-NCW:
«Op grond van de spoedreparatiemaatregelen wordt de fiscale eenheid
weggedacht ten aanzien van beleggingsdeelnemingen. Dat betekent dat
op entiteitniveau een toets moet worden aangelegd of sprake is van een
beleggingsdeelneming voor de vraag of op grond van artikel 13, negende
lid, de deelnemingsvrijstelling mag worden toegepast op de voordelen uit
de betreffende dochtervennootschap. Als het belang in de dochtervennootschap door het wegdenken van de fiscale eenheid als een
niet-kwalificerende beleggingsdeelneming wordt aangemerkt, is de
consequentie daarvan dat voordelen uit deze deelneming niet onder de
deelnemingsvrijstelling vallen. De vraag hierbij is hoe de onderworpenheidstoets moet worden geïnterpreteerd.
Op dit punt heeft het maritieme bedrijfsleven ernstige zorgen geuit. Veelal
wordt bij zeescheepvaart de winst van de fiscale eenheid vastgesteld op
grond van het regime van de tonnageregeling. Daarbij is de eigendom
van het schip en de exploitatie van het schip ondergebracht in aparte
entiteiten, maar wel binnen dezelfde fiscale eenheid. De belastinginspecteur zou zich op het standpunt kunnen stellen dat de afzonderlijke
entiteit met daarin de eigendom van het schip wordt aangemerkt als een
niet-kwalificerende beleggingsdeelneming. Dat kan ertoe leiden dat de
deelnemingsvrijstelling niet kan worden toegepast op de voordelen
verkregen uit de deelneming in die entiteit, hetgeen ten onrechte leidt tot
een hogere belastingdruk».
Hoe moet de onderworpenheidseis worden uitgelegd? De zeescheepvaart
heeft ernstige zorgen geuit op dit punt. Klopt het dat de deelnemingsvrijstelling niet kan worden toegepast in de geschetste situatie, hetgeen tot
en hogere belastingdruk leidt?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering de volgende
vragen van VNO-NCW en MKB-Nederland kan beantwoorden:
«Kan de Staatssecretaris meer duidelijkheid verstrekken over de situaties
waarin naar zijn oordeel sprake is van een deelneming waarop de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

33

deelnemingsvrijstelling niet van toepassing is omdat er geen sprake is
van een naar Nederlandse begrippen reële heffing?
Voldoet een Nederlandse deelneming in een fiscale eenheid per definitie
aan de onderworpenheidstoets of moet een nadere analyse worden
gemaakt op basis van de transacties binnen fiscale eenheid (die thans niet
tot winst leiden) en/of verliesverrekening binnen fiscale eenheid?
Kan de Staatssecretaris bevestigen dat de deelnemingsvrijstelling van
toepassing is op de deelneming in de entiteit/maatschappij die eigenaar is
van het schip»?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of het juist is dat de
voorstellen van artikel 13, lid 9 tot en met 15 en lid 17 wellicht nauwelijks
praktische werking zullen hebben in de praktijk. Immers, om te kunnen
spreken van een beleggingsdeelneming, moet deze laag belast zijn.
Echter, de deelneming die in Nederland in een fiscale eenheid is
opgenomen, wordt altijd naar redelijke maatstaf in de heffing betrokken,
omdat voor opname in een fiscale eenheid is vereist dat de deelneming in
Nederland moet zijn gevestigd. Hierdoor lijken deze bepalingen niet aan
de orde te kunnen komen. Gewezen wordt in dit kader bijvoorbeeld op het
artikel «De beleggingsdeelneming na spoedreparatie: «sciencefiction»
(WFR 2018/34, bijlage 3).
Kan een nadere verduidelijking c.q. toelichting worden gegeven omtrent
de werking van deze bepalingen? Voor de praktijk heeft het de voorkeur
om dit aan de hand van een of enkele voorbeelden te doen.
Artikel 13a
Het fictief wegdenken van de fiscale eenheid voor artikel 13a heeft geen
terugwerkende kracht en treedt pas in werking per 1 januari 2019. De
leden van de CDA-fractie vragen de regering te bevestigen dat dit vanaf
2019 alleen leidt tot winstneming over het verschil tussen de boekwaarde
op 1 januari 2019 en de waarde in het economische verkeer.
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat in artikel 13a Vpb een
waarderingsvoorschrift is opgenomen voor bepaalde beleggingsdeelnemingen. Voor deze waardering rijst de vraag wat de boekwaarde is op het
moment dat deze bepaling van toepassing wordt (1 januari 2019). Het
wetsvoorstel en de memorie van toelichting doen vermoeden dat wordt
uitgegaan van de oorspronkelijke boekwaarde (ervan uitgaande dat er
nooit een fiscale eenheid was).
Is een dergelijke materieel terugwerkende kracht door de wetgever
beoogd? Moet niet aangesloten worden bij de waarde op het moment dat
artikel 13a Vpb van toepassing wordt? Met andere woorden: er zou
compartimentering moeten plaatsvinden. Belastingplichtigen zouden
anders mogelijk alsnog kunnen worden belast voor waardestijgingen uit
de periode dat artikel 13a Vpb niet speelde.
Artikel 13l
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering de ernstige
zorgen van VNO-NCW en MKB-Nederland over de uitvoeringsproblematiek ten aanzien van artikel 13l deelt met het ongekend harde standpunt
in deze van de Belastingdienst? Waarom is niet overwogen dit element op
basis van dat oordeel geheel terug te nemen? Dat geldt volgens
VNO-NCW temeer indien zou worden besloten art. 13L VPB te laten
vervallen met ingang van 1 januari 2019, bij invoering van de earning
strippingmaatregel. Gaarne een antwoord op dit argument.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering in kan gaan op
het volgende betoog van VNO-NCW en MKB-Nederland:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

