Evaluatie regeling Zeldzame
Huisdierrassen

Eindrapport
Uitgebracht in opdracht van
het ministerie van Economische Zaken
Amersfoort, 3 juli 2015

Bureau Bartels B.V.
Postbus 318
3800 AH Amersfoort
Stationsplein 69
3818 LE Amersfoort
T 033 – 479 20 20
info@brtls.nl
www.bureaubartels.nl

Inhoud
1. Inleiding

1

1.1 Aanleiding

1

1.2 Doelstelling van de evaluatie

2

1.3 Aanpak evaluatie

2

1.4 Leeswijzer

4

2. Activiteiten SZH

5

2.1 Inleiding

5

2.2 Doelstellingen en speerpunten SZH

5

2.3 Activiteiten SZH

8

2.4 Financiering SZH-activiteiten

133

3. Beoordeling inhoud en uitvoering

17

3.1 Inleiding

17

3.2 Overall oordeel

17

3.3 Informatievoorziening

18

3.4 Professionalisering fokkerijstructuur

22

3.5 Vermarkten en educatie

24

3.6 Belangenbehartiging en fondsenwerving

30

4. Effectiviteit en meerwaarde

33

4.1 Inleiding

33

4.2 Algemeen oordeel belang SZH

33

4.3 Professionalisering fokkerij

34

4.4 Vermarkten en educatie

37

4.5 Belangenbehartiging en fondsenwerving

42

5. Bouwstenen voor de toekomst

45

5.1 Inleiding

45

5.2 Bedreigingen

45

5.3 Rol SZH in de toekomst

48

5.4 Bijdrage aan activiteiten SZH

49

6. Conclusies en aanbevelingen

53

6.1 Inleiding

53

6.2 Samenvattende conclusies

53

6.3 Aanbevelingen

58

Literatuur

61

Bijlage I

Geraadpleegde sleutelpersonen

63

Bijlage II

Tabellen

65

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding

Nederland heeft zich gecommitteerd aan diverse internationale afspraken om de
biodiversiteit te behouden en de teruggang in variatie van dieren, planten en microorganismen een halt toe te roepen. Een goed voorbeeld daarvan betreft het Verdrag
inzake Biologische Diversiteit uit 1992 (VN-Conferentie over Milieu en Ontwikkeling, Rio
de Janeiro). Aansluitend aan dit verdrag heeft de Europese Raad in 1992 verordening
(EG) nr.2078/92 vastgesteld. Deze verordening heeft betrekking op landbouwproductiemethoden die verenigbaar zijn met de eisen inzake milieubescherming en natuurbeheer.
Lidstaten werden daarbij verplicht om deze verordening nationaal te implementeren.
Een ander belangrijk voorbeeld betreft het Global Plan of Action on Animal Genetic
Resources for Food and Agriculture van de FAO. Dit actieplan is in 2007 door ruim 100
landen, waaronder Nederland, ondertekend. Eén van de prioriteiten van dit actieplan
heeft betrekking op het opzetten en versterken van in situ conserveringsprogramma’s.
Om te voldoen aan bovenstaande verplichtingen c.q. afspraken heeft Nederland, via het
ministerie van Economische Zaken (EZ), in 1998 de ‘Subsidieregeling Zeldzame
Landbouwhuisdierrassen’ in het leven geroepen. Gaandeweg is deze regeling ook wel
in verkorte vorm aangeduid als de ‘Subsidieregeling Zeldzame Huisdierrassen’. In eerste
instantie werd deze regeling door het toenmalige LASER uitgevoerd waarbij de Stichting
Zeldzame Huisdierrassen (SZH) als toezichthouder op naleving van de regeling
fungeerde. In de eerste opzet van de regeling was het zo dat fokkers en houders van
zeldzame landbouwhuisdieren1 (jaarlijks) subsidie voor deze dieren aan konden vragen.
De subsidie bestond daarbij uit een vast bedrag per zogenoemde ‘grootvee-eenheid’. Uit
een tussentijds uitgevoerde evaluatie bleek dat de regeling destijds sterk overtekend
was2.
Vanaf 2008 is mede vanwege de sterke overtekening en daarmee samenhangende
uitvoeringslasten gekozen voor een andere opzet van bovenstaande subsidieregeling.
Vanaf dat moment verstrekte het ministerie van Economische Zaken de subsidie vanuit
deze regeling namelijk aan de Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH). Daarbij
speelde ook mee dat de doelstelling van de SZH goed aansloot bij de internationale
verplichtingen die Nederland aangegaan was. De doelstelling van de SZH luidt namelijk:
‘het versterken van de positie van de rasverenigingen en stamboeken door het aanreiken
van kennis en professionele hulp van organisatorische aard en anderzijds door de
oorspronkelijke rassen een herkenbare plaats te geven in de samenleving’.
Het is gebruikelijk dat beleidsinstrumenten periodiek ‘tegen het licht gehouden worden’.
Dit geldt dus ook voor de Subsidieregeling Zeldzame Huisdierrassen. Op verzoek van het
ministerie van EZ heeft Bureau Bartels de evaluatie van deze regeling uitgevoerd. In
deze rapportage doen we verslag van de bevindingen. We tekenen daarbij aan dat de
evaluatie betrekking heeft op de periode 2011-2014.
1
2

Zoals Fries roodbont, Lakenvelders en het Groninger paard.
‘Ex-post evaluatie subsidieregeling zeldzame landbouwhuisdierrassen’, IKC Landbouw (2000).

Bureau Bartels  1

1.2

Doelstelling van de evaluatie

De doelstelling van de evaluatie bestond in feite uit het beantwoorden van de volgende
vraag:
Hoe kan de inhoud en uitvoering van (EZ-)activiteiten door de SZH worden beoordeeld,
in hoeverre zijn daarmee de doelstellingen bereikt en wat zijn lessen voor de toekomst?

Uit deze doelstelling blijkt dat in de evaluatie een drietal thema’s centraal heeft gestaan,
namelijk:
i. Inhoud en uitvoering.
ii. Meerwaarde en effectiviteit.
iii. Bouwstenen voor de toekomst.
Bij de uitvoering van de evaluatie hebben we deze thema’s verder uitgewerkt via het
formuleren van onderzoeksvragen. Door het verrichten van deskresearch en veldwerk
(zie paragraaf 1.3) hebben we deze vragen trachten te beantwoorden. In het
onderstaande presenteren we per thema enkele belangrijke voorbeelden van
onderwerpen die in de onderzoeksvragen aan bod zijn gekomen.
Inhoud en uitvoering
 Typen activiteiten van de SZH3
 Uitvoering SZH-activiteiten
 Beoordeling inhoud en uitvoering SZH-activiteiten
Meerwaarde en effectiviteit
 Meerwaarde SZH-activiteiten
 Impact op professionalisering fokkerij
 Betekenis voor vermarkten producten/diensten
Bouwstenen voor de toekomst
 Toekomstig belang SZH-activiteiten
 Verbeterpunten inhoud/uitvoering activiteiten
 ‘Witte vlekken’ in ondersteuningsaanbod SZH
In de navolgende hoofdstukken presenteren we de uitkomsten van de evaluatie voor
bovenstaande thema’s en bijbehorende onderwerpen.

1.3

Aanpak evaluatie

We hebben voor de evaluatie een aantal verschillende typen activiteiten ontplooid.
Allereerst hebben we deskresearch verricht, waarbij verschillende typen schriftelijke en
digitale bronnen zijn geraadpleegd. Voorbeelden hiervan zijn jaarplannen en -verslagen
3

Zoals we in hoofdstuk 2 nog zullen zien, is de financiering van (het projectbureau van) de SZH voor een
belangrijk deel gebaseerd op de subsidie vanuit het ministerie van EZ. De EZ-subsidie wordt met name
aangewend om de activiteiten van het Projectbureau van de SZH te financieren. In het navolgende
hoofdstuk zullen deze activiteiten de revue passeren.

2  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

van de SZH, voorlichtingsmateriaal dat vanuit de SZH ontwikkeld is, subsidiebeschikkingen vanuit het ministerie van EZ, analyse- en strategiedocumenten van de
SZH, enzovoort.
Naast deskresearch hebben we ook veldwerk uitgevoerd. Daarmee bedoelen we het
raadplegen van verschillende typen betrokkenen bij de SZH. Allereerst hebben we bij de
start van de evaluatie een aantal zogenoemde sleutelpersonen geraadpleegd. Daarbij
ging het met name om vertegenwoordigers van het ministerie van EZ en enkele
bestuursleden van de SZH. Bijlage I bevat een overzicht van de geraadpleegde
sleutelpersonen.
Verder hebben we ook vertegenwoordigers van ras-/stamboekorganisaties en van
ZeldzaamLEKKER-bedrijven geraadpleegd. Hoewel de activiteiten van de SZH zich niet
beperken tot deze typen partijen, vormen zij wel – zeker in het licht van de EZ-prioriteiten
(zie ook hoofdstuk 2) – cruciale partners van de SZH. In totaal zijn 101
vertegenwoordigers van deze partijen (zie tabel 1.1) via een mail benaderd door het
ministerie van EZ. Daarin is de evaluatie aangekondigd en is de respondenten gevraagd
om deel te nemen aan de evaluatie. Dit leverde uiteindelijk een respons voor beide
doelgroepen op zoals in tabel 1.1 weergegeven.
Tabel 1.1

Respons ras/-stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKER bedrijven

Aspect

Ras-/stam- ZeldzaamLEKKERboekorganisaties
bedrijven

Totaal

Bruto steekproef

74

27

101



Contactpersoon niet benaderd omdat
al een ander contactpersoon voor
organisatie is geraadpleegd4

15

-



Na herhaalde pogingen niet bereikt

4

1

5



Contactpersoon niet meer in dienst

-

1

1



Contactpersoon al gesproken voor
andere organisatie

2

-



Contactgegevens onjuist

1

-

1



Onbekend met de SZH

1

1

2

Netto steekproef

51

24

75



Geen tijd/interesse

3

-

3



Interview niet doorgegaan

3

-

3

Respons (absoluut)

45

24

69

Respons (relatief)

88%

100%

92%

15

2

Zoals uit bovenstaande tabel blijkt, was de bereidheid om deel te nemen aan de evaluatie
groot. Dit wordt gestaafd door het feit dat de (netto-)respons gemiddeld boven de 90%
uitgekomen is.

4

Voor 12 ras/-stamboekorganisaties zijn twee of drie contactpersonen aangereikt. Er is voor gekozen om per
ras/-stamboekorganisatie één vertegenwoordiger te raadplegen.

Bureau Bartels  3

1.4

Leeswijzer

De opbouw van dit rapport is verder als volgt. In de hoofdstukken 2 tot en met 5 van deze
rapportage komen successievelijk de thema’s aan bod die we hierboven in paragraaf 1.2
gepresenteerd hebben. Dit houdt in dat we in hoofdstuk 2 en 3 aandacht zullen schenken
aan de inhoud en uitvoering van de SZH-activiteiten. Daarbij is het zo dat we in hoofdstuk
2 vooral in zullen zoomen op een feitelijke beschrijving van de typen activiteiten zoals die
in de afgelopen jaren door de SZH uitgevoerd zijn en het bereik daarvan. Samenhangend
daarmee presenteren we in dit hoofdstuk ook enkele financiële gegevens over de SZHactiviteiten. In hoofdstuk 3 focussen we met name op de beoordeling van de inhoud (en
uitvoering) van de SZH-activiteiten vanuit het perspectief ras-/stamboekorganisaties en
van ZeldzaamLEKKER-bedrijven. In hoofdstuk 4 verleggen we de aandacht naar de
meerwaarde die deze partijen aan de SZH-activiteiten ontlenen en de resultaten die zij
daarmee hebben weten te behalen. Vervolgens bespreken we in hoofdstuk 5 de
bouwstenen voor de toekomst. We ronden deze rapportage af met hoofdstuk 6 waarin we
de belangrijkste conclusies en de aanbevelingen, die uit de evaluatie te destilleren zijn,
presenteren.
Voor zover er verschillen in uitkomsten bestaan tussen ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven, brengen we deze in beeld en bespreken we deze.
Wanneer er geen verschillen bestaan laten we alleen de totaalscore – dat is de optelsom
van uitkomsten van beide typen respondenten – zien.

4  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

2.

Activiteiten SZH

2.1

Inleiding

Zoals gezegd, schenken we in dit hoofdstuk met name aandacht aan de typen activiteiten
die in de afgelopen periode vanuit het projectbureau van de SZH uitgevoerd zijn. Daartoe
gaan we in paragraaf 2.2 eerst in op de doelstellingen en speerpunten waarop de SZH in
de afgelopen periode ingezet heeft. In paragraaf 2.3 laten we een aantal belangrijke
activiteiten de revue passeren die de SZH daartoe in de afgelopen periode ontplooid
heeft. In deze paragraaf zullen we ook een aantal gegevens over het bereik – c.q. het
volume – van deze activiteiten van de SZH opnemen. We ronden af met paragraaf 2.4
waarin we een aantal financiële kerngegevens rondom de SZH presenteren.

2.2

Doelstellingen en speerpunten SZH

De SZH is sinds 1976 actief en heeft als centrale doelstelling om een bijdrage te
leveren aan het behoud van zeldzame (landbouw)huisdierrassen. Hiermee zijn
verschillende belangen gediend die voor het ministerie van Economische Zaken in feite
ook de legitimatie hebben gevormd om (vanaf 2008) de activiteiten van de SZH te
ondersteunen vanuit de regeling zeldzame huisdierrassen.
Allereerst kan met de activiteiten van de SZH, zoals in hoofdstuk 1 al ter sprake kwam,
een bijdrage geleverd worden aan het nakomen van de internationale verplichtingen
en afspraken die Nederland in de afgelopen jaren aangegaan is c.q. gemaakt heeft.
Samenhangend hiermee draagt het behouden van zeldzame huisdierrassen ook bij aan
de genetische diversiteit van landbouwhuisdieren in Nederland. Hiermee kan ook een
(potentieel) groot economisch belang gediend zijn. Door het voortdurende accent op
‘productie’ is er in Nederland binnen de diverse diersoorten een sterke ‘verschraling’ in de
diversiteit van rassen – een genetische ‘erosie’ – ontstaan. Zo is bijvoorbeeld in de
melkveehouderij het Holstein-Friesian ras sterk dominant geworden vanwege de hoge
melkproductie. Het ‘spiegelbeeld’ hiervan is echter dat de (intensieve) veeteelt en
melkveehouderij daardoor ook kwetsbaarder zijn geworden voor zaken als veranderingen
in consumentenvoorkeuren, dierziekten/genetische problemen en veranderende wet- en
regelgeving. In deze zin kan de ‘genenpool’ van oude (zeldzame) huisdierrassen dan ook
als een soort ‘zekerheidsstelling’ fungeren voor de reguliere veeteelt en melkveehouderij.
Dit indien de omstandigheden nopen om tot andere – of tot meer diversiteit van – rassen
te komen. In deze zin vervult SZH in feite ook een rol bij het borgen van de
voedselzekerheid.
Verder kan aan oude huisdierrassen ook een cultuurhistorische waarde ontleend worden.
Met haar activiteiten kan de SZH wat dit aangaat dan ook een bijdrage leveren aan het
behoud van het ‘nationaal erfgoed’. Samenhangend hiermee heeft de SZH zich in de
afgelopen periode dan ook ingezet om te bevorderen dat natuur- en landschapsbeheerders, zoals Staatsbosbeheer, zeldzame huisdierrassen inzetten voor begrazing.
Als laatste voorbeeld noemen we hier dat het behouden van oude zeldzame huisdierrassen ook positief uit kan werken op de toeristisch-recreatieve sector. Dit met name
Bureau Bartels  5

ook omdat deze rassen veelal sterk streekgebonden zijn en daarmee bijvoorbeeld ook
goed ‘vervlochten’ kunnen worden in toeristisch-recreatieve arrangementen van regio’s.
Dit laatste is, zo blijkt uit het Jaarverslag 2014 van de SZH, in de afgelopen periode ook
daadwerkelijk gerealiseerd. Uit dit verslag blijkt namelijk dat er op dat moment in
Nederland 12 toeristische arrangementen waren waarin zeldzame huisdierrassen
(ZeldzaamLEKKER-bedrijven: zie hierna) een belangrijk onderdeel vormden.
Om haar doelstelling te realiseren heeft de SZH in de afgelopen jaren met name ingezet
op een drietal speerpunten5, namelijk:
I. Professionalisering van de fokkerijstructuur.
II. Vermarkten en educatie.
III. Belangenbehartiging en fondsenwerving.
In het navolgende zullen we deze speerpunten kort toelichten.
I. Professionalisering van de fokkerijstructuur
Het beheren van zeldzame rassen met kleine populaties vraagt om een gedegen
fokprogramma – waarvoor kennis nodig is van de populatiegenetica – en een
professionele uitvoering daarvan. Wat dit laatste betreft kan bijvoorbeeld worden gedacht
aan de communicatie van het fokprogramma naar fokkers en het opzetten en
onderhouden van registratiesystemen rondom dit programma.
In de praktijk zijn ras- en stamboekorganisaties van zeldzame huisdierrassen echter
veelal sterk beperkt in hun middelen en menskracht. De SZH ziet het dan ook als haar
taak om ras- en stamboekorganisaties, zowel qua fokkerij als qua organisatie, een
professionaliseringsslag te helpen maken. Dit houdt bijvoorbeeld in dat zij gezamenlijk
met deze organisaties – onder andere via het organiseren van ‘strategiedagen’ – een
fokdoel formuleert en een daarop gebaseerd fokprogramma ontwikkelt. Indien hiervoor
specifieke kennis nodig is – bijvoorbeeld over genetica – dan kan de SZH daarvoor een
beroep doen op het Centrum voor Genetische Bronnen Nederland (CGN) die over de
nodige expertise beschikt. Het CGN kan rasverenigingen, fokkerijorganisaties en
overheden – op basis van wetenschappelijke inzichten en analyses – namelijk ook
adviseren over in situ behoud (houden van levende dieren). In aanvulling daarop kan het
CGN desgewenst ook genenbank materiaal uitgeven om fokprogramma’s van bedreigde
rassen te ondersteunen (zie hierna). De SZH draagt zorg – via bijvoorbeeld publicaties,
workshops, bijeenkomsten e.d. – voor de vertaling van de fokkerijkennis van het CGN
naar de praktijk. Anderzijds draagt SZH echter ook zorg voor een articulatie van de
vragen, zoals die bij fokkers van zeldzame huisdierrassen leven, naar het CGN. Daartoe
stellen de SZH en het CGN periodiek vast aan welke ondersteuning de verschillende rasen stamboekorganisaties van zeldzame huisdierrassen behoefte hebben en hoe daar
dan invulling aan kan worden gegeven.
Indien rassen zeer kwetsbaar (zeldzaam) zijn kan in situ behoud onvoldoende waarborg
bieden voor het in stand houden van de betreffende rassen. Voor dergelijke rassen is het
dan wenselijk om ex situ conservering (diepgevroren in vloeibare stikstof) in de
genenbank van het CGN te realiseren. Een (andere) belangrijke taak van het CGN is
5

Zie het meerjarenplan 2011-2013 van de SZH.

