Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 438

Wijziging van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
(XIII) voor het jaar 2020 (Tweede incidentele
suppletoire begroting inzake Noodpakket banen
en economie)

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 4 mei 2020
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat, belast met het
voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit
te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 21 april 2020 voorgelegd aan de Minister van Economische Zaken en Klimaat. Bij brief van 4 mei 2020 zijn ze door de Minister
van Economische Zaken en Klimaat beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Diks
De griffier van de commissie,
Nava

kst-35438-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

1

1
Welke financiële ondersteuning is er voor wijk- en dorpshuizen die als
gevolg van de coronacrisis te maken hebben met omzetderving, maar
waarvan de vaste lasten gewoon doorlopen?
Antwoord
Wijk- en dorpshuizen komen niet in aanmerking voor de Tegemoetkoming
Ondernemers in Getroffen Sectoren (TOGS). Voor deze groep ligt een
vorm van gemeentelijke ondersteuning meer voor de hand. Verder is het
zo dat het kabinet tot een breed pakket aan maatregelen heeft besloten
om ondernemers en bedrijven op verschillende manieren te ondersteunen. Bijvoorbeeld met een voorziening gericht op het doorbetalen van
lonen aan werknemers, het vergemakkelijken van kredietverstrekking door
de banken, belastingmaatregelen, garantiestelling, en subsidie voor
inkomensondersteuning. Het is dus goed mogelijk dat organisaties die
weliswaar niet in aanmerking komen voor de TOGS, wel een beroep
kunnen doen op andere regelingen.
2
Welke financiële ondersteuning is er voor amateursportclubs, met eigen
accommodatie en kantine, die als gevolg van de coronacrisis te maken
hebben met omzetderving, maar waarvan de vaste lasten gewoon
doorlopen?
Antwoord
Amateursportclubs komen in aanmerking voor de TOGS-regeling.
Daarnaast heeft het kabinet tot een breed pakket aan maatregelen
besloten om ondernemers en bedrijven op verschillende manieren te
ondersteunen, met bijvoorbeeld voorzieningen gericht op het vergemakkelijken van kredietverstrekking door de banken, belastingmaatregelen,
garantiestelling, en subsidie voor inkomensondersteuning.
3
Waarop is het inzicht gebaseerd dat de geraamde bedragen toereikend
zijn, gezien vanuit ondernemers steeds meer geluiden komen dat de
huidige noodregelingen weliswaar op prijs worden gesteld, maar dat men
vreest dat deze onvoldoende zullen blijken?
Antwoord
De TOGS-regeling is bedoeld als tegemoetkoming met het oog op
doorlopende, omvangrijke vaste lasten (anders dan personeelslasten) en
is onderdeel van een breed pakket van noodmaatregelen. Het kabinet
realiseert zich dat niet iedere ondernemer in zijn of haar specifieke
omstandigheden met deze regeling geholpen kan worden. Dat is
onvermijdelijk. Het kabinet heeft met deze tegemoetkoming beoogd met
name kleine ondernemers een steun in de rug te geven bij de eerste,
meest acute nood als gevolg van doorlopende vaste lasten. Vanzelfsprekend houdt het kabinet de situatie nauwlettend in de gaten en zal,
indien dit nodig blijkt, aanvullende maatregelen treffen.
4
Kunt u per regeling die wordt getroffen in het kader van corona (TOGS,
BMKB, GO en overbruggingskrediet uit de ROM’s) aangeven hoeveel
mkb’ers hier gebruik van maken?
5
Hoeveel mkb’ers hebben op dit moment een aanvraag ingediend voor de
TOG, GO, het overbruggingskrediet uit de ROM’s en uitbreiding BMKB?
Antwoord vraag 4 en 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

2

Het geschatte aantal ondernemers dat gebruik zal maken van de
TOGS-regeling is circa 411.000. Tot en met 28 april hebben 156.433
ondernemers een aanvraag ingediend voor de tegemoetkoming van 4.000
euro uit de TOGS-regeling.
Voor BMKB zijn volgens opgave van de NVB 1.362 aanvragen gedaan
(stand per 17 april). Er zijn sinds 16 maart ruim 18.000 contacten geweest
tussen mkb-ondernemers en banken over de extra financieringsbehoefte
als gevolg van corona. Dat wil niet zeggen dat BMKB-C dan altijd de juiste
oplossing is. Banken kijken naar het brede scala van maatregelen. Een
ander deel valt af of vindt op een reguliere manier bankfinanciering.
De banken schatten voor de komende 3 à 4 maanden circa 1.200 GO-C
aanvragen te krijgen van ondernemingen. Naar verwachting 75% – dus
circa 900 aanvragen – komt vanuit het mkb (gebaseerd op historische
cijfers).
Het loket voor overbruggingskredieten is 29 april open gegaan. Er hebben
zich al eerder veel ondernemers gemeld bij Techleap.nl en de Regionale
Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s), maar hoe groot de vraag precies
is zal de komende weken duidelijk worden. De ROM’s zetten zich n om zo
snel mogelijk deze ondernemers te helpen.
6
Kunt u zowel het proces als de stand van zaken schetsen voor sectoren
rond het opstellen en goedkeuren van protocollen om weer (gedeeltelijk)
werk te kunnen hervatten?
Antwoord
Het kabinet heeft alle sectoren opgeroepen te komen met plannen waarin
zij aangeven hoe zij hun activiteiten voort kunnen zetten binnen de
geldende richtlijnen van het RIVM. De sectoren is gevraagd deze plannen
te overleggen aan de departementen die voor hen gewoonlijk als
aanspreekpunt gelden. In totaal is bij het kabinet bekend dat in publieke
en private sectoren aan velen protocollen en werkinstructies wordt
gewerkt.
Een interdepartementale werkgroep bekijkt de aangeleverde protocollen.
Daarbij geeft zij advies over conformiteit aan de RIVM-richtlijnen,
uitvoerbaarheid/handhaafbaarheid en over het te doorlopen proces voor
totstandkoming (bijv. betrokkenheid werknemers). Ook worden externe
effecten (zoals druk op openbare ruimte en OV) als gevolg van de
protocollen en mogelijke openstelling van bijbehorende sectoren in beeld
gebracht.
Voor de sectoren die nu verplicht gesloten zijn draagt een goed protocol
bij aan de politieke besluitvorming of sectoren verantwoord open kunnen
gaan. Dat een sector een goed protocol heeft opgesteld betekent
tegelijkertijd niet dat die sector automatisch open kan. Het kabinet kijkt bij
het besluit om sectoren te openen naar de medische situatie én de
mogelijke externe effecten van open gaan van sectoren. Te veel extra
drukte in het OV en openbare ruimte kunnen bijvoorbeeld reden zijn een
sector niet te openen, ook al heeft de sector een goed protocol opgesteld.
7
Kunt u een overzicht geven van hoeveel start- en scale-ups vooral worden
geholpen met overbruggingskredieten en minder steun ervaren van
generieke regelingen als de NOW?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

3

Het kabinet heeft een eerste tranche van 100 miljoen euro beschikbaar
gesteld en daarmee kunnen afhankelijk van de hoogte van het overbruggingskrediet naar eerste inschattingen ongeveer 200–400 bedrijven
geholpen worden. Het precieze aantal bedrijven is afhankelijk van het
gemiddelde bedrag aan benodigde ondersteuning per bedrijf.
8
Kan uitgelegd worden welk proces het kabinet heeft opgezet om goed
doordachte plannen en concrete uitwerkingen beschikbaar te hebben voor
de zogenaamde anderhalve meter-economie, zodra de medische situatie
dit (waarschijnlijk stapsgewijs) toelaat?
Antwoord
Het kabinet heeft alle sectoren opgeroepen te komen met plannen waarin
zij aangeven hoe zij hun activiteiten voort kunnen zetten binnen de
geldende richtlijnen van het RIVM. De sectoren is gevraagd deze plannen
te overleggen aan de departementen die voor hen gewoonlijk als
aanspreekpunt gelden. In totaal is bij het kabinet bekend dat in publieke
en private sectoren aan velen protocollen en werkinstructies wordt
gewerkt.
Een interdepartementale werkgroep bekijkt de aangeleverde protocollen.
Daarbij geeft zij advies over conformiteit aan de RIVM-richtlijnen,
uitvoerbaarheid/handhaafbaarheid en over het te doorlopen proces voor
totstandkoming (bv. betrokkenheid werknemers). Ook worden externe
effecten (zoals druk op openbare ruimte en OV) als gevolg van de
protocollen en mogelijke openstelling van bijbehorende sectoren in beeld
gebracht.
Voor de sectoren die nu verplicht gesloten zijn draagt een goed protocol
bij aan de politieke besluitvorming of sectoren verantwoord open kunnen
gaan. Dat een sector een goed protocol heeft opgesteld betekent
tegelijkertijd niet dat die sector automatisch open kan. Het kabinet kijkt bij
het besluit om sectoren te openen naar de medische situatie én de
mogelijke externe effecten van open gaan van sectoren. Te veel extra
drukte in het OV en openbare ruimte kunnen bijvoorbeeld reden zijn een
sector niet te openen, ook al heeft de sector een goed protocol opgesteld.
9
Hoe wordt geborgd dat alle relevante stakeholders en expertise mee
kunnen adviseren over het bewaren en bewaken van anderhalve meter
afstand binnen bedrijven, in de directe omgeving van bedrijven (op straat
en/of centrumgebieden) en in de vormen van mobiliteit die medewerkers
en klanten van bedrijven gebruiken?
Antwoord
Sectoren en bedrijven zijn, samen met hun werknemers, het beste in staat
invulling te geven aan de richtlijnen van het RIVM en de handhaving
daarvan binnen de bedrijven. Het is om die reden dat het initiatief tot het
maken van protocollen in lijn met die richtlijnen bij de sectoren en
bedrijven ligt. Het kabinet geeft hierop advies op hoofdlijnen.
Overheden hebben een nadrukkelijke regierol bij het gebruik van de
openbare ruimte en het OV. Het kabinet pakt die op verschillende
manieren. Allereerst brengt het kabinet de mogelijke effecten in kaart van
het openen van sectoren en het door sociale partners sluiten van sectoren bedrijfsprotocollen op de druk op openbare ruimte en het OV. Daarbij
wordt onder meer de expertise van veiligheidsregio’s resp. OV-bedrijven
betrokken. Die effectanalyse wordt steeds meegenomen bij de integrale
besluitvorming over opening van sectoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

4

10
Wordt er overwogen een spoedadvies van de sociaaleconomische Raad te
vragen over de opties voor het stapsgewijs inrichten van een anderhalve
meter economie? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Op dit moment onderzoekt het kabinet wat er nodig is om de anderhalvemetersamenleving goed in te richten. Daarbij wordt alle beschikbare
expertise benut, waaronder die van planbureaus, en worden stakeholders
betrokken, waaronder de lokale overheden. Indien er zich hierbij vragen
voordoen die zich goed lenen voor (een spoedadvies door) de SER, zal het
kabinet hier de SER ook bij betrekken.
11
Klopt het dat in een volgende fase, waarbij er stapsgewijs wat meer
ruimte kan ontstaan voor een anderhalve meter economie, er grotere
verschillen zullen ontstaan tussen bedrijfssectoren in de mate waarin zij
weer wat omzet kunnen maken? Zal daarbij niet een ander steunpakket
nodig zijn, dat meer mogelijkheden biedt voor maatwerk en het stellen
van specifieke voorwaarden dan de meer generieke steunmaatregelen die
momenteel gelden?
Antwoord
Het kabinet zet op dit moment alles in op een goede uitvoering van het
huidige noodpakket. De meeste noodmaatregelen lopen tot 17 juni 2020.
Verlenging of aanpassing van de noodmaatregelen zijn afhankelijk van
verdere besluitvorming. Uiteraard wordt daarbij rekening gehouden met
de situatie waarin we dan verkeren ten aanzien van de beperkende
maatregelen en hoe dit uitpakt in de verschillende sectoren. Daarbij zal
ook worden gekeken naar de mate waarin sectoren die dan wel weer open
mogen, in hun bedrijfsmodel worden beperkt vanwege de 1,5 meter
maatregelen. Het kabinet roept partijen op om creatief te zijn in het zoeken
naar oplossingen voor een anderhalvemetereconomie in hun
bedrijfsvoering.
12
Op welke wijze bereid het kabinet zich hierop voor en hoe zorgt ze voor
een goede balans tussen het maken van integrale afwegingen, het
mogelijk maken van maatoplossingen en ook te houden voor uitvoerbaarheid in de praktijk?
Antwoord
Ten aanzien van het huidige pakket bekijkt het kabinet continu naar de
signalen die er komen uit sectoren over of het pakket voldoende is. De
afgelopen tijd zijn op basis van deze signalen reeds een aantal aanvullende maatregelen genomen. Deze vallen uiteen in de volgende
categorieën.
De bestaande regelingen worden op een aantal punten aangepast, zoals
dat bijvoorbeeld het geval is met de NOW-regeling op het gebied van
concerns en werkmaatschappijen. Daarnaast wordt op dit moment
gezocht naar een oplossing voor seizoensarbeid. Op de derde plaats heeft
het kabinet aangegeven voor specifieke sectoren te kijken naar aanvullende maatregelen. Dit omdat de situatie in die sectoren, zoals de sierteelt,
dusdanig specifiek is dat is besloten om voor die sector een gerichte
regeling in te stellen.
Zoals afgelopen woensdag 22 april door de Minister-President is
toegezegd in het debat, zal ook in overleg met de horecasector worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

