Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1904

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 september 2018
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 7 september 2018 over de geannoteerde agenda Raad Algemene
Zaken inclusief Art. 50 van 18 september 2018 (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 1903) en over de brief van 25 juli 2018 over het verslag Raad Algemene
Zaken inclusief Art. 50 van 20 juli 2018 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1899).
De vragen en opmerkingen zijn op 11 september 2018 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 13 september 2018 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Azmani
De adjunct-griffier van de commissie,
Buisman

kst-21501-02-1904
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

1

Algemeen
De leden van de fractie van de VVD hebben met belangstelling kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken
(Art. 50) d.d. 18 september 2018 en danken de Minister van Buitenlandse
Zaken voor de toezending. De leden van de VVD-fractie hebben een aantal
vragen en opmerkingen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennis genomen van de onderhavige
stukken. De leden hebben daarover enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de Raad Algemene Zaken van 18 september. Zij hebben
enkele vragen over de Brexit, de rechtsstaatsituatie in Polen en Hongarije
en het Meerjarig Financieel Kader.
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van de onderhavige
stukken. De leden hebben daarover enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de 50PLUS-fractie hebben met belangstelling de geannoteerde agenda en overige stukken voor de Raad Algemene Zaken gelezen.
De Raad Algemene Zaken gaat vooraf aan de informele Europese Raad op
20 september. Bij het opstellen van deze inbreng zijn nog niet alle stukken
voor die Raad beschikbaar. Dat maakt het lastig op het punt van onderwerpen als migratie en de interne veiligheidsagenda concrete vragen te
stellen. Daarom vragen wij de Minister in het algemeen zijn verwachtingen te geven van de uitkomsten van die Europese Raad. Daarnaast
horen de leden van de 50PLUS-fractie graag de eerste appreciatie van de
Minister van de Staat van de Unie die de voorzitter van de Europese
Commissie Juncker op 12 september uitspreekt.
1. Antwoord van het kabinet
De Nederlandse inzet voor de informele Europese Raad (ER) in
Salzburg is uiteengezet in de geannoteerde agenda die u op
7 september jl. is toegegaan. Hierover zal op 13 september een
debat plaatsvinden met de Minister-President. Gelet op het
informele karakter van de ER worden geen besluiten verwacht.
De toespraak over «de staat van de Europese Unie» is door
Commissievoorzitter Juncker gehouden op 12 september jl. Voor
het kabinet is met name relevant welke nieuwe voorstellen de
Commissie heeft aangekondigd in het gelijktijdig gepubliceerde
document met het voorgenomen wetgevingsprogramma. Het
kabinet zal dit document bestuderen en de Kamer, zoals ieder
jaar, van een appreciatie voorzien. Dit geldt ook voor de reeds op
12 september gepubliceerde wetsvoorstellen en mededelingen.
De toespraak van de Commissievoorzitter zal naar verwachting
ook onderdeel van gesprek zijn in het voornoemde debat met de
Minister-President.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het verslag van de Raad Algemene Zaken van 20 juli jl. en van de
geannoteerde agenda voor Raad Algemene Zaken van 18 september 2018.
Prioriteiten Oostenrijks voorzitterschap
De leden van de SGP-fractie zijn benieuwd naar de beoordeling door de
Minister van de prioriteiten van Oostenrijk als EU-Voorzitter. Deze leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

2

staan kritisch tegenover de toenadering richting de Balkanlanden omdat
dit ook het importeren van instabiliteit kan betekenen in plaats van het
exporteren van stabiliteit. Goede relaties en nauwe samenwerking zijn
natuurlijk uitermate positief en wenselijk, maar hoe ver wil de Europese
Unie hierin gaan? Kan de Minister op dit punt een verheldering geven van
de wensen van de EU-Voorzitter en van het krachtenveld tussen de
overige lidstaten, zo vragen de leden van de SGP-fractie? Kan de Minister
tevens aangeven op welke manier gaat de EU onder leiderschap van het
nieuwe EU-voorzitterschap gestalte geven aan het in goede banen leiden
van de Brexit?
2. Antwoord van het kabinet
Nederland steunt de inzet van het Oostenrijkse EU-voorzitterschap om zich te concentreren op onderwerpen die een gezamenlijke Europese oplossing vergen en concrete resultaten te
bereiken op terreinen die voor Europese burgers van belang zijn.
In dat licht kan het kabinet zich vinden in de prioriteiten
veiligheid, migratie, digitalisering en stabiliteit in de buurlanden
van de Unie.
Het Oostenrijks voorzitterschap vraagt daarbij in het bijzonder
aandacht voor het EU-perspectief van de Westelijke Balkan. Het
kabinet is van mening dat stabiliteit in de buurlanden van de Unie
van essentieel belang is voor de EU en Nederland. Daarom zijn de
noodzakelijke hervormingen zoals vastgelegd in de toetredingscriteria op de gebieden van rechtsstaat, democratisering, goed
bestuur en economie ook in ons eigen belang. Het kabinet blijft
gecommitteerd aan het toetredingsproces, maar onderstreept dat
dit een lang proces is waarbij daadwerkelijke toetreding
vooralsnog voor geen van de landen aan de orde is. Het kabinet
zal daarbij vasthouden aan de strikte voorwaarden.
Het Oostenrijks voorzitterschap is voorzitter van de Raad
Algemene Zaken in Artikel 50 samenstelling (RAZ Artikel 50) en
Coreper in Artikel 50 samenstelling (Coreper Artikel 50) en
streeft er in die rol naar om de eenheid van de EU27 te bewaken
en te bewaren, waarbij het zich er voor inspant te vermijden dat
het VK de EU op 30 maart 2019 verlaat zonder terugtrekkingsakkoord (no deal scenario of cliff edge scenario) en waarbij het de
belangen van alle 27 EU-lidstaten zodanig wil behartigen dat er
geen situatie van winnaars en verliezers ontstaat.
Het is de heer Barnier van de Europese Commissie die namens de
Europese Unie onderhandelt met het VK op basis van EU27-inzet
zoals deze is vastgelegd in de ER-richtsnoeren en de aanvullende
onderhandelingsrichtsnoeren.
Meerjarig Financieel Kader
Met betrekking tot het Meerjarig Financieel Kader kennen de leden van de
VVD-fractie het kabinetsstandpunt en onderschrijven zij deze. Wel vragen
deze leden wat het antwoord van kabinet is op de twee vragen die het
voorzitterschap stelt in het «limité» document over het Meerjarig
Financieel Kader?
3. Antwoord van het kabinet
De leden van de VVD-fractie vragen naar de reactie van het
kabinet op de twee discussievragen die het voorzitterschap voor
de Raad Algemene Zaken (RAZ) heeft voorgesteld. Daarmee
samenhangend vragen de leden van de PVV-fractie wat bedoeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

