Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 688 HERDRUK1

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 april 2017
Alle Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s) zijn tussen 2012 en 2015 doorgelicht door de vijf Rijksinspecties2. Er zijn verschillende aspecten onderzocht, o.a. het leefklimaat, de veiligheid en de kwaliteit en deskundigheid
van het personeel. De meeste JJI’s zijn overwegend positief of positief
beoordeeld. Uiteraard is er nog ruimte voor verbetering. Daarvoor hebben
de Inspecties concrete aanbevelingen gedaan. In veel gevallen zijn
directies en medewerkers van de instellingen daar snel mee aan de slag
gegaan.
Uw Kamer is reeds geïnformeerd over de volgende doorlichtingen3:
– JJI Teylingereind (Sassenheim) (Kamerstuk 24 587, nr. 463)
– JJI De Hartelborgt (Spijkenisse) (Kamerstuk 24 587, nr. 482)
– JJI Den Hey-Acker (Breda) (Kamerstuk 24 587, nr. 411)
– JJI Juvaid (Veenhuizen) (Kamerstuk 24 587, nr. 618)
In deze beleidsreactie zal ik ingaan op de afsluitende brief van de
Inspecties over alle doorlichtingen (deel A) die op 20 januari jl. aan Uw
Kamer is verzonden. Vervolgens besteed ik aandacht aan de doorlichtingen van de drie overige JJI’s (deel B): JJI Lelystad, JJI Het Keerpunt en
JJI De Hunnerberg4.

1

I.v.m. het toevoegen van een voetnoot en enkele verwijzingen.
De Inspectie Veiligheid en Justitie (Inspectie Ven]), de Inspectie Jeugdzorg (IJZ), de Inspectie
voor de Gezondheidszorg (IGZ), de Inspectie van het Onderwijs (IvhO) en de Inspectie Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (ISZW).
3
JJI Den Hey-Acker werd in eerste instantie (zeer) kritisch beoordeeld, maar n.a.v. verbeteringen
was het oordeel positief bij twee vervolgtoezichten. De drie andere JJI’s werden in eerste
instantie al overwegend positief beoordeeld.
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
2

