Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

32 050

Een nieuwe Nationale Investeringsbank

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
Samenvatting
De kredietverstrekking door banken houdt de gemoederen bezig. Ondernemers merken dat zij in deze tijd van recessie moeilijker of zelfs helemaal
niet aan voldoende risicodragend kapitaal kunnen komen. Dit heeft een
negatief effect op het herstel van de economie. Ondernemers zitten met
de handen in het haar en kloppen steeds vaker aan bij gemeenten en
provincies. Deze verstrekken daarom meer en meer zelf kredieten aan
bedrijven in nood, met alle risico’s van dien. Het Icesave debacle heeft
bewezen dat lagere overheden niet altijd de kennis en kunde in huis
hebben om te gaan bankieren.
Tot ongeveer tien jaar terug kende ons land de Nationale Investeringsbank
(NIB) – een staatsbank die juist ten tijde van economische crises de knelpunten op de kapitaalmarkt kon oplossen. Via de Regeling Bijzondere
Financiering 1971 (Regeling BF) verstrekte de NIB kredieten waarvoor de
staat garant stond aan bedrijven. De bedrijven waren in de kern gezond en
goed geleid, maar konden vanwege problemen bij banken die niet aan
hen te wijten waren geen krediet krijgen. De NIB en de Regeling BF
hebben op die manier ruim 50 jaar een belangrijke bijdrage geleverd aan
het functioneren van de Nederlandse economie. De bank sleepte menig
grote Nederlandse onderneming door moeilijke tijden. Dat wordt bevestigd door verschillende evaluaties die er destijds over zijn verschenen. In
de evaluaties wordt aangetoond dat de NIB haar taak efficiënt en doelmatig uitvoerde. De kosten van de Regeling BF waren bovendien acceptabel en de baten wogen hier ruimschoots tegen op. Desondanks is de
NIB eind vorige eeuw geprivatiseerd en de Regeling Bijzondere Financiering wordt niet langer uitgevoerd.
In deze nota wordt gepleit voor oprichting van een nieuwe NIB. Deze heeft
nog altijd een belangrijke taak uit te voeren wat betreft het verstrekken
van krediet aan gezonde bedrijven, omdat de private sector daarin
momenteel tekortschiet. De diverse instrumenten die de overheid nu bezit
om de kredietverstrekking en daarmee de economie op gang te krijgen
helpen nauwelijks. De regelingen waarbij de overheid voor 50 procent
garant staat bij leningen aan ondernemers, helpen niet de problemen bij
de banken zelf op te lossen. De banken willen hun eigen balans op orde

KST134305
0809tkkst32050-2
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

1

houden en ondernemers zijn er dus de dupe van dat banken minder of
geen krediet willen verstrekken. Bovendien vinden zowel de ondernemers
als de banken de nu bestaande garantieregelingen te ingewikkeld. Een
NIB kan goed geleide ondernemingen wel krediet geven, omdat de overheid garant staat. Hiertegenover staan voorwaarden, zoals de eis dat de
onderneming in principe gezond is en dat er geen bonussen worden
uitgekeerd ten tijde van het krediet. Ook kijkt de NIB naar het algemeen
belang van de onderneming voor de Nederlandse economie.
De staat is de enige aandeelhouder van de bank en werkt in een Werkcommissie samen met de investeringsbank om de kredietaanvragen te
beoordelen. De NIB rekent een opslag op de rente die kredietnemende
bedrijven betalen over hun lening. Uit deze opslag betaalt de bank haar
eigen kosten. Daarnaast is de opslag bedoeld om eventuele verliezen voor
de staat op de leningen te dekken. De staat kapitaliseert de NIB met
120 miljoen euro. De regeling kan echter budgetneutraal worden uitgevoerd, omdat uit de opslag ten slotte ook de kosten voor de rente over
deze 120 miljoen worden betaald.
In totaal zal de nieuwe Nationale Investeringsbank voor maximaal anderhalf miljard euro aan kredieten kunnen verstrekken. Aan de risicovolle
gemeentelijke en provinciale kredietverstrekking kan zo een einde komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

2

EEN NIEUWE NATIONALE INVESTERINGSBANK
INITIATIEFNOTA
De huidige situatie: waarom een nieuwe NIB?
Zelfs in tijden van economische hoogconjunctuur kunnen rendabele en
goed geleide ondernemingen problemen ervaren met het aantrekken van
voldoende risicodragend vermogen. Daar waar het gaat om innovatieve
projecten bijvoorbeeld, waarbij het te verwachten rendement pas na een
aanzienlijke tijd zal worden gerealiseerd, zoals projecten op het gebied
van duurzame energie, is de markt bij lange na niet altijd bereid om risico
te nemen en vangen ondernemers bij kredietverstrekkers bot. Dit was zo
in de 20e eeuw en geldt nu nog onverminderd.
Maar wanneer de economie niet significant groeit of zelfs krimpt ervaren
meer ondernemingen dat zij geen krediet kunnen krijgen dan in tijden van
groei, ook niet als de onderneming in de kern gezond en goed geleid is.
Daar waar in tijden van economische voorspoed vooral voor de projecten
met een groot risico geldt dat langlopende financiering onbereikbaar is,
krijgen in een tijd van crisis zoals die ook in ons land woedt, ondernemingen ook voor minder risicovolle projecten vaker nul op het rekest bij
banken. Bedrijven hebben zich het afgelopen jaar veelvuldig bij Kamer en
kabinet gemeld met klachten over uitblijvende kredietverstrekking; zowel
individueel als in groepsverband. De signalen uit het veld zijn heel duidelijk: voor ondernemers is het te moeilijk om nog aan risicodragend kapitaal te komen. Zij krijgen bijval van onderzoekers en adviseurs. Banken
zijn huiverig om krediet te verlenen – ook als de kredietaanvraag komt van
een gezonde onderneming met een goed plan.
De staat dient daar waar nodig is een rol te spelen. Als de markt tekortschiet en ondernemingen aangeven niet aan het voor het voortbestaan
van het bedrijf nodige krediet te kunnen komen, kan de overheid in
aanvulling op de private sector kredieten of garanties verstrekken aan in
de kern gezonde en goede geleide bedrijven. In momenten van crisis zijn
banken door de omstandigheden gedwongen om de kapitaalspositie op
hun balansen te verbeteren. Daardoor hebben ze minder ruimte om
leningen uit te geven. Dat geldt in normale zin voor een economische
recessie maar geldt in veel grotere mate voor een financiële crisis als de
huidige. Het bestaande instrumentarium van de overheid pakt het balansprobleem van de banken niet aan. Om dit gat te dichten dient een nieuwe
Nationale Investeringsbank te worden opgericht. Deze bank kan, met het
uitvoeren van eveneens nieuw in te stellen regelingen voor aanvullende
kredietverlening aan in de kern gezonde bedrijven, knelpunten oplossen
die op de kapitaalmarkt voor ondernemingen bestaan. Zo kan tijdig en
proportioneel in worden gegrepen op die plekken waar de schoen het
pijnlijkst wringt. Namelijk daar waar, door gebrekkige kapitaalposities van
banken in combinatie met het gebrek aan vertrouwen dat te wijten is aan
de imperfectie van de financiële markten, goed geleide en in principe
gezonde bedrijven geen krediet kunnen krijgen terwijl zij dit juist nodig
hebben om gezond te blijven of dat op zeer korte termijn weer te worden.
Om uit de crisis te raken is niet alleen de stabiliteit van de financiële sector
een voorwaarde. Ook ons bedrijfsleven moet sterk en met vertrouwen een
weg kunnen vinden. Hoe moeten anders de vele miljarden die aan staatssteun voor de financiële sector zijn uitgegeven worden terugverdiend?
De vroegere Nationale Investeringsbank (NIB) en de door deze bank uitgevoerde regelingen hebben jarenlang een positief effect gehad en een
onmisbare rol gespeeld voor de financieringsmogelijkheden van het
bedrijfsleven in ons land. Desalniettemin kozen politici die aan het roer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

3

stonden er destijds voor de NIB te privatiseren en de door haar uitgevoerde regelingen te beëindigen. Deze nota bestrijdt de argumenten op
basis waarvan toen deze beslissing is genomen en toont aan waarom een
Nationale Investeringsbank nu en in de toekomst nog altijd een belangrijke bijdrage zou leveren aan een goed functionerende kapitaalmarkt.