3

wordt met horizontale kernpunten. Hiermee wordt bedoeld de
thematische prioriteiten van lidstaten voor het nieuwe Meerjarig
Financieel Kader (MFK) en de discussievragen daarover van het
voorzitterschap.
Het kabinet zal in de RAZ pleiten voor een grondig gemoderniseerd MFK dat de EU in staat stelt gezamenlijke uitdagingen
adequaat te adresseren. De EU-begroting dient op effectieve en
efficiënte wijze Europese toegevoegde waarde genereren. De
inzet van het kabinet is om via besparingen op bestaand beleid
versterkte of nieuwe prioriteiten te financieren, alsook de
financiële gevolgen van het vertrek van het Verenigd Koninkrijk
op te vangen. Het kabinet verwelkomt de sterkere reflectie van
nieuwe, toekomstgerichte prioriteiten zoals onderzoek en
innovatie, veiligheid, migratie en klimaat als eerste stap om het
MFK te moderniseren. Ook is het kabinet voorstander van
versterkte voorwaarden op het gebied van rechtsstatelijkheid,
structurele hervormingen en migratie. Het kabinet heeft de inzet
verder toegelicht in de appreciatie van het Commissievoorstel
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1349 ).
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister naar wat exact de
zogenaamde horizontale kernpunten van het Meerjarig Financieel Kader
– voorstel zijn waar naar wordt verwezen in de geannoteerde agenda?
En wat zijn voor de Minister de horizontale kernpunten van het Meerjarig
Financieel Kader-voorstel?
4. Antwoord van het kabinet
Zie antwoord op vraag 3.
Wat vindt de Minister van de uitspraken van EU-begrotingscommissaris
Oettinger over de Europese Unie en de meerjarenbegroting, zo vragen de
leden van de PVV-fractie? Kan de Minister op elk van de drie onderstaande
uitspraken reflecteren?
(1) «In my view, the project is in mortal danger»
(2) «Blocking the negotiations of our long-term #EUBudget cannot be in
the interest of any Member State» ...(..)
(3) «50–50 chance» om een akkoord te bereiken voor de verkiezingen van
het Europees Parlement.
5. Antwoord van het kabinet
De leden van de PVV-fractie vragen om een reflectie op de
uitspraken van EU- Commissaris Oettinger:
– «In my view, the project is in mortal danger» lijkt een politieke
opvatting van de heer Oettinger over diverse Europese en
geopolitieke ontwikkelingen, waarmee hij het belang van een
spoedig MFK-akkoord wil onderstrepen. Het kabinet erkent het
belang van een tijdig akkoord, maar stelt tevens dat de
inhoudelijke afweging leidend is.
– Met «Blocking the negotiations (...) cannot be in the interest
of any Member State» lijkt Commissaris Oettinger eveneens
het belang van een snel MFK-akkoord te willen benadrukken,
in het bijzonder in verband met de bewaking van de Europese
buitengrenzen en de door de Commissie beoogde uitbreiding
van Frontex. Het kabinet vindt dat allereerst een effectievere
aanwending van het huidige instrumentarium voor de implementatie van de Grens en Kustwacht Verordening (2016)
essentieel is, maar zal de voorstellen voor herziening van die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

4

–

verordening die op 12 september zijn gepresenteerd goed
bestuderen. U wordt per BNC-fiche op de hoogte gesteld van
het kabinetsstandpunt ten aanzien van deze voorstellen.
De uitspraak over de haalbaarheid van een akkoord voor de
EP-verkiezingen is een persoonlijke opvatting van de heer
Oettinger. Zoals aangegeven staat voor het kabinet de inhoud
van een akkoord voorop.

Tijdens de Raad Algemene Zaken zal er gesproken worden over het
Meerjarig Financieel Kader, zo lezen de leden van de CDA-fractie in de
geannoteerde agenda. Hoewel er nog geen besluiten worden genomen
worden wel procedurele afspraken gemaakt. Zo zal het Meerjarig
Financieel Kader maandelijks op de agenda van de Raad Algemene Zaken
worden geplaatst. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe de
Kamer op de hoogte wordt gehouden van de vorderingen van de
Meerjarig Financieel Kader onderhandelingen? Tevens willen deze leden
weten of er tussentijds besluiten worden genomen over deelakkoorden of
wordt er op einde van traject over het geheel besloten en op welke manier
de Kamer tijdig en dus vooraf over deze besluitvorming wordt
geïnformeerd.
6. Antwoord van het kabinet
De leden van de CDA-fractie vragen naar de besluitvorming en
hoe de Kamer hierover op de hoogte wordt gehouden. De
onderhandelingen over het integrale MFK, waaronder de
MFK-horizontale en budgettaire aspecten, zullen gevoerd worden
in de RAZ. De RAZ zal vanaf de eerstvolgende vergadering
nagenoeg maandelijks over het MFK spreken. Parallel zullen de
verantwoordelijke Raadsformaties onderhandelen over de
inhoudelijke aspecten van de verschillende deelvoorstellen.
Hiernaast zal ook de ER periodiek over het MFK spreken. Naar
verwachting volgt de eerstvolgende bespreking in december dit
jaar. Het is in de praktijk gebruik geworden dat de Europese Raad
een akkoord op hoofdlijnen over het MFK en het Eigen Middelen
Besluit bereikt voorafgaand aan de formele goedkeuring door de
Raad. Gedurende het hele proces geldt dat op deelterreinen niet
vooruit kan worden gelopen op de integrale MFK-besluitvorming.
De besluitvorming over de deelvoorstellen volgt na de besluitvorming over het MFK.
Het kabinet zal de Kamer regulier op de hoogte houden van de
voortgang in de MFK-onderhandelingen. De onderhandelingen
over het integrale MFK-voorstel worden gevoerd in de Raad
Algemene Zaken en de Europese Raad. Het ligt in de verwachting
dat het MFK vrijwel steeds op de maandelijkse besprekingen van
de RAZ zal worden geagendeerd. Voorafgaand en na genoemde
besprekingen zal het kabinet de Kamer informeren via de
geëigende informatievoorzieningprocedures. Hetzelfde geldt voor
de besprekingen in de verschillende raadsformaties over de
deelvoorstellen.
In de Raad Algemene Zaken nemen de Britten nog zitting tot maart 2019.
Commissaris Oettinger heeft de wens uitgesproken om rond die tijd een
deal te hebben over het Meerjarig Financieel Kader. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister in hoeverre de deelname van het Verenigd
Koninkrijk aan deze onderhandelingen de onderhandeling over de Brexit
ondermijnt en in hoeverre kunnen de Britten de Meerjarig Financieel
Kader besluitvorming frustreren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

5

7. Antwoord van het kabinet
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre deelname van het
VK aan de MFK-onderhandelingen van invloed zijn op de Brexitonderhandelingen en vice versa. Zolang het VK deel uitmaakt van
de Europese Unie neemt het VK deel aan de werkgroepen en
raadsformaties. In de MFK-onderhandelingen wordt niet vooruitgelopen op de uitkomst van de Brexit-onderhandelingen. In de
MFK-onderhandelingen wordt evenwel uitgegaan van een EU van
27 lidstaten. Nederland is van mening dat een kleinere EU van 27
lidstaten een navenante, substantiële neerwaartse aanpassing
van de omvang van het MFK vereist.
Een van de voorstellen van de Europese Commissie is het invoeren van
een striktere conditionaliteit binnen het Meerjarig Financieel Kader. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe deze conditionaliteit er
praktisch uit gaat zien, of er dan bijvoorbeeld sprake is van een escalatieladder en eventuele sancties alleen van financiële aard zijn of wellicht ook
van politieke aard. Tevens vragen de leden van de CDA-fractie de Minister
in hoeverre het dreigement van Italië wordt besproken en wat het
standpunt van het Nederlandse kabinet is aangaande het vetoën van een
Meerjarig Financieel Kader-deal als het migratiebeleid van de EU niet
veranderd.
8. Antwoord van het kabinet
De leden van de CDA-fractie vragen naar de vormgeving van de
striktere conditionaliteit binnen het MFK. Deze voorwaarden
hebben betrekking op diverse beleidsterreinen en programma’s.
De Commissie heeft deze in de voorstellen op verschillende
manieren vormgegeven. Op de besteding van structuurfondsen
zijn zogenoemde randwoorden van toepassing. De horizontale
randvoorwaarden hebben betrekking op onder andere de naleving
van staatssteunregels en het Handvest voor de Grondrechten van
de EU. Daarnaast heeft de Commissie randvoorwaarden voorgesteld die gekoppeld zijn aan specifieke doelstellingen. Verder
wordt een koppeling gemaakt tussen de tenuitvoerlegging van de
fondsen en goed economisch bestuur. De Commissie heeft
daarbij de mogelijkheid (net als in de huidige programmaperiode)
om vastleggingen of (een deel van) de betalingen op te schorten
bij lidstaten die geen effectieve actie ondernemen bij buitensporige overheidstekorten, buitensporige macro-economische
onevenwichtigheden of het niet naleven van een noodprogramma. Bovendien stelt de Commissie een nieuw mechanisme
voor waarmee rechtsstaatbeginselen worden gekoppeld aan de
goede besteding en financieel management van EU-gelden.
Het kabinet is niet bekend of de uitspraak van Italië, waarin het
land een koppeling legt tussen de Europese migratie-aanpak en
de onderhandelingen over de EU-begroting, specifiek in de RAZ
aan de orde wordt gesteld. Migratie is voor diverse lidstaten,
waaronder Nederland, een prioritair thema in de
MFK-onderhandelingen. Het kabinet wil niet vooruitlopen op
eventuele veto’s van lidstaten.
De leden van de D66-fractie zouden graag procedurele vragen willen
stellen over het Meerjarig Financieel Kader. Zij vragen de Minister hoe de
juridisch-technische analyse van de Meerjarig Financieel Kadervoorstellen er op dit moment voorstaat? Is dat proces afgerond? Wanneer
zullen de daadwerkelijke onderhandelingen beginnen in de raadswerk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

