Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2744
Vragen van de leden Van Laar (PvdA) en Jasper van Dijk (SP) aan de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het
geweld rondom het Agua Zarca project in Honduras en de vermeende
betrokkenheid van de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO (ingezonden 9 mei
2016).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking), mede namens de Minister van Buitenlandse
Zaken (ontvangen 6 juni 2016).
Vraag 1
Bent u bekend met het nieuws dat één of misschien drie van de vier reeds
gearresteerde verdachten van de moord op mensenrechtenactiviste Berta
Cáceres in Honduras direct gelieerd is/zijn aan projectontwikkelaar DESA,
welke o.a. met financiering van de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO het
Agua Zarca project in Honduras uitvoert? Wat is uw reactie hierop?1
Antwoord 1
Het kabinet is geschokt door het bericht. De sociale conflictsituatie rond het
Agua Zarca project moet bezien worden in een context van hevige polarisatie,
schrijnende ongelijkheid en ernstige straffeloosheid. Het kabinet vindt dat
FMO een juist besluit heeft genomen door op 8 mei jl. bekend te maken dat
het zich terug zal trekken uit het Agua Zarca project.
Vraag 2
Bent u bekend met signalen vanuit mensenrechtenorganisatie COPINH, waar
ook Caceres toe behoorde, dat leden van deze organisatie nog steeds
bedreigingen uit onbekende hoek, maar mogelijk als gevolg van hun protest
tegen het Agua Zarca project, ontvangen? Bent u bereid hierover het gesprek
aan te gaan met de Hondurese overheid? Welke rol dicht u ontwikkelingsbank
FMO in dit kader toe?

1

ah-tk-20152016-2744
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

The New York Times, «4 Arrested in Slaying of Honduran Environmental Activist»,
2 mei 2016 http://www.nytimes.com/aponline/2016/05/02/world/americas/ap-lt-hondurasactivist-slain.html?_r=0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Op 26 april jl. heeft het kabinet gesproken met een delegatie van COPINH,
waaronder de dochter van Bertha Cáceres. Ook is de delegatie van COPINH
op 25 april jl. in gesprek gegaan met FMO. Tijdens beide bijeenkomsten heeft
COPINH melding gemaakt van geweld en mensenrechtenschendingen
rondom het Agua Zarca project.
De Nederlandse ambassadeur in Costa Rica heeft tijdens haar bezoek aan
Honduras op 11 maart jl. er bij de autoriteiten onder andere op aangedrongen dat zij zich dienen in te spannen voor een klimaat waarin mensenrechtenverdedigers, zoals Berta Cáceres, en journalisten veilig hun werk kunnen
doen. Nederland zal tijdens toekomstige diplomatieke contacten aandacht
blijven vragen voor deze kwestie.
FMO wil op geen enkele wijze betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen.
Het investeringsbeleid van FMO is erop gericht om een zo groot mogelijke
positieve ontwikkelingsimpact te realiseren. Gegeven de recente gebeurtenissen rond het Agua Zarca project is besloten om uit het project te stappen.
Vraag 3
Hoe kijkt u aan tegen de vorderingen van het onderzoek naar de moord op
mensenrechtenactiviste Berta Cáceres in Honduras? Deelt u de opvatting dat
de UN High Commissioner voor mensenrechten met een louter monitorende
bevoegdheid onvoldoende toegevoegde waarde biedt aan de daadwerkelijke
uitvoering van het onderzoek? Hoe kijkt u in dat licht aan tegen het betrekken
van de Inter American Commission on Human Rigths (IACHR)?
Antwoord 3
Het kabinet heeft per brief de Hondurese autoriteiten opgeroepen om het
aanbod van de Inter American Commission on Human Rigths (IACHR) te
accepteren en hen te betrekken bij het onderzoek naar de moord op Berta
Cáceres. De IACHR zou door middel van een onafhankelijk onderzoek moeten
nagaan of de handelingen van de Hondurese overheid tot nu toe in overeenstemming zijn met de hoogste internationale onderzoeksnormen.
Het onderzoek naar de moord op Berta Cáceres laat eens te meer zien dat
een structurele aanpak van straffeloosheid voor mensenrechtenschenders in
Honduras noodzakelijk is. Om op de lange termijn verbeteringen door te
kunnen voeren is de inzet van de Office of the High Commisioner on Human
Rigths (OHCHR) en de Mission to Support the Fight against Corruption and
Impunity in Honduras (MACCIH) van belang.
Vraag 4
Indien de Hondurese overheid zich niet ontvankelijk opstelt tegenover
bijvoorbeeld de aanwezigheid van de IACHR, welke alternatieven ziet u dan
om tot een gedegen en onafhankelijk onderzoek te komen?
Antwoord 4
Het kabinet verwelkomt de opzet van een OHCHR kantoor in Honduras en de
start van MACCIH in verband met lokale presentie in Honduras. Het mandaat
van beide organisaties ligt in het monitoren en ondersteunen van de
Hondurese overheid. Deze ondersteuning is cruciaal in een structurele aanpak
van het versterken van de mensenrechten, verbetering van de veiligheid en
het terugdringen van corruptie en straffeloosheid. MACCIH komt overeen met
de Internationale Commissie tegen de Straffeloosheid in Guatemala (CICIG).
MACCIH onderzoekt de zaak Berta Cáceres en zal zich eerst richten op het
vaststellen van eventuele corruptie tussen lokale overheden, zakenwereld en
criminele circuits die zo typerend zijn voor de regio. OHCHR zal begin juni
2016 starten.
Vraag 5
Welke rol dicht u de Nederlandse overheid toe bij het door de Nederlandse
ontwikkelingsbank FMO aangekondigde feitenonderzoek? Hoe gaat u ervoor
zorgen dat dit feitenonderzoek onafhankelijk wordt uitgevoerd?
Antwoord 5
Het kabinet vindt het cruciaal de feiten goed op een rij te hebben en heeft
daarom betrokken stakeholders de mogelijkheid gegeven om hun visie op het
project te delen. Het kabinet heeft er op aangedrongen dat naast FMO

