Dit plan is als bijlage onderdeel
van het Nationaal Water
Programma 2022-2027

Overstromingsrisicobeheerplan Rijn,
Maas, Schelde en Eems 2022-2027

Inhoudsopgave

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

2

Inhoudsopgave
1 Inleiding
2 Terugblik op het vorige Overstromingsrisicobeheerplan
2.1 Voortgang per doelstelling
2.2 Extra maatregelen die niet voorzien waren
3 Waarom een nieuw Overstromingsrisicobeheerplan?
4 Risicobeoordeling en risicogebieden
4.1 Risicobeoordeling
4.2 Risicogebieden
5 Overstromingen in kaart gebracht
5.1 Toelichting op de kaarten
5.2 Inzichten uit de kaarten
6 Doelstellingen
6.1 Doelstellingen
6.2 Toelichting op het proces van doelen stellen en voortgangsmeting
7 Maatregelen
7.1 Maatregelen voor de algemene doelstellingen
7.2 Maatregelen voor gebiedsspecifieke doelstellingen gebied A
7.3 Maatregelen voor gebiedsspecifieke doelstelling gebied B
7.4 Maatregelen voor gebiedsspecifieke doelstellingen gebied C
7.5 Maatregelen voor gebiedsspecifieke doelstellingen gebied D1
8 Klimaatverandering
8.1 Nationale klimaatadaptatiestrategie en Deltaprogramma
8.2 Scenario’s en gevolgen
8.3 Kennis over klimaat
9 Coördinatie en participatie
9.1 Coördinatie in de internationale stroomgebieden
9.2 Coördinatie met de Kaderrichtlijn Water
9.3 Participatie
Bijlage 1 Bevoegde autoriteiten
Bijlage 2 Organisaties in het waterbeheer
Bijlage 3 Gevolgen van overstromingen in de aangewezen gebieden per
stroomgebied

4
8
8
11
12
14
14
17
19
19
20
28
28
29
33
34
38
39
42
45
47
47
48
50
51
51
53
54
56
63

Bijlage 4 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Bijlage 5 Toetsing en versterking van regionale keringen in de planperiode
Bijlage 6 Doelstellingen van de internationale Overstromingsrisicobeheerplannen
voor de Rijn, de Maas, de Schelde en Eems

75
82
84

64

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

3

1 Inleiding
Overstromingen kunnen grote gevolgen hebben voor de gezondheid
van mensen, de economie, het milieu en het cultureel erfgoed. De
gevolgen kunnen zich - direct of indirect - tot over de landsgrenzen
uitstrekken. Om het overstromingsrisico te beperken is grensoverschrijdende samenwerking nodig. Daarom hebben de lidstaten
van de EU een gezamenlijke aanpak afgesproken in de Richtlijn
overstromingsrisico’s. Een belangrijk onderdeel is het opstellen van
Overstromingsrisicobeheerplannen.

Aanleiding
De Richtlijn overstromingsrisico’s (ROR) vereist dat de lidstaten van de EU iedere zes jaar:
• de overstromingsrisico’s beoordelen;
• gebieden aanwijzen waar de overstromingsrisico’s significant kunnen zijn;
• de gevolgen van overstromingen in deze gebieden in kaart brengen;
• doelen en maatregelen vastleggen om de overstromingsrisico’s in de aangewezen gebieden te
beheren, door de gevolgen van overstromingen en zo nodig de kans op een overstroming te
verminderen.
De resultaten komen te staan in een Overstromingsrisicobeheerplan (ORBP). In het ORBP gaan
we uit van de definities die in de ROR* staan. De belangrijkste zijn:
Overstroming: het tijdelijk onder water staan van land dat normaliter niet onder water staat.
Overstromingsrisico: de kans dat zich een overstroming voordoet in combinatie met de
mogelijke negatieve gevolgen van overstroming voor de gezondheid van de mens, het milieu,
het cultureel erfgoed en de economische bedrijvigheid (kans x gevolg).

Doel van dit document
Dit document is het Overstromingsrisicobeheerplan van Nederland voor de periode 2022-2027.
Hierin staan de doelen en maatregelen voor de aangewezen gebieden in de stroomgebieden**
van de Rijn, de Maas, de Eems en de Schelde in Nederland (zie Tabel 1 en Figuur 1). Door de
uitvoering van dit plan vermindert Nederland de negatieve gevolgen van overstromingen voor de
gezondheid van de mens, het milieu, het cultureel erfgoed en de economische bedrijvigheid.
Nederland heeft gedeeltelijk andere doelen en maatregelen gekozen dan in de vorige
Overstromingsrisicobeheerplannen***. Dat is het gevolg van nieuwe inzichten, ontwikkelingen in
het beleid voor de waterveiligheid en aanbevelingen van de Europese Commissie (zie hoofdstuk
3).

*

De exacte tekst van de richtlijn is te vinden via Informatiepunt Leefomgeving

**

In dit Overstromingsrisicobeheerplan wordt de term stroomgebied gebruikt als het gaat over het
Nederlandse deel van de internationale stroomgebiedsdistricten.

***

Voor de periode 2016-2021 heeft Nederland vier aparte Overstromingsrisicobeheerplannen gemaakt voor de
stroomgebieden van de Rijn, Maas, Eems en Schelde.
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

4

Gebied

Doelen

Maatregelen

Algemeen (alle
aangewezen gebieden)

Nederland is voorbereid op toekomstige ontwikkelingen.

Jaarlijks een meerjarig Deltaprogramma opstellen en uitvoeren
Deltabeslissingen en voorkeursstrategieën zesjaarlijks herijken
Kennisprogramma zeespiegelstijging uitvoeren
Programma Integraal Riviermanagement (IRM) opstellen
KNMI-scenario’s actualiseren

Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht.

Deltaplan Ruimtelijke adaptatie uitvoeren
Watertoets versterken, verbreden en toepassen

Nederland is voorbereid om bij een (dreigende) overstroming adequaat te handelen.

Crisis- en calamiteitenplannen op orde houden
Tijdig waarschuwen voor hoogwaterdreiging
Opleiden, Trainen en Oefenen (OTO)
Het waterbewustzijn en samenredzaamheid bevorderen
Kennis ontwikkelen en samenwerken

Gebied A

Substantiële schade lokaal beperken.

Lokaal normen en regels stellen om substantiële schade door overstromingen te beperken
Gebruikers van gebied A informeren over de overstromingsrisico’s

Gebied B

De kans op overlijden door overstroming is uiterlijk in 2050 kleiner dan 1/100.000 per jaar
(basisbeschermingsniveau).

De toestand van de primaire waterkering beoordelen
De normen voor primaire waterkeringen evalueren
Primaire waterkeringen op orde brengen
Primaire waterkeringen onderhouden
De afvoer- en bergingscapaciteit van de grote rivieren behouden
De hoogwaterstanden van de grote rivieren verlagen
Het kustfundament in stand houden
Ruimte voor de lange termijn reserveren

Gebied C

De regionale waterkeringen die gebied C beschermen voldoen uiterlijk in 2032 (of op een
eerder door de betreffende provincie vastgelegd moment) aan de normen.

De aanwijzing en normering van regionale waterkeringen evalueren en herijken
De toestand van de regionale waterkeringen toetsen
Regionale waterkeringen op orde brengen
Regionale waterkeringen onderhouden
Afvoer- en bergingscapaciteit regionale wateren op orde houden of brengen

De waterkeringen langs de rijkskanalen voldoen uiterlijk in 2032 aan de door het Rijk
vastgestelde norm.

Waterkeringen langs rijkskanalen aanwijzen en normeren
De toestand van de waterkeringen langs rijkskanalen toetsen
Waterkeringen langs rijkskanalen op orde brengen
Waterkeringen langs rijkskanalen onderhouden

In D1 gebieden langs de Linge, Roer, Gulp, Geul en Geleenbeek zijn de overstromingsrisico’s
binnen de planperiode zoveel mogelijk beperkt. Voor Roer, Gulp, Geul en Geleenbeek is het
doel meer specifiek om uiterlijk in 2035 aan de gestelde normen te voldoen.

Linge:
De overstromingsrisico’s in onbeschermd
gebied langs de Linge onderzoeken
Het waterbergend vermogen van de Linge
behouden

Gebied D1

Roer, Geul, Gulp, Geleenbeek:
Overstromingsrisico’s Roer, Geul, Gulp en
Geleenbeek toetsen aan de norm
Fysieke maatregelen langs Roer, Geul, Gulp
en Geleenbeek treffen
Beekdalen van Roer, Geul, Gulp en
Geleenbeek beschermen

Tabel 1 Overzicht van doelen en maatregelen voor het overstromingsrisico beheer in Nederland in de periode 2022-2027 (zie 4.2 voor een toelichting op de aangewezen gebieden)
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

5

Status en totstandkoming
Dit Overstromingsrisicobeheerplan is een gezamenlijk product van het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat (coördinatie); de ministeries van Justitie en Veiligheid,
Binnenlandse Zaken en Economische Zaken, de provincies, de gemeenten, de waterschappen en
de veiligheidsregio’s. Bestuurlijke besluitvorming heeft plaatsgevonden in de Stuurgroep Water.
De minister van Infrastructuur en Waterstaat heeft het Overstromingsrisicobeheerplan
vastgesteld.
Inspraak op het ontwerp-Overstromingsrisicobeheerplan was mogelijk van maart tot en met
september 2021, tegelijk met de inspraak op de stroomgebiedbeheerplannen voor de
Kaderrichtlijn Water. Het Overstromingsrisicobeheerplan en de stroomgebiedbeheerplannen
zijn bijlagen bij het nieuwe Nationaal Waterprogramma 2022-2027 dat in dezelfde periode ter
inzage ligt.

Wetgeving met betrekking tot dit ORBP
De Europese Richtlijn overstromingsrisico’s (ROR) is door Nederland omgezet in
Nederlandse wetgeving. Met betrekking tot Overstromingsrisicobeheerplannen is dit
gedaan door in een uitvoeringsbesluit van de Waterwet van 2009 (het Waterbesluit) op te
nemen: “Het Nationaal Waterplan omvat mede de Overstromingsrisicobeheerplannen
voor de stroomgebiedsdistricten Rijn, Maas, Schelde en Eems, voor zover die betrekking
hebben of mede betrekking hebben op het Nederlandse grondgebied”. Het Waterbesluit
definieert een Overstromingsrisicobeheerplan als een plan zoals bedoeld in de artikelen 7
en 8 van de ROR.
Het planstelsel van de Waterwet omvat naast het Nationaal Waterplan - dat de hoofd
lijnen bevat van het nationale waterbeleid - ook regionale waterplannen met de hoofd
lijnen van het provinciale waterbeleid en de daartoe behorende aspecten van het
provinciale ruimtelijke beleid, alsmede beheerplannen van de waterbeheerders
(Waterschappen en Rijkswaterstaat). In de Waterwet is geregeld dat het Nationaal
Waterplan ook de stroomgebiedbeheerplannen omvat voor de stroomgebiedsdistricten
Rijn, Maas, Schelde en Eems, voor zover die betrekking hebben of mede betrekking
hebben op het Nederlandse grondgebied.
De Waterwet was in belangrijke mate een bundeling van zeven ‘waterwetten’. Het is de
bedoeling van de regering dat uiterlijk op 1 januari 2023 de Omgevingswet van kracht
wordt, die in belangrijke mate een bundeling is van milieuwetten. De Waterwet gaat
daarmee op in de Omgevingswet. De Omgevingswet bepaalt dat het Rijk een aantal
‘programma’s’ opstelt. Het Overstromingsrisicobeheerplan, bedoeld in de artikelen 7 en 8
van de ROR, is één van de op te stellen programma’s.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

6

Vitaal en Kwetsbaar
Als speciaal onderdeel van het Deltaprogramma heeft het Rijk extra aandacht voor het overstromingsrisico van vitale en kwetsbare functies van nationaal belang. Onder nationale vitale en
kwetsbare functies vallen onder andere drinkwatervoorziening, hoofdwegennet, elektriciteitsvoorziening, gezondheidszorg en ICT & telecom. Bij nationale vitale en kwetsbare functies
bestaat - naast het risico op slachtoffers - ook kans op andere problemen. Te denken valt aan
evacuatie, keteneffecten en economische- of milieuschade wanneer belangrijke functies lange
tijd stil komen te liggen. In de herijking van het Deltaprogramma 2021 is vastgelegd dat de
kwetsbaarheid van nationale vitale en kwetsbare functies niet alleen bekeken moet worden voor
overstromingen, maar ook voor wateroverlast, droogte en hitte. Overheden en de beheerders
van deze functies zorgen er samen voor dat de nationale vitale en kwetsbare functies hier
uiterlijk in 2050 beter tegen bestand zijn. Voor eind 2021 worden kwetsbaarheidsanalyses
uitgevoerd en eind 2023 moet een realistische ambitie geformuleerd en vastgelegd zijn in beleid
en toezicht of in een andere passende vorm.

Leeswijzer
Dit Overstromingsrisicobeheerplan volgt de redeneerlijn van de Richtlijn overstromingsrisico’s.
Het begint met een terugblik op de resultaten van het vorige Overstromingsrisicobeheerplan.
Hieruit blijkt dat goede voortgang is geboekt, maar dat het overstromingsrisicobeheer blijvend
aandacht vraagt. In hoofdstuk 3 staat waarom Nederland voor de periode 2022-2027 een nieuw
Overstromingsrisicobeheerplan heeft gemaakt. Hoofdstuk 4 geeft het resultaat van de voorlopige overstromingsrisicobeoordeling en de gebieden die Nederland heeft aangewezen omdat
het overstromingsrisico er potentieel significant is. Voor deze gebieden heeft Nederland kaarten
gemaakt die in hoofdstuk 5 worden beschreven. De inzichten uit de kaarten vormen de basis
voor de nieuwe set doelen voor het overstromingsrisicobeheer (hoofdstuk 6) en de maatregelen
om deze doelen te bereiken (hoofdstuk 7). De Richtlijn overstromingsrisico’s vraagt speciale
aandacht voor klimaatverandering. Hoofdstuk 8 gaat daarop in. Hoofdstuk 9 belicht de wijze
waarop coördinatie en participatie heeft plaatsgevonden bij de totstandkoming van dit
Overstromingsrisicobeheerplan.

Figuur 1 Vier typen aangewezen gebieden in de stroomgebieden van Rijn,
Maas, Eems en Schelde (op basis van de aanwijzing in 2018)

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

7

2 Terugblik op het vorige
Overstromingsrisicobeheerplan
In het Overstromingsrisicobeheerplan voor de periode 2016-2021 heeft
Nederland 7 doelstellingen opgenomen en 17 maatregelen om deze
doelstellingen te bereiken. De maatregelen zijn vrijwel allemaal uitgevoerd. Daarmee is vooruitgang geboekt met het behalen van de
doelen. Toch is het overstromingsrisicobeheer niet af: veel doelen
vragen blijvend aandacht en veel maatregelen hebben een cyclisch
karakter.
Zo is er blijvend beheer en onderhoud aan waterkeringen en waterlopen nodig en is het noodzakelijk regelmatig te checken of de waterkeringen aan de normen voldoen en hoe de overstromingsrisico’s zich ontwikkelen. Een deel van de maatregelen komt daarom terug in het nieuwe
Overstromingsrisicobeheerplan (ORBP) voor de periode 2022-2027 (zie hoofdstuk 6): ze zijn
essentieel om de overstromingsrisico’s ook in de toekomst te beheersen. In dit hoofdstuk wordt
aangesloten bij de formulering van de doelen en maatregelen zoals die zijn opgenomen in het
ORBP 2016-2021.

2.1 Voortgang per doelstelling
Hieronder volgt per doelstelling een beschrijving van de voortgang van de maatregelen ten
opzichte van de planning uit het eerste Overstromingsrisicobeheerplan. Ook is aangegeven of
het doel en de maatregelen - al dan niet in gewijzigde vorm - terugkomen in het Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027.

Doelstelling 1 Nederland doorloopt continu cycli van
normeren en toetsen van waterkeringen en voert zo nodig
maatregelen uit om de beschermingsniveaus uit wet- en
regelgeving te bereiken.
Hiervoor waren vier maatregelen in het Overstromingsrisicobeheerplan opgenomen:

Aanwijzen en normeren
De maatregel is uitgevoerd. In de periode 2016-2021 heeft Nederland nieuwe normen vastgesteld
voor de gewenste toestand van primaire waterkeringen. In 2016 zijn normen bepaald en
vastgesteld voor de regionale keringen in beheer van het Rijk. De normen zijn in 2017 vastgelegd
in de Waterwet. Voor regionale waterkeringen zijn de aanwijzing en normering waar nodig
geactualiseerd.

Beheren en onderhouden
De maatregel is uitgevoerd. Gedurende de gehele periode zijn waterkeringen op orde gehouden
met (regulier) beheer en onderhoud. De beheerders van waterkeringen hebben onder meer
regelmatig inspecties uitgevoerd, de grasmat beheerd en waar nodig herstelwerkzaamheden
uitgevoerd.

Toetsen
De maatregel is uitgevoerd. In 2017 is de wettelijke beoordeling van primaire waterkeringen van
start gegaan, met de nieuwe normen als uitgangspunt. Waterkeringen waarvan bekend was dat
er een grote veiligheidsopgave is, zijn als eerste beoordeeld. Regionale waterkeringen zijn
volgens de provinciale toetscycli getoetst.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

8

Op orde brengen
De maatregel is uitgevoerd of in uitvoering. Primaire waterkeringen zijn conform de planning
van het Hoogwaterbeschermingsprogramma voor de planperiode versterkt, met uitzondering
van één traject nabij Venlo. De belastingen op waterkeringen zijn verminderd met rivierverruiming. De programma’s Ruimte voor de Rivier, Maaswerken en Zandmaas zijn begin 2019
afgerond (een enkel project loopt nog door). In de planperiode zijn de regionale keringen in
beheer bij de waterschappen over een lengte van 797 km versterkt (tot en met 2019).

Doelstelling 3 Nederland bereidt zich voor op toekomstige
ontwikkelingen die van belang zijn voor de bescherming
tegen overstromingen.
Voor deze doelstelling was één maatregel in het Overstromingsrisicobeheerplan opgenomen:

Deltabeslissingen
Conclusie:
Met de uitvoering van de maatregelen is de cyclus van normeren, beoordelen/toetsen en op orde
brengen van waterkeringen doorlopen. Omdat deze maatregelen blijvend noodzakelijk zijn,
komen ze in dit tweede Overstromingsrisicobeheerplan weer terug.

Doelstelling 2 Nederland treft in het stroomgebied van de
Maas waar nodig maatregelen om de overstromingsrisico’s
langs onbedijkte wateren te beperken.

De maatregel is uitgevoerd. In 2014 heeft de Deltacommissaris de deltabeslissing Waterveiligheid
voorgesteld met als inzet dat de primaire waterkeringen uiterlijk in 2050 overal in Nederland een
basisbeschermingsniveau bieden. Het doel is verankerd in de wet. In 2020 is de deltabeslissing
herijkt op basis van nieuwe inzichten in klimaatverandering. De Deltacommissaris heeft
voorgesteld de deltabeslissing grotendeels te handhaven.
Conclusie: Door een deltabeslissing voor 2050 te nemen en daarnaar toe te werken, bereidt
Nederland zich goed voor op toekomstige ontwikkelingen die van belang zijn voor het overstromingsrisicobeheer. Door de deltabeslissing regelmatig te herijken, past Nederland de koers
zo nodig bij op basis van recente inzichten. Dat blijft van belang. Daarom komt deze doelstelling
in iets gewijzigde vorm en met actuele maatregelen terug in de het tweede
Overstromingsrisicobeheerplan.

Hiervoor was één maatregel in het Overstromingsrisicobeheerplan opgenomen:

Toetsen/Op orde brengen
De maatregel is uitgevoerd. Het programma loopt en ligt op schema. De afgelopen planperiode
is duidelijk geworden dat de toekomstige opgave door klimaatverandering omvangrijker en
urgenter wordt.

Doelstelling 4 Nederland beperkt de gevolgen van
overstromingen door keuzen in de ruimtelijke planning.
Hiervoor waren twee maatregelen in het Overstromingsrisicobeheerplan opgenomen:

Conclusie:
Door de uitvoering van de maatregelen zijn de overstromingsrisico’s langs onbedijkte wateren in
het Maasstroomgebied beperkt. Verdere beperking van de risico’s is echter van belang. Daarom
komt de doelstelling in dit tweede Overstromingsrisicobeheerplan in iets gewijzigde vorm terug
(zie hoofdstuk 5).

Watertoets toepassen
De maatregel is uitgevoerd. De waterschappen pasten in de planperiode circa 40.000 keer de
watertoets toe, met name bij bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen.

Zoneren en voorwaarden stellen
De maatregel is uitgevoerd. De waterschappen nemen zoneringen en voorwaarden - onder meer
uit provinciale kaders - op in de leggers. De leggers worden met enige regelmaat geactualiseerd;
de mate waarin ze up-to-date zijn, verschilt.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

9

Conclusie: Het toepassen van de Watertoets heeft ertoe geleid dat effecten op water - waaronder
effecten op overstromingsrisico’s - expliciet meewegen bij besluiten over nieuwe initiatieven.
Door zoneringen op te nemen in leggers, blijven deze zones vrij van ontwikkelingen die bij
overstromingen tot grote schade kunnen leiden en is er ruimte voor eventuele toekomstige
versterkingen van waterkeringen. Hiermee heeft Nederland de gevolgen van nieuwe ontwikkelingen beperkt. Aandacht voor het beperken van gevolgen blijft noodzakelijk. Daarom komt ook
dit doel - in gewijzigde vorm - terug in het tweede Overstromingsrisicobeheerplan.

Doelstelling 6 De Nederlandse crisisbeheersing waarborgt
zoveel mogelijk slagvaardig en doelmatig optreden voor,
tijdens en na een (dreigende) overstromingsramp.
Hiervoor waren vijf maatregelen in het Overstromingsrisicobeheerplan opgenomen:

Plannen op orde houden

Doelstelling 5 Nederland bereidt zich voor op toekomstige
ontwikkelingen die van belang zijn voor de preventie van
gevolgen bij overstromingen.
Voor deze doelstelling was één maatregel in het Overstromingsrisicobeheerplan opgenomen:

Deltabeslissingen
De maatregel is uitgevoerd. In 2016 heeft de Deltacommissaris de deltabeslissing Ruimtelijke
adaptatie voorgesteld met als inzet dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is
ingericht. De overheden hebben de deltabeslissing overgenomen in hun beleid. In 2017 is het
Deltaplan Ruimtelijke adaptatie in werking getreden om de implementatie te versnellen.
Onderdeel is het beperken van de gevolgen van overstromingen. In 2020 is de deltabeslissing
herijkt; de Deltacommissaris heeft voorgesteld de deltabeslissing aan te vullen met concrete
tussendoelen.
Conclusie: Door een deltabeslissing voor 2050 te nemen en daarnaar toe te werken, bereidt
Nederland zich goed voor op toekomstige ontwikkelingen die van belang zijn voor het beperken
van de gevolgen van overstromingen. Door de deltabeslissing regelmatig te herijken, stuurt
Nederland de koers steeds bij op basis van recente inzichten. Deze doelstelling komt in iets
gewijzigde vorm en met een actuele set maatregelen terug in de het tweede
Overstromingsrisicobeheerplan.

De maatregel is uitgevoerd. Het Nationaal Crisisplan Hoogwater en Overstromingen en het
Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen zijn vastgesteld. De veiligheidsregio’s
hebben hun beleidsplan en crisisplan bijgesteld, mede op basis van geactualiseerde risicoprofielen. Alle waterbeheerders hebben calamiteitenplannen.

Opleiden, trainen, oefenen
De maatregel is uitgevoerd. Veiligheidsregio’s hebben een plan voor opleiden, trainen en
oefenen. Waterkerende kunstwerken worden periodiek getest (voorbeelden zijn de jaarlijkse
proefsluiting van de Maeslantkering en de hoogwaterkering bij Kampen). De algemene kolom
en de waterkolom organiseren gezamenlijke oefeningen. Voorbeelden van grotere crisisoefeningen in de afgelopen planperiode waren ‘Waterwolf’ (2016) en ‘Deining en doorbraak’
(2017).

Voorspellen en waarschuwen
De maatregel is uitgevoerd. Waterbeheerders en KNMI werken samen in het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN) dat onder meer hoogwaterwaarschuwingen verzorgt (zie bijlage 2).

Adequaat optreden
De maatregel is uitgevoerd voor zover nodig. In de afgelopen planperiode hebben zich geen
(dreigende) calamiteiten voorgedaan. Wel zijn nieuwe instrumenten gerealiseerd om bij een
(dreigende) overstroming duidelijk te kunnen communiceren, zoals de informatievoorziening
via de website crisis.nl en via NL-alert.

Herstel, nazorg en evaluatie
Deze maatregel is ingezet naar aanleiding van de overstromingen en overlast van juli 2021 in
Zuid Limburg. De herstelwerkzaamheden zijn direct na de gebeurtenissen gestart. Ook zijn de
eerste evaluaties uitgevoerd. De bevindingen zullen worden meegenomen in de volgende cyclus
van de Richtlijn overstromingsrisico's (ROR)

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

10

Conclusie: De eerste drie maatregelen, voor de voorbereiding op een overstromingsdreiging,
zijn uitgevoerd en hebben daarmee bijgedragen aan het behalen van de doelstelling.
Een adequate voorbereiding blijft noodzakelijk en vraagt blijvend inspanning, zoals de
gebeurtenissen in Limurg van zomer 2021 laten zien. In het tweede Overstromingsrisicobeheerplan komt deze doelstelling daarom in iets gewijzigde vorm terug.

Doelstelling 7 Nederland bereidt zich voor op toekomstige
ontwikkelingen die van belang zijn voor de crisisbeheersing
tegen overstromingen.
Voor deze doelstelling waren drie maatregelen in het Overstromingsrisicobeheerplan
opgenomen:

Kader grootschalige evacuaties
De maatregel is uitgevoerd. Het kader is gerealiseerd in 2014 en dient als uitgangspunt bij het
opstellen van evacuatiestrategieën bij (dreigende) overstromingen.

