Publicatiedatum: 15 november 2022, nr. 2022/28
Status: definitief
Document verschijnt later in opgemaakte versie

advies
1
2

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6
maanden tot 6 jaar

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1

2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35

Samenvatting
Het Europees geneesmiddelenagentschap EMA heeft de monovalente mRNA-vaccins
van BioNTech/Pfizer en van Moderna goedgekeurd voor het gebruik als primaire
vaccinatie bij kinderen vanaf 6 maanden. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) heeft de Gezondheidsraad gevraagd of er patiëntengroepen onder
kinderen van 6 maanden tot 6 jaar zijn die in aanmerking komen voor COVID-19vaccinatie met een mRNA-vaccin. De Subcommissie Vaccinatie COVID-19 heeft zich
gebogen over de adviesvraag. Daarbij heeft de commissie zich gebaseerd op de vaste
criteria die de Gezondheidsraad gebruikt bij de advisering over vaccinaties.
Ziektelast beperkt bij kinderen tussen 6 maanden en 6 jaar
Het risico op ernstige COVID-19 is gering bij de meeste kinderen van 6 maanden tot 6
jaar. Bij kinderen met ernstige onderliggende medische aandoeningen is dat risico
hoger, maar in absolute zin nog steeds gering. Het gaat bijvoorbeeld om kinderen met
het syndroom van Down of met een hartaandoening, een afweerstoornis of een
longaandoening (anders dan astma).
Een zeldzame, maar zeer ernstige complicatie van COVID-19 is het multisystem
inflammatory syndrome in children (MIS-C), dat ook bij kinderen zonder onderliggende
medische aandoeningen kan optreden. Dit ziektebeeld komt zelden voor bij kinderen
onder 6 jaar en wordt in de omikronperiode veel minder frequent gezien dan in de
periodes waarin eerdere varianten van het virus dominant waren. Omdat MIS-C vrijwel
altijd wordt gezien bij een eerste infectie en nauwelijks bij herinfectie of na vaccinatie,
verwacht de commissie dat het aantal kinderen dat door een infectie met de
omikronvariant nog risico loopt op het krijgen van MIS-C zeer beperkt is. De meeste
kinderen hebben immers al een SARS-CoV-2- infectie doorgemaakt. Na een ernstig
beloop van COVID-19 kunnen kinderen langdurige klachten houden. Er zijn
onvoldoende gegevens beschikbaar over het optreden van dit zogeheten post-COVIDsyndroom bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar.
Vaccin werkzaam en veilig
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de immuunrespons na vaccinatie met het
BioNTech/Pfizer of Moderna-vaccin bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar vergelijkbaar
is met die van oudere kinderen en adolescenten. Op grond van gegevens bij kinderen
van 5 tot 12 jaar verwacht de commissie dat het beschermende effect van korte duur
is. In welke mate vaccinatie in de praktijk bescherming biedt tegen het optreden van
(ernstige) COVID-19 bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar is nog niet bekend uit
grootschalige studies. Uit de ervaringen tot nu toe met vaccinatie van jonge kinderen

Pagina 2 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26

met de mRNA-vaccins blijkt volgens de commissie dat ze voldoende veilig zijn, maar
wel milde bijwerkingen geven zoals pijn op de plaats van de injectie, vermoeidheid en
hoofdpijn. Deze bijwerkingen zijn meestal kortdurend. Er zijn tot nu toe geen gevallen
van myocarditis/pericarditis of andere onverwachte ernstige bijwerkingen gemeld uit de
Verenigde Staten, waar ongeveer 1 miljoen kinderen van 6 maanden tot 6 jaar zijn
gevaccineerd met mRNA-vaccins.
Gezondheidswinst bij kinderen met verhoogd risico
De commissie is van oordeel dat vaccinatie bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar met
een verhoogd risico op een ernstig beloop van COVID-19 directe gezondheidswinst
kan opleveren. De commissie verwacht dat het hen bescherming zal bieden tegen
ziekenhuisopname. Voor kinderen zonder verhoogd risico is het nut van vaccinatie
kleiner.
Advies
De commissie adviseert om COVID-19-vaccinatie alleen aan te bieden aan kinderen
van 6 maanden tot 6 jaar met een ernstige onderliggende medische aandoening. De
commissie spreekt op basis van de huidige gegevens geen voorkeur uit voor één van
beide mRNA-vaccins. In uitzonderlijke gevallen kan vaccinatie van een kind worden
overwogen om zo indirecte bescherming te bieden aan een kwetsbare huisgenoot die
zelf niet gevaccineerd kan worden. Dat kan indirect ook voordeel voor het kind zelf
opleveren, bijvoorbeeld omdat het zorgt voor minder stress en sociale beperkingen. De
commissie adviseert om vaccinatie ook in die gevallen beschikbaar te stellen.
De commissie benadrukt dat het belangrijk is dat er begrijpelijke informatie beschikbaar
is voor ouders, zodat zij een weloverwogen keuze kunnen maken en – als zij ervoor
kiezen hun kind te laten vaccineren – goed geïnformeerd toestemming kunnen geven.
De commissie vindt dat de keuze voor wel of niet vaccineren niet mag leiden tot
uitsluiting van school/opvang of sociale uitsluiting.

27

Pagina 3 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1

2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32

1

Inleiding

1.1 Aanleiding en adviesvraag
Op 19 oktober 2022 is het Moderna-vaccin in aangepaste dosering goedgekeurd door
het Europees geneesmiddelenagentschap EMA voor het gebruik als primaire
vaccinatie bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar.1 Op dezelfde datum is ook het
BioNTech/Pfizer-vaccin in aangepaste dosering goedgekeurd voor het gebruik als
primaire vaccinatie bij kinderen van 6 maanden tot 5 jaar.1 Beide vaccins zijn
monovalente mRNA-vaccins gebaseerd op de Wuhan-variant van het SARS-CoV-2virus. De nieuwere, bivalente vaccins zijn uitsluitend geregistreerd voor revaccinatie
(herhaalprik, booster).
De genoemde mRNA-vaccins zijn al eerder goedgekeurd voor het gebruik als
vaccinatie bij oudere kinderen: het BioNTech/Pfizer-vaccin is goedgekeurd voor
primaire vaccinatie van kinderen vanaf 5 jaar oud, het Moderna-vaccin is goedgekeurd
voor primaire vaccinatie van kinderen vanaf 6 jaar oud.2,3
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft de Gezondheidsraad
gevraagd of er risicogroepen zijn in de leeftijd van 6 maanden tot 6 jaar die in
aanmerking komen voor COVID-19-vaccinatie met een mRNA-vaccin. De
Subcommissie Vaccinatie COVID-19 heeft zich gebogen over de adviesvraag. De
leeftijdsgrenzen voor de beoordeling van de twee vaccins verschillen enigszins. De
commissie spreekt in dit advies steeds van vaccinatie bij jonge kinderen van 6
maanden tot 6 jaar.
De adviesaanvraag staat op www.gezondheidsraad.nl. De samenstelling van de
commissie staat achter in dit advies. Het advies is getoetst door de beraadsgroep van
de Gezondheidsraad.
1.2 Werkwijze
Bij advisering over vaccinaties hanteert de Gezondheidsraad een vast
beoordelingskader (zie beoordelingskader voor vaccinaties op
www.gezondheidsraad.nl). Zoals gebruikelijk voor de werkwijze van de
Gezondheidsraad zijn in de commissie experts uit relevante gebieden van de klinische
gezondheidszorg, ethiek en de volksgezondheid vertegenwoordigd. De commissie
heeft aanvullend deskundigen geraadpleegd op het gebied van de kindergeneeskunde
en jeugdgezondheidszorg.

Pagina 4 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3
4
5
6
7

1.3 Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft de ziektelast door COVID-19 bij kinderen van 6 maanden tot 6
jaar, uitgesplitst naar directe en indirecte ziektelast bij deze groep en ziektelast in de
bevolking als geheel. In hoofdstuk 3 bespreekt de commissie de criteria werkzaamheid,
effectiviteit, veiligheid, aanvaardbaarheid en kosteneffectiviteit van vaccinatie van
kinderen van 6 maanden tot 6 jaar. In hoofdstuk 4 formuleert de commissie haar
advies.

