Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 279

Gezin boven tehuis
Aanbevelingen om de positie van pleegzorg in
Nederland te versterken en kinderen in de knel
meer kans te geven om op te groeien in een
pleeggezin

Nr. 20

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR JEUGD EN GEZIN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 maart 2010
In deze brief reageer ik mede namens de minister van Justitie op de gewijzigde motie Aasted Madsen-van Stiphout c.s.1 waarin het kabinet
gevraagd wordt uitvoering te geven aan de aanbevelingen die in de initiatiefnota «Gezin boven tehuis»2 zijn opgenomen en hierover voor 1 januari
2010 te berichten. De initiatiefnota «Gezin boven tehuis» is op 25 mei en
14 september 2009 besproken in de algemene commissie voor Jeugd en
Gezin. Naar aanleiding van deze nota-overleggen hebben de leden C
q örüz
en Sterk vijf aanbevelingen gewijzigd3. In deze brief reageer ik op de
aanbevelingen.
Aanbeveling 1 (gewijzigde versie):
BJZ en pleegzorginstellingen dienen verplicht te worden om bij aanpassing van het behandelingsbeleid advies te vragen aan pleegouders. Dit
adviesrecht dient verankerd te worden in de regeling pleegzorg.
Ik neem deze aanbeveling over. In het conceptwetsvoorstel Verbetering
positie pleegouders wordt voorgesteld in het geval van pleegzorg een
voogdijplan, gezinsvoogdijplan of jeugdreclasseringsplan niet door
bureau jeugdzorg vast te laten stellen dan na overleg met de pleegouders.
Daarnaast wordt in dit conceptwetsvoorstel voorgesteld dat, in het geval
van pleegzorg, een hulpverleningsplan de instemming behoeft van de
pleegouders, voor zover het hun rol betreft in het hulpverleningsproces.

Kamerstukken ll 2008/09, 31 279, nr. 18:
Gewijzigde motie van het lid Aasted
Madsen-van Stiphout c.s. ter vervanging van
die gedrukt onder nr. 10.
2
Kamerstukken ll 2007/08, 31 279, nr. 2: Initiatiefnota «Gezin boven tehuis».
3
Kamerstukken ll 2008/09, 31 279, nr. 6 en 16:
Brieven van de leden C
q örüz en Sterk.

Aanbeveling 2:
Bij de plaatsing van een pleegkind in een pleeggezin dient door BJZ
onderzocht te worden welke ontwikkelingsachterstand eventueel aan de
orde is bij het pleegkind en hiervoor dient adequate zorg verleend te
worden.
Ik neem deze aanbeveling over. Het is standaardwerkwijze bij het stellen
van de indicatie pleegzorg door bureau jeugdzorg, dat op ontwikkelingsachterstanden gelet wordt. Alleen als uit de normale inventarisatie van de
problemen ernstige achterstanden naar voren komen, zal dit nader onderzocht worden door een psycholoog/psychiater. Het spreekt vanzelf dat
bureau jeugdzorg in zijn indicatie alle vormen van hulp indiceert die op

KST141406
0910tkkst31279-20
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 279, nr. 20

