Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1064

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN FINANCIËN EN VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 december 2015
De Europese Commissie heeft op donderdag 26 november de start van
het Europees Semester van 2016 ingeluid met de publicatie van een
aantal documenten. Dit betreft de jaarlijkse analyse van groeiprioriteiten
van de EU voor 2016 (Annual Growth Survey, AGS), het jaarlijkse
waarschuwingsmechanismeverslag (Alert Mechanism Report, AMR) van
de macro-economische onevenwichtighedenprocedure (MEOP) en de
aanbevelingen voor de eurozone, die dit jaar voor het eerst aan het begin
van het Europees Semester worden gepubliceerd. Het Europees Semester
is de jaarlijkse cyclus waarin lidstaten hun economisch- en begrotingsbeleid met elkaar coördineren.
De Commissie benadrukt in haar publicaties het belang van drie gestelde
prioriteiten (gezonde overheidsfinanciën, structurele hervormingen en
investeringen) en de samenhang ertussen. Het kabinet hecht veel aan
deze geïntegreerde aanpak en herkent zijn eigen inzet op economisch
gebied. Het is van belang dat alle lidstaten ambitieus invulling geven aan
deze EU-brede prioriteiten en uitdagingen. Dit is in het belang van de
lidstaten zelf, maar ook in het belang van de EU als geheel.
Deze brief geeft de visie van het kabinet weer op de analyse en economische beleidsprioriteiten die in de mededelingen van de Commissie
toegelicht worden.
Naast deze drie documenten heeft de Commissie gelijktijdig tevens een
voorstel gepubliceerd voor een verordening inzake het oprichten van een
Structural Reform Support Programme. Uw Kamer wordt via het reguliere
BNC-traject nader over dit voorstel geïnformeerd.
Annual Growth Survey
In de Annual Growth Survey (AGS) blikt de Commissie vooruit op de
belangrijkste beleidsuitdagingen voor economische groei en werkgele-

kst-21501-20-1064
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

1

genheid voor het komende jaar. De Commissie stelt voor om het
economisch beleid van de EU in 2016 te richten op dezelfde prioriteiten
als in 2015. Deze drie prioriteiten betreffen het opnieuw aanzwengelen
van de investeringen, het verder moderniseren van economieën door het
bevorderen van structurele hervormingen en het voeren van verantwoord
begrotingsbeleid. De drie prioriteiten die de Commissie beschrijft, sluiten
aan bij de grootste beleidsuitdagingen waar de EU momenteel voor staat.
De Commissie benadrukt dat de drie prioriteiten zo veel mogelijk in
samenhang bezien moeten worden, daar zij elkaar versterken in het
bereiken van de doelstelling van het aanjagen van groei en het creëren
van werkgelegenheid in de EU. Deze prioriteiten vormen het kader van de
Commissie in het komende Europees Semester.
Meer dan in voorgaande jaren wordt in de AGS voor 2016 de nadruk
gelegd op economische convergentie naar het beste beleid. De
Commissie zal hiertoe benchmarks voorstellen en de uitwisseling van best
practices op verschillende beleidsterreinen faciliteren. Dit was ook één
van de speerpunten uit het rapport van de Vijf Presidenten voor de
verdieping van de EMU dat in juni 2015 gepubliceerd werd. Daarnaast
kondigt de Commissie enkele wijzigingen aan in het Europees Semester.
Zo zal er vanaf het Semester van 2016 meer samenhang zijn tussen de
Europese fase (van november tot februari), waarin de Europese prioriteiten worden vastgesteld, en de nationale fase (van februari tot juni),
waarin de Europese prioriteiten worden meegenomen. Vanuit dit idee
worden de aanbevelingen voor de coördinatie van het economisch beleid
van de lidstaten van de eurozone dit jaar voor het eerst aan het begin van
het Europees Semester gepubliceerd. Hier wordt later in de brief separaat
bij stilgestaan.
Hieronder volgt per prioriteit een omschrijving van de insteek van de
Commissie en een beschrijving van de wijze waarop het kabinet deze wil
invullen.
Prioriteiten van de Europese Commissie
1. Investeringen opnieuw aanjagen
2. Doorgaan met structurele hervormingen om onze economieën te
moderniseren
3. Verantwoord begrotingsbeleid
Ad 1. Investeringen
De Commissie benadrukt in de AGS nogmaals de noodzaak van het
Europees Investeringsplan dat zij in november 2014 gepresenteerd heeft.
Het niveau van investeringen in de EU is nog steeds laag. Dit kan de
economische groei op korte en lange termijn schaden. In het kader van
het investeringsplan is het Europees Fonds voor Strategische Investeringen (EFSI) opgericht, dat minimaal 315 miljard aan investeringen moet
mobiliseren. Op 4 juli 2015 is de verordening voor het EFSI in werking
getreden en op 22 juli is de daaruit voortvloeiende EFSI-overeenkomst
getekend door de Europese Commissie en de Europese Investeringsbank
(EIB). Operationeel is EFSI zo goed als rond; op dit moment worden de
vacatures voor het Investment Committee – die het gebruik van de
EU-garantie voor EFSI projecten gaat beoordelen – ingevuld. In de
voorselectie van het EFSI zijn dit jaar reeds 27 projecten in 13 landen
(waaronder Nederland) geselecteerd, met een totale EFSI-component van
EUR 4 miljard en een totale verwachte investering van EUR 19,5 miljard.
Naast de oprichting van dit EFSI is één van de hoofddoelen van het
Investeringsplan het investeringsvriendelijker maken van de Europese
economie door barrières te verminderen, onder andere door het
verdiepen van de interne markt en het inzetten op goede, voorspelbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