34

«In sommige sectoren kan deze beperking onevenredig zwaar uitpakken
daar waar binnen fiscale eenheid beleggingen zijn gepoold in afzonderlijke entiteiten. Dergelijke vennootschappen zullen naar huidige uitleg niet
kwalificeren als uitbreiding van ondernemingsactiviteit. Het zou goed zijn
om de definitie hier uit te breiden in die gevallen waar beleggen
onderdeel is van de ondernemingsactiviteit (gelijk art 20a lid 8 letter
b).Kan de definitie hier worden uitgebreid in die gevallen waar beleggen
onderdeel is van de ondernemingsactiviteit (gelijk art 20a lid 8, letter b)».
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de regering antwoord kan
geven op de volgende vragen van VNO-NCW en MKB-Nederland:
«Waarom is niet besloten de per-element benadering ten aanzien van
artikel 13L, gelet op de onuitvoerbaarheid en de implementatie van de
«earning stripping» maatregel per 1 januari 2019, geheel achterwege te
laten?
Is de Staatssecretaris bereid de definitie van ondernemingsactiviteit uit te
breiden in die gevallen waarin beleggen onderdeel is van de ondernemingsactiviteit? Zo nee, waarom niet?
Klopt de conclusie dat de drempel van € 750.000 voor alle dochtermaatschappijen in een fiscale eenheid geldt voor de periode van 25 oktober t/m
31 december 2017 en derhalve deze drempel niet tijdsgelang moet
worden bepaald?
Hoe wordt de verkrijgingsprijs van deelnemingen binnen fiscale eenheid
bepaald ten behoeve van de tegemoetkoming dat deelnemingen per
31 december 2006 voor 90% als uitbreidingsinvestering worden aangemerkt»?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of regering principieel kan
reageren op het volgende scherpe commentaar van de NOB inzake de
terugwerkende kracht ten aanzien van art. 13L Vpb 1969:
«In de inleiding van deze brief zijn de bezwaren tegen de terugwerkende
kracht van het wetsvoorstel aan bod gekomen. Zeker ook ten aanzien van
art. 13l Wet Vpb 1969 doen zich naar de mening van de Orde, voor zover
dat thans kan worden ingeschat, de bezwaarlijke gevolgen van de aan dit
wetsvoorstel verleende formele terugwerkende kracht tot 25 oktober 2017
11.00 uur voor. De combinatie met de (mogelijk) zeer vergaande materiele
terugwerkende kracht als gevolg van het ontbreken van een temporele
beperking leidt tot ook voor de belastingplichtige onuitvoerbare regelgeving, die in veel gevallen het rechtvaardigheidsgevoel van de belastingplichtige met voeten treedt. Hierbij wreekt zich tevens dat het
wetsvoorstel zoals dat bij de Tweede Kamer is ingediend, op tal van
terreinen onduidelijkheden laat bestaan en vragen openlaat van een
fundamenteel karakter. De Orde is van mening dat de invoering van de
spoedreparatie ten aanzien van art. 13l Wet Vpb 1969 met terugwerkende
kracht onverantwoord is en zoveel mogelijk dient te worden teruggedraaid».
Is de regering het eens met de NOB dat terugwerkende kracht van art; 13l
onverantwoord is en zoveel mogelijk dient te worden teruggedraaid? Zo
nee, waarom niet?
Artikel 15
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat uit de voorstellen niet
duidelijk wordt of de gehele fiscale eenheid moet worden weggedacht,
dan wel slechts onderdelen daarvan. De vraag is dan ook of de gehele
fiscale eenheid moet worden weggedacht en niet alleen ten aanzien van
de partijen waarop de bepaling betrekking heeft. Deze leden ontvangen
graag een reactie hierop, mede gezien het belang voor de praktijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