1

1

dat moment noodzakelijk lijken. Een verder verdiepend onderzoek kan
desgewenst ook nog plaatsvinden als het kind al geplaatst is, in overleg
en samenwerking met de voorziening voor pleegzorg. Het spreekt voor
zich dat in crisissituaties van deze werkwijze moet worden afgeweken en
plaatsing onmiddellijk plaatsvindt. Ik ga met de MOgroep en het IPO na of
deze werkwijze in de praktijk ook gevolgd kan worden.
Aanbeveling 3 (gewijzigde versie):
Een ondertoezichtstelling (hierna OTS) kan nu maximaal voor een jaar
worden uitgesproken. De wettelijke mogelijkheden voor het uitspreken
van een OTS dienen geflexibiliseerd te worden, zodat een OTS ook voor
bepaalde tijd, langer dan één jaar, kan worden uitgesproken. Daarbij moet
een zorgvuldige afweging geborgd zijn. Zo hoeven pleegkinderen in langdurige pleegzorg niet ieder jaar de gang naar de rechter te maken.
De maximumtermijn van één jaar voor een OTS heeft te maken met het
feit dat het hier gaat om een kinderbeschermingsmaatregel waarmee het
gezag van ouders wordt beperkt. Deze aantasting van het gezag van
ouders mag niet langer duren dan noodzakelijk. Een jaarlijkse toetsing
door de rechter naar de noodzaak daarvan wil ik dan ook handhaven. Wel
neem ik uit deze aanbeveling over dat pleegkinderen niet langdurig jaarlijks naar de rechter moeten. Als bij de toets door de kinderrechter blijkt
dat de ouders de aangewezen zorg voor hun kind accepteren, kan de zorg
in het vrijwillig kader worden voortgezet.
In het wetsvoorstel in verband met herziening van de maatregelen van
kinderbescherming1 is tevens opgenomen dat er in het geval van een OTS
met uithuisplaatsing eerder duidelijkheid over de situatie van het kind
nodig is. Wanneer na twee jaar OTS met uithuisplaatsing duidelijk is dat
de ouders hun pedagogische verantwoordelijkheid niet meer op een voor
het kind aanvaardbare termijn kunnen dragen, zal beëindiging van het
gezag overwogen worden. Indien daartoe wordt besloten vervalt de jaarlijkse toetsing door de kinderrechter.
Aanbeveling 4:
BJZ en pleegzorgorganisaties dienen zich te interculturaliseren waarbij zij
zich richten op het bereiken van potentiële allochtone pleegouders om zo
een geschikt gezin voor allochtone pleegkinderen te vinden.
Ik neem deze aanbeveling als volgt over. Van professionals en organisaties in de jeugdgezondheidszorg, het jeugdwerk en de jeugdzorg mag
worden verwacht dat zij in staat zijn jongeren en ouders met andere culturele achtergronden effectief te benaderen en te ondersteunen. Om die
reden heb ik samen met de minister voor WWI € 10 miljoen beschikbaar
gesteld voor het programma Diversiteit in het jeugdbeleid. Doel is migrantenjongeren en hun ouders beter te bereiken. Daarvoor zijn communicatieve vaardigheden en competenties belangrijk. Professionals worden
toegerust met interculturele competenties in bijscholingsprogramma’s en
in opleidingen.
Aanbeveling 5:
Netwerkpleegzorg dient een eigenstandige positie te krijgen in het pleegzorgbeleid.
Ik neem deze aanbeveling als volgt over. Het is een taak van bjz om zich
ervan te vergewissen of er bij opgroei- en opvoedproblemen in de directe
omgeving van het kind een oplossing te vinden is, bijvoorbeeld in de
vorm van netwerkpleegzorg.
Ik ben in overleg met het IPO en de MOgroep om te bezien welke consequenties de bijzondere positie van netwerkpleegzorg moet hebben voor
regelgeving en uitvoeringspraktijk.
1

Kamerstukken ll 2008/09, 32 015, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 279, nr. 20