2

regelgeving die ruimte biedt aan investeringen. Naast financiële investeringen gaat de Commissie ook in op de noodzaak tot het investeren in
mensen, door onderwijs en educatie gericht op relevante vaardigheden en
de noodzaak van hervormingen van de nationale onderwijsstelsels om
onderwijsprestaties te verbeteren.
Het kabinet onderschrijft het doel van de Commissie om private investeringen te mobiliseren en te blijven investeren in onderwijs en training. In
algemene zin is het kabinet van mening dat het bevorderen van het
investeringsklimaat in sterke mate samenhangt met de voortgang van
lidstaten bij het implementeren van structurele hervormingen (zie onder).
Om de EU aantrekkelijker te maken voor investeerders, is het van belang
om het ondernemersklimaat te verbeteren. Structurele hervormingen die
de efficiënte werking van markten bevorderen zijn hiervoor essentieel.
Daaronder valt ook het versterken van de interne markt. Het kabinet heeft
hierom in een eerder stadium opgeroepen om op ambitieuze wijze
uitvoering te geven aan de op 28 oktober door de Commissie gepresenteerde Strategie voor de interne markt1. Inzake het mobiliseren van
private investeringen biedt het EFSI ook voor Nederland extra financieringskansen; mede hierom heeft het kabinet dit jaar het Nederlands
Investeringsagentschap (NIA) opgericht. Uw Kamer is hierover op
9 oktober nader geïnformeerd.2 De Nederlandse inzet is altijd geweest dat
het EFSI zal investeren in sectoren die bijdragen aan versterking van het
groeipotentieel van de economie, zoals onderzoek en innovatie, de
digitale economie, duurzaam transport en energie. Het is van belang dat
voldoende kwalitatieve informatie beschikbaar komt over deze
investeringen
Verder heeft de Commissie een bijlage bij de AGS gepubliceerd over
nationale investeringsuitdagingen. In dit document heeft de Commissie
per lidstaat inzichtelijk gemaakt wat de grootste uitdagingen zijn voor het
aantrekken van investeringen. Voor Nederland identificeert de Commissie
het blijvend belang van investeringen in onderzoek, ontwikkeling en
innovatie en investeringsvriendelijke regelgeving in de bouw- en
energiesector. De publicatie van deze investeringsuitdagingen per land
dient ter ondersteuning van de besprekingen tussen lidstaten onderling
en met de Commissie in het kader van het Europees Semester en vormt
onder andere input voor de landenrapporten die in het voorjaar zullen
verschijnen. Bovendien sluit deze publicatie aan bij de inzet op de derde
pijler van het Investeringsplan, gericht op het wegnemen van
niet-financiële investeringsbelemmeringen in de Europese economie. Het
kabinet heeft steeds benadrukt dat uitrol van de agenda onder deze derde
pijler cruciaal is voor het gehele investeringsplan inclusief het EFSI, en dat
vooral de versterking en verdieping van de interne markt, de kwaliteit van
regelgeving en het verbeteren van de toegang tot financiering belangrijke
elementen zijn bij het wegnemen van investeringsbarrières. Het kabinet
verwelkomt daarom deze inzet van de Commissie.
Ad 2. Structurele hervormingen
De Commissie stelt dat efficiënt functionerende economieën nodig zijn
voor het aantrekken van investeringen en voor het scheppen van banen.
Alle lidstaten zouden volgens de Commissie de huidige gunstige
omstandigheden moeten aangrijpen om zich verder in te zetten voor goed
functionerende arbeids-, product- en kapitaalmarkten, kwalitatief goed
onderwijs en training en moderne en efficiënte sociale zekerheidsstelsels
die innovatie en ondernemerschap stimuleren. De Commissie stelt dat het
1
2