2.2 Extra maatregelen die niet
voorzien waren
In de periode 2016-2022 zijn drie extra maatregelen uitgevoerd die nog niet voorzien waren in
het eerste Overstromingsrisicobeheerplan:
• de Klimaateffectatlas: deze digitale atlas geeft informatie over klimaatverandering, waaronder de (toekomstige) dreiging van overstromingen en wateroverlast, als hulpmiddel voor
organisaties die werken aan klimaatadaptatie;
• het programma Water & Evacuatie (2016-2019): dit heeft geleid tot een meer integrale aanpak
en tot meer samenwerking tussen regio’s onderling en tussen regio’s en het Rijk;
• het Landelijk Informatiesysteem Water en Overstromingen (LIWO, 2016): een informatiesysteem bestaande uit verschillende kaartlagen voor professionals die zich bezighouden met
(de voorbereiding op) wateroverlast en overstromingen in Nederland.

Module grootschalige evacuatie bij overstromingen
De maatregel is uitgevoerd. De ministeries van Justitie en Veiligheid en van Infrastructuur en
Waterstaat hebben in 2016 het project Module grootschalige evacuatie bij overstromingen
(MEGO) afgerond. Dat heeft onder meer geresulteerd in een advies over de inzet van de hoofdinfrastructuur en informatiesystemen die openbaar toegankelijk zijn.

Samenwerking versterken
De maatregel is uitgevoerd. De ministeries, waterbeheerders en veiligheidsregio’s hebben op
basis van nieuwe inzichten de afspraken over samenwerking bij watercrises en overstromingen
verbeterd. De verbetering van de samenwerking crisisbeheersing is vastgelegd in de strategische
agenda SMWO (zie bijlage 2).
Conclusie: Door de uitvoering van de maatregelen is het Nederlandse crisisbeheer zo goed
mogelijk voorbereid op toekomstige ontwikkelingen. In het tweede
Overstromingsrisicobeheerplan komt deze doelstelling in iets gewijzigde vorm terug.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

11

3 Waarom een nieuw
Overstromingsrisicobeheerplan?
De eerste planperiode van de Richtlijn overstromingsrisico’s eindigt in
2021. Nederland heeft besloten de vier oude Overstromingsrisicobeheerplannen bij te stellen en het resultaat in één nieuw plan voor de
periode 2022-2027 te zetten. Zo ligt er weer een up-to-date overzicht
van het overstromingsrisicobeheer. De overwegingen hieronder
hebben meegespeeld bij dat besluit.

Toetsing
De EU-richtlijn vraagt de lidstaten om uiterlijk op 22 december 2021 - aan het einde van de
planperiode - de Overstromingsrisicobeheerplannen (ORBP’s) te toetsen en zo nodig bij te
stellen. Het resultaat van de toetsing staat in hoofdstuk 2. Mede op grond daarvan heeft
Nederland besloten een nieuw plan te maken.

Beoordeling
Nederland heeft een voorlopige risicobeoordeling uitgevoerd (zie hoofdstuk 4). Op grond
daarvan zijn ‘gebieden met een potentieel significant overstromingsrisico’ aangewezen (GPSOR).
Voor het eerste plan is dat niet gebeurd, omdat Nederland gebruik maakte van een overgangsregeling. Het eerste Overstromingsrisicobeheerplan had daarmee betrekking op heel Nederland.
Dit nieuwe Overstromingsrisicobeheerplan beperkt zich tot de aangewezen gebieden met een
potentieel significant overstromingsrisico.

Kaarten
Voor de GPSOR zijn nieuwe geactualiseerde kaarten gemaakt, met een verbeterde methode (zie
hoofdstuk 5). Ten opzichte van het eerste Overstromingsrisicobeheerplan zijn extra kaarten
toegevoegd voor scenario’s van buitengewone gebeurtenissen. De kaartenset geeft nieuwe
inzichten in het overstromingsrisico.

Aanbevelingen van de Europese Commissie
De Europese Commissie heeft die plannen van alle EU-landen beoordeeld en is met
aanbevelingen gekomen. Een van de aanbevelingen is om de meetbaarheid van de
doelstellingen te verbeteren.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

12

Doelstellingen en maatregelen
Dit nieuwe Overstromingsrisicobeheerplan bevat aangepaste doelstellingen en maatregelen. De
zeven doelstellingen van het eerste plan golden voor heel Nederland. Deze zijn vervangen door
algemene doelstellingen voor alle aangewezen gebieden en specifieke doelstellingen per type
gebied (zie hoofdstuk 6). Het plan bevat per doelstelling een aantal maatregelen (zie hoofdstuk
7).

Voortgeschreden kennis
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat zowel de zeespiegel als de rivierafvoeren de komende
decennia verder stijgen. Hoe snel dat gaat is onzeker. Er zijn aanwijzingen dat de stijging sneller
kan verlopen dan tot nu toe is aangenomen (zie hoofdstuk 8).

Nieuwe afspraken van Rijnministers
De ministers van landen in het Rijnstroomgebied en de vertegenwoordiger van de Europese
Commissie hebben in februari 2020 afgesproken dat het overstromingsrisico in 2040 door een
optimale combinatie van maatregelen met minstens met 15% moet zijn teruggedrongen ten
opzichte van 2020 en dat de maatregelen hiervoor waar mogelijk verbonden moeten zijn met
natuurvriendelijke oplossingen en/of ecologisch herstel. Zij hebben ook het Programma Rijn
2040 vastgesteld. Daarin staan meer concrete doelen en maatregelen voor deze vermindering
van het overstromingsrisico (zie hoofdstuk 9).

Samenvoeging van plannen
Voor de eerste planperiode heeft Nederland vier afzonderlijke Overstromingsrisicobeheerplannen opgesteld, voor elk van de vier stroomgebieden één (Rijn, Maas, Schelde en Eems). Die
plannen waren grotendeels hetzelfde. Voor de tweede planperiode heeft Nederland daarom één
nieuw plan gemaakt voor de vier stroomgebieden samen. Alle GPSOR vallen binnen een van deze
vier stroomgebieden. Waar dit Overstromingsrisicobeheerplan niet voor elk stroomgebied geldt,
is dit aangegeven.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

13

4 Risicobeoordeling en
risicogebieden
Nederland heeft voor dit Overstromingsrisicobeheerplan een voorlopige overstromingsrisicobeoordeling gemaakt en op grond daarvan
risicogebieden aangewezen: gebieden met potentieel significante
overstromingsrisico’s.

4.1 Risicobeoordeling
Risicobeoordeling
In december 2018 heeft Nederland de voorlopige overstromingsrisicobeoordeling vastgesteld.
Dat is de eerste stap van de EU-richtlijn. Hieronder volgt een samenvatting van de beoordeling.

Historische overstromingsrisico’s
In Nederland zijn in het verleden maatregelen genomen na (bijna-)overstromingen vanuit de
voormalige Zuiderzee, de Noordzee, de Maas, de Rijn en de deltawateren. De kans op overstromingen werd kleiner door bijvoorbeeld de aanleg van de Afsluitdijk, de Deltawerken en de
programma’s Maaswerken en Ruimte voor de Rivier. Grootschalige overstromingen vanuit
regionale wateren - onder meer in het najaar van 1998 - hebben in het hele land geleid tot
maatregelen als het vergroten van de bergings- en afvoercapaciteit van deze wateren.

Toekomstige overstromingsrisico’s
Met de huidige rekentechnieken is het mogelijk kansen en gevolgen van mogelijke toekomstige
overstromingen in beeld te brengen. De voorlopige risicobeoordeling is toegespitst op overstromingen die tot een significant risico zouden kunnen leiden: overstromingen vanuit het
hoofdwatersysteem (zee, meren en rivieren) en het regionale watersysteem (boezemwater en
regionale rivieren). Niet meegenomen zijn overstromingen vanuit grondwater (in de zeldzame
gevallen dat dit voorkomt in Nederland zijn de gevolgen gering) en overstromingen door
rioolstelsels. Of overstromingen door intense neerslag in de toekomst een rol moeten spelen in
de voorlopige risicobeoordeling, wordt verder onderzocht.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

14

Overstromingskansen
De overstromingskans is afgeleid uit de kans op het overschrijden van bepaalde hoge waterstanden. Per gebied zijn scenario’s uitgewerkt met overstromingskansen van 1:10, 1:100 en 1:1000
en soms ook 1:10.000 per jaar. Voor onbeschermde gebieden zijn de omvang van de overstroming en de overstromingsdiepte bepaald door de waterstanden te vergelijken met de
hoogteligging van het gebied dat overstroomt.
Beschermde gebieden overstromen als de genormeerde waterkering bezwijkt of overloopt. Bij de
berekening van de overstromingskans van beschermde gebieden langs hoofdwateren is rekening
gehouden met verschillende faalmechanismen, zoals overloop, golfoverslag, afschuiving van het
binnentalud, erosie van de dijkbekleding en piping (watervoerende gangenstelsels onder de dijk).
Met modellen is de kans op een overstromingen berekend voor verschillende locaties langs de
waterkering. De omvang van de overstroming en de waterdiepten volgen uit de combinatie van
berekeningen met overstromingsmodellen.

Overstromingsgevolgen
Per overstromingsscenario zijn de gevolgen bepaald, waaronder de potentiële economische
schade, het aantal dodelijke slachtoffers en het aantal getroffen locaties kwetsbare natuur,
rijksmonumenten en IED-installaties (zoals kerncentrales, chemische industrie en opslagplaatsen van gevaarlijke of verontreinigende stoffen). De meeste gevolgen zijn berekend op basis
van de nationale standaard schade- en slachtoffermodule.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

15

Cultureel erfgoed, een veelomvatend begrip
Een van de doelstellingen van de Richtlijn overstromingsrisico’s is het verminderen van de
potentiële schade van overstromingen aan het cultureel erfgoed. Grote delen van Nederland
worden beschermd tegen overstromingen, met name door waterkeringen. Daarmee krijgt
ook het cultureel erfgoed bescherming.

gebieden met een hoge waardedichtheid én een hoge gevoeligheid voor water. Het
onderzoek brengt onder meer in beeld waar precies de cultuurhistorische waarde van deze
panden zit en of het water deze waarde ook daadwerkelijk raakt. Het onderzoek gaat ook in
op communicatiemiddelen om eigenaren van het gebouwde erfgoed te informeren,
bijvoorbeeld met een informatiebijeenkomst, een folder de website van de gemeente en
andere middelen. Het uiteindelijke doel is om de monumenteneigenaren te ondersteunen
bij het beperken van waardeverlies.

Cultureel erfgoed is een veelomvatend begrip. Het omvat bijvoorbeeld stenen grenspalen,
maar ook (delen van) gebouwen met hun tuinaanleg, historische interieurs en/of wandbekleding, archeologische monumenten, historische begraafplaatsen, historische stadsparken, landschappen, museale collecties en archieven. De aard, omvang, eigendomssituatie en (monumenten)status verschillen sterk van object tot object.
De ligging van de beschermde Nederlandse monumenten is bekend en ook welke objecten
door een overstroming getrofen kunnen worden, afankelijk van de waterstand die daarbij
optreedt. Niet bekend is hoe groot de schade in zo’n geval zal zijn, waar de prioriteiten voor
bescherming liggen en wie daarvoor verantwoordelijk is. De Rijksdienst voor het Cultureel
Erfgoed heef daarom een methode ontwikkeld voor gebouwde rijksmonumenten. De
gebouwde rijksmonumenten zijn daarmee in te delen in categorieën, op basis van de
waardedichtheid van het monument en de gevoeligheid voor water. De uitkomst is de
zogenaamde ‘gevoelige waarde’ van een monument.
De waardedichtheid is een maat voor de concentratie van waarde. Lege en niet meer
functionerende gebouwen en monumenten die geen gebouwen zijn (zoals een grenspaal of
gedenksteen) hebben een lage waardedichtheid. De middenklasse van waardedichtheid
bestaat uit monumentale gebouwen zonder specifeke inhoud en niet-monumentale
gebouwen die een erfgoedcollectie herbergen. De hoogste waardedichtheid is van toepassing bij een combinatie van een monumentaal gebouw met een erfgoedcollectie of
-inhoud (zoals een waardevol historisch interieur). De gevoeligheid voor water wordt
afgeleid uit de gevoeligheid voor waterschade van het bouwmateriaal en de robuustheid
van de constructie. Het waardeverlies bij een overstroming is het grootst als sprake is van
een monument met zowel een hoge waardedichtheid als een hoge gevoeligheid voor water.
De methode is getoetst in Dordrecht, als onderdeel van het project Shelter (EU-programma
Horizon 2020). Dat heef geleid tot nader onderzoek naar rijksmonumenten in buitendijkse

In Dordrecht staan verschillende monumenten met waarden die gevoelig zijn voor water
(groen: lage gevoeligheid, geel: middelhoge gevoeligheid, rood: hoge gevoeligheid).
De kleuren licht- en donkerblauw geven aan hoe hoog het water in het onbeschermde
gebied van Dordrecht kan komen te staan bij een overstroming met een kleine kans van
optreden (eens in de 1000 jaar). Dit was een eerste analyse om de data en methodiek te
testen. Verder diepgaand onderzoek wordt momenteel uitgevoerd.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

16

4.2 Risicogebieden
Verschillende overstromingsrisico’s
Uit de risicobeoordeling komt het volgende beeld naar voren:
• In onbeschermde gebieden die direct grenzen aan het hoofdwatersysteem (zee, grote rivieren
en meren) is de kans op een overstroming groot, maar de gevolgen zijn klein.
• In gebieden die beschermd worden tegen overstromingen uit het hoofdwatersysteem zijn de
gevolgen veruit het grootst. De economische schade loopt in sommige scenario’s op tot circa
€ 25 miljard en het aantal getroffenen kan variëren van vele tientallen tot 250.000.
• In gebieden die beschermd worden tegen overstromingen uit het regionale watersysteem is
de kans op een overstroming middelgroot tot klein; de gevolgen zijn groter dan in de
onbeschermde gebieden langs het hoofdwatersysteem.
• Onbeschermde gebieden langs het regionale watersysteem hebben over het algemeen een
functie voor natuur, extensieve landbouw of regionale waterberging. De kans op een
overstroming is groot. De schade door overstromingen is hier in de meeste gevallen beperkt
- maar er zijn uitzonderingen - en de kans op slachtoffers is nihil.

Gebieden met significante overstromingsrisico’s
Uitgaande van de overstromingsrisicobeoordeling en het bovenstaande criterium heeft
Nederland de volgende ‘gebieden met een potentieel significant overstromingsrisico’ aangewezen (zie Figuur 2):
• Type A: onbeschermde gebieden langs het hoofdwatersysteem;
• Type B: beschermde gebieden langs het hoofdwatersysteem;
• Type C: beschermde gebieden langs het regionale watersysteem die beschermd worden door
regionale waterkeringen met een norm van 1/100 per jaar of strenger (de zogenaamde
IPO-klasse III, IV en V) of door rijkskanaaldijken met een norm van 1/100 per jaar of strenger;
• Type D1: onbeschermde gebieden langs vier regionale wateren in het stroomgebied van de
Maas en één regionaal water in het stroomgebied van de Rijn.
Type A-, B- en C-gebieden komen voor in alle vier de stroomgebieden. Type D1 komt alleen voor
in het Rijnstroomgebied (langs de Linge) en het Maasstroomgebied (langs de Roer, Gulp, Geul en
Geleenbeek).

Actualisatie gebieden met potentieel significante
overstromingsrisico’s

Significante overstromingsrisico’s
Na de formele aanwijzing van risicogebieden bleek dat het overstromingsrisico in enkele
kleine type C-gebieden toch niet potentieel significant is*. Deze gebieden staan daarom
niet op de kaarten die bij dit Overstromingsrisicobeheerplan horen en de doelen en
maatregelen van dit plan zijn hier niet van toepassing. Enkele van deze afgevallen
gebieden (langs de Vecht) zijn terechtgekomen in categorie D2.

De Europese Richtlijn overstromingsrisico’s vraagt landen om de plannen te richten op significante overstromingsrisico’s. Wat significant is, bepaalt iedere lidstaat zelf. Nederland hanteert
het volgende criterium: er is sprake van een potentieel significant overstromingsrisico als zich
bij een overstroming één of meer dodelijke slachtoffers kunnen voordoen of de economische
schade meer dan € 40 miljoen bedraagt.

Voor enkele regionale keringen zijn nieuwe overstromingsberekeningen uitgevoerd: voor
de gebieden langs rijkskanalen en langs enkele regionale keringen in Noord-Holland. Op
basis daarvan is het potentieel significant overstromingsrisicogebied geactualiseerd.

*

Drenthe: omgeving Assen. Overijssel: omgeving Oldemarkt, Kanaal Almelo de Haandrik, Hessum en de Vecht
tussen de grens en Ommen (de keringen die deze Overijsselse gebieden beschermen, zijn sinds 1 december
2019 niet meer aangewezen als regionale keringen met een norm van 1:100 of kleiner (IPO klasse III-V)).

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

17

Type D2 voor internationale afstemming
Nederland heeft de voorlopige overstromingsrisicobeoordeling en de aangewezen gebieden
afgestemd in de internationale riviercommissies en relevante bilaterale overleggen. Enkele
grensoverschrijdende wateren hebben volgens het Nederlandse criterium geen potentieel
significant overstromingsrisico, maar zijn toch aangewezen om grensoverschrijdende
afstemming van de plannen te vergemakkelijken. Deze gebieden worden aangeduid met type D2
(zie Figuur 2).

Stroomgebieddistricten
Type A: onbeschermd gebied langs hoofdwatersysteem

Stroomgebieddistricten
Type B: beschermd gebied langs hoofdwatersysteem

Het gaat om gebieden langs zeven onbedijkte regionale wateren in het stroomgebied van de Rijn
(Oude IJssel, Aastrang, Boven Slinge, Beurzebeek, Berkel, Buurserbeek en Dinkel) en langs acht
onbedijkte regionale wateren in het stroomgebied van de Maas (Uffelse Beek, Thornerbeek,
Jeker, Voer, Worm, Roode Beek, Kitschbach en Niers).

Stroomgebieddistricten
Type C: beschermd gebied langs regionaal watersysteem

Stroomgebieddistricten
Type D1: onbeschermd gebied langs regionaal watersysteem
met potentieel significante risico’s
Type D2: onbeschermd gebied langs regionaal watersysteem
zonder significante risico’s

Figuur 2 Aangewezen gebieden A, B, C en D in het kader van de Richtlijn overstromingsrisico’s (conform de aanwijzing in 2018)

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

18

5 Overstromingen in kaart
gebracht
Nederland heeft voor de aangewezen gebieden kaarten gemaakt met
de kenmerken van overstromingen en de gevolgen van overstromingen. Dit geeft inzicht in de aard van het overstromingsrisico in de
aangewezen gebieden.

5.1 Toelichting op de kaarten
Nieuwe kaarten
Voor dit tweede Overstromingsrisicobeheerplan heeft Nederland de overstromingsgevaar- en
overstromingsrisicokaarten van de eerste cyclus geactualiseerd. De kaarten zijn in december 2019
gepubliceerd op www.risicokaart.nl.* De nieuwe set kaarten:
• laat nu de gebieden zien met een potentieel significant overstromingsrisico (de aangewezen
gebieden)**;
• geeft een beter beeld van de gevaren en gevolgen, omdat uit is gegaan van de huidige
toestand van de primaire waterkeringen in plaats van de minimaal vereiste toestand; dit heeft
gevolgen voor de overstromingsrisico’s in gebied B;
• geeft als extra scenario het zeer zeldzame scenario van buitengewone gebeurtenissen.

Twee typen kaarten
Overstromingsgevaarkaarten tonen met name de waterdiepten bij overstromingen.
Overstromingsrisicokaarten laten de potentiële gevolgen zien: het aantal inwoners, het type
economische bedrijvigheid (gebruiksfuncties en bodemgebruik), de IED-installaties (installaties
die gevaarlijk kunnen zijn), drinkwaterwinlocaties, zwemwaterlocaties en Natura
2000-gebieden.

*

In dit Overstromingsrisicobeheerplan staan alleen kaarten, doelen en maatregelen voor gebieden met een
potentieel significant overstromingsrisico. Ook in gebieden met een kleiner overstromingsrisico beheert
Nederland de overstromingsrisico’s, vooral door gevolgbeperking en adequate voorbereiding op een
overstroming. Van deze gebieden zijn ook kaarten beschikbaar.

**

Na de publicatie van de kaarten is gebleken dat het overstromingsrisico in enkele kleine delen van de
aangewezen gebieden toch niet potentieel significant is.
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

19

Overstromingsscenario’s
De kaarten geven de volgende overstromingsscenario’s:
1 grote kans op overstromingen: ongeveer eens in de 10 jaar;
2 middelgrote kans op overstromingen: ongeveer eens in de 100 jaar;
3 kleine kans op overstromingen: ongeveer eens in de 1000 jaar;
4 buitengewone gebeurtenissen: ongeveer eens in de 10.000 jaar of kleiner.

Buitengewone gebeurtenissen
Het vierde scenario heeft Nederland toegevoegd, omdat een overstroming in gebied B meestal
nog minder vaak voorkomt dan eens in de 1000 jaar. Inwoners van Nederland zien deze kaart ook
op de website www.overstroomik.nl (inclusief de risico’s buiten de aangewezen gebieden).

Aandachtspunten

5.2 Inzichten uit de kaarten
De kaarten laten het overstroombare gebied en de gevolgen zien voor alle mogelijke overstromingen met de betreffende kans van optreden. Hieronder volgt een beschrijving van de
gevaren en gevolgen in de vier scenario’s, eerst per stroomgebied en vervolgens per type
aangewezen gebied.

Resultaten per stroomgebied
De Richtlijn overstromingsrisico’s volgt een stroomgebiedsbenadering (zie hoofdstuk 2). In de
vier Nederlandse stroomgebieden (Rijn, Maas, Eems, Schelde) is in alle vier de scenario’s sprake
van overstromingsgevaren en overstromingsrisico’s (zie Tabel 2 en de uitgebreide tabellen in
bijlage 3). De verschillen tussen de stroomgebieden hangen vooral samen met verschillen in de
omvang van de stroomgebieden, de waterafvoerroutes en het grondgebruik.

In ieder scenario kunnen overstromingen op meer manieren ontstaan. De kaarten voor de vier
kansen op overstromingen geven steeds het totale gebied van alle mogelijke overstromingen
met de genoemde kans van optreden. In werkelijkheid treden deze overstromingen nooit
allemaal tegelijkertijd op.
Sommige gebieden kunnen vanuit meer bronnen overstromen, bijvoorbeeld vanuit het
hoofdwatersysteem als een primaire waterkering faalt of vanuit het regionale watersysteem als
een regionale waterkering faalt. De aangewezen gebieden B en C (zie hoofdstuk 4) overlappen
elkaar dus gedeeltelijk.
De overstromingsgevaarkaarten zijn het resultaat van modelberekeningen en keuzes die
omgeven zijn met onzekerheden. Het kan daarom een enkele keer gebeuren dat de kaarten geen
waterdiepte laten zien, terwijl er in de praktijk soms toch een overstroming kan optreden.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

20

Scenario

Eenheid

Rijn

Maas

Eems

Resultaten per type gebied

Schelde

Scenario Grote kans
Oppervlakte overstroomd
gebied

km2

901

277

38

148

Potentieel getroffen
inwoners

x1000 inw

15

3

0

0

Totale schade

miljoen €

595

137

4

17

Scenario Middelgrote kans
Oppervlakte overstroomd
gebied

km

6.429

891

471

294

Potentieel getroffen
inwoners

x1000 inw

2.013

107

41

35

Totale schade

miljoen €

92.297

6.377

2.543

1.050

2

Nederland heeft vier typen gebieden aangewezen: A-, B-, C- en D1-gebieden (zie hoofdstuk 3). De
potentiële gevolgen van overstromingen met de vier kansen verschillen sterk per type gebied (zie
Tabel 2, Tabel 3 en bijlage 3). Deze verschillen hangen onder meer samen met het grondgebruik,
de overstromingsdiepte en de omvang van de overstroming. Aandachtspunt is dat de gebieden B
en C elkaar gedeeltelijk overlappen.
Hieronder volgt een beschrijving van de potentiële gevolgen per kans en per type gebied. De
gevolgen die hieronder genoemd worden, zijn de optelsom van de gevolgen die zich bij
verschillende overstromingen met de betreffende kans van optreden kunnen voordoen. Deze
overstromingen treden nooit allemaal tegelijkertijd op en de gevolgen doen zich dus ook nooit
in de genoemde omvang voor bij één overstromingsgebeurtenis.

Scenario Kleine kans

Percentage schade van het BNP door mogelijke overstromingen in de gebieden A,B,C en D
bij verschillende kansen.

Oppervlakte overstroomd
gebied

km

15.183

1.638

1.183

639

80,00%

Potentieel getroffen
inwoners

x1000 inw

5.724

501

150

110

70,00%

Totale schade

miljoen €

316.077

33.514

10.519

6.213

60,00%

17.194

2.084

1.530

1.432

2

Scenario Buitengewone gebeurtenissen
50,00%

km2

Potentieel getroffen
inwoners

x1000 inw

Totale schade

miljoen €

9.179

702

219

328

% Schade tov BNP

Oppervlakte overstroomd
gebied

Gebied A
Gebied B

40,00%

Gebied C
Gebied D
30,00%

500.720

50.615

16.978

26.877
20,00%

Tabel 2 Potentiële gevolgen van overstromingen per stroomgebied. Deze gevolgen treden
nooit tegelijkertijd, tijdens één gebeurtenis op.

10,00%

0,00%
Grote kans (1:10 per jaar)

Middelgrote kans (1:100 per jaar)

Kleine kans (1:1000 per jaar)

Extreme situatie (1:10000 per jaar)

Figuur 3 Potentiële schade door overstromingen als percentage van het Bruto Nationaal
Product, per kans en per type gebied

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

21

Scenario’s met een grote kans (ongeveer eens in de tien jaar)

Resultaten gebeurtenis middelgrote kans - ongeveer 1 /1 00 per jaar
20,00%

Overstromingen met een grote kans worden uitsluitend verwacht in de onbeschermde gebieden
A en D1. De gebieden B en C zijn beschermd door de waterkeringen.
percentage ten opzichte van totaal in NL

Gebied A
Binnen gebied A kan in dit scenario in totaal ongeveer 1.200 km² overstromen (optelsom van de
gevolgen van verschillende mogelijke overstromingen met een grote kans van optreden).
Hiervan is 70% Natura 2000-gebied (800 km²). In het overstroomde gebied zijn lokaal bebouwing, havens en infrastructuur aanwezig. De schade is gering en het potentieel aantal getroffen
inwoners is klein. Ongeveer honderd zwemlocaties worden getroffen, voornamelijk locaties
langs de kust en de meren; deze locaties zijn ingericht op overstromingen.