kst-24587-688
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 688

1

Deel A: Reactie op de afsluitende brief
Uit doorlichtingen van de JJI’s komt een overwegend positief beeld naar
voren, met name op het gebied van het leefklimaat. Dat vind ik van groot
belang.
Vooral op het gebied van personeelsinzet, het tijdig opstellen van
perspectiefplannen en beveiliging en controles zit volgens de Inspecties
nog ruimte voor verbetering. Hier wil ik graag ingaan op de verbeterpunten die voor alle JJI’s gelden en toelichten wat de aanpak zal zijn.
• Personeelsinzet en ziekteverzuim
De Inspecties constateren dat het ziekteverzuim onder groepsleiders te
hoog is. Bezetting en ziekteverzuim zijn aan de orde geweest tijdens het
AO Justitiële Jeugd 18 januari jl. (Kamerstuk 28 741, nr. 31). Hierin heb ik
verwezen naar DJI in getal. Dit wordt in mei gepubliceerd met recente
cijfers van bezetting. De Inspecties constateren dat het beleid met veel
inspanning tot resultaat leidt, maar nog niet voldoende. In de praktijk lukt
het de JJI’s desondanks nog steeds om uitval van activiteiten te
voorkomen. De JJI’s hebben afspraken gemaakt over een meer flexibele
personeelsinzet om pieken en dalen in de bezetting efficiënter binnen elke
inrichting te kunnen opvangen.
• Activiteitenprogramma
De inrichtingen bieden weliswaar allemaal een activiteitenprogramma dat
qua duur boven het wettelijk minimum ligt, maar de verdeling van de
uren, de invulling en de uitvoering hiervan liet ten tijde van de inspectiebezoeken nog te wensen over. Lesuitval, het onttrekken van de jongeren
aan de lessen voor andere activiteiten en het tekort aan een passend
aanbod voor de doelgroep waren hierin belangrijke oorzaken. Alle JJI’s
zijn intussen bezig met het verbeteren van het activiteitenprogramma. Bij
de meeste JJI’s is de afstemming tussen de leef-afdeling, behandeling en
onderwijs de afgelopen tijd flink verbeterd. Zo onderzoeken ze of
gesprekken en therapieën buiten de onderwijsmomenten kunnen
plaatsvinden. In 2015 zijn alle JJI’s en scholen in geslotenheid gestart met
het invoeren van een doorlopend en geïntegreerd dagprogramma. Daarbij
wordt ingezet op een programma van 8:00–20:00, minimaal 48 weken per
jaar5.
• Omgangsmethodiek
Een gevolg van lagere bezetting op de groepen is dat in meerdere
inrichtingen onderwijs werd gegeven aan de jongeren die langer dan drie
maanden in de inrichting verblijven. Alle inrichtingen hanteren YOUTURN
als behandeling.
De JJI’s werken aan een passender aanbod voor oudere jongeren.
Het huidige behandelaanbod en de interventies zijn onder de loep
genomen. Meerdere JJI’s hebben een specifieke aanpak ontwikkeld voor
adolescenten. Zo zijn er JJI-jongeren die zelf al kinderen hebben en die
verantwoordelijk zijn voor hun opvoeding. Daarom zijn de ontwikkelprofielen ouderschap en opvoeding toegevoegd aan de basismethodiek
YOUTURN. Bovendien zijn adolescenten vaak niet meer leerplichtig. Er
wordt bekeken of andere vormen van arbeidstraining en arbeidstoeleiding
passend zijn. Het gebruik van de YOUTURN-methodiek wordt bezien in
het kader van het VIV-JJ traject (Verkenning Invulling Vrijheidsbeneming
Justitiële Jeugd).

5

Kamerstuk 31 497, nr. 141.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 688

2

• Visiteren en kamercontroles
Er worden dagelijkse, periodieke en gerichte kamercontroles uitgevoerd.
Als medewerkers vermoeden dat er contrabande aanwezig is, wordt ook
de jongere gecontroleerd. De frequentie van het (stelselmatig) visiteren in
een aantal inrichtingen staat op gespannen voet met de regelgeving. Naar
aanleiding van de aanbevelingen van de Inspectie op dit punt is er een
pilot gestart met steekproefsgewijze visitering. Op basis van de resultaten
is een nieuwe circulaire opgesteld in lijn met de bevindingen van de
Inspectie. Verder is de frequentie van kamercontroles in een aantal
instellingen verhoogd. De JJI’s gaan bij de controles en het visiteren
steeds meer uit van maatwerk.
• Perspectief op terugkeer
Ten aanzien van de perspectiefplannen constateerden de Inspecties dat
het de JJI’s niet lukte om perspectiefplannen van jongeren tijdig vast te
stellen en/of te bespreken met de jongeren en zijn ouders of verzorgers.
Dit punt heb ik benoemd in de brief die ik in april 2015 naar uw Kamer heb
gestuurd betreffende «matched care» aanpak jeugdige delinquenten
(Kamerstukken 28 741 en 29 270, nr. 25). Screening en Diagnostiek is
bovendien één van de bouwstenen van VIV-JJ. Hierin wordt specifiek
bekeken hoe er snel een zo volledig mogelijk plan voor en met de jongere
kan worden opgesteld, met input van verschillende betrokken instanties.
• Klachtafhandeling
De Inspecties hebben vastgesteld dat de afhandeling van een klacht
regelmatig langer duurde dan de vier weken die hier voor staan. Naar
aanleiding van een rapport van de Kinderombudsman over het klachtrecht
in JJI’s uit maart 2016 hebben alle JJI’s verbeterplannen opgesteld voor
de doorlooptijden van de klachtbehandeling. Tijdens het AO Justitiële
Jeugd op 18 januari jl. (Kamerstuk 28 741, nr. 31) heb ik toegezegd uw
Kamer eind dit jaar te informeren over de voortgang van deze
verbeterplannen.
• Omgaan met agressie en geweld
De Inspecties hebben meerdere malen vastgesteld dat de training van
medewerkers in het omgaan met agressie achterbleef bij de planning.
Sommige JJI’s beschikken over een eigen Intern Bijstandsteam (IBT).
Andere JJI’s kunnen een beroep doen op het IBT (van DJI) van een
nabijgelegen penitentiaire inrichting. Voor alle medewerkers van de Rijks
JJI worden de fysieke en mentale weerbaarheids-trainingen en de fysieke
vaardigheidstoets structureel aangeboden. Daarnaast wordt
de-escalerend optreden apart aangeboden. De norm van 30 minuten die
de Inspectie hanteert is geen harde norm maar een richtlijn. Als daar
vanaf geweken wordt moet dat onderbouwd worden. Het bevoegd gezag
in de instellingen heeft in een convenant onderling afspraken gemaakt
over de gewenste opkomsttijd6.
Deel B: Reactie op bevindingen drie afzonderlijke JJI’s
De drie JJI’s die als laatste zijn doorgelicht (JJI Lelystad, JJI Het Keerpunt
en JJI de Hunnerberg) worden hieronder besproken. Ik zal kort ingaan op