Kamerstuk 22 112, nr. 2028 (20 november 2015)
Kamerstuk 22 112, nr. 2008 (9 oktober 2015)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

3

convergentieproces weliswaar is herstart maar dat de prestaties van
lidstaten op cruciale beleidsterreinen nog steeds te sterk variëren. Om
nationale economieën in de EU en de economie van de EU als geheel
beter te laten functioneren stelt de Commissie acties voor langs drie
lijnen.
Allereerst pleit de Commissie voor verbetering van coördinatie van
structurele hervormingen. Als toevoeging op het Europees Semester stelt
de Commissie voor om tijdens de huidige cyclus van economische
beleidscoördinatie de prestaties van lidstaten te benchmarken. Dit kan
bijdragen aan convergentie naar een hoog niveau door prestaties
inzichtelijk te maken en het delen van best practices te bevorderen. Ten
tweede wil de Commissie het economisch beleid in de EU nog sterker
richten op het bevorderen van werkgelegenheid. In dit kader refereert de
Commissie onder andere naar discussies in de Eurogroep over het
verminderen van de belastingdruk op arbeid. Dit soort initiatieven kan
volgens de Commissie bijdragen aan een efficiënter arbeidsmarktbeleid,
waardoor de vraag naar arbeid toeneemt. In meer algemene zin stelt de
Commissie dat een balans gevonden dient te worden tussen de modernisering van arbeidsmarktwetgeving en bescherming van werknemers en
de mogelijkheden om te investeren in werknemers door middel van
levenlang leren. De Commissie gaat ook specifiek in op de benodigde
bevordering van de arbeidsparticipatie van vrouwen. De Commissie stelt
ook dat lidstaten maatregelen moeten nemen het gebruik van grondstoffen doelmatiger te maken. Tot slot wil de Commissie het ondernemersklimaat versterken door het functioneren van product- en dienstenmarkten te verbeteren. Veel lidstaten hebben bijvoorbeeld de
Dienstenrichtlijn nog onvoldoende geïmplementeerd. Dit beperkt de
efficiënte allocatie van productieve middelen tussen sectoren, wat ten
koste gaat van de groei, handel en keuzemogelijkheden voor consumenten.
Het kabinet deelt de inzet van de Commissie ten aanzien van de effectieve
uitvoering van het Europees Semester. Nederland heeft eerder gepleit
voor een centrale rol voor benchmarking. Het kabinet onderschrijft dat
benchmarking behulpzaam kan zijn om de prestaties van lidstaten
inzichtelijk en daarmee beter communiceerbaar te maken. Goed presterende lidstaten kunnen hun ervaringen delen en slecht presterende
lidstaten kunnen zich committeren aan maatregelen om hun positie te
versterken. Dit kan bovendien bijdragen aan het draagvlak voor structurele hervormingen. Met benchmarking zijn al goede ervaringen
opgedaan in de Eurogroep. Benchmarking sluit tevens aan bij de eerder
aan de Kamer gecommuniceerde inzet van het kabinet op beter openbaar
bestuur in de lidstaten (Better Governance).3 Het kabinet steunt ook de
inzet van de Commissie ten aanzien van het creëren van werkgelegenheid.
Te veel lidstaten hebben een rigide arbeidsmarkt, waardoor het scheppen
van banen wordt beperkt. Het kabinet heeft recentelijk belangrijke stappen
op dit gebied gezet middels de Wet Werk en Zekerheid. Dit sluit aan op de
oproep van de Commissie om een goede balans te vinden tussen
zekerheid en flexibiliteit op de arbeidsmarkt om segmentatie tegen te
gaan. Daarnaast is de inzet van de Commissie om grondstoffen efficiënter
te gebruiken in lijn met het kabinetsbeleid voor Groene Groei. Tot slot
steunt het kabinet de oproep van de Commissie tot het openen en
flexibiliseren van diensten- en productmarkten. Dit is nodig om de
schokbestendigheid van onze economieën te verbeteren en beter voor te
bereiden op de toekomst. Hervormingen op deze terreinen kunnen
bovendien bijdragen aan een betere werking van de interne markt.