6  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

namelijk het opbouwen en managen van genenbank collecties (van landbouwhuisdierrassen, groentegewassen en autochtone bomen/struiken). De SZH heeft – waar het
gaat om zeldzame huisdierrassen – hierbij dan een rol bij het aanleveren van het
benodigde genetische materiaal. Door de contacten met, en de bekendheid onder, rasen stamboekorganisaties is de SZH in staat om – waar nodig – fokkers en houders van
zeldzame huisdierrassen te mobiliseren om het benodigde genetische materiaal aan te
leveren.
Uit het bovenstaande volgt in feite al dat de SZH nauw samenwerkt met het CGN. De
SZH kan op een aantal belangrijke punten – zoals het verspreiden van fokkerijkennis en
het verzamelen van benodigd genetisch materiaal – als een soort ‘interface’ van het CGN
naar de praktijk fungeren. Uit de gesprekken met sleutelpersonen is naar voren gekomen
dat deze samenwerking en afstemming tussen de SZH en het CGN in de praktijk
voorspoedig verloopt. Er is op dit punt dus sprake van een heldere taakverdeling tussen
de SZH en het CGN. Overigens is de samenwerking ook bestuurlijk verankerd in die zin
dat een medewerker van het CGN zitting heeft in het bestuur van de SZH.
II. Vermarkten en educatie
Voor fokkers (en houders) van zeldzame huisdierrassen is het belangrijk dat de
producten en diensten van deze rassen ook vermarkt kunnen worden. Zo kunnen
fokkers uiteraard niet al hun dieren zelf houden en zijn zij dus voortdurend op zoek naar
afzetkanalen voor hun dieren. Samenhangend hiermee is het voor veel fokkers en
houders van zeldzame rassen ook wenselijk om inkomsten te genereren. Gezien het feit
dat zij qua kostprijs van hun dierlijke producten veelal niet kunnen concurreren met de
reguliere land- en tuinbouw dient wat dit aangaat naar alternatieve wegen gezocht te
worden. Dit vergt echter de nodige creativiteit. De SZH wil fokkers en houders van
zeldzame huisdierrassen dan ook ondersteuning bieden bij het vermarkten van hun
producten en diensten zodat zij tot meer rendabele vormen van ondernemen kunnen
komen. Voorbeelden hiervan zijn het sluiten van overeenkomsten met natuur- en
landschapsbeheerders voor het begrazen met zeldzame rassen, het participeren in
toeristische arrangementen en de ontwikkeling van het ZeldzaamLEKKER label (zie
hierna).
Samenhangend met het thema vermarkten heeft de SZH in de afgelopen periode ook
ingezet op educatie. Qua activiteiten dient daarbij dan gedacht te worden aan zaken
zoals het ontwikkelen en verspreiden van lesmateriaal naar scholen, het aanbieden van
voorlichtingsmateriaal en het ‘stallen’ van zeldzame huisdierrassen op kinderboerderijen
en het organiseren van – c.q. deelnemen aan – evenementen. Bij de uitvoering van haar
educatieve activiteiten heeft de SZH in feite een tweesporenbeleid gehanteerd.
Enerzijds waren de educatieve activiteiten van de SZH namelijk gericht op afnemers van
producten en diensten van zeldzame huisdierrassen. Door bijvoorbeeld consumenten
bewust(er) te maken van het bestaan van zeldzame huisdierrassen is getracht om een
impuls te geven aan het vermarkten van de producten en diensten van deze rassen.
Anderzijds beoogde de SZH met haar educatieve activiteiten om potentieel
geïnteresseerden ‘over de streep’ te trekken om zeldzame huisdierrassen te gaan
houden of te gaan fokken. Een dergelijke ‘nieuwe aanwas’ werd (en wordt) namelijk van
Bureau Bartels  7

groot belang geacht gezien de vergrijzing waarvan sprake is binnen de huidige houders
en fokkers van zeldzame huisdierrassen. Later in deze rapportage komen we nog terug
op deze vorm van ‘bedreiging’ voor zeldzame huisdierrassen in Nederland.
III. Belangenbehartiging en fondsenwerving
Mede gezien het feit dat diverse ras- en stamboekorganisaties via de SZH met elkaar
verbonden zijn, vormde (en vormt) ook belangenbehartiging een prioritair thema voor de
SZH. Een belangrijk aandachtspunt daarbij wordt gevormd door de bestaande wet- en
regelgeving. Deze is namelijk sterk geënt op de reguliere land- en tuinbouw en kan
daardoor in diverse gevallen knellend uitwerken op de veelal kleinschalige fokkers en
houders van zeldzame huisdierrassen. Een goed voorbeeld daarvan betreft het ruimen
van dieren in het geval van dierziekten. Bij de bespreking van het opzetten van een
‘paraplubestand’ door de SZH komen we hier nog op terug.
Het thema fondsenwerving is meer recent (nog) nadrukkelijker op de agenda van de SZH
komen te staan. Zoals we in paragraaf 2.4 namelijk nog zullen zien, is meer recentelijk
door het ministerie van EZ een aanzienlijke korting op de subsidie aan de SZH
doorgevoerd. Daarbij werd verwacht – zowel door het ministerie als door de SZH zelf –
dat de SZH haar activiteiten op peil zou kunnen houden door additionele middelen ‘uit de
markt’ dan wel via fondsen te verwerven. Vanuit dit gegeven is de SZH in de afgelopen
periode dan ook meer in gaan zetten op het trachten te genereren van dergelijke
middelen. In paragraaf 2.4 komen we terug op de resultaten die daarmee behaald zijn.

2.3

Activiteiten SZH

Zoals gezegd, presenteren we in deze paragraaf een overzicht van een aantal
belangrijke activiteiten die de SZH in de afgelopen periode uitgevoerd heeft. Met
‘belangrijk’ bedoelen we regelmatig terugkerende activiteiten c.q. activiteiten waar de
SZH de nodige inzet op heeft gepleegd. In het navolgende schema vatten we eerst deze
activiteiten samen.
Schema 2.1 Belangrijke activiteiten SZH
Activiteit
Website SZH
Uniform systeem websites rasverenigingen
Advisering fokkerij/Strategiedagen
Paraplubestand
ZeldzaamLEKKER
Bijeenkomsten/evenementen
Cursussen/workshops
Lezingen
Les-/voorlichtingsmateriaal
Nieuwsbrieven
Blad ZeldzaamHuisdier
Activiteiten social media
‘Ras van het jaar’

8  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

In het navolgende zullen we bovenstaande activiteiten successievelijk de revue laten
passeren.
De SZH heeft een eigen website (www.szh.nl). Deze website bevat bijvoorbeeld
informatie over de (activiteiten van de) SZH, zeldzame huisdierrassen, ras- en
stamboekorganisaties en lesmateriaal (voor basisscholen, VMBO en MBO). Vanaf medio
2013 heeft de SZH het aantal hits op haar website geregistreerd. Over de periode medio
2013 – eind 2014 lag het aantal hits per maand tussen de 2.000 en 4.000. Bij ruim een
kwart ging het hierbij om terugkerende bezoekers en (dus) bij bijna driekwart om nieuwe
bezoekers. In de loop der tijd is sprake van een toename van het aantal hits.
Verder heeft de SZH ook een (‘multi tenant’) systeem laten ontwikkelen. In feite gaat het
hierbij om een uniform systeem waaronder meerdere websites ‘gehangen’ kunnen
worden die dan volgens een vast stramien ingericht dienen te worden. Hiermee wil(de)
de SZH ras- en stamboekorganisaties de mogelijkheid bieden om op een relatief
goedkope en eenvoudige wijze een eigen website in te richten en te onderhouden. Ten
tijde van de evaluatie (voorjaar 2015) hadden negen rasverenigingen hiervan gebruik
gemaakt.
Zoals hierboven al aan de orde kwam, heeft de SZH in de afgelopen periode ook sterk
ingezet op het professionaliseren van ras- en stamboekorganisaties van zeldzame
huisdierrassen. Enerzijds ging het hierbij om het bieden van ondersteuning bij het
formuleren van een fokdoel en het op basis daarvan ontwikkelen van een fokprogramma.
Anderzijds bood de SZH deze organisaties ook ondersteuning bij het communiceren van
dit programma naar de achterban alsmede bij het opzetten en onderhouden van een
daarop geënt registratiesysteem.
In de verschillende jaarplannen van de afgelopen jaren heeft de SZH ook steeds doelen
geformuleerd ten aanzien van het aantal ras- en stamboekorganisaties dat zij
ondersteuning wilde bieden bij het realiseren van een professionaliseringsslag. Daarbij
werd bovendien ook aangegeven welke typen professionalisering zij daarbij wilde
realiseren. Daarvoor hanteerde de SZH een indeling in fasen van professionalisering 6. Zo
is in het meerjarenplan 2011-2013 als doelstelling geformuleerd dat – met ondersteuning
van de SZH – eind 2013 12 stamboeken een fokdoel en -programma zouden moeten
hebben. Uit de jaar- en voortgangsverslagen van de SZH is gebleken dat deze ambitie
gerealiseerd is. In het jaarplan voor 2014 was als (voortschrijdende) doelstelling
opgenomen dat eind 2014 16 stamboeken over een fokprogramma dienden te
beschikken. Zoals uit de verslaglegging van de SZH naar voren is gekomen, is deze
doelstelling eveneens behaald.
De SZH heeft op uiteenlopende wijzen ras- en stamboekorganisaties ondersteuning
geboden bij het professionaliseren van hun fokkerij. Een veel beproefd ‘instrument’
daarbij waren bijvoorbeeld de zogenoemde ‘Strategiedagen’ die de SZH met deze
partijen organiseerde. Deze dagen hadden als doel om gezamenlijk met ras- en
stamboekorganisaties het fokdoel te formuleren en vervolgens een fokprogramma te

6

Namelijk: Startfase (advisering over stamboekvorming), Inventarisatiefase (analyse populatie en bepalen
strategie), Ontwerpfase (fokdoel en -programma ontwikkelen) en Bouwfase (fokprogramma opstarten en
onderhouden).

Bureau Bartels  9

ontwikkelen dat daarbij aansloot. Daarnaast heeft deze ondersteuning echter ook op
andere wijzen plaatsgevonden zoals via bilaterale contacten en het beantwoorden van
vragen vanuit deze organisaties.
Verder heeft de SZH – met ondersteuning van een separate projectsubsidie van het
ministerie van EZ – ook het initiatief genomen om tot een zogenoemd ‘paraplubestand’
te komen. Directe aanleiding hiervoor vormden de verschillende dierziekten – en
daarmee gepaard gaande ruimingen van dieren – waarmee de Nederlandse veehouderij
in de afgelopen jaren geconfronteerd is geworden. Ook houders en fokkers van zeldzame
rassen konden daarbij te maken krijgen met dergelijke ruimingen. Echter, de EUverordeningen bieden op zich de mogelijkheid om uitzonderingen te maken voor
dergelijke rassen. Hierdoor kan het ministerie van EZ besluiten om bij dierziekten anders
te handelen bij zeldzame rassen dan bij gangbare rassen. Hiervoor is het dan wel
noodzakelijk dat de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) – die bij dierziekten
de ruimingen coördineert – snel inzicht heeft in waar de dieren van de zeldzame rassen
zich bevinden. In de afgelopen periode heeft de SZH een start gemaakt met het
samenstellen van een dergelijk ‘paraplubestand’ van dieren van zeldzame rassen. Ten
tijde van de evaluatie was dit bestand gevuld met gegevens van Lakenvelders (rund) en
Brandrode runderen, Zwartblesschapen en Nederlandse landgeiten.
In het voorgaande kwam al naar voren dat het vermarkten van producten en diensten van
zeldzame huisdierrassen één van de prioriteiten vormt voor de SZH. Een belangrijke stap
die de SZH daartoe in de afgelopen periode gezet, heeft betrof het ontwikkelen en
uitdragen van het ZeldzaamLEKKER-initiatief. Samenhangend hiermee heeft de SZH
de website www.zeldzaamlekker.nl laten ontwikkelen. Ook heeft de SZH bevorderd dat
bijvoorbeeld tijdens evenementen kooksessies georganiseerd werden met producten van
ZeldzaamLEKKER-bedrijven. Doel van het ZeldzaamLEKKER-initiatief is in feite om
consumenten bekend te maken met het bijzondere karakter van dierlijke producten van
zeldzame huisdierrassen om aldus de afzet(kanalen) te verruimen. Figuur 2.1 biedt
inzicht in de ontwikkeling van het aantal ZeldzaamLEKKER-bedrijven in de periode 20112014.
Figuur 2.1

Ontwikkeling ZeldzaamLEKKER-bedrijven 2011-2014

28

30
23

25
20
14

15
10

7

5
0
2011

2012

Bron: Stichting Zeldzame Huisdierrassen (2015)

10  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

2013

2014

Uit bovenstaande figuur blijkt dat in de afgelopen periode een duidelijke groei van het
aantal ZeldzaamLEKKER-bedrijven gerealiseerd is. In de periode 2011-2014 is er
namelijk sprake van een verviervoudiging van het aantal bedrijven. In het voorgaande
hoofdstuk hebben we vermeld dat de ZeldzaamLEKKER-bedrijven ook een doelgroep
voor het veldwerk vormden. In de navolgende hoofdstukken komen we dan ook nader
terug op deze doelgroep.
In de afgelopen jaren heeft de SZH ook een aantal meer grootschalige bijeenkomsten of
evenementen georganiseerd die mede bedoeld waren om de (producten en diensten
van) zeldzame huisdierrassen voor het voetlicht te brengen. In de jaren 2011 en 2012
ging het hierbij bijvoorbeeld om de Nationale Dag van het Levend Erfgoed. Deze
dagen konden destijds rekenen op circa 5.000 respectievelijk 3.000 bezoekers. Mede
vanwege de kortingen die het ministerie van EZ doorvoerde op de subsidie, heeft de SZH
deze dagen vanaf 2013 niet meer georganiseerd. Wel organiseert de SZH jaarlijks de
zogenoemde ‘Fokkers- en vriendendag’. Voor deze dagen worden bijvoorbeeld
begunstigers van de SZH (donateurs), fokkers en houders van zeldzame huisdierrassen
en natuurbeheerders uitgenodigd. Ook deze dagen hebben als doel om zeldzame
huisdierrassen – en in het kielzog daarvan de SZH – te promoten. In zowel 2013 als 2014
hebben deze dagen 30 tot 40 deelnemers getrokken.
Verder heeft de SZH – samen met enkele andere organisaties – in 2011 de themadag
‘Inteeltdepressie bij hondenrassen’ en in 2012 de themadag ‘Maak Nederland Zeldzaam
Mooi’ georganiseerd. Deze dagen trokken ongeveer 190 respectievelijk 60 deelnemers.
Ten slotte kan nog genoemd worden het ‘Zeldzaam Lekker festival’ dat de SZH in 2012
georganiseerd heeft en dat 40 tot 45 bezoekers getrokken heeft.
Ook op het gebied van kennisoverdracht heeft de SZH in de afgelopen jaren de nodige
initiatieven ontplooid. In de eerste plaats valt hier te denken aan de (mede)organisatie
van cursussen en workshops voor bijvoorbeeld fokkers of voor ZeldzaamLEKKERbedrijven/organisaties. Enkele voorbeelden van onderwerpen die centraal hebben
gestaan tijdens deze cursussen of workshops zijn: vierkantsverwaarding, erfelijkheidsleer
en omgaan met wet- en regelgeving. In de periode 2011-2014 is een zestal van
dergelijke cursussen/workshops (mede) georganiseerd door de SZH. Hieraan hebben
volgens opgave van de SZH ruim 100 personen deelgenomen.
Ten tweede heeft de SZH in de periode 2011-2014 de nodige lezingen verzorgd op
diverse bijeenkomsten dan wel voor specifieke partijen (zoals natuurbeheerders en
onderwijsinstellingen). In totaal ging het in deze periode om circa 50 bijdragen van de
SZH.
In de derde plaats heeft de SZH, zoals eerder vermeld, ook het nodige lesmateriaal
ontwikkeld. Het gaat hier om lesmateriaal voor scholen (basisscholen, VMBO en MBO),
kinderboerderijen en natuur en milieu educatiecentra. In schema 2.2 hebben we enkele
voorbeelden van dergelijk lesmateriaal opgenomen.

Bureau Bartels  11

Schema 2.2 Voorbeelden lesmateriaal SZH
Lesmateriaal

Doelgroep

Prentenboeken

Basisonderwijs

Lesmateriaal (‘Een wereld door verschil) met
achtergrondinformatie, werkbladen en handleiding

Basisonderwijs, VMBO-onderwijs

Handboeken en doeboeken voor konijnen, kippen en
duiven

Kinderclubs rond een zeldzaam ras,
VMBO-onderwijs

Cahier ‘Variatie in vee’ met bijbehorend lesmateriaal

Groenonderwijs, VMBO-onderwijs

Ten vierde heeft de SZH ook voorlichtingsmateriaal ontwikkeld en verspreid onder
bijvoorbeeld kinderboerderijen, CenterParcs en dergelijke. Samenhangend hiermee heeft
de SZH ook bemiddeld om bijvoorbeeld bij kinderboerderijen een aantal zeldzame
huisdieren te ‘stallen’.
De SZH geeft ook een digitale nieuwsbrief uit. Deze nieuwsbrief is in de afgelopen
periode gemiddeld 5 à 6 keer per jaar verschenen. De nieuwsbrief wordt verspreid onder
bijvoorbeeld ras-/stamboekorganisaties, fokkers en houders van zeldzame huisdierrassen en natuurbeheerders. In 2013 telde deze nieuwsbrief 582 abonnees en in 2014
673 abonnees.
Verder geeft de SZH ook het blad ZeldzaamHuisdier uit. Dit blad verschijnt vier keer per
jaar en wordt met name toegezonden aan de begunstigers/donateurs van de SZH. Dit
blad kent dan ook een bereik van ruim 1.350 lezers.
De SZH heeft (dus) ook donateurs. In tabel 2.1 hebben we weergegeven hoe het aantal
donateurs zich in de afgelopen jaren ontwikkeld heeft.
Tabel 2.1

Ontwikkeling aantal donateurs SZH 2011-2014

Jaar

2011

2012

2013

2014

Donateurs

1.535

1.375

1.371

1.261

Bron: Stichting Zeldzame Huisdierrassen (2015)

Uit bovenstaande cijfers blijkt dat het aantal donateurs over de periode 2011-2014
enigszins terugloopt. In deze zin is de ambitie van het meerjarenplan 2011-2013 om tot
een verdubbeling van het aantal donateurs te komen dan ook niet gerealiseerd. De SZH
wijdt dit met name aan de economische crisis waardoor burgers (noodgedwongen)
kritischer zijn geworden over de besteding van hun middelen.
Verder is de SZH zich in de afgelopen jaren ook meer gaan roeren op social media
zoals Twitter en Facebook. Zo bedroeg het aantal volgers op Facebook in juni 2013
125. Eind juni 2015 was dit uitgegroeid naar 564. Op Twitter heeft de SZH 167 volgers.
Het bereik van de berichten die aldus door de SZH in deze periode verspreid werden
varieerde van minder tot 100 tot bijna 3.000.

12  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Ten slotte kan hier nog de selectie van ‘Ras van het Jaar’ genoemd worden. Jaarlijks
kiest de SZH een zeldzaam huisdierras uit waaraan in het betreffende jaar dan extra
promotionele aandacht geschonken wordt. In de jaren 2011-2015 zijn dit
achtereenvolgens de volgende rassen geweest:
 2011: Krombek- en Witborsteend.
 2012: Gouwenaar (Konijnenras).
 2013: Hollandse Herder.
 2014: Groninger Blaarkop.
 2015: Veluws Heideschaap.

2.4

Financiering SZH-activiteiten

Zoals hiervoor al ter sprake kwam, heeft de SZH vanaf 2008 middelen van het ministerie
van EZ ter beschikking gekregen om uitvoering te geven aan haar activiteiten. Vanaf
2010 heeft het ministerie er bij de SZH op aangedrongen om meer projectmatig te gaan
werken. Dit omdat de SZH zo minder afhankelijk zou worden van instellingssubsidie en
de kansen vergroot zouden worden om middelen uit de markt te genereren.
In het meerjarenplan 2011-2013 heeft de SZH rekening gehouden met deze wens van
het ministerie van EZ. In dit plan zijn namelijk, zoals hierboven al min of meer aan de
orde kwam, een drietal prioriteiten onderscheiden. In de jaarplannen, die uit dit
meerjarenplan gedestilleerd zijn, is vervolgens aangegeven welke activiteiten binnen elk
van deze prioriteiten ondernomen zouden gaan worden en wat de doelstellingen daarvan
waren. Voor 2014 is een zelfstandig jaarplan gemaakt wat dus niet gebaseerd was op
een onderliggend meerjarenplan.
De omvang van de ‘reguliere’ subsidie7 van het ministerie van EZ aan de SZH bedroeg in
eerste instantie € 200.000,- per jaar. Vanaf 2013 zijn daarin echter kortingen
doorgevoerd. Enerzijds had dit te maken met de bezuinigingen van de Rijksoverheid die
ook diverse subsidieregelingen troffen. Anderzijds veronderstelde het ministerie van EZ
daarbij dat de SZH ook middelen uit de markt zou kunnen genereren, bijvoorbeeld
rondom het ondersteunen van stamboeken, het creëren van marktvraag voor producten
van zeldzame rassen en via fondswerving.
In de navolgende tabel hebben we weergegeven hoe de ‘reguliere’ subsidie aan de SZH
van het ministerie van EZ zich in de evaluatieperiode 2011-2014 ontwikkeld heeft. Ook is
in deze tabel de EZ-subsidie voor 2015 en verder aangegeven. In aanvulling op de
‘reguliere’ subsidie heeft de SZH ook een projectsubsidie van het ministerie van EZ
gekregen voor het hierboven genoemde ‘paraplubestand’. Ook deze subsidie hebben we
in onderstaande tabel opgenomen.

7

Daarnaast heeft de SZH in de evaluatieperiode namelijk nog eenmalig een subsidie van het ministerie van
EZ gehad voor het eerdergenoemde ‘paraplubestand’ (zie hierna).

Bureau Bartels  13

Tabel 2.2

Ontwikkeling EZ-subsidie aan de SZH

Jaar

Omvang ‘reguliere’ subsidie

Subsidie ‘paraplubestand’

Totaal

2011

€ 200.000,-

€ 27.940,-

€ 227.940,-

2012

€ 200.000,-

€ 27.898,-

€ 227.898,-

2013

€ 160.000,-

-

€ 160.000,-

2014

€ 120.000,-

-

€ 120.000,-

2015 e.v.