6

groepen? Daarnaast vragen deze leden zich ook af welke status de
maandelijkse bespreking in de Raad heeft? De leden van de D66-fractie
verwachten dat de Minister in zal zetten op een groene, moderne en
innovatieve meerjarenbegroting voor de EU.
9. Antwoord van het kabinet
De leden van de D66-fractie vragen naar een toelichting op de
huidige zogenoemde technische fase, alsook de aankomende
onderhandelingsfase. De eerste maanden na de publicatie van de
Commissievoorstellen voor het MFK en de onderliggende
sectorverordeningen stonden vooral in het teken van een
grondige analyse. Lidstaten, waaronder ook Nederland, hebben
de Commissie additionele vragen gesteld om de precieze
vormgeving en impact beter te kunnen duiden. De Commissie zal
op sommige vlakken nog nadere informatie verschaffen; ook
kunnen lidstaten gaandeweg nog vragen stellen.
Naar verwachting zal het Oostenrijkse Voorzitterschap zich bij
voldoende voortgang en draagvlak na de aankomende RAZ
richten op de voorbereidingen van de formele onderhandelingen.
De onderhandelingen over het integrale MFK, waaronder de
MFK-horizontale en budgettaire aspecten, zullen gevoerd worden
in de Raad Algemene Zaken. De RAZ zal vanaf de eerstvolgende
vergadering nagenoeg maandelijks over het MFK spreken.
Parallel daaraan zullen de verantwoordelijke Raadsformaties
onderhandelen over de inhoudelijke aspecten van de verschillende deelvoorstellen. Zie tevens wat betreft het besluitvormingsproces de beantwoording op vraag 6.
Conform de kabinetsinzet zoals verwoord in de Kabinetsappreciatie van het MFK-voorstel (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1349), pleit
het kabinet voor een modern, toekomstgericht MFK dat de EU in
staat stelt gezamenlijke uitdagingen tijdig en adequaat te
adresseren. Hierin moeten nieuwe prioriteiten, waaronder
klimaat, onderzoek en innovatie, sterker worden gereflecteerd.
Met betrekking tot het eerste punt in de geannoteerde agenda, de
Meerjarig Financieel Kader-onderhandelingen, vragen de leden van de
SP-fractie zich in het algemeen af of er nog actief gezocht is naar steun
voor de positie van het kabinet onder andere lidstaten? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, van welke landen kan Nederland op welke punten steun
verwachten? Meer in den brede, willen de leden van de SP-fractie graag
weten hoe het krachtenveld er nu voor staat en of er al duidelijkheid is
waar de grootste discussiepunten liggen? Hoe kijken de andere lidstaten
aan tegen het voorgestelde tijdspad? Met andere woorden, is er
consensus onder de lidstaten dat niet het afronden van de onderhandelingen vóór de Europese verkiezingen van mei volgend jaar, maar het
bereiken van een goed eindresultaat leidend moet zijn tijdens de
onderhandelingen, zo vragen de leden van de SP-fractie?
10. Antwoord van het kabinet
De leden van de SP-fractie vragen naar het krachtenveld, of er
actief naar steun voor NL inzet wordt gezocht en van welke
lidstaten deze steun kan worden verwacht. Het krachtenveld met
betrekking tot het MFK is traditioneel sterk gefragmenteerd. Zo
zijn er lidstaten die verdere modernisering en financiële
houdbaarheid van de begroting nastreven, hetgeen ook
hervorming vraagt van o.a. het Gemeenschappelijk Landbouw-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

7

beleid en Cohesiebeleid. Daarnaast zijn er landen die zich juist
inzetten voor behoud van de budgetten van deze beleidsterreinen. Naar verwachting zal dit één van de kernpunten
worden in de aankomende onderhandelingen. Op deelterreinen
wisselt het krachtenveld, en daarmee de belangrijkste discussiepunten, naar gelang het onderwerp. In de aankomende onderhandelingen zullen deze zich duidelijker aftekenen.
Teneinde de Nederlandse onderhandelingsinzet optimaal te
behartigen, trekt Nederland nauw op met gelijkgezinde lidstaten,
zowel MFK-breed als op deelterreinen. Dit leidt soms tot wisselende coalities. Het kabinet onderhoudt ook contact met lidstaten
die op sommige hoofdpunten niet dezelfde positie delen, om zo
de mogelijkheden voor verdere samenwerking te identificeren en
steun voor de Nederlandse inzet te vergroten.
Ten aanzien van het tijdspad nodigde de Europese Raad van juni
dit jaar de Raad en het Europees Parlement uit om de voorstellen
op integrale wijze en zo snel mogelijk te behandelen. Er bestaat
geen overeenstemming tussen de lidstaten of dit betekent dat de
onderhandelingen moeten zijn afgerond vóór de Europese
verkiezingen van mei volgend jaar. Meerdere lidstaten, waaronder
ook Nederland, hebben al aangegeven dat het bereiken van een
goed resultaat leidend is, en niet de snelheid waarmee de
onderhandelingen moeten worden afgerond. Een klein aantal
lidstaten heeft daarentegen de ambitie uitgesproken om voor de
EP-verkiezingen een akkoord te bereiken. Het verloop van de
onderhandelingen is onzeker; het is nog niet te zeggen wanneer
een akkoord wordt bereikt.
In de Raad Algemene Zaken komt de voortgang aan de orde in de
onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader. De leden van de
50PLUS-fractie horen graag of er al daadwerkelijk wordt onderhandeld,
waarover en door wie? De leden van de 50PLUS-fractie begrijpen dat er
nog geen formele onderhandelingen zijn, maar graag vernemen deze
leden van de Minister concreter dan is aangegeven in de geannoteerde
agenda, wat de huidige stand van zaken is. Er is sprake van dat het
Meerjarig Financieel Kader een maandelijks terugkerend onderwerp wordt
op de agenda van de Raad Algemene Zaken. Kan de Minister aangeven
hoe het tijdspad voor die onderhandelingen eruit ziet? En welke status
hebben die besprekingen in de Raad Algemene Zaken? Acht de Minister
het realistisch dat er overeenstemming over het Meerjarig Financieel
Kader kan worden bereikt voor de verkiezingen van het Europees
Parlement in mei volgend jaar, zo vragen de leden van de 50PLUS-fractie?
11. Antwoord van het kabinet
Voor de vragen van de leden van de 50PLUS-fractie over de
concrete stand van zaken met betrekking tot het onderhandelingsproces, het tijdspad en de status van de besprekingen in de
Raad Algemene Zaken wordt verwezen naar de beantwoording
van vraag 9 en 10.
Kan de Minister aangeven hoe de stand van zaken is bij het op een lijn
brengen van de groep Noord-Europese lidstaten met als doel een
tegenwicht te vormen tegen voor ons onwelgevallige plannen die worden
gesmeed op de as Duitsland/Frankrijk, zo vragen de leden van de
50PLUS-fractie? Kan de Minister ook reageren op de aanbevelingen van
de Adviesraad Internationale Vraagstukken om zich als Nederland wat
positiever op te stellen tegenover die Frans/Duitse as en ook niet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