3

Kamerstuk 21 501-20 Nr. 996

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

4

Ad 3. Begrotingsbeleid
De Commissie geeft aan dat begrotingstekorten de afgelopen jaren
effectief teruggedrongen zijn en dat overheidsschulden over hun piek
heen zijn. Desalniettemin blijven tekorten en schulden in sommige
lidstaten op een hoog niveau. Dit kan de economische groei schaden en
vergroot de kwetsbaarheid voor negatieve schokken. De Commissie
benadrukt dat het Stabiliteits- en Groeipact het juiste raamwerk biedt om
de overheidsfinanciën op een houdbaar traject te brengen én te houden,
terwijl de beschikbare begrotingsruimte toch volledig wordt benut.
Daarnaast stelt de Commissie dat nationale belastingstelsels groeivriendelijker moeten worden. De Commissie benadrukt het belang van het
verlagen van de belasting op arbeid, het wegnemen van de verschillende
behandeling van vreemd vermogen en eigen vermogen en het bestrijden
van belastingfraude en belastingontwijking. Tot slot gaat de Commissie in
op het belang van de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën in het licht van de demografische ontwikkelingen in de lidstaten.
Het Stabiliteits- en Groeipact vormt voor het kabinet het anker van
vertrouwen voor de stabiliteit van overheidsfinanciën. Solide begrotingsbeleid is noodzakelijk voor het vertrouwen van investeerders en moet
voorkomen dat toekomstige generaties worden opgezadeld met onverantwoorde schulden. Van belang is dat de Commissie de beschikbare
instrumenten gebruikt om te waarborgen dat de begrotingsregels worden
nageleefd. Het is vervolgens de verantwoordelijkheid van de lidstaten om
te kijken in hoeverre zij budgettaire ruimte willen gebruiken en hoeveel
afstand tot de normen van het Stabiliteits- en Groeipact zij willen
bewaren.
Het kabinet ervaart het pleidooi voor het verlagen van de belasting op
arbeid als steun voor het door het kabinet gevoerde beleid, waarbij het
verlagen van de lasten op arbeid en het verkleinen van de «wig»
uitgangspunten zijn. Het kabinet ziet de economische en financiële
stabiliteitsvoordelen van een meer gelijke fiscale behandeling van eigen
en vreemd vermogen. De Commissie stelt voor om deze meer gelijke
behandeling te bereiken via een gemeenschappelijke geconsolideerde
belastinggrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB). Dit voorstel
wordt na de zomer van 2016 verwacht. Het kabinet zal het voorstel
beoordelen zodra dit er is, maar is van mening dat het in ieder geval
vergezeld dient te gaan van een grondige impactanalyse, waarin onder
meer de gevolgen voor belastingopbrengsten, economische groei en het
bedrijfsleven in kaart worden gebracht.
Het kabinet onderschrijft het belang van het bestrijden van belastingfraude en belastingontwijking. Bij belastingontwijking zet het kabinet in op
afspraken in het kader van het BEPS-project van de OESO en bindende
Europese regels.4 Nederland loopt voorop bij het vergroten van transparantie en heeft zich onder andere ingezet voor de automatische uitwisseling van informatie over rulings, waarover in EU-verband recent een
richtlijn is aangenomen. Het kabinet deelt de visie van de Commissie dat
een goede samenwerking tussen belastingdiensten belangrijk is om
belastingfraude en belastingontduiking tegen te gaan. Nederland vervult
een voortrekkersrol bij bi- en multilaterale controles. Een voorbeeld is de
pilot van de Nederlandse Belastingdienst met Duitsland inzake gezamenlijke belastingcontroles. Ook helpt Nederland mee aan capaciteitsopbouw
van belastingdiensten in ontwikkelingslanden, onder meer in het kader
van het programma «Tax inspectors without borders». Nederland zal zich
tijdens het komende EU-voorzitterschap inzetten voor het bereiken van
4