€ 80.000,-

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de reguliere EZ-subsidie vanaf 2013 gestaag afgebouwd
is naar € 80.000,- in 2015. Deze € 80.000,- is met name bedoeld om de foktechnische
expertise van de SZH op peil te houden 8. In haar ‘kortingsbrief9’ ging het ministerie van
EZ er dus vanuit dat de SZH de reductie van de subsidie zou kunnen compenseren met
het genereren van additionele inkomsten uit bepaalde SZH-activiteiten en/of via
fondsenwerving. Overigens had ook de SZH zelf oorspronkelijk de hoop en verwachting
dat er meer middelen uit de markt gegenereerd zouden kunnen worden. Dit blijkt
bijvoorbeeld uit het meerjarenplan 2011-201310.
Uit de gesprekken met vertegenwoordigers van de SZH, maar ook uit de financiële cijfers
die we hieronder nog presenteren (zie tabel 2.3), is gebleken dat het genereren van extra
middelen uit de markt niet echt uit de verf gekomen is. Zo is het ‘aanslaan’ van de
achterban voor bepaalde vormen van dienstverlening van de SZH geen begaanbaar pad
gebleken. De belangrijkste reden daarvoor, zo is vanuit de geraadpleegde vertegenwoordigers van de SZH aangegeven, is dat partijen als ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven hiervoor nauwelijks of geen financiële armslag hebben.
Dikwijls gaat het bij houders en fokkers van zeldzame huisdierrassen om min of meer
hobbymatige activiteiten die niet of nauwelijks kostendekkend zijn. Uit hoofdstuk 5 zal
blijken dat dit ook gestaafd wordt vanuit de geraadpleegde ras-/stamboekorganisaties en
in mindere mate de ZeldzaamLEKKER-bedrijven.
Daarnaast is er vanuit de SZH aangegeven dat de fondsenverwerving weliswaar een
aantal resultaten opgeleverd heeft (zie ook tabel 2.3) maar niet voldoende is geweest om
het verlies aan EZ-subsidie te compenseren. De ervaring van de SZH met de
fondsenwerving is dat fondsenwerving in de praktijk lastig en onzeker is. De SZH zit wat
dit aangaat min of meer in een ‘spagaat’. Om resultaten te boeken op het gebied van
fondsenwerving is veel inzet van eigen personeel en/of inzet van externe deskundigen
nodig. Bovendien is daarbij sprake van een groot afbreukrisico. In de praktijk wordt
namelijk maar een deel van de aanvragen bij fondsen gehonoreerd. Dit
honoreringspercentage staat bovendien onder druk omdat steeds meer partijen zich in de
afgelopen periode, mede vanwege de bezuinigingen bij de overheid, zich tot dergelijke
fondsen wenden. De SZH beschikt echter over onvoldoende middelen om sterk in te
zetten op fondsenwerving. Samenhangend hiermee is het niet verantwoord – vanwege
de onzekerheid over het ‘succes’ – om hieraan een aanzienlijk deel van de beperkte
middelen te besteden.
8
9
10

Zie de brief van 2 maart 2012 van het ministerie van EZ aan de SZH.
Zie de voorgaande voetnoot.
Daarin wordt bijvoorbeeld de ambitie uitgesproken dat na 2013 het projectbureau van SZH zelfstandig voort
zou kunnen blijven bestaan.

14  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Een andere belangrijke leerervaring die de SZH bij de fondsenwerving heeft opgedaan, is
enerzijds dat partijen/fondsen niet willen bijdragen aan meer algemene kosten die
samenhangen met professionalisering van de fokkerij, promotie, educatie en belangenbehartiging. Voor zover partijen/fondsen bereid zijn om te ‘sponsoren’ doen zij dit
bijvoorbeeld in de vorm van het bijdragen aan bepaalde materiaalkosten. Echter, ook dan
wordt veelal de eis gesteld dat de SZH dit zelf met eigen middelen moet ‘cofinancieren’.
In onderstaande tabel hebben we weergegeven hoe – voor de jaren 2011-2014 – de
middelen van de SZH zich ontwikkeld hebben. We hebben daarbij een onderscheid
gemaakt naar de subsidie van het ministerie van Economisch Zaken en ‘baten uit eigen
fondsenwerving’ van de SZH.
Tabel 2.3

Ontwikkeling middelen SZH uit EZ-subsidie en fondswerving 2011-2014

Jaar

EZ-subsidie

Fondswerving11

Totaal

2011

€ 227.940,-

€ 56.203,-

€ 284.143,-

2012

€ 227.898,-

€ 47.975,-

€ 275.873,-

2013

€ 152.070,-12

€ 32.713,-

€ 184.783,-

2014

€120.000,-

€ 31.742,-

€ 151.742,-

Bron: Jaarrekeningen Stichting Zeldzame Huisdierrassen 2011, 2012, 2013 en 2014

Uit bovenstaande tabel blijkt dat er in de afgelopen jaren sprake is geweest van een
drastische reductie van de middelen van de SZH 13. Over de periode 2011-2014 zijn deze
middelen namelijk bijna gehalveerd. Vooral na 2012 – samenhangend met de korting
vanuit het ministerie van EZ en het aflopen van de EZ-subsidie voor de opbouw van het
paraplubestand – lopen de middelen sterk terug. Ook blijkt uit bovenstaande cijfers dat
de middelen uit fondsenwerving in deze periode niet gegroeid maar afgenomen zijn. Op
de redenen daarvoor zijn we in het bovenstaande al ingegaan.
Bovenstaande ontwikkelingen hebben de ‘kwetsbaarheid’ van de SZH (sterk) vergroot en
haar ‘slagkracht’ verkleind. Zo is de personele capaciteit van het projectbureau
gereduceerd en vindt er, samenhangend daarmee, sinds 2014 geen specifieke personele
inzet meer plaats voor het ZeldzaamLEKKER-initiatief. Een ander voorbeeld betreft de
Nationale Dag van het Levend Erfgoed. Vanaf 2013 is de SZH gestopt met de organisatie
van deze dag.
Ook in bestuurlijke zin is de kwetsbaarheid van de SZH (ver)groot. Mede gezien haar
kleinschaligheid is de SZH namelijk ook sterk afhankelijk van de (vrijwillige) inzet van
bestuursleden. In het licht van bovenstaande ontwikkelingen is het de vraag in hoeverre
de SZH in staat is om nieuwe actieve en deskundige bestuursleden te werven indien
huidige bestuursleden aftreden.
11

12

13

Donaties (van donateurs) en giften vormen hierin een belangrijke component. In de afgelopen jaren ging het
hierbij jaarlijks gemiddeld om ongeveer 30.000 euro.
De EZ-subsidie voor dit jaar bedroeg € 160.000,- zie tabel 2.2. Blijkens de jaarrekening over 2013 heeft de
SZH hiervan een klein deel niet aangewend.
Voor de Nationale Dag van het Levend Erfgoed in 2011 en 2012 zijn verder nog bijdragen van € 40.000,respectievelijk €12.500,- verkregen. Verder is in 2013 een bijdrage van € 25.000,- van het Prins
Bernardfonds verkregen voor een project dat betrekking heeft op PR met fokcentra en dat in 2014-2015
loopt. Deze bijdragen zijn niet opgenomen in bovenstaande tabel die gebaseerd is op de jaarrekeningen
van de SZH. Opname van deze bijdragen zou overigens de trend van dalende middelen voor de SZH alleen
maar bevestigen c.q. versterken.

Bureau Bartels  15

16  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

3.

Beoordeling inhoud en uitvoering

3.1

Inleiding

In het vorige hoofdstuk hebben we een overzicht gegeven van belangrijke activiteiten die
de SZH in de afgelopen jaren heeft uitgevoerd. We hebben de gesprekken met de rasen stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKER-bedrijven benut om ervaringen met het
gebruik van deze activiteiten in kaart te brengen. In dit hoofdstuk doen we verslag van
deze exercitie. Voordat we individuele activiteiten bespreken geven we weer hoe de
respondenten over het algemeen de wijze waarop de SZH haar activiteiten heeft
uitgevoerd, beoordelen (paragraaf 3.2). Daarna komen activiteiten rond de
informatievoorziening aan bod (paragraaf 3.3). Vervolgens bespreken we in paragraaf 3.4
activiteiten op het gebied van fokkerij en in paragraaf 3.5 activiteiten op het gebied van
vermarkten en educatie. We sluiten het hoofdstuk af met de bespreking van enkele
activiteiten op het gebied van belangenbehartiging en fondsenwerving (paragraaf 3.6).

3.2

Overall oordeel

Aan de vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKERbedrijven is gevraagd hoe zij over het algemeen de wijze waarop de SZH haar activiteiten
in de afgelopen jaren heeft uitgevoerd, beoordelen (zie figuur 3.1).
Figuur 3.1

Algemeen oordeel uitvoering activiteiten door de SZH (N=65)

94%
0%

20%

6%

40%

60%

(zeer) goed

neutraal

80%

100%

Vrijwel alle respondenten zijn tevreden over de wijze waarop de SZH haar activiteiten
heeft uitgevoerd. ZeldzaamLEKKER-bedrijven hebben zelfs unaniem aangegeven dat
deze (zeer) goed is.
Om meer inzicht te verkrijgen in de wijze waarop de SZH haar activiteiten in de beleving
van de achterban uitvoert hebben we een aantal specifieke activiteiten ter toetsing
voorgelegd. In figuur 3.2 geven we de uitkomsten weer.
Uit onderstaande figuur volgt dat de geraadpleegde organisaties heel tevreden zijn over
de wijze waarop de SZH uitvoering geeft aan haar activiteiten. Voor alle voorgelegde
activiteiten geldt namelijk dat minimaal driekwart van de respondenten vindt dat de SZH
deze activiteiten op een (zeer) goede wijze uitvoert. Met name activiteiten als het
ontwikkelen en verspreiden van les- en voorlichtingsmateriaal voor scholen en
kinderboerderijen, het blad ‘ZeldzaamHuisdier’, de digitale nieuwsbrief en de organisatie
van bijeenkomsten scoren hoog. In het navolgende gaan we dieper in op de invulling en
beoordeling van deze individuele activiteiten.

Bureau Bartels  17

Figuur 3.2

Oordeel wijze waarop SZH haar activiteiten uitvoert

Ontwikkelen/verspreiden les/voorlichtingsmateriaal (N=36)

95%

6%

Blad 'Zeldzaam huisdier' (N=62)

94%

5% 1%

Digitale nieuwsbrief (N=43)

93%

7%

Organisatie van bijeenkomsten (N=60)

93%

7%

Ondersteuning bij fokplannen/-programma's
(N=44)

89%

9% 2%

Cursussen en workshops (N=50)

82%

18%

Verwaarden/vermarkten producten en diensten
(N=59)

81%

16% 2%

Activiteiten ZeldzaamLEKKER (N=52)

79%

Belangenbehartiging (N=50)

74%
0%

(zeer goed)

3.3

20%

neutraal

40%

15% 6%
16%
60%

10%

80%

(zeer) slecht

Informatievoorziening

De SZH zet op het gebied van informatievoorziening diverse instrumenten in. In deze
paragraaf staan we stil bij de bekendheid en ervaringen met het gebruik van deze
instrumenten. Achtereenvolgens komen de website van de SZH, de (digitale) nieuwsbrief,
het blad ´ZeldzaamHuisdier´ en informatievoorziening via sociale media aan bod.
Website SZH
De website (www.szh.nl) geniet een grote bekendheid onder de respondenten. Slechts
één respondent (N=69) is niet op de hoogte van het bestaan van de website. In tabel 3.1
geven we weer hoe frequent de website in het afgelopen jaar is bezocht.
Vrijwel alle respondenten maken gebruik van de website. De gebruiksfrequentie van de
ras- en stamboekorganisaties is wat hoger dan die van de ZeldzaamLEKKER-bedrijven.
We hebben de respondenten gevraagd hun waardering voor de website in een
rapportcijfer uit te drukken. In totaal waren 52 respondenten in staat om een cijfer te
geven. Gemiddeld geven zij een 7,6. Dit betekent dat de respondenten (zeer) tevreden
over de website van de SZH zijn. Uit de toelichting blijkt dat belangrijke sterke punten van
de website de overzichtelijkheid en de heldere informatievoorziening zijn. Informatie is op
18  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

100%

een eenvoudige manier te vinden. Ook verschaft de website op laagdrempelige wijze
informatie aan bezoekers die niet zo bekend zijn met zeldzame huisdierrassen. Ten slotte
geven enkele respondenten aan dat de recente modernisering van de website een goede
verbeterslag is geweest.
Tabel 3.1

Frequentie websitegebruik in het afgelopen jaar
Ras-/stamboekorganisaties
(N=45)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=23)

Totaal (N=68)

Meer dan 4 keer

42%

39%

41%

2 – 4 keer

36%

30%

34%

1 keer

16%

26%

19%

Niet bezocht

4%

4%

4%

Weet niet

2%

-

2%

Totaal

100%

100%

100%

Frequentie

We hebben onderzocht wat de website haar gebruikers oplevert. De volgende zaken zijn
hierbij genoemd:
 nieuwe contacten (met andere fokkers, afnemers, e.d.) (25 keer genoemd);
 nieuwe kennis over fokkerij (18 keer genoemd);
 werven van nieuwe houders/fokkers van zeldzame rassen (15);
 vergroten bekendheid/informatievoorziening over zeldzame huisdierrassen (10);
 ideeën opgedaan voor vermarkten producten/diensten (7);
 nieuws op het gebied van zeldzame huisdierrassen volgen (5);
 activiteitenagenda zeldzame huisdierrassen (4);
 inzicht in rol en activiteiten van de SZH (3);
 op spoor gezet van subsidies/fondsen (2).
Verder hebben we getoetst of en zo ja welke verbeterpunten de geraadpleegde
respondenten met betrekking tot de website signaleren. Twaalf respondenten (N=68)
hebben verbeterpunten aangedragen. Vijf van hen geven aan dat het lang duurt voordat
aangeleverde wijzigingen zijn doorgevoerd. Vier andere respondenten vinden dat de
website wat hen betreft meer actuele nieuwsitems zou mogen bevatten. Drie
respondenten pleiten voor meer interactief-/beeldmateriaal, door bijvoorbeeld meer een
koppeling te leggen met sociale media.
De SZH heeft aan ras- en stamboekorganisaties een CMS-systeem ter beschikking
gesteld waarmee zij op eenvoudige wijze een eigen website kunnen opzetten en
onderhouden. We hebben bij de 45 ras- en stamboekorganisaties getoetst in hoeverre zij
hier bekend mee zijn. Hieruit volgt dat 60% van de ras- en stamboekorganisaties – in
totaal 27 – hiervan op de hoogte is14. Een derde deel van deze 27 organisaties maakt ook
gebruik van dit systeem. Deze negen gebruikers zijn over het algemeen tevreden over de
mogelijkheden die dit systeem biedt. Wel geven drie gebruikers aan dat zij behoefte
hebben aan meer eenvoud in het doorvoeren van wijzigingen. Voor zover organisaties er
wel bekend mee zijn maar dit systeem niet benutten heeft dit te maken met het feit dat
men al over een eigen website beschikt.

14

40% van de ras- en stamboekorganisaties (18 organisaties) weet niet dat de SZH dit systeem aanbiedt.

Bureau Bartels  19

Digitale nieuwsbrief
Uit paragraaf 2.3 blijkt dat de SZH haar (digitale) nieuwsbrief onder een kleine 700
abonnees verspreidt. We hebben de bekendheid van de nieuwsbrief bij de ras- en
stamboekverenigingen en ZeldzaamLEKKER-bedrijven onderzocht. Vijftig respondenten
(N=69) kennen de nieuwsbrief. De bekendheid van de nieuwsbrief is onder ras- en
stamboekverenigingen wat groter dan onder ZeldzaamLEKKER-bedrijven 15 . Bij de
respondenten die de nieuwsbrief kennen hebben we gevraagd of zij deze ook lezen. Uit
tabel 3.2 volgt dat 80% van deze groep de nieuwsbrief ook leest. Wel bestaat er variatie
in de gebruiksfrequentie. Verder stellen we vast dat ras- en stamboekorganisaties de
nieuwsbrief intensiever benutten dan ZeldzaamLEKKER-bedrijven.
Tabel 3.2

Mate waarin (digitale) nieuwsbrief wordt gelezen

Mate

Ras-/stamboekorganisaties (N=35)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=15)

Totaal (N=50)

Altijd

46%

27%

40%

(Vrij) regelmatig

23%

47%

30%

Af en toe

11%

7%

10%

Niet

20%

20%

20%

Totaal

100%

100%

100%

De respondenten die de nieuwsbrief lezen (N=40) hebben hun waardering in een
rapportcijfer uitgedrukt. Gemiddeld geven zij hier een 7,4 voor. Dit betekent dat
respondenten over het algemeen heel tevreden over de nieuwsbrief zijn. Uit de
toelichting volgt dat respondenten de nieuwsbrief inhoudelijk sterk en actueel vinden. De
nieuwsbrief heeft voor haar gebruikers de volgende meerwaarden:
 algemene informatievoorziening (20 keer genoemd);
 nieuwe kennis over fokkerij (17);
 nieuwe contacten (met andere fokkers, afnemers, e.d.) (8);
 werven van nieuwe houders/fokkers van zeldzame rassen (2).
Zeven

respondenten

hebben

ten

aanzien

van

de

nieuwsbrief

verbeterpunten

aangedragen. Vijf van hen vinden de nieuwsbrief wat te wetenschappelijk en zouden
graag eenvoudigere teksten, meer beeldmateriaal en bedrijfsrapportages in de
nieuwsbrief zien. Daar staat tegenover dat twee respondenten juist pleiten voor meer
inhoudelijk wetenschappelijke artikelen en een link met de database van de WUR.
Blad ‘ZeldzaamHuisdier’
Het blad ZeldzaamHuisdier wordt naar ruim 1.350 begunstigers per post verzonden (zie
paragraaf

2.3).

In

de

gesprekken

met

ras-

en

stamboekverenigingen

en

ZeldzaamLEKKER-bedrijven zijn bekendheid van en gebruikerservaringen met het blad
aan de orde gesteld. Vrijwel alle respondenten – namelijk 67 van de 69 – zijn op de
hoogte van het bestaan van het blad. Uit tabel 3.3 blijkt dat ruim 90% van de
respondenten die het blad kennen dit ook lezen. Vertegenwoordigers van ras- en
stamboekverenigingen benutten
ZeldzaamLEKKER-bedrijven.
15

het

blad

78% versus 62%.

20  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

intensiever

dan

respondenten

van

Tabel 3.3

Mate waarin blad ZeldzaamHuisdier wordt gelezen

Mate

Ras-/stamboekorganisaties (N=44)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=23)

Totaal (N=67)

Altijd

59%

48%

55%

(Vrij) regelmatig

23%

35%

27%

Af en toe

9%

13%

10%

Niet

9%

4%

8%

Totaal

100%

100%

100%

Ook voor de waardering van het blad zijn rapportcijfers verzameld. Acht respondenten
hebben geen rapportcijfer toegekend. De overige respondenten waarderen het blad met
een 7,5. Uit deze score kunnen we afleiden dat men over het algemeen tevreden is over
de vorm en inhoud van het blad. Het blad heeft volgens de respondenten de volgende
gebruikswaarden:
 nieuwe kennis opgedaan over fokkerij (27 keer genoemd);
 ideeën opgedaan voor vermarkten producten/diensten (19);
 algemene informatievoorziening (14 keer genoemd);
 nieuwe contacten (met andere fokkers, afnemers, e.d.) (14);
 werven van nieuwe houders/fokkers van zeldzame rassen (9).
 vergroten bekendheid-/informatievoorziening over zeldzame huisdierrassen (5);
 activiteitenagenda zeldzame huisdierrassen (2).
We hebben de respondenten in de gelegenheid gesteld om verbeterpunten voor het blad
aan te reiken. Twintig respondenten (N=67) hebben verbeterpunten genoemd. Zeven
respondenten geven aan dat de lay-out van het blad aan vernieuwing toe is. Vier
respondenten vinden het formaat van het blad te klein. Drie respondenten pleiten voor
een meer intellectuele/wetenschappelijke inhoud. Drie andere respondenten zouden
graag meer interviews met houders van zeldzame rassen in het blad willen zien. Twee
respondenten vragen meer aandacht voor specifieke rassen. Ten slotte wordt nog
gewezen op de verschijningsfrequentie van het blad (graag vaker) en wordt gevraagd om
digitale beschikbaarheid van artikelen.
Social Media
Om een groter publiek te bereiken heeft de SZH de laatste jaren ook gebruik gemaakt
van social media als Twitter en Facebook. Uit paragraaf 2.3 blijkt dat de belangstelling
hiervoor groeiende is. We hebben in de gesprekken met ras- en stamboekverenigingen
en ZeldzaamLEKKER-bedrijven getoetst of men bekend is met het feit dat de SZH social
media gebruikt. De helft van de respondenten blijkt hiervan op de hoogte te zijn.
Ongeveer de helft van deze groep volgt de berichtgeving op social media ook
daadwerkelijk (zie tabel 3.4).
Respondenten die de berichtgeving niet volgen geven veelal aan dat zij niet actief zijn op
social media. Gezien de opmars van social media kan worden verwacht dat het aantal
volgers in de toekomst zal toenemen.