Gebied A

18,00%

Gebied B
Gebied C

16,00%

Gebied D
14,00%
12,00%
10,00%
8,00%
6,00%
4,00%
2,00%

Schade tov BNP

Rijksmonumenten

Natura2000
oppervlak

Zwemwaterlocaties

Drinkwaterwinlocaties

IED-installaties

Potentieel
getroffen inwoners

0,00%

Oppervlakte
overstroomd gebied

Gebied D1
Binnen gebied D1 overstroomt een deel van de natuurlijke stroomdalen van regionale wateren in
Limburg en de uiterwaarden van de Linge. Dit gebied is grotendeels zo ingericht dat een
overstroming weinig schade veroorzaakt. Ongeveer 70 km² (40% van het overstroomde oppervlak) is Natura 2000-gebied. Waar bebouwing is, kan meer schade ontstaan. Als alle mogelijke
overstromingen in dit scenario tegelijkertijd zouden optreden, bedraagt de totale schade in
gebied D1 zo’n € 280 miljoen.

Figuur 4 Potentiële gevolgen in scenario’s met middelgrote kans: aantal getroffen objecten als
percentage van het totale aantal in Nederland

Scenario’s met een middelgrote kans (ongeveer eens in de 100 jaar)
Overstromingen met een middelgrote kans van voorkomen kunnen in A-, B-, C- en D1-gebieden
optreden. De aard van de gevolgen verschilt per type gebied (zie figuur 4).
Gebied A
In dit scenario zijn de gevolgen van een overstroming in gebied A iets groter dan in het scenario
met grote kans. Het overstroomde oppervlak neemt beperkt toe, maar de potentiële schade
neemt toe van € 480 miljoen tot € 1.160 miljoen (optelsom van de schade bij verschillende
mogelijke overstromingen met een middelgrote kans van optreden). Overstromingen in dit
scenario kunnen ook meer inwoners, IED-installaties en Rijksmonumenten treffen.
Gebied B
Alle primaire waterkeringen moeten in 2050 aan de overstromingsnorm voldoen. Op dit
moment voldoet een deel van de keringen nog niet aan de norm, waardoor in dit scenario in een
groot deel van gebied B een overstroming kan optreden, onder meer langs een deel van de
Rijntakken, het IJsselmeer en de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden. Vooral het rivierengebied,
de Gelderse Vallei en het gebied direct ten westen van de Utrechtse Heuvelrug zijn kwetsbaar. Het

totale gebied dat door overstromingen met deze kans getroffen kan worden heeft een oppervlak
van 2.330 km²; dat is 5% van Nederland. Daar wonen ongeveer 1,5 miljoen mensen (bijna 10%
van de inwoners van Nederland). De totale schade kan oplopen tot ruim 10% van het BNP
(ongeveer € 78 miljard). Het oppervlak potentieel getroffen Natura 2000-gebied is beperkt. In
het getroffen gebied ligt 10% van de Nederlandse zwemwaterlocaties (65 locaties) en drinkwaterwinningen (16 locaties).
Gebied C
Veel waterkeringen die gebied C beschermen (regionale waterkeringen en waterkeringen langs
de rijkskanalen) hebben een norm van 1/100 per jaar (overschrijdingskans). In dit scenario kan
dan ook een relatief groot deel van gebied C overstromen door het falen van deze keringen:
ongeveer 4.210 km² ofwel circa 10% van Nederland (optelsom van verschillende mogelijke
overstromingen met een grote kans van optreden). De potentiële schade bedraagt voor heel
gebied C samen minder dan 5% van het BNP (€ 24 miljard). Ook het percentage potentieel
getroffen inwoners, zo’n 717.000, is kleiner dan in gebied B. Het betreft vooral lokale overstromingen, bijvoorbeeld doordat een gemaal onvoldoende capaciteit heeft om grote hoeveel-

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

22

heden regenwater af te voeren uit een kanaal of boezemsysteem. Ook een doorbraak van een
regionale waterkering of rijkskanaaldijk is mogelijk. Per gebeurtenis overstroomt slechts een
klein deel van gebied C (bijvoorbeeld een polder).

Nederland. Verder kan dit scenario ongeveer 15% van alle Rijksmonumenten treffen (ruim 10.000
monumenten), bijna drie keer zoveel als in het scenario met een middelgrote kans. De totale
potentiële schade in gebied B bedraagt ruim € 290 miljard (ongeveer 45% van het BNP).

Gebied D1
Overstromingen in dit scenario kunnen in de natuurlijke stroomdalen in Limburg en de
uiterwaarden langs de Linge meer schade veroorzaken dan in het scenario met grote kans.
Er zullen meer bebouwde gebieden overstromen en de waterdieptes nemen toe. De totale
potentiële schade in gebied D1 neemt toe tot zo’n € 620 miljoen en het aantal potentieel
getroffen inwoners tot 11.000 (optelsom van verschillende mogelijke overstromingen met een
middelgrote kans van optreden).

Gebied C
In gebied C kunnen bij een kleine kans ook regionale waterkeringen falen. Daarbij kunnen veelal
dichtbebouwde gebieden overstromen en de waterdiepte kan groter zijn dan in het scenario met
middelgrote kans. Zo kunnen enkele droogmakerijen in West- en Noord-Nederland tot enkele
meters onder water komen te staan. Het overstroomde oppervlak is niet veel groter dan in het
scenario met middelgrote kans, maar de potentiële schade verdubbelt tot zo’n 10% van het BNP
ofwel € 67 miljard (optelsom van de schade bij verschillende mogelijke overstromingen met een
kleine kans van optreden). Het aantal potentieel getroffen inwoners bedraagt ruim 2 miljoen.
Het aantal mogelijk getroffen IED-installaties neemt toe tot zo’n 250, het aantal getroffen
Rijksmonumenten verdubbelt bijna en er kunnen ongeveer 100 zwemlocaties getroffen worden.
Per gebeurtenis overstroomt meestal slechts een klein deel van gebied C (bijvoorbeeld een
polder).

Scenario’s met een kleine kans (ongeveer eens in de 1.000 jaar)
Overstromingen met een kleine kans van voorkomen kunnen in de gebieden A, B, C en D1
optreden.
Gebied A
In het scenario met een kleine kans kan bijna het hele gebied A overstromen (totale effect van
verschillende mogelijke overstromingen met een kleine kans van optreden). De effecten zijn
groter dan in de voorgaande scenario’s. Er kunnen meer inwoners, IED-installaties en
Rijksmonumenten getroffen worden en de waterdieptes nemen toe. Hierdoor is de schade
ongeveer vier keer zo groot als in het scenario met een middelgrote kans: ruim € 4 miljard.
Gebied B
Een groot deel van gebied B kan overstromen bij overstromingen met een kleine kans. Dat
gebeurt met name bij extreem hoge afvoeren van de Rijn en de Maas, een extreem zware storm
aan de kust of een combinatie van beide in het benedenrivierengebied. Sommige primaire
keringen ‘mogen’ in dit scenario falen gezien de normering; andere primaire keringen voldoen
nu nog niet aan de norm en kunnen eveneens falen in dit scenario. Op veel plaatsen kan meer
dan twee meter water komen te staan en lokaal zelfs meer dan vijf meter. Dergelijke maximale
waterdiepten kunnen bijvoorbeeld optreden langs de Waal, Nederrijn-Lek en IJssel, in de
bedijkte dorpen en steden langs de Limburgse Maas, in de kustzone en in de IJsselmeerpolders.
De overstromingen van dit scenario kunnen bij elkaar ruim 20% van het totale oppervlak van
Nederland treffen (9.800 km²) en ruim 4 miljoen inwoners (optelsom van de gevolgen bij
verschillende mogelijke overstromingen met een kleine kans van optreden). Ongeveer 20% van
de Nederlandse drinkwaterlocaties (40 locaties) en zwemwaterlocaties (149 locaties) kan worden
getroffen. Er zijn 650 potentieel getroffen IED-installaties, ongeveer 20% van het totale aantal in

Gebied D1
De overstromingen langs de regionale beken in Limburg en de Linge hebben in dit scenario
grotere gevolgen dan in het scenario met een middelgrote kans. Het overstroomde gebied heeft
meer inwoners (ruim 26.000 mensen). De schade in de bebouwde gebieden neemt toe tot ruim
€ 1 miljard (optelsom van schade door verschillende mogelijke overstromingen met een kleine
kans van optreden).

Scenario van buitengewone gebeurtenissen (ongeveer eens in de 10.000 jaar of
zeldzamer)
De scenario’s van buitengewone gebeurtenissen zijn alleen geanalyseerd voor de gebieden A en
B. In de gebieden C en D1 geeft het scenario met een kleine kans al een buitengewone situatie
weer. In het scenario van buitengewone gebeurtenissen kan ongeveer de helft van de
Nederlandse inwoners getroffen worden door een overstroming. De waterdiepte kan variëren
van maximaal een klein laagje water (maximaal 50 cm voor 10% van de inwoners) tot zeer diep
(meer dan 5 m water voor 0,4% van de inwoners).

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

23

Mogelijk door een overstroming getro en inwoners (totaal
is 17,7 miljoen)
0,4%
14%

7%

iet etr

28%

e

r ee

erstr mi

inwoners in gebied met een beperkt overstromingsrisico
overstromingsdiepte tot 50 cm

Conclusies
Overstromingsgevaren en de mogelijke gevolgen van overstromingen zijn met name groot in de
scenario’s met een kleine kans en bij buitengewone gebeurtenissen (zie tabel 3). In gebied B zijn
de gevaren en gevolgen verreweg het grootst; ook in het scenario met middelgrote kans (eens
per eeuw) kunnen de gevolgen hier aanzienlijk zijn.

overstromingsdiepte van 50 tot 100 cm

9%

overstromingsdiepte van 100 tot 150 cm

10%
10%

22%

overstromingsdiepte van 150 tot 200 cm
overstromingsdiepte van 200 tot 500 cm
overstromingsdiepte groter van 500 cm

Figuur 5 Het percentage van de Nederlandse inwoners dat in het scenario van buitengewone
gebeurtenissen te maken kan krijgen met overstromingen van een bepaalde maximale
waterdiepte
Gebied A
In de situatie van buitengewone gebeurtenissen is bijna geheel gebied A overstroomd. Alleen
enkele hooggelegen terreinen blijven droog. De potentiële schade is bijna verdubbeld ten
opzichte van de situatie bij een kleine kans, met name door overstromingen van bebouwde
buitendijkse gebieden en haventerreinen. Het aantal mogelijk overstroomde IED-installaties
verdubbelt tot 135. Ook neemt het aantal potentieel getroffen inwoners toe, tot ongeveer
180.000. Het aantal Rijksmonumenten neemt toe tot ongeveer 2000. Als alle buitengewone
gebeurtenissen tegelijk optreden, kan de schade in gebied A oplopen tot zo’n € 8 miljard (ruim
1% van het BNP). Het aantal getroffen drinkwaterlocaties en zwemwaterlocaties en het getroffen
oppervlak Natura 2000-gebied blijven ongeveer gelijk als in het scenario met een kleine kans.
Gebied B
In dit scenario falen meerdere primaire keringen tegelijkertijd. Het overstroomde oppervlak
neemt toe tot ongeveer 35% van Nederland. Hierdoor kan grote ontwrichting ontstaan. Het
aantal potentieel getroffen inwoners is toegenomen tot zo’n 8 miljoen mensen. Het getroffen
gebied is een dichtbebouwd deel van Nederland met veel bedrijvigheid. De totale schade loopt
dan ook fors op, tot ruim € 500 miljard als alle mogelijke gebeurtenissen tegelijkertijd zouden
plaatsvinden (80% van het BNP). Ongeveer 35% van alle Rijksmonumenten in Nederland wordt
hierbij getroffen en ook het aantal getroffen IED-installaties en drinkwater- en zwemwaterlocaties neemt toe. Dit is het ergst denkbare scenario dat alleen in zeer uitzonderlijke
omstandigheden kan optreden. Deze situatie geeft ook weer hoe Nederland eruit kan zien als
er helemaal geen beschermende maatregelen zouden zijn.

Gebied A:
Een groot deel van gebied A kan overstromen in het scenario met een grote kans. Dit is in lijn
met het gebruik van deze gebieden: ze moeten waterberging en afvoervermogen bieden om de
risico’s in de achterliggende gebieden B en C te beperken. De gevolgen bij een overstroming zijn
veel kleiner dan in de gebieden B en C. In het scenario met een kleinere kans nemen de gevolgen
vooral toe in de bebouwde gebieden.
Gebied B
Bij het falen van een primaire waterkering zijn er direct gevolgen voor de mensen in het
achterliggende gebied. Bij een kleinere kans worden deze gevolgen snel groter. In het scenario
van buitengewone gebeurtenissen zijn de gevolgen extreem groot.
Gebied C
Het falen van een regionale waterkering of een rijkskanaaldijk zorgt hier voor een overstroming.
Er is dan schade, maar het potentieel aantal getroffen inwoners is beperkt. Bij een kleinere kans
worden de gevolgen groter, maar niet extreem groot.
Gebied D1
De gevolgen in dit gebied zijn vergelijkbaar met de gevolgen in gebied A. Bij een grote kans zijn
de gevolgen zeer beperkt. In scenario’s met een kleinere kans, zijn de gevolgen iets groter, maar
nog steeds klein in verhouding tot de gevolgen in andere gebieden.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

24

overstromingsscenario

Gebied A

Gebied B

Gebied C

Gebied D1

Grote kans
(1:10 per jaar)

Groot deel van gebied A
kan getroffen worden,
zeer kleine gevolgen voor
mens, milieu en cultureel
erfgoed, gevolgen voor
kwetsbare gebieden

Geen overstroming

Geen overstroming

Deel van gebied D1 kan
getroffen worden, kleine
gevolgen voor mens,
milieu, cultureel erfgoed
en kwetsbare gebieden

Middelgrote kans
(1:100 per jaar)

Iets groter oppervlak van
gebied A kan getroffen
worden, zeer kleine
gevolgen voor mens en
milieu, kleine gevolgen
voor cultureel erfgoed,
gevolgen voor kwetsbare
gebieden

Klein deel van gebied B
kan getroffen worden,
gevolgen voor mens,
kwetsbare gebieden en
cultureel erfgoed. Kleine
gevolgen voor milieu

Groot deel van gebied C
kan getroffen worden,
kleine gevolgen voor
mens, milieu, cultureel
erfgoed en kwetsbare
gebieden

Groot deel van gebied D1
kan getroffen worden,
kleine gevolgen voor
mens, milieu, cultureel
erfgoed en kwetsbare
gebieden

Kleine Kans
(1:1000 per jaar)

Iets groter oppervlak
gebied A kan getroffen
worden, zeer kleine
gevolgen voor mens,
kleine gevolgen voor
milieu en cultureel
erfgoed, gevolgen voor
kwetsbare gebieden

Groot deel van gebied B
kan getroffen worden,
grote gevolgen voor
mens, milieu, cultureel
erfgoed en kwetsbare
gebieden

Heel gebied C kan
getroffen worden, grote
gevolgen voor mens,
gevolgen voor milieu,
cultureel erfgoed en
kwetsbare gebieden

Groot deel van gebied D1
kan getroffen worden,
kleine gevolgen voor
mens, milieu, cultureel
erfgoed en kwetsbare
gebieden

Extreme situatie
(<1:10000 per jaar)

Bijna heel gebied A kan
getroffen worden,
gevolgen voor mens,
milieu, cultureel erfgoed
en kwetsbare gebieden

Heel gebied B kan
getroffen worden, zeer
extreme gevolgen voor
mens, milieu, cultureel
erfgoed en kwetsbare
gebieden

gelijk aan situatie kleine
kans

gelijk aan situatie kleine
kans

Tabel 3 Samenvatting van gevolgen per type gebied in de vier scenario’s. De gevolgen per scenario zijn ten opzichte van elkaar
beschreven.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

25

Grote kans (1:10 per jaar)
Maximale waterdiepte
Overstromingen met een grote kans

Middelgrote kans (1:100 per jaar)
Maximale waterdiepte
Overstromingen met een middelgrote kans

Kleine kans (1:1000 per jaar)

Buitengewone gebeurtenissen
(1:10.000 per jaar)

Maximale waterdiepte
Overstromingen met een kleine kans

Maximale waterdiepte
Overstromingen met een extreem kleine kans

Waterdiepte

minder dan 0,5 m
tussen 0,5 en 1,0 m
tussen 1,0 en 1,5 m
tussen 1,5 en 2,0 m
tussen 2,0 en 5,0 m
meer dan 5,0 m

Inwoners in overstroomd gebied
Overstromingen met een grote kans

minder dan 0,5 m
tussen 0,5 en 1,0 m
tussen 1,0 en 1,5 m
tussen 1,5 en 2,0 m
tussen 2,0 en 5,0 m
meer dan 5,0 m

Inwoners in overstroomd gebied
Overstromingen met een middelgrote kans

minder dan 0,5 m
tussen 0,5 en 1,0 m
tussen 1,0 en 1,5 m
tussen 1,5 en 2,0 m
tussen 2,0 en 5,0 m
meer dan 5,0 m

Inwoners in overstroomd gebied
Overstromingen met een kleine kans

minder dan 0,5 m
tussen 0,5 en 1,0 m
tussen 1,0 en 1,5 m
tussen 1,5 en 2,0 m
tussen 2,0 en 5,0 m
meer dan 5,0 m

Inwoners in overstroomd gebied
Overstromingen met een extreem kleine kans

Potentieel
getroffen
inwoners

<5 personen / ha
5 en 10 personen / ha
10 en 50 personen / ha
50 en 100 personen / ha
100 en 500 personen / ha
>500 personen / ha

<5 personen / ha
5 en 10 personen / ha
10 en 50 personen / ha
50 en 100 personen / ha
100 en 500 personen / ha
>500 personen / ha

<5 personen / ha
5 en 10 personen / ha
10 en 50 personen / ha
50 en 100 personen / ha
100 en 500 personen / ha
>500 personen / ha

<5 personen / ha
5 en 10 personen / ha
10 en 50 personen / ha
50 en 100 personen / ha
100 en 500 personen / ha
>500 personen / ha

Figuur 6 Gevolgen van overstromingen in de vier scenario’s: waterdiepte, potentieel getroffen inwoners, economische bedrijvigheid en kwetsbare gebieden volgens de Kaderrichtlijn
Water (voor zover gelegen binnen de aangewezen gebieden). Gedetailleerde kaarten zijn te vinden op www.risicokaart.nl.
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

26

Grote kans (1:10 per jaar)
Economische bedrijvigheid
Overstromingen met een grote kans

Middelgrote kans (1:100 per jaar)
Economische bedrijvigheid
Overstromingen met een middelgrote kans

Kleine kans (1:1000 per jaar)

Buitengewone gebeurtenissen
(1:10.000 per jaar)

Economische bedrijvigheid
Overstromingen met een kleine kans

Economische bedrijvigheid
Overstromingen met een extreem kleine kans

Economische
bedrijvigheid

agrarisch terrein
bos- en natuurterrein
werkterrein
recreatieterrein
infrastructuur
woonterrein

Kwetsbare gebieden
Overstromingen met een grote kans

agrarisch terrein
bos- en natuurterrein
werkterrein
recreatieterrein
infrastructuur
woonterrein

Kwetsbare gebieden
Overstromingen met een middelgrote kans

agrarisch terrein
bos- en natuurterrein
werkterrein
recreatieterrein
infrastructuur
woonterrein

Kwetsbare gebieden
Overstromingen met een kleine kans

agrarisch terrein
bos- en natuurterrein
werkterrein
recreatieterrein
infrastructuur
woonterrein

Kwetsbare gebieden
Overstromingen met een kleine kans

Kwetsbare
gebieden

Zwemwaterlocaties
Drinkwaterwinlocaties
Natura 2000

Zwemwaterlocaties
Drinkwaterwinlocaties
Natura 2000

Zwemwaterlocaties
Drinkwaterwinlocaties
Natura 2000

Zwemwaterlocaties
Drinkwaterwinlocaties
Natura 2000

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

27

6 Doelstellingen

6.1 Doelstellingen

Nederland streeft naar duurzame beheersing van overstromingsrisico’s op een maatschappelijk aanvaardbaar niveau. Dit streven is
vertaald in algemene doelstellingen voor alle aangewezen gebieden en
gebiedsspecifieke doelstellingen per type aangewezen gebied.

Duurzaam beheer als uitgangspunt

In het kader van het overstromingsrisicobeheer zijn doelstellingen geformuleerd voor gebieden
die zijn aangewezen vanwege een potentieel significant overstromingsrisico: de type A-, B-, C- en
D1-gebieden (zie hoofdstuk 4). In de type D2-gebieden is er geen potentieel significant overstromingsrisico. Voor deze gebieden zijn daarom geen doelstellingen voor overstromingsrisicobeheer geformuleerd. D2-gebieden zijn uitsluitend aangewezen om grensoverschrijdende
afstemming te bevorderen (zie hoofdstuk 9).

De Nederlandse Waterwet geeft de volgende invulling aan duurzaam beheer van overstromingsrisico’s: ‘… voorkoming en waar nodig beperking van overstromingen, … in samenhang met
bescherming en verbetering van de chemische en ecologische kwaliteit van watersystemen en de
vervulling van maatschappelijke functies door watersystemen.’ Nederland wil daarbij de
overstromingsrisico’s op een maatschappelijk aanvaardbaar niveau houden. Wat dat is wordt op
democratische wijze vastgesteld (nationaal, regionaal en lokaal), via een dialoog tussen
overheden, belanghebbenden en belanghebbende organisaties.

Algemene doelstellingen
Voor de vanwege potentieel significant risicogebieden gelden de drie volgende algemene
doelstellingen voor het overstromingsrisicobeheer (de inzet die deze doelstellingen vragen, kan
per type gebied verschillen, zie hoofdstuk 7):

1.

Nederland is voorbereid op toekomstige ontwikkelingen.

Toekomstige ontwikkelingen, zoals klimaatverandering, veranderingen in de ruimtelijke
inrichting en sociaaleconomische en technologische ontwikkelingen, werken door in de
overstromingsrisico’s. Nederland kijkt steeds ver vooruit naar scenario’s voor dit soort ontwikkelingen om doelen en maatregelen tijdig bij te kunnen stellen. Deze doelstelling stond ook in het
vorige plan.

2. Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht.
Deze doelstelling komt voort uit de doelstelling “Nederland beperkt de gevolgen van overstromingen door keuzen in de ruimtelijke planning” uit het vorige plan. De nieuwe formulering
is breder en sluit goed aan bij het Nederlandse beleid dat de afgelopen jaren is geformuleerd.
Klimaatbestendig en waterrobuust ingericht betekent dat Nederland de kwetsbaarheid voor
overstromingen kent en maatregelen heeft uitgevoerd om de kwetsbaarheid zoveel mogelijk te
beperken.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

28

3. Nederland is voorbereid om bij een (dreigende) overstroming adequaat te
handelen.
Deze doelstelling was - in andere bewoordingen - ook onderdeel van het vorige plan. In de
vorige planperiode hebben zich geen (dreigende) overstromingen voorgedaan. Toch blijft het
noodzakelijk de crisisbeheersing goed te organiseren, om slagvaardig en doelmatig optreden
voor, tijdens en na een (dreigende) overstroming te waarborgen.

Gebiedsspecifieke doelstellingen
In aanvulling op de algemene doelstellingen gelden per type gebied de volgende gebiedsspecifieke doelstellingen:
Gebied A

Substantiële schade lokaal beperken.

Gebied B

De kans op overlijden door overstroming is uiterlijk in 2050 kleiner dan
1:100.000 per jaar (“basisbeschermingsniveau”).

Gebied C

De regionale waterkeringen die gebied C beschermen voldoen uiterlijk in
2032 (of op een eerder door de betreffende provincie vastgelegd moment)
aan de normen.
De waterkeringen langs de rijkskanalen voldoen uiterlijk in 2032 aan de door
het Rijk vastgestelde norm.

Gebied D1

In D1-gebieden langs de Linge, Roer, Gulp, Geul en Geleenbeek zijn de
overstromingsrisico’s binnen de planperiode zoveel mogelijk beperkt. Voor
Roer, Gulp, Geul en Geleenbeek is het doel meer specifiek om uiterlijk in
2035 aan de gestelde normen te voldoen.

6.2 Toelichting op het proces
van doelen stellen en
voortgangsmeting
Algemene doelstelling 1: Nederland is voorbereid op toekomstige ontwikkelingen
Proces van doelen stellen
Klimaatverandering voltrekt zich heel geleidelijk. Het effect is op korte termijn gering, maar op
lange termijn aanzienlijk. De trend is bovendien moeilijk te keren. Infrastructurele maatregelen
(zoals dijkversterkingen) en ruimtelijke ontwikkelingen (zoals woningbouw) vragen een lange
voorbereiding en als het moment van uitvoeren nadert zijn ze bijna niet meer aan te passen.
Daarom is het van groot belang de toekomstige overstromingsrisico’s zo goed mogelijk te
kennen en de plannen daarop af te stemmen. Nederland heeft de ambitie om voorbereid te zijn
op toekomstige ontwikkelingen in het overstromingsrisicobeheer verankerd met een wijziging
van de Waterwet. Dat heeft geleid tot de instelling van een Deltafonds, een Deltacommissaris en
een jaarlijkse Deltaprogramma (zie bijlage 2).
Voortgangsmeting
Het jaarlijkse Deltaprogramma van de Deltacommissaris en De Staat van Ons Water (de jaarlijkse
voortgangsrapportage over het waterbeleid) geven inzicht in de voortgang van deze doelstelling.

Algemene doelstelling 2: Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust
ingericht
Proces van doelen stellen
In een groot deel van Nederland is de kans op overstroming heel klein, maar de gevolgen
kunnen zeer groot zijn. In het verleden is vaak onvoldoende rekening gehouden met gevolgen
van overstromingen door ruimtelijke ontwikkelingen in het algemeen (locatiekeuze en
inrichting) en in het bijzonder bij vitale en kwetsbare functies. Daarom heeft Nederland in 2015
als beleidsdoelstelling vastgelegd dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is
ingericht (deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie). Om dat te bereiken, zijn in 2018 het Deltaplan
Ruimtelijke adaptatie en het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie in werking getreden.
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

29

Voortgangsmeting
Het jaarlijkse deltaprogramma van de Deltacommissaris en De Staat van Ons Water (de jaarlijkse
voortgangsrapportage over het waterbeleid) geven inzicht in de voortgang van deze doelstelling.