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

relevante spelers uit het maatschappelijk middenveld bij de onderzoeksopzet
van de missie naar Honduras zijn betrokken. In het onderzoeksteam is een
erkend internationaal ombudsman opgenomen om de overzichtsrol te
vervullen.
Het kabinet hecht er aan de uitkomsten van dit onderzoek af te wachten. Een
afgewogen oordeel is van belang voor een bemiddelingsproces met de lokale
bevolking om lokaal het geweld te de-escaleren in relatie tot het Agua Zarca
project. Conform the OECD guidelines on responsible business conduct, is
FMO, in het geval van een eenzijdige terugtrekking, verantwoordelijk voor
een «responsible disengagement».
Vraag 6
Kunt u bevestigen dat na het tijdelijk opschorten van de financiering door
ontwikkelingsbank FMO en de eveneens betrokken Finse FinnFund de
activiteiten binnen het Agua Zarca daadwerkelijk stilliggen? Zo nee, welke
mogelijkheden ziet u om deze activiteiten alsnog een halt toe te roepen
gedurende het onderzoek naar de moord op Cáceres alsook het feitenonderzoek van ontwikkelingsbank FMO?
Antwoord 6
De projectontwikkelaar van het Agua Zarca project heeft voor zover mogelijk
en met de nog beschikbare middelen de bouw voortgezet. Opschorting van
de financiering door FMO en FinnFund heeft er toe geleid dat bouwwerkzaamheden nu stilliggen. Zo lang er geen andere financiers in het project
stappen zullen deze werkzaamheden dan ook stil blijven liggen.
Vraag 7
Kunt u toelichten hoe Nederlandse organisaties, zoals ontwikkelingsbank
FMO, moeten voorkomen dat ze betrokken raken bij intimidatie, geweld en
moord?
Antwoord 7
Het kabinet hecht aan het belang van een goed ondernemingsklimaat en
infrastructurele investeringen voor inclusieve duurzame ontwikkeling.
Gegeven de sterke relatie met mensenrechten, is reflectie nodig over de
manier hoe deze projecten gepland en geïmplementeerd worden. De
uitdagingen rond de maatschappelijke inbedding van infrastructurele
projecten zijn enorm en kunnen alleen het hoofd geboden worden als deze in
een bredere context bekeken worden. Het kabinet heeft er bij FMO op
aangedrongen dat de dialoog met het maatschappelijk middenveld verder
wordt geïntensiveerd en projecten vroegtijdig worden aangekondigd op hun
website zodat alle betrokkenen hun zienswijze op het project kunnen geven.
Door gezamenlijke inzet van maatschappelijk middenveld, overheden en
ontwikkelingsbanken kunnen incidenten vaker worden voorkomen.
Het kabinet constateert daarnaast dat het vraagstuk van land governance en
mensenrechtenschendingen rond infrastructurele projecten veel groter is dan
alleen de investeringen van FMO. Het kabinet vindt het daarom noodzakelijk
om extra aandacht te geven aan de juiste checks en balances rond grote
investeringsprojecten. Nederland zal het debat hierover verder intensiveren
en vooral bezien of bestaande procedures rondom Free Prior and Informed
Consentverbeterd kunnen worden. Nederland heeft dit op 26 mei jl. nog
onder de aandacht gebracht bij de associatie van Europese Ontwikkelingsbanken. Een goede politieke economische contextanalyse bij het toekennen van
financiering met behulp van het Nederlandse bedrijfsleven instrumentarium
moet een voorwaarde zijn. Het kabinet ondersteunt daarom organisaties die
zich inzetten voor transparantie rondom de aanbesteding van publieke
werken. De organisaties Hivos en Article 19 richten zich op Open Contracting
met specifieke aandacht op het mondig maken van het maatschappelijk
middenveld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3