5

getreden. Het kabinet heeft tevens aangegeven bij dit gesprek open te
staan voor eventuele aanvullende maatregelen als die nodig blijken te
zijn.
13
Is het mogelijk om op de middellange termijn voorwaarden te verbinden
aan staatssteun?
Vraag 14
Worden er plannen uitgewerkt voor een instrumentarium om staatssteun
te verbinden aan voorwaarden, waarbij deze voorwaarden dus nog niet
inhoudelijk zijn uitgewerkt maar waarbij er wel een middel is om
voorwaarden te stellen?
Antwoord op vragen 13 en 14
Het kabinet acht het van belang dat belastinggeld verantwoord wordt
uitgegeven en banen worden behouden. Overheidssteun in deze moeilijke
tijden is er om zoveel als mogelijk een ernstige neergang van onze
economie, waardoor bedrijven, banen en huishoudens worden getroffen,
te mitigeren. Goed gerichte overheidssteun kan dan nodig zijn om ervoor
te zorgen dat er voldoende liquiditeit beschikbaar blijft op de markten, om
de schade aan gezonde ondernemingen te herstellen en om de continuïteit van de economische activiteit tijdens en na de COVID-19 uitbraak te
waarborgen.
De overheidssteun die nu aan ondernemingen verstrekt wordt is
voornamelijk liquiditeitssteun teneinde ondernemingen te helpen zo goed
mogelijk door de coronacrisis heen te komen en voor een deel te voorzien
in hun vaste- en loonkosten. Of hier voorwaarden aan verbonden kunnen
worden, hangt af van de voorwaarde, of deze het doel ondersteunen of
niet en of deze voorwaarde Europeesrechtelijk toelaatbaar is.
Doelgebonden voorwaarden zijn eenvoudiger op te leggen, ook zonder
specifieke grondslag in een wet in formele zin. Bedrijven kunnen ook
vrijwillig afspraken met de overheid maken die verder gaan dan dat,
zolang de staatssteun loopt. Niet-doelgebonden voorwaarden en
verplichtingen kunnen alleen aan het verstrekken van staatssteun worden
verbonden als dit in een wet in formele zin is voorzien. Of het stellen van
voorwaarden aan het verstrekken van staatssteun zonder dat een wet in
formele zin hierin voorziet mogelijk is, hangt dus af van het doel van de
verstrekte staatssteun en of de voorwaarde Europeesrechtelijk toelaatbaar
is. Daarbij ligt het in de rede dat aan leningen of garanties van de
overheid andere voorwaarden verbonden kunnen worden dan andere
(rechtstreekse) subsidies.
Specifiek ten aanzien van bedrijfsspecifieke steun kijkt het kabinet nu naar
de uitvoering van de motie van het lid Nijboer (Kamerstuk 35 413, nr. 4)
die 25 maart jl. is aangenomen tijdens het Wetgevingsoverleg met de
Minister van Financiën naar aanleiding van het noodpakket. In deze motie
wordt het kabinet opgeroepen voorwaarden te verbinden aan eventuele
steun die verleend zal worden aan specifieke bedrijven. Het kabinet
informeert uw Kamer zo snel mogelijk over de uitvoering van deze motie.
15
Is het mogelijk om te bepalen welke bedrijven en/of sectoren vitaal zijn en
welke niet, waarbij bijvoorbeeld wordt gekeken naar de hoeveelheid
banen die op het spel staat, de omvang van de toegevoegde waarde die
er normaal gezien geproduceerd wordt, de potentiële kapitaalvernietiging
die anders zou ontstaan, het beperken van buitenlandse afhankelijkheid,
het strategische belang om deze bedrijvigheid in Nederland te houden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

6

naar de (potentiële) betekenis van deze sector/bedrijf voor de grote
transities waarvoor we staan?
Antwoord
Vitaliteit in de zin van het borgen van onze nationale veiligheid en
openbare orde is bij de vitale infrastructuur door de NCTV reeds vastgesteld en gepubliceerd met de lijst van vitale processen.
Het begrip van vitaliteit die hier gesuggereerd wordt is breder, en ziet op
het economisch belang van een sector of bedrijf voor de Nederlandse
economie. Afhankelijk van het doel kunnen de genoemde indicatoren als
(cijfermatige) onderbouwing dienen voor beleid.
Behoud van werkgelegenheid, beperking van strategische afhankelijkheden en actieve inzet op economische groei zijn verschillende beleidsdoelen die een politieke afweging vergen, waarbij het per beleidsdoel kan
verschillen welke sectoren of bedrijven daarbij van aanzienlijk belang zijn.
Dit gaat verder dan vitaliteit in de zin van nationale veiligheid.
16
Op welke wijze wordt geanticipeerd op de signalen vanuit de EU en
andere lidstaten die wijzen op een breed draagvlak voor groen herstel en
groene investeringen om de gevolgen van deze crisis op te vangen?
Wordt er bijvoorbeeld geïnventariseerd welke projecten hiervoor geschikt
zouden (kunnen) zijn?
Antwoord
Het is van groot belang dat we inzetten op een duurzaam en toekomstbestendig verdienvermogen van de Nederlandse economie. Dit vraagt om
een herstelstrategie die zowel toeziet op economisch herstel als de
energietransitie. Momenteel wordt ambtelijk verkend wat het effect is (van
de gevolgen) van de COVID-19 uitbraak op het klimaat- en energiebeleid
in Nederland. Het streven is om de Tweede Kamer hierover voor de zomer
nader te informeren.
Ook in Europa maakt het kabinet zich me hier hard voor. Zo heb heeft
Nederland met tot nu toe 17 andere landen een verklaring uitgebracht om
het economisch herstel en Green Deal integraal vorm te geven. De Green
Deal biedt veel aanknopingspunten voor zowel industrie als huishoudens.
Het kabinet zet daarom ook in op de Europese Industriestrategie en het
actieplan voor circulaire economie, ter bevordering van het duurzame
concurrentievermogen van de industrie. Essentieel hiervoor is het
accelereren en het ondersteunen van innovatie en de doorontwikkeling
van emissie reducerende technologieën, zoals waterstof, CO2-opslag en
hergebruik (CCUS) en chemische recycling. Daarnaast zijn infrastructuurprojecten voor energie, data, mensen en goederen essentieel voor goed
en veerkrachtig herstel en een concurrerend Europa. Belangrijk
instrument daarbij is goede toegang tot diverse publieke en private
financieringsmogelijkheden, onder ander voor investeringen die bijdragen
aan de transitie van de industrie richting klimaatneutraliteit.
17
Zou het starten van een groen project (die op termijn rendeert) een
bedrijfsspecifieke voorwaarde voor staatssteun kunnen zijn?
18
Kunnen de bestaande MEE-afspraken en MJA3-afspraken dienen als een
mogelijk startpunt voor voorwaardelijke staatssteun aan sectoren?
Antwoord op vragen 17 en 18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

7

De overheidssteun die nu aan ondernemingen verstrekt wordt is
voornamelijk liquiditeitssteun teneinde ondernemingen te helpen zo goed
mogelijk door de coronacrisis heen te komen en voor een deel te voorzien
in hun vaste- en loonkosten. Het is niet bedoeld om groene projecten mee
te stimuleren of om ondernemingen te dwingen aan de MEE/MJAafspraken mee te doen. Voor stimulering van groene projecten bestaan
andere mogelijkheden. En veel bedrijven doen al mee aan de MEE/MJA
afspraken omdat dit ook voor hun bedrijf voordelen oplevert, zonder dat
de overheid dit hoeft af te dwingen.
19
Wordt er door het ministerie al nagedacht voor het ondersteunen van
gedupeerde bedrijven die op de lange termijn in de 1,5m-economie
geholpen moeten worden? Zo ja, welke plannen kunnen daarover al
gedeeld worden?
Antwoord
Het kabinet zet op dit moment in de eerste plaats in op een goede
uitvoering van het huidige noodpakket. De meeste noodmaatregelen
lopen tot 17 juni 2020. Verlenging of aanpassing van de noodmaatregelen
zijn afhankelijk van verdere besluitvorming. Uiteraard wordt daarbij
rekening gehouden met de situatie waarin we dan verkeren ten aanzien
van de beperkende maatregelen en hoe dit uitpakt in de verschillende
sectoren. Daarbij zal ook worden gekeken naar de mate waarin sectoren
die dan wel weer open mogen, in hun bedrijfsmodel worden beperkt
vanwege de 1,5 meter maatregelen. Het kabinet roept partijen op om
creatief te zijn in het zoeken naar oplossingen voor een anderhalvemetereconomie in hun bedrijfsvoering.
20
Wat wordt er geregeld voor bedrijven die op de lange termijn niet
levensvatbaar zijn in de 1,5m-economie?
Antwoord
Het kabinet zet op dit moment alles in op een goede uitvoering van het
huidige noodpakket. De meeste noodmaatregelen lopen tot 17 juni 2020.
Verlenging of aanpassing van de noodmaatregelen zijn afhankelijk van
verdere besluitvorming. Uiteraard wordt daarbij rekening gehouden met
de situatie waarin we dan verkeren ten aanzien van de beperkende
maatregelen en hoe dit uitpakt in de verschillende sectoren. Daarbij zal
ook worden gekeken naar de mate waarin sectoren die dan wel weer open
mogen, in hun bedrijfsmodel worden beperkt vanwege de 1,5 meter
maatregelen. Het kabinet roept partijen op om creatief te zijn in het zoeken
naar oplossingen voor een anderhalvemetereconomie in hun
bedrijfsvoering.
21
Bent u bereid om samen met de Minister van VWS te verkennen onder
welke voorwaarden de hervatting van één-op-één zorg kan plaatsvinden
in privéklinieken, zodanig dat de kans op besmetting door overdracht nihil
is?
Antwoord
De Minister van VWS heeft uw Kamer in zijn brief van 21 april 20201
geïnformeerd over hoe wordt omgegaan met het verbod op het uitoefenen van contactberoepen, en de uitzondering daarop voor de (para)medische beroepen in het licht van de opschaling van de zorg. Volledigheids-

1

Kamerstuk 25 295, nr. 277

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

8

halve verwijs ik u naar onderdeel 3 («Zorg voor patiënten in de curatieve
sector») van genoemde brief.
22
Wat zijn de budgettaire gevolgen voor de EZK-begroting als de huidige
steunmaatregelen voor de coronacrisis met respectievelijk drie, zes, twaalf
en achttien maanden worden verlengd? Kunt u dit opsplitsen naar
garantieverplichtingen en overige verplichtingen?
Antwoord
De huidige steunmaatregelen worden generaal binnen de Rijksbegroting
gedekt. Eventuele verlenging van de steunmaatregelen heeft dus geen
directe gevolgen voor de EZK-begroting. De plafonds voor de garantieregelingen en overbruggingsfaciliteiten zijn vastgesteld op basis van de
kredietbehoefte in de markt. Indien de kredietbehoefte verder stijgt zal
worden bezien of verhoging van de plafonds mogelijk en nodig is.
Daarnaast geldt voor de TOGS dat dit in beginsel een incidentele
tegemoetkoming is, als aanvulling op de andere maatregelen.
23
Wat zijn de budgettaire gevolgen voor de gehele Rijksbegroting indien alle
steunmaatregelen (van alle departementen) worden verlengd met
respectievelijk drie, zes, twaalf en achttien maanden, opgesplitst naar
garantieverplichtingen en overige verplichtingen?
Antwoord
Er is nu een noodpakket met maatregelen ter ondersteuning van de
economie en banen aangekondigd. Daarbij is benadrukt dat deze
maatregelen fors zijn en nadrukkelijk gelden voor de komende weken en
maanden. In de Voorjaarsnota 2020 die uw Kamer heeft ontvangen, is een
overzicht opgenomen van de budgettaire gevolgen van de reeds
genomen coronamaatregelen. Afhankelijk van de ontwikkelingen zal het
kabinet noodzakelijke en passende vervolgmaatregelen treffen. Als dit
verlenging van de huidige maatregelen betreft, of bij nieuw aan te
kondigen maatregelen, zal de Kamer vanzelfsprekend ook worden
geïnformeerd over de gevolgen van deze maatregelen op de Rijksbegroting.
24
Hoe kunnen scholen op individueel niveau (niet alleen per regio) flexibele
vakanties bieden nu er op afstand les gegeven wordt en ieders
gezondheid gebaat is bij zoveel mogelijke spreiding?
Antwoord
Het kabinet kan in deze tijd niet al te ver vooruit kijken, en weet niet
precies hoe de zomervakantie er dit jaar voor iedereen uit gaat zien. Het
kabinet weet wél dat er ruimte moet zijn voor leerlingen die dat nodig
hebben, om ook in de zomervakantie (vormen van) onderwijs te kunnen
volgen. Juist in deze periode is het daarom belangrijk om te zoeken naar
(extra) aanbod-op-maat voor leerlingen die dat echt nodig hebben. Zodat
scholen ook goed kunnen inspelen op de behoeften van leerlingen die
relatief meer leerachterstanden oplopen door de sluiting van hun school
vanwege de coronacrisis.
Zoals de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media 29 april
in de Tweede Kamer heeft aangegeven, wil het kabinet het mogelijk
maken dat leerlingen facultatief in de gelegenheid worden gesteld om in
de zomervakantie onderwijs te volgen (bijvoorbeeld in een zomerschool),
en scholen en leraren (of anderen) de ruimte geven dit te verzorgen. Dat is
geen landelijke verplichting, maar een mogelijkheid die scholen zelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