Algemene doelstelling 3: Nederland is voorbereid om bij een (dreigende) overstroming adequaat te handelen
Proces van doelen stellen
De Nederlandse partners die betrokken zijn bij de beheersing van watercrises werken samen in
de Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen (SMWO, zie bijlage 2). De partijen
hebben een strategische agenda opgesteld die erop gericht is om de beheersing van watercrises
slagvaardig en doelmatig te beheersen, binnen de algemene Nederlandse kaders van de
crisisbeheersing. Voor (dreigende) overstromingen gaat het erom voorbereid te zijn op het
optreden voor, tijdens en na een (dreigende) overstroming. Daarbij horen bijvoorbeeld ook het
tijdig waarschuwen en alarmeren, het treffen van maatregelen in het watersysteem of aan de
waterkeringen en het bevorderen van de zelfredzaamheid van burgers en bedrijven.
Voortgangsmeting
De periodieke rapportages van de crisispartners aan de SMWO geven inzicht in de voortgang van
deze doelstelling. Deze rapportages geven bijvoorbeeld overzichten van geactualiseerde
crisisplannen, uitgevoerde oefeningen en de voortgang van gezamenlijke projecten. Onderdelen
van deze rapportage komen ook terug in de Staat van Ons Water (de jaarlijkse voortgangsrapportage over het waterbeleid).

Gebiedsspecifieke doelstelling gebied A: Substantiële schade lokaal beperken.
Proces van doelen stellen
In gebied A is de kans op overstromingen groot. Voor het gebied als geheel zijn de gevolgen van
overstromingen relatief beperkt, vooral bij overstromingen die vaak voorkomen (eens in de
10-100 jaar). Lokaal kan wel substantiële schade optreden. Het is van belang op dergelijke
locaties gevolgschade met maatwerk te beperken.
Het doel voor dit gebied vraagt een afweging tussen twee aspecten van het overstromingsrisicobeheer. Voor het beperken van het overstromingsrisico in gebied B is het essentieel dat gebied A
zoveel mogelijk beschikbaar is voor het opvangen van hoogwater (een verantwoordelijkheid van
het Rijk). Daarom staan voor gebied A geen wettelijke beschermingsniveaus in de Waterwet. Dat
stelt beperkingen aan de mogelijkheid om de overstromingsrisico’s in gebied A zelf te beperken.
De algemene doelen 2 en 3, gericht op een waterrobuuste inrichting en crisisbeheersing, gelden

ook voor gebied A. Gemeenten hebben bovendien de verantwoordelijkheid bewoners en andere
gebruikers van gebied A te informeren over de overstromingsrisico’s, zodat ze zelf maatregelen
kunnen treffen. In aanvulling daarop kan het wenselijk zijn substantiële schade door overstromingen lokaal te beperken. Provincies en gemeenten kunnen dat doen door normen en
regels te stellen voor bebouwing en inrichting in gebied A, op grond van hun discretionaire
bevoegdheid. Of en hoe dit doel voor gebied A precies invulling krijgt, kan daarom per provincie
en gemeente verschillen.
Voortgangsmeting
Aan het einde van de planperiode is bekend in hoeverre maatregelen zijn uitgevoerd om dit doel
te bereiken.

Gebiedsspecifieke doelstelling gebied B: De kans op overlijden door overstroming is uiterlijk in 2050 kleiner dan 1:100.000 per jaar (basisbeschermingsniveau).
Proces van doelen stellen
Rond de eeuwwisseling wilde Nederland het waterveiligheidsbeleid herzien. De normen om
gebied B tegen overstromen te beschermen dateerden nog uit de jaren vijftig van de vorig eeuw
en pasten niet meer bij de actuele omstandigheden: er wonen nu veel meer mensen en de
economische waarde die beschermd moet worden tegen overstromingen is veel groter. In 2014
bracht de Deltacommissaris advies uit aan de Nederlandse regering. De kern was het instellen
van een basisbeschermingsniveau afgeleid van de grenswaarde die Nederland voor externe
veiligheidsrisico’s hanteert. Die grenswaarde bedraagt 1:1.000.000 per jaar. Deze waarde geldt
voor door de mens veroorzaakte risico’s, zoals risico’s die samenhangen met chemische
fabrieken en LPG-stations. Voor dergelijke risico’s gelden relatief strenge eisen. Een
maatschappelijke kosten-batenanalyse heeft inzichtelijk gemaakt dat aanscherping van het
overlijdensrisico door overstromingen tot 1:1.000.000 per jaar niet in verhouding stond tot de
daarmee bereikte afname van het overstromingsrisico (slachtoffers en schade). Daarom heeft de
Deltacommissaris voor overstromingsrisico’s een waarde geadviseerd die een factor 10 hoger
ligt: 1:100.000 per jaar. Dit advies kwam tot stand na een intensief participatietraject met alle
overheden die een verantwoordelijkheid hebben bij het beheersen van overstromingsrisico’s.
De regering heeft het advies overgenomen.
Voortgangsmeting
De voortgang van de doelstelling voor gebied B wordt gemeten ten opzichte van de kans op
overlijden door een overstroming in 2020 zoals weergegeven in Figuur 7. Nederland houdt in het
waterveiligheidsportaal met verschillende indicatoren bij of de doelstelling behaald wordt.
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

30

ontwikkelingen in het overstroomde gebied. Voor verschillende delen van een waterkering
kunnen verschillende normen gelden. Hoe groter de verwachte gevolgen van een overstroming,
hoe strenger de norm. Slachtoffers worden hier buiten beschouwing gelaten, omdat een
overstroming in dit gebied relatief langzaam verloopt en de waterdiepte beperkt blijft.* Een
aantal laaggelegen polders in West-Nederland kan wel snel vollopen en daar kan ook een grotere
waterdiepte optreden, maar ook hier is de kans op slachtoffers klein
Iedere provincie is vrij om te kiezen of ze haar regionale keringen volgens deze leidraden
aanwijst en normeert of een andere (politieke) afweging maakt over het gewenste veiligheidsniveau. De provincie legt de gekozen veiligheidsniveaus vast in de provinciale verordeningen en
eventuele bijbehorende uitvoeringsbesluiten.

Figuur 7 Jaarlijkse kans op overlijden van een individu door een overstroming in 2020.
Bron: Deltaprogramma 2015

De datum van de doelstelling om regionale waterkeringen die gebied C beschermen aan de
norm te laten voldoen, is nu uiterlijk 2032 (of op een eerder door de betreffende provincie
vastgelegd moment). Als gevolg van toetsingen van de regionale keringen in de planperiode,
nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, een mogelijke nieuwe normeringssystematiek en nieuwe
kennis, kan de situatie ontstaan dat regionale waterkeringen in 2032 niet aan de norm voldoen.
Deze keringen zullen in dat geval op een door de betreffende provincie vastgelegd moment aan
de norm voldoen.

Gebiedsspecifieke doelstellingen gebied C:
1. De regionale waterkeringen die gebied C beschermen voldoen uiterlijk in 2032
(of op een eerder door de betreffende provincie vastgelegd moment) aan de
normen.
2. De waterkeringen langs de rijkskanalen voldoen uiterlijk in 2032 aan de door het
Rijk vastgestelde norm.

Visie regionale waterkeringen
In 2004 hebben de provincies en waterschappen een visie op regionale waterkeringen
opgesteld. De visie is in 2016 geactualiseerd, waarbij de gezamenlijke opgave voor de
periode tot 2026 is geformuleerd. De opgave is vooral de regionale keringen optimaal te
beschermen en te beheren in een omgeving die ruimtelijk en maatschappelijk in ontwik
keling is. De inzet is te komen tot een integrale benadering van de regionale kering en zijn
omgeving. De komende jaren onderzoeken de provincies en waterschappen verder of het
nieuwe waterveiligheidsbeleid dat voor de primaire keringen is gekozen (met onder meer
normen in de vorm van overstromingskansen) ook toepasbaar is voor de regionale
keringen. Ook onderzoeken ze of de zorgplicht voor regionale waterkeringen op dezelfde
manier is in te vullen als de zorgplicht voor primaire waterkeringen. Hierbij wordt
rekening gehouden met regionale verschillen en de grote diversiteit aan regionale
waterkeringen.

Proces van doelen stellen
Gebied C kan overstromen als de beschermende niet-primaire waterkeringen bezwijken. Deze
waterkeringen zijn onder te verdelen in twee categorieën: regionale waterkeringen en waterkeringen langs rijkskanalen. De provincies zijn via de Waterwet bevoegd om de eerste categorie
aan te wijzen en te normeren. De tweede categorie valt onder verantwoordelijkheid van het Rijk.
Regionale waterkeringen
Provincies en waterschappen hebben in het Ontwikkelprogramma Regionale Keringen leidraden
opgesteld voor het normeren van regionale keringen langs boezemkaden, regionale rivieren en
compartimenteringskeringen. De normen voor deze regionale keringen worden afgeleid uit de
economische schade, de maatschappelijke ontwrichting en de eventuele schade voor het
watersysteem bij een doorbraak van deze waterkeringen, rekening houdend met de ruimtelijke

*

STOWA-rapport 20-07 De Veiligheidsbenadering regionale keringen
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

31

Waterkeringen langs rijkskanalen
De totale lengte van de waterkeringen langs rijkskanalen bedraagt 530 km. Het Rijk heeft voor de
normering van deze waterkeringen aansluiting gezocht bij de werkwijze voor de normering van
regionale waterkeringen door de provincies. De normen zijn voor de meeste van deze keringen
op 1 januari 2017 vastgesteld met de wijziging van de Waterwet en voor enkele keringen met
wijziging van het Waterbesluit van 1 juni 2018.
Voortgangsmeting
De voortgang van de doelstellingen voor gebied C is af te leiden uit de periodieke rapportages
van de afzonderlijke provincies en van Rijkswaterstaat. Hierin staat hoeveel kilometer of welk
percentage van de genormeerde keringen aan de norm voldoet en over welke lengte de
waterkeringen versterkt zijn. Voor de regionale waterkeringen houden de waterschappen in de
waterschapsspiegel bij hoeveel kilometer getoetst en versterkt is.

beheren en deze normering op een kaart vastgelegd. Waar niet aan deze normering voldaan
wordt, worden maatregelen getroffen. Provincie en waterschap hebben afgesproken dat het
Limburgse D1-gebied uiterlijk in 2035 aan deze normering voldoet.
Voortgangsmeting
Voor het meten van de voortgang van de doelstelling voor gebied D1 wordt aan het einde van de
planperiode een overzicht van uitgevoerde onderzoeken en maatregelen opgesteld, op basis van
informatie van de Waterschap Rivierenland (Linge) en Waterschap Limburg (Roer, Geul, Gulp en
Geleenbeek).

Gebiedsspecifieke doelstelling gebied D1: In D1-gebieden langs de Linge, Roer,
Gulp, Geul en Geleenbeek zijn de overstromingsrisico’s binnen de planperiode
zoveel mogelijk beperkt. Voor Roer, Gulp, Geul en Geleenbeek is het doel meer
specifiek om uiterlijk in 2035 aan de gestelde normen te voldoen.
Proces van doelen stellen
Gebied D bestaat uit onbeschermde gebieden langs regionale wateren: boezemwateren, beken
en kleine rivieren. De kans op een overstroming is hier groot, de gevolgen zijn relatief klein. De
provincies stellen kaders en normen voor het beheer van de risico’s van overstromingen vanuit
deze regionale wateren.
De Linge is een kleine laaglandrivier in het gebied tussen de dijken langs de Nederrijn-Lek en de
Waal. Langs de Linge liggen uiterwaarden en waterkeringen. De uiterwaarden overstromen
regelmatig. Ze hebben een functie voor het afvoeren van het rivierwater, maar ook voor onder
meer wonen en industrie. Maatregelen die het overstromingsrisico in dit gebied beperken,
kunnen ten koste gaan van de bergings- en afvoercapaciteit van de rivier en tot grotere potentiele risico’s op andere locaties leiden. Daarom is in het overstromingsrisicobeheer steeds een
afweging nodig tussen de verschillende functies van het gebied.
De Roer, Geul, Gulp en Geleenbeek kunnen door hun profiel en de ligging in een hellend gebied
een overstroming met significante gevolgen veroorzaken, met name waar het beekdal bebouwd
is. Provincie Limburg heeft normen gesteld om de overstromingsrisico’s langs deze beken te

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

32

7 Maatregelen
Dit hoofdstuk geeft een samenvatting van de maatregelen die
Nederland in de planperiode van dit Overstromingsrisicobeheerplan
treft om de doelstellingen voor het overstromingsrisicobeheer te
bereiken. Het hoofdstuk gaat achtereenvolgens in op de maatregelen
voor de algemene doelstellingen en de gebiedsspecifieke
doelstellingen.
In totaal worden voor de 8 doelstellingen 34 maatregelen voorgenomen. De set van doelen en
maatregelen in dit tweede Overstromingsrisicobeheerplan is een doorontwikkeling van de 7
doelen en 17 maatregelen uit het eerste Overstromingsrisicobeheerplan. De maatregelen in het
Overstromingsrisicobeheerplan beperken zich tot de aangewezen gebieden, zoals de richtlijn
voorschrijft. Dat neemt niet weg dat Nederland ook in niet-aangewezen gebieden maatregelen
treft om het overstromingsrisico te beheersen.

Preventie, bescherming en paraatheid
De Richtlijn overstromingsrisico’s vraagt dat lidstaten in de Overstromingsrisicobeheerplannen
aandacht geven aan preventie, bescherming en paraatheid. Nederland kent een meerlaagsveiligheidsbenadering met drie lagen die overeenkomen met de begrippen uit de richtlijn:

Richtlijn

Nederland

Omschrijving

bescherming

laag 1

kans op een overstroming beperken met dijken,
duinen, dammen en andere waterkeringen en
waterstandverlagende maatregelen als rivierverruiming en retentie- en overloopgebieden

preventie

laag 2

gevolgen van een overstroming beperken door
ruimtelijke inrichting

paraatheid

laag 3

gevolgen van een overstroming beperken door
steeds voorbereid te zijn op adequate crisisbeheersing en herstel

Tabel 4 Meerlaagsveiligheid en de begrippen uit de Richtlijn overstromingsrisico’s
Het accent van de maatregelen verschilt per type aangewezen gebied. De gebieden A en D
worden niet beschermd door primaire of regionale waterkeringen. Deze gebieden zijn meestal
nodig voor het opvangen van hoge waterstanden. Maatregelen om de doelen voor deze gebieden
te halen bestaan vooral uit het beperken van de gevolgen van overstromingen (laag 2 en 3). Voor
de gebieden B en C ligt de nadruk op het beperken van de kans op een overstroming (laag 1). Uit
de studie ‘Meerlaagsveiligheid nuchter bekeken’* blijkt dat in gebied B bescherming vrijwel altijd
de efficiëntste manier is om het overstromingsrisico te beperken, omdat er al een goed stelsel
van waterkeringen ligt. Een waterrobuuste en klimaatadaptieve ruimtelijke inrichting (laag 2) en
voorbereid zijn op crisisbeheersing (laag 3) zijn in alle vier de gebieden relevant.

Prioriteiten
Alle maatregelen in dit Overstromingsrisicobeheerplan zijn nodig om de doelen te bereiken. De
opgenomen maatregelen hebben zeer hoge of hoge prioriteit; er zijn geen maatregelen met een
lage prioriteit. De hoogste prioriteit hebben maatregelen die kaders stellen voor andere
maatregelen voor het beheer, maatregelen die voorkomen dat het overstromingsrisico groter
wordt en maatregelen die overstromingsrisico verkleinen.
*

Advies van het Expertisenetwerk Waterveiligheid, november 2012
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

33

7.1 Maatregelen voor de
algemene doelstellingen
De algemene doelstellingen gelden voor alle gebieden met een potentieel significant
overstromingsrisico (zie ook hoofdstuk 6).

keteneffecten op en economische of milieuschade als belangrijke functies lange tijd stil komen
te liggen. In de herijking van het Deltaprogramma 2021 is vastgelegd dat de kwetsbaarheid van
nationale vitale en kwetsbare functies niet alleen bekeken moet worden voor overstromingen,
maar ook voor wateroverlast, droogte en hitte. Overheden zorgen er samen met de beheerders
van deze functies voor dat de nationale vitale en kwetsbare functies hier uiterlijk in 2050 beter
tegen bestand zijn. Voor eind 2021 worden kwetsbaarheidsanalyses uitgevoerd en eind 2023
moet een realistische ambitie geformuleerd en vastgelegd zijn in beleid en toezicht of in een
andere passende vorm.

Maatregel 2: Deltabeslissingen en voorkeursstrategieën zesjaarlijks herijken

Algemeen doel 1: Voorbereid zijn op toekomstige
ontwikkelingen
De hoogste prioriteit voor dit doel heeft maatregel 1, omdat deze maatregel in uitvoeringsprogramma’s voorziet om het overstromingsrisicobeheer toekomstbestendig te maken.

Maatregel 1: Jaarlijks een meerjarig Deltaprogramma opstellen en uitvoeren
Nederland heeft de afgelopen jaren gekozen voor een proactieve benadering in het overstromingsrisicobeheer: adaptief deltamanagement. De kern van adaptief deltamanagement is
ver vooruitkijken (tot 2050-2100), rekening houden met de onzekerheden en op basis daarvan de
maatregelen treffen die nu nodig zijn. Met deze gedachte stelt de Nederlandse deltacommissaris
jaarlijks een Deltaprogramma op met een programmering van maatregelen voor de komende
jaren. Het Deltaprogramma bevat uitvoeringsprogramma’s voor waterveiligheid, zoetwater en
ruimtelijke adaptatie.

Onderdeel van adaptief deltamanagement is de maatregelen regelmatig bij te stellen als nieuwe
inzichten daar aanleiding toe geven. Dat gebeurt door de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën van het Deltaprogramma iedere zes jaar te herijken aan de hand van drie vragen: ligt
de uitvoering nog op schema, moet de koers worden bijgesteld en is de aanpak integraal en
participatief? Signaalgroepen - met vertegenwoordigers van kennisinstituten, universiteiten en
de overheid - geven aan of nieuwe ontwikkelingen spelen die gevolgen kunnen hebben voor de
koers.
Op basis van de herijking doet de deltacommissaris voorstellen aan de minister om het beleid
(waaronder het beleid voor overstromingsrisicobeheer) aan te passen. Als de minister de
voorstellen overneemt, worden ze verankerd in nationale beleidsplannen. De regionale en
lokale overheden verankeren hun bijdrage in de eigen beleidsplannen.
In de planperiode worden de voorstellen van de deltacommissaris voor de eerste herijking
vastgelegd in beleidsplannen. In 2026 vindt de tweede herijking plaats.

Maatregel 3: Kennisprogramma zeespiegelstijging uitvoeren
De inzet is onder meer het overstromingsrisicobeheer toekomstbestendig te maken - rekening
houdend met klimaatverandering en sociaaleconomische ontwikkelingen - en de benodigde
maatregelen tijdig uit te voeren. Het Rijk heeft hiervoor middelen gereserveerd in het Deltafonds. De Deltawet geeft het wettelijke kader voor het Deltaprogramma, de deltacommissaris en
het Deltafonds.
Als specifiek onderdeel van het Deltaprogramma heeft het Rijk extra aandacht voor het overstromingsrisico van vitale en kwetsbare functies die van nationaal belang zijn. Onder nationale
vitale en kwetsbare functies vallen onder andere drinkwatervoorziening, hoofdwegennet,
elektriciteitsvoorziening, gezondheidszorg en ICT & telecom. Bij nationale vitale en kwetsbare
functies is er naast het risico op slachtoffers ook kans op problemen met evacuatie, treden

Er zijn signalen dat de zeespiegel in de tweede helft van deze eeuw sneller kan stijgen dan tot nu
verwacht. Om tijdig maatregelen te kunnen treffen heeft de minister van Infrastructuur en
Waterstaat in 2020 samen met de deltacommissaris het Kennisprogramma Zeespiegelstijging
opgestart. Dit programma verkent vijf sporen:
• de gevolgen van ontwikkelingen op Antarctica voor de zeespiegelstijging;
• de houdbaarheid van de deltabeslissingen en strategieën;
• signaleringssystematiek voor zeespiegelstijging (klimaatverandering);
• handelingsperspectieven voor de lange termijn (na 2100);
• implementatiestrategie (communicatie, participatie, gedragsverandering en transitiemanagement).

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

34

In de planperiode komen de eerste resultaten beschikbaar, zodat deze bij de herijking in 2026
gebruikt kunnen worden (zie maatregel 2).

Algemeen doel 2: Nederland is in 2050 klimaatbestendig en
waterrobuust ingericht

Maatregel 4: Programma Integraal Riviermanagement opstellen
In het rivierengebied van de Rijn en de Maas spelen veel verschillende opgaven, onder meer voor
waterveiligheid, bevaarbaarheid, waterkwaliteit en natuur, waterbeschikbaarheid, ruimtelijke en
economische ontwikkeling. Door klimaatverandering (hogere afvoeren en langere droge
perioden) en ongelijkmatige grootschalige bodemveranderingen (zoals erosie van het zomerbed) worden sommige opgaven groter en komen er nieuwe opgaven bij.
Daarom werken Rijk en regio in het programma Integraal Riviermanagement (IRM) aan een
integrale benadering op riviersysteemniveau. Daarbij kijken ze vooruit naar de ontwikkelingen
tot 2050, met een doorkijk naar 2100. IRM levert in de planperiode de volgende resultaten op:
• perspectief op de rivieren: te verwachten ontwikkelingen en de opgaven die daardoor
ontstaan;
• nieuw beleid voor behoud en uitbreiding van de afvoercapaciteit en voor de bodemligging;
• werkwijze om de opgaven voor het rivierengebied te identificeren en af te wegen;
• een programmering van maatregelpakketten om de opgaven aan te pakken;
• voorstellen voor financieringsarrangementen en dekking van de kosten;
• advies voor de organisatie voor de uitvoeringsfase.

Maatregel 5: KNMI-scenario’s actualiseren
De klimaatscenario’s van het KNMI zijn in Nederland de basis voor de maatregelen en de koers in
het Deltaprogramma (zie maatregel 1). De KNMI-scenario’s zijn de Nederlandse uitwerking van
de scenario’s die het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) uitbrengt. Naar
verwachting komt in 2021 het 6de IPCC-rapport uit met geactualiseerde klimaatscenario’s. In de
planperiode zal de minister van Infrastructuur en Waterstaat het KNMI opdracht geven om op
basis daarvan de KNMI-scenario’s eveneens te actualiseren. Onderdeel van de klimaatscenario’s
zijn klimaatparameters die invloed hebben op overstromingsrisico’s, zoals zeespiegelstijging,
neerslagintensiteit en neerslagpatronen. De nieuwe klimaatscenario’s gebruikt Nederland ook
om voor het volgende Overstromingsrisicobeheerplan te beoordelen of intense neerslag een
significant overstromingsrisico vormt (zie ook hoofdstuk 3).

De hoogste prioriteit voor dit doel heeft maatregel 1, omdat deze maatregel het kader geeft voor
de uitvoering van maatregelen om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust te maken.
Maatregel 2 is een instrument om hieraan bij te dragen.

Maatregel 1: Deltaplan Ruimtelijke adaptatie uitvoeren
Nederland heeft in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA) nationale ambities en doelstellingen vastgelegd om ervoor te zorgen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust
is ingericht. Klimaatbestendig en waterrobuust betekent: de kwetsbaarheid voor wateroverlast,
de gevolgen van overstromingen, hitte en droogte verminderen. Voor dit Overstromingsrisicobeheerplan zijn wateroverlast en gevolgen van overstromingen relevant. Het DPRA is een
gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk.
Om de kwetsbaarheid te verminderen, doorlopen de overheden voor hun gebied ten minste
iedere zes jaar de volgende cyclus (zie voor meer informatie www.ruimtelijkeadaptatie.nl):
1. stresstest uitvoeren: de kwetsbaarheden in beeld brengen;
2. risicodialogen voeren: in gesprek gaan met alle betrokkenen over de risico’s en de maatregelen om de risico’s te verkleinen;
3. uitvoeringagenda opstellen: afspraken maken over maatregelen en wie daarvoor
verantwoordelijk is.
Het Rijk formuleert eind 2023 een realistische ambitie voor de nationale vitale en kwetsbare
functies, op basis van stresstesten. De ambitie wordt vastgelegd in beleid en toezicht of in een
andere passende vorm.
Alle overheden borgen klimaatbestendig en waterrobuust inrichten in hun beleid en handelen,
zodat het onderdeel is van alle werkzaamheden in de ruimtelijke inrichting (uiterlijk in 2021 in
de provinciale omgevingsvisies, uiterlijk in 2024 in gemeentelijke omgevingsvisies).

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

35

Maatregel 2: Watertoets versterken, verbreden en toepassen
Overheden zijn wettelijk verplicht vooroverleg te voeren over wateraspecten (waaronder
overstromingsrisico’s) bij het opstellen van bestemmingsplannen, inpassingsplannen en
projectbesluiten*. Dit vooroverleg wordt de watertoets genoemd. De resultaten komen in de
zogenoemde waterparagraaf van het plan te staan en worden geborgd in regels.
Provincies stellen waar nodig aanvullende voorwaarden aan de toepassing van de watertoets bij
bestemmingsplannen, zoals de verplichting om een paragraaf over overstromingsrisico’s in het
bestemmingsplan op te nemen of om overstromingen mee te wegen bij het beoordelen van een
ruimtelijk plan. Waterschappen kunnen bovendien een eigen accent geven aan de watertoets.
Overheden zijn verplicht rekening te houden met landschappelijke waarden, natuur en
cultuurhistorische waarden.
Nederland versterkt het watertoetsproces in de planperiode, door in het Besluit kwaliteit
leefomgeving (onder de Omgevingswet) een instructieregel op te nemen: bij het vaststellen van
omgevingsplannen moet de gemeenten rekening houden met waterbelangen. Ook is de
watertoets onder de Omgevingswet bij meer besluiten vereist: ook bij een omgevingsverordening (als de provincie regels stelt over functies van locaties), een projectbesluit van een
waterschap, provincie of het Rijk en een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit. Het Besluit kwaliteit leefomgeving zal onder meer ook instructieregels bevatten voor
de bescherming van primaire waterkeringen en het behoud van waterveiligheid van de kust en
de grote rivieren. De versterking en verbreding van de watertoets is afhankelijk van de inwerkingtreding van de Omgevingswet.