Gebrekkige kredietverlening verergert de recessie
De huidige crisis, die van een financiële crisis tot een crisis voor de reële
economie werd, heeft zijn oorsprong mede in te ruime kredietverstrekking. Voor een deel corrigeert de kapitaalmarkt zichzelf: dat
banken nu een einde maken aan de onverantwoord ruime kredietverlening is een gezonde ontwikkeling. Maar waar eerder te gemakkelijk kapitaal werd verstrekt is er nu een te krap beleid. De balans sloeg eerst naar
de ene, maar nu naar de andere kant door. Dit verdiept de crisis en zal dat
zelfs ernstig kunnen doen wanneer niet wordt ingegrepen in geval van
problemen. Wanneer banken niet in staat of niet bereid zijn in de kern
gezonde en goed geleide ondernemingen van voldoende risicodragend
kapitaal te voorzien, brengt dat een extra klap toe aan de in toch al zwaar
weer verkerende reële economie. Onze ondernemingen zullen de
komende tijd geconfronteerd worden met vraaguitval en een dalende
omzet, het moeten ontslaan van personeel, verdere vraaguitval als gevolg
van dalende koopkracht en een laag consumentenvertrouwen en de
daarop gebaseerde bestedingen. Hoewel er sprake is van voorzichtige
tekenen van herstel, is deze crisis niet zomaar voorbij. De onzekerheid is
nog steeds groot.
Ook de situatie op de financiële markten is nog erg onzeker. Dalende
inkomsten voor gezinnen en bedrijven kunnen betekenen dat banken
verdere afschrijvingen zullen moeten nemen op hun leningen. Dit zal de
neerwaartse spiraal voeden en zal banken nog minder bereid maken om
geld uit te lenen. Volgens de Europese Centrale Bank (ECB) blijven de
risico’s voor de financiële stabiliteit hoog1, van normalisering op de financiële markten is nog steeds geen sprake, aldus het CPB2, en het IMF stelt
dat de financiële sector nog steeds sterk afhankelijk is van publieke
steun.3 Ook is het verschil tussen de rente op langlopende kredieten die
banken aan bedrijven verstrekken en de kortlopende rente die banken
elkaar onderling in rekening brengen nog groot. De langlopende leningen
voor bedrijven blijven duur, terwijl de ECB de herfinancieringrente voor
banken op nagenoeg nihil heeft gezet.
Het is kortom onzeker hoe de kredietverlening van banken aan het
bedrijfsleven zich zal ontwikkelen de komende tijd. De economische vooruitzichten zijn slecht en de onzekerheid op de financiële markt is nog
groot: twee factoren die een negatief effect hebben op de kredietverlening
door banken. Meer ondernemingen dan nu het geval is zullen snakken
naar kapitaal. De kans is groot dat zij achter het net zullen vissen op de
kapitaalmarkt. Dit verergert de recessie en kan ook eventuele oplevingen
juist weer teniet doen.

Niet-werkende regelingen
1

Nuzakelijk, «ECB verwacht meer afschrijvingen bij banken»,
<http://www.nuzakelijk.nl/kredietcrisis/2027417/
ecb-verwacht-meer-afschrijvingen-bij-banken-.
html>.
2
Centraal Planbureau, «Juniraming CPB:
Historische krimp Nederlandse economie»,
persbericht nr. 18, 16-6-2009.
3
FD 8-7-2009, «IMF verhoogt groeiraming
voor 2010».

Zoals gezegd: de kredietverstrekking is eerder te ruim geweest-nu is hij te
krap. Echter, de banken verplichten kredieten te verstrekken is onwenselijk. Het zou het voortbestaan van banken onverantwoord onder druk
zetten en daarmee het voortbestaan van de banken bedreigen. Het zou te
grote risico’s in het leven roepen en daarmee het vertrouwen in het
bancaire systeem ontoelaatbaar ondermijnen. En op dit moment mist de
Nederlandse staat zelf node een mogelijkheid om op de markt te kunnen
opereren en zo de kredietverstrekking op gang te houden. De regelingen
die we kennen, zoals het Besluit borgstelling midden- en kleinbedrijf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

4

(Bbmkb), zijn onpopulair bij de banken. Aangezien de overheid bij dergelijke regelingen vijftig procent van het risico neemt, loopt de bank die een
krediet verstrekt met deze regeling alsnog zelf een risico. Daarnaast is de
bank wel veel tijd kwijt aan het beheren van de kredietdossiers voor de
regelingen.1 Ook van de recent voor het grootbedrijf ingevoerde Garantieregeling Ondernemingsfinanciering wordt op beperkte schaal gebruikt
gemaakt. Deze garantieregeling wordt ingewikkeld gevonden en draagt
nauwelijks bij aan de verbetering van de kapitaalsratio’s van de bank2. In
een tijd waarin banken liefst zo min mogelijk risico nemen en bovendien
hun zaken intern, zoals een kwetsbare solvabiliteitspositie, nog lang niet
op orde hebben, schieten deze regelingen hierom hun doel voorbij. Vanuit
het gezichtspunt van banken nemen de regelingen nog te weinig risico
weg of dragen zij niet of zelfs negatief bij aan de gewenste verbetering
van de kapitaalsratio’s. Een bewijs hiervoor wordt geleverd door het feit
dat menig ondernemer van zijn bank te horen krijgt dat de bewuste bank
de regelingen niet kent of er niet mee werkt.
Voor een uitgebreid overzicht van alle huidige faciliteiten, zie onder Instrumenten van de overheid op dit moment

Gemeentelijke en provinciale kredietverstrekking
Inmiddels zijn er dan ook gemeenten en provincies die zelf in de buidel
tasten. Bedragen variërend van een paar tot tientallen miljoenen euro’s
worden beschikbaar gesteld in de vorm van overbruggingskredieten,
herfinancieringen, garanties en leningen. Niemand kent de totale omvang
van deze garantstellingen en financieringen. En niemand weet dus voor
hoeveel geld de staat aan risico’s aangaat. Noch de Rijksoverheid noch de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) of het Interprovinciaal
Overleg (IPO) heeft hierop zicht. Op nationaal niveau kan als gevolg
hiervan bovendien sprake zijn van grote ongelijkheid tussen bedrijven –
een kwalijke zaak daar het om publiek geld gaat en de maatregelen op
deze manier concurrentievervalsend werken. Omdat de expertise van
kredietverlening bij lokale overheden in vrijwel alle gevallen zeer beperkt
is, is het risico groot dat lokale overheden onverantwoorde risico’s nemen
en hebben genomen. Dit zal er uiteindelijk toe leiden dat de plaatselijke
belastingbetaler voor deze kosten opdraait. Ook dit is onwenselijk.
1

Volkskrant 14 augustus 2009 «Banken
vinden de garantieregeling lastig.»
2
In het geval van de GO (zie onder Instrumenten van de overheid op dit moment)
garandeert de staat de helft van een door een
bank verstrekte lening. Door deze operatie
wordt bijvoorbeeld de tier-1 ratio van een
bank niet vergroot in vergelijking met het niet
verstrekken van de lening. De tier-1 ratio is
gedefinieerd als het kernkapitaal (aandelenvermogen en gepubliceerde reserves) gedeeld
door het risicogewogen kapitaal. Aangezien
het verstrekken van een lening met staatsgarantie op de balans van de bank een ruil
inhoudt van twee waardevaste, risicoloze
activa (namelijk cash tegenover een staatsgarantie), verandert de som van de risicogewogen activa niet voor het deel van de
lening met staatsgarantie. Maar omdat de
staat slechts voor de helft van de lening
garant staat, wordt het totaal van risicogewogen activa zelfs groter. Ook wordt de
bank minder liquide. Hier staat tegenover dat
de bank een risicopremie in rekening kan
brengen bij de kredietnemer, die zij moet
delen met de staat. Het lijkt erop dat de
verhouding tussen de, deels risicoloze, winst
en de transactiekosten die met de GO-regeling
gepaard gaan, niet interessant is voor banken.

De banken
Op 9 augustus 2007, door velen gezien als het begin van de crisis in
Europa, pompte de ECB 95 miljard euro in de financiële markt. Eind 2007
volgde nog eens bijna 350 miljard euro. In Nederland betaalde de staat
ruim 16,8 miljard euro voor de Fortis en ABN AMRO bank en verstrekte zij
in totaal 13,75 miljard als kapitaalinjectie aan ING, AEGON en SNS bank.
In later stadium kwamen daar door verschillende steunoperaties nog vele
miljarden bij. De reden voor het redden van de banken was, aldus de
minister van Financiën, dat het systeembanken betrof die in gevaar waren
gekomen en wiens val het breken van de ruggengraat van de Nederlandse
economie zou hebben betekend. Maar wie banken redt om de rol die zij
vervullen te laten voortbestaan, moet zich realiseren dat het vervullen van
die rol dan ook de lat is waarlangs het slagen van de operaties wordt
beoordeeld. Het bancaire systeem is de basis voor het betalingsverkeer en
spaarverkeer. Aan alle kanten berust dit systeem op vertrouwen, en met
het voorkomen van faillissementen van de banken is dat vertrouwen niet
erger beschadigd geraakt dan het al was. Maar het systeem heeft ook de
taak om rendabele bedrijven toegang tot kapitaal te geven opdat de
economie kan draaien. Wie dus de banken redt met miljarden aan publiek
geld en zich bovendien moet opmaken voor reddingsoperaties die
wellicht nog in het verschiet liggen, moet zich ervan bewust zijn dat als dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

5

niet leidt tot het naar behoren functioneren van die banken er nog meer
werk aan de winkel is.

Banken, bedrijven en krediet
Het financiële stelsel zit verstopt. Voor bedrijven is het ten tijde van crisis
duurder en moeilijker om krediet te verkrijgen. Ook als het fundamenteel
gezonde en goed geleide bedrijven betreft. Dit verergert zoals gezegd een
crisis. Dat een economie nooit geheel gevrijwaard kan zijn van recessies is
misschien wat we moeten accepteren – maar we mogen niet laten
gebeuren dat een crisis verdiept doordat ook gezonde bedrijven worden
meegesleurd in een vicieuze cirkel van gebrek aan vertrouwen, gebrek aan
krediet en gebrek aan vraag naar productie die leidt tot almaar meer rode
cijfers. Bovendien kan zo’n situatie ten koste gaan van met name het
midden- en kleinbedrijf. De groten overleven en slokken de kleinere
bedrijven op; dit ondermijnt de concurrentie op de markt.