Pagina 5 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1

2

Ziektelast door COVID-19

11

De directe ziektelast van een SARS-CoV-2-infectie bij kinderen van 6 maanden tot 6
jaar is tijdens de omikronperiode beperkt. Kinderen met een ernstige onderliggende
medische aandoening hebben een verhoogd risico op een ernstig beloop van COVID19 vergeleken met kinderen zonder medisch risico; het absolute risico hierbij is nog
steeds gering. De kans op MIS-C is na infectie met de omikronvariant vele malen lager
dan na infectie met een eerdere variant. MIS-C treedt vrijwel alleen op na eerste
infectie met het SARS-CoV-2-virus. Omdat de meeste jonge kinderen vanaf 6
maanden inmiddels een SARS-CoV-2-besmetting hebben doorgemaakt is het aantal
kinderen dat nog risico loopt op MIS-C door infectie met de omikronvariant
waarschijnlijk beperkt.

12

2.1

13

2.1.1 Ziekenhuis- en IC-opnames

2
3
4
5
6
7
8
9
10

14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33

Huidige directe ziektelast

Net als volwassenen en adolescenten kunnen kinderen een SARS-CoV-2-infectie
oplopen. Uit de tussentijdse resultaten van maart 2022 van de PIENTER studie bleek
dat 54% van de geïncludeerde kinderen onder de 5 jaar (niet gevaccineerde groep)
serologische aanwijzing had voor een doorgemaakt SARS-CoV-2-besmetting.4 Het
RIVM schat in dat dit percentage inmiddels verder is opgelopen.
In verreweg de meeste gevallen verloopt een SARS-CoV-2-infectie bij kinderen
asymptomatisch of mild.5 Er zijn ook gevallen waarin het beloop bij kinderen ernstiger
is en leidt tot ziekenhuisopname. De kans op een ernstig beloop bij kinderen is lager
dan bij volwassenen.6 Sinds het begin van de pandemie in februari 2020 zijn er in de
NICE-database in totaal 58 intensive care (IC)-opnames geregistreerd van kinderen in
de leeftijdsgroep van 0 tot 19 jaar met COVID-19 en zijn er 11 kinderen in deze
leeftijdsgroep overleden die COVID-19 positief waren.7,8
Volgens de gegevens van het RIVM werden er van januari tot en met oktober 2022
(omikronperiode) 1114 kinderen tot 6 jaar in het ziekenhuis opgenomen met COVID19. Dat is ongeveer 90 per 100.000 kinderen in die leeftijdsgroep. Van een aanzienlijk
deel van de geregistreerde kinderen is niet bekend of COVID-19 de belangrijkste reden
voor de ziekenhuisopname was of dat het alleen een nevenbevinding was. Het
grootste gedeelte van de opnames betrof zuigelingen jonger dan 1 jaar (780 van de
1114), zie tabel 1. Uit de Nederlandse COPP studie is bekend dat 80 tot 85% van de
zuigelingen die in de omikronperiode opgenomen werden, jonger dan 6 maanden was.

Pagina 6 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1

Tabel 1: Ziekenhuisopnames van kinderen met COVID-19 van jan t/m okt 2022

Leeftijd
0
1
2
3
4
5
6

Ziekenhuisopnames 2022
780
121
71
58
29
29
26

2
3
4
5

Bron: RIVM
Geen van de kinderen tot 5 jaar was gevaccineerd. In de groep van 5- en 6-jarigen waren er 2 kinderen
opgenomen na een volledige vaccinatie en 4 kinderen na een gedeeltelijke vaccinatie. Van een groot deel
van de kinderen was niet bekend of COVID-19 de belangrijkste reden voor de ziekenhuisopname was.

6

In Nederland worden in studieverband (COPP-studie) de gegevens verzameld van
kinderen tot 18 jaar die opgenomen werden in het ziekenhuis vanwege COVID-19.9
Van de ongeveer 70 ziekenhuizen in Nederland met een kinderafdeling participeren er
44 in de COPP studie, waaronder alle academische ziekenhuizen. Doordat niet alle
ziekenhuizen gegevens van de COVID-19 opnames van kinderen aanleveren, omvat
de COPP-studie slechts een deel van alle ziekenhuisopnames door COVID-19 in
Nederland. Er werden vanaf 2020 tot 17 oktober 2022 in totaal 627 kinderen tot 18 jaar
geregistreerd in de studie, waarvan 310 werden opgenomen vanwege COVID-19 en
169 vanwege het ernstige ziektebeeld MIS-C. Bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
oud waren er 76 ziekenhuisopnames vanwege COVID-19, waarvan vijf op de IC.
Hierbij zijn de ziekenhuisopnames van kinderen niet meegeteld die om een andere
reden zijn opgenomen dan COVID-19, maar wel positief getest werden.
Van de vijf kinderen tussen 6 maanden en 6 jaar met COVID-19 die op de IC werden
opgenomen hadden er vier een onderliggende medische aandoening. Dit is beduidend
meer dan bij de 71 kinderen die niet op de IC werden opgenomen. Daarvan had 24%
een onderliggende medische aandoening. Dit komt overeen met eerdere studies
waarin beschreven werd dat kinderen met bepaalde medische aandoeningen een
hogere kans op ernstige COVID-19 hadden dan kinderen zonder deze onderliggende
aandoeningen. In een studie waarbij een overzicht werd gegeven van de gegevens uit
de pre-omikronperiode werd aangetoond dat kinderen tot 18 jaar een hoger risico
hadden op ernstige COVID-19 als ze leden aan chronische longziekten anders dan
astma (relatieve risico (RR) 2,62; 95%-betrouwbaarheidsinterval (BI): 1,71 tot 4,00),
diabetes mellitus (RR 2,26; 95%-BI: 1,95 tot 2,62), ernstige hartaandoeningen (RR
1,82; 95%-BI: 1,58 tot 2,09), ernstige afweerstoornissen (RR 1,44; 95%-BI: 1,01 tot
2,04), obesitas (RR 1,43; 95%-BI: 1,24 tot 1,64) of ernstige neurologische

7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

Pagina 7 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12

aandoeningen (RR 1,18; 95%-BI: 1,05 tot 1,33).10 In een Amerikaanse studie werden
de risicofactoren voor ziekenhuisopname geanalyseerd bij kinderen die op de eerste
hulp kwamen vanwege COVID-19.11 De studie toonde aan dat kinderen met
onderliggende medische aandoeningen en kinderen jonger dan 5 jaar vaker werden
opgenomen dan andere kinderen. Het Amerikaanse CDC onderzocht de gegevens van
het COVID-19-Associated Hospitalization Surveillance Network (COVID-NET). Het
aantal ziekenhuisopnames was lager voor gevaccineerde kinderen (9,2 per 100.000
kinderen) dan voor ongevaccineerde kinderen (19,1 per 100.000 kinderen).12 Zeventig
procent van de opgenomen kinderen had een onderliggende medische aandoening.
Kinderen met diabetes mellitus en obesitas hadden in deze database een grotere kans
op ernstige COVID-19. De kans op een ernstig beloop (IC, beademing) was tijdens de
omikronperiode lager dan tijdens eerdere periodes.

25

Virale luchtweginfecties komen veel voor bij jonge kinderen. Zuigelingen worden
laagdrempelig opgenomen in het ziekenhuis wanneer zij koorts of luchtwegklachten
hebben.13,14 Dit wordt ook gezien bij luchtweginfecties die door andere virussen worden
veroorzaakt, zoals het RS-virus of (para-)influenza. In Nederland worden ter
vergelijking jaarlijks ongeveer 1500 tot 2000 kinderen opgenomen in het ziekenhuis
vanwege een infectie door het RS-virus.15 Bij ongeveer 10% van deze kinderen is
opname op de IC noodzakelijk. Een precieze leeftijdsverdeling is hierbij niet
beschreven. In het advies Griepvaccinatie: herziening van de indicatiestelling 2021
beschreef de Gezondheidsraad dat het aantal ziekenhuisopnames van kinderen tussen
6 maanden en 1 tot 4 jaar oud ongeveer 175 op 100.000 kinderen is. Deze lage
ziektelast ten aanzien van ziekenhuisopnames was een belangrijk argument voor het
advies van de raad om gezonde kinderen tussen 6 maanden en 17 jaar niet de
jaarlijkse griepvaccinatie aan de bieden.16