6

Letterlijk staat in het handboek dat «wanneer er sprake is van IBT ondersteuning in het kader
van regionale DJI samenwerking maakt het bevoegd gezag onderling afspraken over de
gewenste opkomsttijd en legt deze vast in het convenant».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 688

3

de verbeterpunten die de Inspectie heeft geformuleerd. Ik beperk me tot
de punten die hierboven nog niet uitgebreid aan de orde zijn geweest.
Intermetzo/JJI Lelystad
In november 2014 is JJI Lelystad doorgelicht. Het algemene oordeel van
de Inspectie was overwegend positief. De inrichting zet een positief
leefklimaat neer waarin medewerkers de jongeren goed bejegenen. De
verbeterpunten zagen op het opleidingsniveau van de groepsleider, de
screening van de jeugdige, de analyse van het drugsontmoedigingsbeleid
en de visitatie van jongeren. Op 17 oktober 2016 heeft de Inspectie
Veiligheid en Justitie een tussentijds toezicht uitgevoerd. De Inspectie was
daarin positief. Zij oordeelde dat het merendeel van de verbeterpunten uit
het Inspectierapport is geïmplementeerd.
• Screening jeugdige
Het intakegesprek bij de medische dienst en de testassistent duurde ten
tijde van de doorlichting in een enkel geval drie dagen. Dit kan volgens de
Inspecties gezondheids- en veiligheidsrisico’s met zich meebrengen. Dit
ging over de situatie dat een jongere op vrijdagmiddag binnenkomt in de
JJI, geen medicijnen bij zich heeft en er geen zorgsignalen zijn. De
medische dienst ziet deze jongere dan inderdaad pas op maandag. Indien
er bij binnenkomst signalen zijn dat een jeugdige zorg behoeft in het
weekend dan wordt uiteraard de medische dienst of de huisarts
ingeschakeld. Uit het tussentijds toezicht van de Inspecties (uitgevoerd in
juni 2016) bleek dat de jongeren binnen 24 uur gescreend worden door de
medische dienst.
• Intern Bijstandsteam (IBT)
Uit het rapport van de Inspectie bleek dat het IBT niet in de JJI Lelystad
oefent en niet altijd tijdig inzetbaar is. De Inspecties verwachten dat er
snel wordt ingegrepen. Het is van belang dat dit team gewend is om in te
grijpen in een inrichting en dat zij getraind zijn om in te grijpen in de
betreffende inrichting.
Het IBT van PI Lelystad oefent niet structureel in JJI Lelystad maar er
wordt wel in het kader calamiteiten gezamenlijk geoefend waarbij deze
ook plaats kunnen vinden in de JJI. De norm die de Inspectie aanhaalt
(30 minuten) komt uit het handboek IBT en dat is geen harde norm maar
een richtlijn: het staat de bestuurder vrij om lokaal een langere beschikbaarheidstijd (of aanrijtijd) af te spreken wanneer dat voldoende veilig is.
JJI Lelystad maakt gebruik van het IBT van de PI Lelystad en zij hebben de
afspraak gemaakt dat het IBT binnen 60 minuten paraat is.
• Analyse drugsontmoedigingsbeleid
De Inspecties constateren dat JJI Lelystad een actief drugsontmoedigingsbeleid hanteert. Zij stellen echter dat de analyse nog verder verbeterd kan
worden zodat het inzichtelijk wordt welk percentage van de controles laat
zien dat er drugs zijn, hoe zich dit verhoudt tot de totale populatie en wat
de invloed is van de steekproefsgewijze controles. In hun vervolgtoezicht
hebben de Inspecties vastgesteld dat het drugsontmoedigingsbeleid is
geanalyseerd en bijgesteld.
JJI Het Keerpunt (Cadier en Keer)
JJI Het Keerpunt is doorgelicht in maart 2015. Het bijbehorende rapport is
mij op 25 februari j.l. aangeboden. Binnen de inrichting ligt de nadruk op
het ontwikkelen van een positief leefklimaat en een positieve bejegening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 688