Bureau Bartels  21

Tabel 3.4

Mate waarin berichtgeving van de SZH op social media wordt gevolgd

Mate

Ras-/stamboekorganisaties (N=24)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=11)

Totaal (N=35)

Altijd

17%

9%

14%

(Vrij) regelmatig

25%

9%

20%

Af en toe

13%

18%

14%

Niet

45%

64%

52%

Totaal

100%

100%

100%

Aan de respondenten die de berichtgeving op Twitter of Facebook volgen (N=17) hebben
we gevraagd hun waardering hiervoor uit te drukken in een rapportcijfer. Gemiddeld
wordt een 7,2 gegeven. ZeldzaamLEKKER-bedrijven geven hogere cijfers dan ras- en
stamboekorganisaties (7,7 versus 7,1). De toegevoegde waarde van de activiteiten van
de SZH op social media zit volgens de respondenten in de volgende aspecten:
 meer aandacht voor huisdierrassen (10 keer genoemd);
 meer goodwill voor houders van zeldzame rassen(8);
 contacten/samenwerking met andere partijen (2);
 nieuwe kennis opgedaan (2);
 werven van nieuwe houders/fokkers van zeldzame rassen (2).
Ten slotte zijn wat betreft het gebruik van social media drie suggesties voor
veranderingen gedaan, namelijk meer berichten, meer oog voor nieuwe doelgroepen
(zoals gezinnen met kinderen) en meer aandacht voor specifieke rassen.

3.4

Professionalisering fokkerijstructuur

In hoofdstuk 2 hebben we uitgewerkt dat de SZH langs drie speerpunten haar doelstelling
beoogt te realiseren. Eén van deze speerpunten betreft de professionalisering van de
fokkerijstructuur. Rondom dit speerpunt heeft de SZH enkele activiteiten ontplooid (zie
ook paragraaf 2.3). In de gesprekken met ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven hebben we stil gestaan bij de bekendheid en gebruikerservaringen met de activiteiten op het gebied van professionalisering.
Ondersteuning en adviezen rond fokplannen en -programma’s
Allereerst hebben we getoetst of respondenten bekend zijn met het feit dat de SZH
fokkers ondersteunt en adviezen geeft op het gebied van fokplannen en fokprogramma’s
(door middel van overleg met ras- en stamboekorganisaties en de organisatie van
Strategiedagen). Vrijwel alle respondenten – namelijk 63 van de 69 – zijn bekend met
deze ondersteuning rond fokplannen en -programma’s. Uit tabel 3.5 blijkt dat de helft
van de respondenten betrokken is geweest bij de ondersteuning en adviezen van de SZH
op het gebied van fokplannen en -programma’s. Ras- en stamboekorganisaties zijn hier
logischerwijs vaker bij betrokken dan ZeldzaamLEKKER-bedrijven. De ondersteuning
rond fokplannen en –programma’s spitst zich meer toe op ras- en stamboekorganisaties
dan op individuele houders. Verschillende ZeldzaamLEKKER-bedrijven die aangeven
niet betrokken te zijn, merken wat dit betreft op dat deze ondersteuning via de ras- of
stamboekorganisatie waar zij bij zijn aangesloten verloopt. Op indirecte wijze plukken zij
hier dus wel de vruchten van.
22  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Tabel 3.5

Betrokkenheid respondenten bij ondersteuning/adviezen van de SZH op het
gebied van fokplannen en -programma’s

Betrokkenheid

Ras-/stamboekorganisaties (N=43)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=20)

Totaal (N=63)

Wel betrokken

61%

40%

54%

Niet betrokken

39%

60%

46%

Totaal

100%

100%

100%

De respondenten die bekend zijn met de ondersteuning en adviezen van de SZH rond
fokplannen en -programma´s hebben hun waardering hiervoor uitgedrukt in een
rapportcijfer. Gemiddeld komt dit cijfer uit op een 7,9. Hoewel de verschillen klein zijn
scoren ras- en stamboekorganisaties wat beter dan ZeldzaamLEKKER-bedrijven (8,0
versus 7,6). Uit de rapportcijfers blijkt dus dat er een grote tevredenheid bestaat over de
inzet van de SZH rond fokplannen en -programma´s. Om hun beoordeling kracht bij te
zetten wijzen respondenten op de kennis van zaken waar de SZH over beschikt, het
vermogen om kennis op een heldere manier over te brengen en het netwerk van de SZH
(en dan met name de link met het CGN).
Navraag leert dat de ondersteuning en adviezen van de SZH rond fokplannen en
-programma’s de gebruikers hiervan het volgende heeft opgeleverd:
 nieuwe kennis over fokkerij (29 keer genoemd);
 nieuw/aangepast fokplan/-programma (17);
 nieuwe contacten (andere fokkers e.d.) (15);
 bijdrage aan discussie/bezinning binnen ras-/stamboekorganisatie (5).
De tevredenheid over de rol die de SZH rond fokplannen en -programma’s vervult, blijkt
ook uit het feit dat slechts vier respondenten hier verbeterpunten voor noemen. Drie
respondenten zouden meer frequent bijeenkomsten met de SZH en het CGN willen
beleggen. Eén respondent vindt dat de SZH meer fondsen moet werven voor genetisch
onderzoek naar zeldzame rassen.
Cursussen en workshops op het gebied van fokkerij
Op het gebied van fokkerij heeft de SZH diverse cursussen en workshops
georganiseerd rond bijvoorbeeld erfelijkheidsleer, vierkantsverwaarding en wet- en
regelgeving. De meeste respondenten – namelijk 61 van de 69 – zijn op de hoogte van
deze bijeenkomsten. De helft van hen heeft deze ook daadwerkelijk bijgewoond (zie tabel
3.6).
Tabel 3.6

Gebruik cursussen en workshops op het gebied van fokkerij
Ras-/stamboekorganisaties (N=40)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=21)

Totaal (N=61)

Benut

53%

43%

49%

Niet benut

47%

57%

51%

Totaal

100%

100%

100%

Gebruik

De respondenten die cursussen of workshops hebben bezocht, hebben hun waardering
hiervoor uitgedrukt in een rapportcijfer. Gemiddeld geven zij hier een 8,0 voor. We
Bureau Bartels  23

kunnen dus vaststellen dat de cursussen en workshops die de SZH op het gebied van
fokkerij ontplooit (zeer) positief worden gewaardeerd. Om meer zicht te verkrijgen in het
belang van de cursussen en workshops hebben we de respondenten naar de
toegevoegde waarde hiervan gevraagd. Dit levert het volgende beeld op:
 nieuwe kennis over fokkerij (20 keer genoemd);
 nieuwe contacten (andere fokkers e.d.) (16);
 ideeën voor vermarkten producten/diensten (12).
We hebben de respondenten die wel op de hoogte zijn van de cursussen en workshops
maar deze niet benutten, gevraagd naar de achterliggende redenen voor het niet-gebruik
hiervan. De volgende redenen zijn hiervoor genoemd:
 geen tijd (11 keer genoemd);
 niet nodig, want respondent beschikt al over de nodige kennis (9);
 te ver weg (6);
 onderwerp sluit niet aan op behoefte (5);
 pakken het met eigen ras-/stamboekorganisatie op (2).
Ten slotte hebben we ten aanzien van de cursussen en workshops verbeterpunten
geïnventariseerd. Zes respondenten hebben hier suggesties voor gedaan. Drie
respondenten geven aan dat zij graag frequenter dit soort bijeenkomsten zouden
beleggen. Twee andere respondenten pleiten ervoor om onderwerpen meer uit te diepen
in de sessies. Eén respondent geeft aan dat er meer rekening moet worden gehouden
met het feit dat veel houders van zeldzame rassen alleen ´s avonds of in de weekenden
bijeenkomsten kunnen bijwonen.

3.5

Vermarkten en educatie

Een tweede belangrijk speerpunt betreft (zie ook paragraaf 2.2) het vermarkten van
producten en diensten van zeldzame huisdierrassen en educatie over zeldzame
huisdierrassen. Dit speerpunt is van groot belang om afzetmogelijkheden te vergroten en
nieuwe houders te interesseren. In het veldwerk onder ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven hebben we de bekendheid en gebruikerservaringen van
activiteiten op het gebied van vermarkten en educatie besproken. In deze paragraaf doen
we hier verslag van.
Jaarlijkse fokker- en vriendendag
De SZH organiseert jaarlijks haar fokker- en vriendendag. We hebben allereerst getoetst
of de respondenten hier bekend mee zijn. Een ruime meerderheid van de respondenten –
namelijk 57 van de 69 – kent de jaarlijkse fokker- en vriendendag. Deze dag blijkt
onder

ZeldzaamLEKKER-bedrijven

wat

bekender

te

zijn

dan

onder

ras-

en

stamboekorganisaties (92% versus 78%). Uit tabel 3.7 blijkt dat ruim de helft van de
geraadpleegde respondenten (vooral ras- en stamboekorganisaties) de jaarlijkse fokkeren vriendendag wel eens heeft bezocht.

24  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Tabel 3.7

Bezoek jaarlijkse fokker- en vriendendag

Bezoek

Ras-/stamboekorganisaties (N=35)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=22)

Totaal (N=57)

Bezocht

66%

41%

56%

Niet bezocht

34%

59%

44%

Totaal

100%

100%

100%

De respondenten die de dag wel eens hebben bezocht (N=32), waarderen de jaarlijkse
fokker- en vriendendag gemiddeld met een 7,6. Dit betekent dat bezoekers van deze dag
veel waardering hebben voor de inhoud en organisatie ervan. De respondenten wijzen
als sterke punten van deze dag op de goede organisatie en de netwerkmogelijkheden.
Bezoekers ontlenen de volgende toegevoegde waarden aan de fokker- en vriendendag:
 nieuwe contacten/samenwerking (24 keer genoemd);
 nieuwe kennis over fokkerij (8);
 werven van nieuwe houders/fokkers (8);
 nieuwe afnemers van producten/ diensten (8);
 beter inzicht in activiteiten van partijen zoals de SZH, CGN, e.d. (3).
Zes respondenten hebben verbetersuggesties voor de jaarlijkse fokker- en vriendendag
gedaan. Drie suggesties betreffen de locatie van de dag. Deze zou wat hen betreft
centraal gelegen moeten zijn om de reisafstand te beperken. Drie andere respondenten
wijzen op het beperkte aantal bezoekers. Wat hen betreft wordt de dag toegankelijk voor
een breder publiek en wordt er meer aan promotie gedaan.
Nationale dag van het Levend Erfgoed
Tot en met 2012 heeft de SZH de Nationale Dag van het Levend Erfgoed
georganiseerd. Diverse sleutelpersonen hebben aangegeven dat dit vanaf 2013 als
gevolg van bezuinigingen niet meer mogelijk was. Ondanks dat deze dag dus al een paar
jaar niet meer wordt georganiseerd, is deze onder de respondenten zeer bekend. Vrijwel
alle respondenten – namelijk 67 van de 69 – kennen de Nationale Dag van het Levend
Erfgoed. Uit tabel 3.8 volgt dat een groot deel van hen de dag wel eens heeft bezocht. Dit
geldt met name voor vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties.
Tabel 3.8

Bezoek Nationale Dag van het Levend Erfgoed

Bezoek

Ras-/stamboekorganisaties (N=45)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=22)

Totaal (N=67)

Bezocht

90%

68%

82%

Niet bezocht

10%

32%

18%

Totaal

100%

100%

100%

We hebben de bezoekers van de Nationale Dag van het Levend Erfgoed gevraagd een
rapportcijfer aan dit evenement toe te kennen. Gemiddeld wordt deze dag met een 7,9
gewaardeerd. De respondenten zijn dus zeer tevreden over dit evenement. Diverse
respondenten geven dan ook aan het te betreuren dat deze dag de laatste jaren niet
meer is georganiseerd. Sterke punten van deze dag zijn de grote aantrekkingskracht op
een breed publiek (zowel houders van zeldzame rassen als belangstellende burgers), de
Bureau Bartels  25

grote diversiteit aan rassen die op deze dag werden gedemonstreerd en de
netwerkmogelijkheden die deze dag bood. We hebben de respondenten gevraagd naar
de meerwaarde van deze dag. Hierbij zijn de volgende aspecten genoemd:
 nieuwe contacten/samenwerking (33 keer genoemd);
 werven van nieuwe houders/fokkers (29);
 nieuwe afnemers van producten/diensten (22);
 beter inzicht in activiteiten van partijen zoals de SZH, CGN, e.d. (11);
 bereik van groot publiek (10);
 nieuwe kennis over fokkerij (8).
Bijeenkomsten en evenementen
Naast de jaarlijkse fokker- en vriendendag en voorheen de Nationale Dag van het Levend
Erfgoed is de SZH ook betrokken bij de organisatie van andere typen bijeenkomsten en
evenementen. Een belangrijk voorbeeld hiervan is het meerdaagse evenement ‘Beleef
het landleven’ van tijdschrift Landleven. Op dit evenement is ook ruimte gemaakt voor de
demonstratie van zeldzame huisdierrassen. Daarnaast is de SZH ook bij andere
initiatieven zoals het Animal Event en op Center Parks aanwezig met zeldzame
huisdierrassen. Verder organiseert de SZH op meerdere plekken regiobijeenkomsten om
fokkers en houders van zeldzame rassen met elkaar in contact te brengen en
kennisoverdracht te bewerkstelligen. Ten slotte is de SZH op verzoek ook aanwezig bij
open dagen van bedrijven of open dagen rond specifieke rassen. In de gesprekken met
de vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKERbedrijven hebben we gevraagd of zij bekend zijn met het feit dat de SZH in de afgelopen
periode bijeenkomsten rondom zeldzame huisdierrassen heeft georganiseerd dan wel
heeft deelgenomen aan evenementen of beurzen die relevant waren voor zeldzame
huisdierrassen. Een ruime meerderheid van de respondenten – namelijk 59 van de 69 –
is bekend met dergelijke bijeenkomsten. Uit tabel 3.9 volgt dat men vaak ook gebruik
heeft gemaakt van dit aanbod.
Tabel 3.9

Bezoek aan bijeenkomsten waar de SZH bij betrokken is

Bezoek

Ras-/stamboekorganisaties (N=42)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=17)

Totaal (N=59)

Bezocht

79%

77%

78%

Niet bezocht

21%

23%

22%

Totaal

100%

100%

100%

De gebruikers van de bijeenkomsten zijn in de gelegenheid gesteld om deze te
waarderen met een rapportcijfer. Veertien respondenten waren niet in staat een
rapportcijfer aan de rol van de SZH rond bijeenkomsten, beurzen en evenementen toe te
kennen. De respondenten die dat wel konden hebben gemiddeld een 7,4 gegeven. Uit
het rapportcijfer blijkt dat de rol die de SZH vervult in de organisatie van bijeenkomsten of
de betrokkenheid bij beurzen en evenementen positief wordt gewaardeerd. De
inventarisatie van het nut van dergelijke bijeenkomsten levert het volgende beeld op:
 nieuwe contacten (met andere fokkers, afnemers, e.d.) (28 keer genoemd);
 meer goodwill voor onze activiteiten (26);
 werven van nieuwe houders/fokkers (20);
26  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

 nieuwe kennis over fokkerij (14);
 ideeën voor vermarkten producten/diensten (12).
Wat betreft de rol van de SZH rond bijeenkomsten signaleren tien respondenten
verbeterpunten. Zes respondenten vinden dat de SZH zich duidelijker moet profileren op
evenementen waar zij meelift om zo de belangen van zeldzame huisdierrassen beter
voor het voetlicht te brengen. Twee respondenten zouden graag zien dat de SZH bij
meer evenementen en bijeenkomsten betrokken is om zo zeldzame rassen meer te
promoten. In aanvulling hierop wordt aangegeven dat de SZH haar aanwezigheid nog
meer kan benutten door het ZeldzaamLEKKER-initiatief meer uit te dragen. Ten slotte
wijzen enkele respondenten op de locatie van bijeenkomsten Zij zouden graag meer
bijeenkomsten in de eigen regio of op centraal gelegen locaties willen hebben.
Les- en voorlichtingsmateriaal
In het kader van voorlichting en werving van donateurs en nieuwe houders is de
ontwikkeling en verspreiding van les- en voorlichtingsmateriaal voor scholen en
kinderboerderijen een belangrijke activiteit van de SZH. In hoofdstuk 2 (schema 2.2)
hebben we enkele voorbeelden van dit materiaal gegeven. Bijna driekwart van de
respondenten – namelijk 51 van de 69 – is bekend met de inspanningen van de SZH op
dit gebied. We hebben deze respondenten gevraagd hoe zij de inhoud van het les- en
voorlichtingsmateriaal beoordelen. In totaal hebben 19 organisaties geen oordeel
gegeven omdat zij onvoldoende zicht hebben op dit materiaal. Uit figuur 3.3 blijkt dat een
ruime meerderheid van de respondenten die wel een oordeel konden vellen hier heel
tevreden over is. Vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties hebben dit zelfs
unaniem als ‘(zeer) goed’ bestempeld.
Figuur 3.3

Beoordeling les- en voorlichtingsmateriaal

Ras-/stamboekorganisaties (N=23)

100%

ZeldzaamLEKKER-bedrijven (N=9)

67%

Totaal (N=32)

33%

91%
0%

20%

(zeer) goed

40%

9%
60%

80%

100%

neutraal

De volgende sterke punten zijn ten aanzien van het les- en voorlichtingsmateriaal
genoemd:
 SZH denkt constructief mee bij toepassing les- en voorlichtingsmateriaal (8);
 materiaal sluit goed aan bij de belevingswereld kinderen (6);
 materiaal genereert interesse van jonge houders (5);
 materiaal is helder en duidelijk (4).
Zeven respondenten doen verbetersuggesties voor het les- en voorlichtingsmateriaal.
Drie respondenten pleiten voor een modernisering van het materiaal. Twee andere
Bureau Bartels  27

respondenten vinden dat het materiaal minder geënt moet zijn op lesprogramma’s voor
scholen maar meer ‘losse’ lessen voor een breder (en ook ouder) publiek zou moeten
bevatten. Op deze manier kan een grotere groep burgers worden geïnteresseerd voor
het houden van zeldzame rassen of het kopen van producten van zeldzame rassen. Ten
slotte pleiten twee respondenten voor meer diversiteit in het gebruik van rassen, zodat
meer rassen aan bod komen.
Uit de gesprekken met sleutelpersonen volgt ook dat het les- en voorlichtingsmateriaal
een belangrijk instrument is om nieuwe houders te interesseren voor zeldzame
huisdierrassen. Vanwege vergrijzing van houders bestaat er een continue behoefte aan
nieuwe aanwas van houders. De verspreiding van het educatieve materiaal levert wel
knelpunten op. Scholen hebben geen middelen om een vergoeding te geven voor het
gebruik ervan en de SZH zelf ontbreekt het aan tijd en middelen om workshops op
kinderboerderijen te verzorgen.
Ras van het jaar
De SZH kiest jaarlijks een ras van het jaar en doet vervolgens aan extra promotie
gedurende het jaar. In paragraaf 2.3 hebben we een overzicht gegeven van de zeldzame
huisdierrassen die in de afgelopen jaren zijn verkozen als ras van het jaar. Uit de
raadpleging van de vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven blijkt dat dit een bekende activiteit is. In totaal zijn namelijk
62 van de 69 respondenten bekend met het feit dat de SZH jaarlijks een ras van het jaar
kiest. Uit de figuur 3.4 blijkt dat deze activiteit ook zeer goed wordt gewaardeerd.
Figuur 3.4

Beoordeling keuze ras van het jaar en bijbehorende promotie (N=60)

97%
0%

20%

3%

40%

60%

(zeer) goed

neutraal

80%

100%

De verkiezing van ras van het jaar en de bijbehorende promotionele activiteiten is op de
volgende manier van toegevoegde waarde:
 specifieke ras dat gekozen wordt, krijgt extra aandacht (58 keer genoemd);
 meer goodwill kweken voor fokkers/houders zeldzame rassen (30);
 meer aandacht voor zeldzame huisdierrassen in het algemeen (26);
 werven van nieuwe houders/fokkers van zeldzame huisdierrassen (18).
Wat deze activiteit betreft hebben acht respondenten verbetersuggesties gedaan. Vijf
respondenten geven aan dat de SZH de activiteit meer moet promoten en uitdragen
zodat de bekendheid van zeldzame rassen onder een breed publiek toeneemt. Overigens
geven diverse respondenten toe dat ras- en stamboekorganisaties zelf ook een actievere
rol kunnen spelen rond de promotie van het ras van het jaar. Om meer dieren aan bod te
laten komen doen twee respondenten de suggestie om elk jaar zowel een groot dier als
een klein dier uit te kiezen. Ten slotte vindt één respondent dat in een vroeger stadium
duidelijk moet worden welk ras is uitgekozen.
28  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