26

2.1.2 Ernstige complicatie MIS-C

13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24

27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37

Een zeldzame, maar zeer ernstige complicatie van COVID-19 bij kinderen is het
multisystem inflammatory syndrome in children (MIS-C). MIS-C is een acute
ontstekingsreactie waarbij meerdere orgaansystemen zijn aangedaan en die
levensbedreigend kan zijn.17,18 In de Nederlandse COPP studie werden er tot oktober
2022 in totaal 169 kinderen geregistreerd die opgenomen waren in het ziekenhuis
vanwege het ernstige ziektebeeld MIS-C, waarvan 71 een behandeling op IC nodig
hadden. Het merendeel van deze kinderen was tussen 6 en 12 jaar oud (n=94).
Ongeveer 20% (n=32) van de kinderen met het MIS-C syndroom in de studie was
tussen 6 maanden en 6 jaar oud en daarvan had 88% geen onderliggende medische
aandoening. Van de opgenomen kinderen met het MIS-C beeld in deze leeftijdsgroep
werden er 6 opgenomen op de IC en geen van deze kinderen had een onderliggende

Pagina 8 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

11

medische aandoening.9 MIS-C wordt vrijwel altijd gezien als gevolg van een eerste
infectie-episode en wordt nauwelijks tot niet gezien na vaccinatie.19
Belangrijk is dat verschillende studies laten zien dat dat de kans op MIS-C tijdens de
omikronperiode 86 tot 95% lager is dan tijdens de alfaperiode.19-21 Deels kan dit komen
omdat kinderen gevaccineerd zijn of al COVID-19 doorgemaakt hebben, maar ook bij
ongevaccineerde kinderen was het risico op MIS-C in een studie meer dan 90%
lager.19 Tijdens de omikronperiode lijkt het beloop van MIS-C daarbij ook minder
ernstig dan tijdens de pre-omikronperiode.21 Van alle 169 kinderen met MIS-C die in de
COPP-studie geregistreerd zijn werden er 12 in de omikronperiode opgenomen. Twee
van deze kinderen werden opgenomen op de IC: dit was procentueel duidelijk lager
dan voor de eerdere varianten.

12

2.1.3 Langdurige klachten van COVID-19

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37

Na COVID-19 kunnen er langdurige klachten blijven bestaan, dit post-COVIDsyndroom is ook bij kinderen beschreven.22-26 In de beschikbare wetenschappelijke
literatuur bestaan er tussen studies grote verschillen in de definitie van het
klachtenpatroon van het post-COVID-syndroom en de geïncludeerde
patiëntenpopulatie (bijvoorbeeld met of zonder ziekenhuisopname). Daarnaast verschilt
de gehanteerde periode sinds het verstrijken van de acute fase van COVID-19.
Langdurige klachten bij heel jonge kinderen zijn moeilijker vast te stellen dan bij oudere
kinderen, gezien het onvermogen van deze kinderen om hun klachten goed aan te
geven. Hierdoor is een betrouwbare schatting van de prevalentie van het post-COVIDsyndroom op dit moment niet mogelijk. In verschillende reviews, soms betrekking
hebbend op vele tienduizenden patiënten, lopen de schattingen van de prevalentie
sterk uiteen. Studies naar langdurige klachten bij kinderen zijn vaak alleen verricht bij
kinderen die op de eerste hulp zijn geweest vanwege COVID-19.27,28 De groep
kinderen bij wie het onderzoek naar langdurige klachten is gedaan is daardoor een
selectie van de gehele groep kinderen die een infectie heeft doorgemaakt. Hierdoor is
er geen goed beeld van hoe vaak het voorkomt bij kinderen die milde COVID-19
hebben doorgemaakt. In Nederland lopen momenteel meerdere studies naar het postCOVID-syndroom bij kinderen.29 Hiervan zijn nog geen gegevens beschikbaar.
2.2 Indirecte ziektelast
In vorige adviezen heeft de Gezondheidsraad beschreven dat – in perioden met veel
besmettingen – quarantaine, isolatie, niet naar school kunnen gaan en andere
maatregelen negatieve gevolgen kunnen hebben voor kinderen, vooral voor kinderen
in de schoolgaande leeftijd, ten gevolge van de schoolsluiting.30-33 De maatregelen om
verspreiding van het virus te beperken kunnen ook nadelige gevolgen hebben op de
thuissituatie van kinderen, en indirect dus ook op het kind. Omdat vooral kwetsbare

Pagina 9 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13

gezinnen deze nadelen ondervinden, is het mogelijk dat de pandemie de reeds
bestaande gezondheidsverschillen heeft vergroot.34
In de omikronperiode zijn er in het najaar van 2022 vooralsnog geen beperkende
maatregelen van kracht. Wel is het denkbaar dat kinderen in quarantaine gehouden
worden om zo een SARS-CoV-2-besmetting te voorkomen bij een kwetsbaar persoon
in hun omgeving. Deze individueel gekozen maatregelen kunnen nadelige gevolgen
voor het kind hebben, vergelijkbaar met de gevolgen van centraal opgelegde
maatregelen om verspreiding te voorkomen.
2.3 Bijdrage ziektelast in de bevolking als geheel
Inmiddels is bekend dat ook kinderen de huidige omikronvariant kunnen verspreiden.
In een overzichtsstudie van de beschikbare gegevens tot nu werd gezien dat de kans
dat kinderen – indien ze besmet zijn – het SARS-CoV-2-virus verspreiden kleiner is
dan bij volwassenen het verspreiden (RR 0,64, 95%-BI: 0,50 tot 0,81).35

14
15

Pagina 10 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1

3

Vaccinatie tegen COVID-19

11

De bescherming tegen symptomatische SARS-CoV-2-infectie door vaccinatie met het
BioNTech/Pfizer-vaccin of het Moderna-vaccin bij kinderen tussen 6 maanden en 6 jaar
is voldoende, maar naar verwachting van korte duur. De commissie is van oordeel dat
vaccinatie alleen gezondheidswinst oplevert voor kinderen die een verhoogd risico
lopen op ernstige COVID-19. De verwachting is dat vaccinatie deze groep gedurende
een aantal maanden bescherming biedt tegen ziekenhuisopname door COVID-19.
Tegenover die gezondheidswinst staat volgens de commissie een beperkte last van
vaccinatie, in de vorm van bijwerkingen die doorgaans kortdurend en mild zijn. Er zijn
bij kinderen onder 6 jaar tot nu toe geen gevallen van myocarditis of pericarditis na
vaccinatie gerapporteerd.

12

3.1

13

3.1.1 Moderna-vaccin

2
3
4
5
6
7
8
9
10

14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34

Werkzaamheid en effectiviteit

In een lopende fase 2-3 studie in de Verenigde Staten en Canada wordt de veiligheid
en effectiviteit van het Moderna-vaccin bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
onderzocht.36 In bovengenoemde studie werden 6.388 deelnemers van 6 maanden tot
6 jaar gerandomiseerd in een verhouding van 3:1 tussen het Moderna-vaccin
(tweemaal een dosis van 25 microgram) en placebo. Het interval tussen de 2 doses
was 1 maand. Bij 230 kinderen van 6 tot 24 maanden oud en 264 kinderen van 2 tot 6
jaar oud werd de serologische respons 28 dagen na de tweede dosis bepaald. Deze
werd vergeleken met die van 295 volwassenen van 18 tot en met 25 jaar die het
Moderna-vaccin kregen in de eerdere effectiviteitsstudie. Hieruit bleek dat zowel het
niveau van de neutraliserende antistoffen (uitgedrukt in geometric mean ratio, GMR)
als de serologische response rate (SRR) in beide groepen kinderen vergelijkbaar was
(non-inferieur) met die van de volwassen (tabel 2).
Om de bescherming door primaire vaccinatie tegen symptomatische SARS-CoV-2infectie te bepalen werd er een tussentijdse analyse gedaan naar de gegevens die
bekend waren op 21 februari 2022. Op dat moment hadden 5.476 deelnemers, zonder
eerder doorgemaakte SARS-CoV-2-infectie, minimaal twee weken eerder de volledige
primaire vaccinatieserie met het Moderna-vaccin of placebo ontvangen. De mediane
tijd dat de deelnemers gevolgd werden was 70 dagen. De bescherming werd bepaald
in de tijd dat de omikronvariant dominant was. De bescherming tegen symptomatische
infectie door vaccinatie van kinderen van 6 tot 24 maanden was 50,6% (95%-BI: 21,4
tot 68,6%) en van kinderen van 2 tot 6 jaar oud 36,8% (95%-BI: 12,5 tot 54,0%).