9

kunnen invullen in overleg met alle betrokkenen (medezeggenschapsraad,
leraren, ouders/leerlingen).
Daarmee is er ruimte voor maatwerk, zonder dat het kabinet de regels
rond de zomervakantie hoeven aan te passen. Zeker ook in deze tijd is het
immers belangrijk dat leerlingen en leraren ook een periode echt vrij
kunnen zijn. Leerlingen en leraren mogen dan ook niet worden verplicht in
de vakantie onderwijs te volgen respectievelijk te verzorgen. Daarbij komt
dat de planning van de vakanties, waaronder de zomervakantie, op
zorgvuldige wijze tot stand is gekomen in overleg met vele verschillende
partijen, met elk hun eigen belangen (naast de verschillende betrokkenen
bij het onderwijs zijn dit bijvoorbeeld ook de horeca- en toerismesector en
de ANWB). Het kabinet zal de landelijk vastgestelde vakanties dan ook niet
aanpassen. Hierover zal door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap een Q&A worden gepubliceerd op rijksoverheid.nl.
25
In hoeverre vindt u het gerechtvaardigd voor de agrarische sector aparte
of aanvullende regelingen op te stellen?
26
Waarin verschillen agrarische bedrijven van andere economische
bedrijven?
Antwoord op vragen 25 en 26
Het kabinet heeft aangegeven voor specifieke sectoren te kijken naar
aanvullende maatregelen. Voor de sierteelt, onderdelen van de voedingstuinbouw en de fritesaardappelsector, geldt dat de omstandigheden
dusdanig specifiek zijn dat is besloten om een gerichte regeling in te
stellen. In de genoemde sectoren is sprake van acute vraaguitval door
wegvallen van export en het wegvallen van de grootste binnenlandse
afzetmarkt: de horeca. Bovendien hebben deze sectoren te maken met
producten die niet lang houdbaar zijn en die niet of moeilijk verwerkt
kunnen worden. En er zijn bedrijven in deze sector die juist in deze
maanden van het jaar een piekomzet draaien.
Zoals afgelopen woensdag 22 april door de Minister-President is
toegezegd in het debat, zal ook in overleg worden getreden met de
horecasector. Het kabinet heeft tevens aangegeven bij dit gesprek open te
staan voor eventuele aanvullende maatregelen als die nodig blijken te
zijn.
27
Bent u voornemens, in overleg met de Ministers van Infrastructuur en
Waterstaat en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, aanvullende
maatregelen te nemen om een nieuwe crisis in de bouwsector, inclusief
weg- en waterbouw, te voorkomen?
Antwoord
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister
van Infrastructuur en Waterstaat werken momenteel voorstellen uit voor
een aanvullend maatregelenpakket voor de bouwsector. U wordt hierover
op korte termijn separaat door hen geïnformeerd. Dit is op 22 april ook
aangekondigd bij de presentatie van de gemeenschappelijke verklaring
Samen doorbouwen aan Nederland.
28
Is er een inschatting te maken van de inspanningen die banken,
verhuurders en andere betrokkenen leveren aan het instandhouden van
ondernemingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

10

Antwoord
De banken geven aan per 16 april aan ruim 105.000 ondernemers uitstel
van rente en/of aflossing van leningen gegeven te hebben. Hiermee is een
bedrag gemoeid van 2,4 miljard euro. Daarnaast hebben zij aan meer dan
5.000 bedrijven krediet of kredietruimte verstrekt voor een bedrag van 3
miljard euro.
Wat betreft verhuurders geldt de inzet van het steunakkoord, dat
verhuurders en de retail eerder deze maand hebben bereikt over het
opschorten van huurverplichtingen. Het akkoord is erop gericht om
retailers op korte termijn in hun behoefte voor liquiditeit te voorzien. De
afspraak staat voor de maanden april, mei en juni. In hoeverre ondernemingen precies worden geholpen is onderdeel van maatwerkafspraken,
die gebaseerd zijn op draagkracht en waarbij gelet wordt op het omzetverlies van de retailer. Ook de banken onderschrijven het steunakkoord.
Zij spelen ook een belangrijke rol voor zowel huurders als verhuurders als
klanten en helpen bijvoorbeeld door lucht te geven aan ondernemingen
door het opschorten van aflossingen. Het Steunakkoord voorziet erin dat
eind mei de balans van de geleden schade zal worden opgemaakt, waarna
afspraken zullen worden gemaakt om de pijn eerlijk te verdelen.
29
Hoe wordt een oplossing gevonden voor de doorlopende vaste lasten van
ondernemingen en culturele instellingen die mogelijk nog veel langer
geheel of gedeeltelijk op slot gaan?
Antwoord
De TOGS-regeling, die is bedoeld als tegemoetkoming in de vaste lasten,
loopt tot 26 juni as. Afhankelijk van de ontwikkelingen zal het kabinet
noodzakelijke en passende vervolgmaatregelen treffen. Daarnaast heeft
het Kabinet per brief van 15 april jl. aanvullende maatregelen aangekondigd voor de cultuursector (Kamerstuk 35 441, nr. 7).
30
Op welke wijze geeft u invulling aan het verzoek van Qredits om een
aanvullende bijdrage van 25 miljoen euro om haar doelgroep, kleine
bedrijven die niet bij een bank terecht kunnen, te voorzien van een
overbruggingskrediet tegen een lagere rente? Kunnen ondernemingen
hier inmiddels al een beroep op doen en uitbetaald krijgen? Indien niet,
wanneer wel? Wordt bij de op- en inzet van deze 25 miljoen euro nog
steeds aangesloten bij die van het fonds voor non-bancair gefinancierde
bedrijven? Is dat de meest snelle, minst bureaucratische en dus meest
effectieve route?
Antwoord
De aanvullende bijdrage van 25 miljoen euro is om overbruggingskredieten met een rentekorting te verstrekken aan kleine ondernemers. De
regeling wordt momenteel uitgewerkt met Qredits. Dat loopt niet via het
fonds van de ROM’s.
De verstrekking van de overbruggingskredieten aan deze doelgroep van
kleine bedrijven gaat het snelst via Qredits; de systemen van Qredits zijn
ingericht voor de verstrekking van (micro)kredieten aan kleine
ondernemers.
31
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de uitbreiding van de GO
met een corona-module (de zogenaamde GO-C)?
32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

11

Wanneer kunnen ondernemers gebruik maken van GO-C, gegeven de
noodzakelijke goedkeuring vanuit de Europese Commissie?
Antwoord op vragen 31 en 32
De Europese Commissie heeft op 22 april akkoord gegeven op de
GO-C-regeling. Na publicatie in de Staatscourant op 28 april zal de
regeling op 29 april in werking treden. Kredieten die vanaf 24 maart tot
aan publicatiedatum van de regeling zijn verstrekt, komen onder
voorwaarden ook in aanmerking voor deze regeling.
33
Wat voor voordelen en nadelen kleven er aan het verlengen van de
looptijd van de huidige drie naar zes jaar?
Antwoord
Een deel van de bedrijven zal de GO-C-lening niet binnen drie jaar kunnen
aflossen, in die gevallen kan de bank een ruimere aflossingsperiode
aanbieden tot maximaal zes jaar. Dit voorkomt herfinancieringsproblemen
en mogelijke claims na drie jaar, hetgeen dus ook in het belang van de
Staat is (minder verliesdeclaraties). De banken zullen alleen langere
looptijden inzetten als op basis van de terugbetalingscapaciteit van de
onderneming nodig is. Hoewel de Staat gedurende een langere periode
garant staat en gedurende een langere periode risico’s loopt, biedt een
langere looptijd ondernemingen meer ruimte om de lening af te lossen.
34
Hoe wordt gemonitord of het onderscheid in garantiepercentages voor
het MKB (90%) en grote bedrijven (80%) geen belemmering vormt voor
het verstrekken van leningen?
Antwoord
Van de banken zijn geen signalen ontvangen dat het onderscheid tussen
de percentages voor mkb en grote bedrijven leidt tot belemmeringen voor
het verstrekken van leningen aan grote bedrijven. RVO zal bij de
uitvoering van de GO-C regeling dagelijks contacten onderhouden met de
banken.
35
Wat zou een ophoging van het garantiepercentage naar 100% voor
kredieten tot bijvoorbeeld 500.000 euro betekenen?
Antwoord
Het minimumbedrag van de GO-regeling is 1,5 miljoen euro per onderneming (en het maximum 150 miljoen euro per onderneming). Voor de
GO-C regeling is deze vraag derhalve niet van toepassing. Voor andere
regelingen zou dit betekenen dat de banken zelf geen risico meer lopen.
Dit is uit oogpunt van een goede risicobeoordeling en het risico voor de
overheid niet wenselijk. Het kabinet is daarnaast van mening dat de
banken hierin ook een (maatschappelijke) verantwoordelijkheid hebben.
36
Welke knelpunten zijn er bekend zowel richting als vanuit banken en hoe
worden deze gemonitord?
Antwoord
Er worden de komende 3–4 maanden ca. 1.200 GO-C aanvragen verwacht.
Dit is bijna drie keer zoveel als alle GO-aanvragen over de periode
2009–2019. De werkprocessen bij RVO worden zo ingericht dat ca.
tweederde van alle aanvragen (onder voorwaarden en tot een bepaald
bedrag) niet vooraf ter goedkeuring aan RVO hoeft te worden voorgelegd,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

12

maar bij een eventuele verliesdeclaratie achteraf worden beoordeeld door
RVO. Voor aanvragen die wel vooraf door RVO moeten worden goedgekeurd, wordt ernaar gestreefd deze zo snel mogelijk en bij voorkeur
binnen 5 dagen af te handelen.
37
Kunt u nader toelichten hoe u tot de conclusie komt dat de eerdere 1,5
miljard voor de GO «niet toereikend is om de kredietverlening aan
(middel)grote bedrijven op gang te houden? Wat is in uw ogen de oorzaak
dat de kredietverlening nu tekortschiet?
Antwoord
Alle banken hebben aan EZK opgegeven wat zij de komende 3–4 maanden
verwachten aan kredieten te verstrekken waarbij de GO-C wordt ingezet.
Dat telde samen op tot 1.200 aanvragen voor een kredietbedrag van ruim
11 miljard euro. Bij een garantiepercentage van 80–90% is derhalve het
benodigde garantieplafond 9 tot 10 miljard euro toereikend.
38
Nu de eerste aanvragen zijn gedaan, op basis van welke onderliggende
cijfers zijn de begrote bedragen voor TOGS, BMKB en GO-C gebaseerd?
Antwoord
Voor de TOGS-regeling is de berekening gebaseerd op het aantal
KvK-inschrijvingen per sector (o.b.v. SBI-code) die in aanmerking komt
voor de TOGS-regeling. Vervolgens is er uitgegaan van een percentage
van deze groep die mogelijk aanspraak maakt op de tegemoetkoming.
De benodigde garantieruimte voor de BMKB is gebaseerd op voorlopige
inschattingen van de banken. De benutting van de garantieregelingen
wordt voortdurend gemonitord. Indien de beschikbaar gestelde plafonds
niet toereikend zijn, zullen deze op basis van bijgestelde inschattingen van
de kredietbehoefte, waar nodig, worden bijgesteld.
De GO-C gaat, na publicatie in de Staatscourant op 28 april, op 29 april
van start.
39
Hoeveel beroep is er sinds de openstelling gedaan op de BMKB-C, GO,
Qredits, opschorting uitfasering GF, uitstel van betaling VFF en IK en het
Fonds voor overbruggingskredieten voor non-bancair gefinancierde
bedrijven? Hoeveel (online) aanvragen zijn er per categorie gedaan,
hoeveel hiervan zijn in behandeling genomen en hoeveel daadwerkelijk
toegekend? Hoe is de verdeling hiervan tussen enerzijds (vaste) bancair
gefinancierde bedrijven en (nieuwe) non-bancair gefinancierde bedrijven?
Kan hier een opsplitsing worden gemaakt voor financieringen tot 50.000
euro?
Antwoord
Voor de BMKB-C zijn volgens opgave van de NVB 1.362 aanvragen
gedaan (stand per 17 april). Er zijn sinds 16 maart ruim 18.000 contacten
geweest tussen mkb-ondernemers en banken over de extra financieringsbehoefte als gevolg van corona. Dat wil niet zeggen dat BMKB-C dan altijd
de juiste oplossing is. Banken kijken naar het brede scala van maatregelen. Een ander deel valt af of vindt op een reguliere manier bankfinanciering. Er is voor de BMKB-C nog geen opsplitsing te maken voor
financieringen tot 50.000 euro. Inmiddels zijn zeven non-bancaire partijen
geaccrediteerd voor de BMKB-C. Een aantal accreditaties volgen nog. Er is
nog niets te zeggen over toekenningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