ZeldzaamLEKKER-initiatief
Zoals bekend (zie tabel 1.1) hebben we tijdens het veldwerk 24 ZeldzaamLEKKERbedrijven geraadpleegd. Voordat een bedrijf het ZeldzaamLEKKER-label mag voeren
wordt het door de SZH aan een inspectie onderworpen. Uit figuur 3.5 blijkt dat vrijwel alle
bedrijven op een positieve manier terugkijken op dit inspectiemoment. Uit de toelichting
volgt dat de inspecties op een prettige en deskundige wijze verlopen. Twee bedrijven
konden zich geen inspectiemoment voor de geest halen en waren dus niet in staat dit te
beoordelen.
Figuur 3.5

Oordeel wijze waarop SZH inspectie erkenning ZeldzaamLEKKER uitvoert
(N=22)

91%
0%

20%

9%

40%

60%

(zeer goed)

neutraal

80%

100%

We hebben de ZeldzaamLEKKER-bedrijven gevraagd om hun waardering voor het
ZeldzaamLEKKER-initiatief uit te drukken in een rapportcijfer. In totaal hebben 20
respondenten een cijfer gegeven. Uit de gemiddelde score van 7,6 blijkt dat dit initiatief
door de bedrijven (zeer) goed wordt gewaardeerd. We hebben bij de ZeldzaamLEKKERbedrijven sterke en zwakke punten van het ZeldzaamLEKKER-initiatief verzameld.
Twintig bedrijven hebben sterke punten genoemd. Het gaat hierbij om de volgende
zaken:
 draagt bij aan promotie (12 keer genoemd);
 erkenning dat je zeldzame rassen houdt (6);
 bedrijf is beter vindbaar (5);
 bruikbaar promotiemateriaal (4);
 bijdrage aan bekendheid zeldzame rassen (3);
 er wordt meegedacht bij afzet van producten (2).
Dertien bedrijven hebben zwakke punten aangewezen. Dat levert het volgende beeld op:
 effectiviteit ZeldzaamLEKKER is lastig te meten (6 keer genoemd);
 bijdrage aan promotie is (te) beperkt (5);
 initiatief is te kleinschalig (4);
 logistieke keten is onvoldoende georganiseerd (3);
 er zijn al veel kenmerken (2).
Ten slotte hebben we de ZeldzaamLEKKER-bedrijven gevraagd om verbetersuggesties
voor dit initiatief te doen. De volgende suggesties zijn door negen bedrijven naar voren
gebracht:
 meer doen aan promotie (5 keer genoemd);
 logistieke keten producten beter/professioneler organiseren (4);
 proeverijen organiseren (3);
 meer bedrijven erbij betrekken (2).
Bureau Bartels  29

Wat betreft de verbetersuggesties roepen we in herinnering dat (zie paragraaf 2.4) de
SZH als gevolg van de bezuinigingen sinds 2014 geen personeel meer in kan zetten voor
het uitbouwen van het ZeldzaamLEKKER-initiatief. Uit de gesprekken met de
sleutelpersonen blijkt dat ontwikkelingen rond het ZeldzaamLEKKER-initiatief hierdoor
vrijwel stil zijn komen te liggen en dat alleen wordt ingezet op het ‘up to date’ houden van
de website van ZeldzaamLEKKER.
In paragraaf 4.4 bespreken we de effecten van het ZeldzaamLEKKER-initiatief op de
omzet van ZeldzaamLEKKER-bedrijven.
ZeldzaamLEKKER-website
De SZH heeft rond het ZeldzaamLEKKER-initiatief een eigen website opgebouwd
(www.zeldzaamlekker.nl). We hebben de bekendheid van deze website onderzocht.
Slechts één bedrijf (N=24) was niet op de hoogte van het bestaan van de website. Alle
bedrijven die de website kennen, hebben deze ook één of meerdere keren bezocht (zie
tabel 3.10).
Tabel 3.10

Frequentie websitegebruik in het afgelopen jaar

Frequentie

Totaal (N=23)

Meer dan 4 keer

26%

2 – 4 keer

57%

1 keer

17%

Totaal

100%

De website wordt door de ZeldzaamLEKKER-bedrijven (N=19) gemiddeld gewaardeerd
met een 7,7. Vier bedrijven hebben geen rapportcijfer gegeven omdat zij de website naar
eigen zeggen te weinig bezocht hebben om zich een oordeel te kunnen vormen.
Ten slotte hebben we de bedrijven gevraagd wat de toegevoegde waarde van de website
is. Vier bedrijven hebben aangegeven dat de website voor hen geen meerwaarde heeft.
Vier andere bedrijven kunnen zich hier geen mening over vormen. De overige vijftien
bedrijven hebben op de volgende aspecten gewezen:
 nieuwe contacten met afnemers (12 keer genoemd);
 ideeën voor vermarkten producten (12);
 meer omzet ZeldzaamLEKKER-producten en diensten (10);
 meer naamsbekendheid van ons bedrijf (2).

3.6

Belangenbehartiging en fondsenwerving

Het derde en laatste speerpunt waarlangs de SZH aan haar doelstelling werkt betreft
belangenbehartiging en fondsenwerving. We hebben in de gesprekken met ras- en
stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKER-bedrijven van enkele activiteiten rond dit
speerpunt de bekendheid en gebruikerservaringen onderzocht.
Paraplubestand
Zoals we in paragraaf 2.3 hebben geïntroduceerd heeft de SZH een zogenaamd
paraplubestand ontwikkeld. Dit bestand moet bij de uitbraak van dierziekten borgen dat
30  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

zeldzame huisdierrassen worden beschermd tegen ruiming van dieren. Om te beginnen
hebben we in de gesprekken getoetst of men bekend is met het bestaan van het
paraplubestand. Hieruit volgt dat ongeveer de helft van de geraadpleegde respondenten
– namelijk 56% – op de hoogte is van het bestaan van het paraplubestand. We hebben
bij de 39 respondenten die het paraplubestand kennen, getoetst hoe zij dit initiatief
beoordelen. Vier ras- en stamboekorganisaties hebben geen oordeel gegeven. Uit figuur
3.6 blijkt dat dit initiatief van de SZH zeer positief wordt gewaardeerd. ZeldzaamLEKKERbedrijven gaven zelfs unaniem aan dat zij dit (zeer) goed vinden.
Figuur 3.6

Beoordeling opzetten paraplubestand door de SZH (N=35)

94%
0%

20%

6%

40%

60%

(zeer) goed

neutraal

80%

100%

Om meer zicht te verkrijgen op het belang van het paraplubestand hebben we getoetst
wat de toegevoegde waarde hiervan is. De respondenten signaleren twee belangrijke
toegevoegde waarden van het paraplubestand: In de eerste plaats kan volgens 32
respondenten met het paraplubestand worden voorkomen dat zeldzame huisdierrassen
worden geruimd. Enkele vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties geven
aan dat zij bij eerdere uitbraak van dierziekten te maken hebben gehad met ruimingen bij
leden. In sommige gevallen leidt een ruiming er zelfs toe dat een houder stopt met het
houden van zijn zeldzame ras. In de tweede plaats geven zestien respondenten aan dat
met behulp van het paraplubestand een integraal overzicht wordt verkregen van dieren
van zeldzame rassen. Er komt hiermee dus een beter beeld van soorten en aantallen
zeldzame huisdierrassen. Dit geeft meer inzicht in kwetsbare populaties.
Ten aanzien van het paraplubestand worden door tien respondenten verbetersuggesties
of aandachtspunten genoemd. Vier respondenten geven aan dat er voor diverse
zeldzame rassen al bestaande registratiesystemen zijn. Deze zouden direct – zonder
tussenkomst van de SZH – aan de databank van het ministerie van EZ kunnen worden
gekoppeld. Vier andere respondenten vinden dat het belang van het paraplubestand
meer onder de aandacht moet worden gebracht van houders van zeldzame rassen zodat
dieren ook daadwerkelijk worden aangemeld en de dekkingsgraad van het
paraplubestand toeneemt. Niet alle houders zijn zich voldoende bewust van het belang
van deze registratie. Twee respondenten twijfelen over de praktische werkbaarheid en
snelheid waarmee het paraplubestand kan worden ingezet. Zij zouden graag een test
uitvoeren om vast te stellen of het paraplubestand ook daadwerkelijk de bescherming
biedt waarvoor dit initiatief is gelanceerd.
Werven sponsors en subsidies
De SZH heeft in de afgelopen jaren aan ras- en stamboekorganisaties ondersteuning
geboden bij het werven van sponsors en subsidies. Uit het veldwerk blijkt dat de SZH
bij een beperkt aantal organisaties (namelijk negen) dergelijke ondersteuning heeft
Bureau Bartels  31

verleend. Alle negen zijn tevreden over deze ondersteuning en in acht gevallen
resulteerde dit in daadwerkelijke financiële steun. Het gaat hierbij om de volgende
vormen:
 Europese subsidie (2 keer genoemd);
 subsidie van het ministerie van EZ (1);
 subsidie van de provincie (1);
 sponsoring door het Prins Bernhardfonds (1);
 sponsoring door de SZH zelf16 (1);
 sponsoring door een diervoederleverancier (1);
 sponsoring door een kleindiersportvereniging (1).
Uit de raadpleging van vertegenwoordigers van de SZH volgt dat het werven van fondsen
niet eenvoudig is. Dit omdat partijen die fondsen verstrekken veelal cofinanciering
vragen. De SZH beschikt niet over voldoende middelen om als cofinanciering in te zetten.
Verder blijkt dat de SZH en haar activiteiten dermate uniek zijn dat deze niet altijd goed
aansluiten bij de door fondsen gestelde eisen.

16

Voor de opzet van een website.

32  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

4.

Effectiviteit en meerwaarde

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk bespreken we de effectiviteit van de activiteiten van de SZH aan de hand
van de uitkomsten uit de gesprekken met vertegenwoordigers van ras- en
stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKER-bedrijven. De drie speerpunten van de SZH
vormen hierbij het leidraad. In paragraaf 4.2 bespreken we het overall oordeel van het
belang van de rol die de SZH in de afgelopen jaren heeft vervuld. Vervolgens lopen we in
de paragrafen 4.3 tot en met 4.5 langs de effectiviteit van de drie speerpunten.

4.2

Algemeen oordeel belang SZH

Op basis van het veldwerk onder ras- en stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKERbedrijven stellen we vast dat de SZH in de afgelopen jaren een cruciale rol heeft
gespeeld bij het in stand houden van zeldzame huisdierrassen. Uit figuur 4.1 volgt
namelijk dat een ruime meerderheid van de respondenten aangeeft dat de SZH van grote
betekenis is geweest voor de instandhouding van populaties zeldzame rassen.
Figuur 4.1

Belang SZH voor in stand houden zeldzame huisdierrassen (N=5917)

85%
0%

20%

12%

40%

(zeer) belangrijk

60%
neutraal

80%

3%
100%

(zeer) onbelangrijk

Uit de toelichting blijkt dat de SZH voor veel respondenten een onmisbare leverancier
van kennis en ervaring op het gebied van fokkerij. Daarnaast geven respondenten aan
dat de SZH een belangrijke rol heeft gespeeld bij de groei van het aantal houders van
zeldzame rassen. Dit heeft ook zijn weerslag op het aantal zeldzame huisdieren dat in de
afgelopen jaren volgens diverse respondenten is toegenomen. Verder geven
respondenten aan dat dankzij de SZH zeldzame rassen voortdurend aandacht krijgen.
De SZH is dus een belangrijke promotor van zeldzame rassen. Ten slotte wijzen
respondenten op het grote netwerk van de SZH. Door middel van dit netwerk kunnen
snel contacten met houders, ras- en stamboekorganisaties, het CGN en overheden
worden gelegd.

Om het belang van de SZH voor het in stand houden van zeldzame rassen nader te
concretiseren hebben we getoetst welke SZH-activiteiten hier vooral een bijdrage aan
hebben geleverd. In figuur 4.2 geven we de uitkomsten weer.

17

Tien respondenten waren niet in staat om hier een oordeel over te geven.

Bureau Bartels  33

Figuur 4.2

Aandeel respondenten dat activiteiten SZH van belang vindt voor in stand
houden zeldzame huisdierrassen

Deelname aan beurzen/evenementen

86%

Organisatie van bijeenkomsten

83%

Belangenbehartiging

76%

ZeldzaamLEKKER-initiatief

73%

Ondersteuning bij fokplannen/programma's

69%

Les- en voorlichtingsmateriaal

68%

Cursussen en workshops

66%

Ondersteuning bij vermarkten producten
en diensten

61%
0%

20%

40%

60%

80%

100%

Uit bovenstaande figuur blijkt dat een breed spectrum aan activiteiten van betekenis is
geweest voor het in stand houden van zeldzame rassen. Respondenten geven vooral
aan dat de deelname van de SZH aan beurzen en evenementen en de organisatie van
bijeenkomsten een belangrijke rol hebben. Hieruit blijkt dat met name de netwerkfunctie
van de SZH belangrijk is. Door de betrokkenheid van de SZH bij evenementen en door
de organisatie van bijeenkomsten wordt aan de achterban een platform voor ontmoeting
geboden. Verder blijkt dat belangenbehartiging en het ZeldzaamLEKKER-initiatief
belangrijke activiteiten voor het in stand houden van zeldzame huisdierrassen zijn. In de
navolgende paragrafen gaan we per speerpunt dieper in op de meerwaarde van de SZH.

4.3

Professionalisering fokkerij

Eén van de speerpunten van de SZH betreft de professionalisering van de fokkerij.
Hiertoe onderneemt de SZH diverse activiteiten (zie paragraaf 2.3). Uit paragraaf 3.4
blijkt dat deze activiteiten door de respondenten positief worden gewaardeerd. In deze
paragraaf geven we inzicht in de effectiviteit van de inspanningen van de SZH op de
professionalisering van de fokkerij.
Ondersteuning fokplannen en -programma’s
Door middel van de ondersteuning bij fokplannen en -programma’s werkt de SZH aan de
professionalisering van de fokkerij. In de gesprekken met vertegenwoordigers van ras- en
stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKER-bedrijven hebben we gevraagd of de SZH in
de achterliggende periode een bijdrage heeft geleverd aan het ontwikkelen of
34  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

aanpassen van een fokplan of -programma. Bij één derde deel van de respondenten –
namelijk 22 organisaties – bleek hiervan sprake te zijn geweest. Navraag bij deze
organisaties leert dat dit op de volgende manieren werd vorm gegeven:
 SZH heeft vragen van ons over fokkerij beantwoord (14 keer genoemd);
 SZH heeft bemiddeld in contacten met het CGN (11)
 gezamenlijk met de SZH een fokplan/-programma opgesteld (10);
 via cursussen/workshops die vanuit de SZH zijn gegeven (10);
 via voorlichtingsbijeenkomsten die door de SZH zijn georganiseerd (10);
 door te bevorderen dat fokkers onderling kennis uit zijn gaan wisselen (6).
We hebben de respondenten die ondersteuning van de SZH verkregen bij het
ontwikkelen en aanpassen van fokplannen gevraagd hoe zij deze ondersteuning
waarderen. Alle 22 respondenten waren tevreden over de inzet van de SZH op dit gebied
en hebben deze als ‘(zeer) goed’ bestempeld.
Naast de ondersteuning van de SZH bij het ontwikkelen of aanpassen van fokplannen en
programma’s biedt zij ook ondersteuning bij de uitvoering van fokplannen en
-programma’s. In totaal bleek dat de SZH aan 21 organisaties dergelijke ondersteuning
heeft geleverd. Deze ondersteuning werd op de volgende manier vorm gegeven:
 ondersteuning bij communicatie fokplan/programma naar achterban (16 keer
genoemd);
 opzetten/onderhouden registratiesysteem (5);
 via cursussen/workshops die vanuit de SZH zijn gegeven (4);
 door te bevorderen dat fokkers onderling kennis uit zijn gaan wisselen (4);
 via voorlichtingsbijeenkomsten die door de SZH zijn georganiseerd (2).
Voor de ondersteuning van de SZH bij de uitvoering van fokplannen en -programma’s
geldt eveneens dat de respondenten die hier ervaring mee hebben, unaniem tevreden
zijn.
Versterking foktechnische kennis
Vervolgens hebben we onderzocht in welke mate de activiteiten die door de SZH in de
afgelopen periode zijn ontplooid een bijdrage leveren aan de versterking van de
foktechnische kennis bij de ZeldzaamLEKKER-bedrijven en binnen ras- en
stamboekorganisaties. Uit figuur 4.3 volgt dat dit inderdaad zo is. Ruim driekwart van de
respondenten heeft namelijk aangegeven dat de activiteiten van de SZH op het gebied
van de professionalisering van de fokkerij hebben geleid tot de versterking van de
foktechnische kennis. Wel blijkt er enige variatie te bestaan in de mate waarin de
activiteiten een bijdrage leveren. Een klein deel van de respondenten – en dan met name
ZeldzaamLEKKER-bedrijven – ziet geen verband tussen de activiteiten van de SZH en
de versterking van de foktechnische kennis binnen hun organisaties. Wat dit laatste
betreft roepen we in herinnering dat (zie hoofdstuk 3) verschillende ZeldzaamLEKKERbedrijven hebben aangegeven dat ondersteuning op het gebied van fokkerij via de ras- of
stamboekorganisatie waar zij bij zijn aangesloten verloopt. Deze bedrijven zien daarom
niet altijd een directe link tussen de activiteiten van de SZH en de versterking van de
foktechnische kennis.
Bureau Bartels  35

Figuur 4.3

Effect SZH-activiteiten op de versterking van de foktechnische kennis

Ras-/stamboekorganisaties (N=45)

24%

ZeldzaamLEKKER-bedrijven (N=24)

13% 8%

Totaal (N=69)

20%
0%

in (zeer) sterke mate

22%

40%

42%

17%
20%

in redelijke mate

13%

38%

41%
40%

60%

enigszins

22%
80%

100%

geen bijdrage

Bij organisaties die spraken van een versterking van de foktechnische kennis is
nagegaan wat zij hiermee in de praktijk hebben gedaan of van plan zijn te gaan doen.
Ruim de helft van deze respondenten – namelijk 29 organisaties – hebben de
foktechnische kennis al ingezet door nieuwe of verbeterde fokplannen op te stellen, door
de foktechnische kennis breder onder de achterban te verspreiden, door hiermee de
inteeltproblematiek aan te pakken en door dieren uit te wisselen. Verder wijzen diverse
respondenten erop dat de foktechnische kennis binnen ras- en stamboekorganisatie ook
tot bewustwording leidt wat betreft de keuze van dieren voor de fokkerij.
Negentien organisaties hebben vooralsnog niets met de foktechnische kennis gedaan.
Dit omdat zij pas vrij recent deel hebben genomen aan activiteiten die hebben geleid tot
nieuwe foktechnische kennis of doordat versterking van de foktechnische kennis niet
direct aanleiding gaf om zaken anders aan te gaan pakken. Tien respondenten zijn
voornemens om de opgedane foktechnische kennis nog te gaan benutten. Deze zal
onder meer gebruikt worden voor het verbeteren van fokplannen en -programma’s en het
voorlichten van houders van zeldzame rassen over fokstrategieën.

Impact op het fokken
Een belangrijke indicator voor de effectiviteit van de SHZ-activiteiten op het gebied van
fokkerij betreft de bijdrage van deze activiteiten aan de verbetering van het fokken van
zeldzame huisdierrassen. Uit tabel 4.1 blijkt dat de helft van de respondenten een direct
verband ziet tussen gerealiseerde verbeteringen in het fokken binnen hun bedrijf of rasen stamboekorganisatie en de activiteiten van de SZH. Dit geldt met name voor de rasen stamboekorganisaties. Zoals hierboven vermeld blijkt dat een deel van de ras- en
stamboekorganisaties nog geen verbeteringen heeft kunnen doorvoeren omdat zij pas
vrij recent aan activiteiten hebben deelgenomen die hebben geleid tot een versterking
van de foktechnische kennis. Bij deze groep zullen dus in de toekomst nog verbeteringen
in de fokkerij worden doorgevoerd.

36  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Tabel 4.1

Mate waarin het fokken volgens ras- en stamboekorganisaties is verbeterd
door activiteiten van de SZH in de periode 2011-2014 (N=45)

Antwoordcategorie

Ras-/stam-boekorganisaties

Verbetering

47%

Geen verbetering

44%

Weet niet

7%

Totaal

100%

De volgende concrete verbeteringen zijn naar aanleiding van activiteiten van de SZH in
de fokkerij doorgevoerd:
 nauwkeuriger selectie van dieren voor de fokkerij (6 keer genoemd);
 aanpak inteeltproblematiek (5);
 meer uitwisseling van dieren voor de fokkerij (4);
 meer diversiteit in selectie dieren voor de fokkerij (4);
 bemiddeling in gebruik genetisch materiaal CGN (3);
 meer kennisverspreiding richting (hobby)houders (3);
 in fokkerij meer rekening houden met ‘commerciële’ waarde van dieren zoals
vleesaanzet in plaats van uiterlijke kenmerken (3);
 genetisch onderzoek (2);
 opzetten van KI-projecten (2).
Vervolgens hebben we de respondenten gevraagd om de SZH-activiteiten die hebben
bijgedragen aan verbetering van het fokken van zeldzame huisdierrassen aan te wijzen.
Hieruit komt het volgende beeld naar voren:
 workshops/lezingen (6 keer genoemd);
 genetisch onderzoek (5);
 foktechnische adviezen/beantwoording van vragen (5);
 inschakelen expertise CGN (4);
 bijeenbrengen van houders (3);
 wetenschappelijke artikelen (2).
Voor zover de respondenten de activiteiten die de SZH op het gebied van fokkerij heeft
ontplooid kunnen beoordelen, zijn zij hier zeer tevreden over. Deze worden vrijwel
unaniem als (zeer) goed bestempeld.
Uit de raadpleging van vertegenwoordigers van de SZH volgt dat houders van zeldzame
huisdierrassen steeds meer gaan beseffen dat zij ‘schatbeheerders’ zijn. Dit heeft ook
zijn weerslag op de fokkerij, die professioneler wordt opgepakt.