Internationale concurrentiepositie
Anders dan in Nederland zijn er in de ons omringende landen zeer
omvangrijke steunpakketten opgetuigd om de noodlijdende industrieën
een handje te helpen. De uit Duitsland en Frankrijk afkomstige signalen
van licht herstel worden in deze landen zelf geheel of grotendeels toegeschreven aan het optreden van de overheden: steun aan bedrijven, orders
en garanties. Nederland zal als open economie profiteren van herstel in
ons omringende landen. De vraag is echter hoezeer het herstel door zal
zetten. Allereerst blijft Nederland achter bij het herstel – zoals de cijfers
van het CBS halverwege augustus 2009 aantoonden. Er vanuit gaande dat
op den duur de recessie overwonnen zal worden en we uit de crisis zullen
raken, is daarmee niet gezegd dat we niets extra’s zullen moeten doen om
dat te bereiken. Niet mee kunnen profiteren van een opleving zal ons land
op een forse achterstand zetten in vergelijking met buur- en andere
concurrerende landen.
Rol van de staat – ideologie en praktijk
Tijdens de crisismaanden die achter ons liggen bleek keer op keer hoe
moeilijk het is een accurate voorspelling te geven van de ontwikkeling van
de economie in de toekomst. Cijfers van het Centraal Planbureau (CPB)
spraken in het najaar van 2008 nog over een Nederlandse economie die er
goed voor stond, maar het planbureau verwachte in december vorig jaar
een krimp van 3⁄4 procent voor 2009. In februari 2009 veranderde dit in een
forse krimp van 3,5 procent. En «Historische krimp Nederlandse economie»1 zo luidde de kop boven het persbericht van het CPB in juni 2009
naar aanleiding van de laatste ramingen. De Nederlandse economie
krimpt volgens het CPB naar verwachting met 4,75 procent in 2009 en
groeit in 2010 niet. De werkloosheid zal in 2009 op 5,25 procent uitkomen
en volgend jaar stijgen tot 8,0 procent. We zitten al met al in de ernstigste
crisis sinds de jaren dertig. Analisten vermoeden dat op den duur ook
steun aan bedrijven buiten de financiële sector onvermijdelijk zal zijn.

1

Centraal Planbureau, «Juniraming CPB:
Historische krimp Nederlandse economie»,
persbericht nr. 18, 16-6-2009.

Wanneer de staat via het bedrijfsleven de economie wil stimuleren door
de oorzaken van de crisis te bestrijden en de gevolgen ervan te dempen,
is het van belang dat zij over instrumenten beschikt die zowel tijdig als
proportioneel kunnen worden ingezet. Gebleken is hoe moeilijk grote
investeringsprojecten, die als doel hebben de vraaguitval voor het
bedrijfsleven tegen te gaan, te realiseren zijn. Dit geldt niet alleen voor
Nederland – het feit dat ook in andere landen zoals de VS de meeste
investeringen pas in 2010 kunnen worden uitgevoerd, toont aan dat het
een nagenoeg onontkoombaar probleem is. Uiteraard betekent dit niet dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

6

de investeringen daarom achterwege moeten blijven. Het toont echter aan
dat alleen deze aanpak niet afdoende is. Juist omdat het zo moeilijk is om
in te schatten waar en wanneer de klappen in onze economie zullen
vallen, en hoe zwaar deze zullen zijn, is het van belang dat er een regeling
komt die zorgt dat de middelen die de staat ter beschikking stelt in de
juiste dosering op de goede plaats terechtkomen.
Het eerder besproken probleem van de moeizame kredietverstrekking
door banken is niet op te lossen door deze banken te verplichten een
bepaald bedrag aan kredieten te verstrekken aan ondernemers. Aangezien
banken ook een verantwoordelijkheid hebben richting hun spaarders,
werknemers en aandeelhouders zou een dergelijk paardenmiddel onverantwoord zijn. Wel kan de overheid ervoor zorgen dat banken duidelijk zijn
over hun voorwaarden. Zo komt er de plicht voor banken om een checklist
op te stellen die ondernemers voordat zij een kredietaanvraag indienen
kunnen raadplegen. Op deze checklist kunnen ondernemers zien aan
welke voorwaarden hun aanvraag in ieder geval formeel moet voldoen
om in behandeling te worden genomen. Dit zal voor meer duidelijkheid
zorgen maar lost het probleem van het gebrek aan aansluiting tussen
vraag en aanbod op de kapitaalmarkt in het algemeen niet op. Voor
banken blijft gelden dat zij hun kapitaalspositie angstvallig zullen bewaken
en dat zij daarom nog altijd grote risicoaversie hebben – zelfs waar de
aanvrager van krediet een solide onderneming is.

Instrumenten van de overheid op dit moment
Er bestaan op dit moment tal van regelingen waarmeer de overheid richting banken of bedrijfsleven garanties biedt, subsidies verstrekt,
meefinanciert of faciliteert. Sommige daarvan zijn in verband met de
economische crisis uitgebreid of speciaal ingesteld. Hieronder staan een
aantal van deze regelingen nader beschreven. Doel van deze instrumenten
is vrijwel altijd het bevorderen van welvaart, duurzaamheid, werkgelegenheid, innovatie, soliditeit en welzijn binnen de Nederlandse economie. Op
tal van terreinen speelt de overheid dus al een rol – en vaak is deze rol niet
bescheiden – in het stimuleren van het bedrijfsleven.

ROM’s

1

Nederland kent vijf ROMs: NOM, Oost NV
(vroegere GOM en OOM), OMFL, BOM, LIOF.
2
www.NOM.nl/nom/

Nederland kent sinds de jaren zeventig de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen, de zogenaamde ROM’s1, die – sinds hun oprichting met
publiek geld – in de eigen regio risicodragend kapitaal verstrekken aan
ondernemingen. Doel is het ontwikkelen van de «werkgelegenheid door
duurzaam winstgevende economische activiteiten te stimuleren.»2 De
gebieden waar de ROM’s actief zijn, zijn de «kwetsbare» gebieden: de
delen van ons land waar, vaak van oudsher, economische malaise het
eerst voelbaar is en waar groei het moeilijkst te bewerkstelligen is. De
ROM’s vormen geen landelijk dekkend netwerk. Toch zijn er ook buiten de
gebieden waarin de ROM’s opereren vaak knelpunten wat betreft de financiering van activiteiten van ondernemingen. Dat was zo, dat is zo en dat
zal waarschijnlijk ook wel zo blijven. Bovendien zijn er al jaren klachten
over het functioneren van de ontwikkelingsmaatschappijen. Zij zouden te
traag reageren en niet adequaat in te springen op behoeften. In de afgelopen jaren zijn regelmatig kansrijke projecten van nieuwe of bestaande
ondernemingen afgeblazen of naar het buitenland verplaatst omdat men
de financiering niet rond kreeg. Een groot probleem is dat de ROM’s
onvoldoende expertise in huis hebben om hun functie optimaal uit te
voeren.
De aandeelhouders van de ROM’s zijn provincies en rijksoverheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

7

Ekv
Een ander vlak waarop de overheid zich op de markt begeeft is het vlak
van de export. Met de regeling voor de exportkredietverzekering (Ekv)
herverzekert de staat tegen een in principe risicodekkende premie, die
risico’s welke door de markt niet of niet geheel kunnen worden gedekt. Dit
komt de export van Nederlandse diensten en producten ten goede. Voor
de crisis was de staat slechts actief op dat deel van de markt dat de
één-transactiepolissen voor kapitaalgoederen en de aannemerij voor een
beperkt aantal landen betrof; het ging daarbij uitsluitend om grote dan
wel langlopende projecten met een dusdanige waarde die maakte dat ze
niet op de markt te verzekeren waren tegen acceptabele voorwaarden.
Sinds begin dit jaar is er voorzichtig gestart met het herverzekeren van
exportproducten en diensten die niet onder de één-transactiepolissen te
scharen zijn, de zogenaamde omzetpolissen. Hier betreft het merendeels
polissen met een looptijd van minder dan 3 jaar. Dit omdat ook hier de
markt niet langer kon beantwoorden aan de vraag en verlagingen of
intrekkingen van dekking voor landen of markten de Nederlandse export
sterk belemmerde voor een aanzienlijk deel van het bedrijfsleven.
Dit instrument is slechts gericht op een beperkt gedeelte van de kredietvraag van bedrijven, namelijk exportkredieten. Bovendien kent de regeling
de beperking dat indien de dekking door de verzekeraars op de markt niet
slechts verlaagd maar geheel weggenomen is, er geen sprake kan zijn van
herverzekering door de staat.

Bbmkb
Deze regeling biedt banken een borgstelling voor leningen aan
MKB-bedrijven, voor zover deze bedrijven onvoldoende zekerheden
kunnen bieden aan de bank. Behalve speciale faciliteiten voor starters en
innovatieve bedrijven, kent de regeling de volgende basisfaciliteit:
de overheid staat borg voor 90 procent van de lening en voor een krediet
van maximaal 1,5 miljoen euro. De bank moet bovenop het borstellingskrediet een lening van minstens een zelfde bedrag voor eigen rekening
verstrekken. In de praktijk staat de overheid dus voor minder dan vijftig
procent van de lening garant.
De bank is over de borstelling een eenmalige premie van gemiddeld
3 procent verschuldigd aan de overheid. Het totaalbedrag dat binnen de
regeling aan garantiestellingen kan worden afgegeven, is 745 miljoen
euro.
Van de regeling wordt momenteel niet veel gebruik gemaakt. In het eerste
kwartaal van dit jaar heeft SenterNovem, dat de regeling uitvoert, voor
slechts 123 miljoen euro garanties uitgegeven1. Ondernemers geven aan
de regeling ingewikkeld te vinden. Bovendien worden met de regeling de
balansproblemen van banken niet opgelost en blijven banken een risico
dragen. Daarnaast werkt de regeling niet anticyclisch omdat het gebruik
globaal samenhangt met de economische groei en de investeringen in het
algemeen.
Deze regeling maakte in de afgelopen 5 jaar een nettoverlies van
1,25 procent van de verleende borgstellingen2.