13

GO-C is, na publicatie in de Staatscourant op 28 april, op 29 april van start
gegaan. Er worden de komende 3–4 maanden ca. 1.200 GO-C aanvragen
verwacht.
Het loket voor overbruggingskredieten is 29 april opengegaan. Er hebben
zich al eerder veel ondernemers gemeld bij Techleap.nl en de ROM’s,
maar hoe groot de vraag is zal de komende week duidelijk worden. ROM’s
zetten in om zo snel mogelijk deze ondernemers te helpen.
De GF wordt per 1 juli 2020 met een jaar verlengd tot 1 juli 2021. Op dit
moment is er dus nog geen sprake van nieuwe aanvragen.
Dertig bedrijven die gebruik maken van VFF krijgen zes maanden uitstel
van aflossing en opschorting van rente. Daarnaast wordt aan 80 bedrijven
opschorting van de rente op de hoofdsom verleend. Voor VFF (NWO/TTW)
hebben 8 bedrijven zes maanden uitstel van aflossing en opschorting van
rente aangevraagd. TTW verwacht dat dit zal toenemen.
Er zijn inmiddels 5.100 aanvragen gehonoreerd voor uitstel tot aflossing
door Qredits. Dit gaat om bestaande klanten van Qredits. De top 4 van
aanvragen bij Qredits betreft de sectoren zorg en verzorging, horeca,
detailhandel en zakelijke dienstverlening.
Van de IK-bedrijven hebben 46 bedrijven gevraagd om het krediet later te
kunnen aflossen. Gezien de eis van het IK dat projectkosten minimaal
100.000 euro moeten bedragen, zullen hier (praktisch) geen bedrijven
bijzitten met financiering tot 50.000 euro. Ook geldt als regel dat bijna alle
projecten en de overgrote meerderheid (>90%) van de bedrijven (in het
algemeen, niet specifiek voor deze maatregel) non-bancair gefinancierd
zijn.
40
Hoe wordt er geborgd dat alle ondernemers die redelijkerwijs in
aanmerking zouden moeten komen voor de TOGS ook worden gecompenseerd via de TOGS? Zijn alle relevante SBI-codes inmiddels gedekt?
Antwoord
Het kabinet heeft per brief van 7 april jl. het aantal SBI codes substantieel
uitgebreid.2 Het kabinet heeft daarbij zorgvuldig gekeken naar welke
ondernemers redelijkerwijs in aanmerking zouden moeten komen voor de
TOGS. Er zullen desondanks gevallen zijn die geen beroep op de TOGS
kunnen doen. Om zo veel mogelijk rechthebbenden in deze crisis snel van
een tegemoetkoming te voorzien, is er voor gekozen om de TOGS
geautomatiseerd, langs eenvoudige voorwaarden toe te kennen.
Ondernemers die menen recht te hebben op tegemoetkoming uit de
TOGS-regeling, maar een SBI-code hebben die niet aansluit bij hun
feitelijke activiteit kunnen dit via de website RVO.nl melden via het
meldformulier «Melding niet aansluitende SBI code». Het kabinet
onderzoekt – op basis van de meldingen die er bij RVO zijn binnengekomen – of maatwerk geleverd kan worden door bijvoorbeeld een betere
match te maken tussen bedrijfsactiviteit en SBI-code. Ondernemers
kunnen vanaf 29 april jl. ook op basis van hun geregistreerde nevenactiviteit aanspraak maken op de TOGS, als zij aan de voorwaarden voldoen.
41
Op welke onderliggende berekening is de 1,645 miljard euro gebaseerd
voor de TOGS?
2

Kamerstuk 35 420, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

14

Antwoord
Deze berekening is gebaseerd op het aantal KvK-inschrijvingen per sector
(c.q. SBI-code) die in aanmerking komt voor de TOGS-regeling.
Vervolgens is er uitgegaan van een percentage van deze groep dat,
rekening houdend met de voorwaarden van de regeling, naar verwachting
aanspraak zal maken op de tegemoetkoming.
42
Wat is de huidige capaciteit (in fte) bij KvK en RVO ten behoeve van de
uitvoering van de TOGS en andere EZK-maatregelen uit het Noodpakket?
Is deze capaciteit voldoende, gegeven het feit dat in de tweede incidentele
suppletoire begroting geen extra uitvoeringskosten zijn gebudgetteerd
maar wel meer bedrijven van o.a. de TOGS gebruik kunnen maken?
Antwoord
Voor het contact met de ondernemer, het klantcontact, zet RVO op dit
moment 135 fte in voor de TOGS, en staan er extra mensen paraat voor
wanneer het klantcontact piekt. Voor de afhandeling van aanvragen zijn
op dit moment 20 fte ingezet. Bij de inschatting van de uitvoeringskosten
voor de TOGS is ervan uitgegaan dat deze kosten circa 25 miljoen euro
bedragen. Er is geen indicatie dat het initieel geraamde bedrag ontoereikend is voor de uitvoering, ook niet na uitbreiding van de regeling,
vanwege het vrijwel geheel geautomatiseerde aanvraagproces bij RVO.
KVK heeft in het kader van haar wettelijke opdracht om voorlichting,
informatie en advies te verstrekken aan ondernemers en bedrijven circa
250 fte ingezet voor het KVK Coronaloket. Bij dit loket kunnen alle
ondernemers en bedrijven terecht met vragen over regelingen uit het
Noodpakket, de gevolgen van de coronacrisis en gepersonaliseerd advies
over ondernemen tijdens deze crisis.
43
Hoeveel (online) aanvragen voor de TOGS zijn er sinds de openstelling
van de regeling gedaan? Hoeveel daarvan zijn toegekend en welk bedrag
was daarmee gemoeid? Hoeveel zijn afgewezen?
Antwoord
Sinds de openstelling van de TOGS regeling zijn tot en met 28 april
156.433 aanvragen ingediend. Hiervan zijn 142.997 aanvragen goedgekeurd, waar een bedrag van 572 miljoen euro mee is gemoeid.
44
In hoeveel gevallen is een aanvraag gedaan met een «aanvullende
verklaring», waaruit moet blijken dat de bedrijfsactiviteiten van de
aanvrager een zekere minimale omvang hebben? Hoeveel van deze
aanvragen zijn toegekend (en ter hoogte van welk bedrag) en hoeveel
afgewezen?
Antwoord
Het is op dit moment te vroeg om daar een indicatie over af te geven.
45
Hoeveel unieke meldingen van niet-aansluitende SBI-codes zijn tot dusver
gedaan via https://www.RVO.nl/subsidie-en-financieringswijzer/
tegemoetkoming-schade-covid-19/melding-niet-aansluitende-sbi-codewssl?
Antwoord
Tot en met 22 april zijn er 18.055 unieke meldingen gedaan via het
webformulier niet-aansluitende SBI-codes. Een groot deel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

15

meldingen is gedaan voordat de SBI-codes voor de TOGS zijn uitgebreid.
Uit een analyse hiervan blijkt dat sinds de uitbreiding van de goedgekeurde SBI-codes een aanzienlijk deel van deze ondernemers inmiddels
alsnog in aanmerking kan komen op basis van hun geregistreerde
SBI-code waarmee de hoofdactiviteit wordt beschreven.
46
Kan een indicatie en/of tussenstand worden gegeven hoeveel budget er
vanuit de TOGS naar verwachting naar welke sector/module gaat?
Antwoord
Op dit moment is aan 142.997 bedrijven een tegemoetkoming verstrekt,
wat neerkomt op een totaalbedrag van 572 miljoen euro. RVO brengt
momenteel de tussenstand per sector/module in beeld. Uw Kamer zal hier
op een later moment over geïnformeerd worden.
47
Welke instellingen uit de culturele sector kunnen gebruik maken van de
TOGS? Kunnen dezelfde instellingen ook gebruik maken van het € 300
miljoen-pakket dat het kabinet vorige week woensdag presenteerde? Zo
ja, welke? Wat is de rechtvaardingsgrond dat een culturele instelling
gebruik kan maken van de TOGS en het pakket van 300 miljoen euro,
maar een fysiotherapeut of lunchroom alleen van de TOGS?
Antwoord
Uit de culturele en creatieve sector kunnen de volgende type bedrijven in
aanmerking komen voor de TOGS indien wordt voldaan aan de
voorwaarden: bioscopen, boekwinkels, dansscholen, fotografie, kunstzinnige vorming van amateurs, beoefening van podiumkunst, producenten van podiumkunst, circus en variété, dienstverlening voor uitvoerende kunst, theaters en schouwburgen, musea, kunstgalerieën en
expositieruimten, filmproductie, makers en uitgevers van geluidopnamen
en monumentenzorg.
Het doel van de specifieke regeling voor de cultuursector is anders dan
het doel van de TOGS, die tegemoetkomt in de vaste lasten. De sectorspecifieke omstandigheden uit de cultuursector vragen om maatwerk en
aanvullende maatregelen, waardoor een sectorspecifiek pakket geoorloofd is. De middelen die het kabinet extra beschikbaar heeft gesteld voor
cultuur richten zich op culturele instellingen die vitaal zijn voor de
culturele en creatieve infrastructuur. Het doel is deze culturele instellingen
door de coronacrisis heen te helpen, de werkgelegenheid in deze sector
zoveel mogelijk te behouden en de opdrachtenstroom richting zzp’ers en
andere instellingen weer op gang te brengen. De steun zal onder meer
worden verstrekt door het verhogen van subsidie en het bieden van
leenfaciliteiten. De verhoging van de subsidie is gericht op de instellingen
in de basisinfrastructuur en instellingen die via de Rijkscultuurfondsen
worden gesubsidieerd. De leenfaciliteiten zijn gericht op de monumenteneigenaren en privaat gefinancierde culturele instellingen.
Daarnaast geldt dat het kabinet tot een breed pakket aan maatregelen
heeft besloten om ondernemers en bedrijven op verschillende manieren
te ondersteunen. Ondernemers kunnen tegelijkertijd zowel in aanmerking
komen voor de TOGS als voor andere regelingen. Dat geldt ook voor de
fysiotherapeuten en de lunchroomhouders.
48
Wordt rekening gehouden met overlap tussen en samenloop van de
TOGS met steunmaatregelen van andere departementen? Vindt hierover
afstemming plaats?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

16

Antwoord
De TOGS-regeling voorziet in een tegemoetkoming voor (een deel) van de
doorlopende vaste lasten, veroorzaakt door bijvoorbeeld de huur van een
bedrijfspand, van ondernemers in getroffen sectoren. Ondernemers
kunnen zich voor een compensatie van een deel van de personeelskosten
richten tot de NOW-regeling en moeten deze compensatie dus aftrekken
van hun vaste lasten voordat ze zich richten tot de TOGS-regeling.
Daarnaast zijn er vergelijkbare afspraken gemaakt over de compensatieregeling van zorginkopers. Gedupeerde zorgondernemingen komen alleen
in aanmerking voor de TOGS-regeling indien deze ook na aftrek van de
tegemoetkoming van zorginkopers voldoen aan de omzetverlies- en vaste
lasten-criteria van de TOGS-regeling.
49
Klopt het dat ondernemers die ingeschreven staan op het huisadres, maar
wel omvangrijke periodieke vaste lasten hebben, gebruik kunnen maken
van de TOGS?
Antwoord
Sinds woensdag 15 april 2020 kunnen ook ondernemers die met hun
onderneming staan ingeschreven op het woonadres, en die over een
fysieke vestiging met aparte toegang/opgang beschikken, aanspraak
maken op de tegemoetkoming uit de TOGS. Deze ondernemers dienen
dan bij de aanvraag op de website van RVO te verklaren dat zij over een
fysieke vestiging met eigen toegang/opgang beschikken. Daarnaast moet
er bij de aanvraag extra bewijsmateriaal worden aangeleverd waaruit dit
blijkt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een zakelijk koop- of huurcontract of
een belastingaangifte waaruit blijkt dat zij over fiscaal aftrekbare
werkruimte beschikken.
Daarnaast zijn sinds woensdag 15 april 2020 ook bepaalde sectoren
vrijgesteld van de vestigingsvereiste. Dat komt omdat het voor deze
sectoren kenmerkend is dat de ondernemer zijn bedrijf uitoefent met
ambulante bedrijfsmiddelen, die voor hoge vaste lasten zorgen, terwijl de
ondernemer staat ingeschreven op het woonadres. Het gaat dan om
bedrijfsmiddelen die cruciaal zijn voor de bedrijfsuitvoering. Een
voorbeeld zijn de auto- en motorrijschoolhouders die veelal op hun
huisadres geregistreerd staan maar omvangrijke lasten dragen voor hun
lesvoertuig(en). Naast de auto- en motorrijscholen geldt dit voor
taxibedrijven, touringcaroperators, markthandelaren, kermisexploitanten
en binnenvaartdienstverleners (passagiersvaart en veerdiensten).
50
In hoeverre laten de fysieke vestigingseisen voor de TOGS het toe om
bijvoorbeeld een ondernemer die een deel van zijn huis verbouwt en van
daaruit een onderneming voert in aanmerking te laten komen voor de
TOGS?
Antwoord
De vestigingseis laat dat in zoverre toe dat de verbouwing dient te
voorzien in een eigen opgang voor het zakelijke gedeelte.
51
Waarom staan de mogelijkheden voor ondernemers die vanuit huis
opereren met een zekere minimale omvang niet onder de voorwaarden
van de TOGS op de website van de RVO vermeld?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