8

voorhand «Nee» te zeggen tegen een verhoging van het budget voor de
Europese Unie?
12. Antwoord van het kabinet
De leden van de 50PLUS-fractie vragen naar de wijze waarop
tegenwicht geboden wordt aan voorstellen die indruisen tegen
Nederlandse MFK-inzet en naar een reactie op het AIV-advies
t.a.v. coalities. Zoals ook aangegeven in de beantwoording van
vraag 10, is het krachtenveld op het MFK traditioneel sterk
verdeeld en wisselt dit ook naar gelang het deelonderwerp.
Nederland zet zich actief in om steun voor de Nederlandse inzet
te vergroten en mogelijkheden voor samenwerking te identificeren. Dit geldt zowel voor gelijkgezinde lidstaten, als voor
lidstaten die op hoofdpunten verder afliggen van de Nederlandse
positie. De kabinetsinzet is uiteengezet in de kabinetsappreciatie
van het MFK-voorstel (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1349.). Het
kabinet zal in haar contacten met alle lidstaten dan ook het
belang van zowel een modern als financieel houdbaar MFK blijven
onderstrepen. Uiteindelijk vraagt een MFK-akkoord van de Raad
besluitvorming op basis van eenparigheid van stemmen. Een
uitgebreidere kabinetsreactie op het genoemde AIV-advies volgt.
Tijdens de Raad Algemene Zaken zal tevens een oriënterend debat
plaatsvinden over de Commissievoorstellen voor een nieuw Meerjarig
Financieel Kader, zo lezen de leden van de SGP-fractie. Kan de Minister
allereerst aangeven wat de status is van de juridisch-technische analyse
van de Meerjarig Financieel Kader-voorstellen? Tevens vragen de leden
van de SGP-fractie de Minister om een toelichting op de vraag in welke
mate en in welk opzicht de wensen van de Kamer zoals verwoord in de
aangenomen motie-Bisschop/Leijten (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1306),
namelijk dat het Meerjarig Financieel Kader niet toeneemt en dat
Nederland niet in belangrijke mate gaat bijdragen aan het dichten van het
financieringsgat als gevolg van de Brexit, gerespecteerd zullen worden of
lijken te worden. Wat is concreet de inzet van het kabinet de komende
maanden en jaren?
13. Antwoord van het kabinet
Voor de vragen van de SGP-fractie over de status van de
juridisch-technische analyse wordt verwezen naar de beantwoording van vraag 9.
De leden van de SGP-fractie vragen naar de inzet van het kabinet
voor de komende maanden, mede in het licht van de motieBisschop/Leijten. De inzet van het kabinet is uiteengezet in de
kabinetsappreciatie van het MFK-voorstel (Kamerstuk 21 501-20,
nr. 1349). Het kabinet blijft zich sterk inzetten voor een modern
én financieel houdbaar MFK, dat in omvang substantieel
neerwaarts is bijgesteld om Brexit te compenseren. Het kabinet
wil hogere afdrachten als gevolg van Brexit vermijden. Het
krachtenveld op het MFK, waaronder ook de gewenste omvang,
is sterk verdeeld. De precieze uitkomst van de onderhandelingen
is op dit moment nog niet te voorspellen. Zie ook de beantwoording van vraag 10 en 12.
In de eerste kabinetsappreciatie van de voorstellen voor het nieuwe
Meerjarig Financieel Kader lezen de leden van de fractie van 50PLUS dat
het Nederlandse kabinet voorstander is van een versterkte conditionaliteit
op het gebied van rechtsstatelijkheid, structurele hervormingen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

9

migratie. Op zich een begrijpelijk en juist standpunt, maar het roept wel
de vraag op bij de leden van de 50PLUS-fractie wat een strengere houding
tegenover landen die niet op alle fronten met de rest meedoen, voor
gevolgen heeft? De verdere ontwikkeling van de Europese Unie is gebaat
bij stabiliteit en eensgezindheid onder de lidstaten, maar de huidige
ontwikkelingen lijken eerder in een tegengestelde richting te gaan. De
fractie van 50PLUS zou graag zien dat de Minister hierop wat nader
reflecteert.
14. Antwoord van het kabinet
De leden van de 50PLUS-fractie vragen naar een reflectie op de
gevolgen van eventuele versterkte conditionaliteiten. De
versterking van conditionaliteiten zoals het kabinet deze
voorstaat moet juist gezamenlijke afspraken en gedeelde
waarden ondersteunen, en daarmee de invulling van de Europese
beleidsprioriteiten effectiever maken. Over de precieze
vormgeving bestaat nog geen consensus. Dit luistert dan ook
nauw. Belangrijke aandachtspunten zijn daarbij onder meer de
vormgeving van effectieve prikkels, transparantie en proportionaliteit.
Rechtsstaat
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de rechtstatelijke
ontwikkelingen in de EU, dat reikt verder dan Polen. Er lijkt zich een
patroon te voltrekken bij landen die de beginselen van de rechtstaat
schenden, zo menen de leden van de VVD-fractie. Tijdrekken, een beroep
doen op de «wil van het volk», stapje voor stapje de rechtstaat ondermijnen, cosmetische concessies doen als er druk plaatsvindt, steeds als er
een externe beoordeling is de wet een beetje aanpassen en dan zeggen
dat de beoordeling niet meer actueel is.
Een aantal andere EU-landen kijkt hoe ze kunnen leren van Polen. En als
Polen ermee wegkomt is er een precedent geschapen. Daarom is het
gewenst deze ontwikkelingen de kop in te drukken, zo stellen de leden van
de VVD-fractie.
De leden van de D66-fractie hebben ook enkele vragen over de Artikel 7procedure en de rechtsstaat in Polen en Hongarije. Zij blijven verontrust
over de rechtsstatelijke situatie aldaar. Deze leden vragen of de Minister
zijn visie op de gebeurtenissen deze zomer kan toelichten: het deporteren
van de activiste Lyudmyla Kozlovska en het aannemen van de nieuwe
pensioenregels voor hooggerechtshofleden op 3 juli 2018. Hoe duidt hij
deze gebeurtenissen in het kader van de Artikel 7-procedure? Welke
vragen is hij van plan te stellen aan de Poolse regering tijdens de tweede
hoorzitting? Is hij van plan het besluit om één derde van de rechters van
het Hooggerechtshof te ontslaan te veroordelen tijdens de hoorzitting? Is
hij bereid daarnaast ook de Poolse regering op te roepen om de
uitvoering van de Wet op het Hooggerechtshof stop te zetten totdat aan
de aanbevelingen van de Europese Commissie recht is gedaan? Welke
voorkeur heeft hij voor het vervolg van de Artikel 7-procedure? Volgen er
aanbevelingen vanuit de Raad voor Polen? Wanneer voorziet hij besluitvorming? Is hij bereid de Poolse regering te vragen duidelijke informatie
en een planning te delen met de lidstaten over de opvolging van de
aanbevelingen van de Europese Commissie?
15. Antwoord van het kabinet
Het kabinet deelt de zorgen over de ontwikkelingen op het
gebied van de rechtsstaat binnen de Europese Unie en volgt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

10

ontwikkelingen op de voet. Het kabinet steunt de belangrijke rol
van de Europese Commissie als onafhankelijke hoedster van de
Verdragen. Zowel in bilateraal als Europees verband spreekt
Nederland de landen die het betreft aan op ontwikkelingen die
tot zorgen leiden.
Tijdens de Raad Algemene Zaken van 18 september a.s. zal de
tweede hoorzitting met Polen plaatsvinden in het kader van de
Artikel 7-procedure. De inhoudelijke reikwijdte van de hoorzitting
heeft betrekking op de onderwerpen waarop het met redenen
omklede voorstel van de Commissie van 20 december 2017 is
gebaseerd. Daartoe behoort ook de Wet op het Hooggerechtshof,
maar niet de zaak-Kozlovska. Het kabinet kan niet vooruitlopen
op welke vragen de Nederlandse regering precies zal stellen. Dat
zal mede afhangen van het verloop van de discussie en de vragen
die andere lidstaten zullen stellen. Nederland staat hierover in
nauw contact met gelijkgezinde lidstaten. In algemene zin deelt
Nederland de zorgen die de Commissie in het bovengenoemde
voorstel naar voren heeft gebracht, en zal de vraagstelling
derhalve op die terreinen betrekking hebben.
Ten aanzien van het vervolg van de Artikel 7-procedure is het aan
het Voorzitterschap om conclusies te trekken op basis van het
verloop van de tweede hoorzitting. Het kabinet zal hier in het
verslag van de RAZ op terugkomen.
Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie om een inhoudelijke reactie
van de Minister op het rapport van het Europees Parlement aangaande
het starten van de Artikel 7-procedure tegen Hongarije. Steunt de Minister
de inhoud van dit rapport?
16. Antwoord van het kabinet
Volgens Artikel 7(1) kan (behalve de Commissie) ook het
Europees Parlement aan de Raad een voorstel doen om te
constateren dat er een duidelijk gevaar bestaat voor een ernstige
schending van de waarden van de Unie. Het is de eerste keer dat
het Europees Parlement van deze mogelijkheid gebruik maakt.
Het zorgwekkende beeld dat oprijst uit het rapport-Sargentini ten
aanzien van democratie en rechtsstaat in Hongarije herkent het
kabinet. Nu Artikel 7(1) tijdens de plenaire stemming in
Straatsburg op 12 september jl. formeel is ingeroepen door het
Europees Parlement, is het in eerste instantie aan het Voorzitterschap om een voorstel te doen voor behandeling in de Raad. In de
context daarvan zal het kabinet zijn positie bepalen en de Kamer
hierover informeren.
De hoorzitting van Polen zal een tweede ronde krijgen tijdens de komende
Raad Algemene Zaken, wat van harte ondersteund wordt door de leden
van de SP-fractie. Graag horen deze leden welke prioriteiten en vragen
van het grootste belang zijn voor dit kabinet? Daarnaast willen de
SP-leden graag weten of: 1. dit kabinet bereid is om samen met andere
lidstaten een duidelijk veroordeling over het wegzuiveren van een groot
deel van de rechters van het Hooggerechtshof te geven richting Polen?
2. Polen verzocht gaat worden de invoering van de Wet op het Hooggerechtshof stop te zetten door Nederland en andere lidstaten? 3. Polen
verzocht gaat worden eerst de aanbevelingen van de Commissie van
Venetië te adresseren alvorens zij verder gaat met het aanstellen van
nieuwe rechters? Tot slot verzoeken de SP-leden dit kabinet om naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