Groeifaciliteit

1

Zie http://www.depers.nl/economie/310474/
Gebruik-garantieregeling-gaat-juist-omlaag.
html
2
Zie Beantwoording aanvullende vragen
Kredietverstrekking MKB, kenmerk
OI/O/9074049.

De groeifaciliteit biedt bedrijven een garantie van vijftig procent op risicokapitaal. Dat kapitaal wordt verstrekt aan banken en participatiemaatschappijen ten behoeve van MKB-bedrijven. Het risicokapitaal betreft
aandelen en achtergestelde leningen waarop geen zekerheden zijn gevestigd. Het kapitaal is bedoeld voor het financieren van de uitbreiding van
snelle groeiers en bedrijfsoverdrachten. De premie bedraagt 2,5 procent
per jaar op achtergestelde leningen en 3 procent op aandelen. De uitvoe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

8

ring van de regeling dient kostendekkend te zijn in verband met Europese
regels over staatssteun.
Het budget dat beschikbaar is voor deze regeling is in 2009 begroot op
119 miljoen euro. Hiervan is in het eerste kwartaal van 2009 slechts
3,3 miljoen euro benut – ongeveer 3 procent van het potentieel. We
moeten dan ook vaststellen dat in de praktijk ook van deze regeling zeer
beperkt gebruik wordt gemaakt.1

Garantieregeling Ondernemingsfinanciering (GO).
Deze tijdelijke regeling bouwt voort op de Groeifaciliteit. De overheid staat
voor vijftig procent garant bij leningen tot een bedrag van 25 miljoen
euro. Banken zijn een garantiepremie aan de overheid verschuldigd. Die is
gelijk aan de marge (het verschil tussen de rente die het bedrijf betaalt
aan de bank en de rente die de bank betaalt aan andere banken, de zogenaamde Euribor-rente) die de bank in rekening brengt bij het gefinancierde bedrijf minus de kosten die de bank maakt voor het beheer van de
lening. In tegenstelling tot de groeifaciliteit vallen ook niet-achtergestelde
leningen en leningen met zekerheden onder de regeling en vallen
aandelen er niet onder. De overheid deelt mee in de opbrengsten uit het
gedeelte van de leningen waarvoor de garantie is afgegeven.
Van deze regeling valt het gebruik tegen. De eerste 5 maanden sinds het
van kracht worden van de regeling, hebben slechts 13 bedrijven er
gebruik van gemaakt. Nog geen 10 procent van het budget van 1,5 miljard
euro is uitgeput2. Verklaringen hiervoor zijn dat de regeling als ingewikkeld wordt ervaren. Ook geldt voor deze regeling dat banken nog steeds
een risico lopen. Verder omzeilt de regeling niet het probleem dat banken
hebben met hun kapitaalspositie: die verbetert niet door de garantiestelling.

Subsidie duurzame energie (Sde)
Deze subsidiepot, met een budget van ruim 2,5 miljard euro te verdelen in
de periode van 6 april 2009 tot 30 oktober 20093, geeft investeerders in
duurzame energie een langjarige zekerheid. Investeerders krijgen deze
langjarige zekerheid doordat de Sde het verschil tussen de kostprijs van
de «reguliere energie» en de duurzame energie vergoedt. Dit gebeurt voor
een periode van vijftien jaar (in geval van Waterkracht, Afvalverbranding,
Zon-PV en Wind op land) of twaalf jaar (in geval van Overige Biomassacategorieën en Groen gas).
De subsidieregeling is een voorbeeld van een specifieke regeling die
bedoeld is om innovatie in een bepaalde branche te stimuleren door
middel van een kostensubsidie. Het verkrijgen van een dergelijke subsidie
neemt echter de vraag naar krediet om te investeren niet weg; de kosten
zijn immers wel lager maar is nog altijd behoefte aan krediet.

Overige subsidies

1

Zie Beantwoording aanvullende vragen
Kredietverstrekking MKB, kenmerk
OI/O/9074049.
2
Trouw 15 augustus 2009 «Lenen met
garantie is te ingewikkeld».
3
Http://www.senternovem.nl/mmfiles/
Aanwijzingsregeling%20categorie%C3
%ABn%20 SDE%202 009_tcm24-298432.
pdf

De rijksoverheid heeft zo’n 200 subsidieregelingen gericht op het bedrijfsleven. Subsidieregelingen die recent in de publiciteit zijn geweest, zijn
bijvoorbeeld de Kenniswerkersregeling, de Innovatievouchers en de
fiscale subsidie in het kader van de Wet bevordering speur- en ontwikkelingswerk (Wbso). Kenmerkend van deze subsidies is dat ze gericht zijn op
het bevorderen of behouden van activiteiten in een specifieke richting.
Meestal gaat het om innovatieve activiteiten.
In een economische recessie komt met name de financiering van innovatieve activiteiten onder druk te staan. Daarnaast worden echter ook andere
– niet direct aan innovatie gerelateerde – bedrijfsactiviteiten bedreigd
vanwege de verminderde mogelijkheden voor het bedrijfsleven om aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

9

krediet te komen. De huidige subsidieregelingen voorzien niet in de
aanpak van dit probleem.

Andere kredietfaciliteiten
Naast de hierboven genoemde kredietfaciliteiten kennen we nog een
aantal andere regelingen. Te noemen zijn de Faciliteit Opkomende
Markten (FOM), de Tante Agaatregeling en de Microkredieten. Deze
kredietfaciliteiten zijn aanmerkelijk kleiner dan de hierboven genoemde.
Ze hebben dan ook tot doel om krediet aan een zeer specifieke groep
bedrijven te stimuleren. De FOM is gericht op bedrijven die investeren in
opkomende markten. De Tante Agaathregeling geeft een fiscaal voordeel
aan particulieren die achtergestelde leningen verstrekken aan starters en
de Microkredieten staan borg voor een gedeelte van een verstrekt krediet
tot 35 000 euro. Ongeacht de doeltreffendheid van deze regelingen op hun
specifieke terrein, voorzien zij niet in het op peil houden van de algemene
vraag aan bedrijfskredieten in tijden van crisis. Een Nationale
Investeringsbank kan dat gat opvullen. Tevens kunnen de diverse
bestaande regelingen worden ondergebracht bij de NIB. En kunnen faciliteiten die overlap vertonen met in te stellen regelingen worden opgedoekt.

Deeltijd WW
De effecten van generieke maatregelen, zoals het verlagen van de belasting op winst of omzet, zijn van korte duur. Bovendien worden fiscale
voordelen, in tegenstelling tot hogere overheidsinvesteringen, niet geheel
teruggegeven aan de economie door de ontvanger: men zal ook altijd een
deel sparen- oppotten zoals dat heet. Dit marginaliseert het effect. De
deeltijd-WW is een generieke regeling die redelijk succesvol is gebleken,
echter deze is dan ook aan zeer strikte voorwaarden gebonden en zal voor
een aantal bedrijven eerder eindigen dan wenselijk is. Door de strenge
voorwaarden en met name het feit dat deze steeds weer veranderen, komt
er bovendien van scholingsplannen van bedrijven weinig terecht en zullen
waarschijnlijk op korte termijn toch veel mensen hun baan verliezen. Deze
nota wil het belang van voortbestaan van een regeling als de deeltijd-WW
onderstrepen, maar wijst er tevens op dat naast deze regeling ook andere
instrumenten moeten worden ingezet. De deeltijd-WW is immers geen
investeringsmaatregel en zorgt niet op korte termijn voor een herstel van
bedrijvigheid.
De geschiedenis van de voormalige Nationale Investeringsbank
(1946–1999)

De Herstelbank – geschiedenis van de NIB en de Regeling Bijzondere
Financiering 1971
Kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog werd de Maatschappij tot
Financiering van het Nationaal Herstel N.V. (de «Herstelbank») opgericht.
De taak van de bank was het financieren van de wederopbouw na de
oorlog. Dit door middel van het verstrekken van langlopende leningen aan
en participaties in ondernemingen. In 1946 werd de Herstelbank belast
met het uitvoeren van een regeling waarmee onder staatsgarantie aanvullende middellange financiering kon worden verleend. In 1971 – het jaar
tevens waarin de Herstelbank werd omgedoopt tot Nationale Investeringsbank N.V. (NIB) – kwam een nieuwe, privaatrechtelijke overeenkomst tot
stand tussen de staat en de NIB: de Regeling Bijzondere Financiering 1971
(Regeling BF 1971).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