2

Aanbeveling 6:
Er mogen door pleegzorgorganisaties geen maximumleeftijden gehanteerd worden voor de geschiktheid van netwerkpleegouders (grootouders).
Ik neem deze aanbeveling over. In de Regeling pleegzorg is ten aanzien
van leeftijd op dit moment alleen opgenomen dat een pleegouder ten
minste 21 jaar oud is. De Regeling pleegzorg zal in lijn met het (concept)wetsvoorstel Verbetering positie pleegouders grondig worden herzien. In
dat kader zal ik nog eens benadrukken dat er geen maximumleeftijd mag
worden gehanteerd.
Aanbeveling 7:
Pleegouders kunnen niet alle gevolgen overzien van juridische keuzes die
nodig zijn om de zorg voor pleegkinderen op zich te nemen in een vaak
hectische tijd (voorbeeld Oma Boom, Telegraaf 29 september 2007). Hiervoor dient de mogelijkheid van voorlopige voogdij gecreëerd te worden
voor natuurlijke personen (grootouders e.a.) zodat ze wel het gezag
kunnen voeren en voor de pleegkinderen de noodzakelijke zaken kunnen
behartigen maar dat ze langer de tijd krijgen om te besluiten in welk kader
(pleegzorg of voogdij) ze de kinderen willen opvoeden. Dit vraagt om
aanpassing van BW Boek 1, art. 241, lid 2.
Ik neem deze aanbeveling niet over. Nu al is geregeld dat voogden die
menen de verantwoordelijkheid voor de verzorging en opvoeding van een
onder hun gezag staand kind niet aan te kunnen, net als iedere opvoeder
de mogelijkheid hebben de hulp in te roepen van bureau jeugdzorg. Daarnaast kunnen zij verzoeken ontslagen te worden uit de voogdij. De voogdij
wordt dan overgedragen aan een bureau jeugdzorg dat vervolgens de
verblijfplaats van het kind bepaalt.
Aanbeveling 8 (gewijzigde versie):
De positie van pleegouders als belanghebbende dient in de wet op de
jeugdzorg verankerd te worden. Dit doet recht aan de betrokkenheid en
inzet van pleegouders.
Ik neem deze aanbeveling over. In het conceptwetsvoorstel Verbetering
positie pleegouders wordt voorgesteld invulling te geven aan het verankeren in de Wet op de jeugdzorg van de positie van pleegouders als
belanghebbende. Hierbij kan worden gedacht aan medezeggenschap bij
zorgaanbieders die pleegzorg bieden, verplichte informatievoorziening
door bureaus jeugdzorg en zorgaanbieders die pleegzorg bieden, recht op
inschakeling van een vertrouwenspersoon en afstemmings- en instemmingsrechten ten aanzien van verschillende behandelplannen.
Aanbeveling 9:
Het recht van inspraak van pleegouders (pleegouderraden) op het pleegzorgbeleid van pleegzorginstellingen dient wettelijk verankerd te worden
in de wet op de jeugdzorg.
Ik neem deze aanbeveling over. Dit recht zal in de Wet op de jeugdzorg
worden verankerd. Hiertoe is een voorstel opgenomen in het conceptwetsvoorstel Verbetering positie pleegouders.
Aanbeveling 10:
Ontwikkelen van landelijke richtlijn voor alle BJZ’s en pleegzorgorganisaties waarin uniformering van uitvoeringstaken en verantwoordelijkheidsverdeling tussen BJZ en pleegzorgorganisaties helder uiteengezet wordt
en waarbij de rechten en plichten van pleegouders en communicatie
hierover richting pleegouders wordt opgenomen.
Ik neem deze aanbeveling als volgt over. Ik vind dit een goede gedachte,
alleen moet ik nog onderzoeken in welke mate er bepalingen in de Regeling pleegzorg moeten worden opgenomen om de onderlinge verhoudingen duidelijk te maken tussen de taken die de casemanager van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 279, nr. 20