Pagina 11 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24

3.1.2 BioNTech/Pfizer-vaccin

De effectiviteit en veiligheid van het BioNTech/Pfizer-vaccin bij kinderen van 6
maanden tot 5 jaar oud wordt onderzocht in een nog lopende fase 1-2 studie in onder
andere de Verenigde Staten.37 In deze studies werden deelnemers van 6 maanden tot
5 jaar oud gerandomiseerd in een verhouding van 2:1 tussen het BioNTech/Pfizervaccin (driemaal een dosis van 3 microgram) en placebo. De doses werden gegeven
met een interval van 3 weken tussen de eerste en tweede dosis en minimaal 8 weken
tussen de tweede en derde dosis. Bij 82 kinderen van 6 tot 24 maanden oud en 143
kinderen van 2 tot 5 jaar oud werd de serologische respons 28 dagen na de derde
dosis bepaald. Deze werd vergeleken met die van 170 volwassenen van 16 tot en met
25 jaar die tweemaal de volwassen dosis van het vaccin kregen in de eerdere
effectiviteitsstudie van het BioNTech/Pfizer-vaccin bij volwassenen. Hieruit bleek dat
zowel het niveau van de neutraliserende antistoffen (GMR) als de serologische
respons rate (SSR) in beide groepen kinderen vergelijkbaar (non-inferieur) was met die
van de volwassen (tabel 2).
Om de bescherming door primaire vaccinatie tegen symptomatische SARS-CoV-2infectie te bepalen werd er een tussentijdse analyse gedaan naar de gegevens die
bekend waren op 17 juni 2022. Op dat moment hadden 1.254 deelnemers, zonder
eerder doorgemaakte SARS-CoV-2-infectie, minimaal 7 dagen tevoren de volledige
primaire vaccinatie met het BioNTech/Pfizer-vaccin of placebo ontvangen. De
bescherming werd bepaald in de tijd dat de omikronvariant dominant was. De
bescherming tegen symptomatische infectie door vaccinatie van kinderen van 6 tot 24
maanden was 75,8% (95%-BI: 9,7 tot 94,7%) en van kinderen van 2 tot 6 jaar oud
71,8% (95%-BI: 28,6 tot 89,4%).

25
26

Pagina 12 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3

Tabel 2: Vergelijking antistofrespons (neutraliserende antistoffen) van kinderen in
verschillende leeftijdsgroepen met de antistofrespons van jongvolwassenen, 28 dagen
na de laatste dosis van de primaire reeks.36,37
Leeftijd

Moderna-vaccin

BioNTech/Pfizer-vaccin

6 tot 24 maanden

Geometric Mean Ratio** 1,280
(95% BI 1,115 tot 1,470)

Geometric Mean Ratio 1,19
(95%-BI: 1,00 tot 1,42)

Verschil in Serologische Response
Rate*** 0,7% (95% BI -1,0 tot
2,5%)

Verschil in Serologische Response
Rate 1,2% (95% BI -3,4 tot 4,2%)

2 tot 6* jaar

Geometric Mean Ratio 1,014
(95% BI 0,881 tot 1,167)
Verschil in Serologische Response
Rate -0,4% (95% BI -2,7 tot 1,5%)

Geometric Mean Ratio 1,30
(95%-BI: 1,13 tot 1,50)
Verschil in Serologische Response
Rate 1,2% (95% BI -1,5 tot 4,2%)

4
5
6
7

* Moderna tot 6 jaar, BioNTech/Pfizer tot 5 jaar
** de verhouding van hoogte antistoffen van kinderen t.o.v. die van jongvolwassenen
*** Verschil in percentage serologische respons (gedefinieerd als tenminste 4-voudige stijging in SARSCoV-2 NT50 t.o.v. baseline) tussen kinderen en jongvolwassenen.

8

17

Voor beide vaccins geldt dat de genoemde studies primair opgezet zijn om de
serologische respons na vaccinatie te bepalen. De opzet is niet geschikt om het effect
van beide vaccins te vergelijken (de observatieduur in beide studies verschilde) of een
precieze beschermingsgraad tegen COVID-19 door vaccinatie te onderzoeken. Dit is
ook terug te zien in de grote spreiding van het betrouwbaarheidsinterval (95%-BI) rond
de schatting van de beschermingsgraad. Wel kan geconcludeerd worden dat
vaccinatie van kinderen in de onderzochte leeftijdsgroepen een zekere afname van het
aantal symptomatische SARS-CoV-2-infecties geeft. Doordat het aantal kinderen met
ernstige COVID-19 in de studie erg laag was, kon de beschermingsgraad tegen
ernstige COVID-19 door vaccinatie niet bepaald worden.

18

3.1.3 Duur bescherming: data bij kinderen ouder dan 5 jaar

9
10
11
12
13
14
15
16

19
20
21
22
23
24
25
26
27

Het is onduidelijk hoe lang het beschermende effect door vaccinatie met een mRNAvaccin van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar aanhoudt. Het is wel bekend dat bij
oudere kinderen en bij volwassenen de bescherming door vaccinatie tegen infectie met
de omikronvariant snel terugloopt (waning).38-40 De bescherming tegen infectie door
primaire vaccinatie met het BioNTech/Pfizer-vaccin bij kinderen van 5 tot 12 jaar werd
eerder onderzocht in de Verenigde Staten.41 Deze studie toonde aan dat de
bescherming door primaire vaccinatie met het BioNTech/Pfizer-vaccin tijdens de
omikronperiode lager was dan tijdens de deltaperiode en dat de bescherming snel
afnam in de tijd. De bescherming tegen symptomatische COVID-19 tijdens de

Pagina 13 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

9

deltaperiode was 77,2% na 4 weken na vaccinatie (95%-BI: 75,0 tot 79,1%). Tijdens de
omikronperiode was de bescherming na 4 weken na vaccinatie 66,4% (95%-BI: 62,2
tot 70,0%) met een afname tot 35,2% na 12 weken (95%-BI: 23,4 tot 45,1%). In een
Italiaanse studie bij kinderen van 5 tot 12 jaar, die werd verricht tijdens de
omikronperiode, werd gezien dat de bescherming tegen SARS-CoV-2-infectie afnam
van 38,7% (95%-BI: 37,7 tot 39,7%) na 14 dagen na vaccinatie tot 21,2% na 12 weken
na vaccinatie (95%-BI: 19,7 tot 22,7%).(42) De bescherming door vaccinatie tegen
ziekenhuisopname door COVID-19 was 41,1% ten opzichte van ongevaccineerde
kinderen (95%-BI: 22,2 tot 55,4%).

10

3.1.4 Kinderen onder 6 maanden

1
2
3
4
5
6
7
8

11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35

Kinderen onder 6 maanden kunnen beschermd worden tegen COVID-19 door de
overdracht van antistoffen van de moeder via de placenta en de moedermelk, zoals
ook wordt gezien bij andere infecties.43,44 Vaccinatie van de zwangere moeders met
een mRNA-vaccin na 20 weken zwangerschap was 69% effectief om een
ziekenhuisopname bij kinderen jonger dan 6 maanden tijdens de omikronperiode te
voorkomen (95% BI 50 tot 80%).45
3.2 Effect op indirecte ziektelast bij kinderen
Tijdens het najaar 2022 zijn er geen beperkende maatregelen, waardoor kinderen ook
geen nadelig effect hebben van beperkende maatregelen. In uitzonderlijke gevallen
kan vaccinatie van een kind worden overwogen om zo indirecte bescherming te bieden
aan een huisgenoot, bijvoorbeeld als er een ouder, broer of zus is die om medische
redenen niet zelf gevaccineerd kan worden of bij wie een vaccin onvoldoende werkt.
Dat kan ook indirect voordeel voor het kind zelf opleveren bijvoorbeeld doordat extra
druk van een ziek gezinslid wordt voorkomen, of bepaalde beperkingen in het gezin
niet meer nodig zijn.
In studies waarin de overdracht in huishoudens werd bestudeerd werd gezien dat de
omikronvariant besmettelijker is dan de eerdere varianten en dat vaccinatie de kans op
besmetting in het huishouden wel kan verkleinen.46
3.3 Effect op ziektelast in de bevolking
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het effect van vaccinatie van jonge kinderen
vanaf 6 maanden oud op de mate van verspreiding van het SARS-CoV-2-virus in de
bevolking.
3.4 Veiligheid
Net als alle geneesmiddelen hebben ook de vaccins van Moderna en BioNTech/Pfizer
bijwerkingen, net als alle geneesmiddelen. Gebaseerd op de ervaring bij een zeer

Pagina 14 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

2

groot aantal volwassenen en bij kinderen boven de 5 jaar wereldwijd is de verwachting
dat eventuele zeldzame bijwerkingen beperkt zullen zijn.