4.4

Vermarkten en educatie

In paragraaf 2.3 hebben we de inhoud van activiteiten op het gebied van het speerpunt
vermarkting van producten en diensten van zeldzame huisdierrassen en educatie en
voorlichting over zeldzame rassen besproken. Vervolgens stonden in paragraaf 3.5 de
bekendheid en gebruikerservaringen van deze activiteiten centraal. In deze paragraaf
staan we stil bij de effectiviteit van activiteiten rond vermarkten en educatie.
Bureau Bartels  37

Vermarkten
Op het gebied van vermarkten ontplooit de SZH op diverse wijzen activiteiten. Hierbij
valt te denken aan de organisatie van bijeenkomsten, de website, het blad
ZeldzaamHuisdier en het ZeldzaamLEKKER-initiatief. We hebben de respondenten
gevraagd hoe zij de promotionele inspanningen van de SZH beoordelen. Drie
respondenten waren niet in staat hier een oordeel over te vellen. In figuur 4.4
presenteren we de uitkomst van de overige respondenten. Hieruit volgt dat een ruime
meerderheid dit als (zeer) goed bestempelt.

Figuur 4.4

Beoordeling uitvoering promotionele activiteiten (N=66)

89%
0%

20%

11%

40%

60%

(zeer) goed

neutraal

80%

100%

Ten aanzien van de inzet van de SZH op het gebied van promotie hebben 61
respondenten meerwaarden benoemd. Dit levert het volgende beeld op:
 organisatie van bijeenkomsten/evenementen (zoals Landleven dagen, Nationale Dag
van het Levend Erfgoed) (25 keer genoemd);
 bereik van grote doelgroep (18);
 ZeldzaamLEKKER-initiatief (12);
 verkiezing ras van het jaar (7);
 fraaie vormgeving van het promotiemateriaal, zoals website, blad e.d. (6);
 betrokken en toegankelijke instelling (4);
 veel aandacht voor kinderen (3).

Twintig respondenten hebben zwakke punten in de promotionele activiteiten genoemd.
Zij wijzen op de volgende punten:
 weinig oog voor ontwikkeling van (nieuwe) afzetkanalen en de organisatie van de
logistieke keten (8 keer genoemd);
 activiteiten rond ZeldzaamLEKKER-initiatief liggen vrijwel stil (7);
 onvoldoende gebruik van landelijke media om zo een groot publiek te bereiken (5);
 beperkte aandacht voor commerciële houders, nadruk ligt op de hobbyhouder (4);
 door veelheid aan rassen, weinig specifieke aandacht voor individuele rassen (4);
 late communicatie over activiteiten en evenementen (3);
 nauwelijks promotie in vakbladen (zoals de Boerderij, Nieuwe Oogst) (2).
Omzeteffecten
We hebben in het veldwerk enkele vragen gesteld om zicht te verkrijgen op de relatie
tussen activiteiten van de SZH op het gebied van vermarkting enerzijds en
omzeteffecten uit producten en diensten van zeldzame huisdierrassen anderzijds. Tien
respondenten waren niet in staat dit te beoordelen. De overige 59 respondenten hebben
wel een oordeel gegeven. Hieruit volgt dat – zie figuur 4.5 – er een verband tussen
38  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

beiden bestaat. Bij de helft van de respondenten leiden activiteiten van de SZH rond
vermarkting namelijk tot meer omzet uit producten en diensten van zeldzame rassen. Dit
geldt (logischerwijs) vooral voor ZeldzaamLEKKER-bedrijven en in mindere mate voor
ras- en stamboekorganisaties (die in eerste instantie niet gericht zijn op het realiseren
van omzet uit zeldzame huisdierrassen).

Figuur 4.5

Effect SZH-activiteiten op omzet uit zeldzame huisdierrassen

Ras-/stamboekorganisaties (N=36) 6% 8% 14%

ZeldzaamLEKKER-bedrijven (N=23)

17%

Totaal (N=59)

12%
0%

in (zeer) sterke mate

72%

57%

25%
20%

in redelijke mate

13%

14%
40%

13%

49%
60%

enigszins

80%

100%

geen bijdrage

De dertig respondenten die omzeteffecten hebben ervaren, noemen de volgende
omzeteffecten:
 meer inkomsten uit dierlijke producten (27 keer genoemd);
 meer inkomsten uit verkoop dieren (9);
 meer inkomsten uit toerisme (4);
 meer inkomsten uit dienstverlening zoals begrazing en leasen van dieren (3).
Verder doorvragen leert dat de volgende activiteiten van de SZH hebben bijgedragen aan
deze hogere omzet:
 ZeldzaamLEKKER-initiatief (24 keer genoemd);
 beurzen/evenementen waar de SZH zeldzame rassen onder de aandacht heeft
gebracht (14);
 belangenbehartiging van de SZH (11);
 bijeenkomsten van de SZH (9);
 educatieve/voorlichtende activiteiten van de SZH (richting scholen en kinderboerderijen (8);
 cursussen/workshops van de SZH (bijvoorbeeld over vierkantsverwaarding) (5);
 fokkerij adviezen/-ondersteuning (3);
 arrangementen die de SZH (mede) ontwikkeld heeft (2).

Ook hebben we getoetst wat het belang van de activiteiten van de SZH voor de
inkomsten van houders is. In figuur 4.6 geven we dit oordeel weer. De respondenten die
zich hier geen mening over wisten te vormen zijn buiten beschouwing gelaten.

Bureau Bartels  39

Figuur 4.6

Effect activiteiten van de SZH op inkomsten/ omzet van fokkers en houders

Ras-/stamboekorganisaties (N=36)

8%

ZeldzaamLEKKER-bedrijven (N=16)

Totaal (N=52)

17%

25%

56%

56%

13%
0%

(zeer) groot

19%

29%
20%

redelijk

13% 6%

17%
40%

beperkt

40%
60%

80%

100%

niet van belang

Zestig procent van de respondenten ziet een positief verband tussen de activiteiten van
de SZH en de inkomsten van fokkers en houders van zeldzame huisdierrassen. Wanneer
we de verschillen naar type respondenten bekijken, blijkt dit met name voor
ZeldzaamLEKKER-bedrijven te gelden. Bij dit type ziet namelijk 94% een relatie tussen
de inspanningen van de SZH en inkomsten/omzet uit producten van zeldzame
huisdierrassen. Bij de ras- en stamboekorganisaties ligt dit percentage met 44% veel
lager. Wat dit betreft roepen we in herinnering dat (zie ook de opmerking bij figuur 4.5)
ras- en stamboekorganisaties – in tegenstelling tot ZeldzaamLEKKER-bedrijven – in
eerste instantie niet zijn gericht op het genereren van omzet uit het houden van zeldzame
huisdierrassen. Uit bovenstaande figuur volgt verder dat er wel enige variatie bestaat in
de omvang van het effect van SZH-activiteiten op inkomsten van fokkers en houders.
Effectiviteit ZeldzaamLEKKER-initiatief
Wanneer we specifiek inzoomen op de effectiviteit en meerwaarde van het
ZeldzaamLEKKER-initiatief blijkt dat (zie figuur 4.7) dit initiatief een grote meerwaarde
heeft. In totaal heeft namelijk 87% van de ZeldzaamLEKKER-bedrijven aangegeven dat
zij meerwaarde ervaren als gevolg van het ZeldzaamLEKKER-initiatief. Wel bestaat er
enige variatie in de omvang van deze meerwaarde.
Figuur 4.7

Toegevoegde waarde ZeldzaamLEKKER-erkenning (N=24)

29%

0%

10%

33%

20%

30%

40%

50%

25%

60%

70%

13%

80%

(zeer) grote meerwaarde

redelijke meerwaarde

beperkte meerwaarde

geen meerwaarde

90%

100%

Om meer inzicht te verkrijgen in de effectiviteit van het ZeldzaamLEKKER-initiatief op de
omzet van de bedrijven hebben we getoetst hoe de omzet van ZeldzaamLEKKERproducten en -diensten zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Eén respondent heeft
hier geen inschatting van kunnen maken. De overige bedrijven hebben dit wel gedaan
(zie figuur 4.8).
40  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Figuur 4.8

Ontwikkeling omzet ZeldzaamLEKKER-producten en diensten tussen 2012
en 2014 (N=23)

57%
0%

10%

20%

30%

17%
40%

50%

60%

22%
70%

80%

Meer dan 10% gestegen

Tussen 0 en 10% gestegen

Ongeveer gelijk gebleven

Tussen 0 en 10% gedaald

4%
90%

Bij drie kwart van de ZeldzaamLEKKER-bedrijven is de omzet van producten en diensten
met het ZeldzaamLEKKER-label tussen 2012 en 2014 toegenomen. In de meeste
gevallen was sprake van een groei van meer dan 10%. Vijf bedrijven gaven aan dat de
omzet van ZeldzaamLEKKER-producten en -diensten in de afgelopen jaren min of meer
stabiel was, terwijl één respondent van een lichte daling in omzet sprak.
Voor zover sprake was van een stijging in omzet hebben we getoetst of het
ZeldzaamLEKKER-initiatief hierin een rol heeft gespeeld. In totaal ziet driekwart van de
bedrijven een directe relatie tussen de gerealiseerde omzetgroei en de promotionele
activiteiten die vanuit het ZeldzaamLEKKER-initiatief zijn ontplooid.
Educatie
Op het terrein van educatie heeft de SZH les- en voorlichtingsmateriaal ontwikkeld en
daarnaast tien houders een erkenning als educatief centrum gegeven. In schema 2.2
hebben we enkele voorbeelden van les- en voorlichtingsmateriaal gegeven. In paragraaf
3.5 hebben we de bekendheid en gebruikerservaringen van dit materiaal getoetst. Om
inzicht te verkrijgen in de effectiviteit van educatie hebben we hier enkele vragen over
gesteld. Allereerst geldt dat alle respondenten die bekend zijn met inspanningen van de
SZH op het gebied van educatie hier unaniem positief over oordelen. Zij vinden het van
groot belang dat de SZH werk maakt van educatie en voorlichting over zeldzame rassen.
Activiteiten op het gebied van educatie leveren de volgende meerwaarden op:
 vergroten van aandacht voor zeldzame huisdierrassen (48 keer genoemd);
 werven van nieuwe houders/fokkers (27);
 vergroten van afzet(kanalen) voor producten (7);
 vergroten van diensten vanuit zeldzame huisdierrassen (4).
Uit de gesprekken met sleutelpersonen volgt ook dat het les- en voorlichtingsmateriaal
een belangrijk instrument is om nieuwe houders te interesseren voor zeldzame
huisdierrassen. Vanwege vergrijzing van houders bestaat er een continue behoefte aan
nieuwe aanwas van houders. De verspreiding van het educatieve materiaal levert wel
knelpunten op. Scholen hebben geen middelen om een vergoeding te geven voor het
gebruik ervan en de SZH zelf ontbreekt het aan tijd en middelen om workshops op
kinderboerderijen te verzorgen.

Bureau Bartels  41

100%

4.5

Belangenbehartiging en fondsenwerving

Ook voor het laatste speerpunt, namelijk de belangenbehartiging en fondsenwerving
hebben we de effectiviteit onderzocht. In hoofdstuk 2 hebben we geïntroduceerd wat de
SZH

op

dit

gebied

doet

en

in

paragraaf

3.6

hebben

we

bekendheid

en

gebruikerservaringen hiermee besproken. In deze paragraaf verleggen we de focus naar
de effectiviteit van de inspanningen rond belangenbehartiging en fondsenwerving.
Effectiviteit belangenbehartiging
Om te beginnen hebben we de ZeldzaamLEKKER-bedrijven en ras- en
stamboekorganisaties gevraagd hoe zij vinden dat de SZH hun belangen behartigd.
Achttien respondenten hebben hier onvoldoende zicht op. De overige organisaties
hebben de belangenbehartiging wel beoordeeld. Uit figuur 4.9 blijkt dat ruim twee derde
deel van deze respondenten de belangenbehartiging als (zeer) goed bestempelt.
Figuur 4.9

Beoordeling belangenbehartiging (N=51)

71%
0%

20%

24%
40%

(zeer) goed

60%
neutraal

6%

80%

100%

(zeer) slecht

Vervolgens hebben we de respondenten gevraagd om sterke punten op het gebied van
belangenbehartiging te benoemen. In totaal hebben 41 respondenten van deze
gelegenheid gebruik gemaakt door te wijzen op de volgende punten:
 de SZH beschikt over een (zeer) groot netwerk onder houders van zeldzame rassen
(14 keer genoemd);
 de SZH is goed in staat om haar netwerk te enthousiasmeren en in te zetten rond
verschillende initiatieven op het gebied van professionalisering van de fokkerij,
voorlichting e.d. (10 keer genoemd);
 de SZH beschikt over belangrijke contacten bij overheden en met name bij het
ministerie van EZ (hiermee worden belangen rond wet- en regelgeving, subsidies,
uitbraak dierziektes e.d. op landelijk niveau behartigd (8);
 door publicitaire activiteiten brengt de SZH houders en afnemers bij elkaar (8);
 via de SZH kan toegang worden verkregen tot genetisch materiaal/expertise van
WUR/CGN (6);
 door de opzet van het paraplubestand worden zeldzame rassen beter beschermd (3);
 ondersteunende en initiërende rol bij ontstaan Gilde van traditionele schaapherders
(3);
 ondersteunende rol bij Slow Food presidia 18 voor o.a. Brandrode runderen,
Lakenvelders en Chaamse Hoen (3);
 samenwerking SZH met stichting de Oerakker, het Bosschap en het CGN binnen het
Nationaal Plan behoud van Levend Erfgoed 19 (2).

18

19

Een presidium van Slow Food bestaat uit een groep houders (producenten) die zich heeft vastgelegd op
strenge productie-eisen en aldus een internationale erkenning (presidium) van Slow Food krijgt.
Vanuit het Nationaal Plan behoud van Levend Erfgoed worden door de deelnemende partners gezamenlijke
promotieprojecten opgezet.

42  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Achtentwintig respondenten signaleren wat betreft de belangenbehartiging ook zwakke
punten. Het gaat hierbij om de volgende punten:
 contacten bij overheden/natuurbeheerders moeten beter worden benut/aangehaald
(bijvoorbeeld lobby rond wet- en regelgeving, benutten van subsidies, ter beschikking
stellen van weidegebieden) (12 keer genoemd);
 de SZH heeft te weinig personele capaciteit om belangenbehartiging goed vorm te
geven (6);
 rol rond afzet producten zeldzame huisdierrassen is beperkt (bijvoorbeeld organisatie
van logistieke keten, aanpak belemmerende wet- en regelgeving (6);
 de diversiteit aan belangen die ze pogen te behartigen is te groot (4);
 de SZH moet meer laten zien wat ze op gebied van belangenbehartiging doet. Voor
een groot deel van de achterban is dat niet zichtbaar. Zichtbaarheid vergroot
draagvlak vanuit achterban/externe partijen (3).
Effectiviteit fondsenwerving
De SZH stelt zichzelf ten doel om ondersteuning te bieden op het gebied van
fondsenwerving.

In

de

gesprekken

met

ras-

en

stamboekorganisaties

en

ZeldzaamLEKKER-bedrijven is dit onderwerp ook aan de orde gesteld. Allereerst hebben
we getoetst in welke mate de activiteiten van de SZH in de afgelopen periode er aan
hebben bijgedragen dat organisaties meer subsidies, sponsors en donateurs hebben
weten te (ver)werven. Vijf respondenten hebben geen beoordeling gegeven. Uit figuur
4.10 volgt dat de activiteiten van de SZH bij een klein deel (14 organisaties) een bijdrage
heeft geleverd aan fondsenwerving. In vier gevallen was sprake van een bemiddelende
rol van de SZH voor het verkrijgen van subsidie. In vier andere gevallen was de SZH
betrokken bij de werving van sponsors (in één van deze gevallen trad de SZH zelf als
sponsor op). In paragraaf 3.6 hebben we al inzicht gegeven in de verstrekkers van deze
subsidies en sponsoring. Bij de zes resterende organisaties was sprake van een
toename van donateurs als gevolg van promotionele activiteiten van de SZH.
Figuur 4.10

5%

Effect SZH-activiteiten op werving van fondsen (N=64)

8%

0%

9%
20%

in (zeer) sterke mate

78%
40%

60%

in redelijke mate

80%
enigszins

100%

geen bijdrage

Ten slotte hebben we getoetst welke activiteiten van de SZH met name hebben
bijgedragen aan de fondsenwerving. Hierbij zijn de volgende activiteiten genoemd:
 educatieve en voorlichtende activiteiten (6 keer genoemd);
 belangenbehartiging van de SZH (6);
 bijeenkomsten van de SZH (5);
 beurzen/evenementen waar de SZH zeldzame rassen onder de aandacht heeft
gebracht (4).

Bureau Bartels  43

44  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

5.

Bouwstenen voor de toekomst

5.1

Inleiding

De SZH spant zich op diverse wijzen in om het voortbestaan van zeldzame
huisdierrassen te waarborgen. We hebben in de voorgaande hoofdstukken uiteengezet
op welke wijze de SZH dit tracht te doen, hoe deze aanpak wordt beoordeeld en wat de
effecten hiervan zijn. In dit hoofdstuk werpen we een blik op de toekomst.
Achtereenvolgens gaan we in op bedreigingen voor het voortbestaan van zeldzame
huisdierrassen in de toekomst (paragraaf 5.2), de visie van de geraadpleegde
organisaties op de rol van de SZH in de toekomst (paragraaf 5.3) en de rol die de
geconsulteerde organisaties zelf kunnen vervullen bij de continuering van het bestaan
van de SZH en haar activiteiten (paragraaf 5.4).