3

bureau jeugdzorg uitvoert, de begeleiding die de pleegzorgwerker van de
zorgaanbieder aan de pleegouders biedt en de verzorging en opvoeding
die de pleegouders aan de jeugdige bieden.
Aanbeveling 11 (gewijzigde versie):
Gemeenten moeten bij WMO-gefinancierde zorg meer oog hebben voor
de specifieke positie en problematiek van (netwerk)pleegouders.
Het is aan de gemeente om in voorkomende gevallen een indicatie te
stellen. Veel gemeenten, circa 80%, hebben daarvoor het CIZ ingeschakeld. Bij die indicatiestelling wordt gebruik gemaakt van het protocol
gebruikelijke zorg. Dat protocol ziet erop dat er bij de beoordeling van de
aanvraag ook gekeken wordt naar de mogelijke bijdrage van huisgenoten.
Aanbeveling 12:
Nader onderzoek naar wet- en regelgeving die de verhouding bepaalt
tussen opvoedingsrelatie die bij pleegouder ligt versus de gezagsrelatie
van ouders en hoe dit uitwerkt in de dagelijkse praktijk van het pleegouder
zijn.
Ik neem deze aanbeveling over. De pleegouders zijn verantwoordelijk voor
de dagelijkse verzorging en opvoeding van het pleegkind, dus ook voor
medische ingrepen die geen uitstel dulden. Over ingrijpende zaken
(schoolkeuze, niet acute medische ingrepen) moeten zij vooraf overleg
voeren met de gezagsdragers.
In het wetsvoorstel Herziening kinderbeschermingsmaatregelen wordt
voorgesteld de rechter de mogelijkheid te geven bepaalde beslissingen –
zoals die over medische ingrepen – voor onder toezicht gestelde kinderen
die uit huis zijn geplaatst, over te dragen aan het bureau jeugdzorg. Die
kan deze bevoegdheid dan weer delegeren aan de pleegouders. Waar het
bureau jeugdzorg de voogdij uitoefent over een pleegkind, zal in de
toekomst ook scherper gekeken worden naar de mogelijkheden om
bepaalde bevoegdheden van het bureau jeugdzorg te delegeren aan de
pleegouders. Dit gebeurt in het kader van de aanpassing van de werkwijze
voogdij en past in het streven meer pleegouders de voogdij over hun
pleegkind te geven.
Aanbeveling 13:
Pleegzorg als hulpverlening in het kader van de wet op de jeugdzorg
betekent dat pleegouders, die dus medehulpverlener zijn, recht hebben op
het blokkaderecht zoals opgenomen in art. 1:253s BW en art. 1:336a.
Harmonisatie van dit recht voor zowel vrijwillige pleegzorg als pleegzorg
op basis van wet op de jeugdzorg is noodzakelijk.
Ik neem deze aanbeveling over, mits pleegouders geen medehulpverlener
maar belanghebbende zijn. Het blokkaderecht van pleegouders is voor
pleegzorg-plaatsingen in het kader van een ondertoezichtstelling op dit
moment nog niet geregeld. Dit blokkaderecht zal worden geregeld in boek
1 van het Burgerlijk Wetboek. Een voorstel is hiertoe opgenomen in het
wetsvoorstel Herziening kinderbeschermingsmaatregelen.
Aanbeveling 14:
Rechterlijke toetsing bij tussentijdse beëindiging van machtiging uithuisplaatsing in het kader van een OTS dient bij wet vastgelegd te worden
zodat pleegouders gehoord worden bij de kinderrechter.
Ik neem deze aanbeveling ten dele over. Pleegouders zijn belanghebbenden bij de uitvoering van de ondertoezichtstelling. In die hoedanigheid
worden zij door de kinderrechter opgeroepen als die een beslissing moet
nemen over het al dan niet voortzetten van de ondertoezichtstelling en de
uithuisplaatsing. Mochten zij, vanwege bijvoorbeeld de korte duur van de
plaatsing, niet opgeroepen worden dan kunnen pleegouders de rechtbank
altijd informeel laten weten opgeroepen te willen worden. Over het alge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 279, nr. 20