10

De overheid constateerde in de periode voorafgaand aan het instellen van
deze regeling dat onder invloed van een laag winstniveau, inflatie en
economische teruggang het risicodragend vermogen van ondernemingen
sterk was teruggelopen. De eigen-vermogensposities van ondernemingen
waren sterk verslechterd en daarmee was het aantrekken van risicodragend vermogen zo goed als onmogelijk geworden – zeker daar de
rendementsvooruitzichten meestal eveneens weinig rooskleurig waren.
De Regeling Bijzondere Financiering 1971 bood Nederlandse ondernemingen de mogelijkheid financieringen onder (gedeeltelijke) staatsgarantie aan te trekken als zij niet op een andere wijze tegen aanvaardbare
condities in hun vermogensbehoefte konden voorzien. In de kern
gezonde, goed geleide Nederlandse ondernemingen (of ondernemingen
welke op korte termijn gezond en goed geleid te maken waren) werden op
die wijze voorzien van het risicodragend vermogen waaraan zij behoefte
hadden maar dat zij niet op de kapitaalmarkt konden krijgen.
In 1981 startte, onder de Regeling Bijzondere Financiering 1971, de Regeling AA-kredieten (deze regeling verving de in 1975 ingestelde
A-kredietenregeling). Het AA-krediet was het Aangepast Achtergesteld
krediet, een risicodragende vermogensvorm, waarvan het voornaamste
doel was de solvabiliteit en daarmee de financiële soliditeit van ondernemingen richting banken, leveranciers en opdrachtgevers te versterken.
Van de verlening van een AA-krediet ging dus een kredietgenererende
werking uit.
Naast het AA-krediet bestond ook het B-krediet. Dit was niet-achtergesteld
krediet dat uitkomst bood als een onderneming behoefte had aan een
hoog risicovolle sluitfinanciering en een dergelijke financiering elders niet
of niet op aanvaardbare voorwaarden krijgen. Indien mogelijk werden
zekerheden genomen om het hoge risico te beperken.
Bij diverse evaluaties1 van de regelingen die vielen onder de Regeling BF
1971 werd steeds benadrukt dat de NIB met uitvoering van de regelingen
een taak vervulde die knelpunten op de kapitaalmarkt wegnam. De constatering van knelpunten was in de jaren daarvoor uiteraard ook de aanleiding geweest de regelingen in te stellen. De overheid achtte het haar taak
de knelpunten in de werking van de kapitaalmarkt, waar ondanks een ruim
aanbod geen aansluiting was op de wensen van de ondernemingen, te
verhelpen. De Regeling BF 1971 diende te worden bezien in het kader van
het algemeen economisch belang.
De NIB functioneerde tevens als adviseur van de overheid in specifieke
opdrachten, en bij uitvoering van een aantal andere regelingen, zoals de
Regeling Bodemsanering.

Wijze van opereren
De Regeling Bijzondere Financiering 1971 werd door de Nationale
Investeringsbank gedurende zo’n 30 jaar uitgevoerd. Onder de Regeling
BF 1971 verstrekte de overheid aan de NIB garanties op AA- en
B-kredieten. De besluitvorming over garantieverstrekking was een taak
van de Werkcommissie voor de Bijzondere Financiering. Hierin waren de
minister van Financiën en de betrokken vakministers vertegenwoordigd,
alsmede de NIB. De vertegenwoordiging van het vakministerie Economische Zaken in de Werkcommissie was in de praktijk permanent.
1

In 1990 en 1996 verschenen over de
evaluaties van de periodes 1981–1989 respectievelijk 1990–1995 de Evaluatienota’s
AA-regeling (1990) en Regeling Bijzondere
Financiering 1971 (1996).

De aanvrager van krediet moest bij de NIB kunnen aantonen dat het
bedrijf niet in staat was elders risicodragend vermogen te verkrijgen. Als
dit overtuigend was gebeurd werkte de NIB de voorstellen voor toepassing van de Regeling BF uit en bracht advies uit aan de Werkcommissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

11

Bijzondere Financiering met een zakelijke motivatie van het voorstel. Deze
besliste vervolgens over de aanvraag. Een besluit van de Werkcommissie
BF kon alleen met algemene stemmen worden genomen. Ook de huisbankier van de onderneming vormde nog een oordeel over de aanvullende werking van de regeling.
De onder de Regeling BF verstrekte kredieten werden doorgaans aangewend voor investeringen. De belangrijkste financieringsvorm binnen de
Regeling BF was de AA-kredietregeling. In 1996 bleek uit onderzoek voorts
dat driekwart van de AA-kredietverstrekkingen gepaard ging met een
directe uitbreiding van de kredietfaciliteiten die de ondernemingen
hadden bij derden. Banken waren dus eerder bereid krediet te verstrekken
aan ondernemingen die over een AA-krediet beschikten.
Een aanvraag voor een krediet onder staatsgarantie bereikte de NIB
normaal gesproken via de huisbankier van de aanvragende onderneming.
De NIB werkte de voorstellen voor toepassing van de Regeling BF uit en
diende deze zakelijk gemotiveerd in bij de Werkcommissie Bijzondere
Financiering. De potentiële kredietnemer had in principe alleen contact
met de NIB, niet met de Werkcommissie Bijzondere Financiering.
De NIB beheerde de verstrekte financieringen. De investeringsbank
ontving hiervoor geen vergoeding van de staat. Wel ontving de NIB van
de kredietnemer, naast een eenmalige afsluitprovisie, jaarlijks een rentevergoeding. De NIB diende uit de rentemarge dekking te vinden voor de
door haar in het kader van de regeling te maken kosten.
Op grond van de Regeling BF konden door de staat garanties worden
afgegeven met een omvang van tenminste NLG 0,25 miljoen per onderneming. Voor garanties op AA-kredieten boven NLG 50 miljoen was aparte
toestemming van de minister van Financiën vereist. In de praktijk werden
zelden garanties verstrekt op kredieten van minder dan NLG 2 miljoen.
Toen in 1996 besloten werd het maximum onder de Regeling Borgstelling
MKB (Regeling BMKB) te verhogen tot NLG 2 miljoen, sloot de ondergrens die in de praktijk bestond voor garanties onder de Regeling BF
derhalve aan bij deze bovengrens.
De Regeling BF kende een jaarlijks garantieplafond dat niet zonder goedkeuring van de Tweede Kamer mocht worden overschreden.1
Voor de AA-kredieten gold een looptijd variërend van 7,5 tot 15 jaar en
verstrekking van het krediet onder 90 procent staatsgarantie; vanaf 1987
gold dat de NIB bij elke AA-kredietverstrekking een eigen risico nam van
10 procent. Algemene banken konden tevens voor 40 procent participeren
in de verstrekking van kredieten die meer dan NLG 7,5 miljoen bedroegen.

1

Voor overzicht van door de jaren heen
gehanteerde plafonds zie Evaluatienota
Regeling Bijzondere Financiering 1971,
Kamerstuk 24 400 IXB nr. 28 en het onderdeel
Evaluatie van de AA-regeling van de
Begroting Financiën 1990, Kamerstuk 21 300
IXB nr. 56.

Vanaf het midden van de jaren tachtig zette de NIB op verzoek van de
kredietnemende ondernemingen de achtergestelde kredieten in een aantal
gevallen om in een aandelenbelang in de onderneming. Het voordeel van
deze constructie was een einde aan het betalen van de hoge rente voor de
kredietnemende onderneming – voor de ondernemers was dit een
gunstiger regeling derhalve. De meeste AA-kredieten waren namelijk
verstrekt in een periode waarin de rente op de kapitaalmarkt van een
uitzonderlijk hoog niveau was (10 tot 12 procent). Omdat de NIB zichzelf
tot dan toe had gefinancierd met langlopende obligatieleningen waarvoor
de rente vast stond, bleef de rente die de ondernemingen op hun beurt
aan de NIB moesten betalen hoog. Door het omzetten van de
AA-kredieten in aandelen, iets wat de NIB voor eigen rekening en risico
deed, kwam er een einde aan deze hoge kosten voor de ondernemingen.
Tevens vergrootte dit de kans op rendement voor de NIB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

12

Voorwaarden
Alleen aan ondernemingen waarvan het voortbestaan in het algemeen
economisch belang werd geacht kon onder staatsgarantie een aanvullende middellange financiering worden verleend. Onder meer diende de
financiering betrekking te hebben op een onderneming die een bedrijf in
Nederland uitoefende. Ook moesten de kredietaanvrager kunnen
aantonen niet op een andere manier in de financieringsbehoefte te
kunnen voorzien. Het mocht bovendien niet om verliesfinanciering gaan.
De onderneming moest bovendien goed geleid worden en in de kern
gezond zijn. Ook gold de voorwaarde dat de regeling niet mocht leiden tot
teruggang van de bestaande kredietlijnen. Tot slot was er de eis dat een
onderneming ten minste 20 procent solvabiliteit bezat.

Doelen en effecten
Voormalig NIB president-directeur Van der Zwan zei onlangs dat de NIB
«menig Nederlandse onderneming door economisch moeilijke tijden had
gesleept.» Veel van de grote bedrijven in ons land, zoals de Bijenkorf, KLM
en Ahold, hebben indertijd gebruik gemaakt van de door de NIB uitgevoerde regelingen1. Daarnaast werd ondernemingen hiermee de mogelijkheid geboden investeringen te doen die nodig waren voor voortzetting of
uitbreiding van de onderneming maar waarvoor op andere wijze geen
financiering tegen aanvaardbare voorwaarden kon worden gevonden.
AA-kredieten vergrootten het garantievermogen van ondernemingen en
vervulden op die manier tevens de functie van buffer voor moeilijke
tijden. Een AA-krediet vergrootte het weerstandsvermogen van de onderneming waardoor het vertrouwen van bestaande en toekomstige crediteuren van de onderneming werd versterkt. Hierdoor werd de leencapaciteit vergroot.
Uit de diverse evaluatienota’s van destijds blijkt dat bedrijven met een
AA-krediet een gunstiger werkgelegenheidsontwikkeling kenden dan
bedrijven die niet een dergelijk krediet hadden. In de periode 1990 tot en
met 1995 bijvoorbeeld, waarin 200 AA-kredieten werden verstrekt, kwam
dat neer op ruim duizend arbeidsplaatsen per jaar.
Uit de diverse evaluaties blijkt eveneens dat de ondernemingen welke
gebruik maakten van een AA-krediet relatief meer investeerden dan wel
expandeerden dan andere ondernemingen. De investeringsratio bleek in
de jaren 1981 tot en met 1989 bij eerstgenoemde groep hoger te liggen.
Bij een latere evaluatie ging men aan de hand van cijfers over de kredietgenerering ten gevolge van de Regeling BF uit van een investeringseffect
van de regeling van enkele honderden miljoenen (guldens) per jaar.