3

3.4.1 Moderna-vaccin

1

16

In de eerder genoemde lopende fase 2-3 studie wordt naast de effectiviteit en
werkzaamheid ook de veiligheid van het Moderna-vaccin beoordeeld.36 Ongeveer
3.300 kinderen werden gedurende ten minste twee maanden na de tweede dosis
gevolgd. Het bijwerkingen profiel kwam grotendeels overeen met het bijwerkingen
profiel bij volwassenen. De meest gemelde lokale bijwerkingen waren pijn, zwelling en
roodheid op de plaats van injectie. De meest gemelde systemische reacties waren
prikkelbaarheid, slaperigheid, minder eetlust, vermoeidheid en koorts. De bijwerkingen
waren doorgaans kort van duur met een mediaan van twee dagen. Koorts (temperatuur
>38°C) na vaccinatie werd het meest gezien na de tweede dosis met het Modernavaccin (16%) en trad vaker op dan na placebo (5%).47 Eén kind jonger dan 2 jaar kreeg
een koortsconvulsie één dag na de eerste vaccinatie met het Moderna-vaccin, wat als
ernstige bijwerking gerelateerd werd aan de vaccinatie. Er werden in deze groep geen
andere ernstige bijwerkingen gerelateerd aan het Moderna-vaccin gerapporteerd.

17

3.4.2 BioNTech/Pfizer-vaccin

4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15

29

In de eerder genoemde lopende fase 2-3 studies wordt naast de effectiviteit en
werkzaamheid ook de veiligheid van het BioNTech/Pfizer-vaccin beoordeeld.37
Ongeveer 1.000 deelnemers werden gedurende ten minste twee maanden na de derde
dosis gevolgd. Het bijwerkingenprofiel kwam grotendeels overeen met het
bijwerkingenprofiel bij volwassenen. De meest gemelde lokale bijwerkingen waren pijn,
roodheid en zwelling op plaats van injectie. De meest gemelde systemische
bijwerkingen waren prikkelbaarheid of vermoeidheid, verminderde eetlust en koorts. De
klachten waren doorgaans na 2-3 dagen weer verdwenen. Koorts werd in ongeveer 7%
van de kinderen gemeld en kwam net zo vaak voor na vaccinatie met het
BioNTech/Pfizer-vaccin als na placebo. Het aantal meldingen van koorts was
vergelijkbaar voor elke dosis. Er werden in deze groep geen ernstige bijwerkingen
gerelateerd aan het BioNTech/Pfizer-vaccin gerapporteerd.

30

3.4.3 Eerste klinische gegevens uit de praktijk

18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28

31
32
33
34
35
36

Op 17 juni 2022 heeft de Food and Drug Association (FDA) het gebruik van het
BioNTech/Pfizer-vaccin goedgekeurd voor vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot
en met 4 jaar en het Moderna-vaccin voor kinderen van 6 maanden tot en met 5 jaar.48
Tot en met 21 augustus 2022 kregen in de Verenigde Staten ongeveer 600.000
kinderen het BioNTech/Pfizer-vaccin en ongeveer 450.000 kinderen het Modernavaccin.49 Van 23.266 kinderen werden de gegevens over bijwerkingen systematisch

Pagina 15 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

12

verzameld door ouders. Lokale bijwerkingen kwam bij beide vaccins in gelijke mate
voor en werden gezien in 19 tot 32% van de gevallen. Er werden iets meer
systemische bijwerkingen gezien bij kinderen tot en met 2 jaar (56%) dan bij kinderen
vanaf 3 jaar (32 tot 35%), waarbij er geen verschil was tussen de beide vaccins. De
meest gemelde bijwerkingen bij kinderen tot en met 2 jaar waren prikkelbaarheid of
huilen, slaperigheid en koorts. De bijwerkingen bij kinderen vanaf 3 jaar waren
voornamelijk pijn op de plaats van de injectie, vermoeidheid en koorts. In de centrale
registratie van bijwerkingen (VAERS) werden in de periode tot augustus 2022 in totaal
19 ernstige bijwerkingen geregistreerd nadat ongeveer 1 miljoen kinderen in deze
leeftijdsgroep gevaccineerd waren met één van beide mRNA vaccins. Acht kinderen
kregen een koortsconvulsie, waarvan twee kinderen een onderliggende neurologische
aandoening hadden. Eén kind had een anafylactische reactie na vaccinatie.

13

3.4.4 Ernstige bijwerking myocarditis/pericarditis

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11

14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36

Myocarditis (ontsteking van de hartspier) en pericarditis (ontsteking van het hartzakje)
zijn zeldzame bijwerkingen die kunnen optreden na vaccinatie met een mRNA-vaccin.
Deze zeldzame complicatie wordt voornamelijk gezien bij mannen van 12 tot 25 jaar.
De veelal aspecifieke klachten variëren in ernst (spierpijn, koorts, kortademigheid,
hartkloppingen en/of pijn bij de ademhaling).50 FDA en de CDC-analyses van
beschikbare veiligheidsgegevens laten zien dat er in de meeste gevallen van
myocarditis na vaccinatie een snelle spontane afname is van symptomen, en dat
genezing doorgaans zonder klinische restverschijnselen is.51-53 Myocarditis en
pericarditis treden echter vaker op na een natuurlijke infectie met het SARS-CoV-2virus dan na vaccinatie en verlopen dan ook doorgaans ernstiger.54,55 Bij de ongeveer 1
miljoen kinderen onder 6 jaar die in de Verenigde Staten gevaccineerd zijn werden tot
nu toe geen gevallen van myocarditis of pericarditis na vaccinatie gerapporteerd.49
3.5 Aanvaardbaarheid
De Gezondheidsraad beoordeelt een vaccinatie als aanvaardbaar als de
gezondheidswinst (het nut) voor de persoon zelf én voor de bevolking als geheel
voldoende opweegt tegen de last die een individu van de vaccinatie ondervindt (het
risico).48 Volgens het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (artikel 3
IVRK) moeten bij beslissingen over vaccinatieprogramma’s voor kinderen de belangen
van het kind leidend zijn. Dat betekent volgens de commissie dat het terugdringen van
virusoverdracht op zichzelf onvoldoende reden is om kinderen te vaccineren. Volgens
de commissie moet de overheid de belangen van kinderen beschermen door erop toe
te zien dat vaccinatie altijd een zekere mate van gezondheidswinst (direct of indirect)
voor henzelf oplevert.

Pagina 16 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28

Voor kinderen jonger dan 6 maanden is geen vaccin beschikbaar. De directe ziektelast
van een SARS-CoV-2-infectie bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar is tijdens de
omikronperiode beperkt. Kinderen jonger dan 1 jaar hebben een hoger risico op een
(korte) ziekenhuisopname ten opzichte van oudere kinderen. Kinderen met een
ernstige onderliggende medische aandoening hebben een verhoogd risico op een
ernstig beloop van COVID-19, het absolute risico hierbij is nog steeds gering. De kans
op MIS-C is na infectie met de omikronvariant vele malen lager dan na infectie met een
eerdere variant. Op basis van de gegevens uit de PIENTER studie wordt ingeschat dat
het merendeel van de jonge kinderen vanaf 6 maanden inmiddels een SARS-CoV-2besmetting heeft doorgemaakt. Hierdoor schat de commissie in dat het aantal kinderen
dat nog risico loopt op MIS-C door infectie met de omikronvariant beperkt is.
De bescherming tegen symptomatische SARS-CoV-2-infectie door vaccinatie met het
BioNTech/Pfizer-vaccin of het Moderna-vaccin bij kinderen tussen 6 maanden en 6 jaar
is voldoende, maar naar verwachting van korte duur. Er zijn nog geen data over
bescherming tegen ziekenhuisopname in de groep van 6 maanden tot 6 jaar oud. Het
is onbekend wat het effect van vaccinatie is op de kans op het ontwikkelen van het
post-COVID-syndroom of op de verspreiding van het SARS-CoV-2-virus.
Tegenover de gezondheidswinst van tijdelijke bescherming tegen een symptomatische
SARS-CoV-2-infectie staat volgens de commissie een beperkte last van vaccinatie, die
veroorzaakt wordt door de reactogeniciteit van het vaccin. Er zijn bij kinderen onder 6
jaar geen gevallen van myocarditis of pericarditis na vaccinatie gerapporteerd.
Alles overziend is de commissie van oordeel dat alleen bij kinderen tussen 6 maanden
en 6 jaar met een verhoogd risico op ernstige COVID-19 de gezondheidswinst door
vaccinatie opweegt tegen de bepekte last van vaccinatie.
3.6 Kosteneffectiviteit
Er zijn geen data beschikbaar over de kosteneffectiviteit van vaccinatie tegen COVID19 met het Moderna-vaccin en het BioNTech/Pfizer-vaccin bij kinderen in de leeftijd
onder 6 jaar. De commissie kan er daarom geen uitspraken over doen.