4

meen geeft de rechtbank hier ook gehoor aan. Gezien deze praktijk is het
niet nodig een en ander wettelijk te regelen. Dat zou ook extra belastend
zijn, ook naar pleegouders, bijvoorbeeld in het geval van zeer kortdurende crisisplaatsingen. Daarbij komt dat met het toekennen van blokkaderecht voor ook OTS-situaties in de nieuwe kinderbeschermingswetgeving een noodzake-lijke verbetering in de positie van pleegouders wordt
aangebracht. Daarbij krijgen de pleegouders ook het recht de kinderrechter te vragen het gezag van de ouders te beëindigen. Zij zouden dan
zelf in aanmerking kunnen komen voor de voogdij over hun pleegkind.
Aanbeveling 15:
De algemene maatregel van bestuur; Regeling pleegzorg dient een landelijk financieel kader te bevatten met duidelijke criteria voor vergoedingen
aan pleegouders zodat er geen regionale verschillen optreden en iedere
pleegouder dezelfde aanspraak heeft op financiële vergoedingen.
Ik neem deze aanbeveling als volgt over. Pleegouders krijgen een
pleegvergoe-ding en eventueel een toeslag vanuit de pleegzorg. De basisvergoeding wordt elk jaar voorafgaand aan het kalenderjaar geïndexeerd.
De pleegvergoeding bedraagt momenteel gemiddeld € 6100 per jaar.
Daarnaast kunnen pleegouders in aanmer-king komen voor een toeslag.
Er moet dan sprake zijn van bijzondere omstandig-heden als een crisisplaatsing, meer dan drie pleegkinderen in het gezin en/of een pleegkind
met een handicap. De toeslag is circa € 100 per maand en kan ook twee of
drie keer worden uitbetaald als er sprake is van meerdere bovengenoemde bijzondere omstandigheden. Ook de toeslag loopt mee met de
jaarlijkse indexe-ring. Zowel de pleegvergoeding als de toeslag zijn onafhankelijk van het inkomen van de pleegouders.
Zoals ik u heb geïnformeerd met brief van 9 juli 20091 wordt de pleegvergoeding verhoogd. Daarbij wil ik de verschillen opheffen tussen pleegzorgplaatsingen in het vrijwillig en het gedwongen kader. De middelen die
nu ingezet worden ter dekking van incidentele kosten bij plaatsingen in
het gedwongen kader, wil ik dan inzetten voor alle pleegouders.
Aanbeveling 16:
Pleegouders die, vanwege het feit dat ouders ontzet of ontheven worden
uit hun ouderlijk gezag, de voogdij willen over hun pleegkind dienen
direct bij de voogdijverlening met de gezamenlijke voogdij te kunnen
worden belast. Tevens dient de Regeling pleegzorg zo aangepast te
worden dat dit niet leidt tot het verlies aan recht op pleegzorgvergoeding.
Ik neem deze aanbeveling over. In het conceptwetsvoorstel Verbetering
positie pleegouders is geregeld dat de onderhoudsplicht van gezamenlijke
voogden komt te vervallen. Dit betekent dat het mogelijk wordt om bij
gezamenlijke voogdij een pleegvergoeding te verstrekken.
Aanbeveling 17:
Crisisplaatsing van pleegkinderen dient vergoed te worden zolang de
crisisplaatsing voortduurt en dus niet gemaximaliseerd te worden aan de
bestaande vier weken termijn. Hiertoe dient de Regeling pleegzorg aangepast te worden.
Ik neem deze aanbeveling om de volgende reden niet over. Op dit
moment bestaat de mogelijkheid om de crisisplaatsing te verlengen met
vier weken. Een crisisplaatsing moet echter niet eindeloos voortduren. De
crisisplaatsing is onder meer bedoeld om duidelijkheid te verkrijgen over
de situatie van het kind en indien nodig voor het afgeven van een indicatie. Deze tijdsduur moet gelimiteerd zijn en een termijn van acht weken
lijkt mij voldoende om de vereiste helderheid te verkrijgen.
1

Kamerstukken ll 2008/09, 31 279 nr. 9: Brief
over verbetering van de financiële positie van
pleegouders.