Kamerstuk 25 087, nr. 112

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

5

een akkoord tussen de lidstaten over een EU-richtlijn tegen belastingontwijking («anti-BEPS-richtlijn»), waarvoor de Commissie begin-2016 een
voorstel zal indienen.
Bijlage over het Joint Employment Report
Als bijlage bij de AGS heeft de Commissie tevens het jaarlijkse Joint
Employment Report (JER) gepubliceerd, waarin de belangrijkste prioriteiten op werkgelegenheidsgebied uit de AGS verder worden uitgewerkt.
Tevens bevat de JER een scorebord met indicatoren op
werkgelegenheids- en sociaal gebied, die de ontwikkelingen op arbeidsmarkten in lidstaten inzichtelijk maakt.
De JER schetst de belangrijkste trends en uitdagingen voor werkgelegenheid en sociaal beleid. De Commissie schetst in dit document dat de
situatie in het afgelopen jaar licht is verbeterd. Zo is de werkloosheid in
bijna alle lidstaten afgenomen. Tegelijkertijd is de werkloosheid in veel
lidstaten nog steeds zeer hoog en blijven er grote verschillen bestaan
tussen lidstaten. Het aantal personen met risico op armoede of sociale
exclusie is in 2013 en 2014 gestabiliseerd. Wel is er sprake van toenemende verschillen tussen lidstaten op dit gebied. De Commissie spoort
ook in het rapport lidstaten aan om verdergaande arbeidsmarkthervormingen door te voeren en de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt verbeteren. Dit moet bijdragen aan goedwerkende, dynamische en
inclusieve arbeidsmarkten. Het kabinet onderschrijft de analyse van de
Commissie dat de situatie op de arbeidsmarkt en op het sociale terrein
vragen om continue beleidsinspanningen en aanhoudende hervormingen
om de economische groei verder aan te jagen en baancreatie te
ondersteunen.
De Commissie gebruikt het scorebord met werkgelegenheids- en sociale
indicatoren om ontwikkelingen op de arbeidsmarkten van de lidstaten
beter zichtbaar te maken. De analyse die verbonden is aan dit scorebord
kan door de Commissie gebruikt worden in de producten die zij publiceert
in het kader van het Europees Semester, waaronder de landenrapporten
en de landenspecifieke aanbevelingen. Aan de hand van het sociaal
scorebord geeft de Commissie aan dat er nog steeds grote verschillen
tussen de lidstaten bestaan op sociaal gebied.
Het kabinet deelt de analyse van de Commissie dat de werkloosheid in de
EU onacceptabel hoog is. Overtuigende beleidsmaatregelen zijn nodig om
de groei te bevorderen en banen te creëren. Het kabinet ziet de beleidsmix
zoals eerder in deze brief beschreven als de juiste aanpak om dit te
bewerkstelligen. Uit het scorebord blijkt ook dat Nederland relatief goed
presteert op sociaal gebied. Niet alleen de werkloosheid, maar ook de
jeugdwerkloosheid en langdurige werkloosheid zijn zeer laag in vergelijking met het EU-gemiddelde.
Alert Mechanism Report
Het Alert Mechanism Report (AMR) dient als het startpunt van de jaarlijkse
cyclus van de macro-economische onevenwichtighedenprocedure
(MEOP), die onderdeel uitmaakt van het Europees Semester. De verwevenheid van de economieën van de lidstaten betekent dat het van belang
is dat Europese economische beleidscoördinatie erop toeziet dat het
gevoerde beleid van de lidstaten niet tot negatieve grensoverschrijdende
effecten leidt. Daarnaast is het van belang dat alle lidstaten er zorg voor
dragen dat het concurrentievermogen en de toekomstbestendigheid van
hun economie niet te veel uit de pas loopt met dat van de rest van de
eurozone. Het voorkomen en aanpakken van dergelijke macro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