17

De mogelijkheden voor ondernemers die vanuit huis opereren staan
uitgebreid vermeld onder de rubriek «Algemene Voorwaarden» en zijn
ook duidelijk zichtbaar op de website van RVO.3
52
Op welke wijze wordt gecommuniceerd naar ondernemers voor welke
ondernemers een aanvullende verklaring wordt gevraagd ten aanzien van
het fysieke vestigingsprincipe?
Antwoord
Deze informatie wordt gecommuniceerd via de rubriek «Aanvullende
voorwaarden» en zijn ook duidelijk zichtbaar op de website van RVO.
Overigens kunnen alle sectoren hiervoor in aanmerking komen.
53
Op basis waarvan is het onderscheid gemaakt tussen SBI-codes die
automatisch niet aan de fysieke vestigingsvereisten hoeven te voldoen en
deze die aanvullende bewijzen dienen aan te leveren?
Antwoord
Er zijn sectoren waarbij het evident is dat de ondernemers geen externe
vestiging hebben en dus met hun bedrijf staan ingeschreven op het
woonadres. Kenmerkend voor deze ondernemingen is dat zij hun bedrijf
niet uitoefenen vanuit een vaste vestiging, maar met ambulante bedrijfsmiddelen, die voor hoge vaste kosten zorgen. Het betreft bedrijfsmiddelen
die cruciaal zijn voor de bedrijfsvoering. Een voorbeeld zijn de auto- en
motorrijschoolhouders die veelal op hun huisadres geregistreerd staan
maar omvangrijke lasten dragen voor hun lesvoertuig(en). Andere
sectoren, naast auto- en motorrijschoolhouders, waarvoor dit geldt zijn
taxibedrijven, touringcaroperators, markthandelaren, kermisexploitanten
en binnenvaartdienstverleners (passagiersvaart en veerdiensten). Voor
deze ambulante ondernemingen geldt de vestigingseis niet, aangezien het
evident is dat deze sectoren hoge vaste lasten hebben. De opsomming
van deze ambulante ondernemingen is limitatief.
54
Waarom kunnen restaurant- en snackbareigenaren wel automatisch een
zelfde privéadres als hun onderneming aanhouden, terwijl eigenaren van
gelijkende categorieën, zoals hotels, die boven hun zaak wonen dat niet
kunnen?
Antwoord
Bij de inrichting van de TOGS-regeling is voor horecaondernemers een
uitzondering gemaakt op het vestigingsvereiste bij de aanvraag van een
tegemoetkoming. Hier is voor gekozen omdat bleek dat een groot deel
van deze specifieke groep een KvK-inschrijving aan huis heeft en
voortvloeiend daaruit hoge vaste lasten. Dit geldt bijvoorbeeld ook voor
de ambulante handel. Kenmerkend voor deze ondernemingen is dat zij
hun bedrijf niet uitoefenen vanuit een vaste vestiging, maar met
ambulante bedrijfsmiddelen, die voor hoge vaste kosten zorgen.
Gebleken is echter dat ook in andere sectoren ondernemingen actief zijn
waarbij het vestigingsadres overeenkomt met het woonadres van de
ondernemer, terwijl er wel sprake is van een fysiek van de woning
afgescheiden vestiging met omvangrijke periodieke vaste lasten. Dit komt
voor in de sectoren haarverzorging en schoonheidsverzorging, maar denk
bijvoorbeeld ook aan de houder van een manege op het eigen erf. Om ook
deze ondernemingen met omvangrijke periodieke vaste lasten in
3

https://www.RVO.nl/subsidie-en-financieringswijzer/togs/voorwaarden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

18

aanmerking te laten komen voor de TOGS, is een algemene specificatie
van deze vestigingseis opgenomen, waarmee een onderneming, die
ingeschreven staat op het privéadres van de eigenaren, onder bepaalde
voorwaarden in aanmerking komt voor de tegemoetkoming. Daartoe dient
de vestiging fysiek afgescheiden te zijn van de privéwoning van de
ondernemers en voorzien te zijn van een eigen opgang of toegang.
55
Waarom zijn huiswerk- en studiebegeleiding niet ondergebracht in de
SBI-codes, terwijl gelijkende categorieën als bedrijfsstudies dat wel zijn?
Antwoord
Het kabinet heeft op 7 april op basis van voortschrijdend inzicht besloten
de TOGS-regeling uit te breiden.4 Dit is gedaan na analyse van sinds de
openstelling ontvangen aanvragen voor de TOGS en de recente ontwikkelingen voor bedrijven die direct getroffen worden door het wegblijven van
consumenten als gevolg van de kabinetsaanwijzingen. Niet alle ondernemers die zich direct geraakt zien door het wegblijven van consumenten
als gevolg van de kabinetsaanwijzingen worden met deze verruiming van
de TOGS geholpen.
Het kabinet is bekend met dergelijke signalen van ondernemers die geen
aanspraak kunnen maken op de TOGS-regeling. In het geval van
huiswerk- en studiebegeleiding is de verwachting dat dit langs de digitale
weg toch mogelijk doorgang kan vinden en er daarom minder reden is om
in aanmerking te moeten komen voor de TOGS. Het kabinet monitort de
situatie continu en treft indien nodig aanvullende maatregelen.
56
Waarom zijn cosmetische artsen uitgezonderd van de TOGS, terwijl de
gelijkende categorie van bijvoorbeeld dagbehandelcentra voor geestelijke
gezondheids- en verslavingszorg en tandartsen wel in de TOGS zijn
opgenomen?
Antwoord
Het kabinet heeft op 7 april op basis van voortschrijdend inzicht besloten
de TOGS-regeling uit te breiden.5 Dit is gedaan na analyse van sinds de
openstelling ontvangen aanvragen voor de TOGS en de recente ontwikkelingen voor bedrijven die direct getroffen worden door het wegblijven van
consumenten als gevolg van de kabinetsaanwijzingen. Niet alle ondernemers die zich direct geraakt zien door het wegblijven van consumenten
als gevolg van de kabinetsaanwijzingen worden met deze verruiming van
de TOGS geholpen.
Voor zorgondernemers geldt dat zij, wanneer zij gecontracteerd zijn bij
een zorgverzekeraar, gebruik kunnen maken van de continuïteitsbijdrage
van zorgverzekeraars. Het kabinet monitort de situatie continu en treft
indien nodig aanvullende maatregelen.
57
Kan «omvangrijke bedrijfsactiviteiten» nader worden gedefinieerd, dit in
het licht van het feit dat de strikte vestigingsvereiste bij de TOGS is
losgelaten en aan de ondernemer wiens bedrijf is gevestigd op het
woonadres, een aanvullende verklaring kan worden gevraagd, waaruit
«omvangrijke bedrijfsactiviteiten» blijkt?
Antwoord
4
5

Kamerstuk 35 420, nr. 16
Kamerstuk 35 420, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

19

Sinds woensdag 15 april 2020 kunnen ook ondernemers die met hun
onderneming staan ingeschreven op het woonadres, en die over een
fysieke vestiging met aparte toegang/opgang beschikken, aanspraak
maken op de tegemoetkoming uit de TOGS. Deze ondernemers dienen
dan bij de aanvraag op RVO.nl te verklaren dat zij over een fysieke
vestiging met eigen toegang/opgang beschikken. Daarnaast moet er bij de
aanvraag extra bewijsmateriaal worden aangeleverd waaruit dit blijkt.
Denk hierbij bijvoorbeeld aan een zakelijk koop- of huurcontract of een
belastingaangifte waaruit blijkt dat de ondernemer over fiscaal aftrekbare
werkruimte beschikt.
58
Hoeveel ondernemingen hebben inmiddels een aanvraag gedaan voor de
TOGS, opgesplitst per onderscheiden module?
Antwoord
Tot en met 28 april zijn er 156.433 aanvragen ingediend voor de TOGS.
Hiervan is aan 142.997 ondernemers een tegemoetkoming verstrekt. RVO
brengt momenteel de tussenstand per sector/module in beeld. Uw Kamer
zal hier op een later moment over worden geïnformeerd.
59
Welk percentage van de aanvragers wordt daadwerkelijk toegelaten tot de
TOGS, opgesplitst per onderscheiden module?
Antwoord
Op dit moment is dat moeilijk aan te geven, aangezien bedrijven die door
wijzigingen in de beleidsregel alsnog voor TOGS in aanmerking komen
opnieuw een aanvraag kunnen indienen. Bedoelde aanpassingen zijn o.a.
de specificatie van de vestigingseis en uitbreiding van sectoren die in
aanmerking komen.
60
Geldt de vraag om een aanvullende verklaring bepaalde specifieke
sectoren of is er sprake van maatwerk?
Antwoord
Beide zijn van toepassing. Zo geldt de verklaring dat het omzetverlies is
ontstaan doordat de onderneming voor minimaal 70% afhankelijk is van
direct gedupeerde ondernemingen voor specifieke sectoren, namelijk de
toeleveringsketen, en betreft de verklaring van de fysieke vestiging met
eigen opgang op het woonadres maatwerk.
61
In hoeverre voorziet de huidige begroting in de mogelijkheid tot
verlenging van de TOGS voor bepaalde sectoren indien de COVID-19
maatregelen langer duren?
Antwoord
De TOGS is een incidentele tegemoetkoming in aanvulling op de andere
maatregelen. Het huidige budget is gebaseerd op de incidentele
tegemoetkoming zoals deze tot nu toe is gecommuniceerd.
62
Op welke wijze wordt er achteraf gecontroleerd of de toekenning van de
TOGS terecht was?
Antwoord
De aanvragen worden achteraf getoetst. In sommige gevallen moet de
aanvrager dan aanvullend bewijsmateriaal aanleveren. Om te controleren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

20

of de ondernemer aan de vestigingsvereiste heeft voldaan kan de Minister
bijv. een kopie van een zakelijke koop- of huurovereenkomst of een kopie
van de belastingaangifte van het jaar 2019 of 2020 opvragen, waaruit blijkt
dat er sprake is van een werkruimte waarvan de vaste kosten fiscaal
aftrekbaar zijn. Voor agrarische recreatieondernemingen, gedupeerde
toeleveranciers en gedupeerde zorgondernemers kan de Minister een
kopie van de omzetgegevens uit de boekhouding opvragen, of een kopie
van de aangifte omzetbelasting 2019 of 2020.
63
Worden er sancties opgelegd als blijkt dat de aanvraag niet terecht is
gedaan?
Antwoord
Indien ondernemers een valse verklaring over het te verwachten
omzetverlies afgeven, kan de tegemoetkoming tot vijf jaar na de
toekenning worden ingetrokken of herzien.
64
Op welke wijze wordt, zoals in de toelichting aangegeven, achteraf
gecontroleerd of er geen misbruik van de TOGS-middelen heeft
plaatsgevonden?
Antwoord
De aanvragen worden achteraf getoetst. In sommige gevallen moet de
aanvrager aanvullend bewijsmateriaal aanleveren. Hierover worden de
aanvragers tijdens de aanvraag geïnformeerd.
65
Is het denkbaar dat de TOGS verlengd wordt? Zo ja, in welke situaties?
Antwoord
De TOGS regeling is een tegemoetkoming in de vaste lasten en loopt tot
26 juni as. Het kabinet monitort de situatie continu en treft, indien nodig,
aanvullende maatregelen waarover de Kamer dan vanzelfsprekend
geïnformeerd zal worden.
Vraag 66
Is het voor kleinere bedrijven die wel zijn getroffen door coronamaatregelen met vaste lasten minder dan 4.000 euro, ook mogelijk (naar rato)
een vergoeding vanuit de TOGS te krijgen?
Antwoord
De TOGS-regeling is primair gericht op compensatie van ondernemingen
met substantiële vaste lasten, omdat deze groep relatief het hardst
getroffen wordt. Kleinere ondernemers, vaak zzp’ers, kunnen voor andere
regelingen zoals de TOZO in aanmerking komen.
67
Geldt voor toeleveranciers die aan verschillende sectoren leveren ook dat
wanneer er in totaal een omzetderving van 70% is geweest aan omzet, er
het recht op een tegemoetkoming uit de TOGS ontstaat?
Antwoord
Voor de toeleverancier met een SBI-code die in aanmerking komt voor de
TOGS geldt dat zij bij hun aanvraag moeten verklaren dat het minimale
omzetverlies van 4.000 euro wordt veroorzaakt door tenminste één van de
volgende voorwaarden:
– Tenminste 70% van de omzet komt normaal gesproken van ondernemers die vanwege de coronacrisis geraakt zijn door de overheidsmaat-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

21

regelen. Voor een overzicht van deze ondernemers kan de toeleverancier de website van RVO raadplegen.
Tenminste 70% van de omzet komt normaal gesproken uit activiteiten
die de overheid vanwege de coronacrisis verbiedt of afraadt.