Pagina 17 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1

2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35

4

Advies

De commissie adviseert om primaire vaccinatie met een mRNA-vaccin in aangepaste
dosering alleen aan te bieden aan kinderen van 6 maanden tot 6 jaar met een
verhoogd risico op een ernstig beloop van COVID-19. Omdat deze kinderen vanwege
hun aandoening vrijwel altijd onder behandeling van een kinderarts zijn, adviseert de
raad de selectie af te stemmen met de kinderartsen. De commissie spreekt op basis
van de huidige gegevens geen voorkeur voor één van beide vaccins.
De commissie kan zich voorstellen dat er in bijzondere gevallen redenen zijn dat
ouders kinderen zonder medisch risico toch willen laten vaccineren, zoals het
verminderen van de kans op besmetting van kwetsbare huisgenoten die zelf niet
gevaccineerd kunnen worden. Ook in die gevallen zou het vaccin beschikbaar moeten
zijn volgens de commissie.
De commissie benadrukt dat toegankelijke en begrijpelijke informatie voor ouders
cruciaal is voor een weloverwogen keuze en goed geïnformeerde toestemming.
4.1 Vaccinatie aanbieden aan kwetsbare kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
De immuunrespons na vaccinatie met het BioNTech/Pfizer-vaccin of het Modernavaccin bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar is vergelijkbaar met die van oudere
kinderen en adolescenten. Het is nog onvoldoende bekend in welke mate vaccinatie in
de praktijk bij deze groep bescherming biedt tegen symptomatische SARS-CoV-2infectie. Op grond van gegevens bij kinderen van 5 tot 12 jaar is deze bescherming
naar verwachting van korte duur. Er zijn nog geen gegevens beschikbaar van de mate
van bescherming tegen ernstig COVID-19 door vaccinatie met een mRNA-vaccin van
kinderen van 6 maanden tot 6 jaar.
De commissie constateert op basis van de beschikbare gegevens dat het risico op
ernstige COVID-19 bij gezonde kinderen van 6 maanden tot 6 jaar gering is. De kans
op ziekenhuisopname door COVID-19 is bij hen lager dan de kans op
ziekenhuisopname vanwege infectie door andere virale luchtweginfecties. Een dermate
lage ziektelast was in het Gezondheidsraadadvies over vaccinatie van gezonde
kinderen tegen influenza aanleiding om tegen de jaarlijkse griepprik voor gezonde
kinderen van 6 maanden tot 18 jaar te adviseren.16
Kinderen jonger dan 1 jaar – en dan vooral kinderen jonger dan 6 maanden – hebben
de grootste kans op een ziekenhuisopname door COVID-19. Dit wordt mede
veroorzaakt door de laagdrempelige opname van zuigelingen wanneer zij koorts en
luchtwegklachten hebben. De commissie benadrukt dat vaccinatie van zwangere
vrouwen goede bescherming biedt tegen COVID-19 bij kinderen onder 6 maanden, de

Pagina 18 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38

groep waar op dit moment nog geen vaccin voor beschikbaar is. De kans op
ziekenhuisopname bij oudere kinderen is beduidend lager, en de kans dat zij al een
infectie met SARS-CoV2 hebben doorgemaakt is ook veel groter. Hierdoor is het nut
van vaccinatie bij hen waarschijnlijk kleiner. In de nationale en internationale gegevens
wordt gezien dat kinderen met ernstige onderliggende medische aandoeningen een
verhoogd risico hebben op het doormaken van ernstige COVID-19. De minister vraagt
dan ook advies over de inzet van COVID-19 vaccinatie kinderen die behoren tot een
medische risicogroep. Hierbij valt te denken aan kinderen die lijden aan een ernstige
hartaandoening, ernstige afweerstoornis, longaandoening anders dan astma of het
syndroom van Down. De commissie merkt daarbij op dat de kans op ernstige COVID19 verhoogd is ten opzichte van kinderen zonder ernstige onderliggende medische
aandoeningen, maar dat de absolute kans op ernstige COVID-19 ook bij deze kinderen
gering is.
MIS-C is een ernstig ziektebeeld dat kan voorkomen bij jonge kinderen met een SARSCoV-2-infectie, ook bij kinderen zonder onderliggende medische aandoeningen. Dit
ziektebeeld komt zelden voor bij kinderen onder 6 jaar en wordt in de omikronperiode
veel minder frequent gezien dan bij eerdere varianten. MIS-C wordt vrijwel altijd gezien
bij een eerste infectie-episode en wordt nauwelijks tot niet gezien bij her-infectie of na
vaccinatie. Doordat een groot aantal kinderen op dit moment reeds COVID-19 heeft
doorgemaakt schat de commissie dat het aantal kinderen dat door een infectie met de
omikronvariant nog risico loopt op het krijgen van MIS-C zeer beperkt is. Er is daarom
nauwelijks een aanvullend beschermend effect van vaccinatie tegen MIS-C te
verwachten is.
Naast een ernstig beloop van COVID-19 kunnen jonge kinderen langdurige klachten
(post-COVID-syndroom) ontwikkelen na het doormaken van een SARS-CoV-2-infectie.
Er zijn onvoldoende gegevens beschikbaar over het aantal jonge kinderen dat het postCOVID-syndroom krijgt, welke de risicofactoren zijn en in welke mate vaccinatie
bescherming biedt tegen het optreden van het post-COVID-syndroom.
Op grond van de beperkte ziektelast door COVID-19 bij gezonde kinderen van 6
maanden tot 6 jaar, de snelle afname van bescherming tegen symptomatische infectie
door omikron na vaccinatie bovenstaande verwacht de commissie dat vaccinatie alleen
bij kinderen van 6 maanden tot 6 jaar met een verhoogd risico op een ernstig beloop
van COVID-19 gezondheidswinst kan opleveren. De commissie verwacht dat COVID19 vaccinatie bij jonge kinderen met een verhoogd risico op ernstige COVID-19 hen
bescherming zal bieden tegen ziekenhuisopname. De commissie adviseert daarom om
primaire vaccinatie met een mRNA-vaccin in aangepaste dosering alleen aan te bieden
aan kinderen van 6 maanden tot 6 jaar met een ernstige onderliggende medische
aandoening. Omdat deze kinderen vanwege hun aandoening vrijwel altijd onder

Pagina 19 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24

behandeling van een kinderarts zijn, adviseert de raad de selectie af te stemmen met
de kinderartsen.
In uitzonderlijke gevallen kan vaccinatie van een kind worden overwogen om zo
indirecte bescherming te bieden aan een kwetsbare huisgenoot die zelf niet
gevaccineerd kan worden. Dat kan indirect ook voordeel voor het kind zelf opleveren,
bijvoorbeeld omdat het zorgt voor minder stress en sociale beperkingen.
Uit de eerste ervaringen met vaccinatie van jonge kinderen met de mRNA-vaccins blijkt
volgens de commissie dat deze voldoende veilig zijn, maar wel milde bijwerkingen
geeft die meestal kort duren. Het aantal benodigde doses van vaccinatie met het
BioNTech/Pfizer-vaccin is hoger dan het aantal doses van het Moderna-vaccin. Daar
staat tegenover dat het aantal meldingen van koorts na vaccinatie met het Modernavaccin hoger is dan na vaccinatie met het BioNTech/Pfizer-vaccin. De commissie merkt
op dat koorts na vaccinatie kan leiden tot hogere zorgvraag, vanwege de koorts zelf of
door koortsconvulsies. Uit de Verenigde Staten zijn tot nu toe geen gevallen van
myocarditis/pericarditis of andere onverwachte ernstige bijwerkingen gemeld bij de
ongeveer 1 miljoen kinderen van 6 maanden tot 6 jaar die gevaccineerd zijn met het
Moderna of BioNTech/Pfizer-vaccin. De commissie heeft op basis van de huidige
gegevens geen voorkeur voor één van beide vaccins.
4.2 Goede informatievoorziening voor ouders
De commissie benadrukt dat het belangrijk is dat er toegankelijke en begrijpelijke
informatie beschikbaar is voor ouders, zodat zij een weloverwogen keuze kunnen
maken en – als zij ervoor kiezen hun kind te laten vaccineren – goed geïnformeerd
toestemming kunnen geven. De commissie vindt dat de keuze voor wel of niet
vaccineren niet mag leiden tot uitsluiting van school/opvang of sociale uitsluiting.