11

aanleiding van deze hoorzitting aanbevelingen voor Polen aan te nemen
door de Raad, inclusief een duidelijk tijdspad. Is de Minister hiertoe
bereid?
17. Antwoord van het kabinet
Zie antwoord op vraag 15.
Op de agenda van de Raad Algemene Zaken staat ook de tweede
hoorzitting in het kader van de Artikel 7-procedure tegen Polen. De leden
van de 50PLUS-fractie vinden het volkomen terecht dat deze tweede
hoorzitting er komt, gezien de opstelling van de Poolse regering in de
afgelopen maanden. Wat zijn de verwachtingen van de Minister als het
gaat om het verdere verloop van de Artikel 7-procedure tegen Polen? En
wat is zijn oordeel over de uitspraak van het Europees Parlement over de
positie van Hongarije?
18. Antwoord van het kabinet
Zie antwoord op vraag 15 en 16.
De leden van de SGP-fractie hebben meermaals aangegeven in algemene
zin de voorkeur te geven aan de rechtsstatelijkheidsdialoog tussen
Europese lidstaten en instituties boven het aanspannen van juridische
procedures. Kan de Minister helder beredeneren op welke vlakken er op
dit moment sprake zou zijn van een fundamentele ondermijning van de
rechtsstaat in Polen, Hongarije en eventueel andere EU-lidstaten? In
hoeverre is er bijvoorbeeld daadwerkelijk sprake van een inperking van de
ruimte voor het maatschappelijk middenveld in deze landen? Verschillende fracties in deze Kamer willen zo ver gaan als het direct koppelen van
de uitkering van Europese gelden aan rechtsstatelijkheid (Kamerstukken
21 501-20, nr. 1331 en 21 501-20, nr. 1335). Waarom zou een koppeling aan
uitkering van EU-gelden de gewenste manier zijn om rechtsstatelijkheid in
Europese lidstaten te bevorderen, zo vragen de leden van de SGP-fractie?
Welke (contraproductieve) neveneffecten kan een dergelijke maatregel
hebben? Wat is volgens het kabinet het geëigende middel de rechtsstaat
in EU-lidstaten te beschermen en bevorderen?
19. Antwoord van het kabinet
De ontwikkelingen op het terrein van de rechtsstaat in Polen,
Hongarije en eventuele andere EU-lidstaten worden op de voet
gevolgd door de Europese Commissie, het Europees Parlement
als ook de verschillende organen van de Raad van Europa, de
OVSE en de Verenigde Naties. Daarnaast zijn er verschillende
rapporten van NGO’s die ontwikkelingen op het terrein van
rechtsstaat en mensenrechten in EU-lidstaten uitvoerig documenteren. Uit deze rapporten blijkt zonneklaar dat er sprake is van
ernstige risico’s voor de rechtsstaat in Europa.
Het kabinet is uitgesproken voorstander van een koppeling
tussen ontvangst van EU-middelen en de naleving van rechtsstatelijkheidsbeginselen. Tekortkomingen in de rechtsstaat kunnen
ook fraude, corruptie en andere onwettige activiteiten in de hand
werken die de financiële belangen van de Unie schaden en in de
weg staan van effectief optreden daartegen. Daarnaast kan van
het niet-ontvangen van EU-middelen de prikkel uitgaan tekortkomingen in de rechtsstaat te corrigeren. Daarbij gelden effectiviteit, institutioneel evenwicht, transparantie, proportionaliteit
en juridische houdbaarheid voor het kabinet als belangrijke
randvoorwaarden voor de vormgeving van het instrument.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

12

Staat van de Europese Unie / Intentieverklaring Commissie Werkprogramma 2019
De leden van de VVD-fractie gaan ervan uit dat er op enig moment wel
een reactie zal komen op het zogeheten «State of the Union» van
Europese Commissievoorzitter Juncker.
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd of het voor een groot deel de
persoonlijke opvatting van Juncker is, zoals afgelopen jaar, of dat er meer
draagvlak is voor de speech?
20. Antwoord van het kabinet
Zie ook het antwoord op vraag 1. Het kabinet zal de Kamer een
appreciatie sturen van het Commissiewerkprogramma 2019.
Commissievoorzitter Juncker houdt zijn toespraak uit hoofde van
zijn functie, maar voor het kabinet is met name relevant welke
nieuwe voorstellen de Commissie heeft gepubliceerd en/of
aangekondigd in het gelijktijdig gepubliceerde document met het
voorgenomen wetgevingsprogramma. Het kabinet zal de Kamer
via de reguliere procedure van een appreciatie van deze
voorstellen voorzien.
De leden van de PVV-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat:
«Het kabinet zou graag zien dat de nadruk het komende jaar ligt op
onderwerpen die de totstandkoming van de Leaders Agenda ondersteunen. De periode tot de verkiezingen van het Europees Parlement
(23–26 mei 2019) moet worden benut om op deze dossier resultaten te
boeken.»
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister welke onderwerpen dit
volgens het kabinet zijn? En kan het kabinet per onderwerp aangeven naar
welk resultaat zij streven op dit dossier, zo vragen de leden van de
PVV-fractie?
21. Antwoord van het kabinet
De Leaders’ Agenda is beschikbaar op de website van de Europese
Raad1. Zoals daaruit blijkt hebben sinds eind 2017 besprekingen
plaatsgevonden over onderwijs en cultuur, migratie, institutionele
zaken, het Meerjarig Financieel Kader, digitalisering, onderzoek
en innovatie en de EMU. Op de agenda worden daarnaast nog
interne veiligheid, handel en de interne markt genoemd. De data
van de bespreking van de afzonderlijke onderwerpen kunnen
overigens wijzigen; de agenda’s worden vastgesteld door
ER-voorzitter Tusk. Voor elke bijeenkomst ontvangt het
parlement een brief met de Nederlandse inzet ten aanzien van de
op die bijeenkomst geagendeerde onderwerpen.
Woensdag 12 september komt voorzitter van de Europese Commissie
Juncker met zijn laatste Staat van de Europese Unie. De SP-leden willen
graag weten of de Raad al bezig is met de voorbereidingen van de
bijdrage voor het werkprogramma van de Commissie 2019 en met welke
inzet dit kabinet deze voorbesprekingen doet? Volgt het kabinet daarbij
enkel de Leaders Agenda, zoals benoemd in de geannoteerde agenda, of
heeft zij een specifieke Nederlandse inzet? Zo ja, is de Minister bereid deze
met de Kamer te delen?
Daarnaast vragen de leden zich af hoe dit verhoudt tot de prioriteiten van
andere lidstaten? Wordt de hoge politieke ambitie van de Leaders Agenda
1

http://www.consilium.Europa.eu/nl/policies/tallinn-leaders-agenda/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