–

68
Geldt voor de omzetderving van 70% voor toeleveranciers ook omzet mee
van bedrijven die vanuit een maatwerkoplossing buiten de SBI-codes
alsnog in de TOGS zijn toegelaten?
Antwoord
Ja. De zogenoemde «70%-eis» is gelijktijdig met de aanvulling van de
SBI-codes die voor TOGS worden toegelaten op 7 april 2020 aangekondigd.6
69
Hoeveel bedrijven uit de cultuursector hebben inmiddels een aanvraag
gedaan voor de TOGS, met welk toelatingspercentage?
Antwoord
Op dit moment is deze data nog niet beschikbaar. RVO brengt momenteel
de tussenstand per sector/module in beeld. Uw Kamer zal hier op een
later moment over worden geïnformeerd.
70
Op basis van welke redenen, feiten en argumenten zijn kunstenaars (o.a.
SBI-code 9231) uitgesloten van de TOGS?
Antwoord
De SBI-code 9003 «scheppende kunst», is erg breed. Zo vallen onder deze
code ook journalisten, bloggers en schrijvers, die in principe hun werk
kunnen blijven uitvoeren. Daarom is ervoor gekozen deze SBI-code niet
mee te nemen in de uitbreiding van de lijst met sectoren die op dinsdag
7 april jl. aan de Kamer is gecommuniceerd.7 SBI-code 9231 is een
niet-bestaande code.
In de uitbreiding zijn overigens wel opgenomen: filmproductie en
productie van televisieprogramma’s, fotografie, facilitaire activiteiten voor
film- en televisieproductie, distributie van films en televisieproducties,
maken en uitgeven van geluidsopnamen, openbare bibliotheken,
kunstuitleencentra en openbare archieven.
71
Is het voornemen om de TOGS voor kunstenaars (o.a. SBI-code 9231)
open te stellen? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Dit is op dit moment niet aan de orde. Het kabinet monitort alle regelingen
uit het noodpakket banen en economie continu en treft, indien nodig,
aanvullende maatregelen. Hierover zal uw Kamer dan geïnformeerd
worden.
72
Op basis van welke redenen, feiten en argumenten zijn audiciens
(SBI-code 47742) uitgesloten van de TOGS?
73
6
7

Kamerstuk 35 420, nr. 16
Kamerstuk 35 420, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

22

Is het voornemen om de TOGS voor audiciens (SBI-code 47742) open te
stellen? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vragen 72 en 73
Het kabinet heeft op 7 april op basis van voortschrijdend inzicht besloten
de TOGS-regeling uit te breiden.8 Dit is gedaan na analyse van sinds de
openstelling ontvangen aanvragen voor de TOGS en de recente ontwikkelingen voor bedrijven die direct getroffen worden door het wegblijven van
consumenten als gevolg van de kabinetsaanwijzingen. Niet alle ondernemers die zich direct geraakt zien door het wegblijven van consumenten
als gevolg van de kabinetsaanwijzingen worden met deze verruiming van
de TOGS geholpen.
Openstelling is op dit moment niet aan de orde. Het kabinet is bekend met
dergelijke signalen van ondernemers die geen aanspraak kunnen maken
op de TOGS-regeling. Het kabinet monitort de situatie continu en treft
indien nodig aanvullende maatregelen.
74
Op basis van welke redenen, feiten en argumenten zijn de cosmetisch
artsen uitgesloten van de TOGS-regeling?
75
Waarom is de juridische ongelijkheid tussen cosmetisch artsen en
opticiens met vergelijkbare medische beroepsgroepen te rechtvaardigen?
Antwoord vraag 74 en 75
Het kabinet heeft op 7 april op basis van voortschrijdend inzicht besloten
de TOGS-regeling uit te breiden.9 Dit is gedaan na analyse van sinds de
openstelling ontvangen aanvragen voor de TOGS en de recente ontwikkelingen voor bedrijven die direct getroffen worden door het wegblijven van
consumenten als gevolg van de kabinetsaanwijzingen. Niet alle ondernemers die zich direct geraakt zien door het wegblijven van consumenten
als gevolg van de kabinetsaanwijzingen worden met deze verruiming van
de TOGS geholpen.
Voor zorgondernemers geldt dat zij, wanneer zij gecontracteerd zijn bij
een zorgverzekeraar, gebruik kunnen maken van de continuïteitsbijdrage
van zorgverzekeraars. Het kabinet monitort de situatie continu en treft
indien nodig aanvullende maatregelen.
76
Is het het voornemen om de TOGS voor cosmetisch artsen, die vallen
onder SBI-code 86221 (Praktijken van medisch specialisten en medische
dagbehandelcentra), open te stellen? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Dit is op dit moment niet aan de orde. Het kabinet monitort alle regelingen
uit het noodpakket banen en economie continu en treft, indien nodig,
aanvullende maatregelen. Hierover zal uw Kamer vanzelfsprekend
geïnformeerd worden.
77
Klopt het dat u met het totale budget circa 411.000 ondernemingen van
een eenmalige uitkering denkt te kunnen voorzien? Wat was de

8
9

Kamerstuk 35 420, nr. 16
Kamerstuk 35 420, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

23

overweging om deze ondernemingen niet meteen vanaf het begin mee te
nemen?
Antwoord
Het klopt dat we met het totale budget circa 411.000 ondernemingen van
een incidentele uitkering kunnen voorzien.
Op 27 maart 2020 trad de TOGS-regeling voor een aantal sectoren in
werking. Bij de oprichting is aangegeven dat indien nodig in een latere
fase besloten kan worden om meer sectoren voor de tegemoetkoming in
aanmerking te laten komen. In eerste instantie is bij het bepalen van de
doelgroep gekeken naar sectoren die direct getroffen worden door de
volgende drie overheidsmaatregelen: (de facto) gedwongen sluiting van
bepaalde bedrijven, het verbod op het organiseren van bijeenkomsten en
evenementen en het negatieve reisadvies van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken.
Zoals aangegeven in de brief aan uw Kamer op 7 april jl.10, heeft het
kabinet na analyse van de sinds vrijdag 27 maart gedane aanvragen voor
de TOGS en de negatieve ontwikkelingen in de economie als gevolg van
de genomen maatregelen, een uitbreiding gedaan van de lijst met
sectoren die voor de TOGS in aanmerking komen. Ondernemers die in de
uitbreiding zijn opgenomen kunnen weliswaar openblijven, maar zien hun
inkomsten sterk teruglopen als direct gevolg van de kabinetsaanwijzing
om 1,5 meter afstand te houden en zoveel mogelijk thuis te blijven. Het
betreft als zodanig bedrijven die direct getroffen worden door het
wegblijven van consumenten als gevolg van de kabinetsaanwijzingen.
78
Kan een indicatie worden gegeven hoeveel budget er vanuit het
Noodloket naar verwachting naar welke sector / module gaat? Welk deel
gaat naar verwachting naar zzp’ers en welk deel naar bedrijven met
personeel?
Antwoord
Tot en met 28 april is aan circa 142.997 bedrijven een tegemoetkoming
verstrekt, wat neerkomt op een totaal bedrag van 572 miljoen euro. RVO
brengt momenteel de tussenstand per sector/module in beeld. Uw Kamer
zal hier op een later moment over geïnformeerd worden. RVO onderzoekt
op dit moment ook de mogelijkheid om een onderverdeling tussen zzp’ers
en bedrijven met personeel te rapporteren. Het is op dit moment nog te
vroeg om een indicatie af te geven.
79
Aangezien er geen extra budget wordt gereserveerd voor de uitvoering
van het Noodloket, is er daarmee wel voldoende capaciteit voor ondersteuning (helpdesk) en controle, gegeven dat er nu veel meer bedrijven
van de regeling gebruik kunnen maken?
Antwoord
Bij de inschatting van de uitvoeringskosten van het noodloket is ervan
uitgegaan dat deze kosten circa 25 miljoen euro bedragen. Er is geen
aanleiding dat het initieel geraamde bedrag ontoereikend is voor de
uitvoering, ook niet na uitbreiding van de regeling, vanwege het vrijwel
geheel geautomatiseerde aanvraagproces bij RVO.
80

10

Kamerstuk 35 420, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

24

Voorziet u in een mogelijkheid om de compensatie te verlengen bij
branches die niet zonder (substantieel) omzetverlies mee kunnen doen
aan de normen van de 1,5-metereconomie, en waarbij de situatie dus
langer voortduurt?
Antwoord
Het kabinet zet op dit moment in de eerste plaats in op een goede
uitvoering van het huidige noodpakket. De meeste noodmaatregelen
lopen tot 17 juni 2020. Verlenging of aanpassing van de noodmaatregelen
zijn afhankelijk van verdere besluitvorming. Uiteraard wordt daarbij
rekening gehouden met de situatie waarin we dan verkeren ten aanzien
van de beperkende maatregelen en hoe dit uitpakt in de verschillende
sectoren. Wel geldt de voorkeur om zoveel mogelijk met generieke
maatregelen te werken. Daarbij zal ook worden gekeken naar de mate
waarin sectoren die dan wel weer open mogen, in hun bedrijfsmodel
worden beperkt vanwege de 1,5 meter maatregelen. Het kabinet roept
partijen op om creatief te zijn in het zoeken naar oplossingen voor een
anderhalvemetereconomie in hun bedrijfsvoering. Op dit moment is nog
beperkt te voorzien welke verschillen in mogelijkheden hiervoor tussen
sectoren zullen ontstaan.
81
Hoe is de voortgang van de uitvoering van de TOGS tot nu toe? Hoeveel
bedrijven hebben reeds geld ontvangen?
Antwoord
De uitvoering door RVO loopt, na initiële ICT opstartproblemen, nagenoeg
vlekkeloos. Tot en met 28 april hebben 142.997 ondernemers de tegemoetkoming van 4.000 euro binnen de afgesproken termijn toegewezen
gekregen. De aanvragen worden voor een groot deel automatisch
verwerkt. Daarnaast heeft RVO de capaciteit van hun call center
opgeschaald om ondernemers te woord te kunnen staan.
82
Waarom heeft u ervoor gekozen de categorie «overige logiesverstrekking»
(SBI 55.9), zoals Bed and Breakfest voorzieningen op agrarische bedrijven,
niet mee te nemen in de TOGS?
Antwoord
De SBI-code overige logiesverstrekking omvat het bieden van onderdak
voor meer dan drie maanden waarbij sanitaire en/of keukenvoorzieningen
gedeeld worden, bijvoorbeeld aan buitenlandse werknemers en studenten
en pensions die onderdak bieden aan vaste bewoners met gedeeld
sanitair en/of keuken. De verhuur van woonvoorzieningen voor de lange
termijn wordt door de overheidsmaatregelen ter bestrijding van het
coronavirus niet direct getroffen. Ondernemers in deze sector kunnen dan
ook geen aanspraak maken op de TOGS-regeling.
83
Welke criteria bent u voornemens te hanteren om te bepalen of mogelijk
sprake is geweest van misbruik van de TOGS?
Antwoord
TOGS heeft aan de voorkant aanvragers erop gewezen dat hun verklaring
achteraf gecontroleerd wordt en dat (aanvullend) bewijsmateriaal door de
Minister (i.c. RVO) kan worden opgevraagd. Om te controleren of de
ondernemer aan de vestigingsvereiste heeft voldaan kan bijv. een kopie
van een zakelijke koop- of huurovereenkomst of een kopie van de
belastingaangifte van het jaar 2019 of 2020 gevraagd worden waaruit
blijkt dat er sprake is van een werkruimte waarvan de vaste kosten fiscaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

25

aftrekbaar zijn. Voor agrarische recreatieondernemingen, gedupeerde
toeleveranciers en gedupeerde zorgondernemers kan een kopie van de
omzetgegevens uit de boekhouding opgevraagd worden, of een kopie van
de aangifte omzetbelasting 2019 of 2020. Het is evident dat bij een
dergelijke geautomatiseerde aanpak misbruik en oneigenlijk voor kan
komen. In de afweging tussen snelheid, omvang en efficiëntie, wordt op
deze wijze echter gepoogd dit zoveel als mogelijk te beperken.
84
Hoeveel ondernemers zijn er die ingeschreven staan op het huisadres,
omvangrijke periode vaste lasten hebben maar niet kunnen voldoen aan
de aanvullende voorwaarden op de RVO-website van een eigen opgang?
Antwoord
Deze informatie is lastig te achterhalen, aangezien ondernemers uit deze
groep hun aanvraag voortijdig zullen afbreken op het moment dat zij niet
kunnen voldoen aan de verklaring van een eigen opgang.
85
Deelt u de mening van o.a. INretail dat extra steunkredieten en staatsgaranties, met lagere rente- en provisielasten, nodig zijn om winkeliers en
leveranciers door de coronacrisis heen te helpen?
Antwoord
Voor deze sector is het generiek financieringsinstrumentarium
beschikbaar zoals de BMKB-C en de GO-C. Het huidige steunpakket
voorziet niet in sectorspecifieke maatregelen. Ik volg de situatie in de
sector wel nadrukkelijk. Daarnaast is het belangrijk dat sector zelf met
ketenpartijen afspraken maakt en creatief denkt.
86
Waar is het jaarlijks schadepercentage van 4% bij garanties op gebaseerd?
Is dit een hoger percentage dan voor deze coronacrisis? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Voor de berekening van schades is uitgegaan van aannames. De omvang
van de jaarlijkse schades is moeilijk vooraf te voorspellen. De aanname
van het schadepercentage van 4% is significant hoger dan het schadepercentage in de afgelopen jaren.
87
Is de hoogte van het schadepercentage van invloed op het totale bedrag
waarvoor het kabinet bereid is garant te staan? Kan dit worden toegelicht?
Antwoord
Het totaal beschikbaar gestelde garantiebudget is gebaseerd op een
inschatting van de kredietbehoefte van ondernemingen in de komende
maanden die onder de coronamodule van de Garantie Ondernemingsfinanciering kunnen worden gebracht. Het schadepercentage heeft hierbij
geen rol gespeeld.
88
Hoe becijfert u de risico’s die worden gelopen op de garantieportefeuille
tegen de achtergrond van ongekende economische onzekerheid? Welke
maatregelen neemt u om de financiële risico’s te beperken op het totaal
aan garanties dat u verstrekt?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