Algemeen doel 3: Nederland is voorbereid om bij een
(dreigende) overstroming adequaat te handelen
Voor dit doel speelt de Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen (SMWO) een
cruciale rol. Hierin werken alle Nederlandse organisaties die betrokken zijn bij de beheersing
van watercrises op bestuurlijk niveau samen, onder meer aan de voorbereiding op (dreigende)
overstromingen. De Minister van Justitie en Veiligheid heeft een coördinerende rol in de
rampenbestrijding en crisisbeheersing. Hij is verantwoordelijk voor de inrichting, de werking,

*

de samenhang en de integrale aanpak van het crisisbeheersingsbeleid en het bijbehorende
stelsel. Cruciaal voor de gezamenlijke uitvoering is het Watermanagementcentrum Nederland
(WMCN) waarin het KNMI, de waterschappen, Rijkswaterstaat en het ministerie van Defensie
samenwerken aan landelijke waterberichtgeving en coördinatie bij watercrises (zie bijlage 2).
Om voorbereid te zijn op slagvaardig en doelmatig optreden voor, tijdens en na een (dreigende)
overstroming werken de partners ieder afzonderlijk en gezamenlijk aan maatregelen. De meeste
maatregelen hebben een cyclisch karakter (Plan-Do-Check-Act). De hoogste prioriteit voor dit
doel heeft maatregel 1, omdat deze maatregel het kader biedt om adequaat te handelen bij
(dreigende) overstromingen.

Maatregel 1: Crisis- en calamiteitenplannen op orde houden
In de crisisplannen staan de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de betrokken
organisaties, de werkwijze bij calamiteiten in watersystemen en de maatregelen om de calamiteiten te bestrijden. De plannen worden periodiek (meestal eens in de vier jaar) op basis van de
nieuwste inzichten bijgesteld. Er zijn crisisplannen op nationaal en regionaal niveau:
• Op nationaal niveau: het generieke Nationaal Handboek crisisbesluitvorming, het Nationaal
Crisisplan Hoogwater en Overstromingen (NCPHO) en het Landelijk Draaiboek Hoogwater en
Overstromingen (LDHO).
• Op regionaal niveau:
• het regionaal crisisplanplan van de veiligheidsregio’s. Hierin wordt de organisatie van de
crisisbeheersing vastgelegd gebaseerd op de in de regio aanwezige risico’s. Dit op basis
van een risicoprofiel waarin onder meer het risico op overstromingen wordt vastgesteld.
In het hierop gebaseerde beleidsplan legt het bestuur van een veiligheidsregio de
prioriteiten van de voorbereiding op crises vast.
• de calamiteitenplannen van waterschappen en Rijkswaterstaat voor hoogwatersituaties.
De veiligheidsregio’s en hun partners brengen in de planperiode met impactanalyses de
mogelijke gevolgen van overstromingen beter in kaart en stellen op basis daarvan handelingsperspectieven vast. Ook wordt een landelijk handelingsplan opgesteld. Hiermee verbeteren de
crisispartners de nationale en regionale crisisplannen bij de periodieke bijstelling. Er komen
handreikingen om herstelacties na een overstroming meer aandacht te geven in de plannen.
Daarnaast wordt verder gewerkt aan het verstevigen van de samenwerking tussen het nationale
niveau en de veiligheidsregio’s, waaronder de bijstand vanuit Defensie. De samenwerking wordt
verwerkt in de nationale en regionale plannen.

Besluit Ruimtelijke ordening, artikel 3.1.6
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

36

Maatregel 2: Tijdig waarschuwen voor hoogwaterdreiging

Maatregel 4: Waterbewustzijn en samenredzaamheid bevorderen

Bij hoogwater –en stormvloedsituaties zorgen waterbeheerders - in samenwerking met de
veiligheidsregio’s - voor het tijdig waarschuwen en alarmeren en de uitvoering van operationele
maatregelen in het watersysteem of aan de waterkeringen:
• Het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN) monitort de waterstanden in de grote
rivieren, de delta, het IJsselmeer en de kustzone. Het WMCN geeft voor deze watersystemen
verwachtingen en waarschuwt de crisispartners voor hoogwatersituaties. Ook wordt
informatie uitgewisseld met de buurlanden.
• De Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging (LCO, onderdeel van WMCN)
zorgt bij een bovenregionale hoogwatersituatie voor een landelijk beeld en adviseert
nationale en regionale partners over maatregelen.
• Waterschappen en Rijkswaterstaat maken waterstandsverwachtingen voor de regio,
verstrekken informatie en geven waarschuwingen voor hoogwaterdreigingen. Ook treffen ze
de benodigde operationele maatregelen.

Bij een watercrisis moeten burgers en bedrijven ook zelf in actie komen om schade en slachtoffers te voorkomen. Daarom wordt ingezet op het bevorderen van het waterbewustzijn en de
samenredzaamheid van burgers en bedrijven:
• Het Rijk en de regionale waterbeheerders informeren burgers en bedrijven over verschillende
wateraspecten, waaronder overstromingen, onder meer via www.onswater.nl.
• Overheden communiceren actief over waterrisico’s, onder meer via www.risicokaart.nl en
www.overstroomik.nl (met informatie over overstromingskans op postcodeniveau en
handelingsperspectieven). Bij de crisiscommunicatie kan NL-alert ingezet worden.
Veiligheidsregio’s informeren burgers en bedrijven over de mogelijke (overstromings)gevaren
en handelingsperspectieven in hun regio. Daarbij benutten ze de handreiking
‘samenredzaamheid overstromingen’.

In de planperiode werken deze partijen aan het verbeteren van de waterstandsverwachtingen
(verwachtingstermijn en nauwkeurigheid), zodat crisispartners en betrokkenen eerder kunnen
handelen op basis van de verwachtingswaarden en de bijbehorende onzekerheidsmarge.

Maatregel 3: Opleiden, Trainen en Oefenen (OTO)
De OTO-activiteiten van de crisisorganisatie dragen bij aan het voorbereid zijn op crisissituaties.
Naast het opleiden en trainen van functionarissen vallen hier ook oefeningen onder: kleinschalige oefeningen en grote oefeningen waaraan vele partijen (soms ook burgers en bedrijven)
deelnemen:
• Veiligheidsregio’s stellen een oefenbeleidsplan en een oefenjaarplan op.
• Waterschappen en Rijkswaterstaat oefenen met de maatregelen in hun calamiteitenplannen
en doen mee aan oefeningen met andere overheidslagen.
De ervaringen worden gebruikt om de crisis- en calamiteitenplannen te verbeteren. De SMWO
geeft een overzicht van alle gezamenlijke multi-oefeningen in een landelijke oefenkalender. Ter
ondersteuning van de civiele crisispartners is Defensie als structurele ketenpartner bij veel van
deze oefeningen betrokken.
In de planperiode vinden in het kader van het project Living Lab Hedwige-Prosperpolder met
EU-subsidie crisisoefeningen plaats waarbij crisispartners ook in internationaal verband kennis
uitwisselen.

In de planperiode zetten de crisispartners deze instrumenten in om de publiekscommunicatie te
versterken.

Maatregel 5: Kennis ontwikkelen en samenwerken
Omdat Nederland relatief goed beschermd is tegen overstromingen, is actuele ervaringskennis
beperkt voorhanden. De crisisorganisaties zorgen voor een goed kennisniveau door kennis te
delen en kennis te ontwikkelen:
• Waterbeheerders werken samen en delen hun kennis in het Watermanagementcentrum
Nederland (WMCN). In de Samenwerking Crisisexpertise Waterkeringen (onderdeel WMCN)
bundelen waterbeheerders, veiligheidsregio’s en het ministerie van Defensie praktische
kennis over werkzaamheden aan waterkeringen in crisisomstandigheden.
• Landelijk verzamelde overstromingsscenario’s worden met professionals gedeeld; in de
Wiki-Noodmaatregelen houden de crisispartners een overzicht bij van mogelijke (nood)
maatregelen voor hoogwatersituaties en overstromingen.
In de planperiode vindt een onderzoek plaats naar het inrichten van een voorziening om alle
kennis over overstromingsrisico’s te bundelen (de Landelijke voorziening overstromingsinformatie). Via de internationale riviercommissies en uitwisselingsbezoeken vindt kennisuitwisseling met andere landen plaats.
Crisispartners moeten tijdens een hoogwatercrisis nauw samenwerken. De strategische agenda
SMWO is een belangrijke basis voor de samenwerking. In 2021 wordt de agenda geactualiseerd
met de uitwerking van gezamenlijke doelen voor 2030.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

37

7.2 Maatregelen voor
gebiedsspecifieke
doelstellingen gebied A

Maatregel 2: Gebruikers van gebied A informeren over de overstromingsrisico’s
In het buitendijks gebied zijn de bewoners en andere gebruikers zelf verantwoordelijk voor
eventuele schade door overstromingen. Gemeenten hebben de taak de veiligheidssituatie in
gebied A te beoordelen en de gebruikers daarover te informeren. Op die manier kunnen
gebruikers naar eigen inzicht zelf maatregelen treffen om schade te beperken.

Voor gebied A is de volgende gebiedsspecifieke doelstelling geformuleerd: Substantiële schade
lokaal beperken.
De maatregel voor dit doel heeft betrekking op preventie (laag 2): het beperken van de gevolgen
van een overstroming. Bescherming (laag 1) is in dit gebied over het algemeen geen optie.
Gebied A is onderdeel van de rivier (rivierbed/uiterwaard), de grote meren (oeverzone) en de zee
(kuststrook). Dit gebied móet - lokale uitzonderingen daargelaten - regelmatig kunnen overstromen: het vormt een buffer voor het opvangen van grote rivierafvoeren en opstuwing van
water door storm. De maatregelen voor paraatheid (laag 3) komen voort uit de algemene
doelstellingen (zie Maatregelen voor de algemene doelstellingen) en worden voor gebied A met
maatwerk ingevuld. De twee maatregelen voor het bereiken van het gebiedsspecieke doel
hebben beide de hoogste prioriteit.

Maatregel 1: Lokaal normen en regels stellen om substantiële schade door
overstromingen te beperken
Provincies en gemeenten beperken lokaal de schade door overstromingen in gebied A, door
normen en regels te stellen voor de bebouwing en de inrichting. Iedere provincie en gemeente
doet dat met maatwerk, op grond van de discretionaire bevoegdheid. Provincies en gemeenten
kunnen bijvoorbeeld eisen stellen bij nieuwe of uitbreiding van bestaande bebouwing en
infrastructuur in gebied A om substantiële schade door overstromingen te beperken.
Voorbeelden zijn verhoogd of drijvend bouwen, bouwen in de stroomluwte, bouwen in de
hoogte, waardevolle inrichtingen en installaties hoger in gebouwen plaatsen en demontabel en
verplaatsbaar bouwen.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

38

7.3 Maatregelen voor
gebiedsspecifieke
doelstellingen gebied B
Voor gebied B is de volgende gebiedsspecifieke doelstelling geformuleerd: De kans op overlijden
door overstroming is uiterlijk in 2050 kleiner dan 1:100.000 per jaar (“basisbeschermingsniveau”).

De waterschappen en Rijkswaterstaat beoordelen in cycli van 12 jaar de toestand van de primaire
waterkeringen. Daarbij bepalen ze of de waterkeringen aan de norm voldoen. De regels voor het
bepalen van de hydraulische belasting en het beoordelen van de sterkte van de waterkeringen
worden in een ministeriële regeling vastgesteld. De einddatum van de lopende beoordelingsronde is 31 december 2022. In de planperiode komt het nieuwe beoordelingsinstrumentarium
gereed voor de tweede landelijke beoordelingsronde die in 2023 start.
De waterschappen en Rijkswaterstaat rapporteren voor 1 januari 2023 aan de minister van
Infrastructuur en Waterstaat over de toestand van de primaire keringen. Daarnaast rapporteert
Rijkswaterstaat voor 1 januari 2023 aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat in hoeverre
veranderingen in het rivierbed van invloed zijn op de hydraulische belasting op de waterkeringen langs de grote rivieren. De minister rapporteert voor 1 januari 2024 aan de Eerste en
Tweede Kamer over het landelijk beeld van de beoordeling.

De maatregelen voor deze doelstelling hebben allemaal betrekking op bescherming (laag 1): het
beperken van de kans op overstroming. Dit gebeurt voornamelijk door waterkeringen op orde te
houden met cyclische activiteiten: aanwijzen en normeren, beoordelen, versterken en onderhouden. De maatregelen voor preventie (laag 2) en paraatheid (laag 3) komen voort uit de
algemene doelstellingen (zie Maatregelen voor de algemene doelstellingen). De hoogste
prioriteit hebben de maatregelen 3 tot en met 7, omdat deze maatregelen het overstromingsrisico verkleinen of voorkomen dat het overstromingsrisico toeneemt.

Maatregel 1: De toestand van de primaire waterkering beoordelen
In 2017 zijn in de Waterwet nieuwe normen voor waterkeringen vastgelegd. De normen gelden
voor primaire waterkeringen die gebied B tegen overstroming beschermen en zijn uitgedrukt in
een maximaal toelaatbare overstromingskans per dijktraject. De normen (ondergrens) zijn
ingedeeld in negen klassen van 1:100 tot 1:1.000.000 per jaar*.
De hoogte van de norm is afhankelijk van de te beschermen waarden en de kosten van
versterking van waterkeringen. De normen zijn afgeleid uit de doelstelling voor gebied B,
waarbij rekening is gehouden met evacuatiemogelijkheden, economische doelmatigheid en het
groepsrisico. Als er veel mensen in een gebied wonen dat in één keer kan overstromen (groepsrisico) is de norm een klasse strenger gemaakt.

*

Figuur 8 Maximaal toelaatbare overstromingskans van dijktrajecten (links) en evacuatiefracties die gehanteerd zijn bij het bepalen van de normen (rechts)

De Diefdijk is een compartimenteringsdijk. Hiervoor geldt een afwijkende norm: als bij een overstroming
water tegen de Diefdijk komt te staan, mag de kans op doorbreken van de Diefdijk niet groter zijn dan 1/10.
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

39

Maatregel 2: De normen voor primaire waterkeringen evalueren

Maatregel 4: Primaire waterkeringen onderhouden

Uiterlijk op 31 december 2024 rapporteert de minister van Infrastructuur en Waterstaat aan de
Eerste en Tweede Kamer over de doeltreffendheid en de effecten van het nieuwe waterveiligheidsbeleid en de normen voor de primaire waterkeringen.

Rijkswaterstaat en de waterschappen houden een overzicht bij van de minimaal vereiste
kenmerken van de waterkeringen, zoals ligging, vorm en afmeting van de constructie en de
bijbehorende beschermingszones. Dit overzicht wordt opgenomen in de legger.

Maatregel 3: Primaire waterkeringen op orde brengen

De beheerders inspecteren regelmatig of de waterkeringen nog voldoen aan de eisen uit de
legger. Ze houden de keringen op orde door regelmatig onderhoudswerkzaamheden uit te
voeren, zoals het maaien van de grasbekleding en het herstellen van eventuele schade. Ook
kunstwerken worden regelmatig geïnspecteerd en onderhouden en op gezette tijden vinden
proefsluitingen plaats. Om te waarborgen dat in de toekomst dijkversterkingen mogelijk zijn,
bijvoorbeeld vanwege klimaatverandering, reserveren de beheerders daarvoor ruimte in de
legger (het ‘profiel van vrije ruimte’). Onderdeel van het onderhoud is ook de bescherming van
beweegbare keringen tegen cyberaanvallen.

Als uit de beoordeling blijkt dat een waterkering niet aan de norm voldoet, worden maatregelen
getroffen om ervoor te zorgen dat de waterkering wel aan de norm gaat voldoen. De primaire
waterkeringen die versterkt moeten worden, komen in het landelijke
Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) te staan (zie bijlage 4). De waterschappen en
Rijkswaterstaat stellen jaarlijks een voortrollend programma op voor een periode van twaalf jaar.
Waterkeringen die het meest afwijken van de norm krijgen de hoogste prioriteit. De prioriteiten
worden aangepast als bepaalde projecten beter eerder of later kunnen plaatsvinden om ze te
combineren met andere projecten of maatregelen, zoals waterkwaliteitsmaatregelen (KRW). In
de periode 2021-2031 wordt gemiddeld 50 km dijkversterking per jaar afgerond; in de jaren tot en
met 2024 zal dit minder zijn en in de resterende jaren meer. Voor het ontwerp, het beheer en het
onderhoud van primaire waterkeringen stelt de minister van Infrastructuur en Waterstaat
technische leidraden beschikbaar. Bij het ontwerp van versterkingen van primaire keringen
houden de waterschappen en Rijkswaterstaat rekening met toekomstige waterstanden, die naar
verwachting hoger worden door klimaatverandering.

Met het stelsel van vergunningverlening en handhaving voorkomen Rijkswaterstaat en de
waterschappen dat in de waterstaatswerken, de beschermingszones en ‘het profiel van vrije
ruimte’ activiteiten plaatsvinden of objecten worden gebouwd die de waterkerende functie of
het onderhoud van de waterkering negatief beïnvloeden. Daarvoor staan regels in de keur en
beleidsregels die worden uitgewerkt in vergunningvoorschriften.

Maatregel 5: De afvoer- en bergingscapaciteit van de grote rivieren behouden

Financiering dijkversterkingen
De versterking van primaire keringen die in beheer zijn bij een waterschap wordt
bekostigd op basis van cofinanciering met het Rijk, uit de Dijkrekening. Aan een
versterkingsproject dragen de gezamenlijke waterschappen 40% bij, het Rijk 50% en
het betreffende waterschap 10%. De versterking van de keringen die Rijkswaterstaat in
beheer heeft, wordt voor 100% door het Rijk gefinancierd, buiten de Dijkrekening om.

Rijkswaterstaat zorgt ervoor dat de grote rivieren voldoende ruimte houden voor de berging en
afvoer van water. Zo wordt voorkomen dat het water opstuwt en de waterkeringen te sterk belast
raken. In de Vegetatielegger staat welk type begroeiing in de uiterwaarden is toegestaan om
voldoende doorstroming te waarborgen. Rijkswaterstaat houdt de ruimte in het rivierbed in
stand met vergunningen voor het gebruik van de uiterwaarden, gebaseerd op de Beleidslijn grote
rivieren. Deze beleidslijn laat nieuwe ontwikkelingen in uiterwaarden slechts voor bepaalde
activiteiten en onder voorwaarden toe, om te voorkomen dat ruimte voor de berging en afvoer
van water verloren gaat.

Maatregel 6: De hoogwaterstanden van de grote rivieren verlagen
De normen moeten in 2050 zijn gehaald. In bepaalde gevallen, bijvoorbeeld waar dijkversterking
zeer kostbaar is, kan het doel met andere maatregelen gerealiseerd worden: met maatregelen in
laag 2 en 3 of in combinatie daarmee.

Rivierverruiming leidt tot lagere waterstanden, waardoor de kans op een overstroming kleiner
wordt. Rivierverruiming kan een (gedeeltelijk) alternatief zijn voor dijkversterking. In de
planperiode wordt een aantal verruimingsmaatregelen uit het Deltaplan Waterveiligheid
voorbereid of uitgevoerd. Maatregelen bestaan bijvoorbeeld uit het verwijderen van obstakels,
dijkverlegging, uiterwaardverlaging, kribverlaging, het graven van nevengeulen, de aanleg van
retentiegebieden of de aanleg van hoogwatergeulen. Rivierverruiming is meestal onderdeel van
een gebiedsontwikkeling gericht op verschillende functies.
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

40

Maatregel 7: Het kustfundament in stand houden

Maatregel 8: Ruimte voor de lange termijn reserveren

Langs de kust houden Rijkswaterstaat en de waterschappen een voldoende grote buffer van zand
in stand, het zogenoemde kustfundament (de zone vanaf de duinen tot de dieptelijn op
NAP-20m). Dat is van belang om de waterstaatkundige toestand van de waterkeringen langs de
kust op orde te houden. Om te voorkomen dat de kustlijn landinwaarts verschuift, vinden
regelmatig zandsuppleties plaats (circa 12 miljoen m3 per jaar. Rijkswaterstaat meet ieder jaar de
ligging van de kustlijn en stelt op basis daarvan de benodigde zandsuppleties in de komende vier
jaar vast, in overleg met de provincies, waterschappen, gemeenten en landelijke natuurorganisaties (Programma kustonderhoud). De benodigde zandsuppleties staan in het Uitvoeringsprogramma Kustlijnzorg. De provincies handhaven de zonering die in het kader van het Kustpact
is opgesteld, om doorgaand zandtransport in de kustzone te waarborgen.

Nederland heeft in het rivierengebied een aantal locaties aangewezen die op langere termijn
beschikbaar kunnen komen om grotere rivierafvoeren op te vangen (zie Figuur 9). Deze
gebieden liggen nu in gebied B. Als wordt besloten een gereserveerd gebied te benutten voor
rivierafvoer, wordt het onderdeel van gebied A. In de reserveringsgebieden vinden - zolang de
reservering duurt - geen grootschalige of kapitaalintensieve ruimtelijke ontwikkelingen plaats.
De reserveringsgebieden worden in het programma Integraal Rivier Management opnieuw
bezien.

Net als voor de rivieren geldt ook een beleidslijn voor het gebruik van de kustzone (Beleidslijn
Kust). Onderdeel daarvan is dat bouwwerken langs de kust het zandtransport niet negatief
mogen beïnvloeden. De waterschappen zijn als waterkering beheerder verantwoordelijk voor
het dagelijks onderhoud van de zandige primaire waterkeringen langs de kust. Door een stelsel
van vergunningverlening en handhaving kunnen de waterkeringbeheerders eisen stellen aan
bijvoorbeeld eigenaren van strandpaviljoens om te voorkomen dat deze de veiligheid van de
waterkering negatief beïnvloeden.

rivierbed
stroomvoerend deel van het rivierbed
gebiedsreservering voor de lange termijn Rijntakken
gebiedsreservering voor de lange termijn Maas

Figuur 9 Gereserveerde gebieden langs de grote rivieren
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

41

Primaire waterkeringen Limburg: status rivierbed
Bij de meeste riviertrajecten vormen de primaire waterkeringen de grens tussen gebied A
(onbeschermd) en gebied B (beschermd). In Limburg komt gebied A min of meer overeen
met het natuurlijke rivierbed van de Maas. De grens van dit gebied wordt gedeeltelijk
gevormd door primaire keringen en gedeeltelijk door hoge gronden. De primaire
keringen, vooral aangelegd na het hoogwater van 1995, hebben het waterbergend
vermogen van het rivierbed verkleind en dat leidt lokaal en benedenstrooms op de
bedijkte Maas tot een beperkte waterstandsverhoging. De na 1995 nieuw aangelegde
dijken zijn vrijwel allemaal gelegen binnen de toenmalige en huidige begrenzing van het
winterbed en daarmee is tot op heden de Beleidslijn Grote Rivieren ook binnendijks van
toepassing.
Om de waterstandsverhoging op de bedijkte Maas te compenseren moesten de dijken
langs de Limburgse Maasvallei vanaf een bepaalde waterstand overstromen. Het Rijk stelt
hier daarom voorwaarden aan de toelaatbaarheid en locatie van nieuwe (bouw)activi
teiten (Beleidslijn Grote Rivieren).
In de Waterbrief van 20 november 2017 heeft de minister aangekondigd de eis tot
overstromen van de dijken in de Limburgse Maasvallei te willen laten vervallen. Deze
gedachte komt voort uit het Nationaal Waterplan. Dat betekent dat de waterstands
verhoging op de bedijkte Maas op een andere manier gecompenseerd moet worden.
Daar worden nu maatregelen voor getroffen: op 12 locaties die in belangrijke mate
bijdragen aan de afvoer en berging van Maaswater, wordt de huidige dijk teruggelegd of
worden retentiemaatregelen getroffen (systeemwerkingsmaatregelen).
Sinds 2017 gelden nieuwe normen voor alle primaire waterkeringen, ook langs de
Maasvallei. In de Waterbrief van 18 juni 2020 heeft de minister gesteld dat zodra een dijk
aan de nieuwe norm voldoet, het achterliggende binnendijkse gebied niet meer hoeft te
kunnen overstromen om waterstandsverhoging elders te compenseren. Op dat moment
vervalt ook de status rivierbed voor het betreffende gebied.
Het deel van de keringen in Limburg dat nog niet aan de nieuwe normen voldoet wordt in
principe vóór 2050 verhoogd of versterkt. In de planperiode van dit Overstromings
risicobeheerplan vindt besluitvorming over een aantal systeemwerkingsmaatregelen
plaats.

7.4 Maatregelen voor
gebiedsspecifieke
doelstellingen gebied C
Regionale waterkeringen
Voor gebied C is de volgende gebiedsspecifieke doelstelling voor regionale waterkeringen
geformuleerd: De regionale waterkeringen die gebied C beschermen voldoen uiterlijk in 2032 (of
op een eerder door de betreffende provincie vastgelegd moment) aan de normen.
De maatregelen voor deze doelstelling hebben allemaal betrekking op bescherming (laag 1): het
beperken van de kans op overstroming. Dit gebeurt voornamelijk door waterkeringen op orde te
houden met cyclische activiteiten: aanwijzen en normeren, toetsen, versterken en onderhouden
zie Figuur 10). De maatregelen voor preventie (laag 2) en paraatheid (laag 3) komen voort uit de
algemene doelstellingen (zie Maatregelen voor de algemene doelstellingen). De hoogste
prioriteit hebben de maatregelen 3 en 4, omdat deze maatregelen het overstromingsrisico
verkleinen of voorkomen dat het overstromingsrisico toeneemt.

Aanwijzen
Normeren
PROVINCIE
toezicht
WATERSCHAP
Verbeteren
Toetsen

Bron: Rekenkamer Oost-Nederland

Figuur 10 Cyclus voor het op orde houden van regionale waterkeringen met rolverdeling
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

42

Maatregel 1: De aanwijzing en normering van regionale waterkeringen evalueren
en herijken
Provincies wijzen regionale waterkeringen aan en stellen na overleg met de waterschappen de
normen vast. De aanwijzing en normering hangen af van de gevolgen die een overstroming kan
veroorzaken als deze waterkeringen doorbreken. Als de gevolgen veranderen - bijvoorbeeld door
klimaatverandering of ruimtelijke ontwikkelingen - actualiseert de provincie de aanwijzing en
normering, om te voorkomen dat het overstromingsrisico in het achterliggende gebied
toeneemt. Dit kan in de planperiode tot lokale aanpassingen leiden.
In de periode tot 2024 vindt een herbeschouwing plaats van de veiligheidsbenadering voor de
regionale waterkeringen. Dit kan op termijn leiden tot nieuwe of aangepaste
veiligheidsnormen.