13

nog wel onderstreept door alle lidstaten? Hoeveel (terechte) kritiek op
deze ambities wordt er geuit? De SP-leden willen graag weten hoe dit zich
verhoudt tot de politieke ontwikkelingen in verschillende lidstaten (Italië
en Zweden voorop)?
22. Antwoord van het kabinet
De in de Leaders’ Agenda opgenomen prioriteiten vormen de
belangrijkste thema’s waarop in de komende periode voortgang
nodig is bij het aanpakken van grensoverschrijdende uitdagingen.
Daarbij plaatsen alle lidstaten uiteraard hun eigen accenten en is
het evident dat bij de uitwerking van sommige thema’s, zoals
migratie, de meningen over de juiste aanpak uiteenlopen. Vanuit
Nederlands perspectief zijn de aanpak van migratie, het Meerjarig
Financieel Kader, de verdieping van de interne markt, handel,
interne en externe veiligheid, klimaatverandering en de Brexit
onderhandelingen voorbeelden van prioritaire dossiers, waarbij
de Brexit buiten het kader van de Leaders’ Agenda valt. De
Nederlandse inzet ter zake is uiteengezet in eerdere kamerbrieven waaronder die over de Staat van de Unie, en in de
toespraken die de Minister-President hield in Berlijn en
Straatsburg.
Brexit
In de Financial Times van maandag jl. (10-9-2018) werd gesuggereerd dat
het mandaat van Barnier flexibel zou worden gemaakt. Is dit juist, zo
vragen de leden van de VVD-fractie? En zo ja, waar zit die flexibiliteit in?
In de media wordt er gesproken over de suggestie dat er tijdens de
Salzburg top een ge-update mandaat aan hoofdonderhandelaar Barnier
zal worden gesproken. De leden van de PVV-fractie vragen de Minister of
deze berichtgeving klopt? Is een ge-update mandaat onderwerp van
gesprek? En zo ja, wat houdt dit mandaat in?
23. Antwoord van het kabinet
De heer Barnier van de Europese Commissie onderhandelt
namens de 27 EU-lidstaten met het VK op basis van de
EU27-inzet zoals vastgelegd in de ER-richtsnoeren en de aanvullende onderhandelingsrichtsnoeren ter zake.
De ER-richtsnoeren van 23 maart 2018 (EUCO XT 20001/18)
bevatten de EU27-inzet op basis waarvan hoofdonderhandelaar
Barnier gesprekken voert met het VK over de politieke verklaring
over het kader van de toekomstige betrekkingen. Deze politieke
verklaring zal bij het terugtrekkingsakkoord worden gevoegd en
hiernaar zal in dat akkoord worden verwezen. In deze
ER-richtsnoeren bevestigen de 27 EU-lidstaten daarnaast
nogmaals de ER-richtsnoeren van 29 april 2017 (EUCO XT
20001/18) en 15 december 2017 (EUCO XT 20011/17) en daarmee
dat de EU-randvoorwaarden onverkort van toepassing blijven.
De EU27-inzet zoals geformuleerd in de ER-richtsnoeren en de
aanvullende onderhandelingsrichtsnoeren en de Britse inzet zoals
geformuleerd in het White Paper bepalen de marges van wat er
mogelijk is in de onderhandelingen over de politieke verklaring
over het kader van de toekomstige betrekkingen. Een
«ge-update» mandaat voor hoofdonderhandelaar Barnier zou
nieuwe ER-richtsnoeren vergen. Die worden op dit moment niet
voorzien. Tijdens de Informele Europese Raad van 20 september
aanstaande zal, als de onderhandelingen over de terugtrekking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

14

van het VK uit de EU als agendapunt wordt bevestigd, hoofdonderhandelaar Barnier de staatshoofden en regeringsleiders van de
EU27 een presentatie geven over de stand van zaken in de
onderhandelingen.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister of hij de mening deelt van
hoofdonderhandelaar Barnier dat er binnen zes tot acht weken een
akkoord bereikt kan worden met het Verenigd Koninkrijk?
24. Antwoord van het kabinet
Over ruim tachtig procent van de onderwerpen in het terugtrekkingsakkoord bestaat inmiddels overeenstemming tussen de
onderhandelaars van de EU en het VK. Niettemin resteert een
aantal belangrijke onderwerpen waarover nog geen overeenstemming bestaat en waarop sinds de RAZ Artikel 50 van 20 juli
jl. nauwelijks voorgang is geboekt. Voorbeelden zijn de
Iers/Noord-Ierse grenskwestie, de governance van het terugtrekkingsakkoord en de bescherming van oorsprongsbenamingen.
Ook de gesprekken over de politieke verklaring over het kader
van de toekomstige betrekkingen verlopen stroef. Om de kans op
overeenstemming over het terugtrekkingsakkoord en de politieke
verklaring over het kader van de toekomstige betrekkingen te
vergroten, komen de onderhandelaars van de Europese
Commissie en het VK sinds de tweede week van augustus
wekelijks bijeen en is sprake van continue onderhandelingen.
Naast intensivering van de onderhandelingen zijn echter politieke
keuzes in het VK nodig om «ruim voor het einde van het jaar»
– zoals de heer Barnier het tijdens zijn persconferentie van
21 augustus jl. benadrukte – overeenstemming te bereiken over
het terugtrekkingsakkoord en de politieke verklaring over het
kader van de toekomstige betrekkingen. Het politieke krachtenveld in het VK bemoeilijkt deze noodzakelijke politieke keuzes
en vormt daarmee evenzeer een risico voor de goede afloop van
de onderhandelingen.
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over de voortgang van de
Brexit-onderhandelingen. Door het uitblijven van een doorbraak wordt de
kans op een cliff-edge scenario waarschijnlijker. De D66-fractie
verwelkomt dan ook het overzicht met daarin de stand van zaken
betreffende de contingency planning en de voorbereiding op de Brexit.
Kan de Minister de voortgang uiteenzetten als het gaat om het dossier van
de Iers/Noord-Ierse grens? Is er sinds het terugtredingsakkoord in maart
enige vooruitgang geboekt?
25. Antwoord van het kabinet
De Iers/Noord-Ierse grenskwestie is één van de belangrijke
onderwerpen waarover nog geen overeenstemming is bereikt en
waarover sinds de RAZ Artikel 50 van 20 juli jl. nauwelijks
vooruitgang is geboekt. In de «backstop» die de EU heeft
voorgesteld, blijft Noord-Ierland de facto onderdeel van de
douane-unie en de sanitaire en fytosanitaire zone en heeft
Noord-Ierland samen met Ierland een gemeenschappelijk regelgevingskader dat identiek is aan het EU-acquis op het gebied van
handel in goederen. Deze «EU-backstop» zal gelden tenzij en tot
het moment dat er een andere oplossing voor de Iers/Noord-Ierse
grenskwestie wordt gevonden. Voor het VK is de voorgestelde
«backstop» niet acceptabel, omdat het VK vindt dat dit de facto
tot een grens in de Ierse zee zou leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