6

economische onevenwichtigheden is een essentieel onderdeel van deze
strategie.
Het AMR presenteert de economische lezing van een scorebord met
indicatieve drempelwaarden. De economische lezing van dit scorebord
door de Europese Commissie wijst uit welke lidstaten onderworpen
worden aan een diepteonderzoek. Deze diepteonderzoeken moeten
uitwijzen of en in welke mate de betreffende lidstaten te kampen hebben
met macro-economische onevenwichtigheden. Het AMR identificeert dit
jaar achttien lidstaten die in de komende maanden nader onderzocht
worden om vast te stellen of en in welke mate zij kampen met onevenwichtigheden en in welke mate de in de vorige MEOP-cyclus geïdentificeerde onevenwichtigheden aangepakt zijn. Het betreft dezelfde zestien
lidstaten die volgens de Commissie in 2015 te kampen hadden met (al dan
niet buitensporige) onevenwichtigheden, aangevuld met Estland en
Oostenrijk. Griekenland en Cyprus zijn voor de duur van hun macroeconomisch aanpassingsprogramma uitgezonderd van de MEOP, omdat
hun voortgang in de afbouw van onevenwichtigheden gemonitord wordt
in het kader van de aanpassingprogramma’s. De resultaten van de
diepteonderzoeken worden in het voorjaar van 2016 verwacht.
De Commissie zal evenals voorgaande jaren een diepteonderzoek
uitvoeren naar mogelijke onevenwichtigheden in de Nederlandse
economie. In februari 2015 heeft de Commissie al vastgesteld dat er een
(niet-buitensporige) onevenwichtigheid in de Nederlandse economie
bestaat met betrekking tot de hoge hypotheekschulden van huishoudens
en de situatie op de woningmarkt. Het aanstaande diepteonderzoek zal
derhalve toetsen in hoeverre het kabinetsbeleid van de afgelopen jaren en
andere factoren hebben bijgedragen aan de afbouw van eerder geïdentificeerde onevenwichtigheden. Daarnaast kondigt de Commissie aan om
evenals vorig jaar in het diepteonderzoek te gaan kijken naar mogelijke
oorzaken van het spaaroverschot van de private sector in Nederland.
Indien een diepteonderzoek uitwijst dat een lidstaat met onevenwichtigheden kampt, kan de Raad op voorstel van de Commissie aanbevelingen
doen of, bij buitensporige onevenwichtigheden die een risico vormen
voor de stabiliteit van de eurozone, overgaan tot plaatsing van een
lidstaat in de buitensporige onevenwichtighedenprocedure (de correctieve
arm van de MEOP). Bij plaatsing in de correctieve arm worden lidstaten
verplicht om hun onevenwichtigheden aan te pakken. Het kabinet is van
mening dat de aanpak van onevenwichtigheden in de Europese economie
essentieel is. Effectieve toepassing van de MEOP kan dit doel
ondersteunen.
Aanbevelingen voor de eurozone
Op 21 oktober jl. heeft de Commissie voorstellen gepresenteerd voor een
nieuwe opzet van het Europees Semester.5 In deze nieuwe opzet vormen
de aanbevelingen voor de eurozone het startsein van het Europees
Semester, in plaats van het sluitstuk. De Commissie heeft de aanbevelingen voor de eurozone derhalve gelijktijdig met de AGS en het AMR op
donderdag 26 november jl. gepubliceerd.