35

De leden van de fractie van 50PLUS constateren dat in het nieuwe lid 16
van artikel 15 Vpb wordt gesproken over «de artikelen 10a (...), met
inachtneming van alle regelingen die daarmee verband houden». Deze
toevoeging lijkt op het eerste gezicht zeer ruim. Kan deze zinsnede nader
verduidelijkt worden, bijvoorbeeld aan de hand van concrete voorbeelden,
waarmee de reikwijdte komt vast te staan?
De leden van de fractie van 50PLUS geven aan dat in dit verband wordt
verwezen naar artikel I, onderdeel B / Artikel 15. In dit artikel wordt
geregeld dat artikel 13a per 1 januari 2019 wordt toegevoegd aan
artikel 15, lid 16. De reden hiervan is dat deze bepaling niet was genoemd
in het persbericht van 25 oktober 2017. De vraag is wat is de bedoeling
van «met inachtneming van alle regelingen die daarmee verband
houden». De hiervoor genoemde regelingen moeten worden toegepast
alsof de maatschappijen van de fiscale eenheid zelfstandig belastingplichtig zijn. Kan er van worden uitgegaan dat hierbij de winstsplitsingsregels van artikel 15ah niet van toepassing zijn (volgens een uitspraak van
een Hoge Raad van 13 mei9)?
Evenals bij toepassing van artikel 15ac en artikel 15af gaat het RB van het
volgende uit:
«De commerciële jaarstukken zullen als hulpmiddel kunnen worden
gebruikt bij de vaststelling van het aan de dochter toe te rekenen
resultaat. Uiteraard zal het commerciële resultaat op bepaalde punten
dienen te worden aangepast omdat het jaarrekeningenrecht en het fiscale
recht onderling verschillen.» (Kamerstukken II 2000/01, 26 854, nr. 6,
p. 26–27 en p. 37).
Kan de regering dit bevestigen?
Voor het wegdenken van de fiscale eenheid geldt geen temporele
beperking. Het wegdenken geldt dus ook voor situaties die al bestonden
op 25 oktober 2017. Een eventuele aftrekbeperking is alleen van
toepassing op het gedeelte van de rente dat kan worden toegerekend aan
de periode vanaf 25 oktober 2017 om 11:00 uur. Kan een nadere
toelichting worden gegeven op de impact en noodzaak van een dergelijke
regeling, bij voorkeur aan de hand van een voorbeeld?
Artikel 20a
Het wetsvoorstel regelt dat voor een aantal artikelen fictief gedaan wordt
alsof er geen fiscale eenheid is. Het regelt echter niet dat er nooit een
fiscale eenheid geweest is. De leden van de CDA-fractie vragen de
regering of dit klopt.
Bij artikel 20a moet dus, zo nemen deze leden aan, getoetst worden of de
verliezen die er nu nog zijn wel in aftrek mogen komen. Stel dat binnen
een fiscale eenheid voor 25 oktober 2017 activiteiten zijn geschoven van
de moedermaatschappij of een winstmakende maatschappij naar de voor
deze datum aangekochte verliesmaatschappij. Brengt het onderhavige
wetsvoorstel dan verandering in de toepassing van artikel 20a?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering tevens te reageren op de
in paragraaf 9 gestelde vragen a. tot en met q. van het artikel «Gevraagd!
Antwoorden en (her)bezinning – de spoedreparatie fiscale eenheid en art.
20a Wet Vpb 1969» van F. van Horzen en B. Suvaal uit het Nederlands
Tijdschrift voor Fiscaal Recht, nr. 2018/410.
De leden van de fractie van 50PLUS brengen naar voren dat het nieuwe
lid 17 bepaalt dat onder de verliezen bedoeld in artikel 20a Vpb wordt
9

ECLI:NL:HR:2011:BP7962, raadpleegbaar via https://uitspraken.rechtspraak.nl/
inziendocument?id=ECLI:NL:HR:2011:BP7962.
10
Raadpleegbaar via https://www.sdu.nl/blog/gevraagd-antwoorden-en-herbezinning-despoedreparatie-fiscale-eenheid-en-art-20a-wet-vpb-1969.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