Maatregel 2: De toestand van de regionale waterkeringen toetsen
De waterschappen toetsen regelmatig of de waterkeringen langs de regionale wateren aan de
normen voldoen. De betreffende provincie stelt vast hoe vaak dit gebeurt; de frequentie varieert
van vijf tot twaalf jaar. De provincies stellen ook het instrumentarium voor de toetsing van de
regionale waterkeringen vast (voorschriften voor de toetsing en hydraulische randvoorwaarden).

Maatregel 3: Regionale waterkeringen op orde brengen
De waterschappen geven op basis van het verslag over de toetsing van regionale waterkeringen
aan welke maatregelen nodig zijn om de waterkering aan de norm te laten voldoen. Over het
algemeen zal de maatregel bestaan uit versterking van de waterkering. Maatregelen in het
regionale watersysteem, zoals de inrichting van bergingsgebieden of het vergroten van de
afvoerfunctie, kunnen een alternatief zijn. Bijlage 5 geeft de planning van de benodigde
maatregelen.

Maatregel 4: Regionale waterkeringen onderhouden
De waterschappen hebben de minimaal vereiste kenmerken van de waterkeringen (zoals ligging,
vorm en afmeting van de constructie en de bijbehorende beschermingszones) vastgelegd in een
legger. De beheerders inspecteren meerdere keren per jaar de onderhoudsstaat van de waterkeringen en houden de kering op orde met onderhoudswerkzaamheden, zoals het maaien van
de grasbekleding en herstel. Ook kunstwerken worden regelmatig geïnspecteerd en onderhouden en op gezette tijden vinden proefsluitingen plaats. In droge perioden inspecteren de
waterschappen de (droogtegevoelige) kades, met name op scheurvorming en inklinking.

In de toekomst kunnen dijkversterkingen mogelijk zijn, bijvoorbeeld vanwege klimaatverandering. De beheerders waarborgen dat dit mogelijk is tegen aanvaardbare kosten door
ruimte te reserveren in de legger (het ‘profiel van vrije ruimte’).
Met het stelsel van vergunningverlening en handhaving voorkomen de waterschappen dat in de
waterstaatswerken, de beschermingszones en ‘het profiel van vrije ruimte’ activiteiten plaatsvinden of objecten worden gebouwd die de waterkerende functie of het onderhoud van de
waterkering negatief beïnvloeden. Daarvoor staan regels in de keur en beleidsregels die worden
uitgewerkt in vergunningvoorschriften.

Maatregel 5: Afvoer- en bergingscapaciteit van regionale wateren op orde houden
of brengen
De waterschappen houden de bergings-en afvoercapaciteit van de regionale wateren op orde
door te baggeren, te maaien en bergingsgebieden in stand te houden. Ook regelen ze het peil in
de regionale wateren. Zo wordt voorkomen dat de waterkeringen te sterk belast raken door hoge
waterstanden.
Waterschappen kunnen een maalstop toepassen om te voorkomen dat de waterstand in de
boezem te hoog wordt. Door poldergemalen stop te zetten, wordt het water uit een of meer
polders niet meer naar de boezem gepompt en neemt de belasting op de boezemkade af. Het
gevolg is wel dat er plaatselijk (meer) wateroverlast kan ontstaan. Door klimaatverandering zal
de maalstop mogelijk vaker toegepast worden. Waar nodig treffen waterschappen maatregelen
om dat te voorkomen of om de ongewenste effecten van een maalstop te beperken (zoals het
creëren van meer berging in de polder).

Waterkeringen langs rijkskanalen
Voor gebied C is de volgende gebiedsspecifieke doelstelling voor rijkskanalen geformuleerd:
De waterkeringen langs de rijkskanalen voldoen uiterlijk in 2032 aan de door het Rijk vastgestelde norm. De maatregelen 3 en 4 hebben de hoogste prioriteit, omdat deze ervoor zorgen
dat het overstromingsrisico kleiner wordt of in ieder geval niet groter.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

43

De maatregelen voor deze doelstellingen hebben allemaal betrekking op bescherming (laag 1):
het beperken van de kans op overstroming. Dit gebeurt voornamelijk door waterkeringen op
orde te houden met cyclische activiteiten: aanwijzen en normeren, toetsen, versterken en
onderhouden (zie Figuur 11). De maatregelen voor preventie (laag 2) en paraatheid (laag 3)
komen voort uit de algemene doelstellingen (zie Maatregelen voor de algemene doelstellingen).

Maatregel 3: Waterkeringen langs rijkskanalen op orde brengen
Rijkswaterstaat geeft op basis van het verslag over de toetsing van de waterkeringen langs
rijkskanalen aan welke maatregelen nodig zijn om de kering aan de norm te laten voldoen.
De maatregelen bestaan uit versterking of intensiever onderhoud van de kering.

Maatregel 4: Waterkeringen langs rijkskanalen onderhouden
Aanwijzen
Normeren
Minister van IenW
toezicht
Rijkswaterstaat
Verbeteren
Toetsen

Rijkswaterstaat heeft de minimaal vereiste kenmerken van de waterkeringen langs rijkskanalen
vastgelegd in de legger (ligging, vorm en afmeting van de constructie en de bijbehorende
beschermingszones). Rijkswaterstaat inspecteert meerdere keren per jaar de onderhoudsstaat
van de waterkeringen. Door het uitvoeren van onderhoud, zoals het maaien van de grasbekleding en herstellen schades, blijft de waterkering op orde.
Met het stelsel van vergunningverlening en handhaving voorkomt Rijkswaterstaat dat op de
waterkering of in de beschermingszone activiteiten plaatsvinden of objecten worden gebouwd
die de waterkerende functie of het onderhoud van de waterkering negatief beïnvloeden. De
regels daarvoor worden opgenomen in vergunningvoorschriften.

Figuur 11 Cyclus voor het op orde houden van waterkeringen langs rijkskanalen en rolverdeling

Maatregel 1: Waterkeringen langs rijkskanalen aanwijzen en normeren
De minister van Infrastructuur en Waterstaat heeft in 2018 normen vastgesteld voor de waterkeringen langs een aantal rijkskanalen. Deze keringen zijn in beheer bij Rijkswaterstaat. In de
planperiode worden naar verwachting geen nieuwe of andere normen vastgesteld.

Maatregel 2: De toestand van de waterkeringen langs rijkskanalen toetsen
De hydraulische randvoorwaarden voor het toetsen van waterkeringen langs de rijkskanalen
staan in de Regeling veiligheid niet-primaire waterkeringen in rijksbeheer. In 2020 heeft
Rijkswaterstaat de waterkeringen langs de rijkskanalen getoetst als onderdeel van het
programma Rijkskeringen. Op basis daarvan wordt per waterkering een advies gegeven voor
beheer en onderhoud of versterking (zie maatregel 3 en 4).
Als de Omgevingswet in werking treedt, gaat Rijkswaterstaat de rijkskanaaldijken iedere twaalf
jaar toetsen. De volgende toetsronde start in de planperiode van dit Overstromingsrisicobeheerplan.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

44

7.5 Maatregelen voor
gebiedsspecifieke
doelstellingen gebied D1
Voor gebied D1 is de volgende doelstelling geformuleerd:
In D1-gebieden langs de Linge, Roer, Gulp, Geul en Geleenbeek zijn de overstromingsrisico’s
binnen de planperiode zoveel mogelijk beperkt. Voor de Roer, Gulp, Geul en Geleenbeek is het
doel meer specifiek om uiterlijk in 2035 aan de normen te voldoen.
De maatregelen voor deze doelstelling hebben betrekking op het beperken van de kans op een
overstroming (laag 1) en het beperken van de gevolgen van een overstroming via de ruimtelijke
inrichting (laag 2). Overige maatregelen voor laag 2 en de maatregelen voor paraatheid (laag 3)
komen voort uit de algemene doelstellingen (zie Maatregelen voor de algemene doelstellingen).
Er zijn diverse maatregelen mogelijk om ervoor te zorgen dat de landelijke gebieden van D1 vrij
blijven van nieuwe ontwikkelingen die tot slachtoffers of meer schade kunnen leiden. Bij het
ontwerp van de maatregelen houden de waterschappen rekening met klimaatverandering.

Rijnstroomgebied (gebied langs de Linge)
De Linge heeft net als de grote rivieren uiterwaarden en keringen. Het aangewezen D1-gebied
betreft delen van de uiterwaarden van de Linge. Het beperken van dit risico vraagt zeer specifieke
maatregelen. Beide maatregelen hebben hoge prioriteit.

Maatregel 1: De overstromingsrisico’s in onbeschermd gebied langs de Linge
onderzoeken
Waterschap Rivierenland onderzoekt in de planperiode de overstromingsrisico’s in dit gebied,
samen met de drie betrokken provincies en de gemeenten. Uit het onderzoek moet blijken wat
de zwakke plekken in de uiterwaarden van de Linge zijn.

Maatregel 2: Het waterbergend vermogen van de Linge behouden
Waterschap Rivierenland heeft in de keur voor de Linge opgenomen dat er in principe niet
gebouwd kan worden in de uiterwaarden, tenzij wordt voldaan aan voorwaarden om de
bergende ruimte in het winterbed in stand te houden. De betrokken gemeenten hebben dit
opgenomen in de betreffende bestemmingsplannen. Het waterschap handhaaft dit in de
planperiode.

Maasstroomgebied (gebieden langs Roer, Geul, Gulp en
Geleenbeek):
In het Maasstroomgebied zijn gebieden langs vier beken aangewezen. Dit zijn over het algemeen
snel afwaterende beken met een groot verhang. De hoogste prioriteit heeft maatregel 2, omdat
deze maatregel leidt tot vermindering van het overstromingsrisico.

Maatregel 1: Overstromingsrisico’s Roer, Geul, Gulp en Geleenbeek toetsen aan
de norm
Provincie Limburg hanteert de normering voor wateroverlast om de overstromingsrisico’s langs
deze beken te beheersen. De normering is gebiedsdekkend vastgelegd in een bijlage bij de
verordening (normeringskaart). Voor de meeste gebieden langs de Roer, Geul, Gulp en
Geleenbeek geldt een norm voor wateroverlast; de hoogte van de norm is afhankelijk van het
landgebruik. Voor natuurgebieden is geen norm vastgesteld. Eens in de zes jaar wordt getoetst
of het watersysteem aan de norm voldoet. Waar dat niet het geval is, is sprake van een knelpunt.

Maatregel 2: Fysieke maatregelen langs Roer, Geul, Gulp en Geleenbeek treffen
Circa 15 locaties binnen het aangewezen gebied D1 in de stroomgebieden van Roer, Geul, Gulp
en Geleenbeek voldoen nog niet aan de normering voor wateroverlast. De provincie en het
waterschap zoeken in gebiedsprocessen met de omgeving haalbare en betaalbare oplossingen
voor deze knelpunten.
Mogelijke maatregelen zijn bijvoorbeeld de aanleg van waterbergingsgebieden, beekverbreding
(vaak in combinatie met natuurontwikkeling) en lokaal ook waterkerende voorzieningen rond
bebouwd gebied (zoals kademuren). Daarnaast zijn zowel in landelijk als stedelijk gebied
bronmaatregelen nodig om de toevoer van water te beperken. Realisatie van deze maatregelen
vraagt inzet van alle betrokken partijen (waterschap, gemeenten, burgers, boeren, bedrijven,
terreinbeheerders) en duurt vaak meerdere jaren.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

45

In de planperiode wordt met de beschikbare middelen maximaal ingezet op het oplossen van de
knelpunten. De provincie heeft met Waterschap Limburg afgesproken dat alle knelpunten die in
2020 bekend waren in 2035 moeten zijn opgelost.

Maatregel 3: Beekdalen van Roer, Geul, Gulp en Geleenbeek beschermen
De provincie Limburg heeft aan de beekdalen de functie strategische waterberging toegekend.
Dat betekent dat de huidige ruimte voor natuurlijke inundaties in beekdalen in stand moet
blijven en de bergingscapaciteit van de bodem niet verder mag afnemen. Waar nieuw verhard
oppervlak wordt aangelegd, is compensatie vereist door extra ruimte te maken voor waterberging en infiltratie in de buurt van de ingreep. De provincie handhaaft dit in de planperiode.
Waterschap Limburg heeft in de legger een aantal gebieden langs de Geul en de Roer aangeduid
als inundatiegebied. Het betreft landelijke gebieden die periodiek onder water lopen.
Ontwikkelingen die een negatief effect op het waterbergend en watervoerend vermogen hebben,
zijn hier verboden. Het waterschap handhaaft dit in de planperiode.

1/10

1/100

1/1000

Figuur 12 Overstromingskaarten Geul

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

46

8 Klimaatverandering
Klimaatverandering heeft in Nederland gevolgen voor overstromingsrisico’s: de hogere temperatuur leidt onder meer tot zeespiegelstijging
en grotere piekafvoeren in rivieren en beken. Nederland heeft hier
rekening mee gehouden bij het formuleren van de doelen en maatregelen in dit Overstromingsrisicobeheerplan, om de overstromingsrisico’s ook op lange termijn te kunnen beheersen.

8.1 Nationale klimaatadaptatiestrategie en
Deltaprogramma
In 2017 heeft de Nederlandse regering de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) vastgesteld.
In de NAS staat op hoofdlijnen hoe Nederland zich aanpast aan klimaatverandering. In het
Deltaprogramma (zie bijlage 2) is dit uitgewerkt voor waterveiligheid, zoetwaterbeschikbaarheid
en ruimtelijke adaptatie. Een deel van de maatregelen uit het Deltaprogramma is gericht op het
overstromingsrisicobeheer (zie ook hoofdstuk 6).
Nederland heeft in de Deltawet vastgelegd dat er een Deltacommissaris is die de regering
adviseert over de programmering van maatregelen in het Deltaprogramma. De inzet is dat
Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. De Deltawet regelt ook dat via
het Deltafonds meerjarige financiering van maatregelen is zeker gesteld.
De Deltacommissaris heeft, samen met de Nederlandse overheden en in samenspraak met
maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en kennisinstituten, een koers voor onder meer
waterveiligheid en ruimtelijke adaptatie uitgewerkt. Het kabinet heeft die koers verankerd in het
nationaal beleid. De koers wordt iedere zes jaar herijkt en aangepast, op basis van nieuwe
inzichten in de klimaatverandering en sociaaleconomische veranderingen.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

47

8.2 Scenario’s en gevolgen
Nederland baseert de strategieën en maatregelen voor het overstromingsrisicobeheer op
toekomstscenario’s: mogelijke toekomstbeelden voor klimaat en sociaaleconomische ontwikkelingen, met als zichttermijn 2050 en 2100. Door verschillende toekomstbeelden te verkennen die
allemaal daadwerkelijk kunnen optreden, wordt de bandbreedte rond de wateropgaven
zichtbaar. Dat past bij de werkwijze van de Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).
De klimaatinformatie in de scenario’s komt uit de KNMI-klimaatscenario’s (zie hieronder).

KNMI-klimaatscenario’s
De klimaatscenario’s van het KNMI geven aan welke effecten van klimaatverandering in
Nederland kunnen optreden. De KNMI’14-klimaatscenario’s geven een beeld van hogere
temperaturen, een sneller stijgende zeespiegel, nattere winters, hevigere buien en kans op
drogere zomers. Volgens de KNMI’14-klimaatscenario’s worden de Nederlandse zomers rond
2050 1 tot 2,3°C warmer. De gemiddelde neerslag in de winter is in 2050 met 3 tot 17% toegenomen en de zeespiegel is met 15 tot 40 cm gestegen.
Bepalende factoren in de KNMI-klimaatscenario’s zijn (zie Figuur 13):
1 De wereldwijde temperatuurstijging ten opzichte van 1981-2010. Het KNMI gebruikt hiervoor
twee scenario’s:
• G-scenario’s (gematigd): temperatuurstijging van 1°C in 2050 en 1,5°C in 2085;
• W-scenario’s (Warm): temperatuurstijging van 2°C in 2050 en 3,5°C in 2085.
2 De verandering in het luchtstromingspatroon. Hiervoor gebruikt het KNMI de volgende twee
scenario’s:
• L-scenario’s (laag): kleine verandering luchtstromingspatroon;
• H-scenario’s (hoog): grote verandering luchtstromingspatroon.
In de H-scenario’s zijn de winters zachter en natter (vaker wind uit het westen) en de zomers
warmer en droger (vaker wind uit het oosten) dan in de L-scenario’s.
De huidige KNMI’14-scenario’s zijn gebaseerd op de scenario’s van het IPCC uit 2014. Naar
verwachting komt in 2021 het 6e IPCC-rapport uit. Op basis daarvan zal Nederland de KNMIscenario’s actualiseren (zie hoofdstuk 6, maatregelen algemeen doel 1).

Figuur 13 De vier klimaatscenario ‘s van het KNMI

Gevolgen van klimaatverandering
De verwachte klimaatverandering heeft als gevolg dat de afvoeren en waterstanden die relevant
zijn voor het overstromingsrisico toenemen.
In alle KNMI-scenario’s wordt het afvoerregime van de Rijn en de Maas door het jaar heen
grilliger. De winterafvoeren nemen toe, de zomerafvoeren nemen af. In de Rijn is de afname in
de zomer beperkt, doordat het Rijnstroomgebied heel groot is en een aantal grote meren het
effect dempen. In de Maas wordt het verschil tussen winter- en zomerafvoeren veel groter. In de
KNMI-scenario’s nemen de extreme Maasafvoeren in 2050 naar verwachting met 3-10% toe en in
2100 met 10-20%. Voor de Rijnafvoeren bedraagt de verwachte toename 3-6% in 2050 en 6-12% in
2100. Ook zullen vaker hoogwaters optreden: een Rijnafvoer van ruim 12.000 m3/s (vergelijkbaar met de hoogwaters in 1993 en 1995) komt nu gemiddeld eens per 100 jaar voor. In 2050 kan
een dergelijke afvoer eens per 30 jaar en in 2100 zelfs eens per 10 jaar optreden. Vaker optredend
hoogwater betekent een toename van het overstromingsrisico.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

48

De zeespiegelstijging bedraagt naar verwachting 20-40 cm in 2050 en 30-100 cm in 2100. Dat
heeft gevolgen voor de overstromingsrisico’s langs de kust en langs het benedenstroomse deel
van de rivieren waar zowel de zee als de rivierafvoer de waterstand bepalen.
De ICBR heeft de invloed van klimaatverandering op de rivierafvoeren onderzocht als basis voor
de nieuwe klimaatadaptatiestrategie van de ICBR. De toekomstige Rijnafvoeren in de KNMIklimaatscenario’s vallen binnen de bandbreedte die de ICBR hanteert.

Stijgende waterstanden rivieren en kust
Door klimaatverandering neemt de kans op hoge waterstanden op zee en in de grote rivieren
naar verwachting sterk toe. In gebieden die met waterkeringen tegen overstromingen
beschermd worden heeft dit niet of nauwelijks gevolgen voor de omvang van overstromingen,
maar de kans op een overstroming neemt wel toe. In onbeschermde gebieden wordt het
getroffen gebied groter en treden overstromingen vaker op.
Een belangrijke maatregel voor het beheren van de overstromingsrisico’s in beschermde
gebieden (gebied B en C) is het versterken van waterkeringen die niet aan de gestelde norm
voldoen (zie hoofdstuk 6). Het voorbereiden en uitvoeren van een dijkversterking of de aanleg
van een nieuwe waterkering duurt 5-20 jaar en na afronding moet de dijk meestal 50 jaar
meegaan en soms nog langer. Daarom wordt bij het ontwerp rekening gehouden met de
verwachte klimaateffecten tot het einde van de levensduur. Voor de versterking van de primaire
waterkeringen wordt aanbevolen uit te gaan van het KNMI-klimaatscenario met de hoogste
toename in de waterstanden. Bij de versterking van regionale waterkeringen spreken de
provincie en het waterschap per locatie af op welke manier wordt omgegaan met klimaatverandering, rekening houdend met andere (maatschappelijke) ontwikkelingen in het gebied; dat kan
bijvoorbeeld ook rivierverruiming, waterberging of gevolgbeperking zijn.

Gevoeligheidsanalyse Intense Neerslag 2018
Onder intense neerslag wordt heel veel neerslag in een korte tijd verstaan. Vaak gaat het
om piekbuien in de zomer. Dit kan een bron van overstromingen zijn. Met een landelijke
gevoeligheidsanalyse is een eerste beeld geschetst van de gevolgen van intense neerslag
in Nederland. Uit het onderzoek blijkt dat intense neerslag in uitzonderlijke gevallen een
significant overstromingsrisico kan veroorzaken. Het onderzoek is echter te grofmazig om
gebieden met een potentieel significant overstromingsrisico door intense neerslag aan te
wijzen. Daarom blijven overstromingen door intense neerslag in dit
Overstromingsrisicobeheerplan buiten beschouwing.
Het gevoeligheidsonderzoek heeft de gevolgen in beeld gebracht voor drie situaties,
waarbij in 2 uur tijd respectievelijk 35 mm, 70 mm en 140 mm neerslag valt. Deze situaties
hebben ongeveer een kans van optreden van eens in de 10, 100 en 1000 jaar, maar de
afgelopen jaren zijn dergelijke piekbuien al meerdere keren voorgekomen. In alle
stedelijke kernen van Nederland is sprake van een overstromingsrisico door intense
neerslag. De omvang van het risico hangt vooral af van het lokale reliëf en de
bergingscapaciteit.
De Nederlandse overheden brengen in het kader van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie
de kwetsbaarheid voor neerslag in beeld met stresstesten. Daarmee ontstaat de
komende jaren meer inzicht in de gevolgen van intense neerslag. Als onderdeel van het
Deltaplan worden ook maatregelen uitgevoerd om de kwetsbaarheid te verminderen.
Nederland werkt dus in deze planperiode ook al aan verminderen van de risico’s van
overstromingen door intense neerslag.

Grotere kans op intense neerslag
Intense neerslag in korte tijd geeft problemen als het water niet snel genoeg afgevoerd of
tijdelijk geborgen kan worden. Er kan dan een (vaak lokale) overstroming optreden. Uit een
onderzoek van de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (Stowa) blijkt dat de kans op een
intense bui nu al is toegenomen door klimaatverandering. Gemeenten hebben stresstesten
uitgevoerd om te zien hoe kwetsbaar de stedelijke omgeving hiervoor is (zie hoofdstuk 6,
maatregelen voor algemeen doel 2). Voor het derde Overstromingsrisicobeheerplan zal
Nederland beoordelen of intense neerslag een significant overstromingsrisico vormt (zie ook
hoofdstuk 3).

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

49

Extreme wateroverlast in Limburg 2021

8.3 Kennis over klimaat

In de zomer van 2021 hebben zich overstromingen voorgedaan in de regionale wateren in
Zuid Limburg en in buitendijks gebied langs de Maas. In een deel van Zuid Limburg is in
circa twee dagen tijd ruim 150 mm neerslag gevallen, vergelijkbaar met een 1:1000 situatie.
Met name in Valkenburg heeft dit geleid tot grote schade aan en in gebouwen en de
infrastructuur en zijn de gevolgen enorm. De totale schade wordt door Expertise Netwerk
Waterveiligheid (ENW) geschat op 350 tot 600 (regionaal + hoofdsysteem) miljoen euro.
Dit is een voorlopige schatting.Ook was er veel overlast als rechtstreeks gevolg van intense
neerslag in bebouwd gebied in Zuid-Limburg.

Nederland investeert in kennis over het effect van klimaatverandering op overstromingsrisico’s.
De kennisstructuur is zo ingericht dat overheden, kennisinstellingen en het bedrijfsleven hun
kennis combineren en dat er goede uitwisseling is tussen onderzoek en de uitvoering van
maatregelen. Dit gebeurt onder meer in het Expertisenetwerk Waterveiligheid, Nationaal
Kennisprogramma Water en Klimaat, Nationaal Kennisprogramma Zeespiegelstijging, Stichting
Toegepast Onderzoek Waterbeheer en het Deltaprogramma.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

50

9 Coördinatie en participatie
Nederland heeft de inspanningen voor het beheersen van het overstromingsrisico afgestemd met andere landen in de stroomgebieden
en met de maatregelen voor het bereiken van een goede ecologische
en chemische waterkwaliteit zoals bedoeld in de Kaderrichtlijn Water.
Daarnaast hebben de partners die een rol spelen in het overstromingsrisicobeheer geparticipeerd bij het opstellen van dit
Overstromingsrisicobeheerplan.