25

Pagina 20 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27

Commissie en geraadpleegd deskundigen
Samenstelling tijdelijke Subcommissie Vaccinaties COVID-19 bij het advies
COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
• prof. dr. J.M. Prins, hoogleraar interne geneeskunde en infectieziekten, internistinfectioloog, Amsterdam UMC, voorzitter
• drs. M.W.H. van Beek, klinisch geriater, Catharina Ziekenhuis, Eindhoven
• prof. dr. C.J.P.A. Hoebe, hoogleraar sociale geneeskunde en
infectieziektebestrijding, Universiteit Maastricht, GGD Zuid Limburg
• prof. dr. M.P.G. Koopmans, hoogleraar virologie, hoofd afdeling viroscience,
Erasmus MC, Rotterdam
• prof. dr. M.E.T.C. van den Muijsenbergh, hoogleraar gezondheidsverschillen en
persoonsgerichte eerstelijnszorg, huisarts, Radboudumc, Nijmegen
• prof. dr. M.H.N. Schermer, hoogleraar filosofie van de geneeskunde, Erasmus MC,
Rotterdam
• prof. dr. C. Schultsz, hoogleraar global health, arts-microbioloog, Amsterdam UMCAMC
• dr. H.E. de Melker, afdelingshoofd epidemiologie en surveillance RVP, Centrum
Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven, structureel geraadpleegd deskundige*
Incidenteel geraadpleegd deskundigen*
• dr. N.G. Hartwig, kinderarts-infectioloog, Franciscus Gasthuis & Vlietland
• drs. E. Vlaanderen, arts maatschappij & gezondheid, stafarts, jeugdarts, GGD
Hollands Noorden, Alkmaar
Waarnemers
• drs. D. van Bentem, VWS, Den Haag
• drs. I.J.W. van Bergen, VWS, Den Haag
• drs. J.A. van Vliet, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven
• dr. E. Wijnans, College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, Utrecht

29

Secretaris
• drs. C.M. Veerman, Gezondheidsraad, Den Haag

30
31

*Geraadpleegd deskundigen worden door de commissie geraadpleegd vanwege hun deskundigheid.

32
33

Geraadpleegd deskundigen en waarnemers hebben spreekrecht tijdens de vergadering. Ze hebben geen
stemrecht en dragen geen verantwoordelijkheid voor de inhoud van het advies van de commissie.

28

34
35

Pagina 21 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2

Literatuur

3
4
5
6
7

1.
European Medicines Agency. EMA recommends approval of Comirnaty and Spikevax
COVID-19 vaccines for children from 6 months of age 2022 [Available from:
https://www.ema.europa.eu/en/news/ema-recommends-approval-comirnaty-spikevax-covid-19vaccines-children-6-months-age.

8
9
10
11
12
13

2.
European Medicines Agency. Comirnaty COVID-19 vaccine: EMA recommends
approval for children aged 5 to 11 2021 [updated 25 november 2021. Available from:
https://www.ema.europa.eu/en/news/comirnaty-covid-19-vaccine-ema-recommends-approvalchildren-aged-511#:~:text=EMA's%20human%20medicines%20committee%20(CHMP,children%20aged%2012
%20and%20above.

14
15
16
17
18

3.
European Medicines Agency. EMA recommends approval of Spikevax for children aged
6 to 11 2022 [updated 24 februari 2022. Available from:
https://www.ema.europa.eu/en/news/ema-recommends-approval-spikevax-children-aged-611#:~:text=EMA's%20human%20medicines%20committee%20(CHMP,children%20aged%2012
%20and%20above.

19
20
21

4.
rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. PIENTER Corona onderzoek: resultaten
2022 [updated 21 juni 2022. Available from: https://www.rivm.nl/pienter-coronaonderzoek/resultaten.

22
23
24

5.
European Centre for Disease Prevention and Control. SARS-CoV-2 in children 2022
[Available from: https://www.ecdc.europa.eu/en/all-topics-z/covid-19/latest-evidence/sars-cov-2children.

25
26
27

6.
Sumner MW, Kanngiesser A, Lotfali-Khani K, Lodha N, Lorenzetti D, Funk AL, et al.
Severe Outcomes Associated With SARS-CoV-2 Inf ection in Children: A Systematic Review
and Meta-Analysis. Front Pediatr. 2022;10:916655.

28
29

7.
Nationale Intesive Care Evaluatie. COVID-19 infecties op de IC's 2022 [Available from:
https://www.stichting-nice.nl/covid-19-op-de-ic.jsp.

30
31

8.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Epidemiologische situatie van SARSCoV-2 in Nederland, 4 oktober 2022. 2022.

32
33

9.
Leids Universitair Medisch Centrum. COPP studie [cited (LUMC). Available from:
https://www.covidkids.nl/scientific-dashboard/.

34
35

10.
Choi JH, Choi SH, Yun KW. Risk Factors for Severe COVID-19 in Children: A
Systematic Review and Meta-Analysis. J Korean Med Sci. 2022;37(5):e35.

Pagina 22 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3

11.
Acker KP, Levine DA, Varghese M, Nash KA, RoyChoudhury A, Abramson EL, et al.
Indications for Hospitalization in Children with SARS-CoV-2 Infection during the Omicron Wave
in New York City. Children (Basel). 2022;9(7).

4
5
6

12.
Shi DS, Whitaker M, Marks KJ, Anglin O, Milucky J, Patel K, et al. Hospitalizations of
Children Aged 5-11 Years with Laboratory-Confirmed COVID-19 - COVID-NET, 14 States,
March 2020-February 2022. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022;71(16):574-81.

7
8

13.
Nederlandse Huisartsen Genootschap. Kinderen met koorts 2016 [Available from:
https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/kinderen-met-koorts#samenvatting-richtlijnen-beleid.

9
10

14.
M Clark, BF Walker, E Bennett, A Herrick, S Kenny, N Gent. Clinical characteristics of
SARS-CoV-2 omicron infection in children under one year. SSRN. 2022.

11
12

15.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. RSV-infectie Richtlijn 2021 [Available
f rom: https://lci.rivm.nl/richtlijnen/rsv-infectie.

13
14

16.
Gezondheidsraad. Griepvaccinatie: herziening van de indicatiestelling 2021. Den Haag:
Gezondheidsraad; 2021 20 september 2021. Report No.: Nr. 2021/39A/03.

15
16

17.
World Health Organization (WHO). Multisystem inflammatory syndrome in children and
adolescents with COVID-19 (Scientific Brief). Geneva: WHO; 2021.

17
18
19
20

18.
Miller AD, Yousaf AR, Bornstein E, Wu MJ, Lindsey K, Melgar M, et al. Multisystem
Inf lammatory Syndrome in Children (MIS-C) During SARS-CoV-2 Delta and Omicron Variant
Circulation- United States, July 2021 - January 2022. Clinical infectious diseases : an official
publication of the Infectious Diseases Society of America. 2022.

21
22
23

19.
Holm M, Espenhain L, Glenthoj J, Schmidt LS, Nordly SB, Hartling UB, et al. Risk and
Phenotype of Multisystem Inflammatory Syndrome in Vaccinated and Unvaccinated Danish
Children Bef ore and During the Omicron Wave. JAMA Pediatr. 2022;176(8):821-3.

24
25
26
27

20.
Cohen JM, Carter MJ, Ronny Cheung C, Ladhani S, Evelina P-TSSG. Lower Risk of
Multisystem Inflammatory Syndrome in Children (MIS-C) with the Delta and Omicron variants of
SARS-CoV-2. Clinical infectious diseases : an official publication of the Inf ectious Diseases
Society of America. 2022.

28
29
30

21.
Levy N, Koppel JH, Kaplan O, Yechiam H, Shahar-Nissan K, Cohen NK, et al. Severity
and Incidence of Multisystem Inf lammatory Syndrome in Children During 3 SARS-CoV-2
Pandemic Waves in Israel. Jama. 2022;327(24):2452-4.

31
32
33

22.
Say D, Crawf ord N, McNab S, Wurzel D, Steer A, Tosif S. Post-acute COVID-19
outcomes in children with mild and asymptomatic disease. Lancet Child Adolesc Health.
2021;5(6):e22-e3.

34
35

23.
Radtke T, Ulyte A, Puhan MA, Kriemler S. Long-term Symptoms After SARS-CoV-2
Inf ection in Children and Adolescents. JAMA. 2021;326(9):869-71.

Pagina 23 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3

24.
Buonsenso D, Fusco C, De Rose C, Valentini P, Vergari J. Long COVID in children:
Partnerships between families and paediatricians are a priority for better care. J Paediatr Child
Health. 2021:Online ahead of print.