Aanbeveling 18:
Onderzocht dient te worden of er criteria zijn op te stellen voor het
verstrekken van een standaard vergoeding voor de aanvangskosten die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 279, nr. 20

5

door de pleegouders worden gemaakt alvorens een pleegkind in het gezin
wordt opgenomen.
Ik heb er voor gekozen om de pleegvergoeding te verbeteren via de
verhoging van de dagvergoeding. Dit sluit aan bij de huidige systematiek
en is eenvoudig toe te passen voor zorgaanbieders die pleegzorg bieden.
De verhoging van de dagvergoeding is bedoeld om te gebruiken voor
onder andere de aanvangskosten.
Aanbeveling 19 (gewijzigde versie):
Een pleeggezin met meerdere pleegkinderen vanuit verschillende (juridische) plaatsingen, bijvoorbeeld OTS, vrijwillig en voogdij stelt pleegouders voor complexiteit aan rechten en plichten. Voor pleegouders zit
hierin een ongelijkheid en grote administratieve last. Uniformering van
(financiële) rechten en plichten van pleegouders dient waar mogelijk
gerealiseerd te worden.
Deze aanbeveling neem ik over. Het verschil in de financiële situatie is
veroorzaakt doordat in de kostprijs voor de OTS en de voogdij een budget
is verdisconteerd voor zogenaamde bijzondere kosten. Dat budget mogen
de bureaus jeugdzorg naar eigen inzicht besteden. Een deel van dit
budget wordt aangewend om bepaalde kosten voor pleegkinderen te
bestrijden. In sommige provincies hebben bureaus jeugdzorg een budget
om ook voor pleegkinderen in het vrijwillige kader iets extra’s te kunnen
doen. De middelen die nu ingezet worden ter dekking van bijzondere
kosten bij plaatsingen in het gedwongen kader, wil ik inzetten voor alle
pleegouders.
Ik kies voor een pleegvergoeding die toereikend is voor de kosten die voor
een pleegkind gemaakt moeten worden, zodat de pleegouders niet langer
afhankelijk zijn van een aanvullende vergoeding. Het doel is een financiële
gelijkschakeling van de pleegvergoedingen, voor plaatsingen in het
gedwongen én vrijwillige kader. Daarnaast voorziet het wetsvoorstel in
verband met herziening van de maatregelen van kinderbescherming in
een gelijkschakeling van het blokkaderecht voor pleegouders. Dit recht
bestaat al voor plaatsingen in het vrijwillige kader en dat van de voogdij,
en zal ook gaan gelden voor plaatsingen in het kader van een OTS.
Aanbeveling 20:
Met betrekking tot het knelpunt kinderbijslag zie aanbeveling 5 onder
pleegouders.
Ik neem aan dat hier verwezen wordt naar aanbeveling 12 in plaats van
aanbeveling 5. In de brief aan de Tweede Kamer van 9 juli 20091 heb ik
geschreven dat ik de problematiek van de samenloop van kinderbijslag,
kindertoeslag en pleegvergoeding nader heb onderzocht. Ik heb gekeken
naar de financiële tegemoetkomingen en verplichtingen van natuurlijke
ouders van wie het kind uit huis is geplaatst en naar de tegemoetkomingen voor pleegouders. Ik heb in die brief aangegeven dat de oplossing
niet ligt in een gelijkschakelijking van natuurlijke ouders en pleegouders
(in de zin van de Wet op de jeugdzorg), maar bij maatregelen voor financiële verbeteringen voor pleegouders. In plaats van een tegemoetkoming
in de kosten van levensonderhoud (door middel van toekenning van
kinderbijslag en kindgebonden budget) heb ik gekozen voor verbeteringen
in de pleegvergoeding.
Ik vertrouw erop hiermee u voldoende te hebben geïnformeerd.
De minister voor Jeugd en Gezin,
A. Rouvoet
1

Kamerstukken ll 2008/09, 31 279 nr. 9: Brief
over verbetering van de financiële positie van
pleegouders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 279, nr. 20

6