5.2

Bedreigingen

In hoofdstuk 2 hebben we uiteengezet dat het interesseren van mensen voor zeldzame
huisdierrassen een belangrijke activiteit van de SZH is. Uit de groep geïnteresseerde
burgers kunnen namelijk weer nieuwe houders van zeldzame rassen en afnemers van
producten en diensten van zeldzame rassen voortkomen. Door middel van het speerpunt
vermarkten en educatie probeert de SZH burgers voor zeldzame rassen te interesseren.
Uit gesprekken met vertegenwoordigers van de SZH blijkt dat dit ook nodig is omdat bij
diverse rassen de groep houders vergrijst. Daarnaast is het voor het voortbestaan van
rassen van belang dat producten en diensten van zeldzame rassen ook geconsumeerd
worden. Hiervoor zijn activiteiten op het gebied van vermarkting onmisbaar. We gaan
eerst in op de bedreiging van vergrijzing en zullen vervolgens ook andere bedreigingen
bespreken die de geraadpleegde vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties
en ZeldzaamLEKKER-bedrijven signaleren.
Vergrijzing
In het veldwerk onder ras- en stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKER-bedrijven is
het onderwerp vergrijzing aan de orde gesteld. Vergrijzing kan op twee manieren een
bedreiging vormen:
1. Vergrijzing als bedreiging voor het voortbestaan van zeldzame rassen.
2. Vergrijzing als bedreiging voor het voortbestaan van organisaties (ras- of stamboekorganisatie of ZeldzaamLEKKER- bedrijf).
We hebben in het veldwerk voor beide risico’s van vergrijzing getoetst in hoeverre dit
voorkomt. We bespreken eerst de uitkomsten wat betreft vergrijzing als bedreiging voor
het voortbestaan van zeldzame rassen. Op basis van figuur 5.1 stellen we vast dat
vergrijzing volgens een groot deel van de respondenten – namelijk 71% – een bedreiging
voor het voortbestaan van het ras is. Wel blijkt er enige vorm van variatie te bestaan in de
mate van bedreiging. Ongeveer de helft van de respondenten spreekt van een (zeer)
sterke bedreiging voor het voortbestaan van zeldzame rassen als gevolg van vergrijzing.
Wanneer we de verschillen naar type organisatie in ogenschouw nemen blijkt dat
vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties vergrijzing veel vaker als
bedreiging voor het voortbestaan van rassen ervaren dan ZeldzaamLEKKER-bedrijven.
Bureau Bartels  45

Figuur 5.1

Mate waarin vergrijzing een bedreiging is voor het voortbestaan van zeldzame
rassen is

Ras-/stamboekorganisaties (N=45)

60%

ZeldzaamLEKKER-bedrijven (N=24)

34%

Totaal (N=69)

21%
51%

0%
(zeer) sterke mate

20%

20%

46%
20%

40%

60%

beperkte/ geringe mate

20%

29%
80%

100%

niet of nauwelijks

Om meer inzicht te verkrijgen in de effecten van vergrijzing op het voortbestaan van
rassen hebben we ook onderzocht of zich wat dit betreft verschillen tussen diersoorten
voordoen. Omdat veel ZeldzaamLEKKER-bedrijven meerdere zeldzame rassen houden,
beperken we ons tot de ras- en stamboekorganisaties. Uit bijlage II, figuur II.1 blijkt dat –
hoewel de N in sommige gevallen laag is – er verschillen in mate van bedreiging tussen
diersoorten zijn. Hieruit volgt namelijk dat het voortbestaan van met name zeldzame
pluimveerassen (kippen, eenden, duiven) en zeldzame schapen- en geitenrassen als
gevolg van vergrijzing onder druk staat. Het voortbestaan van zeldzame varkens-,
runder- en hondenrassen is in mindere mate in het geding.
Vergrijzing kan niet alleen een belemmering vormen voor het voortbestaan van zeldzame
huisdierrassen, maar ook voor het voortbestaan van ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven. De ras- en stamboekorganisaties hebben een belangrijke
waarde voor o.a. het professionaliseren van de fokkerij. De ZeldzaamLEKKER-bedrijven
vormen een belangrijk uithangbord voor zeldzame rassen richting een groter publiek,
namelijk consumenten van producten en diensten van zeldzame rassen. Het is daarom
van belang om het voortbestaan van beide typen organisaties te borgen. We hebben de
respondenten dan ook gevraagd in hoeverre vergrijzing een bedreiging is voor het
voortbestaan van hun organisaties (zie figuur 5.2).
Figuur 5.2

Mate waarin vergrijzing een bedreiging is voor het voortbestaan van ras- en
stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKER-bedrijven

Ras-/stamboekorganisaties (N=45)

58%

ZeldzaamLEKKER-bedrijven (N=24) 4%
Totaal (N=69)

30%

20%

24%

67%

40%
0%

(zeer) sterke mate

18%

22%
40%

beperkte/ geringe mate

39%
60%

80%

100%

niet of nauwelijks

Uit figuur 5.2 blijkt dat bijna twee derde deel van de organisaties aangeeft dat vergrijzing
een bedreiging is voor het voortbestaan van hun organisatie. We zien verder een scherpe
46  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

tegenstelling tussen beide typen organisaties. Slechts 4% van de ZeldzaamLEKKERbedrijven ziet vergrijzing als een zeer sterke bedreiging voor het voortbestaan van hun
organisatie. Bij de ras- en stamboekorganisaties komt dit percentage op 58% uit.
Vergrijzing is overigens niet alleen een bedreiging voor ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven, maar kan op termijn ook een bedreiging vormen voor het
voortbestaan van de SZH zelf. De doorgevoerde bezuinigingen hebben er toe geleid dat
de personele capaciteit van de SZH in de afgelopen jaren is gekrompen. Hierdoor is de
SZH steeds meer afhankelijk geworden van de vrijwillige inzet van enkele bestuursleden.
Het vinden van waardige vervangers van bestuursleden zal in de toekomst geen
eenvoudige zaak zijn.
Andere bedreigingen
We hebben in het veldwerk – naast vergrijzing – ook aandacht geschonken aan
mogelijke andere typen bedreigingen voor het voortbestaan van zeldzame
huisdierrassen. Opnieuw maken we hierbij onderscheid tussen bedreigingen voor het
voortbestaan van zeldzame huisdierrassen en bedreigingen voor het voortbestaan van
geraadpleegde organisaties. We starten met de bespreking van bedreigingen voor het
voortbestaan van zeldzame huisdierrassen. In totaal zien 45 respondenten (N=69)
andere bedreigingen. Het gaat hierbij om de volgende zaken:
 wet en regelgeving op diverse terreinen (bijvoorbeeld op gebied van dierentransport,
inentingen, slachteisen, mestuitstoot, keuringen, e.d.) (12 keer genoemd);
 inteeltproblematiek (8);
 uitbraak van dierziektes (6);
 hoge kosten van houden van dieren (6);
 veel concurrentie om weidegebieden (6);
 knelpunten rond organisatie logistieke keten (bijvoorbeeld geen kleinschalige
slachterijen) (6);
 nauwelijks mogelijkheden/ruimte voor KI bij zeldzame rassen (5);
 afschaffing van het melkquotum (hierdoor worden er meer zuivelproducten
geproduceerd en dalen de prijzen in het reguliere segment (nog verder onder het
prijsniveau van producten van zeldzame runderrassen) (5);
 beperkte bereidheid consument om meerprijs te betalen voor producten van zeldzame
rassen (5);
 zeldzame huisdierrassen ‘scoren‘ slechter qua opbrengst (laag) en mestuitstoot
(hoog) (3);
 beperkt kennisniveau van hobbyhouders op gebied van fokkerij (3).
Uit de raadpleging van sleutelpersonen volgt dat zij – naast vergrijzing – ook met name
bedreigingen voor het voortbestaan van zeldzame rassen zien in wet- en regelgeving die
afgestemd is op de reguliere veehouderij en inteeltproblematiek (dit laatste vooral bij
kleine dieren). Verder wijzen zij op beperkingen rond het diervervoer, hoge kosten van KI
en de almaar groter wordende afstand tussen de maatschappij en de agrarische sector.
Zoals gezegd hebben we ook onderzocht welke andere bedreigingen – naast vergrijzing
– er bestaan voor het voortbestaan van ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven. In totaal hebben 29 organisaties de volgende andere typen
Bureau Bartels  47

bedreigingen genoemd:
 wet en regelgeving op diverse terreinen (bijvoorbeeld op gebied van dierentransport,
inentingen, slachteisen, mestuitstoot, keuringen, e.d.) (8 keer genoemd);
 hoge kosten van houden van dieren (5);
 knelpunten rond organisatie logistieke keten (bijvoorbeeld geen kleinschalige
slachterijen) (5).
 veel concurrentie om weidegebieden (4);
 beperkte/geen interesse van houders in professionalisering fokkerij (4);
 steeds minder mensen met ruimte om dieren te houden (3);
 beperkte bereidheid consument om meerprijs te betalen voor producten van zeldzame
rassen (3);
 inteeltproblematiek (3).

5.3

Rol SZH in de toekomst

In de gesprekken met vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven hebben we ook de rol van de SZH in de toekomst
besproken. De respondenten zijn het er unaniem over eens dat het van groot belang is
dat de SZH zich ook naar de toekomst toe in blijft zetten voor de ondersteuning van
fokkers en houders van zeldzame huisdierrassen. We hebben onderzocht wat de
consequenties zouden zijn wanneer de SZH haar activiteiten zou staken. Alle
respondenten geven aan dat dit nadelige gevolgen zal hebben. Zij hebben op de
volgende risico’s gewezen:
 minder zeldzame huisdierrassen/uitsterven kwetsbare rassen (20 keer genoemd);
 minder aandacht/promotie voor zeldzame huisdierrassen (19);
 verdwijnen van groot netwerk SZH (17);
 minder houders van zeldzame huisdierrassen (16);
 minder foktechnische kennis/meer amateurisme in fokkerij (15);
 ontbreken organiserende en coördinerende rol rond fokkerij (13);
 geen belangenbehartiging richting overheden en WUR/CGN (10).
De geraadpleegde ZeldzaamLEKKER-bedrijven en ras- en stamboekorganisaties zijn in
de gelegenheid gesteld ten aanzien van het activiteitenaanbod van de SZH
wijzigingssuggesties te doen. Om te beginnen hebben we geïnventariseerd of de SZH in
de optiek van de geraadpleegde organisaties bestaande activiteiten intensiever zouden
moeten oppakken. In totaal hebben 35 respondenten hier suggesties voor gedaan. Het
gaat hierbij om de volgende zaken:
 meer inzet op belangenbehartiging/lobbywerk richting met name overheden
(bijvoorbeeld rond wet- en regelgeving op gebied van dierentransport, inentingen,
slachteisen, mestuitstoot, keuringen, e.d., benutten van subsidies, ter beschikking
stellen van weidegebieden) (16 keer genoemd);
 meer inzet op promotionele activiteiten (vooral door middel van ZeldzaamLEKKER)
om zo een impuls te geven aan de consumptie van producten van zeldzame
huisdierrassen (14);
 meer ondersteuning bij de organisatie van logistieke ketens voor de afzet van
producten van zeldzame huisdierrassen. Volumes van dieren en producten zijn vaak
te klein voor de gangbare verwerking en alternatieven hiervoor zijn nauwelijks voor
48  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

handen. (7);
 meer ondersteuning op het gebied van fondsenwerving voor de fokkerij (3);
 meer ondersteuning bij het opzetten van registratiesystemen voor van zeldzame
huisdierrassen (2).
Verder geven diverse respondenten in algemene zin aan dat de SZH meer aan ‘follow up’
van activiteiten zou moeten doen. In hun beleving initieert de SZH activiteiten maar is er
onvoldoende oog of capaciteit om hier op de juiste manier een vervolg aan te geven
zodat deze ook daadwerkelijk geborgd blijven voor de toekomst. Wat deze respondenten
betreft dient de SZH of wel meer follow up aan activiteiten te geven of beter te prioriteren
waar zij op wenst in te zetten. Dit laatste betekent dus dat de SZH met een krimpend
budget en minder medewerkers meer moet overwegen op welke activiteiten zij de focus
wenst te leggen.
Vervolgens hebben we de respondenten gevraagd of de SZH ook activiteiten
onderneemt die wat hen betreft beter kunnen worden afgebouwd of worden gestaakt.
Vrijwel alle respondenten (65 van de 69) geven aan dat zij geen activiteiten kunnen
bedenken die weinig zinvol zijn. Zij vinden dus dat de SZH door moet gaan met het
aanbieden van het activiteitenpalet zoals dat nu bestaat. Slechts vier respondenten doen
een suggestie voor het stopzetten van activiteiten. Het gaat hierbij om uiteenlopende
zaken20. Er bestaat dus geen breed draagvlak voor het staken van specifieke activiteiten.
Ten slotte hebben we de respondenten gevraagd of zij nog suggesties hebben voor
nieuwe activiteiten die de SZH wat hen betreft zou moeten oppakken. Opnieuw blijkt dat
verreweg de meeste respondenten tevreden zijn over het activiteitenaanbod van de SZH.
Slechts acht respondenten doen suggesties voor nieuwe activiteiten. Vier respondenten
geven aan dat de Nationale Dag van het Levend Erfgoed wat hen betreft weer wordt
georganiseerd. Twee respondenten vinden dat de SZH activiteiten moet ondernemen om
producten van zeldzame rassen in restaurants te krijgen. Eén respondent pleit voor meer
tentoonstellingen van kleine zeldzame huisdierrassen zoals pluimvee en konijnen om zo
meer toekomstige houders te werven en één respondent zou graag zien dat materiaal
van de SZH (zoals artikelen) ook door middel van een digitale databank is te raadplegen.

5.4

Bijdrage aan activiteiten SZH

De subsidie van de SZH is in de afgelopen jaren afgebouwd. Zoals we in hoofdstuk 2
hebben uitgewerkt veronderstelt het ministerie van EZ dat de SZH ook zelf in staat moet
zijn om financiering voor haar activiteiten uit de markt te verwerven. Uit de raadpleging
van ZeldzaamLEKKER-bedrijven en ras- en stamboekorganisaties volgt dat de SZH bij
een beperkt aantal organisaties een rol heeft gehad op het gebied van fondsenwerving
(zie paragraaf 3.6 en 4.5).
Om te toetsen in hoeverre houders en fokkers van zeldzame huisdierrassen in staat zijn
om een extra bijdrage aan de SZH te leveren, hebben we enkele vragen gesteld.
20

Vier respondenten noemen activiteiten waar de SZH wat hen betreft mee kan stoppen. Het gaat hierbij om
de volgende activiteiten: ZeldzaamLEKKER, educatieve activiteiten, blad ZeldzaamHuisdier en uitlenen
van grote dieren aan kinderboerderijen die daar onvoldoende ruimte voor hebben.

Bureau Bartels  49

Allereerst hebben we onderzocht hoe rendabel het houden van zeldzame huisdierrassen
in de praktijk is. Onder het rendabel houden van rassen verstaan we dan dat houders in
ieder geval in staat zijn om de directe kosten van het houden van de dieren af te dekken
met de opbrengsten uit verkoop van dieren of uit producten en diensten van zeldzame
huisdierrassen. Zes organisaties wisten hier geen antwoord op te geven. De overige 39
ras- en stamboekorganisaties hebben hier wel een inschatting van gemaakt. Hieruit volgt
dat bij gemiddeld 17% van de bij ras- en stamboekorganisaties aangesloten leden sprake
is van een rendabele houderij in de zin dat deze houders de directe kosten van het
houden van zeldzame rassen met de opbrengsten kunnen afdekken. Bij de overgrote
meerderheid – namelijk 83% van de houders – is dit dus niet zo. Met andere woorden bij
verreweg de meeste houders is het houden van zeldzame huisdierrassen niet meer dan
een hobby die geld kost in plaats van dit oplevert.

Ook bij de ZeldzaamLEKKER-bedrijven hebben we onderzocht of het houden van
zeldzame rassen voor hen rendabel is in de zin dat zij hiermee uit de directe kosten
komen. Dit blijkt bij 79% van de ZeldzaamLEKKER-bedrijven het geval te zijn. Zij kunnen
met het houden van zeldzame rassen ten minste de directe kosten dekken. Bij de overige
21% is dat niet het geval en betreft het houden van zeldzame huisdierrassen niet meer
dan een hobbymatige activiteit naast de reguliere veehouderij of wordt het houden van de
zeldzame rassen gecombineerd met recreatieve en toeristische activiteiten.
Samenvattend kunnen we dus stellen dat ongeveer 20% van de leden van ras- en
stamboekorganisaties en ongeveer 80% van de ZeldzaamLEKKER-bedrijven op een
rendabele wijze zeldzame dieren kunnen houden. We hebben bij beide typen
organisaties gevraagd of zij in staat zouden zijn om (iets) te betalen of een vergoeding te
geven voor de diensten van de SZH en voor zover zij daartoe in staat zijn of zij daar ook
toe bereid zijn (zie tabel 5.1).

Tabel 5.1

Mate waarin organisaties in staat en bereid zijn om een financiële bijdrage aan
de diensten van de SZH te leveren
Ras/-stamboekorganisaties
(N=45)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=24)

Totaal (N=69)

In staat tot bijdrage

40%

58%

46%

Niet in staat tot bijdrage

49%

38%

45%

Weet niet

11%

4%

9%

Totaal

100%

100%

100%

Ras/-stamboekorganisaties
(N=18)

ZeldzaamLEKKERbedrijven (N=14)

Totaal (N=32)

Bereid tot bijdrage

79%

86%

81%

Niet bereid tot bijdrage

17%

7%

13%

Weet niet

6%

7%

6%

Totaal

100%

100%

100%

Antwoordcategorie

Antwoordcategorie

50  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Uit bovenstaande tabel volgt dat bijna de helft van de respondenten – en dan met name
ZeldzaamLEKKER-bedrijven – in staat is tot een financiële bijdrage voor de diensten van
de SZH. Het merendeel van hen is ook bereid om deze daadwerkelijk te leveren. Wel
plaatsen deze respondenten de kanttekening dat zij dit alleen zullen doen als het gaat om
activiteiten waar zij zelf baat bij hebben of die specifiek op hun ras gericht zijn. Het gaat
hier dus niet om een algemene bijdrage aan de exploitatie van de SZH.

Bureau Bartels  51

52  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

6.

Conclusies en aanbevelingen

6.1

Inleiding

In dit hoofdstuk presenteren we in samenvattende zin de belangrijkste conclusies die uit
de voorgaande hoofdstukken kunnen worden getrokken. Bovendien reiken we, in de
vorm van concrete aanbevelingen, een aantal bouwstenen voor de toekomst aan.

6.2

Samenvattende conclusies

Om het behoud van biodiversiteit te borgen heeft Nederland zich gecommitteerd aan
diverse internationale afspraken. Belangrijke voorbeelden hiervan zijn het Verdrag inzake
Biologische Diversiteit uit 1992 en het Global Plan of Action on Animal Genetic
Resources for Food and Agriculture van de FAO uit 2007. Uit deze afspraken vloeien
verplichtingen voort rond het in situ behoud van zeldzame huisdierrassen. De
Subsidieregeling Zeldzame Huisdierrassen is een belangrijk instrument waarmee
Nederland invulling geeft aan deze afspraken. Voorheen konden fokkers en houders van
zeldzame huisdierrassen zelf een beroep op deze subsidieregeling doen. Sinds 2008
wordt deze subsidie aan de Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH) verstrekt. In het
voorjaar van 2015 is de Subsidieregeling Zeldzame Huisdierrassen geëvalueerd. Deze
evaluatie is gebaseerd op de raadpleging van schriftelijke en digitale bronnen, consultatie
van vertegenwoordigers van de SZH en het ministerie van EZ en telefonische
raadpleging van 45 ras- en stamboekorganisaties en 24 ZeldzaamLEKKER-bedrijven.

Speerpunten SZH
De SZH heeft als doel om een bijdrage te leveren aan het behoud van zeldzame
huisdierrassen. Er zijn diverse redenen waarom dat van belang is. Allereerst kan hiermee
worden voldaan aan het nakomen van de internationale verplichtingen. In aanvulling
hierop kan de genetische diversiteit van landbouwhuisdieren hiermee worden geborgd.
Dit laatste is in het kader van voedselzekerheid van essentieel belang. Immers door
dierzieken,

genetische

problemen,

veranderende

consumentenvoorkeuren

en

aanpassingen in wet- en regelgeving kan behoefte ontstaan aan het ‘oude’ genetische
materiaal van zeldzame huisdierrassen. Verder kan aan zeldzame huisdierrassen ook
een cultuurhistorische waarde worden ontleend. Ten slotte hebben zeldzame huisdierrassen een positieve uitwerking op de toeristisch-recreatieve sector. De SZH heeft haar
doelstelling vertaald in een drietal speerpunten, namelijk 1) professionalisering van de
fokkerijstructuur, 2) vermarkten en educatie en 3) belangenbehartiging en
fondsenwerving.
Ten aanzien van het eerste speerpunt biedt de SZH ondersteuning bij de uitvoering van
professionele fokprogramma’s. De SZH werkt op dit terrein nauw samen met het
Centrum voor Genetische bronnen Nederland (CGN) van de WUR. Zo speelt de SZH een
belangrijke rol in de vraagarticulatie richting het CGN. Daarnaast maakt de SZH de
vertaalslag van fokkerijkennis van het CGN naar de praktijk door cursussen en lezingen
te organiseren of fokadviezen te verstrekken. Verder heeft de SZH een bemiddelende rol
bij het gebruik van de genenbank van het CGN voor fokprogramma’s. Het CGN maakt op
Bureau Bartels  53

haar beurt gebruik van het netwerk van de SZH om genetisch materiaal bij houders te
verzamelen, dit te gebruiken voor onderzoeksdoeleinden en dit op te slaan in de
genenbank. Uit de evaluatie blijkt dat er sprake is van een heldere taakverdeling tussen
de SZH en het CGN en dat deze samenwerking voorspoedig verloopt.
Wat het tweede speerpunt betreft verleent de SZH ondersteuning aan fokkers en houders
bij het vermarkten van producten en diensten van zeldzame huisdierrassen om aldus tot
(meer) rendabele vormen van ondernemen te komen. Uit de evaluatie volgt namelijk dat
houders en fokkers van zeldzame huisdierrassen veelal niet kunnen concurreren met
gangbare rassen. De SZH helpt in de zoektocht naar alternatieve afzetkanalen en heeft
hiertoe het ZeldzaamLEKKER-initiatief ontwikkeld. Op het gebied van educatie
onderneemt de SZH diverse activiteiten om enerzijds de aandacht van afnemers van
producten en diensten van zeldzame huisdieren te trekken en anderzijds nieuwe houders
en fokkers van zeldzame rassen te werven. Dit laatste is van groot belang omdat bij de
huidige groep fokkers en houders sprake is van een toenemende vergrijzing.