1

Voor een overzicht van de aantallen
kredieten die door de jaren heen werden
verschaft zie Evaluatienota Regeling
Bijzondere Financiering 1971, Kamerstuk
24 400 IXB nr. 28 en het onderdeel Evaluatie
van de AA-regeling van de Begroting
Financiën 1990, Kamerstuk 21 300 IXB
nr. 56.

Nooit zijn de uitstralingseffecten van het behoud of ontstaan van werkgelegenheid en het effect van het hoger investeringsniveau op de omgeving
van de bedrijven gemeten. Hierbij valt te denken aan de gevolgen voor
toeleveranciers en afnemers, (werkgelegenheids-)effecten bij bedrijven in
clusterverband, de relevantie voor de economische structuur en de
ontwikkeling en het behoud van kennis en faciliteiten voor ons land. Ook
zijn mogelijke belastingvoordelen voor de staat niet als baten van de
regeling bij de evaluaties betrokken.
Dat deze positieve effecten er wel zijn geweest valt niet te ontkennen.
Kijkend naar de kosten van de Regeling Bijzondere Financiering 1971 zien
we dat in de jaren 1981 tot en met 1995 deze de staat jaarlijks gemiddeld
1,7 procent van het totaal aan uitstaande garanties gekost heeft. Tussen
1981 en 1989 kwam dat neer op een gemiddeld jaarlijks verlies van
13,6 miljoen gulden op een uitstaand obligo van gemiddeld 911,3 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

13

gulden. Tussen 1990 en 1995 op een jaarlijks verlies van 29 miljoen gulden
op een obligo van 1275,7 miljoen. Van de kosten moet echter het percentage aan garantieprovisies dat de staat ontving nog worden afgetrokken –
de kosten waren jaarlijks dus lager en het verlies kwam daarmee onder de
1,7 procent van het totale obligo.1
Geconcludeerd kan worden dat het doel, het beoogde effect tegen acceptabele kosten, werd bereikt en dat opeenvolgende kabinetten deze visie
hadden. Deze conclusie werd ook destijds in diverse evaluaties getrokken
door opeenvolgende bewindspersonen.

Privatisering en einde NIB
In de evaluatie uit 1996 van de Regeling BF werd geconstateerd dat
venture capital in Nederland sterk in opkomst was. Echter, het ministerie
van Financiën schreef destijds hierover het volgende:
«Niettemin kan de venture capital markt niet in alle gevallen voorzien in
de behoefte aan risicodragend vermogen (...) omdat:
– de onderneming in veel gevallen niet het rendement kan bieden dat de
vermogensverstrekkers nodig achten voor het hogere risico;
– de vermogensverstrekkers bij voorbaat al een exitmogelijkheid
verlangen die eveneens vaak niet is te geven;
– de vermogensverstrekkers en ondernemers vaak een niet te overbruggen verschil van inzicht hebben over de waardering van de onderneming;
– de ondernemer vaak grote moeite heeft met het afgeven van de door
de vermogensverstrekkers nagestreefde zeggenschap over zijn onderneming.»
Het voornaamste verschil tussen vermogensverschaffing door venture
capitalists en de Regeling BF was, zo constateerde men destijds, dat onder
de Regeling BF wel achtergesteld krediet werd verstrekt maar geen
formele zeggenschap werd nagestreefd ten aanzien van de kredietnemer.
Door de beperking tot het verstrekken van achtergestelde leningen
werden discussies over de (exacte) waardering van de onderneming voorkomen, aldus het ministerie.2
Wel werd er uiteraard, zoals dat gewoon is te gebeuren door kredietverstrekkers, toezicht gehouden op de kredietnemende ondernemingen.
Bedrijven moesten inzicht geven in hun situatie. Het risico voor de overheid werd zodoende beperkt.

1

Voor overzicht van de vergoedingen in de
jaren 1981 t/m 1995 zie Evaluatienota Regeling
Bijzondere Financiering 1971, Kamerstuk
24 400 IXB nr. 28 en het onderdeel Evaluatie
van de AA-regeling van de Begroting
Financiën 1990, Kamerstuk 21 300 IXB nr. 56.
2
Indertijd werkten de Nederlandse
Participatiemaatschappij (NPM) en het Industrieel Garantiefonds (IGF) – beide staatsdeelnemingen – wel met aandelenparticipaties. De
NPM, dochter van de NIB, deed dit voor eigen
rekening en risico op de markt van grote en
middelgrote ondernemingen. Het IGF had
belangen in kleinere ondernemingen.

In de jaren tachtig en negentig en in de eerste jaren van de 21e eeuw
werden tal van staatsbedrijven geprivatiseerd en werden tal van markten
geliberaliseerd. Het beleid is er, vanaf 1985, op gericht bestaande
staatsdeelnemingen af te stoten, tenzij er doorslaggevende redenen
bestaan om de deelneming tijdelijk of blijvend te continueren.
Destijds overheerste de gedachte dat de overheid het beste geen
belangen kon hebben in bedrijven – alles moet aan de markt worden
overgelaten tenzij het echt niet anders kan. En ondanks de eerdere constateringen van opeenvolgende kabinetten, die zeiden dat de taak van de NIB
en de bijdrage aan een soepel werkende kapitaalmarkt die de door de
bank uitgevoerde Regeling Bijzondere Financiering 1971 leverde, onmisbaar waren, keerde het tij zich en stuurde op 24 december 1998 toenmalig
minister van Financiën Zalm een brief naar de Kamer met daarin zijn
voornemens het meerderheidsbelang van de staat in de NIB te verkopen
aan de pensioenfondsen ABP en PGGM. Een privatisering dus.
Deze brief kwam maar iets meer dan twee jaar na de meest recente
evaluatie van de NIB waarin nog werd geconcludeerd dat de Regeling BF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

14

1971 voorzag in een behoefte. De omvang van de onder de regeling
verstrekte kredieten werd daarin genoemd als een belangrijke aanwijzing
voor de effectiviteit van de Regeling BF; de opkomst van de venture
capital markt werd onderbouwd niet gezien als geschikte vervanging van
de functie die de staat had; de resultaten waren naar volle tevredenheid
van diverse opeenvolgende kabinetten; de doelen werden bereikt tegen
acceptabele kosten en inspanningen.
Een nieuwe Nationale Investeringsbank
De cijfers en feiten die onderzoeken uit de jaren kort voor het besluit tot
privatisering naar voren hebben gebracht laten ons zien hoe onbegrijpelijk
de keus die destijds is gemaakt was. Ondanks de aantoonbare gunstige
effecten op het gebied van werkgelegenheid en investeringen, de efficiëntie waarmee de regelingen werden uitgevoerd alsmede de gunstige
kosten/baten verhoudingen en de onderkenning van het bestaan van
knelpunten op de kapitaalmarkt, is er voor het stoppen van de Regeling
Bijzondere Financiering 1971 en het privatiseren van de NIB gekozen.
Hierdoor werden ondernemingen sterker afhankelijk van venture capitalists – en in combinatie met de groei van de activiteit van aandeelhouders
en de wetgeving die de invloed van aandeelhouders vergaand vergrootte
is dit een keuze geweest die tot op de dag van vandaag als een weergaloze echo door onze economie schalt.
Destijds verwachtte men, dat de tijd waarin bedrijven binnen een
economie die in crisis verkeerde zich tot de staat zouden wenden voorgoed voorbij was. Gerekend werd op het zelfcorrigerend, zelfbalancerend
en zelfverschonend vermogen van de kapitaalmarkt. Tegelijk werd met het
vergroten van de macht van aandeelhouders gerekend op eenzelfde
vermogen om falende bestuurders te corrigeren. Nu blijkt hoe de
gevolgen van beide keuzes elkaar beïnvloeden. Nooit eerder moest de
staat in zo korte tijd zoveel geld storten in het systeem om de banken
overeind te houden. En deze ingrepen ten spijt is een ongekend diepe
economische en financiële crisis het gevolg. De verontwaardiging van
iedereen die voor zijn broodwinning afhankelijk is van een functie binnen
een bedrijf dat door de crisis wordt getroffen – en nota bene nog bakzeil
haalt wanneer het bij een bank om krediet vraagt – is groot en begrijpelijk.

Huidige noodzaak
Tegenover de onzekerheid van de kapitaalmarkt op dit moment moet en
kan de overheid de zekerheid bieden aan fundamenteel gezonde en goed
geleide bedrijven. Net als bij de banken kan de overheid garanties geven
die de disproportionele effecten van de kredietcrisis op de reële economie
misschien niet volledig wegnemen maar deze wel verminderen en spoediger doen keren dan zonder overheidsingrijpen het geval zou zijn. Zonder
over te gaan tot totaalcontrole van onze economie of pogingen daartoe,
kan de overheid via een nieuwe NIB instrumenten beschikbaar stellen die
tijdig, flexibel en met een inschatbare mate van risico, zekerheid zullen
brengen voor in principe gezonde bedrijven die behoefte hebben aan
garanties. Zo is het bij vorige crises geweest. Waarom zou het nu niet
weer zo kunnen zijn? Een nieuwe NIB die in navolging van de «oude» NIB
een moderne variant van de Regeling Bijzondere Financiering 1971
uitvoert, is de doeltreffendste en efficiëntste keuze.
In voorgaande paragrafen is uitgebreid ingegaan op het tekortschietende
instrumentarium van de overheid op dit moment (zie onder meer onder
Niet-werkende regelingen). Zoals ook in geval van de Garantieregeling
Ondernemingsfinanciering (GO) geldt, verbeteren de huidige regelingen
waarmee de overheid garant staat voor eventuele verliezen van bedrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

15

richting banken, niet de kapitaalsratio van een bank. De bank leent immers
zelf nog geld uit en de overheid staat voor «slechts» vijftig procent garant.
Met de nieuwe regelingen die de NIB uit zou gaan voeren wordt dit
probleem opgelost.