26

Bij de berekening van de schades is uitgegaan van aannames, waarbij de
gehanteerde schadepercentages significant hoger liggen dan de gerealiseerde percentages in de afgelopen jaren. De financiële risico’s worden
beperkt doordat bij de BMKB en de GO wordt aangesloten bij de
risicobeoordeling door de financiers. De financiers toetsen op de
relevante voorwaarden uit de regelingen zoals een bevredigend continuïteitsperspectief. Financiers zijn zeer bepalend bij het risicobeheer; zij
lopen voor een deel zelf risico voor de verstrekte kredieten (in het geval
van de GO-C module een eigen risico van 10% bij verstrekkingen aan het
mkb met een omzet tot 50 miljoen euro en 20% bij verstrekkingen aan het
(middel)grootbedrijf met een omzet vanaf 50 miljoen euro) en zullen
daarom de kredietwaardigheid van de ondernemingen conform professionele standaarden beoordelen.
89
Hoe handelt het kabinet in het geval dat verliesdeclaraties op een bedrag
uitkomen dat fors hoger of lager is dan geraamd? In het geval van fors
hoger, moet u dit dan specifiek (op de eigen begroting) compenseren?
Antwoord
Het kabinet monitort hoe het pakket van generieke crisismaatregelen voor
diverse economische actoren uitwerkt en of het pakket nog adequaat is.
Als de schade van onder meer de garanties onverhoopt meer is dan uit de
huidige ramingen blijkt, zal dit generaal worden gecompenseerd. Bij
onderuitputting na definitieve beëindiging van de crisismaatregelen
vloeien de middelen terug naar het algemene beeld.
90
In welk scenario bent u bereid om naar Duits voorbeeld voor 100% garant
te staan voor kleine mkb-kredieten, voor ondernemers die tussen wal en
schip vallen?
Antwoord
Het Duitse voorbeeld is niet toepasbaar op de Nederlandse situatie. Bij
ons wordt de kredietbeoordeling en -acceptatie volledig gedaan door de
banken zelf. Een garantiepercentage van 100% zou hier kunnen leiden tot
onverantwoorde toekenning van aanvragen van bedrijven die krediet
mogelijk niet kunnen dragen – wat op korte termijn veel liquiditeit zou
verschaffen, maar op langere termijn tot hoge kosten van de belastingbetaler zou leiden. In Duitsland toetsen banken vooraf op voorwaarden
gesteld door de Duitse overheid, doen de banken geen aanvullende
kredietbeoordeling en wordt het krediet voor 100% door de Duitse
overheidsbank KfW gefinancierd. De Duitse banken hebben in dat proces
vooral een uitvoerende rol. Ik werk nu aan een regeling die op een
verantwoorde manier leidt tot een groot bereik onder het MKB.
91
Kunt u nader aangeven hoe u tot de begrote benodigde garantieruimte
voor de BMKB en GO bent gekomen?
Antwoord
De benodigde garantieruimte is gebaseerd op voorlopige inschattingen
van de banken. Voor de BMKB-C hebben wij daarnaast een deel van het
garantiebudget gereserveerd voor non-bancaire financiers. Dit is geschat
op basis van het aantal aanmeldingen voor accreditatie. De benutting van
de garantieregelingen wordt gemonitord. Indien de beschikbaar gestelde
plafonds niet toereikend zijn, zullen deze op basis van bijgestelde
inschattingen van de kredietbehoefte, waar nodig, worden bijgesteld.
92

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

27

Hoeveel ondernemingen hebben inmiddels een aanvraag gedaan voor de
GO, en wat is het verwachte aantal ondernemingen dat voor welk bedrag
hiervan gebruik zal gaan maken?
Antwoord
GO-C is, na publicatie in de Staatscourant op 28 april, op 29 april van start
gegaan. De banken hebben aangegeven in de eerste 3–4 maanden ca.
1.200 aanvragen te verwachten.
93
Op welke wijze en met welke regelmaat wordt de Kamer geïnformeerd
over de garanties die onder de GO- en BMKB-regeling zijn verstrekt?
Antwoord
RVO zal maandelijks en zo nodig frequenter aan EZK rapporteren en deze
rapportages regulier op de website van RVO beschikbaar stellen.
94
Op welke wijze worden eventuele tegenvallers in de kosten van verliesdeclaraties van de GO en de BMKB in de begroting verwerkt?
Antwoord
Voor de compensatie van verliesdeclaraties (die als uitgaven worden
verantwoord op de EZK-begroting) worden primair de provisieontvangsten ingezet. Indien deze niet toereikend zijn, worden de buffers
die bij de 1e en 2e incidentele suppletoire begrotingen op de
EZK-begroting beschikbaar zijn gesteld voor de BMKB-C en de GO-C en de
aanwezige begrotingsreserves voor deze regelingen ingezet. Als de
schade van de garanties onverhoopt meer is dan uit de huidige ramingen
blijkt, zal dit generaal worden gecompenseerd.
95
Op basis waarvan komt een schadepercentage van 4% tot stand bij de
verliesdeclaraties van de GO?
Antwoord
Voor de berekening van schades is uitgegaan van aannames. De omvang
van de jaarlijkse schades is moeilijk vooraf te voorspellen. De aanname
van het schadepercentage van 4% is significant hoger dan het schadepercentage in de afgelopen jaren.
96
Hoeveel ondernemingen hebben inmiddels een aanvraag gedaan voor de
BMKB, en wat is het verwachte aantal ondernemingen dat voor welk
bedrag hiervan gebruik zal gaan maken?
Antwoord
Voor de BMKB-C zijn volgens opgave van de NVB 1.362 aanvragen
gedaan (stand per 17 april). Er zijn sinds 16 maart ruim 18.000 contacten
geweest tussen mkb-ondernemers en banken over de extra financieringsbehoefte als gevolg van corona. Dat wil niet zeggen dat BMKB-C dan altijd
de juiste oplossing is. Banken kijken naar het brede scala van maatregelen. Een ander deel valt af of vindt op een reguliere manier
bankfinanciering.
97
Hoe wordt geborgd dat met de verruimde voorwaarden van de BMKB
financiers ook daadwerkelijk overgaan tot het verstrekken van kredieten?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

28

Financieren is een marktactiviteit, ik kan dat met mijn instrumenten
stimuleren, maar niet borgen. Met de BMKB-C wordt een hogere
borgstelling gegeven (67,5% ten opzichte van 45% bij regulier BMKB). De
hogere borgstelling zorgt ervoor dat het financiers een lager risico
hebben. Ik heb intensief contact met de banken zodat de behandeling van
de grote hoeveelheid aanvragen goed en snel verloopt. Daarnaast voer ik
in overleg met hen optimalisaties uit zodat het proces sneller verloopt. Dat
wil echter niet zeggen dat er geen afwijzingen plaatsvinden. BMKB-C
wordt verstrekt aan in de kern gezonde mkb-bedrijven met voldoende
continuïteitsperspectief.
98
Op welke wijze monitort het kabinet voortdurend hoe het pakket van
generieke crisismaatregelen voor diverse economische actoren uitwerkt
en of het pakket nog adequaat is?
Antwoord
Het kabinet volgt de ontwikkelingen en hoe het pakket uitwerkt nauwgezet
en staat hierbij voortdurend in nauw contact met werkgevers- en
werknemersorganisaties, bedrijven en financiers. De uitvoeringsinstanties
geven per regeling monitoringsinformatie aan de betreffende departementen. Hierbij wordt samengewerkt met de banken. Deze informatie is
publiek beschikbaar.
Bovendien wordt er gewerkt aan een integrale monitoring van de EZK
noodmaatregelen. Dit wordt opgezet in samenwerking met het CBS en
verschillende uitvoeringsinstanties. Momenteel wordt onderzocht in
hoeverre de andere regelingen in het noodpakket hierbij betrokken
kunnen worden.
De eerste monitoringsrapportage wordt in mei verwacht. Vervolgens zal
er maandelijks gerapporteerd worden. Omdat de data van de verschillende regelingen op dit moment nog slechts beperkt beschikbaar is, zal de
eerste rapportage summier van opzet zijn. Dat betekent dat het slechts
een deel van de regelingen en basisgegevens betreft. De inzet is om de
rapportages in de loop van de tijd inhoudelijk te verdiepen, naarmate er
meer data beschikbaar komen. De rapportages zullen onder andere
beschikbaar komen op www.bedrijvenbeleidinbeeld.nl.
99
Wat gebeurt er wanneer verliesdeclaraties inzake GO-C en BMKB
significant hoger uitvallen dan geraamd? Hoe wordt dit verwerkt in de
begroting?
Antwoord
Het kabinet monitort hoe het pakket van generieke crisismaatregelen voor
diverse economische actoren uitwerkt en of het pakket nog adequaat is.
Als de schade van onder meer de garanties onverhoopt meer is dan uit de
huidige ramingen blijkt, zal dit generaal worden gecompenseerd. Deze
middelen zullen dan via een (incidentele) suppletoire begroting aan de
EZK-begroting worden toegevoegd. Bij onderuitputting na definitieve
beëindiging van de crisismaatregelen vloeien de middelen terug naar het
algemene beeld.
100
Hoe verloopt de uitvoering van de BMKB en GO-C? Kan bij de beantwoording van deze vraag specifiek worden ingegaan op de rol van
banken?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

29

GO-C gaat, na publicatie in de Staatscourant op 28 april, op 29 april van
start. Er worden de komende 3–4 maanden ca. 1.200 GO-C aanvragen
verwacht. Dit is bijna drie keer zoveel als alle GO-aanvragen over de
periode 2009–2019.
Voor de BMKB-C zijn volgens opgave van de NVB 1.362 aanvragen
gedaan (stand per 17 april). Er zijn sinds 16 maart ruim 18.000 contacten
geweest tussen mkb-ondernemers en banken over de extra financieringsbehoefte als gevolg van corona. Dat wil niet zeggen dat BMKB-C dan altijd
de juiste oplossing is. Banken kijken naar het brede scala van maatregelen. Een ander deel valt af of vindt op een reguliere manier
bankfinanciering.
101
Is het schadepercentage van 4% hoger dan het percentage dat voor deze
coronacrisis werd gehanteerd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Voor de berekening van schades is uitgegaan van aannames. De omvang
van de jaarlijkse schades is moeilijk vooraf te voorspellen. De aanname
van het schadepercentage van 4% is significant hoger dan het schadepercentage in de afgelopen jaren.
102
In hoeverre blijkt uit cijfers of andersoortige inzichten dat de provisieregeling van 3.9% een barrière vormde voor bedrijven om mee te doen aan
de BMKB?
Antwoord
Daar zijn geen cijfers over. Ik ontvang wel signalen dat de eenmalige
provisie voor het overbruggingskrediet onder BMKB-C van 3,9% te hoog
werd bevonden. Dat is de reden dat de provisie voor de BMKB-C voor
leningen met een looptijd tot 2 jaar met terugwerkende kracht vanaf
16 maart is verlaagd naar 2%.
103
Kan ingegaan worden op wat de de-minimisregel inhoudt en welke mate
deze een beperking vormt voor het omlaag brengen van de provisiekosten?
Antwoord
De BMKB-C valt onder het reguliere staatssteunkader. Steun aan mkb
wordt verleend onder de de-minimisregel. Dit houdt in dat er maximaal
200.000 euro in 3 jaar verstrekt mag worden. Als de provisie op 0% zit
komen we met de de-mimimisregel in de knel voor borgstellingen aan de
bovenkant de BMKB-C (1,5 miljoen euro).
104
Is meer bekend over de mate waarin een provisie van 2% nog steeds een
hindernis opwerpt om gebruik te maken van het coronaluik onder de
BMKB, omdat ondernemingen die krap bij kas zitten nog steeds aanzienlijke afsluitingskosten maken?
Antwoord
Hierover zijn geen gegevens bekend. Regelingen dienen in principe
kostendekkend te zijn. De 2% is echter een niet kostendekkende provisie,
gelet op de risico’s die de Staat draagt in verband met te verwachten
schades. De provisie is mee te financieren in het krediet zodat dit geen
hindernis hoeft te zijn bij het afsluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

30

105
Zou het kabinet in de toekomst bereid zijn de provisiekosten tot dichtbij of
geheel naar 0% terug te brengen? Waarom wel of niet?
Antwoord
Met de Tweede Kamer is conform het garantiekader afgesproken dat de
garantieregeling in principe zoveel mogelijk kostendekkend moet zijn.
Daar past geen provisie van 0% bij gezien het schadepercentage.
106
Op welke manier is door banken opvolging gegeven aan de oproep van
het ministerie om te onderzoeken of de BMKB-kosten die zij zelf in
rekening brengen reëel zijn? Wat zijn de uitkomsten van deze eventuele
onderzoeken?
Antwoord
De BMKB-C is effectief pas vier weken operationeel. De banken spreek ik
aan op de voortgang van kredietverlening onder de BMKB-C, onder meer
over rentetarieven. Voorts maakt EZK met de banken ook afspraken over
publicatie van de monitors. Publicatie van rentepercentages is echter
mededingingsgevoelig en ligt dan ook niet voor de hand. Banken dienen
hier zorgvuldig mee om te gaan.
107
Kunt u aangeven hoe u tot de inschatting van de totale benodigde
garantieruimte voor de BMKB en GO bent gekomen? Welke rol hebben
financiers hierin gespeeld? Heeft u met hen concrete afspraken over de
kredietverlening gemaakt?
Antwoord
De benodigde garantieruimte is gebaseerd op voorlopige inschattingen
van de banken. Het gebruik van de garantieregelingen wordt gemonitord.
Indien de beschikbaar gestelde plafonds niet toereikend zijn, zullen deze
op basis van bijgestelde inschattingen van de kredietbehoefte, waar
nodig, worden bijgesteld. Bij de kredietverlening dienen de financiers te
handelen conform de voorwaarden van de betreffende regeling.
108
Wat zijn de actuele inzichten ten aanzien van BMKB en GO aanvragen?
Wat is de trend en is er op dit moment al sprake van een substantiële
stijging?
Antwoord
GO-C gaat, na publicatie in de Staatscourant op 28 april, op 29 april van
start. De banken hebben aangegeven in de eerste 3–4 maanden ca. 1.200
aanvragen te verwachten.
De banken geven aan dat de behoefte en de nood groot is. Het kabinet
monitort of het beschikbaar gestelde garantieplafond van 10 miljard euro
toereikend is om aan de kredietbehoefte te voldoen. Overigens kunnen
nieuwe GO-C leningen worden verstrekt tot 31-12-2020 (de afloopdatum
van het tijdelijk staatssteunkader van de EC).
Voor de BMKB-C zijn volgens opgave van de NVB 1.362 aanvragen
gedaan (stand per 17 april). Er zijn sinds 16 maart ruim 18.000 contacten
geweest tussen mkb-ondernemers en banken over de extra financieringsbehoefte als gevolg van corona. Dat wil niet zeggen dat BMKB-C dan altijd
de juiste oplossing is. Banken kijken naar het brede scala van maatregelen. Een ander deel valt af of vindt op een reguliere manier
bankfinanciering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