15

Ondanks dat het VK zich bij herhaling heeft gecommitteerd aan
een juridisch bindende en operationele «backstop» die onderdeel
uit moet maken van het terugtrekkingsakkoord, heeft het VK
vooralsnog geen alternatief voor de «EU-backstop» geformuleerd. In plaats daarvan richt het VK zich op een vorm voor de
toekomstige relatie die zou moeten garanderen dat de
«backstop» niet zal worden gebruikt. De voorstellen in het White
Paper voor de Facilitated Customs Arrangement en de Common
Rulebook moeten in die context gezien worden. Voor de EU27 is
het essentieel dat in het terugtrekkingsakkoord een operationele
oplossing wordt opgenomen die direct na afloop van de
overgangsperiode een harde grens op het Ierse eiland vermijdt en
die de integriteit van de interne markt en douane-unie garandeert. Conform de motie van het lid Haersma Buma (Kamerstuk
21 501-20, nr. 1268) blijft dit voor het kabinet een belangrijk punt
van aandacht.
De onderhandelaars van de Europese Commissie en het VK
komen sinds de tweede week van augustus wekelijks bijeen
(continue onderhandelingen) om de kans op overeenstemming
over het terugtrekkingsakkoord inclusief een oplossing voor de
Iers/Noord-Ierse grenskwestie te vergroten. De Iers/Noord-Ierse
grenskwestie is daarbij steeds onderwerp van gesprek.
Daarnaast maken deze leden zich ernstig zorgen over de verblijfsstatus
van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en Britten in de Europese Unie
na een eventuele no-deal. De Minister heeft aangegeven dat het idee om
met het Verenigd Koninkrijk af te spreken om het gedeelte uit het
uittredingsakkoord over burgerrechten sowieso uit te voeren (ook in geval
van no-deal) niet in het belang van de onderhandelingen is. Kan de
Minister breder toelichten waarom dit het geval is, zo vragen de leden van
de D66-fractie?
26. Antwoord van het kabinet
Zoals in antwoord op de vragen van de Kamerleden Omtzigt
(CDA), Anne Mulder (VVD) en Asscher (PvdA) over de gevolgen
van het no deal-scenario voor Nederlandse en EU-burgers in het
VK Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 2946) is aangegeven,
is het niet in het belang van de onderhandelingen over het
terugtrekkingsakkoord om nu al met het VK afspraken te maken
over de uitvoering van de rechten van burgers in het geval dat
het VK de EU verlaat zonder terugtrekkingsakkoord, het no deal
of cliff edge scenario.
De onderhandelingen over het terugtrekkingsakkoord zijn één
alomvattend pakket en hebben tot doel om te komen tot een
ordelijke terugtrekking van het VK uit de EU. In de
ER-richtsnoeren van 29 april 2017 (EUCO XT 20004/17) hebben de
EU-lidstaten vastgelegd dat er pas overeenstemming over het
terugtrekkingsakkoord is als er over alle onderwerpen overeenstemming is bereikt en dat afzonderlijke kwesties niet afzonderlijk kunnen worden geregeld. Ik wil nogmaals benadrukken
dat de rechten van burgers voor het kabinet topprioriteit hebben
en dat alles gericht is op het tot een goed einde brengen van de
onderhandelingen over het terugtrekkingsakkoord zodat de
rechten van burgers ook na de terugtrekking van het VK uit de
EU verzekerd zijn.
De Brexit onderhandelingen lijken nog steeds nauwelijks vooruitgang te
kennen. Daarom willen de SP-leden graag weten of het kabinet de inzet
van de EU onderhandelaar Barnier over de ondeelbaarheid van de interne

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

16

markt steunt?2 De leden vragen zich af of dit een realistisch standpunt is?
Aangezien het kabinet heeft laten weten zich op alle situaties voor te
bereiden is zij bereid om deze zelfverklaarde (en onterechte) «ondeelbaarheid» van de interne markt los te laten, om tussenoplossingen
mogelijk te maken die antwoord kunnen bieden op de bezwaren van het
Verenigd Koninkrijk?3
27. Antwoord van het kabinet
Hoofdonderhandelaar Barnier heeft de volledige steun van de 27
EU-lidstaten. De eenheid van de EU27 is groot. Ook tijdens de
RAZ Artikel 50 van 18 september aanstaande zal het kabinet
opnieuw steun uitspreken voor de inzet van hoofdonderhandelaar
Barnier en het belang van EU27-eenheid benadrukken.
De ER-richtsnoeren van 23 maart 2018 (EUCO XT 20001/18)
bevatten de EU27-inzet op basis waarvan hoofdonderhandelaar
Barnier gesprekken voert met het VK over de politieke verklaring
over het kader van de toekomstige betrekkingen. In deze
ER-richtsnoeren bevestigen de 27 EU-lidstaten daarnaast de
ER-richtsnoeren van 29 april 2017 (EUCO XT 20001/18) en
15 december 2017 (EUCO XT 20011/17) en daarmee dat de
EU-randvoorwaarden onverkort van toepassing blijven. Belangrijke randvoorwaarden zijn de integriteit van de interne markt en
dus geen cherry picking daarbinnen. De interne markt is de
grootste verworvenheid van de Europese Unie en het is juist ook
voor Nederland zeer schadelijk als we die zouden verzwakken. De
EU-randvoorwaarden zijn van belang om de lange termijn
belangen van de EU – zowel politiek als economisch – en die van
NL daarbinnen te waarborgen.
De SP-leden vinden het positief dat het Verenigd Koninkrijk zich wil blijven
houden aan Europese standaarden voor goederen en vragen zich af of het
kabinet ook dit punt actief zal steunen tijdens de Raad Algemene Zaken, in
Artikel 50 samenstelling?
28. Antwoord van het kabinet
Het kabinet heeft het door de Britse regering gepubliceerde
beleidsdocument over de toekomstige relatie (White Paper)
verwelkomd, omdat hiermee de onderhandelingspositie van het
VK eindelijk is verduidelijkt. Uit het White Paper blijkt echter dat
het VK wenst dat goederen uit het VK een interne marktbehandeling genieten, zonder dat het VK hoeft te voldoen aan alle
relevante EU-regelgeving voor goederen. Het VK lijkt bereid te
zijn alleen die EU-regelgeving te volgen die nodig is om grenscontroles onnodig te maken (productstandaarden), maar niet
EU-regelgeving over arbeid, milieu en dierenwelzijn (productiestandaarden). Daarmee zijn deze voorstellen van het VK in hun
huidige vorm niet in het Europese en Nederlandse belang omdat
hiermee het gelijk speelveld wordt ondergraven en het VK een
oneerlijk concurrentievoordeel zou krijgen. Ook uw Kamer heeft
bij herhaling het belang van gelijk speelveld onderschreven. De
VK-voorstellen voldoen daarnaast niet aan de
EU-randvoorwaarden zoals die zijn opgenomen in de
ER-richtsnoeren. Belangrijke randvoorwaarden zijn de integriteit
van de interne markt – en dus geen sectorale deelname daaraan,
2

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/08/02/de-europese-interne-markt-is-een-en-ondeelbaara1611866.
3
Kamerstuk 21 501-02, nr. 1897.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

17

en de ondeelbaarheid van de vier vrijheden – en dus geen cherry
picking daarbinnen. De interne markt is de grootste verworvenheid van de Europese Unie en het is juist ook voor Nederland
zeer schadelijk als we die zouden verzwakken.
Daarnaast maken de SP-leden zich zorgen over een no-deal scenario,
vooral voor de sociale rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk
en vice versa. Heeft dit kabinet een eigen scenario klaarliggen voor de
bescherming van de rechten van Britten woonachtig in Nederland?
29. Antwoord van het kabinet
Het kabinet heeft gekeken naar verblijf, toegang tot de arbeidsmarkt en sociale zekerheid voor Britse burgers woonachtig in
Nederland in het geval van een no deal scenario. Tijdens de
vertrouwelijke technische briefing op 10 oktober aanstaande kan
hier verder op worden ingegaan.
Meer in het algemeen vragen de SP-leden zich af in hoeverre de Raad
Algemene Zaken formeel of informeel meedoet aan de banencaroussel? Is
dit kabinet het eens met de SP-leden dat dit vooral een taak is van de
nationale politieke partijen zelf om dit intern op te pakken, en geen
onderdeel zou moeten zijn van een politieke uitruil, zeker niet op Europees
niveau?
30. Antwoord van het kabinet
Voor het invullen van functies bij de Europese instellingen zijn
vaste procedures afgesproken en vastgelegd in het Verdrag. Deze
procedures zijn leidend voor het kabinet. Hierin is een rol
weggelegd voor het Europees Parlement (EP), bijvoorbeeld bij de
keuze voor een voorzitter van het Europees Parlement en bij de
aanstelling van de Europese Commissie. Daarnaast is er ook voor
de Europese Raad een rol weggelegd in het Verdrag, zoals bij de
aanstelling van een voorzitter van de Europese Raad en het
aandragen van een kandidaat voor het voorzitterschap van de
Europese Commissie aan het EP.
Intussen loopt de spanning rondom de Brexit met de dag op.
EU-onderhandelaar Barnier heeft aangegeven wat meer tijd te willen
uittrekken om tot een akkoord met het Verenigd Koninkrijk te kunnen
komen, zo constateren de leden van de 50PLUS-fractie. Vindt de Minister
dat een verstandige aankondiging? Is het niet beter de druk op de Britten
zo stevig mogelijk te houden?
31. Antwoord van het kabinet
Hoofdonderhandelaar Barnier heeft de volledige steun van de 27
EU-lidstaten. De eenheid van de EU27 is groot. Tijdens de RAZ
Artikel 50 van 18 september aanstaande zal het kabinet opnieuw
steun uitspreken voor de inzet van hoofdonderhandelaar Barnier
en het belang van EU27-eenheid benadrukken. De heer Barnier
heeft tijdens zijn persconferentie op 21 augustus jl. het signaal
afgegeven dat de deadline voor het bereiken van een terugtrekkingsakkoord eventueel opgeschoven zou kunnen worden tot
«ruim voor het einde van dit jaar». Ook dan rest beperkte tijd om
het eens te worden over én de Ierse grenskwestie, én de governance van het terugtrekkingsakkoord, én de politieke verklaring
over het kader van de toekomstige betrekkingen. De druk op het
VK om noodzakelijke politieke keuzes te maken blijft onver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