4

van de jongeren. De jongeren zijn tevreden over de sfeer en over hoe
medewerkers met hen omgaan. Het algemene inspectieoordeel over JJI
Het Keerpunt is redelijk positief. Hieronder ga ik in op enkele verbeterpunten.
• Toepassing van ordemaatregelen en disciplinaire straffen
Volgens de Inspectie komt het voor dat een jongere een ordemaatregel
opgelegd krijgt in plaats van een disciplinaire straf, terwijl hij op dat
moment geen gevaar is voor zichzelf of voor anderen.
Sinds de inspectiebezoeken is er binnen de instelling aandacht gevraagd
voor de correcte toepassing van ordemaatregelen en disciplinaire straffen.
Het Keerpunt heeft de procedure orde en straf geëvalueerd, er is aandacht
besteed aan een interne scholing BJJ (Besluit Justitiële Jeugdinrichtingen) en de wijze waarop disciplinaire straffen worden geregistreerd. De
medewerkers zijn geschoold in het toekennen van een disciplinaire straf
of ordemaatregel.
• Screening jongeren
Het kan in JJI het Keerpunt langer dan 24 uur duren voordat een jongere
een intake heeft gehad bij de medische dienst en een psychiatrische
screening bij de test-assistent. Dit kan volgens de Inspectie gezondheidsen veiligheidsrisico’s opleveren voor jongeren (en medewerkers).
Jongeren die worden overgeplaatst zijn bij binnenkomst al gescreend.
Voor de anderen geldt dat zij binnen 24 uur gescreend worden, behalve in
de weekenden (dan gebeurt dat op de eerstvolgende werkdag). Dit geldt
ook voor de psychiatrische screening. Bij afwijkend gedrag of indien acute
medische hulp noodzakelijk is, kan men terugvallen op de huisartsenpost
of op de eigen kinder- en jeugdpsychiater (24 uur per dag bereikbaar).
• Overige verbeterpunten
Uit het rapport van de Inspectie blijkt dat niet alle medewerkers van Het
Keerpunt bij binnenkomst worden gecontroleerd. De toegangscontrole is
aangescherpt, elke medewerker moet door de detectiepoortjes heen (en
kan bijvoorbeeld geen mobiele telefoon meer meenemen). De Inspectie
brengt naar voren dat niet alle jongeren na het onderwijs door een
detectiepoort hoeven en er tijdens het bezoekmoment onvoldoende
toezicht is. Er is een detectie geplaatst in de onderwijsgang, waar
jongeren doorheen lopen als ze de werkplaatsen verlaten.
JJI De Hunnerberg (Nijmegen)
JJI De Hunnerberg is doorgelicht in november en december 2015. Het
rapport is op 3 januari jl. gepubliceerd. Het algemene oordeel over de
kwaliteit van de taakuitvoering van JJI De Hunnerberg is wisselend. Op
veel criteria voldoet de inrichting overwegend of volledig aan de
verwachtingen van de Inspecties, maar op een aantal punten wordt zij
(redelijk) kritisch beoordeeld. In de wederhoorreactie heeft De Hunnerberg
al aangegeven dat er ontwikkelingen zijn die tot verbetering hebben
geleid. Hieronder noem ik een aantal van die punten.
• Beschikkingen over straffen en maatregelen
Uit het rapport bleek dat de beschikkingen over straffen en maatregelen
vooraf niet altijd duidelijk waren voor de jongeren. Dit veroorzaakte
verwarring bij hen. Daarom is het registratiesysteem voor straffen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 688