4
5

25.
Buonsenso D, Munblit D, De Rose C, Sinatti D, Ricchiuto A, Carfi A, et al. Preliminary
Evidence on Long COVID in children. Acta Paediatr. 2021;110(7):2208-11.

6
7

26.
Zimmermann P, Pittet LF, Curtis N. How Common is Long COVID in Children and
Adolescents? Pediatr Infect Dis. 2021;40(12):e482-e7.

8
9
10

27.
Funk AL, Kuppermann N, Florin TA, Tancredi DJ, Xie J, Kim K, et al. Post-COVID-19
Conditions Among Children 90 Days After SARS-CoV-2 Inf ection. JAMA Netw Open.
2022;5(7):e2223253.

11
12
13
14

28.
Kikkenborg Berg S, Palm P, Nygaard U, Bundgaard H, Petersen MNS, Rosenkilde S, et
al. Long COVID symptoms in SARS-CoV-2-positive children aged 0-14 years and matched
controls in Denmark (LongCOVIDKidsDK): a national, cross-sectional study. Lancet Child
Adolesc Health. 2022;6(9):614-23.

15
16
17

29.
Leids Universitair Medisch Centrum. Wetenschappelijk onderzoek: Overzicht van onze
studies naar COVID-19, MIS-C en kinderen 2022 [Available from:
https://covidkids.nl/algemeen/#tab-id-4.

18
19

30.
Gezondheidsraad. Vaccinatie van adolescenten tegen COVID-19. Den Haag:
Gezondheidsraad; 29 juni 2021. Report No.: publicatienr. 2021/33.

20
21
22
23

31.
Luijten MAJ, van Muilekom MM, Teela L, Polderman TJC, Terwee CB, Zijlmans J, et al.
The impact of lockdown during the COVID-19 pandemic on mental and social health of children
and adolescents. Quality of life research : an international journal of quality of life aspects of
treatment, care and rehabilitation. 2021;30(10):2795-804.

24
25

32.
Baron EJ, Goldstein EG, Wallace CT. Suffering in silence: How COVID-19 school
closures inhibit the reporting of child maltreatment. J Public Econ. 2020;190:104258.

26
27
28

33.
Samji H, Wu J, Ladak A, Vossen C, Stewart E, Dove N, et al. Review: Mental health
impacts of the COVID-19 pandemic on children and youth - a systematic review. Child Adolesc
Ment Health. 2022;27(2):173-89.

29
30
31

34.
Gilsbach S, Herpertz-Dahlmann B, Konrad K. Psychological Impact of the COVID-19
Pandemic on Children and Adolescents With and Without Mental Disorders. Front Public
Health. 2021;9:679041.

32
33
34

35.
Chen F, Tian Y, Zhang L, Shi Y. The role of children in household transmission of
COVID-19: a systematic review and meta-analysis. International journal of infectious diseases :
IJID : of ficial publication of the International Society for Infectious Diseases. 2022;122:266-75.

35
36

36.
European Medicines Agency. Summary of product characteristics: Spikevax. 2022 21
oktober 2022.

Pagina 24 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2

37.
European medicines Agency. Summary of Product Characteristics: Comirnaty. 2022 21
oktober 2022.

3
4
5

38.
Andrews N, Stowe J, Kirsebom F, Toffa S, Rickeard T, Gallagher E, et al. Covid-19
Vaccine Effectiveness against the Omicron (B.1.1.529) Variant. The New England journal of
medicine. 2022;386(16):1532-46.

6
7

39.
Ladhani SN. COVID-19 vaccination for children aged 5-11 years. Lancet (London,
England). 2022.

8
9

40.
UK Health Security Agency. COVID-19 vaccine surveillance report: Week 31. 2022 4
augustus 2022.

10
11
12

41.
Lin DY, Gu Y, Xu Y, Zeng D, Wheeler B, Young H, et al. Effects of Vaccination and
Previous Infection on Omicron Inf ections in Children. The New England journal of medicine.
2022;387(12):1141-3.

13
14
15
16

42.
Sacco C, Del Manso M, Mateo-Urdiales A, Rota MC, Petrone D, Riccardo F, et al.
Ef fectiveness of BNT162b2 vaccine against SARS-CoV-2 infection and severe COVID-19 in
children aged 5-11 years in Italy: a retrospective analysis of January-April, 2022. Lancet
(London, England). 2022;400(10346):97-103.

17
18
19

43.
Perl SH, Uzan-Yulzari A, Klainer H, Asiskovich L, Youngster M, Rinott E, et al. SARSCoV-2-Specific Antibodies in Breast Milk After COVID-19 Vaccination of Breastfeeding Women.
Jama. 2021;325(19):2013-4.

20
21
22

44.
Muyldermans J, De Weerdt L, De Brabandere L, Maertens K, Tommelein E. The Effects
of COVID-19 Vaccination on Lactating Women: A Systematic Review of the Literature. Front
Immunol. 2022;13:852928.

23
24
25

45.
Halasa NB, Olson SM, Staat MA, Newhams MM, Price AM, Pannaraj PS, et al.
Maternal Vaccination and Risk of Hospitalization for Covid-19 among Infants. The New England
journal of medicine. 2022.

26
27
28

46.
Madewell ZJ, Yang Y, Longini IM, Jr., Halloran ME, Dean NE. Household Secondary
Attack Rates of SARS-CoV-2 by Variant and Vaccination Status: An Updated Systematic
Review and Meta-analysis. JAMA Netw Open. 2022;5(4):e229317.

29
30
31

47.
Anderson EJ, Creech CB, Berthaud V, Piramzadian A, Johnson KA, Zervos M, et al.
Evaluation of mRNA-1273 Vaccine in Children 6 Months to 5 Years of Age. The New England
journal of medicine. 2022.

32
33
34
35

48.
FDA U.S. Food & Drug. Coronavirus (COVID-19) Update: FDA Authorizes Moderna and
Pf izer-BioNTech COVID-19 Vaccines for Children Down to 6 Months of Age 2022 [Available
f rom: https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fdaauthorizes-moderna-and-pfizer-biontech-covid-19-vaccines-children.

Pagina 25 van 26

COVID-19-vaccinatie van kinderen van 6 maanden tot 6 jaar
Publicatiedatum: 25 maart 2022, nr. 2022/09

1
2
3

49.
Hause AM, Marquez P, Zhang B, Myers TR, Gee J, Su JR, et al. COVID-19 mRNA
Vaccine Safety Among Children Aged 6 Months-5 Years - United States, June 18, 2022-August
21, 2022. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022;71(35):1115-20.

4
5
6

50.
Oster ME, Shay DK, Su JR, Gee J, Creech CB, Broder KR, et al. Myocarditis Cases
Reported After mRNA-Based COVID-19 Vaccination in the US From December 2020 to August
2021. Jama. 2022;327(4):331-40.

7
8
9
10

51.
Center f or Disease Control and Prevention. Clinical Considerations: Myocarditis and
Pericarditis after Receipt of mRNA COVID-19 Vaccines Among Adolescents and Young Adults
2022 [updated 3 juni 2022. Available from: https://www.cdc.gov/vaccines/covid-19/clinicalconsiderations/myocarditis.html.

11
12
13
14

52.
Kracalik I, Oster ME, Broder KR, Cortese MM, Glover M, Shields K, et al. Outcomes at
least 90 days since onset of myocarditis after mRNA COVID-19 vaccination in adolescents and
young adults in the USA: a follow-up surveillance study. Lancet Child Adolesc Health.
2022;6(11):788-98.

15
16
17

53.
Patone M, Mei XW, Handunnetthi L, Dixon S, Zaccardi F, Shankar-Hari M, et al. Risk of
Myocarditis After Sequential Doses of COVID-19 Vaccine and SARS-CoV-2 Infection by Age
and Sex. Circulation. 2022;146(10):743-54.

18
19
20
21

54.
Fleming-Dutra KE, Wallace M, Moulia DL, Twentyman E, Roper LE, Hall E, et al. Interim
Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices for Use of Moderna
and Pf izer-BioNTech COVID-19 Vaccines in Children Aged 6 Months-5 Years - United States,
June 2022. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022;71(26):859-68.

22
23
24
25

55.
Block JP, Boehmer TK, Forrest CB, Carton TW, Lee GM, Ajani UA, et al. Cardiac
Complications After SARS-CoV-2 Inf ection and mRNA COVID-19 Vaccination - PCORnet,
United States, January 2021-January 2022. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022;71(14):51723.

26

Pagina 26 van 26