Staat maakt andere afwegingen
Voor commerciële banken is de belangrijkste afweging die gemaakt wordt
bij het verschaffen van risicodragend kapitaal immers de rentabiliteit
ervan. Indien de verwachte opbrengst van de lening lager is dan de
verwachte opbrengst van een andere inzet van hetzelfde kapitaal, dan
zullen banken geen leningen verstrekken. Banken hebben momenteel te
maken met een beperkte ruimte om leningen te verstrekken. Hun
kapitaalsratio’s staan onder druk. Hierdoor vinden ondernemers geen
aansluiting met hun financieringsbehoefte bij de markt. Een staatsbank
kan dat gat dichten. Ook voor een staatsbank is het uiteraard van belang
dat de ondernemingen aan welke kapitaal wordt verstrekt goed geleid en
levensvatbaar zijn; maar eerder dan naar rentabiliteit kijkt een staatsbank,
zoals de ROMs dat behoren te doen, naar het belang van het voortbestaan
van een onderneming voor de werkgelegenheid, (de voortzetting van)
onderzoek en ontwikkeling en het algemene belang van het bedrijf voor
de regionale en nationale economie en samenleving.

Risico’s
Minister Van der Hoeven (Economische Zaken) heeft in juni 2009 aangekondigd te zullen gaan werken aan een lijst met algemene criteria waarop
steunvragen van individuele bedrijven zullen worden beoordeeld. Zij gaf
echter aan daarmee niet te zeggen dat er in de nabije toekomst inderdaad
sprake zal zijn van steun voor individuele bedrijven vanuit haar ministerie.
Zij wilde slechts een draaiboek op laten tekenen zodat duidelijk zal zijn
hoe formeel met dergelijke steunaanvragen zal worden omgegaan.
Net als de banken kunnen bedrijven inderdaad om hulp komen vragen. En
net als bij de banken zal de staat daar gehoor aan kunnen geven. Maar
ook bij garanties aan bedrijven geldt, net als bij banken, dat inmenging
van de regering in privéondernemingen riskant kan zijn.
Daar waar bewindspersonen directe verantwoordelijkheid gaan dragen
voor het voortbestaan van een individuele onderneming liggen tal van
risico’s op de loer. Wie goed naar de gang van zaken rond de RSV-affaire
kijkt, ziet dat het ontsporen van de steunoperatie voor een belangrijk deel
te wijten is aan het feit dat niet de werkcommissie maar afzonderlijke
ambtenaren op een ministerie de aanvragen beoordeelden, ad hoc beleid
maakten en kredieten verstrekten. Dat laatste is bij uitstek de specialistische taak van banken – en een overheid die wel als kredietverstrekker de
markt op wil dan wel garant wil staan voor kredieten die bedrijven bij
derden krijgen doet er verstandig aan dit door een investeringsbank te
laten doen. Een dergelijke bank kan de expertise opbouwen die nodig is
voor de beoordeling van risico’s, is verantwoording verschuldigd aan
diverse departementen maar kan onafhankelijk als kredietbeoordelaar
optreden. Als bank kan zij overleg voeren met andere banken en als
instrument van de overheid kan zij beleid vertalen in haar taken op de
kapitaalmarkt.

Inrichting nieuwe NIB
Het voorstel is om bij de inrichting van een nieuwe Nationale
Investeringsbank zoveel mogelijk aan te sluiten bij de wijze waarop de
vroegere NIB was ingericht. Verder dient de NIB kostendekkend te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

16

opereren, om aan de Europese regelgeving in verband met staatssteun te
voldoen (conform de groeifaciliteit). Tenslotte wordt geëist van de kredietnemer dat er een maatschappelijk verantwoord beloningsbeleid gevoerd
wordt dat niet stimuleert tot risicovol gedrag. Bonussen zijn dus niet
toegestaan wanneer een bedrijf steun ontvangt via een regeling van de
NIB. De hoogte van het vaste salaris van de bestuurders dient, gezien het
feit dat de onderneming op dat moment leningen met staatsgarantie
ontvangt, maatschappelijk acceptabel te zijn. De werkcommissie kan
hierom aanvullende voorwaarden stellen aan de vaste salarissen van
bestuurders. Dergelijke voorwaarden stimuleren dat kredieten zo snel als
mogelijk worden afgelost en bovendien mag in een dergelijke situatie ook
een bijdrage van de ondernemingsleiding worden verwacht.

Eigendom en corporate governance
De NIB is een staatsbank. Het aandelenkapitaal is in handen van de staat.
De staat kan kiezen voor toepassing van het verlicht structuurregime,
waarbij de aandeelhouder de bestuurder benoemt, zoals gebruikelijk is bij
staatsdeelnemingen. Indien zij iets meer afstand wil scheppen kan dit ook
door de raad van commissarissen zoals gebruikelijk is bij structuurregimes. De benoeming van de raad van commissarissen gebeurt door de
minister van Financiën. De directie van de NIB zal gaan bestaan uit een
president-directeur, een directeur-secretaris en één of meerdere directeuren.

Financiering
De NIB wordt gekapitaliseerd middels aandelenkapitaal. Er moet worden
uitgegaan van een startkapitaal van minimaal 120 miljoen euro. Dit komt
derhalve neer op een (eenmalige) uitgave voor de overheid. Tegenover
deze investering staat voor de overheid het bezit van de bank. Daardoor
zal geen sprake zijn van een hoger EMU-tekort. De staatsschuld neemt toe
met 120 miljoen euro, wat tot hogere rentelasten voor de staat leidt. Om
de investering van de staat budgetneutraal te laten zijn zou jaarlijks een
klein dividend aan de staat als aandeelhouder moeten worden uitgekeerd.
Dat betekent een lichte verhoging van de rente die de NIB verstrekt aan
ondernemingen – namelijk een verhoging van tussen de 0,3 en
0,5 procent.
Met een eigen vermogen van 120 miljoen euro zal de investeringsbank
zichzelf kunnen financieren op de kapitaalmarkt. Rekening houdend met
de eigen vermogenseis van acht procent, kan de NIB vervolgens tot een
bedrag van maximaal 1,5 miljard euro aan kredieten gaan verstrekken.
De NIB geeft leningen uit met een opslag bovenop het tarief dat zij zelf
betaalt voor het aantrekken van kapitaal op de markt. Die opslag dient de
kosten en eventuele verliezen op leningen van de NIB te dekken. De oude
NIB rekende een opslag van 1 procent en heeft een verlies geleden van
ongeveer 1,5 procent. Een nieuwe NIB rekent gemiddeld een opslag van
2,5 procent. Dit kan naar beneden of boven worden bijgesteld naar gelang
het risico van de lening. De overheid staat voor 90 tot 95 procent garant
voor de lening ingeval die (gedeeltelijk) niet wordt terugbetaald. De NIB
loopt dus een risico van 5 tot 10 procent. Van de opslag worden de
verliezen op het uitstaande obligo, een pand met kantoorbenodigdheden
en ongeveer vijftig fte (inclusief overhead) betaald.
Bij een rechtstreekse lening van de NIB betaalt de kredietnemende onderneming provisie (de rente opslag) aan de NIB. De NIB stort een deel van
deze rente als garantieprovisie door naar de staat. De verdeelsleutel voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

17

het doorsluizen van de provisie is NIB:staat = 1:3. De staat ontvangt dus
driekwart van de provisie.
Bij een lening van de NIB via een derde bank aan de onderneming betaalt
de onderneming de rente aan deze derde bank die vervolgens een deel als
garantieprovisie doorstort naar de NIB. Verhouding bank:NIB = 1:3. De NIB
stort vervolgens hiervan het overgrote deel door aan de staat en houdt
een klein deel in als vergoeding voor het penvoerderschap van de kredietadministratie.
In gevallen waarin gebruik moet worden gemaakt van de garantie van de
staat (als de onderneming de lening bij de bank niet terug kan betalen)
zijn er dus kosten voor de staat. Die worden deels gecompenseerd
doordat in die gevallen na het nemen van de garantie nog wel aflossingen
binnenkomen. Hiervan gaat negentig procent naar de staat.

Werkwijze van de NIB
De NIB geeft bankleningen uit met een maximale looptijd van acht jaar1.
De bank geeft twee soorten kredieten uit: hoogrisico kredieten (conform
de oude B-kredieten) en Achtergestelde kredieten (conform de
AA-kredieten). Een onderneming kan, eventueel in samenspraak met een
bank, een kredietaanvraag bij de NIB indienen. De NIB beoordeelt de
kredietaanvraag, na een boekenonderzoek, op de volgende criteria en
randvoorwaarden. Deze kunnen bij de oprichting van de NIB nog nader
worden ingevuld:
Randvoorwaarden:
1. Er is geen sprake van verliesfinanciering met het krediet;
2. Het betreft een goed geleide onderneming;
3. De onderneming is in principe solvabel;
4. De ondernemer kan aantoonbaar niet voldoende krediet bij commerciële banken krijgen;
5. De fondsen worden aangewend voor activiteiten binnen Nederland.
Criteria:
1. Bijdrage aan de Nederlandse economie;
2. Bijdrage aan de Nederlandse werkgelegenheid;
3. Bijdrage aan het behoud/de ontwikkeling van specifieke kennis(infrastructuur);
4. Belang van voortbestaan van het bedrijf voor de bedrijfssector en
ermee verbonden sectoren;
5. Belang van voortbestaan van de sector binnen Nederland.
Als een kredietaanvraag bij de NIB aan de voorwaarden en criteria
voldoet, adviseert de NIB de Werkcommissie Bijzondere Financiering.
Deze beslist vervolgens over de aanvraag. Een besluit van de Werkcommissie BF kan alleen met algemene stemmen worden genomen. De
huisbankier van de onderneming kan om advies en informatie en om een
oordeel over de regeling worden gevraagd.