5

maatregelen aangepast. Op het moment dat een beschikking wordt
geprint, staat duidelijk aangegeven of het een straf of een maatregel
betreft.
• Screening op gezondheidsrisico’s
Een verbeterpunt is de tijdige screening op gezondheidsrisico’s van
jongeren die op vrijdagavond binnenkomen. Als een jongere binnenkomt
bij de Hunnerberg wordt altijd de vragenlijst «gezondheid bij binnenkomst» ingevuld. Tijdens kantoortijden wordt direct door de beveiliging
een afspraak gemaakt met de medische dienst voor een medische intake.
Buiten kantoortijd wordt met het geconsigneerd afdelingshoofd
afgestemd als medische zorg noodzakelijk is. Vervolgens wordt contact
opgenomen met de huisartsenpost, psychiater of gedragswetenschapper.
• Instructies bij calamiteiten
De instructies bij calamiteiten waren in de ogen van de Inspectie niet bij
alle medewerkers voldoende bekend. De Hunnerberg doet mee met een
landelijke pilot over een andere vorm van calamiteiten registreren.
Medewerkers kiezen de betreffende calamiteit en kunnen digitaal bij alle
benodigde informatie, formulieren en instructies. Het actualiseren van de
map wordt hiermee vereenvoudigd.
• Toegangs- en goederencontrole
De Inspecties verwachten verbetering in het proces van de toegangscontrole en de controle op goederen die jongeren meebrengen naar de
inrichting.
Sinds half mei moeten de mobiele telefoons voor de detectiepoorten
worden opgeborgen in kluisjes. JJI de Hartelborgt werkt met een app
binnen de beveiliging. Hierin is het mogelijk om via digitale invullijsten
diverse controles uit te voeren. Deze app is in februari ingevoerd in de
locatie De Hunnerberg. Alle goederen die het bezoek meeneemt voor de
jongere worden gecontroleerd. Pas na controle ontvangt de jongeren
zijn/haar goederen.
• Alertheid beveiliging
De Inspectie ziet een risico op het verslappen van de alertheid in de
taakuitvoering doordat beveiligers niet rouleren tussen de beveiligingsposten. De medewerkers van de Hunnerberg regelen onderling zelf wie
welke taak uitvoert. De teamleiders houden in de gaten of alle
medewerkers op de hoogte zijn van de werkprocessen. Dit wordt
besproken tijdens het teamoverleg.
Tot slot
Ik ben de Inspecties erkentelijk voor de uitgebreide doorlichtingen van alle
JJI’s. Het biedt de instellingen handvatten om tot verbetering te komen
van het leefklimaat, de veiligheid en de gezondheid en deskundigheid van
het personeel. Door de grootschalige aanpak waren de Inspecties in staat
om in de afsluitende brief een veelomvattend, integraal oordeel te geven
dat verder ging dan de specifieke omstandigheden in individuele
instellingen. Ook in de toekomst zullen wij baat hebben bij de doorlichtingen en aanbevelingen om JJI’s verder te ontwikkelen als lerende
instellingen.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 587, nr. 688

6