9.1 Coördinatie in de
internationale
stroomgebieden
De internationale delen van het Overstromingsrisicobeheerplan (deel A) en dit nationale deel
(deel B) zijn in wisselwerking met elkaar tot stand gekomen. Nederland heeft bij het opstellen
van deel A de bevindingen uit het voorliggende nationale Overstromingsrisicobeheerplan
ingebracht, om te waarborgen dat de doelen en maatregelen in beide delen bij elkaar passen en
realistisch en haalbaar zijn. De maatregelen van dit nationale Overstromingsrisicobeheerplan
dragen bij aan het bereiken van de doelstellingen van de Internationale Overstromingsrisicobeheerplannen voor de Rijn, de Maas, de Eems en de Schelde (zie bijlage 6).
De internationale afstemming over doelen en maatregelen voor de grote rivieren (hoofdstroom
en grotere zijrivieren) heeft plaatsgevonden in de internationale rivierencommissies:
• Rijn: Internationale Commissie voor de Bescherming van de Rijn (ICBR);
• Maas: Internationale Maascommissie (IMC);
• Eems: Stuur- en Coördinatiegroep Eems;
• Schelde: Internationale Scheldecommissie (ISC).
In deze commissies hebben de landen ook informatie uitgewisseld over de voorlopige risicobeoordeling, de vaststelling van de aangewezen gebieden (GPSOR) en het opstellen van de
overstromingsgevaar- en risicokaarten. De afstemming is toegespitst op onderwerpen met een
transnationaal karakter die afstemming in het hele internationale stroomgebied vragen.
Daarnaast heeft bilateraal overleg plaatsgevonden met de buurlanden, voor de Rijn bijvoorbeeld
in de Duits-Nederlandse werkgroep Hoogwater en voor de Maas onder andere in de VlaamsNederlandse Bilaterale Maascommissie.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

51

Afstemming over de doelen en maatregelen voor kleinere grensoverschrijdende wateren heeft
eveneens plaatsgevonden in bilateraal internationaal overleg, vaak via de grenswaterencommissies of Interreg-projecten. In het stroomgebied van de Rijn hebben Nederland en de
Duitse deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen de afstemming geregeld in de werkgroep
Rijndelta; in een zogenoemd “chapeau-bericht” zal beknopt verslag worden gedaan van deze
afstemming. Naar aanleiding van dat overleg heeft Nederland in het Rijnstroomgebied een
aantal gebieden aangewezen zonder dat sprake is van een potentieel significant risico
(D2-gebieden, zie hoofdstuk 4).
De betrokken landen hebben gemeenschappelijke kaarten opgesteld voor het stroomgebied van
de Eems en voor overstromingen vanuit de hoofdstroom van de Rijn. Door methodische
verschillen sluiten de overstromingsgevaarkaarten aan weerszijden van de Duits-Nederlandse
grens nog niet overal optimaal op elkaar aan. Daarom hebben de landen afgesproken om de
overstromingsgevaar- en risicokaarten voor de derde cyclus van het Overstromingsrisicobeheerplan af te stemmen op basis van gemeenschappelijke inhoudelijke uitgangspunten en
grondslagen voor het grensgebied. Dat gebeurt onder verantwoordelijkheid van de bilaterale
Duits-Nederlandse werkgroep Hoogwater.
In het voorjaar van 2020 hebben de ministers van de Rijnoeverstaten het programma Rijn 2040
goedgekeurd. Onderdeel van Rijn 2040 is de afspraak om het overstromingsrisico de komende
twintig jaar met 15% te verminderen, in navolging van het Actieplan Hoogwater (1995-2020). De
maatregelen in dit Nederlandse Overstromingsrisicobeheerplan dragen bij aan die afspraak.

Programma Rijn 2040
Het Programma Rijn 2040 draagt de titel “De Rijn en zijn stroomgebied: duurzaam
beheerd en klimaatbestendig”. Hierin staat dat de overstromingsrisico’s voor de Rijn en
zijn grote zijrivieren in 2040 door een optimale combinatie van maatregelen met
minstens 15% verminderd moet zijn ten opzichte van 2020. In het programma staan de
volgende concrete doelen voor 2040:
1. De hoogwaterinformatie, -verwachting en -waarschuwing zijn up-to-date en geoefend.
De landen dan wel deelstaten/regio’s blijven elkaar wederzijds ondersteunen bij
overstromingen.
2. De voor 2020+ geplande hoogwaterstandverlagende maatregelen zijn voor 2030
uitgevoerd. Hiermee wordt een effectieve verlaging van de hoge waterstanden in de
Rijn bereikt, waardoor het overstromingsrisico aan de Rijn duidelijk is gereduceerd.
3. Aan de hoofdstroom en de zijrivieren van de Rijn zijn er meer gebieden voor hoog
waterretentie aangewezen, vastgelegd in plannen voor ruimtelijke ordening en
vrijgehouden voor dit gebruik, waarbij er verder is gegaan dan de reeds voor 2030
geplande maatregelen.
4. Synergiekansen tussen maatregelen ter verbetering van de hoogwaterveiligheid en
maatregelen ter verbetering van de ecologische situatie aan de Rijn en zijn zijrivieren
zijn benut.
5. Niet-verstedelijkte overstromingsgebieden zijn vrijgehouden van bebouwing.
6. Nieuwe en eventueel ook bestaande gebouwen in verstedelijkte overstromings
gebieden zijn aangepast aan het overstromingsrisico (bouwkundige voorzorgs
maatregelen).
7. Het overstromingsrisicobewustzijn en bijgevolg ook de persoonlijke voorzorgs
maatregelen zijn versterkt door informatie, opleidingen en bewustmaking.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

52

9.2 Coördinatie met de
Kaderrichtlijn Water

Dijkversterking Zwolle-Olst (Paddenpol)

Het doel van de KRW is het bereiken en behouden van een goede ecologische en chemische
toestand. Dat hangt deels samen met het doel van de Richtlijn overstromingsrisico’s. Beide
richtlijnen kennen een stroomgebiedbenadering. Nederland heeft voor de Kaderrichtlijn Water
(KRW) en voor de Richtlijn overstromingsrisico’s aan de Europese Commissie gerapporteerd
welke overheidsorganen verantwoordelijkheid dragen. Deze zogenoemde ‘competent
authorities’ zijn voor beide richtlijnen grotendeels dezelfde.

In 2016 bleek dat de IJsseldijk tussen Zwolle en Olst niet voldoet aan de veiligheids
normen die sinds 2017 van kracht zijn. In de daarop volgende verkenningsfase is onder
zocht of rivierverruiming (dijkverlegging) kan bijdragen aan het bereiken van het vereiste
veiligheidsniveau. De uitkomst van het onderzoek is dat dat kan, maar wel in combinatie
met dijkversterking. Door het waterveiligheidsvraagstuk deels op te lossen met rivier
verruiming, is het mogelijk ook opgaven voor de Kaderrichtlijn Water en de
Programmatische Aanpak Grote Wateren aan te pakken, door de aanleg van neven
geulen, natte natuur en natuurvriendelijke oevers. Daarom wordt de optie dijkverlegging
bij de Paddenpol (tussen Wijhe en Herxen) uitgewerkt in het HWBP-project
Dijkversterking Zwolle-Olst.

Nederland ziet erop toe dat maatregelen om de goede toestand volgens de KRW te bereiken geen
onacceptabele negatieve effecten hebben op de overstromingsrisico’s. In alle gevallen houden
de maatregelen rekening met de wettelijke normen voor de waterveiligheid.

Houtribdijk

Andersom wil Nederland voorkomen dat nieuwe maatregelen voor het overstromingsrisicobeheer negatieve effecten hebben op de waterkwaliteit. Voor grote ingrepen is het wettelijk
verplicht een Milieueffectrapport op te stellen en de milieueffecten mee te laten wegen bij de
besluitvorming (waaronder de effecten op de ecologische en chemische waterkwaliteit). De
uitkomst kan in sommige gevallen zijn dat nieuwe ingrepen voor het beheren van de overstromingsrisico’s noodzakelijk zijn, ondanks negatieve effecten op het watersysteem. In dat
geval wordt een beroep gedaan op art 4.7 van de KRW.
Vaak worden de maatregelen voor beide richtlijnen gecombineerd, omdat ze elkaar versterken
(zie kaders). Zo komt meer ruimte voor water langs rivieren en beken ten goede aan zowel het
overstromingsrisicobeheer als aan de kwaliteit van het watersysteem. Deze synergie leidt tot een
robuuster, klimaatbestendiger systeem. Daarnaast zoekt Nederland actief naar maatregelen die
ook bijdragen aan andere maatschappelijke functies, zoals recreatie.

De Houtribdijk scheidt het Markermeer van het IJsselmeer en fungeert als grote golf
breker. Hiermee vervult deze dijk een belangrijke rol in de bescherming tegen over
stromingen rond het Markermeer en het IJsselmeer. Om deze rol ook in de toekomst te
kunnen blijven vervullen is de Houtribdijk versterkt. De ambitie is om tegelijkertijd ook de
natuurwaarden en de waterkwaliteit in het gebied te versterken met geleidelijk aflopende
zandoevers die de golven afremmen en leefgebied voor diverse soorten planten en dieren
bieden. Met het vrijkomende materiaal is een nieuw natuurgebied aangelegd, het
Trintelzand. Dit 532 hectare grote gebied van zandplaten, slikvelden en rietvelden draagt
bij aan de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water doordat het leefruimte geeft voor
verschillende Natura 2000-doelsoorten en bijdraagt aan de ecologische waterkwaliteit in
het Markermeer.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

53

Friese Boezem
De regionale waterkeringen langs de Friese Boezem voldeden op veel plekken niet aan de
normen van de provincie. De afgelopen vijftien jaar zijn daarom veel keringen aangepakt
en versterkt. Dit is op een integrale manier gebeurd, gestimuleerd door de provincie. Met
het oog op de doelen van de Kaderrichtlijn Water, zijn veel natuurvriendelijke oevers
aangelegd, waarbij ook keringen ‘naar achteren’ zijn verlegd. Door deze inrichting
verbetert het ecologisch functioneren en is bovendien extra waterberging mogelijk, wat
het watersysteem klimaatbestendiger en robuuster maakt.

9.3 Participatie
Participatie van overheden
Alle overheden hebben bijgedragen aan dit Overstromingsrisicobeheerplan: het Rijk, alle
provincies en waterschappen, de gemeenten en de veiligheidsregio’s. Het Rijk heeft het
voortouw genomen. Ook de kaarten zijn met medewerking van alle overheden tot stand
gekomen. Hiervoor hebben de provincies het voortouw genomen, terwijl waterschappen en
Rijkswaterstaat gegevens hebben aangeleverd. Gemeenten en veiligheidsregio’s zijn geconsulteerd over de kaarten, omdat zij belangrijke gebruikers van deze kaarten zijn.

Participatie van maatschappelijke partijen, bedrijven en
burgers
Bij de totstandkoming van dit Overstromingsrisicobeheerplan is geen gebruik gemaakt van
publieke participatie. De doelen en maatregelen in dit plan zijn al vastgelegd in bestaande
wetten, beleidsplannen en uitvoeringsbesluiten, met toepassing van de daarbij behorende
inspraakprocedures en in een aantal gevallen ook met actieve participatie. Wel zijn partijen
geconsulteerd als onderdeel van de participatie bij het Nationaal Waterprogramma (zie hieronder). Ook vinden regelmatig congressen plaats waar het overstromingsrisicobeheer op het
programma staat, zoals het jaarlijkse Deltacongres waar circa 2.000 mensen uit de waterwereld
aan deelnemen.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

54

Participatie in het kader van het Nationaal Waterprogramma

Participatie in het kader van het Deltaprogramma

Het Nationaal Waterprogramma (NWP) geeft het waterbeleid van het Rijk voor de periode
2022-2027. Het Rijk legt hierin onder meer de strategische doelen voor het waterbeheer vast en
het operationeel beheer om deze doelen in de rijkswateren te bereiken. Het Overstromingsrisicobeheerplan is een bijlage bij het NWP. Daarmee is het participatieproces voor het NWP ook
van toepassing op het Overstromingsrisicobeheerplan. Er zijn verschillende momenten waarop
burgers en belanghebbenden geraadpleegd worden. De wijze waarop dat is gebeurd, staat in het
participatieplan. De belangrijkste momenten staan in de tabel hieronder.

Het Overstromingsrisicobeheerplan bevat een aantal maatregelen die voortkomen uit het
Deltaprogramma (zie hoofdstuk 6). Bij de voorbereiding daarvan is een traject van publieke
participatie doorlopen, met maatschappelijke organisaties, wetenschappers en bedrijven. In het
kader van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (onderdeel van het Deltaprogramma) vinden
lokale en regionale risicodialogen plaats. Tijdens deze dialogen spreken overheden en alle
betrokken partijen – onder wie burgers en ondernemers - over de risico’s van klimaateffecten en
de manier om daarmee om te gaan. Overstromingsrisico’s maken een vast onderdeel uit van
deze risicodialogen. Belangrijke doelen van de risicodialogen zijn bewustwording, het komen
tot gedeelde opvattingen over de kansen en risico’s van klimaateffecten en het opstellen van een
klimaatadaptatiestrategie.

Wanneer

Wat

1 november t/m
28 november 2019

Zienswijzenprocedure over het voornemen tot het opstellen van het
Nationaal Waterprogramma 2022-2027 en een plan-MER, reacties op
participatieplan

januari 2020

Reactienota naar aanleiding van de zienswijzenprocedure

januari 2020

Themasessies met maatschappelijke en belangenorganisaties

januari en februari 2020

Gebiedssessies met andere overheden

oktober 2020

Consultatie maatschappelijke en belangenorganisaties in het
Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving op basis van conceptteksten

maart 2021

Instemming kabinet met het ontwerp-Nationaal Waterprogramma
2022-2027 inclusief bijlagen met plan-MER

maart- september 2021

Zienswijzenprocedure op het ontwerp-Nationaal Waterprogramma
2022-2027 inclusief bijlagen en plan-MER (looptijd: zes maanden)

december 2021

Reactienota naar aanleiding van de zienswijzenprocedure
Instemming door ministers die het aangaat met ORBP en mededeling
daarvan aan EU Commissie.

maart 2022

Vaststelling Nationaal Waterprogramma 2022-2027 inclusief bijlagen.

Participatie bij de uitwerking van afzonderlijke maatregelen
Bij de uitwerking van de afzonderlijke maatregelen uit dit Overstromingsrisicobeheerplan wordt
de directe omgeving in de meeste gevallen intensief betrokken (omgevingsmanagement),
bijvoorbeeld via bewonersavonden. De inbreng van de omgeving varieert van het meedenken
over het beperken van hinder tijdens de uitvoering tot het benutten van meekoppelkansen en
het meewerken aan de precieze uitwerking van het plan. Als projecten een milieueffectprocedure doorlopen, zijn wettelijke procedures voor inspraak en beroep van toepassing. Via
een nota van beantwoording laat de initiatiefnemer weten hoe de inbreng is benut.

Tabel 5 Participatie en inspraak Nationaal Waterprogramma 2022-2027

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

55

Bijlage 1
Bevoegde autoriteiten
Wetgeving
De ROR is in hoofdzaak geïmplementeerd in het planstelsel van de Waterwet en het Waterbesluit*. Hiermee wordt nauw aangesloten bij de bestuurlijke organisatie van het waterbeheer
zoals deze is vastgelegd in de Waterwet. Enige aanvullende wettelijke voorzieningen die nodig
zijn ter voldoening aan specifieke voorschriften van de ROR zijn opgenomen in de genoemde
wetgeving.
De instellingswetgeving: Grondwet, Koninklijk besluit en aanvullend specifiek voor de waterschappen en Provincies in de Waterschapswet en het Provinciaal Reglement.
Wetgeving voor bevoegdheden en taken ten behoeve van de ROR: de Waterwet, Wet Veiligheidsregio’s, Natuurbeschermingswet 1998, Wet milieubeheer, Wet Ruimtelijke Ordening. Deze
opsomming betreft enkel de formele wetten. Van toepassing zijnde AMvB’s en verordeningen
van provincies, waterschappen en gemeenten zijn niet opgenomen. De wetteksten zijn
beschikbaar via https://wetten.overheid.nl/.

*

Kerntaken met betrekking tot de ROR
Rijk
Kerntaken ROR van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, waar nodig tezamen met de
ambtgenoten van andere ministeries waaronder het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het
Ministerie van Defensie, optredend:
a) vaststelling van de Nederlandse inbreng in het internationale overstromingsrisicobeheerplan
en vaststelling van het overstromingsrisicobeheerplan voor het Nederlandse deel van het
internationale stroomgebieddistricten Eems, Rijn, Maas en Schelde;
b) coördinatie en gedeeltelijke uitvoering van het opstellen van het programma van
maatregelen;
c) regulering en vergunningverlening voor activiteiten ten aanzien van waterstaatswerken;
d) (coördinatie van) voorlichten en raadpleging van het publiek.

Waterschap
Kerntaken ROR van de besturen van de waterschappen die geheel of gedeeltelijk in het district
zijn gelegen:
a) bijdragen aan de Nederlandse inbreng in het internationale overstromingsrisicobeheerplan
en het overstromingsrisicobeheerplan voor het Nederlandse deel van het internationale
district;
b) gedeeltelijke uitvoering van het opstellen van het programma van maatregelen;
c) regulering alsmede vergunningverlening voor activiteiten ten aanzien van
waterstaatswerken;
d) het opstellen, vaststellen en uitvoeren van een multidisciplinair beleidsplan rampen- en
crisisbeheersing;
e) voorlichten en raadpleging van het publiek.

Waterwet en waterbesluit zijn opgenomen in de Omgevingswet die naar verwachting uiterlijk op 1/1/2023
Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

56

Provincie
Kerntaken ROR van de besturen van de provincies die geheel of gedeeltelijk in het district zijn
gelegen:
a) bijdragen aan de inbreng in het internationale overstromingsrisicobeheerplan en het
overstromingsrisicobeheerplan voor het Nederlandse deel van het internationale
stroomgebieddistrict;
b) het opstellen, beheren en publiceren van overstromingsgevaar- en overstromingsrisicokaarten voor het Nederlandse deel van het stroomgebieddistrict;
c) gedeeltelijke uitvoering van het opstellen van het programma van maatregelen;
d) regulering, toezicht en vergunningverlening voor activiteiten ten aanzien van waterstaatswerken en ruimtelijke inrichting;
e) voorlichten en raadpleging van het publiek.

Veiligheidsregio
Kerntaken veiligheidsregio:
a) het inventariseren op risico’s op rampen en crises;
b) opstellen en vaststellen van een risicoprofiel, een meerjarig beleidsplan, een crisisplan en
een moto-beleidsplan;
c) het organiseren van de rampen- en crisisbeheersing in de regio;
d) het informeren van publiek over de in een regio aanwezige risico’s;
e) het waarschuwen en alarmeren van de bevolking bij dreigende rampen/crises;
f ) het adviseren van de deelnemende partijen op het gebied van het regionale en sectorale
proactie- en preventiebeleid.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

57

Opsomming bevoegde autoriteiten
Code

Naam

Stroomgebieddistrict

Website

Wijziging tov ORBP1

NL_MINIW

Minister van Infrastructuur en Waterstaat

NLRN, NLMS, NLEM, NLSC

https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/
ministerie-van-infrastructuur-en-waterstaat

Naamswijziging en codewijziging
Voorheen:
Minister van Infrastructuur en Milieu (NL_MINIM)
(2017)

NL_P61

Provincie Groningen

NLRN, NLEM

https://www.provinciegroningen.nl

NL_P62

Provincie Fryslân (Friesland)

NLRN

https://www.fryslan.nl

NL_P63

Provincie Drenthe

NLRN, NLEM

https://www.provincie.drenthe.nl

NL_P64

Provincie Flevoland

NLRN

https://www.flevoland.nl/home

NL_P65

Provincie Noord-Holland

NLRN

https://www.noord-holland.nl

NL_P66

Provincie Overijssel

NLRN

https://www.overijssel.nl

NL_P67

Provincie Utrecht

NLRN

https://www.provincie-utrecht.nl

NL_P68

Provincie Gelderland

NLRN, NLMS

https://www.gelderland.nl

NL_P69

Provincie Zuid-Holland

NLRN, NLMS, NLSC

https://www.zuid-holland.nl

NL_P70

Provincie Zeeland

NLSC

https://www.zeeland.nl

NL_P71

Provincie Noord-Brabant

NLRN, NLMS, NLSC

https://www.brabant.nl

NL_P72

Provincie Limburg

NLMS

https://www.limburg.nl

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

58

Code

Naam

Stroomgebieddistrict

Website

NL_W2

Wetterskip Fryslân

NLRN

https://www.wetterskipfryslan.nl

NL_W59

Waterschap Drents Overijsselse Delta

NLRN

https://www.wdodelta.nl/

NL_W7

Waterschap Rijn en IJssel

NLRN

https://www.wrij.nl

NL_W9

Waterschap Rivierenland

NLRN, NLMS

https://www.waterschaprivierenland.nl

NL_W11

Waterschap Amstel, Gooi en Vecht

NLRN

https://www.agv.nl

NL_W12

Hoogheemraadschap Hollands
Noorderkwartier

NLRN

https://www.hhnk.nl

NL_W13

Hoogheemraadschap van Rijnland

NLRN

https://www.rijnland.net

NL_W14

Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden

NLRN

http://www.hdsr.nl

NL_W15

Hoogheemraadschap van Delfland

NLRN

https://www.hhdelfland.nl

NL_W19

Waterschap Hollandse Delta

NLRN, NLMS, NLSC

https://www.wshd.nl

NL_W25

Waterschap Brabantse Delta

NLMS, NLSC

https://www.brabantsedelta.nl

NL_W27

Waterschap De Dommel

NLMS

https://www.dommel.nl

NL_W33

Waterschap Hunze en Aa’s

NLEM

https://www.hunzeenaas.nl

NL_W34

Waterschap Noorderzijlvest

NLEM, NLRN

https://www.noorderzijlvest.nl

Wijziging tov ORBP1

Fusie van waterschappen
Groot Salland + Reest en Wieden (1-1-2016)

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

59

Code

Naam

Stroomgebieddistrict

Website

NL_W37

Waterschap Zuiderzeeland

NLRN

https://www.zuiderzeeland.nl

NL_W38

Waterschap Aa en Maas

NLMS

https://www.aaenmaas.nl

NL_W39

Hoogheemraadschap van Schieland en de
Krimpenerwaard

NLRN

https://www.schielandendekrimpenerwaard.nl/

NL_W42

Waterschap Scheldestromen

NLSC

http://www.scheldestromen.nl/

NL_W43

Waterschap Vallei en Veluwe

NLRN

https://www.vallei-veluwe.nl/

NL_W44

Waterschap Vechtstromen

NLRN

https://www.vechtstromen.nl/

NL_W60

Waterschap Limburg

NLMS

https://www.waterschaplimburg.nl/

NL_V1

Veiligheidsregio Groningen

NLEM

https://www.veiligheidsregiogroningen.nl/

NL_V2

Veiligheidsregio Fryslân

NLRN

https://www.veiligheidsregiofryslan.nl/

NL_V3

Veiligheidsregio Drenthe

NLEM, NLRN

https://www.vrd.nl/home.html

NL_V4

Veiligheidsregio IJsselland

NLRN

https://www.vrijsselland.nl/
over-veiligheidsregio-ijsselland/

NL_V5

Veiligheidsregio Twente

NLRN

https://www.vrtwente.nl/

NL_V6

Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland

NLRN

https://www.vnog.nl/

NL_V7

Veiligheidsregio Gelderland-Midden

NLRN

https://www.vggm.nl/vggm

Wijziging tov ORBP1

Fusie van waterschappen Peel en Maasvallei + Roer en
Overmaas
(1-1-2017)

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

60

Code

Naam

Stroomgebieddistrict

Website

NL_V8

Veiligheidsregio Gelderland-Zuid

NLRN, NLMS

https://www.vrgz.nl/

NL_V9

Veiligheidsregio Utrecht

NLRN

https://www.vru.nl/

NL_V10

Veiligheidsregio Noord-Holland-Noord

NLRN

https://www.vrnhn.nl/

NL_V11

Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland

NLRN

https://www.veiligheidsregiozaanstreekwaterland.nl/

NL_V12

Veiligheidsregio Kennemerland

NLRN

https://www.vrk.nl/

NL_V13

Veiligheidsregio Amsterdam- Amstelland

NLRN

https://www.amsterdam.nl/veiligheidsregio/

NL_V14

Veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek

NLRN

https://www.vrgooienvechtstreek.nl/

NL_V15

Veiligheidsregio Haaglanden

NLRN

https://www.vrh.nl/

NL_V16

Veiligheidsregio Hollands Midden

NLRN

https://www.vrhm.nl/

NL_V17

Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond

NLRN, NLMS, NLSC

https://vr-rr.nl/

NL_V18

Veiligheidsregio Zuid-Holland-Zuid

NLRN, NLMS

https://www.zhzveilig.nl/

NL_V19

Veiligheidsregio Zeeland

NLSC

https://www.veiligheidsregiozeeland.nl/

NL_V20

Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant

NLRN, NLMS, NLSC

https://www.veiligheidsregiomwb.nl

NL_V21

Veiligheidsregio Brabant-Noord

NLMS

https://www.vrbn.nl/

NL_V22

Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost

NLMS

https://www.vrbzo.nl

Wijziging tov ORBP1

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

61

Code

Naam

Stroomgebieddistrict

Website

NL_V23

Veiligheidsregio Limburg-Noord

NLMS

https://www.vrln.nl/

NL_V24

Veiligheidsregio Zuid-Limburg

NLMS

http://www.vrzuidlimburg.nl

NL_V25

Veiligheidsregio Flevoland

NLRN

https://www.veiligheidsregioflevoland.nl/

NL_NG

Nederlandse gemeenten

NLRN, NLMS, NLEM, NLSC

https://almanak.overheid.nl/Gemeenten/

Wijziging tov ORBP1

Individuele gemeenten

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

62

Bijlage 2
Organisaties in het
waterbeheer
In aanvulling op de bevoegde autoriteiten voor het Overstromingsrisicobeheerplan (zie bijlage 1)
spelen ook de onderstaande organisaties een rol in het overstromingsrisicobeheer:

Deltaprogramma (DP)
Het doel van het Deltaprogramma is dat de waterveiligheid, de zoetwatervoorziening en de
ruimtelijke inrichting van Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust zijn. Alle
Nederlandse overheidslagen werken daarvoor samen in landelijke en regionale programmaonderdelen. De aansturing van het programma (Deltacommissaris), de financiering (Deltafonds)
en de jaarlijkse actualisatie van het Deltaprogramma zijn wettelijk verankerd. Een deel van de
maatregelen uit het Deltaprogramma is gericht op het overstromingsrisicobeheer. De aanpak
bestaat uit een meerlaagsveiligheidsbenadering via drie lagen die overeenkomen met de
begrippen uit de EU-richtlijn: bescherming (laag 1), preventie (laag 2) en paraatheid (laag 3).

Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen
(SMWO)
De SMWO is de bestuurlijke samenwerking van alle Nederlandse crisispartners vanuit de
waterkolom en de algemene kolom. Deze structurele samenwerking voor crisismanagement
water is ingesteld voor de preparatie op watercrises (te hoog, te weinig en te vies water). Een
belangrijk doel van de SMWO is een goede voorbereiding op (dreigende) overstromingen. De
betrokken partijen geven gezamenlijk uitvoering aan het opgestelde programma “strategische
agenda SMWO”. Verschillende producten van het WMCN, waaronder het LDHO, worden door de
SMWO vastgesteld.

Watermanagementcentrum Nederland (WMCN)
In het WMCN werken het KNMI, waterschappen, Rijkswaterstaat en Defensie samen. Het WMCN
zorgt voor de landelijke waterberichtgeving en de gezamenlijke coördinatie bij watercrises. Het
WMCN levert met de bundeling van waterkennis en expertise over waterkeringen een belangrijke
bijdrage aan de doelen - veiligheid en voldoende en schoon water - voor het Nederlandse
watersysteem. Het WMCN wordt gefaciliteerd door Rijkswaterstaat. Als een van de verspreidingscentra levert het WMCN ook een bijdrage aan de EU flood forecasting (EFAS).

Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)
Het Hoogwaterbeschermingsprogramma is een alliantie van de waterschappen en
Rijkswaterstaat. Ze werken hierin samen aan de versterking van de primaire waterkeringen voor
een waterveilig Nederland in 2050. Het Programmabureau HWBP heeft een regisserende,
faciliterende en toetsende rol bij de uitvoering van de versterkingsmaatregelen door waterschappen en Rijkswaterstaat. Naast het verlenen van subsidies zorgt het HWBP ook voor het
delen van kennis.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

63

Bijlage 3
Gevolgen van overstromingen
in de aangewezen gebieden
per stroomgebied
Op de volgende pagina’s staan de berekende potentiële gevolgen bij de vier overstromingsscenario’s, zoals beschreven in 5.1, eerst per stroomgebied en tot slot voor heel Nederland.

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

64

Gevolgen in het stroomgebied van de Rijn

Eenheid

Gebied A

Gebied B

Gebied C

Gebied D

Totaal A,B,C en
D

Totaal in
stroomgebied
(incl. niet
overstroomd)

Grote kans (1:10 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

753

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

11

IED-installaties

aantal

9

Drinkwaterwinlocaties

aantal

5

Zwemwaterlocaties

aantal

96

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

Rijksmonumenten
Totale schade (SSM2017)

0

0

148

901

28.502

-

-

4

15

7.842

0

0

0

9

1.887

0

0

0

5

290

0

0

6

102

463

55.541

-

-

6.091

61.632

838.643

aantal

427

0

0

36

463

45.706

miljoen €

398

-

-

197

595

551.000

Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

825

2.244

3.184

176

6.429

28.502

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

22

1.430

553

8

2.013

7.842

IED-installaties

aantal

27

181

56

2

266

1.887

Drinkwaterwinlocaties

aantal

8

33

0

0

41

290

Zwemwaterlocaties

aantal

98

62

57

6

223

463

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

55.860

13.808

22.778

6.402

98.847

838.643

Rijksmonumenten

aantal

660

3669

900

99

5.328

45.706

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

791

75.901

15.186

418

92.297

551.000

Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

930

9.688

4.361

204

15.183

28.502

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

38

3.642

2.033

10

5.724

7.842

IED-installaties

aantal

45

553

119

3

720

1.887

Drinkwaterwinlocaties

aantal

8

69

0

0

77

290

Zwemwaterlocaties

aantal

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

Rijksmonumenten

aantal

988

9304

1949

91

12.332

45.706

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

1.659

258.173

55.666

579

316.077

551.000

Middelgrote kans (1:100 per jaar)

Kleine kans (1:1000 per jaar)

101

147

82

8

338

463

56.611

50.371

26.436

6.456

139.874

838.643

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

65

Extreme situatie (1:10000 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

1006

11.623

4.361

204

17.194

28.502

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

56

7.080

2.033

10

9.179

7.842

IED-installaties

aantal

89

713

119

3

924

1.887

Drinkwaterwinlocaties

aantal

9

75

0

0

84

290

Zwemwaterlocaties

aantal

104

221

82

8

415

463

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

57.554

59.221

26.436

6.456

149.667

838.643

Rijksmonumenten

aantal

1239

19202

1949

91

22.481

45.706

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

3.331

441.145

55.666

579

500.720

551.000

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

66

Gevolgen in het stroomgebied van de Maas

Eenheid

Gebied A

Gebied B

Gebied C

Gebied D

Totaal A,B,C en
D

Totaal in
stroomgebied
(incl. niet
overstroomd)

Grote kans (1:10 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

252

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

2

IED-installaties

aantal

1

Drinkwaterwinlocaties

aantal

1

Zwemwaterlocaties

aantal

8

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

Rijksmonumenten
Totale schade (SSM2017)

0

0

25

277

7.479

-

-

1

3

2.711

0

0

0

1

1.834

0

0

0

1

144

0

0

0

8

143

9.854

-

-

970

10.824

90.028

aantal

79

0

0

43

122

11.209

miljoen €

57

-

-

80

137

169.000

Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

309

48

484

50

891

7.479

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

8

3

92

3

107

2.711

IED-installaties

aantal

8

6

59

2

75

1.834

Drinkwaterwinlocaties

aantal

8

0

0

0

8

144

Zwemwaterlocaties

aantal

8

7

8

0

23

143

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

9.536

8

1.182

1.111

11.836

90.028

Rijksmonumenten

aantal

182

57

204

102

545

11.209

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

314

1.380

4.480

203

6.377

169.000

Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

388

676

495

79

1.638

7.479

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

74

317

93

16

501

2.711

IED-installaties

aantal

25

150

59

3

237

1.834

Drinkwaterwinlocaties

aantal

13

9

0

0

22

144

Zwemwaterlocaties

aantal

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

Rijksmonumenten

aantal

476

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

2.555

Middelgrote kans (1:100 per jaar)

Kleine kans (1:1000 per jaar)

8

14

8

0

30

143

10.664

1.167

1.175

1.195

14.201

90.028

676

207

193

1.552

11.209

25.680

4.508

772

33.514

169.000

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

67

Extreme situatie (1:10000 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

457

1.053

495

79

2.084

7.479

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

124

468

93

16

702

2.711

IED-installaties

aantal

37

189

59

3

288

1.834

Drinkwaterwinlocaties

aantal

16

12

0

0

28

144

Zwemwaterlocaties

aantal

8

16

8

0

32

143

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

11.181

2.601

1.175

1.195

16.152

90.028

Rijksmonumenten

aantal

955

1589

207

193

2.944

11.209

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

4.435

40.900

4.508

772

50.615

169.000

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

68

Gevolgen in het stroomgebied van de Eems

Eenheid

Gebied A

Gebied B

Gebied C

Totaal A,B en C

Totaal in
stroomgebied
(incl. niet
overstroomd)

Grote kans (1:10 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

38

0

0

38

2.623

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

-

-

-

-

369

IED-installaties

aantal

0

0

0

0

280

Drinkwaterwinlocaties

aantal

0

0

0

0

12

Zwemwaterlocaties

aantal

2

0

0

2

47

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

3.435

-

-

3.435

36.230

Rijksmonumenten

aantal

1

0

0

1

2.061

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

4

-

-

4

20.000

Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

39

0

432

471

2.623

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

0,002

0

41

41

369

IED-installaties

aantal

0

0

40

40

280

Drinkwaterwinlocaties

aantal

0

0

0

-

12

Zwemwaterlocaties

aantal

2

0

4

6

47

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

3.439

0

1.185

4.624

36.230

Rijksmonumenten

aantal

1

0

207

208

2.061

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

8

0

2.535

2.543

20.000

Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

40

467

674

1.183

2.623

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

0,002

39

111

150

369

IED-installaties

aantal

2

56

68

128

280

Drinkwaterwinlocaties

aantal

0

0

0

-

12

Zwemwaterlocaties

aantal

2

13

6

21

47

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

3.438

65

1.272

4.775

36.230

Rijksmonumenten

aantal

1

175

322

499

2.061

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

50

4.212

6.251

10.519

20.000

Middelgrote kans (1:100 per jaar)

Kleine kans (1:1000 per jaar)

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

69

Extreme situatie (1:10000 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

42

812

674

1.530

2.623

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

0

108

111

219

369

IED-installaties

aantal

5

86

68

161

280

Drinkwaterwinlocaties

aantal

0

0

0

-

12

Zwemwaterlocaties

aantal

2

18

6

26

47

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

3.445

1.786

1.272

6.502

36.230

Rijksmonumenten

aantal

1

558

322

882

2.061

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

102

10.618

6.251

16.978

20.000

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

70

Gevolgen in het stroomgebied van de Schelde

Eenheid

Gebied A

Gebied B

Gebied C

Totaal A,B en C

Totaal in
stroomgebied
(incl. niet
overstroomd)

Grote kans (1:10 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

148

0

0

148

3.167

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

0

IED-installaties

aantal

0

-

-

0

394

0

0

0

75

Drinkwaterwinlocaties

aantal

0

0

0

0

6

Zwemwaterlocaties

aantal

127

0

0

127

62

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

13.440

-

-

13.440

190.066

Rijksmonumenten

aantal

3

0

0

3

4.118

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

17

-

-

17

20.000

Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

152

35

107

294

3.167

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

0,197

5

31

35

394

IED-installaties

aantal

0

0

7

7

75

Drinkwaterwinlocaties

aantal

0

0

0

-

6

Zwemwaterlocaties

aantal

127

0

0

127

62

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

13.692

131

255

14.077

190.066

Rijksmonumenten

aantal

4

33

50

87

4.118

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

41

355

653

1.050

20.000

Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

161

340

138

639

3.167

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

0,285

70

40

110

394

IED-installaties

aantal

3

19

7

29

75

Drinkwaterwinlocaties

aantal

0

0

0

-

6

Zwemwaterlocaties

aantal

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

Rijksmonumenten

aantal

5

538

53

596

4.118

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

71

5.310

832

6.213

20.000

Middelgrote kans (1:100 per jaar)

Kleine kans (1:1000 per jaar)

127

0

0

127

62

13.957

3.174

254

17.386

190.066

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

71

Extreme situatie (1:10000 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

161

1.133

138

1.432

3.167

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

0

288

40

328

394

IED-installaties

aantal

7

48

7

62

75

Drinkwaterwinlocaties

aantal

0

0

0

-

6

Zwemwaterlocaties

aantal

127

4

0

131

62

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

14.349

4.944

254

19.547

190.066

Rijksmonumenten

aantal

6

1546

53

1.605

4.118

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

290

25.755

832

26.877

20.000

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

72

Gevolgen in Nederland

Eenheid

Gebied A

Gebied B

Gebied C

Gebied D

Totaal A,B,C en
D

Grote kans (1:10 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

1.191

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

13

IED-installaties

aantal

10

Drinkwaterwinlocaties

aantal

6

Zwemwaterlocaties

aantal

233

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

Rijksmonumenten
Totale schade (SSM2017)

0

0

173

1.364

-

-

5

18

0

0

0

10

0

0

0

6

0

0

6

239

79.859

-

-

7.061

86.920

aantal

510

0

0

79

589

miljoen €

476

-

-

278

754

Middelgrote kans (1:100 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

1.325

2.327

4.207

226

8.085

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

30

1.438

717

11

2.196

IED-installaties

aantal

35

187

162

4

388

Drinkwaterwinlocaties

aantal

16

33

0

0

49

Zwemwaterlocaties

aantal

235

69

69

6

379

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

82.526

13.946

25.399

7.513

129.385

Rijksmonumenten

aantal

847

3.759

1.361

201

6.168

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

1.155

77.637

23.896

621

103.308

Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

1.519

11.171

5.668

285

18.643

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

113

4.068

2.277

27

6.484

IED-installaties

aantal

75

778

253

8

1.114

Drinkwaterwinlocaties

aantal

21

78

0

0

99

Zwemwaterlocaties

aantal

238

174

96

8

516

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

84.669

54.778

29.137

7.651

176.235

Rijksmonumenten

aantal

1.470

10.693

2.531

285

14.979

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

4.335

293.375

67.257

1.357

366.323

Kleine kans (1:1000 per jaar)

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

73

Extreme situatie (1:10000 per jaar)
Oppervlakte overstroomd gebied

oppervlak km2

1.666

14.621

5.668

285

22.240

Potentieel getroffen inwoners

aantal (x1000)

181

7.944

2.277

27

10.428

IED-installaties

aantal

138

1036

253

8

1.435

Drinkwaterwinlocaties

aantal

25

87

0

0

112

Zwemwaterlocaties

aantal

241

259

96

8

604

Natura 2000-gebied

oppervlak (ha)

86.529

68.551

29.137

7.651

191.868

Rijksmonumenten

aantal

2.201

22.895

2.531

285

27.912

Totale schade (SSM2017)

miljoen €

7.868

518.418

67.258

1.357

594.901

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

74

Bijlage 4
Hoogwaterbeschermingsprogramma

Bedragen in 1000 €
Betekenis van de kleurcodering
voorverkenningsfase
planuitwerkingsfase
realisatiefase
‘fastlane’

Résumé van het Hoogwaterbeschermingsprogramma
programmavoorstel 2022-2027

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

75

Reguliere projecten
Projectnaam

Lengte (m)

Aanpak Kunstwerken
Den Oever - Den Helder, incl. tussen- en aansluitstukken
Koppelstuk Durgerdam

Aantal
kunstwerken

2020

7

2021

1.393

2022

2023

12.599

560

12.800

33.916

33.916

3.629

3.629

3.629

5.358

18.218

18.218

18.218

15.500

15.500

15.500

1.554

Noordzeekanaal (D31 t/m D37)

3.680

2

Wieringermeer C kering

6.000

3

Culemborgse Veer-Beatrix Sluis (CUB)

10.347

15.500

Irenesluizen-Culemborgs Veer

9.535

9.535

Salmsteke

1.951

3.761

8.000

Salmsteke Schoonhoven (SAS)

8.339

-3.214

12.509

Versterking voormalige C-kering HDSR (GHIJ)

10.800

47

5.758

Vreeswijk - Jaarsveld

11.300

1

8.086

Waaiersluis te Gouda

50

1

800

9.800

2

14.700

3

1.106

IJsseldijk Gouda (VIJG) spoor 2
IJsseldijk Gouda (VIJG) spoor 4 (GHIJ)
Kunstwerken Spaarndammerdijk
Verbetering IJsseldijk Gouda Stadsfront Voorlanden spoor 3

2.114

919
4
102

900

2

Krachtige IJsseldijken Krimpenerwaard (KIJK)

10.472

24.000

Boxmeer - Cuijk (deel)

17.000

17

Cuijk - Ravenstein

20.724

10

6.559

Ravenstein - Lith

26.552

2

13.800

Moerdijk

1.724

2026

33.916

Koppelstuk Markermeerdijk

Wijk bij Duurstede Amerongen (WAM)

2025

2027

12.109

17.100

11.216

2024

14.303

3.629

15.500
14.303

14.303

12.430

12.430

12.430

7.622

20.740

20.740

20.740

16.950

16.950

16.950

16.950

9.847

12.430

516

2.890

9.847

9.847

9.847

2.890

2.890

2.890

410

520

3.896

-450

450

950

677

476

3.484

1.230

25.799

36.366

36.366

36.366

5.000

44.444

3.333

35.136
9.910

10.710
4.589

974

44.444

21.944

21.889

44.444

2.567

556

21.889

1.667

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

76

Standhazense Dijk

730

Genemuiden-Hasselt

7.191

750

Keersluis Zwolle

283

1

Mastenbroek IJssel

14.623

Mastenbroek Zwarte Meer

5.770

1

Stadsdijken Zwolle (15E)

7.651

19

Vecht - Stenendijk Hasselt

1.284

Vecht Dalfsen Zwolle

32.000

260
3.900

700

4.592

7.800

22.100

3.745
30.000
3.060

26.667
-146

26.667

3.745

26.667

6.780

3

12.248

Vecht-Noord

333

Vecht-Zuid

333

Zwolle-Olst

28.880

3

Mastenbroek Zwarte Water

11.700

1

Vecht Zwartewaterland

9.800

2

Vecht-Oost

10.900

1

Koehool- Lauwersmeer

47.300

1.128

23.940

Lauwersmeerdijk

4.394

-2.287

2.287

Lindekering (voormalig categorie C kering)

15.400

16

Schiermonnikoog - Waddenzeedijk

3.900

1

Schiermonnikoog duinen

1.688

Zurich-Koehool

23.000

1

Geervliet - Hekelingen 20-3

12.600

1

Zettingsvloeiing V3T

6.050

Kerkhovenpolder-Duitsland LRT3

7.144

Alexanderhaven AB

4.250

27.603

44.444

1.200

20.413

20.413

44.444

44.444

44.444

44.289

44.444

44.444

44.444

44.444

1.500

16.700

1.389

2.222

26.222

6.556

1.000

2.000

19.600

4.900
7.100

2.500

1.641

2.500
29.254

8.933
7.314
2.500

5.001

660

Neer
Roermond deeltraject Zuid

1.712

15

1.764

2.527

14.815

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

77

Eemshaven-Delfzijl

11.770

498

Lauwersmeer/Vierhuizergat

9.018

10.224

IJsselpaviljoen Zuthpen

16.245

16.245

16.245

124

Spijk-Westervoort; Deelproject 1

9.000

Spijk-Westervoort Deelproject 2

9.000

Gorinchem-Waardenburg (GoWa)

23.450

Neder-Betuwe

20.200

Sprok-Sterreschans-Heteren

38.459

Sprok-Sterreschans-Heteren Kruising A15

16.245

11.106

8.500

20.252

21.652

6.488
1

44.444

44.444

13.500

10.280
4.000

44.444

44.444

44.444

44.444

44.444

44.444

44.444

44.444

44.444

44.444

2.624

44.444

30.884

4.200

27.000

404

Stad Tiel excl Fluvia

2.585

6.413

Stad Tiel Fluvia

1.000

500

Streefkerk Ameide Fort Everdingen (SAFE)

11.755

7.973

Tiel - Waardenburg (TiWa)

19.500

30.200

-160

8.000

40.000

44.444

44.444

44.444

44.444

25.022

44.444

44.444

Vianen

925

9.666

Vianen Hazelaarplein

270

3.855

Wolferen-Sprok - De Stelt

722

Wolferen-Sprok incl. DTO

13.175

Emanuelpolder

2.550

Zuid-Beveland Oost, Oosterschelde

1.850

440

440

4.620

Zuid-Beveland Oost, Westerschelde

1.100

336

336

3.528

Zuid-Beveland West, Westerschelde Hansweert

4.507

Zuid-Beveland West, Westerschelde S2

24.300

640

Zuid-Beveland West, Westerschelde S3

1.000

80

Apeldoorns kanaal

2.810

Eemdijk-Spakenburg, deel Westdijk
Grebbedijk

-159

44.444

1

16.887

16.887

16.887

16.885

640
80

16.887
6.720

840

14.547

360
5.354

2

5.495

36.976

9.244

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

78

Noordelijke Randmeerdijk (incl WDOD)

977

IJsselmeerdijk

17.600

Oostvaardersdijk

5.100

Zuidermeerdijk/MSMF

1.200

10

3.572

6.861

-11

11.538

41.527

41.527

41.527

41.527

3

2.000
1.600

Kunstwerken Noordoostpolder
TOTAAL

570

3
663.234

186

214.199

327.779

331.651

300

1.700

490.365

591.173

711.984

535.441

378.430

Reguliere projecten “Bestuursovereenkomst Maas”
Projectnaam

Lengte (m)

Aantal
kunstwerken

2020

2021

2022

Arcen (19J)

5.103

18

5.575

Baarlo (19M)

4.789

23

5.500

Beesel (19P)

1.185

5

18.170

7.857

Belfeld (19Q)

964

11

1.111

9.700

Blerick de Oude Gieterij (19C)

240

2023

29.178

1.231

2

Buggenum (19O)

1.270

4

6.776

Heel (19I)

3.015

1

17.363

Kessel (19R)

147

2

Nieuw-Bergen (19N)

1.831

4

1.111

25.208

Steyl-Maashoek (19D)

235

3

1.827

10.100

Thorn (19H)

4.325

4

Venlo Velden (19L)

5.672

23

Well (19K)

5.167

22

TOTAAL

538
35.712

2027

12.934
20.400

7.067

5.500

40.000
5.057

5.575

48.802

2026

29.178

3.213

2.444
122

2025

19.797

Blerick-Groot Boller (19S)

Willem Alexanderhaven C (23C)

2024

32.553

37.008

82.130

125.983

8.754
16.287

4.072

37.976

4.072

7.800
46.773

51.378

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

0
79

Rijkswaterstaat
Projectnaam

Aansluitstuk Sluis Bosscherveld
Drongelens kanaal (P52)
IJmuiden Dijk

Lengte (m)

Aantal
kunstwerken

2020

2023

2024

2025

2026

2027

4.950
819
6

Keerschuif Prs. Marijkesluis

1
5.300

SVK Hollandse IJsselkering (schuif)

510

3.091

11.432

10.358

6.600

2.300

12.600

6.580

12.183

13.731

23.557

7.090

21.874

27.463

46.515

12.301

4.237

3.714

107

9.000

2.400

16.372

32.584

33.950

51.750

28.673

45.821

40.064

51.857

1

Vlieland

1.000

Voorhavendijken Noordelijke Lekdijk (bestuursovk HDSR)

3.700

1

Totaal beschikbaar budget Rijksprojecten
TOTAAL

2022

150

IJmuiden kunstwerken

Marken

2021

15.919

9

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

80

Reguliere projecten “voorfinanciering”
Projectnaam

Lengte (m)

Aantal
kunstwerken

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Gouwzee & Buiten IJ
Katwoude

3.100

5.500

Monnickendam Binnenstedelijk

1.750

Monnickendam Zeedijk

3.750

Schellingwoude

2.050

Volendam (Zuideinde)

1.600

Geertruidenberg/ Amertak

7.222

Willemstad - Noordschans

9.476

Lob van Gennep

13.844

24

Industrieterrein Grutbroek

600

5

RIDS Fase 1 IJsselkade

161

Rijnkade Arnhem

1.204

Twentekanaal - regulier deel - LRT3

200

Twentekanaal - Zuid (LBO1)

506

Kop van Ossenisse

2.800

Sint Annaland

600

TOTAAL

48.863

1.900

1.600

1.100
11.500

291
762

2.073
13.274

344

29

320

-320

13.893

316

320
0

0

0

0

0

24.456

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

81

Bijlage 5
Toetsing en versterking
van regionale keringen
in de planperiode
Tabel A geeft de planning van de waterschappen voor het toetsen van de regionale waterkeringen
die het aangewezen gebied C beschermen. Een aantal waterschappen heeft recent een toetsronde afgerond. De data voor de nieuwe toetsronde worden in dat geval vastgesteld onder de
nieuwe Omgevingswet die naar verwachting uiterlijk in 2023 in werking treedt. Peildatum voor
het aantal kilometers regionale kering met een normering van 1/100 per jaar of strenger is 1
augustus 2020.

Waterschappen:

eindjaar toetsronde
regionale kering

kilometers regionale kering
met een normering van
1/100 per jaar of strenger

Aa en Maas

2019

59

Amstel, Gooi en Vecht

2024

591

Brabantse Delta

2019

192

De Dommel

2019

10

De Stichtse Rijnlanden

2024

61

Delfland

2024

438

Drents Overijsselse Delta

2014

114

Fryslân

2022

3.062

Hollands Noorderkwartier

2024

494

Hollandse Delta

2024

5

Hunze en Aa’s

2023

606

Limburg

-

Noorderzijlvest

2017

477

Rijn en IJssel

2024

20

Rijnland

2024

1.098

Rivierenland

2024

76

Scheldestromen

2021

146

Schieland en de Krimpenerwaard

2024

206

Vallei en Veluwe

2024

27

Vechtstromen

2027

32

Zuiderzeeland

2022

31

3

Tabel A Het geplande eindjaar van toetsingen per waterschap (peildatum augustus 2020)

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

82

Tabel B geeft aan over welke lengte de regionale waterkeringen die gebied C beschermen niet
aan de norm voldoen voor de regionale keringen met een norm van 1/100 per jaar of strenger en
in welk jaar de afgesproken versterkingen zijn uitgevoerd.

Waterschap

Hoeveel kilometer
regionale kering voldoet
tot nu toe niet

In welk jaar moeten de
regionale keringen
voldoen aan de norm

Aa en Maas

0

2018

Amstel, Gooi en Vecht

76

2024

Brabantse Delta

21

2023

De Dommel

3

2021

De Stichtse Rijnlanden

51

2024

Delfland

7

2030

Drents Overijsselse Delta

0

2015

Fryslân

172

2027

Hollands Noorderkwartier

264

2020

Hollandse Delta

0

2020

Hunze en Aa’s

10

2029

Limburg

n.v.t

n.v.t

Noorderzijlvest

111

2020

Rijn en IJssel

1

2024

Rijnland

498

2030

Rivierenland

106

2024

Scheldestromen

6

Nader te bepalen

Schieland en de Krimpenwaard

4

2020

Vallei en Veluwe

0

2019

Vechtstromen

0

2027

Zuiderzeeland

0

2018

Tabel B Versterkingen van regionale keringen in de planperiode (peildatum augustus 2020).
Het aantal te versterken kilometers is indicatief; het bepalen van de te versterken trajecten is
een cyclisch proces waarbij ook andere ruimtelijke ontwikkelingen een rol spelen. Bron:
Waterschapsspiegel 2020

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

83

Bijlage 6
Doelstellingen van
de internationale
Overstromingsrisicobeheerplannen voor de Rijn,
de Maas, de Schelde en Eems

De internationale Overstromingsrisicobeheerplannen voor de Rijn, de Maas, de Schelde en Eems
bevatten de volgende doelstellingen voor het overstromingsrisicobeheer in de periode
2022-2027:

Rijn

Maas

Eems

Schelde

Voorkomen van nieuwe
onaanvaardbare risico’s

Doeltreffende
internationale
coördinatie van
maatregelen met
grensoverschrijdende
gevolgen

Voorkoming van
nieuwe onaanvaardbare risico’s (in de fase
vóór een overstroming)

De grensoverschrijdende afstemming
bij de planning en de
opvolging van
maatregelen met
grensoverschrijdende
impact versterken

Reductie van bestaande
risico’s tot een
aanvaardbaar niveau

Verbetering hoogwaterverwachting en
– waarschuwing;

Vermindering van
bestaande risico’s tot
een aanvaardbaar
niveau (in de fase vóór
een overstroming)

Een betere uitwisseling
van informatie over
hoogwater en
overstromingen

Reductie van negatieve
gevolgen tijdens een
overstroming

Verbetering systeemkennis
overstromingsrisico’s

Beperking van nadelige
gevolgen tijdens een
overstroming

Een betere kennisuitwisseling om
beslissingen beter toe
te lichten

Reductie van negatieve
gevolgen na een
overstroming

Beperking van nadelige
gevolgen na een
overstroming

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

84

Colofon
Datum:

maart 2022

Status:

definitief

Coördinatie:

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Redactie:

Met Andere Woorden, Arnhem
Helder En Duidelijk, Utrecht

Fotografie:
Cover
Pagina 2

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Rob Poelenjee

Vormgeving:

Tappan, Den Haag

Overstromingsrisicobeheerplan 2022-2027 |

85

Dit is een uitgave van
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Maart 2022