Het laatste speerpunt omvat belangenbehartiging en fondsenwerving. De rol van
belangenbehartiger heeft met name betrekking op wet- en regelgeving. Bestaande weten regelgeving is hoofdzakelijk gericht op de gangbare veehouderij. Hierdoor kan deze
knellend werken op de veelal kleinschalige activiteiten van zeldzame huisdierrassen. Een
voorbeeld hiervan betreft voorschriften rond het ruimen van dieren bij de uitbraak van
dierziekten. Ter bescherming van zeldzame huisdieren bij dierziektes heeft de SZH een
centrale rol in de opzet en uitrol van het paraplubestand. Ten slotte probeert de SZH
fondsen te werven. Dit doet zij door het donateurs te werven of door financiering voor
specifieke projecten te verkrijgen.
Financiering SZH
Tot en met 2012 ontving de SZH jaarlijks een subsidie van € 200.000,-. Als gevolg van
bezuinigingen bij de Rijksoverheid is deze subsidie fors gekort en in drie jaar tijd
afgebouwd tot jaarlijks € 80.000,-. Het ministerie van EZ veronderstelt dat de SZH ook
middelen uit de markt kan genereren. Uit de gesprekken met vertegenwoordigers van de
SZH en van ras- en stamboekorganisaties blijkt dat dit niet eenvoudig is. De financiële
gegevens onderstrepen dit. In de periode die deze evaluatie beslaat zijn de middelen uit
fondsenwerving namelijk niet toegenomen, maar juist gedaald. Verder blijkt ook dat het
aantal donateurs in de afgelopen jaren is afgenomen.
Door de krimp in middelen is de personele capaciteit van de SZH verkleind. Dit heeft
direct gevolgen voor de activiteiten van de SZH. Zo wordt de Nationale Dag van het
Levend Erfgoed vanaf 2013 niet meer georganiseerd en kan sinds 2014 niet meer
worden ingezet op de (verdere) ontwikkeling van het ZeldzaamLEKKER-initiatief.
Hierdoor heeft de SZH op het gebied van vermarkten en educatie fors aan slagkracht
ingeboet.
Zoals eerder genoemd wordt verondersteld dat de SZH ook middelen uit de markt zou
kunnen

genereren.

In

de

gesprekken

met

ras-

en

stamboekorganisaties

en

ZeldzaamLEKKER-bedrijven is aan de orde gesteld of zij een bijdrage kunnen leveren
aan het voortbestaan van de SZH. Hieruit volgt dat het houden van zeldzame rassen
54  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

voor een ruime meerderheid van de achterban van ras- en stamboekorganisaties een
hobbymatige activiteit is die geen inkomsten oplevert. Daar staat tegenover dat het
merendeel van de ZeldzaamLEKKER-bedrijven wel op een economisch rendabele wijze
zeldzame huisdierrassen houden. Bij beide typen respondenten is onderzocht of zij in
staat en bereid zijn om een financiële bijdrage te leveren. Minder dan de helft van de
respondenten zegt hiertoe in staat te zijn. De meeste partijen die in staat zijn tot het
leveren van een bijdrage zijn hiertoe ook bereid mits het gaat om activiteiten waar zij zelf
direct baat bij hebben. Organisaties zijn dus niet bereid om een bijdrage te leveren aan
algemene exploitatiekosten van de SZH.
Organisatie en uitvoering activiteiten
De telefonische raadpleging van ras- en stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKERbedrijven leert dat er grote tevredenheid bestaat over de wijze waarop de SZH invulling
en uitvoering aan haar activiteiten geeft. Wat de meerderheid van de respondenten
betreft bestaat er dan ook geen aanleiding om wijzigingen in activiteiten door te voeren.
Op het gebied van informatievoorziening zet de SZH diverse instrumenten in. Vrijwel alle
geraadpleegde organisaties maken gebruik van dit instrumentarium. Hiermee verschaffen
zij zich toegang tot kennis op het gebied van fokkerij, contacten met houders en
afnemers en ideeën voor vermarkten van producten en diensten. Vooral instrumenten als
de website van de SZH, de nieuwsbrief en het blad ZeldzaamHuisdier worden intensief
benut.
De SZH ondersteunt fokkers en houders bij de professionalisering van de fokkerij door
cursussen en workshops aan te bieden en advies te geven. Ongeveer de helft van de
geraadpleegde organisaties maakt hier gebruik van. Deze organisaties zijn hier over het
algemeen zeer tevreden over. Deelname aan deze activiteiten leidt namelijk onder meer
tot uitbreiding van kennis op het gebied van fokkerij en vergroting van het netwerk.
De SZH vervult een organiserende rol bij diverse bijeenkomsten en evenementen zoals
de jaarlijkse fokker- en vriendendag, het meerdaagse evenement ‘Beleef het landleven’
en (tot 2012) de Nationale Dag van het Levend Erfgoed. Een meerderheid van de
geraadpleegde organisaties heeft deze bijeenkomsten en evenementen bezocht. Dit
geldt in het bijzonder voor de Nationale Dag van het Levend Erfgoed die onder de
respondenten zeer populair was. Navraag leert dat bezoekers de bijeenkomsten vooral
benutten om hun netwerk te ontmoeten en uit te breiden. Verder hebben bijeenkomsten
en evenementen een belangrijke rol rond het interesseren en werven van nieuwe
houders en fokkers en bieden bijeenkomsten kansen om producten van zeldzame
huisdierrassen te presenteren en af te zetten.
Driekwart van de geraadpleegde ras- en stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKERbedrijven is op de hoogte van de inzet die de SZH pleegt om les- en
voorlichtingsmateriaal te ontwikkelen en verspreiden. Een ruime meerderheid van hen is
tevreden over de inhoud en presentatie van dit materiaal. Door middel van les- en
voorlichtingsmateriaal kan de aandacht voor zeldzame huisdierrassen worden vergroot.
Dit draagt bij aan de werving van nieuwe houders en fokkers.
Bureau Bartels  55

De ZeldzaamLEKKER-bedrijven zijn over het algemeen tevreden over de wijze waarop
de SZH invulling geeft aan het ZeldzaamLEKKER-initiatief. Bij driekwart van de
ZeldzaamLEKKER-bedrijven is de omzet van ZeldzaamLEKKER-producten sinds 2012
toegenomen. Deze omzetgroei wordt voor een belangrijk deel toegeschreven aan het
ZeldzaamLEKKER-initiatief. Wel geven diverse bedrijven aan dat de SZH wat hen betreft
meer aandacht zou moeten besteden aan de verdere uitrol en promotie van dit initiatief.
Ongeveer de helft van de vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties en
ZeldzaamLEKKER-bedrijven is bekend met het paraplubestand. Deze organisaties zijn
(zeer) tevreden over dit initiatief en verwachten dat hiermee zeldzame huisdierrassen bij
de uitbraak van dierziekten kunnen worden behouden. Ten aanzien van de verdere uitrol
van dit initiatief geven respondenten aan dat door aansluiting te zoeken bij bestaande
registratiesystemen het vullen van het paraplubestand kan worden versneld. Ten slotte
wijzen diverse respondenten erop dat de bekendheid van dit initiatief nog meer vergroot
kan worden. Dit zal het draagvlak en de bereidheid om hieraan mee te werken vergroten.
Effectiviteit en meerwaarde
De SZH heeft volgens een ruime meerderheid van de geraadpleegde organisaties en
sleutelpersonen in de afgelopen jaren een (zeer) belangrijke rol vervuld bij het in stand
houden van zeldzame huisdierrassen. Men wijst hierbij met name op de netwerkfunctie
die de SZH vervult. Vanuit de netwerkfunctie biedt de SZH haar achterban en partners
een platform voor ontmoeting en uitwisseling van foktechnische kennis.
Drie kwart van de respondenten heeft aangegeven dat de SZH-activiteiten op het gebied
van professionalisering van de fokkerij hebben geleid tot een versterking van de
foktechnische kennis. Deze foktechnische kennis is onder meer aangewend om
fokplannen en -programma’s te verbeteren of vernieuwen en de inteeltproblematiek aan
te pakken. Een groot deel van de geraadpleegde organisaties ziet een directe link tussen
SZH-activiteiten en verbeteringen in de fokkerij. Vertegenwoordigers van de SZH geven
op hun beurt aan dat onder houders sprake is van een toenemend besef is dat zij
schatbeheerders van zeldzame rassen zijn. Naast inhoudelijke foktechnische
ondersteuning heeft de SZH ook een belangrijke rol in de vertaalslag van foktechnische
kennis naar de praktijk. Verder vervult de SZH op het gebied van professionalisering een
sleutelrol in de afstemming met het CGN.
Vrijwel alle organisaties geven aan dat de SZH een belangrijke bijdrage heeft geleverd
aan de promotie van zeldzame rassen. Dit betreft zowel promotie rond de afzet van
producten en diensten (vermarkten) als promotie in het kader van voorlichting en
educatie. Met name bij ZeldzaamLEKKER-bedrijven heeft deze promotie zijn weerslag op
de omzet uit producten en diensten van zeldzame rassen. De belangrijkste activiteit in
het kader van promotie betreft de organisatie van diverse bijeenkomsten en
evenementen. Zoals eerder genoemd is de verminderde aandacht
ZeldzaamLEKKER-initiatief een kwetsbaar punt op het gebied van promotie.

voor

het

Een meerderheid van de geraadpleegde organisaties is tevreden over de manier waarop
de SZH invulling geeft aan haar rol als belangenbehartiger van zeldzame rassen.
Wederom geldt dat het grote netwerk van de SZH – en dan met name contacten met de
56  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

overheid en het CGN – hierin een belangrijke rol vervuld. Enkele in het oog springende
wapenfeiten op het gebied van belangenbehartiging zijn de opzet van het parapubestand,
en de initiërende rol rond het Gilde van traditionele schaapherders. Wel geven diverse
respondenten aan dat de SZH in hun optiek (nog) meer zou kunnen betekenen op het
gebied van belangenbehartiging. Hierbij wordt gewezen op de promotionele rol rond
ZeldzaamLEKKER en de lobby in de richting van de overheid (als het gaat om
klemmende wet- en regelgeving) en richting natuurbeheerders (wat betreft toegang tot
weidegebieden).
Op het gebied van fondsenwerving heeft de SZH een bescheiden rol. Bij een klein deel
van de organisaties heeft de SZH een rol vervuld door te bemiddelen en doorverwijzen
naar subsidies en sponsoring of doordat promotionele activiteiten van de SZH leiden tot
een groei in donateurs bij ras- en stamboekorganisaties.
Bedreigingen voortbestaan
Uit de raadpleging van ras- en stamboekorganisaties en ZeldzaamLEKKER-bedrijven en
sleutelpersonen blijkt dat er diverse bedreigingen bestaan voor het voortbestaan van
zeldzame huisdierrassen. Eén van de belangrijkste bedreigingen is de vergrijzing van
houders. Drie kwart van de geraadpleegde organisaties ziet dit als een concrete
bedreiging. Overigens vormt vergrijzing niet alleen een bedreiging voor het voortbestaan
van zeldzame huisdierrassen, maar ook voor het voortbestaan van organisaties die zich
bekommeren om zeldzame huisdierrassen. Bijna twee derde deel van de respondenten
en vooral vertegenwoordigers van ras- en stamboekorganisaties heeft aangegeven dat
hun toekomst onder druk staat als gevolg van vergrijzing. Met het oog op de toekomst is
het werven van nieuwe houders dus een belangrijk aandachtspunt.
Naast vergrijzing zijn er meer bedreigingen voor het voortbestaan van zeldzame
huisdierrassen en organisaties die deze rassen een warm hart toedragen. Prominente
andere bedreigingen worden gevormd door knellende wet- en regelgeving (op het gebied
van transport, mestuitstoot, e.d.), inteeltproblematiek en hoge kosten die met het houden
van zeldzame huisdieren gepaard gaan.
Toekomst
Wat betreft de toekomst zijn respondenten het er unaniem over eens dat de SZH zich in
moet blijven zetten voor het behoud van zeldzame huisdierrassen. De SZH vervult
namelijk een onmisbare rol met name op het gebied van promotie, foktechnische
deskundigheid en belangenbehartiging. Wanneer de SZH haar activiteiten zou staken
heeft dit verregaande gevolgen voor de professionaliteit van de fokkerij en voor de
promotie van zeldzame huisdierrassen. Daarnaast zal dan ook het netwerk van de SZH
verdwijnen. Volgens ras- en stamboekorganisaties leidt dit op termijn tot een daling van
het aantal houders, minder variatie in rassen en krimp in de omvang van populaties.
Ten aanzien van de toekomst zien de geraadpleegde organisaties en sleutelpersonen
enkele aandachtspunten. Om te beginnen wijzen zij op kansen die er liggen op het terrein
van belangenbehartiging. Wet- en regelgeving is geënt op de gangbare veehouderij. Dit
stuit op diverse problemen bij kleinschalige houders van zeldzame rassen. Hierbij dient
gedacht te worden aan knelpunten rond dierentransport, inentingen, slachteisen,
Bureau Bartels  57

mestuitstoot, keuringen, e.d. Op deze terreinen biedt het verkrijgen van een
uitzonderingspositie meer mogelijkheden voor een rendabele bedrijfsvoering. Een ander
aandachtspunt op het gebied van belangenbehartiging is de lobby richting
natuurbeheerders om voor zeldzame huisdierrassen meer toegang te verkrijgen tot
weidegebieden.
Een aandachtspunt op het gebied van vermarkten van producten van zeldzame
huisdierrassen betreffen knelpunten bij de organisatie van de logistieke keten. De
volumes van dierlijke producten uit zeldzame huisdierrassen zijn veelal dusdanig klein
dat deze niet in aanmerking komen voor gangbare verwerking. Met name
ZeldzaamLEKKER-bedrijven geven aan dat zij onvoldoende mogelijkheden zien voor de
verwerking van hun producten. In het verlengde hiervan geven respondenten aan dat
promotie van producten van zeldzame huisdierrassen een aandachtspunt is. Het
ZeldzaamLEKKER-initiatief is wat hen betreft hiervoor een geschikt vehikel. Echter als
gevolg van bezuinigingen komt promotie steeds meer in het gedrang.
Tot slot wijzen sleutelpersonen en partners uit het veld op de vergrijzing van houders, die
op termijn het voortbestaan van vooral kwetsbare populaties kan bedreigen. Zij
onderstrepen dan ook de noodzaak om aandacht te besteden aan de werving van
nieuwe houders.

6.3

Aanbevelingen

In deze afrondende paragraaf zullen we op grond van de voorgaande uitkomsten een
aantal aanbevelingen formuleren. In het onderstaande presenteren we deze bouwstenen
in de vorm van concrete aanbevelingen en bijbehorende onderbouwing.

1. Breng meer focus aan in SZH-activiteiten.
Toelichting
De SZH is een kleine organisatie die bovendien gekrompen is in de afgelopen jaren. Dit
vraagt daarom ook om keuzes te maken in de activiteiten die de SZH nog kan blijven
doen. Aan de andere kant signaleren partners dat de SZH niet meer goed in staat is om
aan alle activiteiten die in de afgelopen jaren zijn geïnitieerd op een volwaardige wijze
follow up te geven. Versnippering van activiteiten ligt hierdoor nadrukkelijk op de loer. Er
bestaat daarom behoefte aan meer focus in de activiteiten (zie aanbeveling 2).

2. Zet als SZH met name in op vergroten fokkerijkennis en voorlichting/ educatie.
Toelichting
Vergroten fokkerijkennis is een speerpunt van het ministerie van EZ. Verder blijkt uit de
resultaten van de evaluatie dat de achterban de activiteiten van de SZH op dit thema erg
goed waardeert. Voorlichting en educatie wordt echter steeds belangrijker in verband met
vergrijzing zoals duidelijk uit de evaluatie naar voren gekomen is. Het is daarom zeer
belangrijk dat de SZH daar aan blijft werken c.q. versterkt daarop inzet. Aandacht voor
voorlichting en educatie wordt steeds meer een noodzakelijke voorwaarde om zinvol in te
58  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

kunnen blijven zetten op het (EZ-)speerpunt van bevorderen van fokkerijkennis. Als er in
komende periode niet voldoende ‘nieuwe aanwas’ komt binnen de verschillende
fokkerijorganisaties/fokkers valt er steeds minder fokkerijkennis over te dragen.

3. Overweeg om meer middelen voor de SZH ter beschikking te stellen.
Toelichting
Gebleken is dat het verwerven van additionele middelen – mede vanwege het
kleinschalige karakter van SZH – geen haalbare c.q. realistische optie is geweest. Mede
daarom is de SZH in de afgelopen periode in een gevaarlijke negatieve spiraal beland die
haar continuïteit bedreigt. Dit terwijl uit de evaluatie blijkt dat de SZH duidelijk een
toegevoegde waarde heeft voor houders van zeldzame huisdierrassen op het gebied van
professionalisering en promotie. Daarnaast speelt – zie aanbeveling 2 – de noodzaak
mee om (extra) inzet te (blijven) plegen op voorlichting en educatie. Met haar huidige
middelen kan de SZH niet echt ‘een vuist maken’ op haar speerpunten: het bevorderen
van fokkerijkennis en aandacht voor voorlichting en educatie.

4. Onderzoek als SZH op welke manier het vermarkten van producten van
zeldzame huisdierrassen kan worden versterkt.
Toelichting
Op het gebied van vermarkten van producten van zeldzame huisdierrassen lopen
houders tegen enkele knelpunten aan. Allereerst wijzen houders op de verminderde inzet
van de SZH op promotionele activiteiten zoals ZeldzaamLEKKER. Hierdoor wordt het
moeilijker om producten te promoten en af te zetten. Verder hebben houders ook
behoefte aan meer ondersteuning bij het vinden van afzetkanalen voor hun producten.
Omdat het niet mogelijk is om te concurreren met de gangbare veehouderij, is het van
belang om geschikte nichemarkten te vinden. Daarnaast geven houders aan dat er
onvoldoende verwerkers van producten van zeldzame huisdierrassen voor handen zijn.
Voor de gangbare verwerking zijn de volumes veelal te klein en kosten te hoog.

5. Onderzoek als SZH op welke manier de rol van belangenbehartiger kan worden
versterkt.
Toelichting
Wet- en regelgeving is geënt op de gangbare grootschalige veehouderij en sluit daardoor
niet goed aan bij de kleinschaligheid van zeldzame huisdierrassen. Ten aanzien van
deze wet- en regelgeving bestaat er op verschillende terreinen behoefte aan het
verkrijgen van een uitzonderingspositie. Hierbij dient gedacht te worden aan wet- en
regelgeving op het gebied van inentingen, transport, slacht e.d. Naast
belangenbehartiging op het gebied van wet- en regelgeving bestaat er ook behoefte aan
lobbywerk richting natuurbeheerders om aldus toegang tot weidegebieden te verkrijgen.

Bureau Bartels  59

6. Zet als SZH meer in op het vergroten van de bekendheid van het
paraplubestand.
Toelichting
Uit het veldwerk blijkt dat slechts de helft van de geraadpleegde organisaties op de
hoogte is van het bestaan van het paraplubestand. Daarnaast blijkt dat vooralsnog een
klein deel van de zeldzame huisdierrassen in het bestand is opgenomen. Het vullen van
het paraplubestand is een tijdsintensieve klus die veel uitleg over- en afstemming met
ras- en stamboekorganisaties vergt. Wanneer de bekendheid van het bestand en haar
nut en meerwaarde meer worden uitgedragen kan op een effectievere manier worden
gewerkt aan het vullen van dit bestand.

60  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Literatuur
Ministerie van Economische Zaken, 2011-2014
Subsidiebeschikkingen
Stichting Zeldzame Huisdierrassen, 2011
Meerjarenplan 2011-2013
Stichting Zeldzame Huisdierrassen, 2011-2014
Diverse jaarverslagen, resultatenoverzichten en subsidieverzoeken
Stichting Zeldzame Huisdierrassen, Stichting De Oerakker, het Bosschap en het Centrum
voor Genetische bronnen Nederland, 2013
Nationaal Plan voor het in situ behoud en de stimulering van ons Nederlands levend
cultureel erfgoed

Geraadpleegde websites
www.szh.nl
www.zeldzaamlekker.nl

Bureau Bartels  61

62  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Bijlage I

Geraadpleegde sleutelpersonen

Naam

Organisatie

drs. G.M.J.M. Boink

Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH)

mw. ir. M.C.W. Graf

Ministerie van Economische Zaken (EZ)

ir. S.J. Hiemstra

Stichting Zeldzame Huisdierrassen/ Centrum voor
Genetische Bronnen Nederland (CGN)

drs. W. Roeterdink

Ministerie van Economische Zaken (EZ)

mw. dr. A.W. Zegwaard

Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH)

Bureau Bartels  63

64  Evaluatie regeling Zeldzame Huisdierrassen

Bijlage II
Figuur II.1

Tabellen
Mate waarin vergrijzing een bedreiging voor het voortbestaan van zeldzame
rassen is

Pluimvee (N=14)

79%

7%

Schaap/ geit (N=9)

67%

33%

Kleindier (N=3)

67%

33%

Paard (N=3)

67%

33%

Hond (N=4)

50%

Rund (N=10)

14%

50%

40%

50%

Varken (N=2)

10%

100%

Totaal (N=45)

60%
0%

(zeer) sterke mate

20%

20%
40%

60%

beperkte/ geringe mate

20%
80%

100%

niet of nauwelijks

Bureau Bartels  65