1

Dit is conform de regeling GO.

De besluitvorming over de kredietaanvraag is een taak van de Werkcommissie voor de Bijzondere Financiering. Hierin zijn de verantwoordelijke ministers vertegenwoordigd, alsmede de NIB. Het departement van
Financiën is het moederdepartement van de NIB en daarmee eerstverantwoordelijk. De betrokken vakministeries, zoals dat in het verleden
de departementen van Economische Zaken en Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit waren, zijn met name verantwoordelijk voor het onderzoek naar het belang voor de Nederlandse economie en de urgentie van
mogelijke kredietverstrekking aan een bepaalde onderneming. De
vakministeries onderzoeken met de NIB bovendien niet alleen de situatie
van het kredietvragende bedrijf maar tevens de stand van zaken in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

18

totale sector waartoe de onderneming behoort. Blijken moet of er groeipotentie is in de markt.
Behalve de in rekening gebrachte kostendekkende provisie, worden
aanvullende voorwaarden aan de kredietnemende onderneming gesteld:
ten tijde van de looptijd van het krediet worden geen dividenden en geen
bonussen uitgekeerd. De werkcommissie stelt tevens aanvullende eisen
met betrekking tot het vaste salaris van de bestuurders van de onderneming.

Algemeen economisch belang
Ook een nieuwe NIB zal als eerste de aanvraag van een onderneming
moeten beoordelen: is het voor de onderneming inderdaad onmogelijk
om op een andere manier aan krediet te komen? Vervolgens zal de werkcommissie moeten beoordelen of kredietverstrekking wenselijk is. De
criteria dienen op voorhand en democratisch, middels wetgeving dus, te
worden vastgelegd. De toepassing van de criteria en het uiteindelijke
oordeel liggen bij de werkcommissie. Is met het voortbestaan van het
bedrijf het algemeen belang van onze economie gemoeid? Hoe groot zijn
de risico’s – in verhouding tot het eerder genoemde belang? Hoe past de
garantie binnen het totaalbeeld van garanties die door de overheid zijn
afgegeven? Wordt het plafond niet overschreden? Is het bedrijf of de
sector waarin het bedrijf zich bevindt, ook op lange termijn, levensvatbaar
binnen Nederland?

1

De RSV enquete spreekt over een
«ongezonde afhankelijkheidsrelatie» waarbij
overheid en concern elkaar in de wurggreep
hielden en niet meer konden loslaten.

De kritiek op de RSV-affaire was achteraf dat de overheid jaren heeft
geprobeerd een noodlijdende industrie te redden terwijl met een betere
analyse zou zijn aangetoond dat het een onmogelijke opgaaf was. De
concurrentie was te sterk; er was een race-to-the-top waar het op staatssteun aankwam ontstaan tussen landen die een scheepvaartindustrie
kenden. Men wilde koste wat kost de werkgelegenheid behouden maar
leek te weinig te hebben nagedacht over alternatieven en over de logica
van het behoud van de industrie in relatie tot de grootte van de offers die
moesten worden gebracht. Door de directe betrokkenheid van met name
het ministerie van Economische Zaken, de intransparantie van de diverse
steunoperaties en de hierboven geschetste situatie kon de poging het RSV
concern te redden uitgroeien tot een fiasco.
In de beginjaren van de steun aan het RSV concern heeft de toenmalige
NIB een aantal keren gewaarschuwd voor de risico’s en nadrukkelijk negatief geadviseerd over aangaan en voortzetting van steun aan het concern.
Naarmate de jaren verstreken en de staat hoe langer hoe meer betrokken
raakte en uiteindelijk volledige verantwoordelijkheid ging dragen voor het
voortbestaan van het concern, verstomde de kritiek. Dit had niet mogen
gebeuren – de investeringsbank had niet mogen nalaten de luis in de pels
te zijn. Echter, de situatie was op dat moment dermate gepolitiseerd en de
verwevenheid van staat en bedrijf was op dat moment zo nauw1 dat het
wellicht terecht is de vraag te stellen of er nog ruimte was voor kritische
geluiden van de zijde van de NIB. Niet de investeringsbank maar de departementen zelf beoordeelden of er nog een volgende steunronde kwam en
de spreekwoordelijke waarheid «beter ten halve gekeerd dan ten hele
gedwaald» leek steeds verder uit het oog te geraken. De bank had het
geprobeerd – tevergeefs – en was eigenlijk overstemd door de politiek. De
vele steunronden voor het RSV concern liepen bij lange na niet allemaal
volgens de Regeling BF 1971. Aan de spelregels zoals die normaal, voordien maar ook nog lang na het drama in de scheepsindustrie, hebben
gegolden voldeden de kapitaalinjecties in ieder geval niet.
Hiermee is gezegd dat een grondgedachte achter deze nota tevens is dat
het bestaan van een goede investeringsbank en regelingen met duidelijke
criteria ons kunnen behoeden voor herhaling van een fiasco als de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

19

RSV-affaire maar dat de macht van het instituut altijd beperkt is. Een
belangrijke waarborg is echter de vereiste unanimiteit in de werkcommissie. De uiteindelijke verantwoordelijken blijven kabinet en Kamer.
Wie kiest voor een rol voor de overheid, moet dat niet doen zonder van te
voren duidelijke spelregels vast te leggen.
We kunnen niet ad hoc gaan beslissen wat we doen met de verschillende
verzoeken die ongetwijfeld komen. Ten eerste moet immers willekeur en
ongelijkheid voorkomen worden – anders leidt een steunoperatie mogelijk
tot concurrentievervalsing. Ten tweede hebben we strikte regels en een
duidelijk format nodig om niet van het rechte pad af te raken. Van tevoren
moet duidelijk zijn wat de voorwaarden zijn. Hoe hoog het plafond van
kredietverstrekking is. En hoe ver de staat kan (lees: mag) gaan. Hoe ver
zij wil gaan is dan een afweging die steeds per geval zal moeten worden
gemaakt. Dat hangt af van de situatie waarin het om garantie vragende
bedrijf verkeert en van het belang dat de werkcommissie toedicht aan het
voortbestaan van het bedrijf, alle aspecten hierin meenemend. Duidelijke
regels maken vooraf inzichtelijk wat de grenzen zijn van de risico’s die
genomen mogen worden – een finale beslissing is uiteraard altijd afhankelijk van de mate waarin die risico’s zich verhouden tot het economisch
belang dat aan het betreffende bedrijf wordt toegekend. Altijd is echter
alertheid van bewindspersonen en Kamerleden van het grootste belang.
En altijd zijn de keuzes die politiek en investeringsbank maken slechts zo
goed als de mensen die ze maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

20

Aanbevelingen
De onderstaande concrete beslispunten vormen de aanbevelingen van
deze nota:
1. Richt een nieuwe Nationale Investeringsbank op: er wordt een
nieuwe Nationale Investeringsbank (NIB) opgericht volgens de in de
nota geschetste richtlijnen (zie onder Een nieuwe Nationale
Investeringsbank de paragrafen Inrichting nieuwe NIB, Eigendom en
corporate governance, Financiering en Werkwijze van de NIB )
2. Stel een Werkcommissie Bijzondere Financiering in: een nieuwe
Werkcommissie BF wordt ingesteld en krijgt de taak de voorstellen van
de NIB te beoordelen. In de commissie zijn vertegenwoordigd het
ministerie van Financiën, de overige betrokken departementen en de
NIB.
3. Stel een Regeling Bijzondere Financiering 20XX in: er komen
nieuwe regelingen, gezamenlijk genoemd de Regeling Bijzondere
Financiering 20XX, welke het mogelijk maken voor de NIB en de Werkcommissie BF om voorstellen te doen met betrekking tot het
verstrekken van kredieten (al dan niet achtergesteld) met staatsgarantie respectievelijk deze kredieten daadwerkelijk te verstrekken aan
ondernemingen volgens de in de nota geschetste richtlijnen (zie onder
Een nieuwe Nationale Investeringsbank de paragrafen Financiering en Werkwijze van de NIB )
4. Maak in overleg met de betrokken partijen een einde aan
gemeentelijke en provinciale kredietverstrekking daar waar
die overgenomen kan worden door de NIB: er wordt werk
gemaakt van het zoveel mogelijk beëindigen van de steunoperaties
van gemeenten en provincies welke door de economische crisis steeds
vaker voorkomen. Dit kan gebeuren door in overleg met de VNG en het
IPO te komen tot afspraken over verantwoord beleid. Geprobeerd moet
worden om met gemeenten en provincies overeenstemming te
bereiken en de verstrekking van overheidsgaranties op kredieten
zoveel mogelijk onder te brengen bij de NIB (zie onder De huidige
situatie: waarom een nieuwe NIB? de paragraaf Gemeentelijke en
provinciale kredietverstrekking )

5. Stel een informatieplicht in voor banken ten aanzien van de
Regelingen Bijzondere Financiering: banken worden na het
instellen van de nieuwe regelingen en oprichting van de NIB verplicht
om kredietvragende ondernemers altijd te informeren over deze regelingen
6. Breng diverse regelingen voor garantstelling van de overheid
onder bij de NIB: de huidige regelingen van het ministerie van
Economische Zaken welke betrekking hebben op garantieverstrekking
door de overheid bij kredietverlening (deze regelingen worden thans
door SenterNovem uitgevoerd) worden ondergebracht bij de NIB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 050, nr. 2

21