5

Zie Kamerstuk 21 501-20, nr. 1051 voor de kabinetsappreciatie van deze voorstellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

7

Box 1 – Voorstel van de Commissie voor aanbevelingen voor de
eurozone
BEVEELT AAN dat de lidstaten van de eurozone in de periode
2016–2017, individueel en collectief, binnen de Eurogroep de
volgende actie ondernemen:
1. Beleid nastreven dat het herstel ondersteunt, convergentie
bevordert, de correctie van macro-economische onevenwichtigheden faciliteert en het aanpassingsvermogen verbetert. Daartoe
zouden de lidstaten, vooral die met grote particuliere en
buitenlandse schuldstanden, hervormingen moeten doorvoeren
om de productiviteit te verhogen, de schepping van banen te
bevorderen, het concurrentievermogen te versterken en het
ondernemingsklimaat te verbeteren. De lidstaten met grote
overschotten op de lopende rekening zouden prioritair maatregelen ten uitvoer moeten leggen die helpen de spaaroverschotten
naar de binnenlandse economie te kanaliseren en daardoor de
binnenlandse investering te bevorderen.
2. Hervormingen doorvoeren waarin het volgende wordt gecombineerd: i) flexibele en voldoende zekerheid biedende arbeidscontracten die arbeidsmarktovergang bevorderen en een tweeledige
arbeidsmarkt voorkomen, ii) integrale strategieën voor een leven
lang leren, iii) doeltreffend beleid om werklozen opnieuw op de
arbeidsmarkt te doen komen, en iv) moderne socialebeschermingsstelsels die de behoeftigen ondersteunen en in stimulansen
voorzien om op de arbeidsmarkt te integreren en v) open en
concurrerende product- en dienstenmarkten. De loonwig op
arbeid op een begrotingsneutrale wijze verminderen, vooral voor
mensen met een laag inkomen, om de schepping van banen te
bevorderen.
3. In 2016 de geplande nagenoeg neutrale begrotingskoers
aanhouden. Met het oog op 2017 de overheidsschuld verminderen om de budgettaire buffers te herstellen terwijl procycliteit
wordt voorkomen, met volledige naleving van het stabiliteits- en
groeipact. De budgettaire inspanning per lidstaat differentiëren,
rekening houdend met hun respectieve situatie ten aanzien van
de vereisten uit hoofde van het stabiliteits- en groeipact en hun
noodzaak van stabilisering, alsook met overloopeffecten tussen
de landen van de eurozone. Daartoe tijdig de begrotingskoers van
de eurozone bespreken met het oog op de voorbereiding en
indiening van de stabiliteitsprogramma’s en de ontwerpbegrotingsplannen.
4. De geleidelijke vermindering van de oninbare leningen van de
banken faciliteren en de insolventieprocedures voor ondernemingen en huishoudens verbeteren. In lidstaten met grote particuliere schuldstanden een ordelijke schuldafbouw bevorderen,
onder meer door de afwikkeling van oninbare particuliere schuld
te faciliteren.
Er is een aantal aspecten uit de aanbevelingen waar het kabinet zich goed
in kan vinden. Zo sluit beleid dat convergentie naar best practices
bevordert goed aan bij de inzet van het kabinet. De Commissie benadrukt
in de overwegingen dat convergentie kan worden bevorderd door middel
van thematische discussies in de Eurogroep, met een focus op benchmarks en het uitwisselen van best practices. Zoals eerder in deze brief al
aangegeven, zijn er het afgelopen jaar in de Eurogroep goede ervaringen
opgedaan met het stimuleren van structurele hervormingen door middel
van benchmarking. In verschillende lidstaten is bijvoorbeeld beleid
geïmplementeerd om de belastingdruk op arbeid te verlagen. Het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