31

109
Hoeveel bedrijven denkt u minimaal en hoeveel maximaal met de
garantieruimte van de GO te kunnen bedienen? Hoeveel minimaal en
maximaal met de BMKB?
Antwoord
Voor de BMKB als geheel is dit jaar 1,5 miljard euro garantieruimte
beschikbaar. Het gemiddelde verstrekte krediet onder de BMKB-C is nu
ongeveer 130.000 euro. Uitgaande van dit bedrag is voor zo’n 17.000
mkb-ondernemers steun beschikbaar.
Voor de GO geldt dat met het garantieplafond van 10 miljard euro circa
1.000–1.500 bedrijven kunnen worden geholpen.
110
Hoe bent u van plan de Tweede Kamer (periodiek) te informeren over de
garanties die de overheid in het kader van de GO verstrekt en de daarbij
horende financiële risico’s en consequenties voor de EZK begroting?
Antwoord
RVO zal maandelijks en indien nodig frequenter aan EZK rapporteren en
deze rapportages regulier middels de website van RVO beschikbaar
stellen.
111
Hoe becijfert u de risico’s die u loopt op de garantieportefeuille tegen de
achtergrond van ongekende economische onzekerheid? Welke maatregelen neemt u om de financiële risico’s te beperken op het totaal aan
garanties dat u verstrekt?
Antwoord
Bij de berekening van de schades is uitgegaan van aannames, waarbij de
gehanteerde schadepercentages significant hoger liggen dan de gerealiseerde percentages in de afgelopen jaren. De financiële risico’s worden
beperkt doordat bij de BMKB en de GO wordt aangesloten bij de
risicobeoordeling door de financiers. De financiers toetsen op de
relevante voorwaarden uit de regelingen zoals een bevredigend continuïteitsperspectief. Financiers zijn zeer bepalend bij het risicobeheer; zij
lopen voor een deel zelf risico voor de verstrekte kredieten (in het geval
van de GO-C module een eigen risico van 10% bij verstrekkingen aan het
mkb met een omzet tot 50 miljoen euro en 20% bij verstrekkingen aan het
(middel)grootbedrijf met een omzet vanaf 50 miljoen) en zullen daarom de
kredietwaardigheid van de ondernemingen conform professionele
standaarden beoordelen.
112
Hoe handelt het Kabinet in het geval dat verliesdeclaraties op een bedrag
uitkomen dat fors hoger of lager is dan geraamd? In het geval van fors
hoger, moet de Minister dit dan specifiek (op zijn eigen begroting)
compenseren?
Antwoord
Het kabinet monitort hoe het pakket van generieke crisismaatregelen voor
diverse economische actoren uitwerkt en of het pakket nog adequaat is.
Als de schade van onder meer de garanties onverhoopt meer is dan uit de
huidige ramingen blijkt, zal dit generaal worden gecompenseerd. Deze
middelen zullen dan via een (incidentele) suppletoire begroting aan de
EZK-begroting worden toegevoegd. Bij onderuitputting na definitieve
beëindiging van de crisismaatregelen vloeien de middelen terug naar het
algemene beeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

32

113
Zijn banken minder bereid zijn om garant te staan voor nieuwe klanten en
als gevolg daarvan moeilijker in aanmerking komen voor de GO? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, is er voor alle getroffen bedrijven zonder bestaande
bankrelatie een alternatieve regeling beschikbaar? Kan dit worden
toegelicht?
Antwoord
Banken hebben aangegeven in principe geen bestaande kredietrelaties
van andere banken te willen overnemen. De GO kan ook alleen worden
ingezet als «fresh money» (dus geen herfinanciering van bestaande
schuld). De GO kan zeker behulpzaam bij kredietverlening aan bedrijven
die nu nog geen krediet hebben.
114
Heeft u een indicatie van de totale, acute financieringsbehoefte van de
Nederlandse startup en scaleup-sector?
Antwoord
Techleap.nl heeft bij aanvang van de intelligente lockdown een enquête
gehouden onder de doelgroep startups en scale-ups. Op basis daarvan is
een eerste inschatting gemaakt dat ruim 1.000 intrinsiek gezonde en
kansrijke startups en scale-ups overbruggingsfinanciering nodig hebben.
Het kabinet heeft een eerste tranche van 100 miljoen euro beschikbaar
gesteld en daarmee kunnen afhankelijk van de hoogte van het overbruggingskrediet naar eerste inschattingen ongeveer 200 tot 400 bedrijven
geholpen worden, afhankelijk van het gemiddelde bedrag.
115
Wat is de totale geschatte acute financieringsbehoefte van de Nederlandse start-ups en scale-ups?
Antwoord
Techleap.nl heeft bij aanvang van de intelligente lockdown een enquête
gehouden onder de doelgroep startups en scale-ups. Op basis daarvan is
een eerste inschatting gemaakt dat ruim 1.000 intrinsiek gezonde en
kansrijke startups en scale-ups overbruggingsfinanciering nodig hebben,
met variantie in looptijd (bijv. 1–3 maanden, 3–6 maanden) en omvang
(bijv. 0–100.000 euro of 100.000–400.000 euro).
Het kabinet heeft een eerste tranche van 100 miljoen euro beschikbaar
gesteld en daarmee kunnen afhankelijk van de hoogte van het overbruggingskrediet naar eerste inschattingen ongeveer 200 tot 400 bedrijven
geholpen worden, maar dit is afhankelijk van het gemiddelde bedrag. Het
kabinet monitort de situatie en treft, indien nodig, aanvullende
maatregelen.
116
Wat zijn de voorwaarden die aan een startup worden gesteld om in
aanmerking te komen voor een krediet van een ROM?
Antwoord
EZK heeft met de ROM’s via een subsidiebeschikking c.q. uitvoeringsovereenkomst afspraken gemaakt over de doelgroep en de voorwaarden. Het
betreft onder andere ondernemers die niet regulier door een bank
gefinancierd zijn en als gevolg daarvan geen of moeilijk toegang vinden
tot de BMKB-C en de GO-C, liquiditeitsproblemen hebben als gevolg van
COVID-19, nu wel kostenbesparende maatregelen treffen en perspectief
hebben na de crisis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

33

117
Op welke wijze worden de in de suppletoire begroting opgenomen
middelen voor de ROM’s ter beschikking gesteld aan de ROM’s?
Antwoord
De middelen worden via subsidies in de vorm van een lening aan de
ROM’s ter beschikking gesteld.
118
Op welke wijze wordt toegezien dat de middelen ter beschikking gesteld
aan ROM’s ook daadwerkelijk aan de beoogde doelen worden verstrekt?
Antwoord
De middelen zijn aan de ROM’s ter beschikking gesteld via subsidies in de
vorm van een lening. In de leningovereenkomst staat het doel van de
subsidie (doelgroep incl. voorwaarden). Tevens zijn monitoringsafspraken
gemaakt om het doel van de subsidie te monitoren.
119
Welke regelingen kunnen startups en scale-ups verder gebruiken indien zij
problemen ondervinden als gevolg van het coronavirus?
Antwoord
Startups en scale-ups komen in principe in aanmerking voor de maatregelen uit het noodpakket voor economie en banen11, zoals de BMKB-C,
het belastinguitstel en de NOW. Desondanks heeft slechts een beperkt
aantal startups en scale-ups toegang tot deze regelingen, bijvoorbeeld
omdat zij geen kredietrelatie hebben met een bank (zie Kamerbrief van
7 april jl.12).
Daarom zijn in aanvulling op het eerste noodpakket een aantal specifieke
maatregelen genomen voor startups, scale-ups en andere non-bancair
gefinancierde, innovatieve mkb-bedrijven.13 Het kabinet maakt het voor
deze bedrijven mogelijk om een overbruggingskrediet aan te vragen bij de
ROM’s. Het kabinet stelt hiervoor in eerste instantie 100 miljoen euro ter
beschikking. De verwachting is dat deze regeling in de vierde week van
april open zal gaan.
In aanvulling op deze overbruggingskredieten heeft het Kabinet nog een
aantal andere maatregelen bekendgemaakt in de brief van 7 april jl., die
behulpzaam zijn voor startups en scale-ups. Ten eerste kunnen
non-bancaire financiers zich accrediteren om hun bestaande klanten te
financieren onder de coronamodule van de BMKB. Hierdoor kunnen ook
alternatieve financiers overbruggingskredieten verstrekken. Dit is
behulpzaam voor niet-bancair gefinancierde bedrijven, waaronder
startups en scale-ups. Ten tweede zijn voor innovatieve bedrijven –
waaronder startups en scale-ups – die gebruik maken van de Vroege Fase
Financiering en het Innovatiekrediet de aflossingen en rentebetalingen
uitgesteld en is de renteverplichting opgeschort. Ten derde is de uitfasering van de Groeifaciliteit opgeschort tot 1 juli 2021. Met de Groeifaciliteit krijgt de financier van een onderneming 50% overheidsgarantie op
achtergestelde leningen en op aandelen van participatiemaatschappijen.
Dit kan scale-ups helpen bij het aantrekken van financiering.

11

Kamerstuk 35 420, nr. 2
Kamerstuk 35 420, nr. 16
13
Kamerstuk 35 420, nr. 16
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

34

Tot slot werken de ROM’s, Invest-NL en Techleap.nl aan een gezamenlijk
programma gericht op de verstrekking van overbruggingskredieten in de
vorm van (converteerbare) leningen aan startups en scale-ups.
Het kabinet monitort voortdurend hoe het pakket van maatregelen voor
diverse economische actoren – waaronder startups en scale-ups –
uitwerkt. Indien nodig zal het kabinet aanvullende maatregelen nemen.
120
Op welke manier is er regie op een snelle uitvoering van de 100 miljoen,
zodat snel duidelijk is onder welke criteria start-up’s al dan niet vanuit
ROM’s aanspraak kunnen maken op hulp?
Antwoord
Zaterdag 25 april hebben de ROM’s de criteria gecommuniceerd naar de
doelgroep. Woensdag 29 april is het loket opengegaan en kunnen
aanvragen ingediend worden.
121
Wat zijn de voorwaarden aan de 100 miljoen die ter beschikking wordt
gesteld aan non-bancair gefinancierde bedrijven als start- en scale-ups via
de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s)?
Antwoord
EZK heeft met de ROM’s via een subsidiebeschikking c.q. uitvoeringsovereenkomst afspraken gemaakt over de doelgroep en de voorwaarden. Het
betreft onder andere ondernemers die niet regulier door een bank
gefinancierd zijn, liquiditeitsproblemen hebben als gevolg van de
coronacrisis, nu wel kostenbesparende maatregelen treffen en perspectief
hebben na de crisis.
122
Heeft u een indicatie van de totale, acute financieringsbehoefte van de
Nederlandse startup en scale-up sector?
Antwoord
Techleap.nl heeft bij aanvang van de intelligente lockdown een enquête
gehouden onder de doelgroep startups en scale-ups. Op basis daarvan is
een eerste inschatting gemaakt dat ruim 1.000 intrinsiek gezonde en
kansrijke startups en scale-ups overbruggingsfinanciering nodig hebben,
met variantie in looptijd (bijv. 1–3 maanden, 3–6 maanden) en omvang
(bijv. 0–100.000 euro of 100.000–400.000 euro).
Het kabinet heeft een eerste tranche van 100 miljoen euro beschikbaar
gesteld en daarmee kunnen afhankelijk van de hoogte van het overbruggingskrediet naar eerste inschattingen ongeveer 200 tot 400 bedrijven
geholpen worden, maar dit is afhankelijk van het gemiddelde bedrag. Het
kabinet monitort de situatie en treft, indien nodig, aanvullende
maatregelen.
123
U spreekt van een «eerste tranche» aan overbruggingskrediet dat via de
ROM’s wordt verstrekt. Hoe bepaalt u over er meer noodzakelijk is en hoe
snel kan daar vervolgens naar gehandeld worden?
Antwoord
Het kabinet monitort voortdurend hoe het pakket van generieke crisismaatregelen voor diverse economische actoren uitwerkt en of het pakket nog
adequaat is. Als de kredietbehoefte van non-bancair gefinancierde
ondernemingen daadwerkelijk hoger is dan de eerste tranche, kan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

35

volgende tranche generaal ter beschikking worden gesteld. Deze middelen
kunnen indien nodig snel via een (incidentele) suppletoire begroting aan
de EZK-begroting worden toegevoegd.
124
Hoeveel cofinanciering hoopt u te bereiken met het beschikbaar gestelde
budget?
Antwoord
Alleen voor kredieten groter dan 250.000 euro is cofinanciering vereist. De
omvang van de hoogte van de benodigde brugkredieten is niet bekend en
dus kan vooralsnog niet berekend worden hoeveel cofinanciering er
gerealiseerd zal worden. Dit was echter ook geen doel van deze
noodmaatregel. De cofinancieringseis is gesteld om ervoor te zorgen dat
zittende financiers voor een deel voorzien in de financieringsbehoefte en
daardoor een deel van het risico dragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 3

36