36

verstaan: «de verliezen toerekenbaar aan een belastingplichtige als ware
er geen fiscale eenheid in de zin van dit artikel».
Hoewel de horizontale verliesverrekening niet relevant is voor de
toepassing van artikel 10a Vpb krijgen deze leden de indruk dat
horizontale verliesverrekening wél relevant is voor artikel 20a Vpb? Is dat
niet merkwaardig en inconsistent?
Voorgenoemde leden ontvangen graag een nadere toelichting op de
horizontale verrekening van verliezen. Met andere woorden: wat is de
uitwerking van voorbeeld 7 indien B winsten behaalt (in plaats van
verliezen) die binnen een fiscale eenheid (horizontaal) zijn verrekend met
de verliezen van C.
Het voorgestelde artikel 15, lid 17 Vpb heeft betrekking op artikel 20a Vpb
waarin wordt gerefereerd aan «een belastingplichtige». Deze leden vragen
naar een verduidelijking ten aanzien van wie in dit kader als belastingplichtige moet worden gezien/aangemerkt.
De achtergrond van deze vraag is gelegen in het feit dat enkel de
moedermaatschappij van een fiscale eenheid belastingplichtig is. Door het
wegdenken van de fiscale eenheid voor bepaalde artikelen (zoals
artikel 10a Vpb) wordt de gevoegde dochtermaatschappij(en) echter niet
ineens belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. In het verlengde
daarvan de vraag of dit wordt verduidelijkt via een specifieke bepaling.
In artikel 20a Vpb gaat het om de verrekenbare verliezen van het oudste
jaar. Voor verrekening van deze verliezen geldt een termijn van maximaal
9 jaar (carry-forward).
Kan dit wetsvoorstel materieel terugwerkende kracht hebben voor deze
verliezen zo vragen deze leden. Is dat niet onredelijk?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

37

BIJLAGE:

Ramingstoelichtingen
Ramingstoelichtingen
Wat is het effect van de slechte handhaafbaarheid op de validiteit van
deze ramingen? Hoe groot is de kans dat de daadwerkelijke bedragen
straks zullen afwijken, vragen de leden van de VVD-fractie. Hoe wordt dit
voorkomen?
Overgangsregeling
De leden van de fractie van de VVD vragen hoeveel bedrijven er binnen de
overgangsregeling vallen als er gekozen wordt voor een hoger drempelbedrag, bijvoorbeeld 200.000 euro, 250.000 euro, 500.000 euro of
1 miljoen euro?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

38

BIJLAGE:

Uitvoeringstoetsen
Kan de regering ingaan op de uitvoeringstoets (pagina 5), vragen de leden
van de VVD-fractie, waaruit blijkt dat zowel de maakbaarheid van de
systemen, de handhaafbaarheid en de bijdrage aan de complexiteitsreductie ingrijpend zijn. Kan de regering aangeven wat bedoeld wordt met
de maakbaarheid van de systemen? Is er een aanpassing van het ICT
systeem nodig? Zo ja, wat is het tijdpad van aanpassing?
Wat zijn de juridische risico’s van een problematische uitvoerbaarheid?
Welke stappen worden gezet om de kans op fraude te beperken?
De leden van de VVD-fractie noemen dat er gesteld wordt dat de ruimte
voor vooroverleg over artikel 10a of artikel 13l beperkt is. Hoe worden
belastingplichten hierdoor geraakt? Hoe worden negatieve effecten
hiervan voorkomen? Wat voor oplossing biedt de regering hiervoor aan,
bijvoorbeeld voor bedrijven die nooit eerder met deze situatie geconfronteerd zijn geweest?
Artikel 10a Wet op de vennootschapsbelasting 1969
De leden van de VVD-fractie vragen of het wel zin heeft zin om deze
maatregel te nemen als deze slechts vanaf 2019 verwerkt kan worden.
Onderzoek naar toepassing van artikel 10a is «tijdrovend». Hoe tijdrovend
zal dit zijn? Kan hier meer informatie over gegeven worden? Wat wordt
precies bedoeld met «problematisch»? Welke stappen worden er gezet om
dit weg te nemen?
Artikel 13 lid 9 e.v. Wet op de vennootschapsbelasting 1969
De leden van de VVD-fractie vragen wat precies bedoeld wordt met
«problematisch»? Welke stappen worden er gezet om dit weg te nemen?
Artikel 13l Wet op de vennootschapsbelasting 1969
De leden van de VVD-fractie vragen waarom er een onuitvoerbare
maatregel wordt genomen. Welke stappen worden er gezet om deze
maatregel uitvoerbaar te maken? Hoe worden de problemen rond de
handhaafbaarheid opgelost?
Hoe worden de problemen rond de procesverstoringen opgelost? Wat
zouden de effecten zijn als de aanpassing van dit artikel achterwege wordt
gelaten?
Artikel 20a Wet op de vennootschapsbelasting 1969
De leden van de VVD-fractie vragen wat precies bedoeld wordt met
«problematisch». Welke stappen worden er gezet om dit weg te nemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 959, nr. 5

39