8

ziet mogelijkheden om ook op andere beleidsterreinen dit concept toe te
passen.
Ook het verbeteren van insolventiewetgeving sluit goed aan bij de inzet
van het kabinet. Het kabinet ziet voordelen van effectieve insolventiewetgeving in alle EU lidstaten, met name op terreinen als de duur en
transparantie van insolventieprocedures. Adequate en transparante
insolventiewetgeving heeft een positief effect op economische groei
doordat het een optimale allocatie van middelen faciliteert en de
bereidwilligheid tot kapitaal- en kredietverstrekking vergroot. Daarnaast
bevordert effectieve insolventiewetgeving het schokabsorptievermogen
van de muntunie.
Daarnaast refereert de Commissie in de aanbevelingen voor de eurozone
opnieuw aan arbeidsmarkthervormingen om goed werkende, dynamische
en inclusieve arbeidsmarkten te ondersteunen. Zoals reeds aangegeven
kan het kabinet zich goed vinden in deze beleidsmix.
Zoals uiteengezet in de Kamerbrief van 6 november 2015 is het kabinet
geen voorstander van een centrale plaats voor het concept «fiscal stance»
van de eurozone (de begrotingssituatie van eurolidstaten op geaggregeerd niveau). Dit voegt een nieuw doel toe aan het Europese begrotingsraamwerk, waar wat betreft het kabinet de focus moet liggen op naleving
van het Stabiliteits- en Groeipact door individuele lidstaten. Het kabinet
wil dat lidstaten zijn gebonden aan transparante en voorspelbare
begrotingsvereisten. Een dubbele doelstelling binnen het begrotingsraamwerk doet hier afbreuk aan. Nederland is er ook niet van overtuigd
dat de in grote lijnen neutrale «fiscal stance» voor 2016 gepast is,
aangezien slechts vijf lidstaten op grond van hun begrotingen volledig
voldoen aan de eisen van het Stabiliteits- en Groeipact. De overige landen
moeten hun budgettaire consolidatie-inspanningen voortzetten.
De Commissie roept lidstaten met een groot overschot op de lopende
rekening op om maatregelen te nemen die spaaroverschotten omzetten in
binnenlandse investeringen. Nederland heeft al decennialang een
overschot op de lopende rekening. Een overschot op de lopende rekening
gaat samen met een spaaroverschot, waarbij de totale besparingen door
huishoudens, overheid en (niet-financiële) bedrijven groter zijn dan het
totaal aan binnenlandse investeringen. Drijfveren van het overschot op de
lopende rekening in Nederland zijn de relatief hoge besparingen en
buitenlandse investeringen van pensioenfondsen en multinationals en
een toename van de spaarquote van huishoudens in de nasleep van de
financiële crisis. Er zijn echter geen directe aanwijzingen dat het niveau
van binnenlandse investeringen dermate laag is dat er risico’s zijn voor
innovatie, productiviteit en concurrentievermogen. Daarbij is het kabinet
van mening dat de keuze die bedrijven maken voor de verdeling van
kapitaal over binnenlandse en buitenlandse investeringsmogelijkheden
primair een marktaangelegenheid moet zijn. De verwachting is bovendien
dat het overschot op de lopende rekening vanzelf zal afnemen als gevolg
van de toenemende vergrijzing in Nederland en het teruglopen van de
gasexport.
Vervolgtraject
Onderstaande tabel is een weergave van de geplande besprekingen van
de documenten in de verschillende Europese gremia.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

9

Box 2 – Agenda Europees Semester
December 2015

– De Commissie presenteert de Annual Growth Survey, het Alert
Mechanism Report en de aanbevelingen voor de eurozone aan de
Ecofin-raad.
– De sociale en werkgelegenheidselementen van de aanbevelingen voor
de eurozone worden besproken in de Raad WSBVC (Ministers van
werkgelegenheid en sociale zaken). De Commissie zal de andere
publicaties presenteren.

Januari 2016

– De Ecofin-raad neemt conclusies aan over de Annual Growth Survey,
het Alert Mechanism Report en bespreekt de aanbevelingen voor de
eurozone (op basis van behandeling in de Eurogroep).

Februari 2016

– De Europese Raad bekrachtigt de aanbevelingen voor de eurozone.
– De Commissie publiceert landenrapporten, inclusief eventuele
diepteonderzoeken in het kader van de MEOP.

Maart 2016

– De Ecofin-raad neemt de aanbevelingen voor de eurozone formeel
aan.
– De WSBVC neemt conclusies aan over de Annual Growth Survey en
het Joint Employment Report.
– De Europese Raad bekrachtigt de Annual Growth Survey, op basis van
bespreking in de relevante Raadsformaties.

April 2016

– De lidstaten dienen hun Stabiliteits- of Convergentieprogramma en
hun Hervormingsprogramma in bij de Commissie.

Mei 2016

– Op basis van de programma’s van de lidstaten publiceert de Commissie haar voorstel voor de landenspecifieke aanbevelingen, die in de
daaropvolgende maanden zullen worden behandeld in de relevante
Raadsformaties.
– De Ecofinraad neemt conclusies aan over de landenrapporten en
diepteonderzoeken.

De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-20, nr. 1064

10