18

minderd groot. Het is voor zowel het VK als de EU van groot
belang zo spoedig als mogelijk tot een evenwichtig pakket te
komen zodat voldoende tijd resteert voor een zorgvuldige
parlementaire behandeling door het Europees Parlement en het
VK parlement.
De fractie van 50PLUS dankt de Minister voor de uitbreide brief over de
voorbereidingen in het kader van contingency planning en preparedness
op nationaal en EU-niveau. Het is overigens triest, zo menen de leden van
de 50PLUS-fractie dat we door de halsstarrige houding van het Verenigd
Koninkrijk en de politieke verdeeldheid daar zo veel tijd, geld en energie
moeten steken om ons voor te bereiden op een mogelijke Brexit zonder
akkoord.
De leden van de 50PLUS-fractie kijken uit naar de informatiebijeenkomst
op 10 oktober, maar hebben vooruitlopend daarop enkele vragen. De
eerste gaat over de douane. Is het verantwoord om de versterking
daarvan in zeven fases geleidelijk op te bouwen? Zeker bij een cliff
edge-scenario is het toch een zaak van meteen «alle hens aan dek», zo
vragen de leden van de 50PLUS-fractie? Datzelfde geldt natuurlijk voor de
Voedsel- en warenautoriteit en de marechaussee.
32. Antwoord van het kabinet
In antwoord op de vraag van de 50PLUS-fractie naar het besluit
om een gefaseerde werving bij de Douane toe te passen, geeft
het kabinet graag inzicht in de overwegingen die daarbij een rol
hebben gespeeld. Om te beginnen bij de belangrijkste
overweging: het totale aantal extra douaniers dat als gevolg van
de terugtrekking van het VK uit de EU zal worden geworven,
heeft een dusdanige omvang (928 FTE), dat een gefaseerde
instroom noodzakelijk is teneinde een zorgvuldige werving- en
selectieprocedure alsmede het daarbij behorende opleidingstraject binnen de staande organisatie te realiseren. Om nieuwe
medewerkers tijdig beschikbaar te hebben op 29 maart 2019, is
naast de reguliere douaneopleiding een traject opgestart om voor
een aantal Brexit-gerelateerde processen meer taakgericht op te
leiden. Dit verkort het opleidingstraject en versnelt de beschikbaarheid van nieuwe medewerkers aanzienlijk. Inmiddels zijn de
eerste drie wervingsrondes nagenoeg afgerond. Door met
verschillende wervingsrondes te werken, wordt een bredere
groep van potentieel geïnteresseerde kandidaten bereikt. De
verwachting is dat eind maart 2019 ruim 300 douaniers extra
inzetbaar zijn, hetgeen voldoende is om de eerste gevolgen van
terugtrekking van het VK uit de EU aan te kunnen. De Douane
werkt risicogericht en zal op 29 maart keuzes maken in de
handhaving en medewerkers inzetten ter ondervanging van de
grootste risico’s. Met de nieuwe douaniers, met verschuivingen
binnen het bestaande personeelsbestand en met tijdelijke
herprioritering van taken zal de Douane de eerste gevolgen van
de terugtrekking van het VK uit de EU kunnen opvangen. Daarna
loopt de werving tot juni 2019 door, zodat binnen afzienbare tijd
het volledige aantal van 928 in de douaneorganisatie aan het
werk is.
De tweede vraag van de leden van de 50PLUS-fractie heeft betrekking op
de passage in de brief over wetgeving. Hier wordt een procedure
geschetst, waarmee de fractie van 50PLUS moeite heeft. De leden van de
50PLUS-fractie begrijpen de keuze voor het streven naar een verzamelwetsvoorstel, maar dat past niet in onze visie op correcte en transparante

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

19

wetgeving. Verder spreekt de optie op in bepaalde gevallen maatregelen
te nemen bij algemene maatregel van bestuur of ministeriële regelgeving
de leden van de 50PLUS-fractie absoluut niet aan. Kan de Minister een
voorbeeld geven van een situatie waarin dit denkbaar is? En kan hij
aangeven waarom andere oplossingen voor het wetgevingstraject
blijkbaar zijn afgewezen?
33. Antwoord van het kabinet
Het kabinet vindt het belangrijk de eenheid van kabinetsbeleid te
verzekeren en de wetswijzigingen een samenhangend geheel te
laten vormen. Om die reden streeft het kabinet naar een verzamelwetsvoorstel waarin alle beoogde wetswijzigingen van de
betrokken departementen zijn opgenomen. Het verzamelwetsvoorstel zal met een zorgvuldig gemotiveerde memorie van
toelichting via de gebruikelijke wetgevingsprocedure aan de
Staten-Generaal worden voorgelegd. Naast de wetswijzigingen
van wetten in formele zin zijn ook wijzigingen nodig van AMvB’s
en ministeriële regelingen, die eveneens met een zorgvuldig
gemotiveerde nota van toelichting en volgens de gebruikelijke
wetgevingsprocedures tot stand zullen worden gebracht.
Diversen
Afgelopen week heeft de Europese Ombudsman een glashelder rapport
gepubliceerd over de benoeming van de heer Selmayr als secretarisgeneraal bij de Europese Commissie. De leden van de CDA-fractie vragen
de Minister wat de Raad Algemene Zaken gaat doen met dit rapport en
welke acties er volgens de Minister ondernomen moeten worden naar
aanleiding van dit rapport.
34. Antwoord van het kabinet
Het kabinet heeft kennisgenomen van het rapport van de
Ombudsman. Dit rapport staat niet geagendeerd voor de RAZ. Het
rapport is gericht aan de Commissie en er is een verslag naar het
EP gestuurd. Het is aan de Commissie om een reactie op het
rapport te formuleren en waar nodig stappen te ondernemen. Het
Europees Parlement is in deze de controleur van de Commissie.
De leden van de CDA-fractie zouden graag een precieze tussenstand van
de pre-accessiesteun van de Minister ontvangen. Deze zou herzien
worden en voorwaardelijk gemaakt worden. Hoe gaat dat precies
gebeuren, bijvoorbeeld bij Turkije, zo vragen de leden van de CDA-fractie
aan de Minister?
35. Antwoord van het kabinet
Zoals vermeld in het Verslag van de Europese Raad 19-20 oktober
(Vergaderjaar 2017–2018, Kamerstuk 21 501-20 nr. 1260) vroeg
de Europese Commissie tijdens deze Raad, vanwege de ontwikkelingen in Turkije, de pre-accessiesteun aan Turkije te korten en
om te buigen.
In de antwoorden op de Kamervragen van de heer Omtzigt van
3 april 2018 (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 1679) werd
vermeld dat de Commissie de concrete programmering voor
Turkije voor 2018 nog uitwerkt – deze wordt in de herfst van dit
jaar verwacht. Uw Kamer wordt hierover geïnformeerd zodra de
cijfers bekend zijn. In het verslag van het schriftelijk overleg van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

20

25 juli jl. van de Begrotingsraad (Kamerstuk 21 501-03, nr. 121)
werd uw Kamer medegedeeld dat op basis van de tussentijdse
evaluatie van de pre-accessiesteun over 2014–2017 is besloten de
pre-accessiesteun voor Turkije voor 2018 met 78 miljoen euro te
korten.
Het verslag vermeldt tevens dat in het Commissievoorstel voor de
EU-begroting 2019 een bedrag van 395 miljoen euro is begroot
voor pretoetredingssteun aan Turkije. De invulling van het
Commissievoorstel voor de begroting van pretoetredingssteun
aan Turkije voor 2019 is nog niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1904

21